သပြေကန် ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်

သပြေကန်

ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်

သပြေကန်ဆရာတော်ဘုရားကြီး

အရှင်ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ

---

သပြေကန်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဘဝဖြစ်တော်စဉ်

မွေးဖွားရာဇာတိ
၁၂၇၂-ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း(၁၃)ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူး နေ့၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၁၁-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၃)ရက်နေ့တွင် ရွှေကျင်ကျောင်းတိုက်ဆရာတော် လောင်းလျာသည် ဦးဖိုးစိန် (ခေါ်) ဦးနာရာယနား၊ ဒေါ်အိမ်တို့မှ ဟံသာဝတီခရိုင်၊ သန်လျင်မြို့နယ်၊ ချောင်းဝကျေးရွာ ယခု (ကံသာမြင့်) ကျေးရွာ၊ (ပဲခူးမြစ်နှင့် ခရမ်းချောင်းထိပ်တွင် တည်ရှိခဲ့သော) ချောင်းဝရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့ပါသည်။ မွေးချင်း(၇)ယောက် ရှိသည့်အနက် ဆရာတော်သည် ဒုတိယမြောက်သားရတနာ ဖြစ်သည်။

စာပေပရိယတ္တိများ သင်ကြားဆည်းပူးတော်မူခြင်း

၁၂၇၇-ခုနှစ် သက်တော် ၅-နှစ်အရွယ်တွင် ချောင်းဝရွာ၊ ကိုရင်ကြီးစာသင်ကျောင်း၌ သူငယ်တို့ သင်ဖွယ်ရာစာပေများ၊ သင်ပုန်းကြီးစာပေများကို သင်ကြား ခဲ့ရာ အများထက် ထူးချွန်သော ကျောင်းသားကလေးအဖြစ် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ အသက် ၅-နှစ်အရွယ်ကပင် ရှင်ပြုခဲ့ရာသာသနာဘောင်မှ လူ့ဘဝသို့ မပြောင်းလိုသော်လည်း အသက်ငယ်ရွယ်သေးသည့်အတွက် လူထွက်ခိုင်းကြသဖြင့် လူထွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် မိဘဖြစ်သူတို့ ချောင်းဝ ကျေးရွာမှ မင်္ဂလွန်းရွာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။

၁၂၈၁-ခုနှစ် သက်တော် ၉-နှစ်အရွယ်တွင် သန်လျင်မြို့နယ်၊ မင်္ဂလွန်းကျေးရွာ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးရေဝတ ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ မိဘနှစ်ပါးတို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။ ဘွဲ့အမည်မှာ “ရှင်ဝိမလ”ဖြစ်သည်။ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးရေဝတ ထံတွင် သဒ္ဒါ၊ ဗေဒင်များ သင်ကြားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးရေဝတသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ကြွသွားပြီးနောက် ပြန်ရောက်မလာသဖြင့် သပြေကန်ရွာရှိ မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာရသည်။ သုတ္တသင်္ဂဟ နိဿယသစ်၊ သပြေကန်သဒ္ဒါကြီးနိဿယသစ်ကျမ်းပြု အကျော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရွှေကျင်နိကာယ မဟာနာယကဟံသာဝတီခရိုင် သန်လျင်မြို့၊ ရုံးသပြေကန်ရွာ၊ မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက်သစ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် စာချ ဆရာတော်များ ထံမှ စာပေသင်ကြားတော်မူခဲ့သည်။

၁၂၈၄-ခုနှစ် သက်တော် ၁၂-နှစ်အရွယ်ကပင် ပထမငယ်ကျမ်းစာများ အပြည့်အဝ သင်ယူပြီးဖြစ်၍ စာမေးပွဲဝင်ရန် စာရင်းသွင်းခဲ့ရာ အသက် ၁၅-နှစ်မပြည့်သေးသဖြင့် ဖြေခွင့်မရခဲ့ပေ။ ၁၅- နှစ်ပြည့်ရန် ဆိုင်းငံ့နေရသော သုံးနှစ်တာ ကာလအတွင်း ယမိုက်၊ အဘိဓာန်, အလင်္ကာ၊ ဆန်းများ ရပြီးဖြစ်သည့်အပြင် ဥဘတောဝိဘင်း ဝိနည်းပါဠိတော် ၂ ကျမ်းကိုလည်း ရပြီးဖြစ်သည်။

၁၂၈၇-ခုနှစ် သက်တော် ၁၅-နှစ်အပြည့်တွင် ပထမငယ်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၂၈၈-ခုနှစ် သက်တော် ၁၆- နှစ်တွင် ပထမလတ် တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။

၁၂၈၉-ခုနှစ် သက်တော် ၁၇-နှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်မြင်ခဲ့သော ပထမကြီးတို့တွင် အသက်အငယ်ဆုံး ပထမကြီးဘွဲ့ရခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက်၏ အာဒိကမ္မိက ပထမဆုံး အကြီးတန်းအောင် သာမဏေအဖြစ် စံတင်ခံခဲ့ရသည်။

၁၂၉၀ - ပြည့်နှစ်တွင် ပုဂံတောင် စာပြန်ပွဲကြီး ရန်ကုန်ကျောင်းတော်ရာ ရွှေကျင်တိုက် ဝိနည်းစာပြန်ပွဲတွင် ဝိနည်းပါဠိတော် ၂-ကျမ်း ပြန်ဆိုအောင်မြင်ခဲ့၍ “ဥဘတော ဝိဘင်္ဂဓရဘွဲ့”ရခဲ့သည်။

၁၂၉၁-ခုနှစ်တွင် ထိုသုံးခုသော စာပြန်ပွဲကြီးတို့၌ ဝိနည်းငါးကျမ်းပါဠိတော်ကို ဝတ္ထု နိဒါန်း ပဒဘာဇနီတို့ပါ မကျန် အကုန်ပြန်ဆိုအောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် “ဝိနယဓရဘွဲ့”ကို ခံယူရရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ် ရဟန်းတော်များပင် ပါဠိတော် ပြန်ဆိုသူ အနည်းအကျဉ်းသာ ရှိခဲ့ရာ၊ သာမဏေဘဝနှင့် အောင်မြင်သူကား ဤအရှင်တစ်ပါးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

ရှင်ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူခြင်း

၁၂၉၂-ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၁၅-ရက် ကြာသ ပတေးနေ့ နေ့လယ် ၂-နာရီအချိန်၌ သပြေကန်ရွာ၊ မဟာဓမ္မိကာရာမဆရာတော်ဘုရားကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက် ခဏ္ဍသိမ်တွင် ရတနဗိမာန်ကျောင်း အစ်မ ကြီး ဒေါ်မမကြီး၊ ဒေါ်ဒေါင်းတို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက ပေးတော်မူသော ဘွဲ့အမည်မှာ “ရှင်ဝါသေဋ္ဌ”ဖြစ်သည်။

၁၂၉၃-ခုနှစ် ရဟန်းတစ်ဝါအရတွင် စေတိယင်္ဂဏ စာမေးပွဲ အာဂုံပြန်တန်း၌ သံယုတ်ငါးကျမ်း ပြန်ဆိုအောင်မြင်တော်မူ၍ “ဝါသေဋ္ဌာဘိသိရီပဝရသာသနဓဇ သံယုတ္တ ဘာဏကဘွဲ့” ရရှိခဲ့သည်။ ၁၂၉၄-ခုနှစ် ကျောင်းတော်ရာ ရွှေကျင်တိုက်=ဝိနည်းစာပြန်ပွဲတော်ကြီး၌ ယင်းသံယုတ်ငါးကျမ်းကိုပင် ထပ်မံ ပြန်ဆိုခဲ့၍ “သံယုတ္တဘာဏကဘွဲ့”ကို ၂-ကြိမ် မြောက် ရရှိခဲ့သည်။

ပခုက္ကူမြို့သို့ရောက်ရှိခြင်း

၁၂၉၄-ခုနှစ် ရဟန်းနှစ်ဝါအရတွင် ပခုက္ကူမြို့၊ မဟာဝိဇယာရာမအရှေ့တိုက်၊ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အချီးမြှောက်ကို ခံယူကာ ပိဋကတ်ကျမ်းစာများကို သင်ယူခဲ့သည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက စာဆိုခွင့်ပေးသော်လည်း ကျန်းမာရေးမကောင်းသဖြင့် စာမဆို၊ စာမချနိုင်ခဲ့။ ကိုရင်ဘဝကတည်းက ဝိနည်းပါဠိတော်များ၊ သံယုတ်ပါဠိတော်များ ဖြေဆိုအောင်မြင်တော်မူခဲ့ခြင်းကို အားရကျေနပ်မိ၍ ဆွမ်းမခံစေဘဲ ဆွမ်းကျွေးထားကာ အထူးချီးမြှောက်တော်မူခဲ့သည်။

မန္တလေးမြို့သို့ ရောက်ရှိခြင်း

ဤအရှင်သည် ကျန်းမာရေးမကောင်းသဖြင့် သကျသီဟစာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စိတ်မကူးခဲ့သော်လည်း၊ အများက တိုက်တွန်းသဖြင့် သကျသီဟစာမေးပွဲ ဝင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ၁၂၉၅- ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မန္တလေး သကျသီဟစာမေးပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နာမည်ကြီး၍ စာမေးပွဲကို စာသင်တန်း၊ စာချတန်းဟူ၍ အဆင့် ၂-ဆင့် ခွဲထားသည်။ စာသင်တန်း ဖြေမည့်သူသည် အသက် ၂၇-နှစ်အတွင်းရှိမှသာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ရှိသည်။ စာသင်တန်းတွင် နှုတ်ထောက်အာရုံကို (၁၈)ကြိမ် တိတိ မေးမြန်းစမ်းသပ်ပြီး၊ အနည်းဆုံး(၁၂)ကြိမ် ပြန်ဆို နိုင်မှသာ အအောင်ပေးသည်။

မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်အုပ် ဆရာတော်ဘုရားက ဤအရှင်အား သာသနာ၌ အမြဲနေဖို့ရာအထိ တောင်းခံခဲ့သည့်အပြင်၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိပါတောင်း၍ ရွှေကျင်နိကာယ မှတ်တမ်းတွင် မော်ကွန်းတင်စေခဲ့သည်။

အရှင်ဝါသေဋ္ဌအလှည့်တွင် အခြားသော စာသင် သားများထက် ပိုမေးပြီး မိနစ် ၆၀ (တစ်နာရီ)ကျော်အောင် ဓာတုကထာနောက်ပိုင်း နယကြီးများ၊ ပါဠိတော်အရကောက်များ၊ သစ္စယမိုက် ဝါရယှက်ကြီးများကို ပြန်ဆိုစေရာ ပြည့်ပြည့်စုံစုံနှင့် ရှင်းလင်းပြန်ဆိုပြနိုင်သဖြင့် “အဘိပါကဋ ဝိသေသပုဂ္ဂလ”အဖြစ် ထူးကဲသောဂုဏ်ကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ သကျသီဟစာသင်တန်း အောင်မြင်သောအခါ “ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့”တံဆိပ် ရရှိခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီးကလည်း ဆွမ်းမခံစေဘဲ ဆွမ်းစားချီးမြှောက်တော်မူသည်။

ထို့နောက် မန္တလေးမြို့၊ အနောက်တောင်မြို့နယ်၊ စိန်ပန်းရပ် အဘယာရာမဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အချီး အမြှောက်ကို ခံယူကာ မာဂဓကျမ်း၊ သက္ကတကျမ်းများကို သင်ယူခဲ့သည်။ တစ်ဖက်ကလည်း စာပေများကို တတ်စွမ်း သမျှ ပို့ချပေးခဲ့သည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီးကိုယ်တိုင် နှင်းအပ်သော “ဓမ္မာစရိယဘွဲ့”ကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအခါက စာပေပို့ချနေသော်လည်း ဆရာတော်ဘုရားက စာချအဖြစ် မခန့်အပ်သေးပါ။ သက္ကတ၊ မာဂဓ၊ ဗျာကရုဏ်း ကျမ်းအဆူဆူတို့၌ အလွန်အကျွမ်းဝင်၊ အလွန်နှံ့စပ်ပြီး သတ္ထန္တရပါရဂူတစ်ဆူဟူ၍ တစ်သာသနာလုံးက အသိအမှတ်ပြု လေးစားအားထားခဲ့ရသော အဘယာရာမဆရာ တော်ကြီးသည် “သမ္ဗန္ဓစိန္တာစာကိုယ်ဋီကာနိဿယ”ကျမ်း ကို ရိုက်နှိပ်မည်ပြုရာတွင် အရှင်ဝါသေဋ္ဌအား နိဒါန်းရေးခိုင်း တော်မူရာ ကောင်းမွန်တော်မူလှသဖြင့် ကိုယ်တိုင် ဤအရှင် ၏ နိဒါန်းအောက်၌ “ဦးဝါသေဋ္ဌ(ဓမ္မာစရိယ)”ဟု ရေးသား ချီးမြှင့်တော်မူခဲ့သည်။ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်မှာ ၁၂၉၈-ခုနှစ်သက်တော် ၂၆ - နှစ်အရွယ် ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က သပြေကန် ဆရာတော်အပြင် အခြားတစ်ဦးတစ်ယောက်ကို ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ ပေးခဲ့သေးသည်ဟူ၍ အမှတ်အသားမထင်ခဲ့ချေ။

ဤအရှင်သည် အေးမြသော ဆရာသခင်တို့၏ အရိပ်ကို အေးချမ်းစွာ ခိုလှုံခဲ့ရသည်။ ကျေးဇူးရှင် အဘယာ ရာမဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အရိပ်အာဝါသကို အမြဲခိုလှုံ လိုလှ၏။ ဆရာတော်ကြီးကလည်း သက္ကတစာပေများ သင်ယူရန် အိန္ဒိယသို့ လွှတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားကြောင်း၊ ဝိဇ္ဇာလင်္ကာရ ဆရာတော်ကို မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ဖူးကြောင်း၊ ဝိဇ္ဇာလင်္ကာရဆရာတော်ကြီးမှတစ်ဆင့် ပြန်ပြောခဲ့၍ သိရသည်။ သို့ရာတွင် လိုလားတောင့်တချက်များ မပြည့်ဝခဲ့ပေ။ ကျေးဇူးရှင် သပြေကန် မဟာဓမ္မိကာရာမဆရာတော်ဘုရားကြီး ပျံလွန်တော်မူသဖြင့်၊ မန္တလေး၊ ရွှေဂူတိုက်၊ အဘယာရာမ ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံမှ ခွဲခွာကာ ၁၃၃၀-ပြည့်နှစ်တွင် နေရပ်ဖြစ်သော သပြေကန်ဓမ္မိကာရာမသို့ ပြန်လာခဲ့ရသည်။

သန်လျင်မြို့၊ သပြေကန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်း

သပြေကန် မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက်သို့ ရောက်ပြီးနောက်၊ တွဲဖက်နာယကစာချအဖြစ် သာသနာ့တာဝန်များကို ကျေပွန်အောင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ ထမ်းဆောင် ရင်း ၁၃၀၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ ကို ကျင်းပရာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုတော်မူရာ တစ်နှစ်တည်း ကိုးဘာသာလုံး အောင်မြင်ပြီးဆုံး၍ “သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ သိရောမဏိဘွဲ့”ကို ပထမဆုံးခံယူရရှိခဲ့သည်။

ရန်ကုန်မြို့၊ ပုဇွန်တောင် ရွှေကျင်ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်း

ရန်ကုန်မြို့၊ ရွှေကျင်ကျောင်းတိုက်ဆရာတော် အရှင်ကောသလ္လဘီအေ၊(ရန်ကုန်)၊ ပျံလွန်တော်မူသောအခါ ဆရာတော်သည် သံဃာတော်များ ရွှေကျင်ဂိုဏ်းဆရာတော်များ၊ ဒါယကာများ၏ ဆန္ဒကို မလွန်ဆန်သာသဖြင့်၊ ၁၃၄၀-ပြည့်နှစ်၊ သက်တော် ၆၈ နှစ်တွင် ပဓာနနာယကဆရာတော် ဖြစ်လာသည်။ ဤတာဝန် ကို အသက်ထက်ဆုံး ပျံလွန်တော်မူသည့် ၁၃၅၆-ခုနှစ် (၁၉၉၅)အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

၁၃၄၃-ခုနှစ်(၁၉၈၂)တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း အငြင်းပွားလျက်ရှိသော ကျောက်ပုံတောရဝါဒနှင့် ပတ်သက်၍ စိစစ်သုံးသပ်ဆုံးဖြတ်ချက်ပေးရန်၊ နိုင်ငံတော်သံဃမဟာ နာယကအဖွဲ့ကြီးက ဖွဲ့စည်းပေးသည့် နိုင်ငံတော်ဗဟို သံဃာ့ဝန်ဆောင်ဆရာတော်များသာ ပါဝင်သည့် “နိုင်ငံတော်သီးခြား ဝိနည်းဓိုရ်အဖွဲ့ အမှတ်(၄)”တွင် ဥက္ကဋ္ဌဆရာတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဆရာတော် ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သော ကျမ်းများ

1. ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်
2. ဓမ္မနှင့်ဂုဏ်အဖွဲ့စုံကျမ်း
3. ဥပါသကာဂုဏ်ရည်နှင့် သရဏဂုံတရားတော်
4. ဆဆက္ကသုတ္တန်တရားတော်နှင့်သင်္ကြန် တရားတော်
5. နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတရားတော်
6. ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတရားမြတ်ရတနာ
7. ထေရဂုဏ်ရည်
8. သပြေကန်တရားပေါင်းချုပ် အမှတ်(၁)
9. သပြေကန်တရားပေါင်းချုပ် အမှတ်(၂)
10. စေတီနှင့်ရိုသေမှ
11. ဓမ္မပဒပါဠိတော်နိဿယသစ်
12. မရဏာနုဿတိဘာဝနာ
13. သပြေကန်စာတိုပေစ
14. သိင်္ဂါလောဝါဒ ပါဠိဂါထာ မြန်မာအနက် လက်ရေးမူစာတို
15. ရွှေဂူကြီးဘုရားကျောက်စာ ဂါထာတစ်ရာ

သာသနာရေးဆောင်ရွက်ချက်များ

1. မန္တလေး၊ အဘယာရာမရွှေဂူတိုက်သစ်တွင် ၁၉၃၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၃၉-ခုနှစ်အထိ ၅-နှစ်ကြာမျှ စာပေပို့ချခဲ့သည်။
2. သန်လျင် သပြေကန် မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက် သစ်တွင် ၁၉၃၉-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈-ခုနှစ် အထိ ၃၉ - နှစ်ကြာအောင် အနုနာယက တွဲဖက်စာချအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
3. ရန်ကုန် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်၊ ပုဇွန်တောင်၊ ရွှေကျင်ကျောင်းတိုက်တွင် ၁၉၇၈-ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅-ခုနှစ်အထိ ၁၇-နှစ်ကြာအောင် ပဓာန နာယကအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
4. ကျောက်ကုန်း မဟာဗောဓိကျောင်းတိုက် ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းမှု၌ ဝိနည်းဓိုရ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
5. နိုင်ငံတော် သီးခြားဝိနိည်းဓိုရ်အဖွဲ့(၄)ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
6. နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃာ့ဝန်ဆောင်၊ နိုင်ငံတော် ဩဝါဒါစရိယအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
7. ရန်ကုန်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ ရွှေကျင်နိကာယ ဂိုဏ်းထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
8. ရန်ကုန်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ ရွှေကျင်နိကာယ ဂိုဏ်းချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
9. နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ရွှေကျင်နိကာယ ဥက္ကဋ္ဌ မဟာ နာယက (တွဲဖက်သာသနာပိုင်)အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
10. ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့ ဩဝါဒါစရိယ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
11. တိပိဋကဩဝါဒါစရိယအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
12. ပိဋကဘာသာပြန်အဖွဲ့ ဩဝါဒါစရိယအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
13. မင်္ဂလာဗျူဟာ၊ ပိဋကဗျူဟာနိကာယ်ငါးရပ်၊ ဓမ္မသာကစ္စာအဖွဲ့၊ ပရိယတ္တိသာသနနုဂ္ဂဟ အသင်းတို့၏ ဩဝါဒါစရိယအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။
14. မြန်မာစာအဖွဲ့၏ ဩဝါဒါစရိယအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။
15. အခြားအသင်းအဖွဲ့များစွာတို့၏ ဩဝါဒါစရိယ အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။

ကြည်ညိုဖွယ်ရာ ထူးခြားသော ဂုဏ်ရည်များ

ဆရာတော်သည် ဣန္ဒြေသိက္ခာ ကြီးမား၍ ဝိနည်း တော်ကို ရိုသေခြင်း၊ သည်းခံခြင်း၊ ခမာဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံ ခြင်း၊ မေတ္တာဓာတ်အားကြီးခြင်း၊ စာပေကျမ်းဂန်နှံ့စပ် ကျော်ကြားရုံသာမက စာပေအရေးအသား ကောင်းမွန်ခြင်း တို့ကြောင့် ကျော်ကြားထင်ရှား၍ ရဟန်းရှင်လူ ပြည်သူတို့က လေးစားကြည်ညိုခြင်းကို ခံယူရရှိတော်မူသည်။

ထို့ပြင် ဆရာတော်သည် မိမိဆရာသမားဖြစ်ခဲ့ ဖူးသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ဘွဲ့ကိုမခေါ်လို၊ ဆရာသမားအပေါ် အလွန်လေးစားတော်မူ၏။ တွံတေးဆရာတော်ကြီး၏ ဘွဲ့ တော်မှာ အရှင်နာဂ ဖြစ်ရာ၊ ရဟန်းခံ၊ ကမ္မဝါဖတ်သော အခါပင် “နာဂ”ဟု မဖတ်စေဘဲ၊ တခြား “ဒတ္တ” စသော အမည်တစ်ပါးဖြင့် ဖတ်ခိုင်းလေ့ရှိသဖြင့် ဆရာသမားတို့ အပေါ် လေးစားပုံကို အတုယူသင့်လှသည်။

ဤသို့လျှင် ရဟန်းရှင်လူပြည်သူတို့၏ ကြည်ညိုသည့် အရေးထားခံရသည့် အားလျော်စွာ နိုင်ငံတော်အစိုးရ က ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄-ရက် လွတ်လပ်ရေးနေ့ တွင် မြင့်မြတ်သော ပညာရှိကြီးအဖြစ် “အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို သက်တော် ၇၄-နှစ်၊ သိက္ခာတော် ၅၄-ဝါတွင် ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ သာသနာတော်၏ အကျိုးကို ထက် သန်သော လုံ့လဖြင့် သယ်ပိုးဆောင်ရွက်တော်မူသော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ လဒ္ဓလဉ္စနဂုဏ်၊ ရတ္တညုမဟာနာယက ဂုဏ်၊ ဂန္ထန္တရဗာဟုသစ္စဂုဏ်၊ လောကဗဟုပကာရ ဂန္ထကာရက ဂုဏ် စသည်တို့နှင့် ကုံလုံ ပြည့်စုံတော်မူသည့် ဆရာတော် “ဘဒ္ဒန္တဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ”သည် ၁၃၅၄-ခုနှစ်(၁၉၉၃)တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဆက်ကပ် လှူဒါန်းသော အမြင့်မြတ်ဆုံး တစ်ပြည်လုံး၏ ဆရာအဖြစ် “အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌ ဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်မြတ်”ကို သက်တော် ၈၃-နှစ်၊ သိက္ခာ တော် ၆၃-ဝါတွင် အလှူခံရရှိတော်မူသည်။

ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခြင်း

၁၃၅၆-ခုနှစ် တပိုတွဲလဆန်း ၇-ရက်(၁၉၉၅ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆-ရက်)တွင် သာသနာ့တံခွန် စံပြ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးဖြစ်တော်မူသော အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု တွဲဖက် ရွှေကျင်သာသနာပိုင် သပြေကန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဘုရား၊ ရဟန္တာတို့သော်မှ မလွန်ဆန်နိုင်သောအဖြစ်ကြောင့် ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းကာ သက်တော် ၈၄-နှစ် မှ ၈၅-နှစ် အရောက်(၈၄-နှစ် နှင့် ၂-လပြည့်ရန် ၆-ရက်အလို) ပျံလွန် တော်မူခဲ့သည်။

---

ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်

နိဒါန်း။

ပရိတ်

လူသုံးပါးတို့၏ ကိုးစားရာအစစ် ဖြစ်ကြီးဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို စိုးယူပိုင်သ လက်ကိုင်ရတော်မူပြီးသည့် အခါမှစ၍ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူသည်အထိ ၄၅-ဝါ ပတ်လုံး ဗြဟ္မာ, နတ်, လူ, သုံးဘုံသူတို့အား တရားအမြိုက်ဆေးကို တိုက်ကျွေးတော်တော်မူခဲ့လေသည်။ ထိုသို့-၄၅-ဝါ ပတ်လုံး ဟောကြားအပ်သော တရားတော်တို့သည် ဓမ္မက္ခန္ဓာအားဖြင့် ရှစ်သောင်းလေး ထောင် မကအောင်ပင် များမြောင်လှကုန်၏၊ ထိုသို့ ဓမ္မက္ခန္ဓာအနေအားဖြင့် များမြောင်လှသော်လည်း ထိုတရားတော်တို့၏ ဦးတည်ချက်မှာကား ဝိမုတ္တိ (=ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ရေး) တခုတည်းသာ ဖြစ်လေသည်။

ယင်းသို့ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ရေးကို ဦးတည်လျက် ဟောတော်မူအပ်သော တရားတော်တို့တွင် ယင်း လွတ်မြောက်ရေးကို ရရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်လျက် ရှိကြသော လူ, ရှင်, ရဟန်းတို့၏ ဘေးဘျမ်း ကင်းဝေးချမ်းသာရေးအတွက် အရံအတားအဖြစ် ဟောကြားအပ်သော တရားတော်တို့လည်း အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။ ထို တရားတော်တို့ကိုပင် ပါဠိလို “ပရိတ္တ” မြန်မာလို “ပရိတ်”ဟု ခေါ်ဝေါ်ရလေသည်။

မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်တိုင် နှုတ်တော် တွတ်တွတ် ရွတ်၍ ဟောကြားတာ်မူခဲ့သည့် ပရိတ်တို့မှာ နိကာယ်ငါးရပ် ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တို့ဝယ် ကြိုးကြားကြိုးကြား တကွဲတပြားစီ ဖြစ်လျက်ရှိရာ အရှည်ကို မြော်မြင်တော်မူကြသော ရှေးခေတ်သာသနာတော်စောင့် ဆရာတော်ကြီးတို့သည် ထို ပရိတ်တို့ကို တပေါင်းတည်း စုပေါင်း၍ သီးခြားကျမ်းတစ်စောင် တစ်ဖွဲ့အဖြစ် စီစဉ်တော်မူခဲ့ကြလေသည်။ ထိုသို့ ရှေးဆရာတော်ကြီးများ စုပေါင်း စီစဉ်ထားခဲ့သောပရိတ်ကျမ်းသည်ပင် ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၌ “ပရိတ်ကြီး” ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလေသည်။

စီစဥ်ပုံ

အဆိုပါ ပရိတ်ကြီးကို စုပေါင်းစီစဉ်ရာ၌ ရှေး ဆရာတော်ကြီးတို့သည် မိလိန္ဒပဉှာပါဠိတော်၌၎င်း, အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်၏ အဋ္ဌကထာတို့၌၎င်း, တွေ့ရှိရသော ဟောကြားမိန့်ဆိုချက်တို့ကို မှီငြမ်းပြုလျက် စီစဉ်တော်မူခဲ့ကြဟန် တူပေသည်။ ထိုစကားကို ချဲ့ဦးအံ့။ မိလိန္ဒပဉှာပါဠိတော်, မေဏ္ဍကပဥှာအခန်း မစ္စုပါသမုတ္တိပဉှာ (မိလိန္ဒ၊၁၅၂)၌ မြတ်စွာဘုရားညွှန်းဆို ဟောကြားခဲ့သော ပရိတ်တို့ကို ပြထားရာဝယ် ရတနသုတ်, မေတ္တသုတ်, ခန္ဓပရိတ်, မောရပရိတ်, ဓဇဂ္ဂပရိတ်, အာဋာနာဋိယပရိတ်, အင်္ဂုလိမာလပရိတ်,တို့ကို တွေ့ ရသည်။ ထို့အတူပင် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်သည် ဇာတိခေတ်, အာဏာခေတ်, ဝိသယခေတ်,ဟူသော ခေတ်သုံးပါးတို့တွင် အာဏာခေတ်ကို ဖွင့်ပြရာ၌ စကြဝဠာ ကုဋေတစ်သိန်း ပမာဏရှိသော ယင်း အာဏာခေတ်၌ အရှိန်အဝါ ပျံ့နှံ့နိုင်သော ပရိတ်တို့ကို ထုတ်ပြလေ့ရှိ၏။ ထိုသို့ ထုတ်ပြရာတွင် ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၉) ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၄၄)တို့၌ ရတနသုတ်, ခန္ဓ, ဓဇဂ္ဂ, အာဋာနာဋိယ, မောရပရိတ်တို့ကို ထုတ်ပြ၍ ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၁) ဥပရိပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ (မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၉) အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၅၈) သမ္မောအဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၁၁)တို့၌ကား အာဋာနာဋိယ, မောရ, ဓဇဂ္ဂ, ရတန, ပရိတ်တို့ကိုသာပြ၍ အာဒိသဒ္ဒါကိုပါ ထည့်သွင်းကာ မိန့်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၀)နှင့် မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ (မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၆)တို့၌မူ အာဋာနာဋိယပရိတ်, ဣသိဂိလိ, ဓဇဂ္ဂ, ဗောဇ္ဈင်္ဂ, ခန္ဓ, မောရ, မေတ္တာနှင့် ရတနပရိတ်တို့ကို ထုတ်ပြထားလေသည်။ ဆိုခဲ့ပြီးတို့ကို ပေါင်းလိုက်လျှင် မိလိန္ဒပဉှာ ပါဠိတော်နှင့် များစွာသော အဋ္ဌကထာတို့တွင် ပရိတ်အဖြစ်ဖြင့် ဖော်ပြအပ်သော သုတ်တို့မှာ ရတနသုတ်, မေတ္တ, ခန္ဓ, မောရ, ဓဇဂ္ဂ, အာဋာနာဋိယ, အင်္ဂုလိမာလ, ဗောဇ္ဈင်္ဂနှင့် ဣသိဂိလိသုတ်တို့ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။ ပရိတ်ကြီးကို စီစဉ်သော ရှေးဆရာတော်ကြီးတို့သည် အထက်ပါ သုတ်တို့တွင် ဣသိဂိလိသုတ်မှတပါး အခြားသုတ် အားလုံးကိုပင် ယူ၍ မင်္ဂလသုတ်, ဝဋ္ဋသုတ်နှင့် ပုဗ္ဗဏှသုတ်တို့ကိုပါ ထည့်သွင်းလျက် စီစဉ်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။

ထိုသို့ စီစဉ်သောအခါ ရွတ်လိုသော ထိုထို ပရိတ်မှန်သမျှ၏ ပုဗ္ဗကိစ္စအဖြစ် “သမန္တာ” မှစ၍ “အာရက္ခံ ဂဏှန္တု” တိုင်အောင်သော စကားရပ်ကို၎င်း, ထိုထို သုတ်တို့၏ အစတွင် ဆိုင်ရာ အမွှမ်းဂါထာများကို၎င်း ထည့်သွင်းလျက် စီစဉ်တော်မူခဲ့ကြသည်။ ထို့ ပြင် အာဋာနာဋိယသုတ် မူရင်းသည် အာဏာပြင်းသောသုတ်ဖြစ်၍ ဘီလူးစသည် ဖမ်းစားပူကပ်သော အခါမှသာ ရွတ်သင့်သောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် နေ့စဉ် ရွတ်ဖတ်မှုနှင့် သင့်လျော်အောင် ယင်းသုတ်မှ ဂါထာ အချို့ကိုသာ ယူလျက် ဘုရားဂုဏ်တော်များကို ထည့်သွင်း၍၎င်း, ဗောဇ္ဈင်သုတ် မူရင်းမှာ စုဏ္ဏိယ (စကားပြေ) ဖြစ်နေ၍ ရွတ်ဖတ်လွယ်ကူစေရန် ဂါထာသီကုံး၍၎င်း, ပုဗ္ဗဏှသုတ်ကိုလည်း အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှ ဘုရားဟောဂါထာများကို ပါဝင်စေ၍ သင့်လျော်သလို ဖြည့်စွက်လျက်၎င်း စီစဉ်ခဲ့ကြလေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ပရိတ်ကြီးပါ ယင်းသုံးသုတ်တို့၌ လာသော စကားရပ်တို့တွင် အချို့သာ ဘုရားဟောအစစ်ဖြစ်ပြီး အချို့မှာကား ဘုရားဟောနှင့် သင့်လျော်အောင် စီစဉ်သော ဆရာတော်ကြီးများ ထည့်သွင်း ထားခဲ့သော စကားရပ်များ ဖြစ်လေသည်။ အဋ္ဌကထာတို့၌ ပြဆိုထားသော်လည်း ဣသိဂိလိသုတ်ကိုကား ပရိတ်ကြီး၌ ထည့်သွင်းတော် မမူခဲ့ကြပေ။ ယင်းသုတ်သည် နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်များကို ထုတ်ဖော်ပြသသော မဟာသမယသုတ်နှင့် အလားတူစွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ အမည်တော်များကို ထုတ်ဖော်ကျူးရင့်သော သုတ်ဖြစ်၍ နေ့စဉ် ရွတ်ဖတ်မှုအတွက် အရေးမကြီးလှသောကြောင့် ချန်ထားတော်မူခဲ့ကြဟန် တူပေသည်။

ပရိတ်ကြီး ပရိတ်ငယ်

“ပရိတ်ကြီး” ဟု ဆိုသဖြင့် ပရိတ်ငယ်လည်း ရှိရဦးမည်ဟု အဓိပ္ပါယ်သက်ရောက်လျက်ရှိ၏။ သို့ ရှိသည့်အတိုင်းလည်း ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်က ပရိတ်ကြီး, ပရိတ်ငယ်ဟု ခွဲခြား သတ်မှတ်မှုရှိသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထို သတ်မှတ်ချက်တွင် အမွှမ်းဂါထာတို့၌ “ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ” ပါသော ရတနပရိတ်, မေတ္တ, ခန္ဓ, မောရ, ဝဋ္ဋ, အာဋနာဋိယ, အင်္ဂုလိမာလ ပရိတ်တို့ကို ပရိတ်ကြီးဟု သတ်မှတ်၍ ‘‘မင်္ဂလံ တံ ဘဏာမ ဟေ, ဗောဇ္ဈင်္ဂံ တံ ဘဏာမ ဟေ” ဟုသာ ပါ၍ “ပရိတ္တံ”မပါသောမင်္ဂလသုတ်နှင့်ဗောဇ္ဈင်သုတ်တို့ကို ပရိတ်ငယ်ဟု သတ်မှတ်လေသည်။ (ဟံသာဝတီတိုက်ရိုက် စလင်းဆရာတော်ရေး ပရိတ်ကြီးနိဿယ၊ နှာ ၂၅၂-ကြည့်ပါ)

ပရိတ်ရွတ်မှု အစဉ်အလာ

ဘုရားရှင် မျက်မှောက်ခေတ်။  ။ပရိတ်ရွတ်ဖတ် နာယူမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ယခုအခါ၌ အမျိုးမျိုး ယူဆပြောဆိုလျက် ရှိကြသည်ကို တွေ့ရ၏။ အချို့ကလည်း ပရိတ်ကို ဘုရားရှင် ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့ကြောင်း ပါဠိတော် ထောက်အထား မရှိဟုပင် ပြောဆိုရေးသားလျက်ရှိကြသည်။ သို့သော် ပါဠိတော်တို့ကို ဉာဏ်မီသမျှ လေ့လာကြည့်သောအခါ ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင်ပင် ပရိတ်ကို ခွင့်ပြုခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရလေသည်။ ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ် အာဋာနာဋိယသုတ် ပါဠိတော်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား အောက်ပါအတိုင်း အာဋာနာဋိယ အရံအတားကို သင်ယူလေ့လာ ဆောင်ထားကြရန် တိုက်တွန်းတော်မူသည်ကို့ရသည်။

ရဟန်းတို့ “အာဋာနာဋိယမည်သောအရံအတားကို သင်ယူကြကုန်လော့၊ ရဟန်းတို့ အာဋာနာဋိယမည်သော အရံအတားကို အဖန်ဖန် လေ့လာကြကုန်လော့၊ ရဟန်းတို့ အာဋာနာဋိယမည်သော အရံအတားကို ဆောင်ကြကုန်လော့၊ ရဟန်းတို့ အာဋာနာဋိယမည်သော အရံအတားသည် အကျိုးစီးပွားနှင့်စပ်၏၊ အာဋာနာဋိယမည်သော အရံအတားသည် ရဟန်းယောက်ျား, ရဟန်းမိန်းမ ဥပါသကာယောက်ျား, ဥပါသိကာမိန်းမတို့၏ အကာအကွယ် အစောင့်အရှောက်ဖြစ်ခြင်းငှာ ချမ်းသာစွာ နေခြင်းငှာ ဖြစ်၏ ”(ပါထိကဝဂ် ပါဠိတော် မြန်မာပြန် နှာ-၁၉၄)

ထို့ပြင် ဝိနည်း ပိဋက ပါစိတ်ပါဠိတော် ဘိက္ခုနီ ဝိဘင်း တိရစ္ဆာနကထာသိက္ခာပုဒ် -၂-ခု၏ အနာပတ္တိဝါရ (ဝိ၊၂၊၄၀၂-၃) တို့၌လည်း “အနာပတ္တိ ဂုတ္တတ္ထာယ ပရိတ္တံ ပရိယာပုဏာတိ၊ အနာပတ္တိ ဂုတ္တတ္ထာယ ပရိတ္တံ ဝါစေတီ” ဟု ဘေးရန်မှ လုံခြုံရေးအတွက် ပရိတ်ကို သင်ယူချပို့သော ရဟန်းမိန်းမအား အာပတ်မှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးတော်မူသော ပညတ်ချက်ကို တွေ့ရ၏။ ဤ-သိက္ခာပုဒ်၌ ခွင့်ပြုအပ်သော ပရိတ်ဟူသည် “ပရိတ္တန္တိ ယက္ခပရိတ္တနာဂမဏ္ဍလာဒိဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝတ္တတိ” ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၅) နှင့်အညီ တစ္ဆေသရဲနိုင် မန္တန်, မြွေနိုင် မန္တန် စသည်တို့ဖြစ်၏။ ဘုရားဟော မဟုတ်သော ဤမန္တန်မျိုးကိုပင် သင်ယူခွင့် ပို့ချခွင့် ပြုတော်မူသည်ဆိုလျှင် ဘုရားဟောဖြစ်သည့် ပရိတ်တို့ကိုမူကား အထူးဆိုဖွယ်မရှိ ခွင့်ပြုပြီးပင် ဖြစ်တော့သည်။ ထို့ပြင် ရဟန်းမိန်းမတို့အား ခွင့်ပြုတော်မူသည်ဆိုသဖြင့် ရဟန်းယောက်ျားနှင့်တကွ လူဒကာ, ဒကာမတို့အားလည်း ခွင့်ပြုပြီးပင် ဖြစ်တော့သည်။

ခန္ဓသုတ်၏ ဝတ္ထုကြောင်းပါသော ဝိနည်းစူဠဝါ ပါဠိတော် (ဝိ၊၄၊၂၄၅) နှင့် အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် (အံ၊၁၊၃၈၄) တို့၌လည်း မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား မြွေမင်းလေးမျိုးတို့ကို မေတ္တာပို့ခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၍ ခန္ဓသုတ်ကိုပင် မေတ္တာပို့နည်း အဖြစ်ဖြင့် ဟောတော်မူသည်ကို တွေ့ရသည်။

“ရဟန်းတို့ မိမိကိုယ်ကို လုံခြုံစေခြင်းငှာ၎င်း, မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်စေခြင်းငှာ၎င်း, မိမိ အရံအတား “ပရိတ်”ကို ပြုခြင်းငှာ၎င်း ဤမြွေမင်းလေးမျိုးတို့ကို မေတ္တာစိတ်ဖြင့် ဖြန့်ခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏”။ (စူဠဝါ ပါဠိတော် မြန်မာပြန်၊နှာ-၂၄၃။ အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန်၊ ပ၊ ၃၉၈)။

အဋ္ဌကထာတို့လည်း ယင်းအထောက်အထားများကို တွေ့ရသည်ပင် ဖြစ်၏။ မွေးဖွားပြီး-၇-ရက်မျှသာ အသက်ရှင်ရမည့် အာယုဝဍ္ဎနသတို့သားသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ညွှန်ကြားတော်မူချက်အရ၊ ၇-ရက်၊ ၇-ညဉ့်တို့ပတ်လုံး ရဟန်းတို့ မပြတ် ပရိတ်ရွတ်ပေးသဖြင့်၎င်း, မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် တညဉ့်ပတ်လုံး ပရိတ်အရံအတားကို ပြုပေးသဖြင့်၎င်း, သေဘေးမှ လွတ်မြောက်ပြီး အသက်(၁၂၀)တိုင် နေသွားရပုံကို ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂၃၊ ၄) ၌ တွေ့ရှိရသည်။ ဤမှတပါး အခြားသော အထောက်အထားများတို့ကိုကား အဋ္ဌကထာဖွင့်များနှင့်အညီ ရေးသားထားသော ဤနိဿယသစ် ထိုထိုသုတ်တို့၏ အဋ္ဌုပ္ပတ် နိဒါန်းတို့၌ ကြည့်ရှုကြရာ၏။ ဤသို့လျှင် ပရိတ်ကို မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်ကို၎င်း, ဘုရားရှင်လက်ထက်ကပင် ပရိတ်ရွတ်မှုအလေ့အထ ထင်ရှားရှိခဲ့ပုံကို၎င်း, ဆိုခဲ့ပြီးပါဠိတော် အဋ္ဌကထာများအရ ယုံကြည်စွာ မှတ်သားအပ်ပေသည်။

နှောင်းခေတ် (ဣန္ဒိယ, သီဟိုဠ်)။  ။မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူပြီးနောက်၌လည်း ပရိတ်သည် အရေးကြီးသော ဘာသာရေး လုပ်ငန်းတရပ် ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ သာသနာနှစ် ၅၁၁-ခန့်၌ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော မိလိန္ဒမင်းကြီးသည် ပရိတ်နှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာကို အရှင်နာဂသိန်အား လျှောက်ထား၍ အရှင်နာဂသိန်ကလည်း မိလိန္ဒမင်းကြီး သဘောကျ ကျေနပ်လောက်အောင် ဥပမာအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖြေဆိုထားသည်ကို မိလိန္ဒပဉှာ ပါဠိတော် (မိလိန္ဒ၊၁၅၂-၁၅၅)၌ ပြဆိုထားလေရာ ထိုခေတ်၌လည်း ပရိတ်ရွတ်မှုအလေ့အထရှိသည်ကို သိနိုင်ကြပေသည်။

နိဒါန်းအစ၌ ပြခဲ့သော အဋ္ဌကထာအဆိုအရ အဋ္ဌကထာဆရာ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသမထေရ် ပေါ်ထွန်းချိန်ဖြစ်သည့် သာသနာနှစ် ၉၀၀-ကျော် -၁၀၀၀-ခန့်၌လည်း ပရိတ်ရွတ်ဖတ်မှုကို ဘာသာဝင်တို့ လိုက်နာကျင့်သုံးခဲ့ကြောင်းကို သိရပေသည်။ ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၇)၌လည်း လူတို့အတွက် ပရိတ်ရွတ်ပေးမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ရဟန်းတော်တို့ လိုက်နာစရာများကို ပြဆိုထားရာ ယင်းသည်လည်း ထိုအခါတွင် လူတို့သည် မိမိတို့ အရေးကိစ္စပေါ်သောအခါ ရဟန်းတော်တို့ကို ပင့်၍ ပရိတ်တရား နာယူလေ့ရှိပုံ၏ အထောက်အထား တရပ်ပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကျမ်း၌ပင် ပရိတ်ရေ, ပရိတ်ချည်အကြောင်းများကိုပါ တပါတည်း ပြဆိုထားပြန်ရာ ပရိတ်ရေ ပရိတ်ချည်တို့ကို ဘေးရန်တားဆီးရန်အတွက် ယုံကြည်စွာ အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း ထိုအခါက အသားကျလျက်ရှိသော ဘာသာရေးလုပ်ငန်းတခုဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်ပြန်သည်။ ထို့ပြင် မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၅)၌လည်း ရဟန်းတို့နှင့် လူဝတ်ကြောင်တို့၏ ဘာသာရေးကျင့်သုံးမှု ထူးခြားပုံကို ပြရာတွင် “ဂဟဋ္ဌော ရတနသုတ္တ မင်္ဂလသုတ္တမတ္တမ္ပိ ပေါတ္ထကေ လိခိတွာ ဌပေတိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇိတာ နိစ္စံ သဇ္ဈာယန္တိ” = လူဒါယကာသည် ရတနသုတ် မင်္ဂလသုတ်မျှကိုသော်လည်း (အလွတ်ရ မကျက်ပဲ) ပေ၌သာ ရေး၍ထားသည်၊ ရဟန်းတော်တို့သည်ကား ယင်းတို့ကို အမြဲရွတ်အံ သရဇ္ဈာယ်ကြသည်””ဟု ပြဆိုထားသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။

သာသနာနှစ်-၉၁၂-ခုနှစ်တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ နန်းတက်သော ဒုတိယဥပတိဿမင်း လက်ထက်၌ ဘုရားရှင်လက်ထက်က ဝေသာလီပြည်၌ ဖြစ်သကဲ့သို့ ဒုဗ္ဘိက္ခဘေး, ရောဂါဘေးတို့ ဖြစ်ပေါ်လေရာ ရဟန်းတော်တို့ ညဉ့်သုံးယံပတ်လုံး ရတနသုတ် ပရိတ်တော်ကို ရွတ်သဖြင့် ထိုဘေးတို့ ပပျောက်ခဲ့ဘူးလေပြီ။ (စူဠဝံသ၊ ၃၇၊ ပရိစ္ဆေဒ၊ ၁၁၉၊ ၁၉၈၊ ဂါထာများ)

မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ပုဂံခေတ်ဦးပိုင်းကပင် ပရိတ်ရွတ်ဖတ်မှု ရှိခဲ့ကြောင်း ကျောက်စာ အထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်။ ကျန်စစ်သားမင်းကြီးသည် နန်းတော်ဆောက်လုပ်သောအခါ အရှင်အရဟံအမှူးရှိသော ရဟန်းတော်၊ ၄၀၀၈၊ ပါးတို့ကို ပရိတ်မင်္ဂလာ ရွတ်စေခဲ့သည်။ (ကျန်စစ်သားမင်းတရားကြီး၏ နန်းတော် မွန်ကျောက်စာ မြန်မာပြန် နှာ၊ ၄၇၊ ၄၈)

သက္ကရာဇ် (၅၅၂) ခုနှစ်တွင်လည်း သိင်္ဃသူရ်မည်သော အမတ်ကြီးသည် ဂူဘုရားဌာပနသောအခါ သံဃာတော်များကိုပင့်၍ ပရိတ်ရွတ်စေခဲ့ကြောင်းကို တောင်ဂူနီဘုရား ကျောက်စာတွင် အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရသည်။

ဂြီတြိဘာဝနာဒိတျပဝရဓမ္မရာဇမင်းကြီး အမတ် တျာကြီး သိင်္ဃာသူရ်မည်သော ဒါယကာသည် သ(င်္သာ)ရာ ဆိုဝ်ငြယ်ခပ် (က)ယ္အ်သောဟ်ကုန်ရာ ဖ္လစ်သော သဗ္ဗညုမည်သော ပုန္ဟာ အဖ္လစ်ကိုစ်လိုစ် သောဟ်ကြောင် အဧအ် သကရေစ် ၅၅၂- ခု တန်ဆောင်မှုန်လဆန်(၂၍ာက်) သုက္ကြနိယ္အ်-၃-ပဟိုရ်-၁-နဍီသောအာ။ ကူထာပနာသော ဟြစ်။ ပရိုတ် ရွတ်သောကာ သ္ခိင်မဟာပဏ္ဍိတ်။ သ္ခိင်အက်၊ သ္ခိင် ဓမ္မဂမ္ဘီရ်၊ သ္ခိင်ဓမ္မန (န္ဒီ)၊ သ္ခိင်နဂါ၊ ဤယ်သ္မိင်-၈-ယောက် ဟုတ္တာ။ (ပုဂံကျောက်စာ ညွန့်ပေါင်း နှာ-၁၉။ ပုဂံကျောက်စာ လက်ရွေးစင် နှာ-၁၃-၁၄)

ထို့အတူပင် သက္ကရာဇ်-၆၂၃-ခု၌လည်း အစစ်လတ် မင်းသမီးသည် ဂူဘုရား ဌာပနသောအခါ သံဃာတော်တို့ကို ပင့်၍ ပရိတ်ရွတ် စေခဲ့ကြောင်း ကျောက်စာ (စာရင်း-၃၀၃၊ ပုံ-ပုံ-၂၀၀၊ ပုဂံကျောက်စာ ညွန့်ပေါင်း၊ နှ-၉၁) အထောက်အထား တွေ့ရှိရပေသည်။

အင်းဝ, ကုန်းဘောင်ခေတ်။  ။ပုဂံခေတ်တွင် ကျန်းစစ်သားမင်းကြီးသည် နန်းတော်တည်ဆောက်ရာ၌ သံဃာတော်တို့ကို ရိတ်ရွတ်စေသကဲ့သို့ အင်းဝခေတ်, ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘုရင်များလည်း အခါအားလျော်စွာ ပရိတ်ရွတ်စေမှု, နာယူမှုတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြ၍ မင်းခမ်း မင်းနားတို့၌ပင် ပရိတ်ရွတ်မှု နာမှုတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။

သာလွန်မင်းတရားကြီးသည် သားတော်ရှင်တရုပ်ကို အလိုတော်ပြည့်ပြီးနောက် လေးထပ်ကျောင်းဆရာတော်, စံကျောင်းဆရာတော်တို့နှင့် ဆရာတော်အပေါင်းကို နန်းတော်သို့ပင့်၍ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးတော်မူပြီးလျှင် ပရိတ်တရားတော်ကိုလည်း နာယူတော်မူခဲ့သည် ။ နောင်တော်ဘုရားသားတော် သခင်ပုကို ညီတော်မင်းရဲကျော်စွာ သမီးတော် ခင်မလှစံဖြိုးနှင့် စုံဘက်တော်မူသည်တွင်လည်း လေးထပ်ကျောင်းဆရာတော်ကို သံဃာတော်တို့နှင့်တကွပင့်၍ ပရိတ်နာတော်မူခဲ့သည်။ (သာသနာလင်္ကာရစာတမ်း နှာ-၁၇၀-၁)

အိမ်ရှေ့မင်းတို့ အိမ်တော်တက် အခမ်းအနားကို ကျင်းပသောအခါ အိမ်ရှေ့မင်းသည် ပရိတ်တော်နာဆောင်သို့ ရောက်တော်မူလျှင် ပရိတ်တော်ကို နာတော်မူ၍ ပရိတ်တော်အိုး ပရိတ်တော်ပန်းတို့ကို ပြင်ရုံးသို့ထုတ်၍ မင်းသား မင်းမြေး မှူးတော်မတ်တော်တို့ကို ဝေပြီးမှ အိမ်သို့ ပြန်ကြရသည် ။ (လောကဗျူဟာ အင်ရုံစာတမ်း၊ နှာ−၁၇။)

ဘုရင်မင်းမြတ်များ၏ ထီးနန်း ဥကင်တော်ဖွင့် အစီအစဉ်၌လည်း မြို့ပြင်တွင် တဲနန်းဆောက်ရရာ ထိုတဲနန်းတွင် ပရိတ်တော်နာ တန်ဆောင်းကိုလည်း ဆောက်လုပ်ရကြောင်း, သင်္ကြန်တော်ရေခပ် အစီအစဉ်တွင် ပရိတ်တော်ပန်းဆက် ပုဏ္ဏားများ ရက်လည်အောင် ဥပုသ်စောင့်ကြရကြောင်း, သင်္ကြန်တော်ခေါ်ပြီးသောအခါ၌လည်း ဝတ်လဲဆောင်တွင် အဝတ်လဲတော်မူ၍ ပရိတ်တော်နာသောဆောင်တွင် ပရိတ်တော်နာတော်မူကြောင်း, မြို့သိမ်းထွက် အစီအစဉ်၌လည်း ‘ထွက်တော်မူသနေ့ နံနက်-၄-ချက်တီးကျော်၊ ၃-မောင်း၊ ၄ မောင်းကိုလည်း မြေနန်းတော် လွှတ်တော်ဝင်းရုံး--မျက်နှာ အရှေ့ရုံး, အနောက်ရုံး , မြို့ထိပ်-၈-ရပ်များတွင် တရပ်ကို သံဃာတော်-၈-ပါးစီ ဆွမ်းလုပ်ကျွေး၍ ပရိတ်ရေခံပြီးလျှင် ပရိတ်တော်ရေကို ဝန်းတော်ပတ်လည် မြို့တော်အတွင်းအပြင်ကို ပုဏ္ဏားတို့ကို သန္ဓေးဖျန်းပက်စေကြောင်းတို့ကို ယင်း လောကဗျူဟာ အင်ရုံ စာတမ်းမှာပင် ပြဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည် ။(၎င်းကျမ်း နှာ၊ ၆၈၊ ၆၉၊ ၈၃၊ ၁၅၀၊ တို့ကြည့်)

မန္တလေး ရတနာပုံ ပဉ္စမသံင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီး မုဒ္ဓါဘိသိက်ခံသည့် နည်းအတိုင်း ရေးသားအပ်သော မဟာသုတကာရီ မဃဒေဝလင်္ကာသစ်။ ပိုဒ်ရေ-၅၇-၌လည်း “နန်းကြီးထက်ပေါ်၊ တက်ပြီးသော်လျှင်၊ သူတော်မြတ်စစ်၊ တရာ့ရှစ်လည်း၊ အောင်မေတ္တာစိတ်၊ မွမ်းမွမ်းထိတ်မျှ၊ ပရိတ်ဂါထာ၊ ဟောရွတ်ကာနှင့်”ဟု ပြဆိုထားလေရာ ပရိတ်ရွတ်ဖတ် နာယူမှုသည် ဘုရင်မင်းမြတ်တို့ အဘိသိက်ခံရာ၌ပင် နေရာပေးထားရသော ဘာသာရေးကိစ္စ တရပ်ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် မြို့သစ် နန်းသစ် တည်ဆောက်သောအခါ၌လည်း တရားနာခြင်း, ပရိတ်နာခြင်းစသော ဘာသာရေးကိစ္စတို့ကို ဆောင်ရွက်ရန် ဇေတဝန်ဆောင်, ပရိတ်တော်နာဆောင်, (ပရိတ်တော်ဆက်ဆောင်, ပရိတ်နာဆက်ဆောင်)ဟု သီးခြားအဆောင်များ ဆောက်လုပ်ရိုး ပြုကြသည်ဖြစ်ရာ ပရိတ်နာယူမှုကို ရှေးရှေး သာသနာပြု မင်းကောင်း မင်းမြတ်များ မည်မျှ အရေးထား၍ လေးစားခဲ့ကြသည်ကို သိရှိရန်ပင် ဖြစ်တော့သည် ။ (ရွှေဘုံနိဒါန်း၊ နှာ–၂၈-၉၊ မဃဒေဝ၊ ပိုဒ် ၄၃။ ရွှေကိုင်းသား၏ “မန္တလေး” စာအုပ်၊ နှာ-၈၀-၈၅-တို့ကြည့်ပါ။

အလွန်တွင်ကျယ်ခဲ့၍ အစဉ်ထိန်းရမည့် အမွေအနှစ်။  ။ဘုရင်မင်းမြတ်များကိုယ်တိုင် အလေးပြုခဲ့သော ဘာသာရေးကိစ္စဖြစ်၍ တိုင်းသူပြည်သားတို့လည်း ပရိတ်ရွတ်ဖတ် နာယူခြင်းကိစ္စကို အားတက်သရော ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြလေသည်။ နိုင်ငံတော်တဝန်းလုံးရှိ မြို့အသီးသီးဝယ် ရပ်ကွက်အလိုက် ပရိတ်သင်းများဖွဲ့ကာ ပရိတ်တော်သံ မစဲအောင် ရွတ်ဖတ်ခဲ့ကြသည်မှာလည်း ထင်ရှားသော အထောက်အထားပင် ဖြစ်တော့သည်။ သာမှုနာမှု စသော ကိစ္စကြီးငယ်ရှိသောအခါ၌လည်း သံဃာတော်တို့ကို ပင့်၍ ပရိတ်နာယူရမှ နှစ်သိမ့်အားရခြင်း ရှိကြသည်ဖြစ်ရာ ပရိတ်ရွတ်ဖတ် နာယူမှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာလူမျိုးတို့အဖို့ ပစ်ပယ်၍ မရစကောင်းသော အာဝေနိကဘာသာရေး လုပ်ငန်းကြီးအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေသည်မှာ အလွန်ပင် ထင်ရှားလျက် ရှိလေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ပရိတ် (ဝါ-ပရိတ်ကြီး) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူသိအများဆုံးဖြစ်လျက် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့အား ပါဠိဘာသာနှင့် နီးစပ်မှုရှိအောင် ပေါင်းကူးပေးသော ကျမ်းစာတစ်စောင်အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိခြင်းဖြစ်လေသည်။

ဤသို့လျှင် ပရိတ်သည် ဘာသာဝင်အပေါင်းတို့၏ ဘေးရန်ကင်းကွာ ချမ်းသာမှုကိုလည်း ရွက်ဆောင်ခဲ့၏။ ဘာသာဝင်တို့အား စိတ်နှလုံး ချမ်းမြေ့မှုကိုလည်း ပေးစွမ်းခဲ့၏။ ကိုယ့်ကိုကိုယ်ယုံကြည်မှုကို ရစေလျက် အရာရာမှာပင် ရဲရင့်ခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့၏။ ဤမျှ ကျေးဇူးပြုလျက်ရှိသည့် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ဘာသာရေးအမွေ , ယဉ်ကျေးမှု အမွေကြီးတစ်ခုကို အဘယ်မည်သော အမျိုးကောင်းသား, အမျိုးကောင်းသမီးသည် စွန့်ပယ်သင့်ပါတော့မည်နည်း။

ပရိတ်အကျိုးရအောင် ဆောင်ရွက်နည်း။  ။ပရိတ်သည် အတန်တန်သော ဘေးရန်အန္တရာယ်တို့ကို ကာကွယ် တားဆီးနိုင်သည်ဆိုသော်လည်း ပရိတ်ရွတ်ဖတ်နာယူနည်း မကျပါက အကျိုးရမည်မဟုတ်ချေ။ ဆေးဝါးဟူသည် ရောဂါကို ပယ်ဖျောက်ရန် စီမံထားသော ပစ္စည်းဖြစ်၍ ဆိုင်ရာရောဂါကို ပျောက်စေနိုင်သည်မှန်သော်လည်း အညွှန်းအတိုင်း မလိုက်နာပဲ သုံးစွဲလျှင်ကား ဆေးအကျိုးကို ခံစားရမည်မဟုတ်ပေ။ ထို့အတူပင် ပရိတ်တော်တို့မှာ ရွတ်ဖတ် နာယူသူတို့၏ ဘေးရန်ကင်းကွာရေးအတွက် ဟောထားသော တရားများဖြစ်သော်လည်း ရွတ်ဖတ်နာယူရာ၌ ဆိုင်ရာညွှန်ကြားချက်တို့ကို မလိုက်နာလျှင်ကား လိုအပ်သော အကျိုးကို ရနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။

ယင်းညွှန်ကြားချက်တို့ကား ပရိတ်ရွတ်သူတို့ ပြည့်စုံရမည့် အင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပရိတ်နာသူတို့ ပြည့်စုံရမည့်အင်္ဂါသုံးပါးတို့ပင် ဖြစ်လေသည်။ ထိုအင်္ဂါတို့ကို ဤပရိတ်နိဿယသစ် ရတနသုတ်အဖွင့် (နှာ၂၀၇-ဂ)၌ ကျမ်းဆရာကိုယ်တိုင် ပြဆိုထားသည်ဖြစ်၍၊ ဤနိဒါန်း၌ ရေးသားဖော်ပြရန် မလိုတော့ပေ။

ဤသို့လျှင် ရွတ်သူ နာသူတို့၏ လိုအပ်သည့် အင်္ဂါတို့နှင့် ပြည်စုံမှသာ ပရိတ်အကျိုးကို ခံစားကြရမည်ဖြစ်ရကား ပရိတ်ရွတ်သူ, နာသူတို့သည် ရှေးဦးစွာ ထိုအင်္ဂါတို့နှင့် ပြည်စုံအောင် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ညွှန်ကြားချက်ကို တိတိကျကျ လိုက်နာလျက် ပရိတ်အကျိုးကို ပြည့်ပြည့်ဝဝ ခံစားကြရန် အားထုတ်သင့်ကြပေသည်။

ပရိတ်ကြီးဋီကာ။  ။ပရိတ်ကြီး၌ပါဝင်သောသုတ်တို့သည်များသောအားဖြင့် ထိုထို ပါဠိတော်၌ ပါရှိပြီးသုတ်တို့ဖြစ်ကြ၏။ သို့ဖြစ်၍ ယင်းသုတ်တို့၏ အဖွင့်ကို ကြည့်လိုလျှင် ဆိုင်ရာအဋ္ဌကထာများမှာ ကြည့်ရှုရန်ပင် ဖြစ်တော့သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ပုဂံခေတ်စသော ရှေးအခါက ပရိတ်ဋီကာ မပေါ်ထွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။

သက္ကရာဇ်-၉၆၇-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော အနောက်ဖက်လွန်မင်းတရားလက်ထက်၌ကား စစ်ကိုင်းတောင် တိလောကဂုရု ဆရာတော်နှင့် ဂုဏာဓိစက္ကဆရာတော်တို့၏ တပည့် တပယင်းမြို့တောင်လက်ကန်ဖျား ရွာလျှင် ဖွားရာဇာတိရှိသော အရှင်တေဇောဒီပသည် ရဟန်းငါးဝါအရ သက္ကရာဇ်-၉၇၁-ခုနှစ်တွင် ပရိတ်ကြီးဋီကာကို စီရင်တော်မူခဲ့သည်။ ကျမ်းကိုလည်း “ပရိတ္တဝဏ္ဏနာ”ဟု မှည့်ခေါ်လေသည်။

ဤ အရှင်တေဇောဒီပကား ရခိုင်မှ အမေးရောက်သည်ကို၊ ၉၆၅-ခုနှစ် သာမဏေဘဝကပင် ဖြေရ၍ အဝ (အင်းဝ) သာမဏေကျော်ဟု တွင်လေသည်။ နောင်တွင် တိလောကာလင်္ကာရ ဘွဲ့တံဆိပ်နာမံတော်ကိုလည်း အလှူခံရသည်။ ၉၄၆-ခုနှစ်ဖွားဖြစ်သော ယင်းဆရာတော်သည်-၁၀၀၆-ခုနှစ် သက်တော်၊ ၆၀၊ ပြည့်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။ ဆရာတော်၏ အလောင်းကို ကောင်းမှုတော် ဒါယကာ မင်းကြီးထွက်၍ သင်္ဂြိုဟ်တော်မူသည်။

ပရိတ်ကြီး ဋီကာဆို၍ ဤတစ်စောင်သာ ယခုအခါတွင် တွေ့ရသည်။ သို့သော် မုံရွေးဆရာတော် စီရင်အပ်သည့် သမန္တစက္ခုဒီပနီကျမ်း (ပ-သုဓမ္မဝတီရိုက်နှာ၊၂၈၅-၆ ) ၌ ဤဋီကာမှ စကားကို ထုတ်နှုတ်၍ ပရိတ်ကြီး ဋီကာသစ်ဟု အကိုးပြသည်ကို တွေ့ရသည်။ (ယင်းကျမ်း အခြားနေရာ (နှာ -၁၅၊ စသည် ) တို့၌ကား ဤဋီကာလာ စကားကိုပင် ပရိတ်ကြီးဋီကာဟု သာမန်ကိုးသည်ကို တွေ့ရသည်။) ယင်းသို့ ပရိတ်ကြီးဋီကာသစ်ဟု ကိုးကားမိန့်ဆိုသော စကားကို ထောက်လျှင် ဤဋီကာ မပေါ်မီ အခြား ပရိတ်ကြီး ဋီကာတစောင်လည်း ရှိခဲ့သေး၏ဟု ယူဆစရာ ရှိပေသည်။ သာသနာလင်္ကာရနှင့် ပိဋကတ်တော်သမိုင်းတို့၌ကား အရှင်တေဇောဒီပ၏ ဋီကာကိုသာ ပြဆိုလျက် ရှိကြသည်။ ဤဋီကာ၏ ဂန္ထာရမ္ဘစကားရပ်၌လည်း အခြားဋီကာ ရှိသေးသည်ဟူသော မိန့်ဆိုချက်ကို မတွေ့ရပေ။

ပရိတ်ကြီး ဋီကာနိဿယ။  ။ပရိတ်ကြီးဋီကာမှာ နိဿယမရှိဟု ပိဋကတ်တော်သမိုင်း၌ ပြဆိုထား၏။ သို့သော် ပရိတ်ကြီးဋီကာနှင့်တွဲ၍ ၁၂၆၃-ခုနှစ်က ရန်ကုန်မြို့၊ ကဝိန္ဒာသီရိစာပုံနှိပ်တိုက်က ရိုက်နှိပ်အပ်သော ပရိတ်ကြီးဋီကာ နိဿယကို့ မြင်အပ်ရကား ပရိတ်ကြီးဋီကာမှာ နိဿယရှိသည်ဟုပင် မှတ်အပ်ပေသည်။

ယင်းနိဿယ ပုံနှိပ်စာအုပ်၌ နိဿယဆရာ၏ ပဏာမ, နိဂုံးတို့ မပါသော်လည်း ရန်ကုန်မြို့ အမျိုးသား စာကြည့်တိုက်ရှိ ပေမူ (အမှတ်-၁၈၉၆)၌မူ နိဂုံးသဖွယ် ဂါထာများပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယင်းဂါထာများအရ ကျမ်းပြီးနှစ်ကို အတိအကျ မသိရသော်လည်း သက္ကရာဇ် ၁၀၀၀-နှင့်၊ ၁၀၆၆-အတွင်းမှာ ရေးသားခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ ကျမ်းပြုအမည်ကိုလည်း “ဂန္ထကာရော မဟာထေရော၊ ပိဋကနာထနာပကော” ဟု ပြသည်။

ပရိတ်ကြီးနိဿယများ။  ။ပိဋကတ်တော်သမိုင်း၌ ပရိတ်ကြီးနိဿယကို ပြဆိုထားခြင်း မရှိပေ။ ထိုသို့ မပြဆိုခြင်းမှာ ထိုသမိုင်းပြုစုစဉ်က ပရိတ်ကြီးနိဿယ မရှိသောကြောင့်ကား ဟုတ်မည်မထင်ပေ။ ထိုစဉ်က အလွယ်တကူ မတွေ့ရသောကြောင့် ဖြစ်စေ, ထည့်သွင်းရန် မေ့လျော့သောကြောင့်ဖြစ်စေ, တမင်္ဂလာပင် ချန်ထားခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်စေ, ထိုသမိုင်း၌ မပါခဲ့ခြင်း ဖြစ်ဟန် ရှိပေသည်။

ယခုအခါမှာမူကား ပရိတ်ကြီးနိဿယတို့ကို အတော်များများ တွေ့ရပေသည်။ ၎င်းတို့ကား အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြသည်။

၁။ ကျမ်းပြုအမည် မသိမူ။  ။ဤနိဿယမှာ ကျောင်းသားငယ် ရှင်ငယ်တို့ အလွယ်တကူ သင်ယူကျက်မှတ်နိုင်ရန် ချနက်မျှကိုသာ ရေးသားထားသော နိဿယဖြစ်၏။ ပဏာမ, နိဂုံးတို့မပါ၍ မည်သည့်ခုနှစ်၌ မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ် ပြုစုကြောင်း မသိရသော်လည်း ဆယ်စောင်တွဲ စသည်တို့၌ ပါရှိနေသည်ကို ထောက်သော် အတော်ရှေးကြသည်ဟု ယူဆရန် ရှိပေသည်။

၂။ စလင်းဆရာတော်မူ။  ။ဤမူမှာ နိဿယသက်သက်မျှ မဟုတ်ပဲ ဝိဂြိုဟ်ဝစနတ်နှင့် အဓိပ္ပါယ် ရှင်းလင်းချက်တို့ပါ ပါရှိသောမူဖြစ်၏။ ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်မှာ စလင်းဆရာတော်ဟု၎င်း, ပန်းလွှားဆရာတော်ဟု၎င်း ထင်ရှားသော ဆရာတော် ဦးဂုဏဝန္တ အရှင်မြတ်ဖြစ်လေသည်။ ယင်းဆရာတော်သည် ဤနိဿယကို ကုန်းဘောင် ပဉ္စမဆက်ဖြစ်သော ဘိုးတော်မင်းတရားလက်ထက် သက္ကရာဇ်-၁၁၇၄-ခုနှစ်တွင် အပြီးစီရင်ခဲ့သည်။ ယင်းနိဿယကို ၁၉၆၀-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်က ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေသည်။

(ဤနိဿယကျမ်းပြုဆရာတော်၏ ဘွဲ့အမည်ကို ပိဋကတ်တော်သမိုင်း (ပိုဒ်မ၊ ၃၀၈၊ ၈၃၅)၌ ရှင်သီလာစာရဟု ပြ၍ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်ရိုက် ယင်းနိဿယနိဒါန်း၌ သီလဝန္တထေရ်ဟု ပြဆိုသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ဤဆရာတော်သည် ဤပရိတ်ကြီးနိဿယအပြင် အဘိဓမ္မသင်္ဂဟဒီပနီနှင့် ၎င်းနိဿယ စသည်တိုကိုလည်း ပြုစုတော်မူသည်။ ကျမ်းနိဂုံးတို့၌ မိမိအမည်ပြ ဂါထာကို ပဟေဠိသဘောမျိုးဖြင့် ရေးသားခဲ့ရာ ယင်းဂါထာအရ ဆရာတော်၏ ဘွဲ့အမည်မှာ သီလစသည်ဟူသော အနက်ကို ဟောသောသဒ္ဒါ နောင် တဒ္ဓိတ်ပစ္စည်းသက်၍ပြီးသော ပုဒ်ဖြစ်ကြောင်းသိရ၏။ သီလစသည်ဟူသော အနက်ကို ဟောသော သဒ္ဒါမှာ “ဂုဏောပဋလရာသိသု-ပ-အပ္ပာနေစ သီလာ၊ သုက္ကဒိမှိ ဇိယာယစ” ဟူသော အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာအရ ဂုဏသဒ္ဒပင်ဖြစ်၏ ယင်းနောင် ဝဟူသော တဒ္ဓိတ်ပစ္စည်းသက်လျှင် ဂုဏဝန္တသာဖြစ်လေသည်။ သီလာစာရ သီလဝန္တတို့ ဖြစ်နိုင်ဖွယ် မရှိပေ။ ထို့ပြင် ယင်းဆရာတော်၏ ရာဇဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်မှာ “ဂုဏဝံသဓဇ မဟာဓမ္မရာဇဂုရု” ဖြစ်ရာ ဆရာတော်၏ ဘွဲ့မှာ ဦးဂုဏဝန္တသာဖြစ်ကြောင်း ယုံမှားမဲ့ မှတ်အပ်၏။ အဖေဂ္ဂုသာရဒီပနီပါဌ် နိဿယနိဒါန်းလည်း ကြည့်ပါ)။

၃။ တွံတေးဆရာတော်မူ။  ။ဤနိဿယကို လင်္ကာသွားအနက်တို့ဖြင့် ရေးသားထားသည်။ ပရိတ်ရွတ်နည်း ဂါထာဆန်းစစ်နည်းတို့ကိုပါ ထည့်သွင်းရေးသားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤနိဿယကို တွံတေးဆရာတော် ဦးနာဂ အရှင်သူမြတ်သည်။ ၁၂၇၃-ခုနှစ်တွင် အပြီးစီရင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်ပုံနှိပ်တိုက်က ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေသည်။ ၁၃၂၃ ခုနှစ်အထိ ၁၂-ကြိမ်တိုင်တိုင် ထုတ်ဝေပြီးဖြစ်သည်။

၄။ ဝိသုဒ္ဓါရုံမူ။  ။ဤမူလည်း အနက်ရိုးရိုးဖြင့် ချနက်သဘော ရေးသားအပ်သော မူဖြစ်၏ ရှစ်လုံးဖွဲ့ မဟုတ်သော ဂါထာတို့၏ ဂါထာအမည်များကိုလည်း ပြဆိုထားသည်ကို တွေ့ရ၏။ ဤမူကို မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ကြီး မန္တလေးအရှေ့ပြင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်က ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ နိဿယအဆုံးဝယ် ပြဆိုအပ်သော ဂါထာ၌ကား သက္ကရာဇ် ၁၂၇၁ (ပထက္ခယေ) ခုနှစ်၌ သုတ်သင်အပ်ကြောင်း ပြဆိုထားသည်။ ဤနိဿယကို ရန်ကုန်မြို့ ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်ပိဋကတ် ပုံနှိပ်တိုက်က ရိုက်နှိပ်ခဲ့ဘူးသည်။ ၁၃၂၂ ခုနှစ်၌ မန္တလေးမြို့ ဗဟိုရ်စည် သတင်းစာတိုက်တွင် နဝဗုဒ္ဓပူဇနကျမ်း, ဥပ္ပါတသန္တိကျမ်းတို့နှင့် တွဲဖက်၍ ဒုတိယအကြိမ် ရိုက်နှိပ်အပ်သည် ။

မြင်းခြံ ၉-ဆောင်မူ။  ။ဤ နိဿယသည် လင်္ကာသွားအနက်တို့ဖြင့် ရေးသားအပ်သောနိဿယ ဖြစ်၏။ အဓိပ္ပါယ်အမှာအထားတို့ကိုလည်း လိုအပ်သည့်နေရာတို့၌ ထည့်သွင်းပြဆိုထား၏။ ဤနိဿယကို မြင်းခြံမြို့ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ပဌမဂိုဏ်းချုပ်-၉-ဆောင်တိုက် ဝေဇယန္တာအုဌ်ကျောင်းဆရာတော် အရှင်ဝေပုလ္လာဘိဓဇ အရှင်သူမြတ်သည် ၁၂၇၉-ခုနှစ်တွင် ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်။ ကျမ်းကိုလည်း “မြင်းခြံ−၉-ဆောင်မူ မဟာပရိတ်တော်ကြီး နိဿယသစ်” ဟု အမည်မှည့်သည်။ ရန်ကုန်မြို့−၁၂-လမ်း ဇေယျာသိန်း စာပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်သည်။

၆။ အရှင်အာဒိစ္စဝံသမူ။  ။ဤနိဿယကား ရိုးရိုးအနက်တို့ဖြင့် သိမှတ်ဖွယ် အဓိပ္ပါယ်တို့နှင့်တကွ ရွတ်နည်း ဖတ်နည်းတို့ပါ စုံလင်စွာ ပြထားသော နိဿယဖြစ်၏။ ဤနိဿယကို မိလိန္ဒပဉှာပါဠိတော် နိဿယစသော ကျမ်းပေါင်းများစွာတို့ကို ပြုစုသော ရန်ကုန်မြို့ အရှင်အာဒိစ္စဝံသကျောင်းတိုက် နာယကဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စဝံသမဟာထေရ်သည် ၁၂၉၈-ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ် ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်။ ကျမ်းကို “ပရိတ္တသင်္ဂဟခေါ် ပရိတ်တော်ကြီး ပါဌ်နိဿယ“ဟု အမည်မှည့်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ စက်ရုံလမ်း ဝဇီရာ ပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်သည်။

အထက်ပါတို့မှာ ယနေ့တွေ့မြင်ရသော နိဿယတို့ ဖြစ်ကြသည်။ စလင်းဆရာတော်၏ နိဿယနိဂုံး၌ပင် “ရှေးမူဟောင်း ပရိတ်ကြီး နိဿယအကျယ်၌ အပျက်အမှား များလှသောကြောင့်” စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုထားသည်ကို ထောက်၍ စလင်းနိဿယ မပေါ်မီကလည်း နိဿယများ ရှိခဲ့သည်ကို မှန်းဆနိုင်လေသည်။

ထို့ပြင် ဝက်ခုတ်ဆရာတော် ဦးဗုဓ်, ဆရာတော် ဦးပခန်းစသော ဆရာတော်တို့ရေးသော နိဿယတို့လည်း ရှိကြကြောင်း သိရှိရ၏။ ဤနိဒါန်းရေးသူ မတွေ့ဘူး မကြားဘူးသော ပရိတ်ကြီးနိဿယတို့လည်း ရှိတန်ရာပေသည်။

ပရိတ်ကြီးဂဏ္ဌိ။  ။၎င်းဂဏ္ဌိကို အဘိဓမ္မတ္ထဒီပကကျမ်းပြု ဗိုလ်ကုန်းဆရာတော်ဘုရား စီရင်ရေးသားတော်မူခဲ့သည်။ ဂဏ္ဌိဆိုသည်နှင့်အညီ ပရိတ်ကြီး၌ ပါသော ပုဒ်တို့၏ ဝိဂြိုဟ် ဝစနတ် ဓာတ်ပစ္စည်း ခွဲဝေပုံများကို၎င်း, ပုဒ်ပါဌ် အဆုံးအဖြတ် အနက်အဆုံးအဖြတ်တို့ကို၎င်း, ထိုထို သုတ်တို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သိမှတ်ဖွယ် ဝတ္ထုကြောင်း စသည်တို့ကို၎င်း ပြည့်စုံစွာ ပြဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကျမ်းကို ဗိုလ်ကုန်းဆရာတော်သည် ၁၂၆၅ ခုနှစ်၌ ရေးသားစီရင်ခဲ့၍ ရန်ကုန်မြို့ ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင် ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၂၆၇-ခုနှစ်တွင် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။

ပရိတ်ကြီးမြန်မာပြန်များ

၁။ ဦးစိုးဝင်းမူ။    ။ပရိတ်ကြီး၏ မြန်မာစကားပြေ သက်သက်ကိုသာ ဖတ်ရှုလိုသူတို့အဖို့ ရေးသားအပ်သော ကျမ်းဖြစ်၏။ ဤကျမ်းကို စေတိယင်္ဂဏနှင့် အစိုးရဓမ္မာစရိယဘွဲ့ရ ပိဋကတ်တော်မြန်မာပြန်ဌာန အယ်ဒီတာ ဦးစိုးဝင်းသည် ၁၃၁၇-ခုနှစ်က ရေးသားခဲ့သည်။ ယင်းကို သုဓမ္မဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၃၂၃-ခုနှစ်တွင် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေသည်။

၂။ ဦးတင်မြင့်မူ။    ။ဤကျမ်းကို မြန်မာစကားပြေ သက်သက်ဖြင့် ပင် ရေးသားထား၍ ရှင်းလင်းဖော်ပြသင့်သော ခက်ဆစ်တို့ကိုလည်း အောက်ခြေမှ ဖော်ပြထားသည်။ ဤကျမ်းကို ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဓမ္မာစရိယဦးတင်မြင့်သည် ၁၃၂၂-ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့၍ စာပေဗိမာန်ပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်သည်။

ဤနိဿယသစ်

ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ပရိတ်ကြီး၏ အခြံအရံဖြစ်သော ကျမ်းတို့ အများအပြားပင် ပေါ်ထွက်ပြီး ဖြစ်သော်လည်း ခေတ်အားလျော်သော ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်း ဖတ်ရှုနားလည်နိုင်မည့် မြန်မာဘာသာရေး ပရိတ်ကြီး အဖွင့်ကျမ်းကား လိုအပ်လျက်ပင် ရှိခဲ့လေသည်။

ယခုအခါသည် သိပ္ပံပညာ လွန်စွာထွန်းကားသော အခါဖြစ်၏။ သိပ္ပံပညာ ထွန်းကားသည်နှင့်အမျှ ခေတ်ပညာတတ်သူတို့သည် ယင်းပညာကို အားတက်သရော လေ့လာ သင်ယူလျက် ရှိကြ၏။ ထိုသူတို့မှာ ခေတ်ဗဟုဿုတ သိပ္ပံပညာ ဗဟုသုတတို့ ပြည့်ဝလျက် ရှိကြသော်လည်း ဘာသာရေး ဗဟုဿုတကား ချို့တဲ့လျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ သို့ဖြစ်လေရာ ပရိတ်ကြီးကို အခြေခံပြု၍ ထိုသူတို့ နားလည် လက်ခံနိုင်လောက်သော အသုံးအနှုန်းတို့ဖြင့် ဘာသာရေး ဗဟုသုတကို ပေးသည့် ကျမ်းမျိုးကား ယခုအခါတွင် လွန်စွာပင် လိုအပ်လျက် ရှိလေသည်။

ယင်းသို့သော လိုအပ်ချက်ကို သိမြင်တော်မူသော ဆဋ္ဌသံဂါယနာဝန်ဆောင် သံဃာ့အဖွဲ့ အကျိုးတော်ဆောင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မန္တလေး ဝိဇ္ဇာလင်္ကာရ ဆရာတော် ဦးဝိသုဒ္ဓါဘိဝံသ အရှင်သူမြတ်သည် ဋီကာသံဂါယနာမပြီးမီ ၁၉၆၁-ခုနှစ်လောက်က ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်တစောင် ထွက်ပေါ်ရေးကို အလေးပြု စဉ်းစားတော်မူခဲ့၏။ မိမိ၏ ကောင်းမြတ်သော အကြံအစီကို ထိုစဉ်က နိုင်ငံတော် ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သော တရားဝန်ကြီးဟောင်း သတိုးမဟာသ ရေစည်သူ ဦးချန်ထွန်းအား အမိန့်ရှိရာ ၎င်းကလည်း နှစ်ထောင်းအားရ ဝမ်းပန်းတသာဖြင့် ထိုနိဿယမျိုး ပေါ်ထွက်အောင် ဆောင်ရွက်ပါရန် ဆရာတော်အား တိုက်တွန်းလျှောက် ထားခဲ့၏။ ဆရာတော်လည်း ပရိတ်ကြီးအဖွင့်တစ်စောင် ခေတ်နှင့်ကိုက်ညီအောင် ရေးသားနိုင်မည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရှာဖွေရာ ဟံသာဝတီခရိုင် သပြေကန်ရွာ မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက် အရှင်ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ စာချဆရာတော်ကို မြင်တော်မူ၍၊ ထိုမထေရ်ကိုပင် နိဿယသစ်ရေးသားပေးရန် တိုက်တွန်းခဲ့လေသည်။ အရှင်ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ မထေရ်လည်း ဆရာတော်ဦးဝိသုဒ္ဓ၏ တိုက်တွန်းချက်ကို လေးနက်စွာ ခံယူလျက် နိဿယသစ်တစောင် ရေးသားရန် ဝန်ခံတော်မူလေသည်။

ထိုသို့ ဝန်ခံတော်မူပြီးနောက် အရှင်ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ ဆရာတော်သည် တနှစ်ခန့် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့ကို ရှာဖွေကြည့်ရှုပြီးမှ ဤ နိဿယသစ်ကို ၁၃၂၄-ခုနှစ်တွင် ရေးသားတော်မူလေသည်။ ဤနိဿယသစ်ကို ဆရာတော် ရေးသားနေစဉ်မှာပင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ အက်ဥပဒေကို ဖျက်သိမ်းပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မတီက ဆက်လက်အုပ်ချုပ်လေရာ ဆရာတော်ဦးဝိသုဒ္ဓ အရှင်မြတ်သည် ထိုကော်မတီဝင်ဖြစ်ကြသော သတိုးသီရိသုဓမ္မ ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဦးလွန်းဘော် (ကွယ်လွန်သူ), အဖွဲ့ဝင် စည်သူ ဦးဘခင်, အတွင်းရေးမှူး ဦးလှမောင် (အမ်အေ), တို့အား ဤနိဿယသစ်အကြောင်းကို မိန့်တော်မူရာတွင် သာသနာတော်ကို ကြည်ညိုရင်းရှိကြသော ကော်မတီဝင်လူကြီးတို့ကလည်း ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာပင် ဆရာတော်၏ ဩဝါဒကို ခံယူလျက် နိဿယသစ် ရေးပြီးသောအခါ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ ပုံနှိပ်တိုက်မှာပင် ရိုက်နှိပ်ပါမည့်အကြောင်း ဝန်ခံလျှောက်ထားကြလေသည်။

ကျမ်းပြုဆရာတော်

ဤနေရာ၌ ဤနိဿယသစ်ကျမ်းပြုဆရာတော်အကြောင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိကိုလည်း အနည်းငယ် ပြဆို သင့်သည်ဟု ထင်မိပေသည်။ ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယနှင့်, သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ သိရောမဏိဘွဲ့ရ ဤနိဿယသစ် ကျမ်းပြုဆရာတော် အရှင်ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသကား ထူးခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူ၏။ ပါဠိတော်များကို တစ်ခေါက် နှစ်ခေါက် ဖတ်ရုံမျှဖြင့် အာဂုံဆောင်နိုင်လောက်အောင် ထူးခြားသော ပါရမီရှင်တဦး ဖြစ်တော်မူ၏။ သာမဏေဘဝကပင် ဝိနည်း ၅-ကျမ်း ပါဠိတော်ကို အာဂုံပြန်ဆိုခဲ့သဖြင့် ရွှေကျင်ဂိုဏ်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်လည်းဖြစ်တော်မူ၏။ သံယုတ် ပါဠိတော်-၅-ကျမ်းကိုလည်း ရဟန်း ၁-ဝါ အရမှာပင် အာဂုံပြန်ဆိုခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်တော်မူ၏။ ဂါထာသီကုံး နှုန်းဖွဲ့ရာတွင် ပြောင်မြောက်လှသဖြင့် ဓမ္မာစရိယဖြစ်တော်မူသော ရွှေကျင်နိကာယ ဓမ္မသေနာပတိ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အဘယာရာမဆရာတော်၏ ထုတ်ဖော်ချီးကျူးမှုကိုပင် ခံယူရသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသည်။ အစိုးရစာချတန်း စာမေးပွဲ၌ တနှစ်တည်းဖြင့် ၉-ကျမ်းလုံးကို ဖြေဆို အောင်မြင်တော်မူသဖြင့် ဓမ္မာစရိယသိရောမဏိဘွဲ့ကို ရှေးဦးဆုံး ခံယူရရှိတော်မူသော ပုဂ္ဂိုလ်လည်းဖြစ်တော်မူ၏။ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၌ နှံ့စပ်၍ မာဂဓ, သက္ကတ ဗျာကရုဏ်းကျမ်း, ကောသကျမ်း, ကာဗျကျမ်း, စသည်တို့၌လည်း အထူးကျွမ်းကျင် တော်မူလေသည်။ ထိုသို့ မာဂဓ, သက္ကတ စွယ်စုံရ၍ အဖက်ဖက်မှ စိတ်ချရသောကြောင့်ပင် ဆရာတော်ဦးဝိသုဒ္ဓသည် ဤဆရာတော်ကို ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ် ရေးသားရန် တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။

ပုံနှိပ်ခြင်း

ဆရာတော် အရှင်ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသသည် ဤ နိဿယသစ်ကို ရေးသားပြီးစီးသောအခါ လက်ရေးမူချောကို ဆရာတော်ဦးဝိသုဒ္ဓထံ ပို့ခဲ့လေသည်။ ဆရာတော်သဘောကျ သင့်လျော်သည် ထင်သလို ပြင်ဆင် နှုတ်ပယ် ဖြည့်စွက်ရန်လည်း လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ဆရာတော် ဦးဝိသုဒ္ဓသည် နိဿယသစ်ကို မိမိကိုယ်တိုင် အချိန်ယူကာ ကြည့်ရှုသုံးသပ် စိစစ်လေသည်။ ဓဇဂ္ဂသုတ် ဂုဏ်တော်ဖွင့်အရာ၌ မူလရေးသားထားသည်မှာ ကျဉ်းလွန်းနေသဖြင့် ယင်းအခဏ်းကို စာဖတ်သူတို့၏ အကျိုးအတွက် အကျယ်ပြင်ဆင် ရေးသားရန် တိုက်တွန်းပြန်သည်။ အရှင်ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသလည်း တိုက်တွန်းသည့် အတိုင်းပင် ဂုဏ်တော်ဖွင့် အခဏ်းကို အကျယ်ရေးသား ပေးပြန်လေသည်။

ဆရာတော်ဦးဝိသုဒ္ဓသည် မိမိကြည့်ရှု သုံးသပ်ပြီးနောက် စစ်ကိုင်းတောင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အနီးစခန်းဆရာတော်, ရန်ကုန်မြို့ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မဟာစည်ဆရာတော်, ပုသိမ်မြို့ မောင်းထောင်ဆရာတော်, တို့နှင့် ဒု-စာပြင်မှူးချုပ် ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဦးဘသန်းတို့ အထံသို့ ကြည့်ရှုစစ်ဆေးပေးပါရန် ပို့ပြန်လေသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးပြီးနောက် “ရှေးက ဤပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်မျိုး မထွက်ပေါ်ဘူးသေးသည့်ပြင် မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်များ ပါရှိသဖြင့် အလွန်ပြည့်စုံ ကောင်းမွန်သော ကျမ်းဖြစ်၍ အလျင်အမြန် ပုံနှိပ်သင့်ကြောင်း” မှတ်ချက်ဖြင့် ပြန်လည်ပေးပို့တော်မူကြသည်။ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်လေးဦး အကြိမ်ကြိမ် စစ်ဆေးပြီး မူကိုမှ ပုံနှိပ်ရန်အလို့ငှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ ပုံနှိပ်တိုက်သို့ ပို့ခဲ့လေသည်။

ပုံနှိပ်တိုက်မှ စစ်ဆေးရန် ပို့ပေးသော ပုံနှိပ်မူကြမ်း (ပရု)ကိုလည်း ဆရာတော်ဦးဝိသုဒ္ဓသည် ပါဠိဝိသောဓကအဖွဲ့ဝင် ဆရာတော်တို့နှင့်အတူ တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်တော်မူသည်။ အကိုး ကျမ်းညွှန်းများကိုလည်း ဝိသောဓက အဖွဲ့ဝင်များအား ရှာဖွေထည့်သွင်းစေလေသည်။

ထိုသို့ ပါဠိဝိသောဓက အဖွဲ့ဝင်ဆရာတော်တို့ ပြင်ဆင်ပြီးမူကိုပင် ထပ်မံတည်းဖြတ်ရန် တိပိဋကပါဠိမြန်မာအဘိဓာန်ဌာန နာယက အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး အောင်မြေဘုံစံဆရာတော် ဦးဉာနုတ္တရ အရှင်မြတ် အား အပ်နှင်းပြန်လေသည်။ ဆရာတော် ဦးဉာနုတ္တရလည်း မိမိ၏ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုကို ပမာဏမပြုဘဲ နိဿယသစ်ကျမ်းစာ ကောင်းမွန်သည်ထက် ကောင်းမွန်ရေးကိုသာ ရှေးရှုလျက် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့် ထပ်မံတိုက်ဆိုင်ကာ အပြီးသတ် တည်းဖြတ်သုတ်သင် ပြင်ဆင်တော်မူလေသည်။ ဆရာတော်တည်းဖြတ်ပြီးမူကိုမှ အချောရိုက်ရန် ပုံနှိပ်တိုက်သို့ ပြန်ပို့လေသည်။

ကျမ်းဂုဏ်ရည်

ဤနိဿယသစ်ကျမ်းသည် ကျမ်းဂန်နှံ့စပ်သော ဖတ်သူတို့ လိုလားသော ဘာသာရေး စာတတ်ဆရာတော်တပါး၏ လက်ရာဖြစ်၍ စာ, ဗဟုသုတ, အဖုံဖုံတို့ကို ပြည့်စုံစွာပေးမည့် ကျမ်းဖြစ်ပေသည်။ ဤကျမ်း၌ ပရိတ်ကြီးပါဠိတော်, ၎င်းနိဿယ, မြန်မာစကားပြေ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ပြချက်ဟု အဆင့်လေးဆင့်ခွဲ၍ ရေးသားထားလေသည်။ ပရိတ်ကြီးပါဠိတော်မှာ အချို့ အနည်းငယ်သော နေရာတို့မှ လွဲ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့မှ ရိုက်နှိပ်သော ဆဋ္ဌသံဂါယနာတင် မူပင်ဖြစ်လေသည်။ နိဿယ၌ကား လင်္ကာနက်များကို များစွာ အသုံးမပြုပဲ စကားချောမောရုံမျှသာ ကာရန်ယူ၍ ရေးသားထား၏။ ဓဇဂ္ဂသုတ်လာ ရတနာသုံးပါး ဂုဏ်တော်ပြ ပါဠိတို့၌မူကား ပါဠိရောအနက်ပါ ကျက်မှတ်၍ ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်နိုင်စေရန် ရည်သန်လျက် အဓိပ္ပါယ်များစွာ ပါဝင်သော လင်္ကာနက်တို့ကို ရေးသားထား၏။ အနက်ပေးရာ၌လည်း အဖွင့်အဋ္ဌကထာ ဋီကာများနှင့် ကိုက်ညီစေလျက် စနစ်တကျပေးထားလေသည်။ စကားပြေကိုလည်း အကျယ်မချဲ့တော့ပဲ ပါဌ်လျှောက်မျှသာ ရေးသားထားရာ ထိုစကားပြေတို့ကို စုပေါင်းလိုက်လျှင်ပင် ပရိတ်ကြီး မြန်မာပြန် ကျမ်းတကျမ်းဖြစ်တော့သည်။

အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ပြချက်ကား ဤကျမ်း၏ အသက်ပင် ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် ဤအခဏ်း၌ သဒ္ဒါပုဒ်ပါဌ် အဆုံးအဖြတ်, အနက်အဆုံး အဖြတ်တို့ကိုပါ ထည့်သွင်းရေးထားလေသည်။ မာဂဓ, သက္ကတ နှစ်ဌာနလုံး၌ ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတော်၏ လက်ရာဖြစ်၍ ဤနိဿယသစ်၌ ပါဝင်သော သဒ္ဒါအနက် အဆုံးအဖြတ်များမှာ ထူးခြားလျက်ရှိကြ၏။ ထို့ပြင် အမွှမ်းဂါထာ စသည်တို့၌ ပါသော ပုဒ်ပါဌ်တို့ကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ဆရာတော်သည် မူလရေးသားရင်းဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏အလိုကျ ဖြစ်နိုင်သမျှဖြစ်အောင် ဆုံးဖြတ်ထားသည်ဖြစ်ရာ ဆရာတော်၏ အဆုံးအဖြတ်များမှာ ထူးခြားလျက်ရှိလေသည်။ (သောတု မဂ္ဂံ သမဂ္ဂ အဆုံးအဖြတ် နှာ-၅၃၊ ဒွိဒသဟိ အဆုံးအဖြတ် နှာ-၆၂၊ ယမှီအဆုံးအဖြတ်၊ နှာ-၃၅၉၊ မဟဿာသာ အဆုံးအဖြတ်၊ နှာ-၅၉၃၊ စသည်ကြည့်ပါ) ထို့ပြင် ကျမ်းဂန်တို့၌အသုံးများသော ဝါ သဒ္ဒ၏ သမုစ္စည်းအနက်, ဝိကပ်အနက်တို့ကိုပင် အကျယ်ဖွင့်ဆို ရေးသားပြန်ရာ (နှာ-၂၃၄ ) စာရှုသူ ရှင်လူအများတို့မှာ ခရီးသွားရင်း အခန့်သင့် ရွှေအိုးကြီး တွေ့ရ သကဲ့သို့ ပရိတ်ကြီးနိဿယကို ဖတ်ယင်းပင် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဗဟုဿုတများကို အားပါး တရ ဆည်းပူးခွင့် ရကြရမည် ဖြစ်ပေသည်။ (ပါဠိသဒ္ဒါ မတတ်သူတို့ကား ထိုသို့သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းရေးသာချက်များကို ကျော်၍ ကြည့်ရှုကြရန် ဖြစ်ပေသည်။

အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ရာတွင်လည်း ဆရာတော်သည် အတော်ကျယ်ဝန်းစွာ ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ပရိတ်ကြီးနှင့်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ် အချက်အလက်, ဝတ္ထု ဥဒါဟရုဏ်, ပုံသက်သေ အမျိုးမျိုးတို့ကို ပါဠိ အဋ္ဌကထာစသော ကျမ်းဂန်တို့မှ ထုတ်နုတ်၍ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ထည့်သွင်း ရေးသားထားပေသည်။ ခေတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် အချို့သော ပြဿနာများဝယ် အကျယ် ရှင်းလင်းဝေဖန်ရေးသားထား၏။ ( နတ်, နတ်ပြည်, ရှိ မရှိ, ပြဿနာ နှာ၊ ၃၄-စသည်များ) ထို့ပြင် နတ်ပူဇော်ပသမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ညွှန်ကြားချက် (နှာ ၂၄၂ ) မျက်လုံးလှလိုသူတို့ လိုက်နာသင့်သော အကျင့် (နှာ-၁၉၈) သစ္စာစကားအကြောင်း ရှင်းလင်းချက် (နှာ-၂၅၃) မဂ်တရား၏ ကမ္ဘာပျက်မည်ကိုပင် ဟန့်တားနိုင်သော စွမ်းရည်အကြောင်း (နှာ၂၆၉)စသည် များစွာသော ဗဟုသုတတို့ကိုလည်း ပြဆိုထားရာ စာဖတ်သူတို့သည် ဤနိဿယသစ် တကျမ်းတည်း၌ပင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဗဟုသုတ အဖြာဖြာတို့ကို ဆည်းပူးခွင့် ရကြမည်ဖြစ်၏။ ဓဇဂ္ဂသုတ် အဖွင့်၌လည်း ဘုရားဂုဏ်တော်, တရားဂုဏ်တော်, သံဃာဂုဏ်တော်တို့ကို အကျယ်ဖွင့်ဆို ရေးသားထားရာ ယင်းရေးသားချက်ပင် ဂုဏ်တော်ဖွင့် ကျမ်းတစောင်သဖွယ် ဖြစ်တော့သည်။

သို့ဖြစ်လေရာ ဤနိဿယသစ်ကား နိဿယ မည်ကာမတ္တ မဟုတ်ပေ။ ပရိတ်ကြီးပါဠိတော်၏ အနက်များကို ရေးသားထားသဖြင့် “ပရိတ်ကြီးနိဿယ”လည်းဟုတ်၏။ ပရိတ်ကြီးပါဠိတော်၌ ပုဒ်, ပါဌ်, အနက်, အဓိပ္ပါယ် ဆိုင်ရာ အဆစ်အဖုတို့ကို ဖြေရှင်းထားသဖြင့် “ပရိတ်ကြီး ဂဏ္ဌိ”ဟုလည်း ဆိုသင့်၏။ ပရိတ်ကြီးကို မြန်မာဘာသာအားဖြင့် အကျယ်ဖွင့်ပြသော ကျမ်းဖြစ်၍ “ပရိတ်ကြီး မြန်မာဋီကာ”ဟုလည်း ခေါ်နိုင်သော ကျမ်းဖြစ်၏။ အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရလျှင် ပရိတ်ကြီးနှင့်စပ်၍ သိမှတ်ဖွယ် ကုန်အောင် အစုံစုံတို့ကို စုပေါင်းရေးထားသော ကျမ်းဖြစ်၍ “ပရိတ်ကြီးစွယ်စုံကျမ်း” ဟုပင် အမည်ပေးသင့်သော ကျမ်းစာတစောင်ဖြစ်ပေသည်။

အာသီသ

ပရိတ်ရွတ်ခြင်း အလေ့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၌သာ ရှိသည်မဟုတ်။ သီဟိုဠ်, ယိုးဒယား စသော အခြားဗုဒ္ဓဘာသာဝင် နိုင်ငံတို့၌လည်း ရှိသည်ပင်။ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ယနေ့တိုင် ညဉ့်လုံးပေါက်ရွတ်သော ပရိတ်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိကြ၏။ ဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတို့ဝယ် ပရိတ်ရွတ်ရာ၌ အသံနေ အသံထား အချီအချ ညီညီညွတ်ညွတ် ရွတ်ကြသဖြင့် သာယာနာပျော်ဖွယ် ကြည်ညိုဖွယ်ရှိလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာကား များသောအားဖြင့် ပုဒ် ပါဌ် အက္ခရာ အဖြတ်အတောက် အချီအချ ညီညွတ်မှု မရှိပဲ၊ မိမိတို့ ငယ်စဉ်က သင်ခဲ့ရသည့်အတိုင်း ရွတ်လေ့ရှိကြရာ နာယူသူတို့အဖို့ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ ဖြစ်သင့်သလောက် မဖြစ်ပဲ ရှိရလေသည်။

သို့ဖြစ်၍ ဤအဖြစ်ကို လိုလားတော် မမူကြသော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော်ဦးဝိသုဒ္ဓအမှူးရှိသည့် ကမ္ဘာအေး ဇမ္ဗူဒီပကျောင်းဆောင်၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်လျက်ရှိကြသော ဆဋ္ဌသံဂါယနာ ပဋိဝိသောဓက ဆရာတော်တို့သည် ရှေးဦးစွာ ဇမ္ဗူဒီပကျောင်းဆောင်၌ ညီညာစွာ ဖြတ်တောက်လျက် စမ်းသပ် ရွတ်ဆိုကြပြီးမှ ထိုရွတ်ဆိုသည့်အတိုင်း တစ်ကြောင်းလျှင် တကြိမ်ကျ ဖြတ်တောက်လျက် ပရိတ်ကြီးပါဠိတော်ကို ပြင်ဆင်တော်မူခဲ့ကြပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့အား “ပရိတ္တပါဠိ”အမည်ဖြင့် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေစေတော်မူကြလေသည်။ တကြောင်းဆုံးလျှင် တခါရပ်နားရန် အစီအစဉ်ဖြင့် ပြင်ဆင်ရိုက်နှိပ်အပ်သည့် ယင်းပရိတ္တပါဠိအတိုင်းပင် ဇမ္ဗူဒီပကျောင်းဆောင်၌ ညဉ့်စဉ်ညဉ့်တိုင်း ရွတ်ဖတ်တော်မူကြလျက် ရှိကြလေသည်။ တနိုင်ငံလုံးရှိ လူရှင်ရဟန်းတို့လည်း အလားတူစွာပင် အဆိုပါ ပရိတ္တပါဠိစာအုပ်ကို လက်စွဲပြုလျက် ပရိတ်ကို ညီညီညာညာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ဖြစ်အောင် ရွတ်ဆိုကြ လိမ့်မည်ဟု ဆရာတော်တို့ အာသီသထားကြလေသည်။

ဤသို့လျှင် ပရိတ်ကို ညီညာစွာ ကြည်ညိုဖွယ်ရှိအောင် ရွတ်ကြစေလိုသော အာသီသကြောင့် ပရိတ္တပါဠိ (ပရိတ်ကြီးပါဠိတော်) စာအုပ်ငယ်ပေါ်ထွက်ခဲ့ရ၏။ ပရိတ်ကြီး၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ပြည့်ပြည့်ဝဝ ဖတ်ရှုနားလည်ကြစေလိုသောစေတနာကြောင့် ဤပရိတ်ကြီး နိဿယသစ်လည်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့ရ၏။ ဤသို့ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော်ဦးဝိသုဒ္ဓါဘိဝံသ အမှူးရှိသော ဆဋ္ဌသံဂါယနာ ပဋိဝိသောဓကဆရာတော်တို့၏ ကောင်းမြတ်သော သမ္မာဆန္ဒ အာသီသကြောင့် ပေါ်ထွက်လာသော ပရိတ္တပါဠိနှင့် ဤပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်ကို တနိုင်ငံလုံးရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူရှင်ရဟန်းတို့သည် နေ့ညဉ့်မပြတ် ဖတ်ရှုခြင်းဖြင့် လက်စွဲပြုကြလျက် ဤနိဿယသစ်၏ ညွန်ကြားချက်တို့ကို လိုက်နာကျင့်သုံးကြကာ အိုနာသေရေး ဘေးဒုက္ခတို့မှ ကင်းဝေးရာ အမတာကြငှန်း နိဗ္ဗာန်နန်းသို့ လျင်မြန်စွာ တက်လှမ်းနိုင် ကြပါစေဟု အာသီသပတ္ထနာမှု ပြုလိုက်ရပါသတည်း။

အရှင်သီလာနန္ဒာဘိဝံသ

ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယနှင့်

သာသနဓဇသိရီပဝရဓမ္မာစရိယ

ဇမ္ဗူဒီပကျောင်းဆောင်

သီရိမင်္ဂလာကုန်းမြေ

ကမ္ဘာအေး။

၁၃၂ရ-ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း (၆)ရက်

၂၇-၁-၆၆

ပရိတ်ရွတ်ဖတ်နည်း အညွှန်း

ဤရွတ်ဖတ်နည်း အညွှန်း၌ မြန်မာနိုင်ငံဝယ် အသုံးများသော ပါဠိ အသံထွက်နည်းကိုသာ ပြထားသည်။ စာလုံးပေါင်း၍ ရွတ်ဖတ်လျှင် ဖြစ်နိုင်သော အလွန်လွယ်သော လုံးသင့် ရွတ်ဖတ်နည်းတို့ကို ချန်ထားသည်။ မူလပုဒ်ရင်းများကို သိရှိရန် ပုဒ်စဉ်ဂဏန်းဖြင့် ညွှန်းပြထားသည်။

က္က = က်က–စက္ကဝါဠေသု (၁)=စက်ကဝါဠေသု။

            ဂဗ္ဘဝေါက္ကန္တိံ (၂၅)=ဂတ်ဘ ဝေါက်ကန်တိန်။

     တ်က–အဘိက္ကန္တာယ (၁၂)=အဘိတ်ကန်တာယ။

            (ပဋိက္ကမန္တ) (၆၅)=သဗ္ဗဝေရမတိက္ကန္တော (၁၂၀)

            တို့၌ နည်းတူ။

က္ခ = က်ခ–ပုညက္ခေတ္တံ (၉၄)=ပုံညက်ခစ်တံ။

            အာဏာခေတ္တမှိ(၅၉)=အာဏက်ခစ်တံမှိ။

            သွာက္ခာတော (၉၁)=သွက်ခါတော။

     တ်ခ–ဒုဗ္ဘိက္ခ (၂၇)=ဒုတ်ဘိတ်ခ။

ကျ = က်ကျ–(၃၁၊ ၁၀၇၊ ၁၆၀) = သက်ကျ။

ဂ္ဂ = က်ဂ–အဂ္ဂိတော (၉)=အက်ဂိတော။

            ဒါဝဂ္ဂီ (၇၂)=ဒါဝက်ဂီ။

            မောဂ္ဂလ္လာနဉ္စ (၁၄၁)=မောက်ဂလာနင်စ။

     တ်ဂ–ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘ (၅၇)=ဇာတုတ်ဂတ်ဘ။

စ္စ = စ်စ–ပစ္စသောသုံ (၈၁)=ပစ်စသောသုံ။

           ပစ္စတ္တံ - (၉၁)=ပစ်စတ်တံ။

           ပစ္စေကာ - (၁၅၁) ပစ်စေကာ။ (ဤပုံတို့၌ ပစ်ကို ပြစ်, ပျစ်ဟု အသံမထွက်ရ)

           အဝေစ္စ (၃)=အဝစ်စ။

           အဘိသမေစ္စ (၄၈)=အဘိသမစ်စ။

စ္ဆ = စ်ဆ–ဂစ္ဆန္တု (၁)=ဂစ်ဆန်တု။

     တ်ဆ–ဝိစ္ဆိက (၉၊ ၆၄)=ဝိတ်ဆိက။

ဇ္ဇ = စ်ဇ–အနဝဇ္ဇာနိ (၁၈)=အနဝစ်ဇာနိ။

            တယာဇ္ဇ (၆၈၊ ရဝ) = တယစ်ဇ။

     တ်ဇ–ဝိဇ္ဇတိ (၃၂)=ဝိတ်ဇတိ။

ဇ္ဈ = စ်ဈ–အဇ္ဈဘာသိ (၁၂)=အစ်ဈဘာသိ။

     တ်ဈ–ဗုဇ္ဈိတွာ (၁၃)=ဗုတ်ဇိက်တွာ။

            ဗောဇ္ဈင်္ဂေ (၁၃၅)=ဗွတိဈင်ဂေ။

ဉ္စ = င်စ–လောကဉ္စ (၇)=လောကင်စ။

     န်စ–ကိဉ္စိ (၃၀၊ ၃၁၊ ၃၇၊ ၅၀၊ ၅၃)=ကိန်စိ။

           ဒိဋ္ဌိဉ္စ (၅၇) = ဒိတ်ဒိန်စ။

ဉ္ဇ = င်ဇ–ဗျဉ္ဇနာဓရာ (၁၁၃)=ဗျင်ဇနာဓရာ။

     န်ဇ–ဘုဉ္ဇမာနာ (၃၄)=ဘုန်ဇမာနာ။

           နုယုဉ္ဇန္တော (၄၆)=နုယုန်ဇန်တော။

ည = င်ည–အညတရာ (၁၂)=အင်ညတရာ။

            သဗ္ဗညုတညာဏ (၂၅)=သတ်ဗင်ညုတင်ဉာဏ။

            ဂမ္ဘီရပညေန (၃၆)=ဂံဘီရပင်ညေန။

            နာတိမညေထ (၅၃)=နာတိမင်ညေထ။

            နာညမညဿ (၅၃)=နင်ညမင်ညတ်သ။

     န်ည–ဝိညူ (၅၀) ဝိန်ညူ။

            အဘိညာယ (၁၄၈)=အဘိန်ညာယ။

            ပုညံ (၅)=ပုန်ညံ။

            ကာရုညစိတ္တံ (၂၅)=ကာရုန်ညစိတ်တံ။

            သုညာဂါရ (၁၇)=သုန်ညာဂါရ၊

ဉှ = င်ညှ–ယဉှိ (၄၆)=ယင်ညှိ။ အချို့မူ။

ဋ္ဌ=(ဋ နှင့် ဌ ဆင့်ထားသော စာလုံးဆင့်)

     တ်ထ–အဋ္ဌတိသဉ္စ (၁၀) =အတ်ထတ်တိန်သင်စ။

            အဋ္ဌာသိ (၁၂)=အတ်ထာသိ။

            ဥပဋ္ဌာနံ (၁၇)=ဥပတ်ထာနံ။

            ပဋ္ဌာယ (၂၅) =ပတ်ထာယ။

            ပတိဋ္ဌ (ရ၈)= ပတိတ်ထ။

            အဓိဋ္ဌေယျ (၅၆)=အဓိတ်ထေယ။

            သန္တုဋ္ဌိ (၂၀)=သန်တုတ်ထိ။

            ဖုဋ္ဌဿ (၂၃)=ဖုတ်ထတ်သ။

     စ်ထ–သေဋ္ဌော (၃၂) သစ်ထော။

            လောကဇေဋ္ဌံ (၉၉)=လောကဇစ်ထံ။

ဍ္ဎ = တ်ဒ–ဝဍ္ဎန္တိ (၁၃၁)=ဝတ်ဒန်တိ။

            ဝုဍ္ဎာပစာယိနော (၁၃၁)=ဝုတ်ဒါပစာယိနေ။

ဏ္ဏ = န်န–တိဏ္ဏမ္ပိ (၁၄၅) တိန်နံနံပိ။

            ဥဏ္ဏနာဘီ (၆၄) အုံနနာဘီ။

ဏှ = နနှ–ဂဏှန္တု (၉)=ဂန်နှန်တု။

            ကဏှာ (၆၀)=ကန်နှာ။

တ္တ = တ်တ–ဗာတ္တိံသ (၁၁၃)=ဗတ်တိန်သ။

     စ်တ–မေတ္တ (၂၉၊ ၅၅၊ ၆၀၊ ၆၁၊ ၁၂၁)=မစ်တ။

            ဧတ္တာဝတာ (၁၅၀)=အစ်တာဝတာ။

တ္ထ = တ်ထ–သဗ္ဗတ္ထ (၂၄)=သတ်ဗတ်ထ။

     အွတ်ထ–သောတ္ထာနံ (၁၀)=သွတ်ထာနံ။

            [ သောတ္ထိံ (၂၄), သောတ္ထိနာ (၁၃၃), သောတ္ထိ (၁၄၀)စသည်တို့၌လည်း နည်းတူ။)

တြ = တ်တရ–အတြ (၁)=အတ်တရ။

            ဥတြာသီ (၈၆) အုတ်တရာသီ။

တွာ = တ်တွာ–ကတွာန (၂၄)=ကတ်တွာန။

            အနုမောဒိတွာ (၆) = အနုမောဒိတ်တွာ။

     စ်တွာ–ဩဘာသေတွာ (၁၂)=အောဘာသစ်တွာ။

            ပူရေတွာ (၁၅၉)=ပူရစ်တွာ။

ဒြ = တ်ဒရ–ဘဒြာနိ (၆၃)=ဘတ်ဒရာနိ။

န္ဒြ = န်ဒရ–သန္တိန္တိယော (၄၉) = သန်တိန်ဒရိယော။

န္တ = တ–ဝသန္တိ (၅၂)= ဝသန်တိ။

         ဂန္တု = (၁၊ ၁၅၁) = ဂစ်ဆန်တု။

     င်တ–ပူရေန္တံ (၆၆၊၇၂) = ပူရင်တံ။

         ဒဿေန္တိ(၄၆)=ဒတ်သင်တိ။

         ဝိနာသ,မေန္တု (၁၄၆၊ ၈)=ဝိနာသမင်တု။

     ဟွန်တ–ဟောန္တု (၆၊ ရ၊ ၅၀၊ ၁၅၁) ဟွန်တု။

ဗ္ဗ = တ်ဗ–ကိဗ္ဗိသ (၁၀၂)=ကိတ်ဗိသ။

         တ်ဘ–ဂဗ္ဘ (၁၂)=ဂတ်ဘ။

         စတုဗ္ဘိ (၃၅)=စတုတ်ဘိ။

ဗြဟ္မ = ဗြန်မ–ဗြဟ္မနော (၅)=ဗြန်မနော။

                 ဗြဟ္မမေတံ (၅၆)=ဗြန်မမေတံ။

ဗြာဟ္မဏ=ဗြန်မဏ–ဗြာဟ္မဏာ (၆၉၊၇၁)=ဗြန်မဏာ။

မ္မ = မ်မ–သဒ္ဓမ္မံ (၁)=သတ်ဓမံ။

         အတ္တသမ္မာပဏိဓိ(၁၅)= အတ်တသမ်မာပဏိဓိ။

         ဒမ္မသာရထိ (၈၁)=ဒမ်မသာရထိ။

မှ = ပ်မှ–အမှေဟိ (၅)=အမ်မှေဟိ။

         သာသနမှိ (၃၄)=သာသနမ်မှိ။

         ဂိမှာန (၄၀)=ဂိမ်မှာန။

         တုမှာကံ (၈၇)=တုမ်မှာကံ။

ယျ = နယ–နိယျာနိကံ (၉၉)= နိန်ယာနိကံ။

        ယ်–ဒက္ခိဏေယာ (၃၃)=ဒက်ခိဏေယာ

            ဥပဝဒေယျုံ (၅၁)=ဥပဝဒေယျုံ။

            [အဓိဋ္ဌေယျ (၅၆), ဂဗ္ဘသေယျ (၅၇), သောစေယျ (ရ၄), ဥပ္ပဇ္ဇေယျ (၈၀၊ ၈၇), ဥလ္လောကေယျာထ (၈၁၊ ၄), ဩပနေယျကော (၉၁), အာဟုနေယျော, ပါဟုနေယျော (၉၄), သရေယျာထ (၉၂), တို့၌လည်း နည်းတူ။

ယှ = ယ်ယှ–ဝိဂယှ (၃၄)=ဝိဂယ်ယှ။

            မယှံ (၇၇)=မယ်ယှံ။

        န်လ–ပလ္လင်္က (၂၅၊ ၁၆၁)=ပန်လင်က။

            သလ္လဟုက (၄၀)=သန်လဟုက။

            မောဂ္ဂလ္လာနဉ္စ (၁၄၁)=မောက်ဂန်လာနင်စ။

            ဥလ္လောကေယျာထ (၈၁၊ ၄)=အုံလောကေယျာထ။

သ္မ = တ်သမာ–အာယသ္မာ (၂၅)=အာယတ်သမာ။

                    တသ္မာ (၂၉)=တတ်သမာ။

သွာ = တ်သွာ–ဒိသွာ (၁၄၁)=ဒိတ်သွာ။

ဿ=(သ-၂-လုံးဆင့် )

      တ်သ–ဓမ္မဿဝန (၂) = ဓမ်မတ်သဝန။

            တိဿော(၂၅) = တိတ်သော။

            မနုဿတော ((၉) မနုတ်သတော။

      ဝစ်သ–ဝေဿဘုဿ (၁၀၅)=ဝစ်သဘုတ်သ။

            ဟေဿတိ (၁၀၁)=ဟစ်သတိ။

ဠှ = န်လှ–ဒဠှေန (၃၄)=ဒန်လှေန (ရှေးမူအရ)။

         အဝိရူဠှိဆန္ဒာ (၄၂)=အဝိရုန်လှိဆန်ဒါ။

         သမုပဗျူဠှော (၈၁)=သမုပဗျူလှော။

         ဝိရူဠှကော (၁၂၆)=ဝိရုန်လှကော။

အထူးမှတ်ရန်။

ပါဠိဘာသာ၌ ပ-ကို ပ-ဟုသာ အသံထွက်ရသည်။ ပြ, ပျ ဟု မည်သည့်အခါမှ မထွက်ရ။

ပုံစ–ပစ္စတ္တံ (၉၁)=ပစ်စတ်တံ (ပြစ်–ပျစ်စတ်တံ ဟု မထွက်ရ )။

      ပညေန (၃၆)=ပင်ညေန။

      မဟာပဇ္ဇလိတော (၃၇)= မဟာပစ်ဇလိတော။

ဗ–ကို ဗြ, ဗျ သံ မည်သည့်အခါမှ မထွက်ရ။

      သဗ္ဗညုတ (၂၅)=သတ်ဗင်သုတ။

မ–ကိုလည်း မြ, မျှ ဟု မည်သည့်အခါမှ မထွက်ရ။

      နာတိမညေထ (၅၃)=နာတိမင်ညေထ။

      နာညမညဿ (၅၃)=နင်ညမင်ညတ်သ။

ရ–ကို အင်္ဂလိပ်အက္ခရာနှင့်တူစွာ လျာထိပ်သံဖြင့် အမြဲဖတ်ရမည်။ ယ ဟု မည်သည့်အခါမှ မထွက်ရ။ ရတနံ (၃၀)ယတနံ ဟု မဖတ်ရ။

ပရိတ်ကြီးပါဠိတော်

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

၁။ သမန္တာ စက္က ဝါဠေသု၊ အတြာ’ ဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ။
သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။

၂။ ဓမ္မဿဝနကာလော အယံ ဘဒ္ဒန္တာ။
ဓမ္မဿဝနကာလော အယံ ဘဒ္ဒန္တာ။
ဓမ္မဿဝနကာလော အယံ ဘဒ္ဒန္တာ။

၃။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

၄။ ယေ သန္တာ သန္တ စိတ္တာ, တိသရဏ သရဏာ,
ဧတ္ထ လောကန္တရေ ဝါ။
ဘုမ္မာ ဘုမ္မာ စ ဒေဝါ, ဂုဏ ဂဏ ဂဟဏ,
ဗျာဝဋာ သဗ္ဗကာလံ။
ဧတေ အာယန္တု ဒေဝါ, ဝရ ကနက မယေ,
မေရုရာဇေ ဝသန္တော။
သန္တော သန္တောသဟေတုံ, မုနိ ဝရ ဝစနံ,
သောတုမဂ္ဂံ သမဂ္ဂါ။

၅။ သဗ္ဗေသု စက္ကဝါဠေသု၊ ယက္ခာ ဒေဝါ စ ဗြဟ္မနော။
ယံ အမှေဟိ ကတံ ပုညံ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိ သာဓကံ။

၆။ သဗ္ဗေ တံ အနုမောဒိတွာ၊ သမဂ္ဂါ သာသနေ ရတာ။
ပမာဒရဟိတာ ဟောန္တု၊ အာရက္ခာသု ဝိသေသတော။

၇။ သာသနဿ စ လောကဿ၊ ဝုဍ္ဎီ ဘဝတု သဗ္ဗဒါ။
သာသနမ္ပိ စ လောကဉ္စ၊ ဒေဝါ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒါ။

၈။ သဒ္ဓိံ ဟောန္တု သုခီ သဗ္ဗေ၊ ပရိဝါရေဟိ အတ္တနော။
အနီဃာ သုမနာ ဟောန္တု၊ သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ။

၉။ ရာဇတော ဝါ စောရတော ဝါ
မနုဿတော ဝါ အမနုဿတော ဝါ
အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ
ပိသာစတော ဝါ ခါဏုကတော ဝါ
ကဏ္ဋကတော ဝါ နက္ခတ္တတော ဝါ
ဇနပဒရောဂတော ဝါ အသဒ္ဓမ္မတော ဝါ
အသန္ဒိဋ္ဌိတော ဝါ အသပ္ပုရိသ ဝါ
စဏ္ဍ ဟတ္ထိ အဿ မိဂ ဂေါဏ ကုက္ကုရ
အဟိ ဝိစ္ဆိက မဏိသပ္ပ ဒီပိ အစ္ဆ တရစ္ဆ
သူကရ မဟိံသ ယက္ခ ရက္ခသာဒီဟိ
နာနာဘယတော ဝါ နာနာရောဂတော ဝါ
နာနာဥပဒ္ဒဝတော ဝါ အာရက္ခံ ဂဏှန္တု။

---

ပရိတ်နိဒါန်းနိဿယ

၁။ သမန္တာ၊ ဤစကြဝဠာခွင် ပတ်ဝန်းကျင်မှ။ စက္ကဝါဠေသု၊ စကြဝဠာပေါင်း တိုက်တစ်သောင်းတို့၌။ ဒေဝတာ၊ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်။ အတြ၊ ဤပရိတ်တရား ဟောကြားရာဌာနသို့။ အာဂစ္ဆန္တု၊ လာရောက်ကြကုန်လော့။ မုနိရာဇဿ၊ မုနိတို့၏ဘုရင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏။ သဂ္ဂမောက္ခဒံ၊ နတ်ပြည်, နိဗ္ဗာန်အကျိုးကိုပေးတတ်သော။ သဒ္ဓမ္မံ၊ ပရိတ်တရားတော်ကို။ သုဏန္တု၊ နာလှည့်ကြကုန်လော့။

၂။ ဘဒန္တာ၊ အို နတ်အများတို့။ အယံ၊ ဤအချိန်ကား။ ဓမ္မဿဝနကာလော၊ တရားနာဖို့ အချိန်အခါပေတည်း။

၃။ အရဟတော၊ ဗြဟ္မာ, လူ, နတ် လေးမြတ်ကော်ရော် အလှူတော်မှန် အပူဇော်ခံတော်မူထိုက်သော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ အမှန်တိုင်းသာ ဆရာမရှိ တရားစုံကို ကိုယ်တိုင်သိတော်မူထသော။ တဿ ဘဂဝတော၊ ထိုဘုန်းတော်ခြောက်စုံ ဂုဏ်များသခင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအား။ နမော၊ ရိုသေမြတ်နိုး ရှိခိုးကန်တော့ခြင်းသည်။ (အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။)

၄။ ဧတ္ထ ဝါ၊ ဤစကြဝဠာ၌လည်းကောင်း။ လောကန္တရေ ဝါ၊ စကြဝဠာတပါး၌လည်းကောင်း။ သန္တာ၊ သူတော်ကောင်းဖြစ်ကုန်သော။ သန္တစိတ္တာ၊ ငြိမ်သက်သော စိတ်နှလုံးရှိကြကုန်သော။ တိသရဏသရဏာ၊ ရတနာသုံးပါးသာ ကိုးကွယ်ရာရှိကြကုန်သော။ သဗ္ဗကာလံ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ဂုဏ ဂဏ ဂဟဏ, ဗျာဝဋာ၊ ဂုဏ်အပေါင်းကို ရယူရေး၌ အားစိုက်ကြိုးပမ်းကြကုန်သော။ ဘုမ္မာ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယေ ဒေဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည်လည်းကောင်း။ အဘုမ္မာ၊ မြေမှတပါး ကောင်းကင်တလွှား၌ ဖြစ်ကုန်သော။ ယေ ဒေဝါ စ၊ အကြင်နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်လည်းကောင်း။ ဝရကနကမယေ၊ မြတ်သော ရွှေစင်ဖြင့်ပြီးသော။ မေရုရာဇေ၊ တောင်မင်းထွတ်ခေါင် မြင်းမိုရ်တောင်၌။ ဝသန္တော၊ နေသော။ သန္တော၊ သူတော်ကောင်းဖြစ်ကုန်သော။ ယော ဒေဝါ စ၊ အကြင်သိကြားနတ်မင်းသည်လည်းကောင်း။ (အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။) ဧတေ ဒေဝါ၊ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့သည်။ သန္တောသဟေတုံ၊ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သော။ အဂ္ဂံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မုနိဝရဝစနံ၊ ဘုရားမြတ်၏စကား တရားတော်ကို။ သောတုံ၊ နာယူခြင်းငှာ။ သမဂ္ဂံ၊ အညီအညွတ်။ အာယန္တု၊ လာကြကုန်လော့။

၅။ သဗ္ဗေသု၊ အလုံးစုံကုန်သော။ စက္ကဝါဠေသု၊ စကြဝဠာပေါင်း တိုက်တစ်သောင်းတို့၌။ သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။ ယက္ခာ စ၊ ဘီလူးတို့သည်လည်းကောင်း။ ဒေဝါ စ၊ နတ်တို့သည်လည်းကောင်း။ ဗြဟ္မနော စ၊ ဗြဟ္မာတို့သည်လည်းကောင်း။ အမှေဟိ၊ ငါတို့သည်။ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသာဓကံ၊ အလုံးစုံသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို ပြီးမြောက်စေတတ်သော။ ယံ ပုညံ၊ အကြင်ကောင်းမှုကို။ ကတံ၊ ပြုအပ်ပြီ။

၆။ တံ ပုညံ၊ ထိုကောင်းမှုကို။ အနုမောဒိတွာ၊ ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၍။ သမဂ္ဂါ၊ ညီညွတ်ကြကုန်လျှက်။ သာသနေ၊ ဘုရားအဆုံးအမတော်၌။ ရတာ၊ မွေ့လျှော်ပျော်ပိုက် နှစ်ခြိုက်ကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါကုန်လော့။ ဝိသေသတော၊ အထူးအားဖြင့်။ အာရက္ခာသု၊ လူသားတို့ဝယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုတို့၌။ ပမာဒရဟိတာ၊ မေ့လျာ့ခြင်းမှ ကင်းကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါကုန်လော့။

၇။ သာသနဿ စ၊ မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်၏ လည်းကောင်း။ လောကဿ စ၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ လည်းကောင်း။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ဝုဍ္ဎီ၊ တိုးတက်ကြီးပွားခြင်းသည်။ ဘဝတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ သာသနမ္ပိ စ၊ သာသနာတော်ကို လည်းကောင်း။ လောကဉ္စ၊ သတ္တဝါအပေါင်းကို လည်းကောင်း။ ဒေဝါ၊ နတ်အများတို့သည်။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။

၈။ သဗ္ဗေ၊ သတ္တဝါ အလုံးစုံတို့သည်။ အတ္တနော၊ မိမိ၏။ ပရိဝါရေဟိ၊ ခြွေရံသင်းပင်းတို့နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ သုခီ၊ ချမ်းသာခြင်းရှိကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သဗ္ဗေဟိ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဉာတိဘိ၊ အဆွေအမျိုးတို့နှင့်။ သဟ၊ အတူတကွ။ အနီဃာ၊ ဆင်းရဲမရှိကုန်သည်။ သုမနာ၊ နှစ်သက်,ရွှင်လန်း စိတ်ချမ်းသာကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

၉။ ရာဇတော ဝါ၊ မင်းဆိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ စောရတော ဝါ၊ ခိုးသူတို့မှ လည်းကောင်း။ မနုဿတော ဝါ၊ လူဆိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ အမနုဿတော ဝါ၊ ဘီလူးနတ်ဆိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ အဂ္ဂိတောဝါ၊ အဖျက်မီးတို့မှ လည်းကောင်း။ ဥဒကတော ဝါ၊ အဖျက်ရေတို့မှ လည်းကောင်း။ ပိသာစတော ဝါ၊ မြေဘုတ်ဘီလူးတို့မှ လည်းကောင်း။ ခါဏုကတော ဝါ၊ သစ်ငုတ်ခလုတ်တို့မှ လည်းကောင်း။ ကဏ္ဋကတော ဝါ၊ ဆူးငြှောင့်တို့မှ လည်းကောင်း။ နက္ခတ္တတော ဝါ၊ မကောင်းသောနက္ခတ်တို့မှ လည်းကောင်း။ ဇနပဒရောဂတော ဝါ၊ ဇနပုဒ်၌ဖြစ်သော ရောဂါဆိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ အသဒ္ဓမ္မတော ဝါ၊ မသူတော်တို့၏ အကျင့်တရားတို့မှ လည်းကောင်း။ အသန္ဒိဋ္ဌိတော ဝါ၊ မှားသောအယူတို့မှ လည်းကောင်း။ အသပ္ပုရိသတော ဝါ၊ သူယုတ်မာတို့မှ လည်းကောင်း။ စဏ္ဍ ဟတ္ထိ အဿ မိဂ ဂေါဏ ကုက္ကုရ အဟိ ဝိစ္ဆိက မဏိသပ္ပ ဒီပိ အစ္ဆ တရစ္ဆ သူကရ မဟိံသ ယက္ခ ရက္ခသာဒိဟိ၊ ကြမ်းတမ်းသော ဆင်, မြင်း, သားရဲ, နွား, ခွေး, မြွေ, ကင်းမြှီးကောက်, မြွေစိမ်း, သစ်, ဝံ, အောင်း, ဝက်, ကျွဲ, ဘီလူး, ရက္ခိုသ်အစရှိသည်တို့မှ လည်းကောင်း။ နာနာဘယတော ဝါ၊ ဘေးအမျိုးမျိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ နာနာရောဂတော ဝါ၊ ရောဂါအမျိုးမျိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ နာနာဥပဒ္ဒဝတော ဝါ၊ အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ အာရက္ခံ၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို။ ဂဏှန္တု၊ ယူကြကုန်လော့။

---

၁-မင်္ဂလသုတ်ပါဠိ

၁၀။ ယံ မင်္ဂလံ ဒွါဒသဟိ၊ စိန္တယိံသု သဒေဝကာ။
သောတ္ထာနံ နာဓိဂစ္ဆန္တိ၊ အဋ္ဌတိံသဉ္စ မင်္ဂလံ။

၁၁။ ဒေသိတံ ဒေဝဒေဝေန၊ သဗ္ဗပါပဝိနာသနံ။
သဗ္ဗလောကဟိတတ္ထာယ၊ မင်္ဂလံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

၁၂။ ဧဝံ မေ သုတံ —
ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ
ဇေတဝနေ အနာထ ပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။
အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ
အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ
ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ
ယေန ဘဂဝါ, တေနုပသင်္ကာမိ။
ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ
ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။
ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ
ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ။

၁၃။ ဗဟူဒေဝါ မနုဿာ စ မင်္ဂလာနိ အစိန္တယုံ။
အာကင်္ခမာနာ သောတ္ထာနံ၊ ဗြူဟိ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၁၄။ အသေဝနာ စ ဗာလာနံ၊ ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ ။
ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၁၅။ ပတိရူပ ဒေသဝါသော စ၊ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ။
အတ္တသမ္မာပဏိဓိ စ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၁၆။ ဗာဟုသစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ၊ ဝိနယော စ သုသိက္ခိတော။
သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၁၇။ မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာနံ၊ ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော။
အနာကုလာ စ ကမ္မန္တာ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၁၈။ ဒါနဉ္စ ဓမ္မစရိယာ စ၊ ဉာတကာနဉ္စ သင်္ဂဟော။
အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၁၉။ အာရတီ ဝိရတီ ပါပါ၊ မဇ္ဇပါနာ စ သံယမော။
အပ္ပမာဒေါ စ ဓမ္မေသု၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၂၀။ ဂါရဝေါ စ နိဝါတော စ၊ သန္တုဋ္ဌိ စ ကတညုတာ။
ကာလေန ဓမ္မဿဝနံ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၂၁။ ခန္တီ စ သောဝစဿတာ၊ သမဏာနဉ္စ ဒဿနံ။
ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၂၂။ တပေါ စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ၊ အရိယသစ္စာန ဒဿနံ။
နိဗ္ဗာန သစ္ဆိကိရိယာ စ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၂၃။ ဖုဋ္ဌဿ လောက ဓမ္မေဟိ၊ စိတ္တံ ယဿ န ကမ္ပတိ။
အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

၂၄။ ဧတာဒိသာနိ ကတွာန၊ သဗ္ဗတ္ထ မပရာဇိတာ။
သဗ္ဗတ္ထ သောတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တံ တေသံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

မင်္ဂလသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ

---

မင်္ဂလသုတ်နိဿယ

၁၀-၁၁။ ဟေ၊ အို ... သူတော်ကောင်းတို့။ သဒေဝကာ၊ နတ်နှင့်တကွသော လူတို့သည်။ ယံ မင်္ဂလံ၊ အကြင်မင်္ဂလာကို။ ဒွါဒသဟိ၊ တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ်တို့တိုင်အောင်။ စိန္တယိံသု၊ ကြံတွေးကြကုန်ပြီ။ သောတ္ထာနံ၊ ချမ်းသာခြင်း၏အကြောင်း ကောင်းမြတ်သော။ တံမင်္ဂလံ၊ ထိုမင်္ဂလာကို၊ နာဓိဂစ္ဆန္တိ၊ မသိနိုင်ကြကုန်။ ဒေဝဒေဝေန၊ နတ်တို့ထက်နတ် အမြတ်ဆုံး ဘုရားရှင်သည်။ သဗ္ဗပါပဝိနာသနံ၊ အလုံးစုံသော မကောင်းမှုတို့ကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော။ အဋ္ဌတ္တိံသဉ္စ၊ သုံးဆယ့်ရှစ်ပါးလည်းဖြစ်သော။ ယံ မင်္ဂလံ၊ အကြင်မင်္ဂလာ တရားတော်ကို။ သဗ္ဗလောကဟိတတ္ထာယ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါအပေါင်း၏ အကျိုးစီးပွား အလို့ငှာ။ ဒေသိတံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ တံ မင်္ဂလံ၊ ထို သုံးဆယ့်ရှစ်ဖြာ မင်္ဂလာတရားတော်ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

၁၂။ ဘန္တေ ကဿပ၊ အရှင်မဟာကဿပ။ မေ၊ တပည့်တော်သည်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ သုတံ၊ နာခံမှတ်သား ကြားခဲ့ရပါ၏။ ဧကံ၊ တစ်ပါးသော။ သမယံ၊ အခါ၌။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ သာဝတ္ထိယံ၊ သာဝတ္ထိနေပြည်တော်၌။ အနာထပိဏ္ဍိကဿ၊ အနာထပိဏ်သူဌေး၏။ ဇေတဝနေ၊ ဇေတဝန်မည်သော။ အာရာမေ၊ ကျောင်းတိုက်၌။ ဝိဟရတိ၊ သီတင်းသုံးတော်မူပါ၏။ အထခေါ၊ ထိုသို့ သီတင်းသုံးစဉ် အခါ၌။ အညတရာ၊ အမျိုးအမည် မထင်ရှားသော။ ဒေဝတာ၊ နတ်သားသည်။ အဘိက္ကန္တာယ၊ ညဥ့်ဦးယာမ်ကုန်လွန်ခဲ့ပြီးသော။ ရတ္တိယာ၊ သန်းခေါင်ယာမ်အချိန်၌။ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ၊ အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် အဆင်းရှိသည် ဖြစ်၍။ ကေဝလကပ္ပံ၊ ပတ်ဝန်းကျင်အကုန် အလုံးစုံသော။ ဇေတဝနံ၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်ကို။ ဩဘာသေတွာ၊ ကိုယ်အရောင်ဖြင့် ထွန်းပြောင် ထိန်လင်းစေ၍။ ယေန၊ အကြင်အရပ်၌။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တေန၊ ထိုဘုရားရှင်ရှိရာ အရပ်သို့။ ဥပသင်္ဂမိ၊ ချဉ်းကပ်ခဲ့ပါပြီ။ ဥပသင်္ဂမိတွာ၊ ချဉ်းကပ်ပြီး၍။ ဘဂဝန္တံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။ အဘိဝါဒေတွာ၊ အလွန်ရိုသေစွာ ရှိခိုးပြီး၍။ ဧကမန္တံ၊ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အရပ်၌။ အဋ္ဌာသိ၊ ရပ်နေပါပြီ။ ဧကမန္တံ၊ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အရပ်၌။ ဌိတာ ခေါ၊ ရပ်နေသော။ သာ ဒေဝတာ၊ ထိုနတ်သားသည်။ ဘဂဝန္တံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။ ဂါထာယ၊ ဂါထာဖြင့်။ အဇ္ဈဘာသိ၊ လျောက်ထားခဲ့ပါပြီ။

၁၃။ ဘန္တေ၊ မြတ်စွာဘုရား။ သောတ္ထာနံ၊ ခုဘဝ နောင်အခါ ချမ်းသာသည်၏ အဖြစ်ကို။ အာကင်္ခမာနာ၊ လိုလားတောင့်တကြကုန်သော။ ဗဟူ၊ များစွာကုန်သော။ ဒေဝါ စ၊ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် လည်းကောင်း။ မနုဿာ စ၊ လူတို့သည် လည်းကောင်း။ မင်္ဂလာနိ၊ ကြီးပွါးချမ်းသာကြောင်း မင်္ဂလာတို့ကို။ အစိန္တယုံ၊ ကြံတွေးစဥ်းစားခဲ့ကြပါကုန်ပြီ။ (တွံ၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်)။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာကို။ ဗြူဟိ၊ ဟောကြားတော်မူပါ။

၁၄။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ဗာလာနံ၊ လူမိုက်တို့ကို။ ယာ အသေဝနာ စ၊ အကြင်မပေါင်းသင်း မမှီဝဲခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ပဏ္ဍိတာနံ၊ ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့ကို။ ယာ သေဝနာ စ၊ အကြင်ပေါင်းသင်း မှီဝဲခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ပူဇနေယျာနံ၊ ပူဇော်ထိုက်သောသူတို့ကို။ ယာ ပူဇာ စ၊ အကြင်ပူဇော်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤ တရားသုံးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၁၅။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ယော ပတိရူပဒေသဝါသော စ၊ အကြင်သင့်လျော် လျောက်ပတ်သောအရပ်၌ နေရခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ပုဗ္ဗေ၊ ရှေးရှေးဘဝ၌။ ယာ ကတပုညတာ စ၊ အကြင်ပြုခဲ့ဘူးသည့် ကောင်းမှုရှိသောသူ၏ အဖြစ်သည် လည်းကောင်း။ ယော အတ္တသမ္မာပဏိဓိ စ၊ အကြင် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးကို ကောင်းစွာထားခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား သုံးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၁၆။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ဗာဟုသစ္စဉ္စ၊ အကြင်များသော အကြားအမြင်ရှိသူ၏ အဖြစ်သည်လည်းကောင်း။ ယံ သိပ္ပဉ္စ၊ အကြင်လက်မှုပညာ တတ်မြောက်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ သုသိက္ခိတော၊ ကောင်းစွာသင်အပ် ကျင့်အပ်သော၊ ယော ဝိနယော စ၊ အကြင် ကိုယ်ကျင့်ဝိနည်းတရားသည် လည်းကောင်း။ သုဘာသိတာ၊ ကောင်းစွာပြောဆိုအပ်သော။ ယာ ဝါစာ စ၊ အကြင်စကားသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရားလေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၁၇။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ မာတာပိတု၊ အမိအဘကို။ ယံ ဥပဋ္ဌာနဉ္စ၊ အကြင်လုပ်ကျွေး ပြုစုခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ပုတ္တဒါရဿ၊ သားမယားကို။ ယော သင်္ဂဟော စ၊ အကြင်ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အနာကုလာ၊ ရှုပ်ထွေးခြင်းကင်း သန့်ရှင်းကုန်သော။ ယေ ကမ္မန္တာ စ၊ အကြင် အမှုလုပ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား လေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၁၈။ ဒါနဉ္စ၊ အကြင်ပေးကမ်း လှူဒါန်းခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ယာ ဓမ္မစရိယာ စ၊ အကြင် သုစရိုက်တရားကို ကျင့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဉာတကာနံ၊ ဆွေမျိုးတို့ကို။ ယော သင်္ဂဟော စ၊ အကြင်ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အနဝဇ္ဇာနိ၊ အပြစ်မရှိကုန်သော။ ယာနိ ကမ္မာနိ စ၊ အကြင်အမှုတို့သည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရားလေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၁၉။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ပါပါ၊ မကောင်းမှုမှ။ ယာ အာရတိ စ၊ အကြင်စိတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယာ ဝိရတိ စ၊ အကြင်ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ မဇ္ဇပါနာ၊ သေရည်အရက် သောက်ခြင်းမှ။ ယော သံယမော စ၊ အကြင်စောင့်စည်းခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဓမ္မေသု၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌။ ယော အပ္ပမာဒေါ စ၊ အကြင် မမေ့မလျော့ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား သုံးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၂၀။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ယော ဂါရဝေါ စ၊ အကြင်ရိုသေထိုက်သော သူတို့ကို ရိုသေခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ယော နိဝါတော စ၊ အကြင်မိမိကိုယ်ကို နှိမ်ချခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယာ သန္တုဋ္ဌိ စ၊ အကြင် ရောင်ရဲလွယ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယာ ကတညုတာ စ၊ အကြင်ပြုခဲ့ဘူးသည့် ကျေးဇူးကိုသိသူ၏ အဖြစ်သည်လည်းကောင်း။ ကာလေန၊ သင့်လျော်သောအခါ၌။ ယံ ဓမ္မဿဝနဉ္စ၊ အကြင်တရားနာခြင်းသည်လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား ငါးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၂၁။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ယာ ခန္တီ စ၊ အကြင်သည်းခံခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ယာ သောဝစဿတာ စ၊ အကြင်ပြောဆိုဆုံးမလွယ်သူ၏ အဖြစ်သည်လည်းကောင်း။ သမဏာနံ၊ ရဟန်းတော်တို့ကို။ ယံ ဒဿနဉ္စ၊ အကြင်ဖူးမြင်ရခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ကာလေန၊ သင့်လျော်သောအခါ၌။ ယာ ဓမ္မသာကစ္ဆာ စ၊ အကြင်တရားဆွေးနွေးခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား လေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၂၂။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ယော တပေါ စ၊ အကြင်တပခေါ် အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ယံ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ၊ အကြင်ဗြဟ္မစရိယခေါ် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ အရိယသစ္စာနံ၊ အရိယသစ္စာတို့ကို။ ယံ ဒဿနဉ္စ၊ အကြင် သိမြင်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ယာ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကရိယာ စ၊ အကြင်နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းသည်လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤလေးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၂၃။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ လောကဓမ္မေဟိ၊ လောကဓံတရားတို့နှင့်။ ဖုဋ္ဌဿ၊ တွေ့ကြုံရသော။ ယဿ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၏။ စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။ န ကမ္ပတိ၊ မတုန်လှုပ်။ အသောကံ၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းလည်းမရှိ။ ဝိရဇံ၊ ရာဂစသော မြူလည်းမရှိ။ ခေမံ၊ ဘေးလည်းမရှိ။ ဧတံ၊ ဤလေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာ ပေတည်း။

၂၄။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ဧတာဒိသာနိ၊ ဤ ဆိုခဲ့ပြီးသော သုံးဆယ့်ရှစ်ပါး မင်္ဂလာတရားတော်ကို။ ကတွာန၊ ပြုကျင့်ရကုန်၍။ သဗ္ဗတ္ထ၊ ခပ်သိမ်းသော ရန်သူတို့၌။ အပ္ပရာဇိတာ၊ အရှုံးမခံရ အောင်နိုင် ကြကုန်၍။ သဗ္ဗတ္ထ၊ နေရာခပ်သိမ်း၌။ သောတ္တိံ၊ ချမ်းသာခြင်းသို့။ ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကြရကုန်၏။ တေသံ၊ ထိုမင်္ဂလာ ပြုကြသူတို့၏၊ တံ၊ ထို သုံးဆယ့်ရှစ်ဖြာ မင်္ဂလာသည်။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

၂။ ရတနသုတ်ပါဠိတော်

၂၅။ ပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ၊ တထာဂတဿ ဒသ ပါရမိယော၊
ဒသ ဥပပါရမိယော၊ ဒသ ပရမတ္တ ပါရမိယော တိ၊
သမတ္တိံသ ပါရမိယော၊ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ၊
လောကတ္ထစရိယံ ဉာတတ္ထစရိယံ၊ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယန္တိ
တိဿော စရိယာယော၊ ပစ္ဆိမဘဝေ ဂဗ္ဘဝေါက္ကန္တိံ၊
ဇာတိံ အဘိနိက္ခမနံ၊ ပဓာနစရိယံ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ၊
မာရဝိဇယံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဋိဝေဓံ၊
ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ၊ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေတိ၊
သဗ္ဗေပိမေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ၊
ဝေသာလိယာ တီသု ပါကာရန္တရေသု၊
တိယာမရတ္တိံ ပရိတ္တံ ကရောန္တော၊
အာယသ္မာ အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ၊
ကာရုညစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ---

၂၆။ ကောဋီ သတ သဟဿေသု၊ စက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ။
ယဿာဏံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ၊ ယဉ္စ ဝေသာလိယာ ပုရေ။

၂၇။ ရောဂါမနုဿ ဒုဗ္ဘိက္ခ-သမ္ဘူတံ တိဝိဓံ ဘယံ။
ခိပ္ပမန္တရဓာပေသိ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမဟေ။

၂၈။ ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊
ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။
သဗ္ဗေဝဘူတာ သုမနာ ဘဝန္တု၊
အထောပိ သက္ကစ္စ သုဏန္တု ဘာသိတံ။

၂၉။ တသ္မာ ဟိ ဘူတာ နိသာမေထ သဗ္ဗေ၊
မေတ္တံ ကရောထ မာနုသိယာ ပဇာယ။
ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဟရန္တိ ယေ ဗလိံ၊
တသ္မာ ဟိ နေ ရက္ခထ အပ္ပမတ္တာ။

၃၀။ ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။
နနော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၃၁။ ခယံ ဝိရာဂံ အမတံ ပဏီတံ၊
ယဒဇ္ဈဂါ သကျမုနီ သမာဟိတော။
န တေန မ္မေန သမတ္ထိ ကိဉ္စိ၊
ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၃၂။ ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော ပရိဝဏ္ဏယီ သုစိံ၊
သမာဓိမာနန္တရိကည မာဟု။
သမာဓိနာ တေန သမော နဝိဇ္ဇတိ၊
ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၃၃။ ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌ သတံ ပသတ္ထာ၊
စတ္တာရိ ဧတာနိ ယုဂါနိ ဟောန္တိ။
တေ ဒက္ခိဏေယျာ သုဂတဿ သာဝကာ၊
ဧတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၃၄။ ယေ သုပ္ပယုတ္တာ မနသာ ဒဠေန၊
နိက္ကာမိနော ဂေါတမသာသနမှိ။
တေ ပတ္တိပတ္တာ အမတံ ဝိဂယှ၊
လဒ္ဓါ မုဓာ နိဗ္ဗုတိံ ဘုဉ္ဇမာနာ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၃၅။ ယထိန္ဒခီလော ပထဝိဿိတော သိယာ၊
စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယော။
တထူပမံ သပ္ပုရိသံ ဝဒါမိ၊
ယော အရိယသစ္စာနိ အဝေစ္စ ပဿတိ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၃၆။ ယေ အရိယသစ္စာနိ ဝိဘာဝယန္တိ၊
ဂမ္ဘီရပညေန သုဒေသိတာနိ။
ကိဉ္စာပိ တေ ဟောန္တိ ဘုသံ ပမတ္တာ၊
န တေ ဘဝံ အဋ္ဌမမာဒိယန္တိ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၃၇။ သဟာဝဿ ဒဿနသမ္ပဒါယ၊
တယဿု ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တိ။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ၊
သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ။

၃၈။ စတူဟပါယေဟိ စ ဝိပ္ပမုတ္တော၊
ဆ စာဘိဌာနာနိ အဘဗ္ဗ ကာတုံ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၃၉။ ကိဉ္စာပိ သော ကမ္မကရောတိ ပါပကံ၊
ကာယေန ဝါစာ ဥဒ စေတသာ ဝါ။
အဘဗ္ဗ သော တဿ ပဋိစ္ဆဒါယ၊
အဘဗ္ဗတာ ဒိဋ္ဌပဒဿ ဝုတ္တာ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၄၀။ ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထာ ဖုဿိတဂ္ဂေ၊
ဂိမှာန မာသေ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ။
တထူပမံ ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ၊
နိဗ္ဗာနဂါမိံ ပရမံ ဟိတာယ။
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၄၁။ ဝရော ဝရညူ ဝရဒေါ ဝရာဟရော၊
အနုတ္တရော ဓမ္မရံ အဒေသယိ။
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၄၂။ ခီဏံ ပုရာဏံ နဝ နတ္ထိသမ္ဘဝံ၊
ဝိရတ္တစိတ္တာ ယတိကေ ဘဝသ္မိံ။
တေ ခီဏဗီဇာ အဝိရူဠှိဆန္ဒာ၊
နိဗ္ဗန္တိ ဓီရာ ယထာယံ ပဒီပေါ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၄၃။ ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊
ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။
တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊
ဗုဒ္ဓံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၄၄။ ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊
ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။
တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊
ဓမ္မံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၄၅။ ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊
ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။
တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊
သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။
ရတနသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

ရတနသုတ်နိဿယ

၂၅။ ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့။ ပဏိဓာနတော၊ ဒီပင်္ကရာဘုရားမြတ်ထံ ဘုရားဆုပန်သည်မှ။ ပဋ္ဌာယ၊ အစပြု၍။ တထာဂတဿ၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ ဒသ ပါရမိယော၊ ဆယ်ပါးသော ပါရမီတို့ လည်းကောင်း။ ဒသ ဥပပါရမိယော၊ ဆယ်ပါးသော ဥပပါရမီတို့ လည်းကောင်း။ ဒသ ပရမတ္တ ပါရမိယော၊ ဆယ်ပါးသော ပရမတ္ထပါရမီတို့ လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ သမတ္တိံသ ပါရမိယော၊ အမျှသုံးဆယ်သော ပါရမီတို့ကို လည်းကောင်း။ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ၊ ငါးပါးသော စွန့်ခြင်းကြီးတို့ကို လည်းကောင်း။ လောကတ္ထစရိယံ၊ သတ္တဝါများအကျိုးငှာ ကျင့်တော်မူခြင်း လည်းကောင်း။ ဉာတတ္ထစရိယံ၊ ဆွေမျိုးအများအကျိုးငှာ ကျင့်တော်မူခြင်း လည်းကောင်း။ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယံ၊ ဘုရားဖြစ်ရန် အကျိုးငှာ ကျင့်တော်မူခြင်း လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ တိဿော၊ သုံးပါးကုန်သော။ စရိယာယော၊ အကျင့်တို့ကို လည်းကောင်း။ ပစ္ဆိမဘဝေ၊ ဘုရားဖြစ်မည့် နောက်ဆုံးဘဝ၌။ ဂဗ္ဘဝေါက္ကန္တိံ၊ မယ်တော်ဝမ်းတိုက် သက်ဆိုက်စံနေ သန္ဓေယူတော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ ဇာတိံ၊ ဖွားမြင်တော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ အဘိနိက္ခမနံ၊ မြတ်သော တောထွက်တော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ ပဓာနစရိယံ၊ ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်တော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ၊ ဗောဓိပင်ခြေ ပလ္လင်ဗွေ၌။ မာရဝိဇယံ၊ မာရ်ငါးပါးအောင်မြင်တော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဋိဝေဓံ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်တော် မူခြင်းကိုလည်းကောင်း။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ၊ ဓမ္မစကြာတရား ဟောကြားတော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ နဝ၊ ကိုးပါးကုန်သော။ လောကုတ္တရဓမ္မေတိ၊ လောကုတ္တရာ တရားတော်ကို လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ဣမေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ၊ ဤမြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို။ အာဝဇ္ဇေတွာ၊ ဆင်ခြင်တော်မူ၍။ ဝေသာလိယာ၊ ဝေသာလီပြည်၏။ တီသု ပါကာရန္တရေသု၊ တံတိုင်းသုံးထပ် ကြားအရပ်တို့၌။ တိယာမရတ္တိံ၊ ညဉ့်သုံးယာမ်ပတ်လုံး။ ပရိတ္တံ၊ ရတနသုတ် ပရိတ်အရံအတားကို။ ကရောန္တော၊ ပြုတော်မူသော။ အာယသ္မာ အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ၊ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကဲ့သို့။ ကာရုညစိတ္တံ၊ ကရုဏာစိတ်ကို။ ဥပဋ္ဌပေတွာ၊ ဖြစ်စေကုန်ကြ၍။ (ဘဏာမ၌-စပ်)

၂၆-၂၇။ ကောဋီသတသဟဿေသု၊ ကုဋေတစ်သိန်းကုန်သော။ စက္ကဝါဠေသု၊ စကြဝဠာတိုက်တို့၌။ ဒေဝတာ၊ နတ် ဗြဟ္မာတို့သည်။ ယဿ၊ အကြင် ရတနသုတ် ပရိတ်တော်၏။ အာဏံ၊ တန်ခိုးအာဏာ အရှိန်အဝါကို။ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ၊ ခံယူကြကုန်၏။ ယံ၊ အကြင်ရတနသုတ် ပရိတ်တော်သည်။ ဝေသာလိယာ၊ ဝေသာလီမည်သော။ ပုရေ၊ ပြည်၌။ ရောဂါမနုဿ ဒုဗ္ဘိက္ခ-သမ္ဘူတံ၊ ရောဂါထူးခြား ဘီလူးများနှင့် အစာရှားခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော။ တိဝိဓံ၊ သုံးပါးအပြားရှိသော။ ဘယံ စ၊ ဘေးကိုလည်း။ ခိပ္ပံ၊ လျှင်မြန်စွာ။ အန္တရဓာပေသိ၊ ကွယ်ပျောက်စေခဲ့ပြီ။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထိုရတနသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ (မယံ၊ ငါတို့သည်။) ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

၂၈။ ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ ဘုမ္မာနိ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ သမာဂတာနိ၊ စည်းဝေးရောက်လာကြကုန်၏။ သဗ္ဗေဝ၊ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်ကုန်သော။ တေ ဘူတာ၊ ထိုနတ်အများတို့သည်။ သုမနာ၊ နှစ်သက် ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်ကုန်သည်။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြကုန်လော့။ အထောပိ၊ ထိုမှတပါး။ ဘာသိတံ၊ ငါဘုရား တရားတော်ကို။ သက္ကစ္စ၊ အရိုအသေပြု၍။ သုဏန္တု၊ နာယူကြကုန်လော့။

၂၉။ ဘူတာ၊ နတ်အများတို့။ တသ္မာ ဟိ၊ ထိုသို့ တရားနာရန် ငါဘုရားတိုက်တွန်းတော်မူခဲ့သည့် အဖြစ်ကြောင့်သာလျှင်။ (တုမှေ၊ သင်တို့သည်။) နိသာမေထ၊ နားစိုက်ကြကုန်လော့။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ (တုမှေ၊ သင်တို့သည်။) မာနုသိယ ပဇာယ၊ လူသားများအပေါ်၌။ မေတ္တံ၊ ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကို။ ကရောထ၊ ပြုကြကုန်လော့။ ယေ၊ အကြင်လူတို့သည်။ ဒိဝါ စ၊ နေ့၌လည်းကောင်း။ ရတ္တော စ၊ ညဉ့်၌လည်းကောင်း။ ဗလိံ၊ ပူဇော်ဘွယ်ရာကို။ ဟရန္တိ၊ ဆောင်ယူပူဇော်ကြကုန်၏။ တသ္မာဟိ၊ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်။ နေ၊ ထိုသူတို့ကို။ အပ္ပမတ္တာ၊ မမေ့မလျှော့ကြကုန်ဘဲ။ ရက္ခထ၊ စောင့်ရှောက်ကြကုန်လော့။

၃၀။ ဣဓ ဝါ၊ ဤလူ့ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ဟုရံ ဝါ၊ နဂါးပြည် ဂဠုန်ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ယံကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော။ ဝိတ္တံ၊ ဥစ္စာရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ သဂ္ဂေသု ဝါ၊ နတ်ပြည် ဗြဟ္မာပြည်တို့၌ လည်းကောင်း။ ပဏီတံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ ယံ ရတနံ၊ အကြင်ရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိပေ၏။ (ဧတ္ထ၊ ဤရတနာတို့တွင်) တထာဂတေန၊ မြတ်စွာဘုရားနှင့်။ သမံ၊ တူညီသောရတနာကား။ န နော အတ္ထိ၊ မရှိသည်သာတည်း။ ဗုဒ္ဓေ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၃၁။ သမာဟိတော၊ အရိယမဂ် သမာဓိဖြင့် တည်ကြည်သောစိတ်ရှိတော်မူသော။ သကျမုနီ၊ သာကီနွယ်ဖွား ဘုရားမြတ်သည်။ ခယံ၊ ကိလေသာစုံ ကုန်ပျောက်ရာဖြစ်သော။ ဝိရာဂံ၊ ရာဂအတွက် ပျောက်ပြယ်ကင်းရှင်းရာ ဖြစ်ပေထသော။ အမတံ၊ သေခြင်းမရှိသော။ ပဏီတံ၊ မရောင့်ရဲစေတတ် ကောင်းမြတ်လှသော။ ယံ၊ အကြင် နိဗ္ဗာနဓာတ် တရားမြတ်ကို။ အဇ္ဈဂါ၊ ရတော်မူခဲ့လေပြီ။ တေန ဓမ္မေန၊ ထို နိဗ္ဗာနဓာတ် တရားမြတ်နှင့်။ သမံ၊ တူသော။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော တရားမျိုးသည်။ န အတ္ထိ၊ မရှိတော့ပေ။ ဓမ္မေ၊ နိဗ္ဗာန်တရားတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏ သိသာဖွယ်အကြောင်း ဂုဏ်အပေါင်းသည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၃၂။ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော၊ ဘုရားမြတ်သည်။ သုစိံ၊ ကိလေသာကင်း အလွန်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော။ ယံ သမာဓိံ၊ အကြင်အရိယာမဂ် သမာဓိကို။ ပရိဝဏ္ဏယီ၊ အနည်းနည်းထုတ်ဖော် ချီးကျူးတော်မူခဲ့လေပြီ။ ယံ သမာဓိံ၊ အကြင်အရိယာမဂ် သမာဓိကိုပင်။ အာနန္တရိကံ၊ မိမိ၏အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးတတ်သည့် အာနန္တရိကသမာဓိ ဟူ၍လည်း။ အာဟု၊ ဘုရားအဆူဆူ မိန့်တော်မူကုန်ပြီ။ တေန သမာဓိနာ၊ ထိုအရိယာမဂ် သမာဓိနှင့်။ သမော၊ တူညီသော သမာဓိမျိုးကား။ နဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိတော့ပေ။ ဓမ္မေ၊ အရိယာမဂ် တရားတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်း ဂုဏ်အပေါင်းသည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၃၃။ သတံ၊ ဘုရားအစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့သည်။ ပသတ္ထာ၊ ချီးမွန်းအပ်ကုန်သော။ ယေ ပုဂ္ဂလာ၊ အကြင်အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ အဋ္ဌ၊ ရှစ်ယောက်တို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ ဧတာနိ၊ ဤအရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ စတ္တာရိ ယုဂါနိ၊ မဂ်ဖိုလ်နှစ်လီ အညီတွဲကုန် လေးစုံတို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ သုဂတဿ၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကာ၊ တပည့်သာဝက ဖြစ်ကြကုန်သော။ တေ ပုဂ္ဂလာ၊ ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဒက္ခိဏေယျာ၊ ကံနှင့်အကျိုး မျှော်ကိုးရည်သန် အလှူကောင်း အလှူမှန်ကို ခံတော်မူထိုက်ကြပေကုန်၏။ ဧတေသု၊ ထိုအရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌။ ဒိန္နာနိ၊ လှူအပ်သမျှ အလှူဒါနတို့သည်။ မဟပ္ဖလာနိ၊ ကြီးကျယ်ဖွံ့ဖြိုးသည့် အကျိုးရှိကြကုန်၏။ သံဃေ၊ အရိယာသံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်တော်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၃၄။ ယေ၊ အကြင်ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည်။ ဒဠေန၊ မြဲမြံတည်တံ့သော။ မနသာ၊ သမာဓိနှင့်ယှဥ်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့်။ သုပ္ပယုတ္တာ၊ လွန်စွာကြိုးစား အားထုတ်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍။ ဂေါတမသာသနမှိ၊ ဂေါတမဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်၌။ နိက္ကာမိနော၊ ကိလေသာတို့မှ ကင်းကွာထွက်မြောက်တော် မူကြကုန်၏။ တေ၊ ထိုရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည်။ အမတံ၊ နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့။ ဝိဂယှ၊ အာရုံယူလျှက် သက်ရောက်ကြကုန်၍။ မုဓာ၊ တစ်ရွေးသားမျှ ပစ္စည်းမကုန်ကျရဘဲ။ လဒ္ဓါ၊ လိုရာခဏ အလွယ်ပင်ရတော်မူကြကုန်၍။ နိဗ္ဗုတိံ၊ ဖလသမာပတ် အငြိမ်းဓာတ်အရသာကို။ ဘုဉ္ဇမာနာ၊ ခံစားကြကုန်လျှက်။ ပတ္တိပတ္တာ၊ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ကြကုန်၏။ သံဃေ၊ ရဟန္တာသံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၃၅။ ပထဝိဿိတော၊ မြေ၌ဝင်မှီ တည်နေသော။ ဣန္ဒခီလော၊ လွန်စွာမြဲခိုင် တံခါးတိုင်သည်။ (ဝါ)၊ တံခါးတိုင်ကို။ စတုဗ္ဘိ၊ အရပ်လေးမျက်နှာတို့မှ။ ဝါတေဟိ၊ လေပြင်းမုန်တိုင်းတို့သည်။ အသမ္ပကမ္ပိယော၊ မလှုပ်ရှားစေနိုင်သည်။ သိယာ ယထာ၊ ဖြစ်ရာဘိသကဲသို့။ ယော သပ္ပုရိသော၊ အကြင်သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ အရိယသစ္စာနိ၊ အရိယသစ္စာတို့ကို။ အဝေစ္စ၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍။ ပဿတိ၊ သိမြင်၏။ တံ သပ္ပုရိသံ၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကို။ တထူပမံ၊ ထိုတံခါးတိုင်ကြီးပမာ နှိုင်းခိုင်းစရာ ရှိသူဟူ၍။ (အဟံ၊ ငါဘုရားသည်)။ ဝဒါမိ၊ ဟောတော်မူ၏။ သံဃေ၊ သောတာပန် သံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ်ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၃၆။ ယေ၊ အကြင် သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဂမ္ဘီရပညေန၊ နက်နဲသော ဉာဏ်တော်ရှင် သဗ္ဗညု မြတ်စွာဘုရားသည်။ သုဒေသိတာနိ၊ ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်ကုန်သော။ အရိယ သစ္စာနိ၊ အရိယသစ္စာတို့ကို။ ဝိဘာဝယန္တိ၊ ကိုယ့်သန္တာန်တွင် မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ပွား ထင်ရှားအောင် ပြုတော်မူကြကုန်၏။ တေ၊ ထို သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဘုသံ၊ အလွန်အကဲ။ ပမတ္တာ၊ စည်းစိမ်ယစ်၍ မေ့လျော့ကြကုန်သည်။ ကိဉ္စာပိ ဟောန္တိ၊ အကယ်၍ကား ဖြစ်တတ်ကုန်သေး၏။ တထာပိ၊ ထိုသို့ပင် မေ့လျော့ကြကုန်သော်လည်း။ တေ၊ ထို သတ္တက္ခတ္တုပရမသောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ အဋ္ဌမံ၊ ရှစ်ကြိမ်မြောက်သော။ ဘဝံ၊ ဘဝခန္ဓာကို။ န အာဒိယန္တိ၊ ယူရိုး မရှိကြကုန်။ သံဃေ၊ သောတာပန် သံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ရတနာဟု သိသာရတုံ ဤဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၃၇။ အဿ၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ ဒဿနသမ္ပဒါယ၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်၏ ပြည့်စုံခြင်းနှင့်။ သဟာဝ၊ အတူမကွာ တစ်ပြိုင်နက်သာလျှင်။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ စ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိလည်းကောင်း၊ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ၊ ဝိစိကိစ္ဆာလည်းကောင်း၊ သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ၊ သီလဗ္ဗတ လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ တယော၊ သုံးပါးကုန်သော။ ဓမ္မာ၊ တရားတို့သည်။ ဇဟိတာ။ အရှင်းအပြတ် ပယ်ရှားအပ်ကုန်သည်။ ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ ကိဉ္စိ၊ အချို့သော။ ယံ၊ အကြင် ကိလေသာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ (တမ္ပိ၊ ထိုကိလေသာအချို့ကိုလည်း။ ဇဟိတံ၊ ပယ်အပ်ပေပြီ။)

၃၈။ သော၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ စတူဟပါယေဟိ စ၊ အပါယ်လေးဘုံတို့မှလည်း။ ဝိပ္ပမုတ္တော၊ လွတ်မြောက်ရပေပြီ။ ဆ၊ ခြောက်ပါး ကုန်သော။ အဘိဌာနာနိ စ၊ ရုန့်ရင်းသော အကြောင်းစု အမှုအပြစ်တို့ကိုလည်း။ ကာတုံ၊ ပြုခြင်းငှာ။ အဘဗ္ဗော၊ မထိုက်တော့ပေ။ သံဃေ၊ သောတာပန် သံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၃၉။ သော၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ ကာယေန ဝါ၊ ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း။ ဝါစာယ ဝါ၊ နှုတ်ဖြင့်သော် လည်းကောင်း။ ဥဒ၊ ထို့ပြင်။ စေတသာ ဝါ၊ စိတ်ဖြင့်သော် လည်းကောင်း။ ပါပကံ ကမ္မံ၊ မကောင်းသော ပြစ်မှုကို။ ကိဉ္စာပိ ကရောတိ၊ မသိခဲ့၍ မေ့လျော့သမှု ပြုမိစေကာမူ။ သော၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ တဿ၊ ထိုပြုမိသော ပြစ်မှုကို။ ပဋိစ္ဆာဒါယ၊ ဖုံးကွယ် ထိန်ဝှက်ခြင်းငှာ။ အဘဗ္ဗော၊ မထိုက်တော့ပေ။ ဒိဋ္ဌပဒဿ၊ မဂ်ဖြင့်မြင်သိ နိဗ္ဗာန်ရှိသော အရိယာ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်၏။ အဘဗ္ဗတာ၊ မကောင်းအမှု ပြုမိသောအခါ ကွယ်ကာဖုံးမှု မပြုထိုက်သူ၏အဖြစ်ကို။ ဝုတ္တာ၊ ရှင်တော်ဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ သံဃေ၊ သောတာပန် သံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိရတနံ၊ ရတနာဟု သိသာရတုံ ဤဂုဏ်တော်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၄၀။ ဂိမှာနံ၊ နွေလတို့တွင်။ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ၊ နွေဦးအစ ဖြစ်သော။ မာသေ၊ တန်ခူးလ၌။ ဖုဿိတဂ္ဂေ၊ ကောင်းစွာပွင့်သည့် ခက်ဖျားစုံရှိသော။ ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ၊ တောအုပ်သည်။ (သသိရီကော ယထာ၊ အသရေ ရှိသကဲ့သို့၊) တထူပမံ၊ သဒ္ဒါအနက် နှစ်ချက်စုံကာ ထိုတောအုပ်လျှင် ပုံပမာရှိသော။ နိဗ္ဗာနဂါမိံ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော။ ဓမ္မ ဝရံ၊ သုံးပုံပိဋကတ် တရားတောမြတ်ကို။ ပရမံ ဟိတာယ၊ နိဗ္ဗာနဓါတ် အမြတ်ဆုံး အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ။ အဒေသယိ၊ ဟောကြားတော် မူခဲ့လေပြီ။ ဗုဒ္ဓေ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။ ဣဒမ္ပိရတနံ၊ ရတနာဟု သိသာရတုံ ဤဂုဏ်တော်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၄၁။ ဝရော၊ စိတ်ထားမြတ်သူ လူနတ်အများ လိုလားတောင့်တအပ် မြတ်တော်မူထသော။ ဝရညူ၊ အမြတ်ဆုံးမှန် နိဗ္ဗာန်ကိုလည်း သိတော်မူထသော။ ဝရဒေါ၊ အမြတ်တရားကို ပေးသနားတော်မူတတ်ထသော။ ဝရဟရော၊ ကျင့်စဉ် အကောင်း ရှေးဟောင်းလမ်းမြတ်ကို ယူဆောင်တော်မူတတ်ထသော။ အနုတ္တရော၊ သာလွန်သူမထင် အမြတ်ဆုံး ဘုရားရှင်သည်။ ဓမ္မဝရံ၊ တရားတော်မြတ်ကို။ အဒေသယိ၊ ဟောကြားတော်မူပေပြီ။ ဗုဒ္ဓေ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။ ဣဒမ္ပိရတနံ၊ ဤ ရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၄၂။ (ယေသံ ခီဏာသဝါနံ၊ အကြင် ရဟန္တာသခင် အရှင်သူမြတ်တို့အား။) ပုရာဏံ၊ ရှေးကံဟောင်းစု ကုသိုလ် အကုသိုလ်သည်။ ခီဏံ၊ သတ္တိကင်းချေ ကုန်ပျောက်ခဲ့ရပေပြီ။ နဝံ၊ အသစ်ဖြစ်သောကံသည်လည်း။ နတ္ထိသမ္ဘဝံ၊ ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်ခြင်း အလျင်းမရှိတော့ပေ။ အာယတိကေ ဘဝသ္မိံ၊ နောင်ဖြစ်ရမည့် ဘဝသစ်၌။ ဝိရတ္တစိတ္တာ၊ တွယ်တာမက်မောခြင်း ကင်းသောစိတ် ရှိတော်မူကြကုန်၏။ တေ ခီဏာသဝါ၊ ထို ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည်။ ခီဏဗီဇာ၊ ကုန်ပြီးသော ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ ရှိတော်မူကြကုန်၏။ အဝိရုဠှိဆန္ဒာ၊ ဘဝဆက်တည် စည်ပင်ရေးဝယ် တွယ်တာသောဆန္ဒ ရှိတော်မမူကြကုန်။ အယံ ပဒီပေါ၊ ဤ ဆီမီးသည်။ နိဗ္ဗာတိ ယထာ၊ ငြိမ်းလေဘိသကဲ့သို့။ ဓီရာ၊ ပညာရှိအစစ် ဖြစ်တော်မူကြကုန်သော။ တေ ခီဏာသဝါ၊ ထို ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည်။ နိဗ္ဗန္တိ၊ သံသရာ စက်ရဟတ် အဆက်ပြတ်၍ ဇာတ်စုံရုပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းတော်မူကြလေကုန်၏။ သံဃေ၊ ရဟန္တာသံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤ ရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၄၃။ ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ ဘုမ္မာနိ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ သမာဂတာနိ၊ စည်းဝေးရောက်လာကြကုန်၏။ (တေမယံ၊ ထို ငါတို့သည်။)၊ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊ နတ်လူအများ လေးစား ပူဇော်အပ်သော။ တထာဂတံ၊ တထာဂတ မည်တော်မူသော။ ဗုဒ္ဓံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။ နမဿာမ၊ ရှိခိုးကြပါကုန်၏။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၄၄။ ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ ဘုမ္မာနိ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ သမာဂတာနိ၊ စည်းဝေးရောက်လာကြကုန်၏။ (တေမယံ၊ ထို ငါတို့သည်။)၊ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊ နတ်လူအများ လေးစား ပူဇော်အပ်သော။ တထာဂတံ၊ တထာဂတ မည်တော်မူသော။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်ကို။ နမဿာမ၊ ရှိခိုးကြပါကုန်၏။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၄၅။ ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ ဘုမ္မာနိ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ သမာဂတာနိ၊ စည်းဝေးရောက်လာကြကုန်၏။ (တေမယံ၊ ထို ငါတို့သည်။)၊ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊ နတ်လူအများ လေးစား ပူဇော်အပ်သော။ တထာဂတံ၊ တထာဂတ မည်တော်မူသော။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ နမဿာမ၊ ရှိခိုးကြပါကုန်၏။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၃။ မေတ္တသုတ်ပါဠိတော်

၄၆။ ယဿာနုဘာဝတော ယက္ခာ၊ နေဝ ဒဿေန္တိ ဘီသနံ။
ယဉှိ စေဝါနုယုဉ္ဇန္တော၊ ရတ္တိန္ဒိဝ မတန္ဒိတော။

၄၇။ သုခံ သုပတိ သုတ္တော စ၊ ပါပံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ၊
ဧဝမာဒိဂုဏူပေတံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

၄၈။ ကရဏီယမတ္ထကုသလေန၊
ယန္တသန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ၊
သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ၊
သုဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနီ။

၄၉။ သန္တုဿကော စ သုဘရော စ၊
အပ္ပကိစ္စော စ သလ္လဟုကဝုတ္တိ၊
သန္တိန္ဒြိယော စ နိပကော စ၊
အပ္ပဂဗ္ဘော ကုလေသွနနုဂိဒ္ဓေါ။

၅၀။ န စ ခုဒ္ဒမာစရေ ကိဉ္စိ၊
ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျုံ၊
သုခိနောဝ ခေမိနော ဟောန္တု၊
သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။

၅၁။ ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ၊
တသာ ဝါ ထာဝရာ ဝနဝသေသာ၊
ဒီဃာ ဝါ ယေဝ မဟန္တာ၊
မဇ္ဈိမာ ရဿကာ အဏုကထူလာ။

၅၂။ ဒိဋ္ဌာ ဝါ ယေဝ အဒိဋ္ဌာ၊ ယေ ဝ
ဒူရေ ဝသန္တိ အဝိဒူရေ၊
ဘူတာ ဝ သမ္ဘဝေသီ ဝ၊
သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။

၅၃။ န ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ၊
နာတိမညေထ ကတ္ထစိ န ကဉ္စိ၊
ဗျာရောသနာ ပဋိဃသညာ၊
နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ။

၅၄။ မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ္တ
မာယုသာ ဧကပုတ္တမနုရက္ခေ၊
ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု၊
မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။

၅၅။ မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိ၊
မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ၊
ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ၊
အသမ္ဗာဓံ အဝေရမသပတ္တံ။

၅၆။ တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နော ဝ၊
သယာနော ယာဝတာဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ
ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျ၊
ဗြဟ္မမေတံ ဝိဟာရမိဓမာဟု။

၅၇။ ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ၊
သီလဝါ ဒဿနေန သမ္ပန္နော၊
ကာမေသု ဝိနယ ဂေဓံ၊
န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘသေယျ ပုန ရေတီတိ။
မေတ္တသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

မေတ္တသုတ်နိဿယ

၄၆။ ဟေ၊ အို… သူတော်ကောင်းတို့။ ယဿ ပရိတ္တဿ၊ အကြင် မေတ္တာသုတ် ပရိတ်တော်၏။ အာနုဘာဝတော၊ တန်ခိုးရှိန်စော် အာနုဘော်ကြောင့်။ ယက္ခာ၊ နတ်အများတို့သည်။ ဘီသနံ၊ ကြောက်မယ်ဖွယ် အာရုံမျိုးကို။ နေဝ ဒဿေန္တိ၊ မပြနိုင်ကြကုန်။ ယမှိ စေဝ၊ အကြင် မေတ္တာသုတ် ပရိတ်တော်၌သာလျှင်။ ရတ္တိန္ဒိဝံ၊ နေ့ညမပြတ် အခါခပ်သိမ်း။ အတန္ဒိတော၊ ပျင်းရိခြင်းမရှိပဲ။ အနုယုဉ္ဇန္တော၊ ထပ်တလဲလဲ စွဲမြဲရွတ်ပွား အားထုတ်သောသူသည်။

၄၇။ သုခံ၊ ချမ်းချမ်းသာသာနှင့်။ သုပတိ၊ အိပ်စက်ရပေ၏။ သုတ္တော၊ အိပ်ပျော်သည် ရှိသော်။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ ပါပံ စ၊ အိပ်မက်ဆိုးကိုလည်း။ န ပဿတိ၊ မမြင်မက်ရ။ ဧဝမာဒိ ဂုဏူပေတံ၊ ဤသို့ အစရှိသော အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်နှင့်ပြည့်စုံသော။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထိုမေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

၄၈။ သန္တံ၊ ငြိမ်သက်အေးချမ်းသော။ ပဒံ၊ နိဗ္ဗာန်ကို။ အဘိသမေစ္စ၊ အာရုံယူဘိ ထွင်းဖောက်မြင်သိ၍။ (ဝိဟရိတုကာမေန၊ နေခြင်းငှာအလိုရှိသော။) အတ္ထကုသလေန၊ အကျင့်အမျိုးမျိုး အကျိုးစီးပွါး၌ လိမ္မာသူသည်။ ယံ ကရဏီယံ၊ အကြင် ပြုကျင့်ရမည့် သိက္ခာသုံးရပ် အကျင့်မြတ်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တံ၊ ထို သိက္ခာသုံးရပ် အကျင့်မြတ်ကို။ ကရဏီယံ၊ ပြုကျင့်ထိုက်ပေ၏။ သုက္ကော စ၊ စွမ်းနိုင်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ဥဇု စ၊ ဖြောင့်မတ်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဝစော စ၊ ဆိုဆုံးမလွယ်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ မုဒု စ၊ နူးညံ့ပျော့ပျောင်း သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အနတိမာနီ စ၊ မာန်ထောင်လွှားခြင်း မရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။

၄၉။ သန္တုဿကော စ၊ တင်းတိမ် ရောင့်ရဲလွယ်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဘရော စ၊ အမွေးအမြူ လွယ်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အပ္ပကိစ္စော စ၊ နည်းပါးသော ကိစ္စရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သလ္လဟုကဝုတ္တိ စ၊ ပေါ့ပါးသော အဖြစ်မျိုးရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သန္ဒိန္ဒြိယော စ၊ ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိသူသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ နိပကော စ၊ ရင့်ကျက်သော ပညာရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အပ္ပဂဗ္ဘော စ၊ ကြမ်းတမ်းရိုင်းပျခြင်း မရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ကုလေသု၊ အိမ်သားအိမ်သူ လူတို့၌။ အနနုဂိဒ္ဓေါ စ၊ တွယ်တာမက်မောခြင်း မရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။

၅၀။ ယေန၊ အကြင်ဒုစရိုက်စု ယုတ်ညံ့သောအမှုကြောင့်။ ဝိညူ၊ ပညာရှိဖြစ်ကုန်သော။ ပရေ၊ သူတပါးတို့သည်။ ဥပဝဒေယျုံ၊ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ကုန်ရာ၏။ ခုဒ္ဒံ၊ ယုတ်ညံ့သော။ တံ၊ ထိုဒုစရိုက်မျိုးကို။ ကိဉ္စိ၊ အနည်းငယ်ကလေး အသေးအဖွဲမျှကိုပင်။ န အာစရေ၊ မပြုကျင့်ရာ။ သဗ္ဗသတ္တာ၊ သတ္တဝါ မှန်သမျှတို့သည်။ သုခိနော ဝါ၊ ကိုယ်၏ချမ်းသာခြင်း ရှိကုန်သည် လည်းကောင်း။ ခေမိနော ဝါ၊ ဘေးရန်ကင်းဝေး အေးချမ်းသာယာခြင်း ရှိကုန်သည်လည်းကောင်း။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သုခိ တတ္တာ ဝါ၊ ချမ်းသာရွှင်ပျ စိတ်ရှိကြကုန်သည်လည်း။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။

၅၁။ အနဝသေသာ၊ ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ အလုံးစုံကုန်သော။ ယေ တသာ ဝါ၊ အကြင် ထိတ်လန့်တတ်သော ပုထုဇဥ် သေက္ခတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ ထာဝရာ ဝါ၊ အကြင် မထိတ်မလန့် တည်တံ့ခိုင်မြဲသော ရဟန္တာတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ ဒီဃာ ဝါ၊ အကြင်ခန္ဓာ ရှည်လျား သတ္တဝါများတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ မဟန္တာ ဝါ၊ အကြင် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမား သတ္တဝါများတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ မဇ္ဈိမာ ဝါ၊ အကြင် မတိုမရှည် မကြီး မငယ် အရွယ်အလတ်စား သတ္တဝါများတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ ရဿကာ ဝါ၊ အကြင်ပုကွ နိမ့်တို ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော သတ္တဝါများတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ အဏုကာ ဝါ၊ အကြင် သေးငယ်မှုံမွှား သတ္တဝါများတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ ထူလာ ဝါ၊ အကြင် ဝိုင်းစက်ဆူဖြိုး သတ္တဝါမျိုးတို့သည် လည်းကောင်း။

၅၂။ ယေ ဒိဋ္ဌာ ဝါ၊ အကြင်မြင်ဘူးသော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ အဒိဋ္ဌာ ဝါ၊ အကြင်မမြင်ဘူးသော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ ဒူရေ ဝသန္တိ၊ အကြင် အဝေးအရပ်၌ နေကြသော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ အဝိဒူရေ ဝသန္တိ၊၊ အကြင် အနီးအရပ်၌ နေကြသော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ ဘူတာ ဝါ၊ အကြင် နောင်မဖြစ်ရ ဖြစ်ပြီးသား ဖြစ်ကြသော ရဟန္တာတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ သမ္ဘဝေသီ ဝါ၊ နောင်ဖြစ်ရမည့် ဘဝကိုရှာ အကြင် ပုထုဇဥ်သေက္ခ သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ ကေစိ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ပါဏဘူတာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ ဣမေပိ သဗ္ဗသတ္တာ၊ ဤအလုံးစုံကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ သုခိတတ္တာ၊ ချမ်းသာ အေးမြ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ရှိကြကုန်သည်။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။

၅၃။ ပရော၊ တစ်ပါးသူတစ်ယောက်သည်။ ပရံ၊ သူတစ်ပါးဟူ အခြားသူ တစ်ယောက်ကို။ န နိကုဗ္ဗေထ၊ စဥ်းလဲသမှု လှည့်ပတ်ခြင်း မပြုပါစေလင့်။ ကတ္ထစိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်၌ (ဘယ်အရပ်မှာမဆို)။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ယောက်သော။ နံ၊ ထိုသူတစ်ပါးက။ နာတိမညေထ၊ မာန်ထောင်သမှု မထီမဲ့မြင် မပြုပါစေလင့်။ ဗျာရောသနာယ၊ ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် စော်ကားထိပါး နှိပ်စက်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း။ ပဋိဃသညာယ၊ ဒေါသစိတ်ဖြင့် လည်းကောင်း။ အညမညဿ၊ အချင်းချင်း (တစ်ယောက်သည် တစ်ယောက်) ၏။ ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲခြင်းကို။ န ဣစ္ဆေယျ၊ အလိုမရှိ ပါစေလင့်။

၅၄။ မာတာ၊ မွေးသည့်မိခင် ကျေးဇူးရှင်သည်။ နိယံပုတ္တံ၊ မိမိရင်နှစ် သားရင်းဖြစ်သော။ ဧကပုတ္တံ၊ တစ်ဦးတည်းသော သားကို။ အာယုသာ၊ မိမိအသက်ဖြင့်သော်ပင်။ အနုရက္ခေ ယထာ၊ အစဉ်မကွာ ကွယ်ကာ စောင့်ရှောက်ဘိသကဲ့သို့။ ဧဝမ္ပိ၊ ဤအတူလည်း။ သဗ္ဗဘူတေသု၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၌။ အပရိမာဏံ၊ အတိုင်းအတာ ပမာဏမရှိသော။ မာနသံ၊ မေတ္တာစိတ်ကို။ ဘာဝယေ၊ အကြိမ်ကြိမ် အခါခါ ပွါးများရာ၏။

၅၅။ ဥဒ္ဓံ၊ အထက်လောက အရူပဘဝ၌ လည်းကောင်း၊ အဓော၊ အောက်ပြည်လောက ကာမဘဝ၌ လည်းကောင်း။ တိရိယံ၊ အလယ်လောက ရူပဘဝ၌ လည်းကောင်း။ သဗ္ဗလောကသ္မိံ၊ အလုံးစုံသော လောက၌။ အပရိမာဏံ၊ အတိုင်းအတာ ပမာဏမရှိသော။ မေတ္တံ၊ မေတ္တာနှင့်ယှဥ်သော။ မာနသံ၊ စိတ်ကို။ အသမ္ဗာဓံ၊ အပိုင်းအခြားကင်း ကျဥ်းမြောင်းခြင်း မရှိသည်ကို။ အဝေရံ၊ ဒေါသဟူဘိ အတွင်းရန်လည်းမရှိသည်ကို။ အသပတ္တံ၊ နှိပ်စက် ရန်မူ အပရန်သူလည်း မရှိသည်ကို။ (ကတွာ၊ ပြု၍။) ဘာဝယေ၊ ပွါးများရာ၏။

၅၆။ တိဋ္ဌံ ဝါ၊ ရပ်လျက်သော် လည်းကောင်း။ စရံ ဝါ၊ သွားလျက်သော် လည်းကောင်း။ နိသိန္နော ဝါ၊ ထိုင်လျက်သော် လည်းကောင်း။ သယာနော ဝါ၊ အိပ်လျက်သော် လည်းကောင်း။ ယာဝတာ၊ အကြင်မျှလောက်။ ဝိတမိဒ္ဓေါ၊ ကင်းသော အိပ်ချင်ငိုက်မျဉ်းခြင်းရှိသည်။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အထ၊ ငိုက်မျဉ်းခြင်းကင်း ထိုအချိန်အတွင်း၌။ ဧတံ သတိံ၊ ထိုမေတ္တာယှဥ်ဘိ ဈာန်သတိကို။ အဓိဋ္ဌေယျ၊ စွဲမြဲမကွာ ဆောက်တည်ရာ၏။ ဣဓ၊ ဤဘုရား သာသနာတော်၌။ ဧတံ၊ ဤမေတ္တာမကင်း ဈာန်ဖြင့်နေခြင်းကို။ ဗြဟ္မံ၊ ထူးမြတ်သော။ ဝိဟာရံ၊ နေခြင်းမျိုးဟူ၍။ အာဟု၊ မြတ်ဘုရားတို့ ဟောကြားတော်မူကုန်ပြီ။

၅၇။ သော၊ ထိုမေတ္တာဈာန်ရပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဒိဋ္ဌဉ္စ၊ အတ္တဒိဋ္ဌိသို့လည်း။ အနုပဂမ္မ၊ မစွဲယူ မကပ်ရောက်မူ၍။ သီလဝါ၊ လောကုတ္တရာ သီလရှိသူသည်။ ဒဿနေန၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဥာဏ်နှင့်။ သမ္ပန္နော၊ ပြည့်စုံသူသည်။ (သမာနော၊ ဖြစ်လျှက်) ကာမေသု၊ ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌။ ဂေဓံ၊ ကိလေသာဖြင့် တွယ်တာမက်မောခြင်းကို။ ဝိနေယျ၊ တစ်စမကြွင်း အရှင်းပယ်ရှားပြီးသော။ ဇာတု၊ စင်စစ်ဧကန် အမှန်ပင်။ ပုန၊ နောက်ထပ်တဖန်။ ဂဗ္ဘသေယျံ၊ ပဋိသန္ဓေတည် နေခြင်းသို့။ န ဧတိ၊ မရောက်ရတော့ပေ။

၄-ခန္ဓသုတ်ပါဠိ

၅၈။ သဗ္ဗာ သီဝိသ ဇာတီနံ၊ ဒိဗ္ဗမန္တာဂဒံ ဝိယ။
ယံ နာသေတိ ဝိသံ ဃောရံ၊ သေသဉ္စာပိ ပရိဿယံ။

၅၉။ အာဏာခေတ္တမှိ သဗ္ဗတ္ထ၊ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗပါဏိနံ။
သဗ္ဗသောပိ နိဝါရေတိ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

၆၀။ ဝိရူပက္ခေဟိ မေ မေတ္တံ၊
မေတ္တံ ဧရာပထေဟိ မေ။
ဆဗျာပုတ္တေဟိ မေ မေတ္တံ၊
မေတ္တံ ကဏှာ ဂေါတမကေဟိ စ။

၆၁။ အပါဒကေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဒွိပါဒကေဟိ မေ။
စတုပ္ပဒေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဗဟုပ္ပဒေဟိ မေ။

၆၂။ မာ မံ အပါဒကော ဟိံသိ၊
မာ မံ ဟိံသိ ဒွိပါဒကော။
မာ မံ စတုပ္ပဒေါ ဟိံသိ၊
မာ မံ ဟိံ သိ ဗဟုပ္ပဒေါ။

၆၃။ သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗ ပါ ဏာ၊
သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။
သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပသန္တု၊
မာ ကိဉ္စိ ပါပါ မာဂမာ။

၆၄။ အပ္ပမာဏော ဗုဒ္ဓေါ၊ အပ္ပမာဏော ဓမ္မော။
အပ္ပမာဏော သံဃော၊ ပမာဏဝန္တာနိ သရီသပါနိ။
အဟိဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ၊ ဥဏ္ဏနာဘီ သရဗူမူသိကာ။

၆၅။ ကတာ မေ ရက္ခာ ကတံ မေ ပရိတ္တံ
ပဋိက္ကမန္တု ဘူတာနိ။
သောဟံ နမော ဘဂဝတော
နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ။

ခန္ဓသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

---

ခန္ဓသုတ်နိဿယ

၅၈-၅၉။ ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်တို့၊ ဒိဗ္ဗမန္တာဂဒံ၊ နတ်မန္တန် နတ်ဆေးဝါးသည်။ သဗ္ဗာသီဝိသဇာတီနံ၊ လျင်သောအဆိပ်ရှိသော မြွေမျိုးမှန်သမျှတို့၏။ ဃောရံ၊ ပြင်းထန်လှစွာသော၊ ဝိသံ၊ အဆိပ်ကို၊ နာသေတိ ဝိယ၊ အရှင်း ပျောက်ပြေ ပျက်စီးစေတတ်သကဲ့သို့။ တထာ။ ထို့အတူ။ ယံ ပရိတ္တံ၊ အကြင် ခန္ဓသုတ် ပရိတ်တော်သည်။ သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော။ အာဏာခေတ္တမှိ၊ အာဏာခေတ် အတွင်း၌။ သဗ္ဗပါဏိနံ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၏။ ဃောရံ၊ ပြင်းထန်လှစွာသော။ ဝိသံ စ၊ အဆိပ်ကို လည်းကောင်း။ သေသံ၊ အဆိပ်မှ ကြွင်းသော။ ပရိဿယဉ္စာပိ၊ ဘေးရန် အမျိုးမျိုးကို လည်းကောင်း။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သဗ္ဗသောပိ၊ အကြွင်းမထင် အကုန်ပင်။ နိဝါရေတိ၊ မြစ်တား ပယ်ရှားနိုင်ပေ၏။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို ခန္ဓသုတ်ပရိတ်တော်ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

၆၀။ ဝိရူပက္ခေဟိ၊ ဝိရူပက္ခနဂါးမျိုးတို့နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေ သတည်း။ ဧရာပထေဟိ၊ ဧရာပထနဂါးမျိုးတို့နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ ဆဗျာပုတ္တေဟိ၊ ဆဗျာပုတ္တနဂါးမျိုးတို့နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေ သတည်း။ ကဏှာဂေါတမကေဟိ စ၊ ကဏှာဂေါတမ နဂါးမျိုးတို့နှင့်လည်း။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။

၆၁။ အပါဒကေဟိ၊ အခြေမရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့်။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်။ ဒွိပါဒကေဟိ၊ အခြေနှစ်ချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့်။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်။ စတုပ္ပဒေဟိ၊ အခြေလေးချောင်း သတ္တဝါတို့နှင့်။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်။ ဗဟုပ္ပဒေဟိ၊ များသော အခြေရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့်။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်။

၆၂။ အပါဒကော၊ အခြေမရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ မာ ဟိံသိ၊ မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်။ ဒွိပါဒကော၊ အခြေနှစ်ချောင်းရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ မာ ဟိံသိ၊ မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်။ စတုပ္ပဒေါ၊ အခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ မာ ဟိံသိ၊ မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်။ ဗဟုပ္ပဒေါ၊ များသောအခြေရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ မာ ဟိံသိ၊ မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်။

၆၃။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ သတ္တာ၊ ငါးခန္ဓာဝယ် တွယ်တာတတ်စွာ သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ပါဏာ၊ အသက်ရှူတတ်သော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ ကေဝလာ၊ အကြွင်းမရှိကုန်သော။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဘူတာ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ သဗ္ဗေ၊ သတ္တဝါအကုန် အလုံးစုံတို့သည်။ ဘဒြာနိ၊ ကောင်းမြတ်သော ဣဋ္ဌာရုံတို့ကို။ ပဿန္တု၊ တွေ့ကြုံကြရပါစေကုန် သတည်း။ ကဉ္စိ၊ ဘယ်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်သို့သော်မျှ။ ပါပံ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခသည်။ မာ အဂမာ၊ မကျ မလာ မရောက်ပါစေလင့်။

၆၄။ ဗုဒ္ဓေါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ အပ္ပမာဏော၊ ဂုဏ်တော်အားဖြင့် ချင့်နှိုင်းတိုင်းတာမရ ပမာဏ မရှိပါပေ။ ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးသည်။ အပ္ပမာဏော၊ ဂုဏ်အရဖြင့် ဤမျှသာပြ တိုင်းတာမရ၍ ပမာဏ မရှိပါပေ။ သံဃော၊ အရိယာသံဃာတော်သည်။ အပ္ပမာဏော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးစုံညီ ဂုဏ်ရည်အရ တာမရ၍ ပမာဏ မရှိပါပေ။ အဟိ၊ မြွေလည်းကောင်း။ ဝိစ္ဆိကာ၊ ကင်းမြီးကောက် လည်းကောင်း။ သတပဒီ၊ ကင်းခြေများလည်းကောင်း။ ဥဏ္ဏနာဘီ၊ ပင့်ကူ လည်းကောင်း။ သရဗူ၊ အိမ်မြှောင်လည်းကောင်း။ မူသိကာ၊ ကြွက်လည်းကောင်း။ (ဣတိ ဣမာနိ ) သရီသပါနိ၊ ရင်ဖြင့်တွား၍ သွားတတ်သော ဤသတ္တဝါတို့ကား။ ပမာဏဝန္တာနိ၊ ကိလေသာဟု တိုင်းတာဖွယ်ရာ ပမာဏ ရှိကြပေကုန်၏။

၆၅။ မေ၊ ငါသည်။ ရက္ခာ၊ အကာအကွယ် အစောင့်အရှောက်ကို။ ကတာ၊ ပြုအပ်ပြီးပေပြီ။ မေ၊ ငါသည်။ ပရိတ္တံ၊ အရံအတားကို။ ကတံ၊ ပြုခဲ့ပြီးပေပြီ။ ဘူတာနိ၊ အန္တရာယ်ပြုတတ်သော သတ္တဝါတို့သည်။ ပဋိက္ကမန္တု၊ ဖဲခွါရှောင်ရှားကြကုန်လော့။ သောဟံ၊ ထိုငါသည်။ ဘဂဝတော၊ ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံခဲ့ကြ ရှေးဘုရားရှင် မှန်သမျှအား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းကို။ (ကရောမ၊ ပြုလုပ်ပါ၏။) သတ္တန္နံ၊ ခုနစ်ဆူကုန်သော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ၊ ဝိပဿီအစရှိသော ဘုရားရှင်တို့အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းကို။ (ကရောမိ၊ ပြုလုပ်ပါ၏။)

---

၅-မောရသုတ်ပါဠိ

၆၆။ ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ၊ နိဗ္ဗတ္တံ မောရယောနိယံ။
ယေန သံဝိဟိတာ ရက္ခံ၊ မဟာသတ္တံ ဝနေစရာ။

၆၇။ စိရဿံ ဝါယမန္တာပိ၊ နေဝသက္ခိံသု ဂဏှိတုံ၊
“ဗြဟ္မမန္တ”န္တိ အက္ခာတံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

၆၈။‘‘ဥဒေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာ,
ဟရိဿဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော၊
တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ,
တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ဒိဝသံ။

၆၉။ ‘‘ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ,
တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု၊
နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ,
နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာ၊
ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ,
မောရော စရတိ ဧသနာ’’။

၇၀။‘‘အပေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာ,
ဟရိဿဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော၊
တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ,
တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ရတ္တိံ။

၇၁။ ‘‘ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ,
တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု၊
နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ,
နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာ၊
ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ,
မောရော ဝါသ' မကပ္ပယိ’’။

မောရသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

---

မောရသုတ်နိဿယ

၆၆-၆၇။ ဟေ၊ အို ... သူတော်ကောင်းတို့။ ဗောဓိသမ္ဗာရေ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ် ရရန်ထောက်ကူ ပါရမီအဆောက်အဦတို့ကို။ ပူရေန္တံ၊ ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူး တော်မူသော။ မောရယောနိယံ၊ ဥဒေါင်းမျိုး၌။ နိဗ္ဗတ္တံ၊ ဖြစ်တော်မူသော။ ယေန ပရိတ္တေန၊ အကြင် မောရသုတ် ပရိတ်တော်ဖြင့်၊ သံဝိဟိတာရက္ခံ၊ ကောင်းစွာ ပြုစီရင်အပ်သည့် စောင့်ရှောက်ကာကွယ်မှုရှိသော။ မဟာသတ္တံ၊ ဘုရားအလောင်း ရွှေဥဒေါင်းမင်းကို။ ဝနေစရာ၊ ခုနှစ်ဆက်သောမုဆိုးတို့သည်။ စိရဿံ၊ နှစ်ပေါင်း ခုနှစ်ရာ ရှည်မြင့်ကြာအောင်။ ဝါယမန္တာပိ၊ ဖမ်းမိဖို့ရာ ကြိုးစားကြပါကုန်သော်လည်း။ ဂဏှိတုံ၊ လက်ရ ဖမ်းယူခြင်းငှာ။ နေဝ သက္ခိံသု၊ မတတ်နိုင်ကြကုန်သည် သာတည်း။ ဗြဟ္မမန္တန္တိ၊ ဗြဟ္မမန္တန် (= ထူးမြတ်သော မန္တန်တော်) ဟူ၍။ အက္ခာတံ၊ ရှင်တော်ဘုရား ချီးကျူးမြွက်ကြားတော်မူအပ်သော။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို မောရသုတ် ပရိတ်တော်ကို၊ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြပါကုန်စို့။

၆၈။ စက္ခုမာ၊ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့အား ပေးအပ်သောမျက်စိ ရှိပေထသော။ ဧကရာဇာ၊ အရောင်များတွင် ပြိုင်ယှဉ်ဖွယ်ကင်း တစ်ဦးတည်းသော မင်းဖြစ်ပေထသော။ ဟရိဿဝဏ္ဏော၊ ရွှေအဆင်းနှင့် တူသော အဆင်းရှိပေထသော။ ပထဝိပ္ပဘာသော၊ မြေပြင်၌ပြန့် အနှံ့ပင် ထွန်းလင်းတတ်ပေထသော။ အယံ၊ ဤနေမင်းသည်။ ဥဒေတိ၊ တက်ထွန်းပေါ်ထွက်လာပေ၏။ တံ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ ဟရိဿဝဏ္ဏံ၊ ရွှေအဆင်းနှင့် တူသော အဆင်းရှိပေထသော။ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊ မြေပြင်၌ပြန့် အနှံ့ပင် ထွန်းလင်းတတ်ပေထသော။ တံ၊ အရှင်နေမင်းကို။ နမဿာမိ၊ ရှိခိုးပါ၏။ တယာ၊ အရှင်နေမင်းသည်။ အဇ္ဇ၊ ယနေ့။ ဂုတ္တာ၊ စောင့်ရှောက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍။ မယံ၊ အကျွန်ုပ်တို့သည်။ ဒိဝသံ၊ တစ်နေ့တာပတ်လုံး။ ဝိဟရေမု၊ ချမ်းချမ်းသာသာ နေကြရပါကုန်အံ့။

၆၉။ ယေ ဗြဟ္မဏာ၊ ပယ်ရှားအပ်သည့် မကောင်းမှုရှိသော ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မဏ အကြင်ဗုဒ္ဓ ရှင်တော်မြတ်တို့သည်။ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ အလုံးစုံသော တရားတို့ကို။ ဝေဒဂူ၊ ဉာဏ်အမြင်အား ထင်ရှားပြုတုံ သိတော်မူကြကုန်၏။ တေ ဗြဟ္မဏာ၊ ထို ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်တို့သည်။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းကို။ (ပဋိက္ကမန္တု၊ ခံယူတော် မူကြပါကုန်။) တေ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ မံ စ၊ အကျွန်ုပ်ကိုလည်း။ ပါလယန္တု၊ စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါကုန်။ ဗုဒ္ဓါနံ၊ ဘုရားရှင်တို့အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဗောဓိယာ၊ ဘုရားရှင်တို့၏ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဝိမုတ္တာနံ၊ အရဟတ္တဖိုလ် ဝိမုတ္တိဖြင့် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်တော်မူကြသော ဗုဒ္ဓအရှင်မြတ်တို့အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဝိမုတ္တိယာ၊ ရှင်တော်မြတ်တို့၏ ဝိမုတ္တိငါးပါးအား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ (ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။) သော မောရော၊ ထို ဥဒေါင်းမင်းသည်။ ဣမံ ပရိတ္တံ၊ ဤ ပရိတ်အရံအတားကို။ ကတွာ၊ ပြုလုပ်၍။ ဧသနာ ဧသနာယ၊ အစာရှာခြင်းငှာ။ စရတိ၊ လှည့်လည်၏။

၇၀။ စက္ခုမာ၊ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့အား ပေးအပ်သောမျက်စိ ရှိပေထသော။ ဧကရာဇာ၊ အရောင်များတွင် ပြိုင်ယှဉ်ဖွယ်ကင်း တစ်ဦးတည်းသောမင်း ဖြစ်ပေထသော။ ဟရိဿဝဏ္ဏော၊ ရွှေအဆင်းနှင့် တူသော အဆင်းရှိပေထသော။ ပထဝိပ္ပဘာသော၊ မြေပြင်၌ပြန့် အနှံ့ပင် ထွန်းလင်းတတ်ပေထသော။ အယံ၊ ဤနေမင်းသည်။ အပေတိ၊ အတ္တတောင်စွယ် ဝင်ပျောက်ကွယ်၏။ တံ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ ဟရိဿဝဏ္ဏံ၊ ရွှေအဆင်းနှင့် တူသော အဆင်းရှိပေထသော။ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊ မြေပြင်၌ပြန့် အနှံ့ပင် ထွန်းလင်းတတ်ပေထသော။ တံ၊ အရှင်နေမင်းကို။ နမဿာမိ၊ ရှိခိုးပါ၏။ တယာ၊ အရှင်နေမင်းသည်။ အဇ္ဇ၊ ယနေ့။ ဂုတ္တာ၊ စောင့်ရှောက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍။ မယံ၊ အကျွန်ုပ်တို့သည်။ ရတ္တိံ၊ တစ်ညတာပတ်လုံး။ ဝိဟရေမု၊ ချမ်းချမ်းသာသာ နေကြရပါကုန်အံ့။

၇၁။ ယေ ဗြဟ္မဏာ၊ ပယ်ရှားအပ်သည့် မကောင်းမှုရှိသော ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မဏ အကြင်ဗုဒ္ဓ ရှင်တော်မြတ်တို့သည်။ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ အလုံးစုံသော တရားတို့ကို။ ဝေဒဂူ၊ ဉာဏ်အမြင်အား ထင်ရှားပြုတုံ သိတော်မူကြကုန်၏။ တေ ဗြဟ္မဏာ၊ ထို ဗြဟ္မဏတို့သည်။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းကို။ (ပဋိက္ကမန္တု၊ ခံယူတော် မူကြပါကုန်။) တေ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတိုသည်။ မံ စ၊ အကျွန်ုပ်ကိုလည်း။ ပါလယန္တု၊ စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါကုန်။ ဗုဒ္ဓါနံ၊ ဘုရားရှင်တို့အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဗောဓိယာ၊ ဘုရားရှင်တို့၏ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဝိမုတ္တာနံ၊ အရဟတ္တဖိုလ် ဝိမုတ္တိဖြင့် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်တော်မူကြသော ဗုဒ္ဓအရှင်မြတ်တို့အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဝိမုတ္တိယာ၊ ရှင်တော်မြတ်တို့၏ ဝိမုတ္တိငါးပါးအား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ (ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။) သော မောရော၊ ထို ဥဒေါင်းမင်းသည်။ ဣမံ ပရိတ္တံ၊ ဤ ပရိတ်အရံအတားကို။ ကတွာ၊ ပြုလုပ်၍။ ဝါသံ၊ အိပ်တန်းတက်လေ ညအိပ်နေခြင်းကို။ အကပ္ပယိ၊ ပြုလေပြီ။

---

၆-ဝဋ္ဋသုတ်ပါဠိ

၇၂။ ပုရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ၊ နိဗ္ဗတ္တံ ဝဋ္ဋဇာတိယံ။
ယဿ တေဇေနေ ဒါဝဂ္ဂိ၊ မဟာသတ္တံ ဝိဝဇ္ဇယိ။

၇၃။ ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ၊ လောကနာထေန ဘာသိတံ။
ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

၇၄။ အတ္ထိ လောကေ သီလဂုဏော၊
သစ္စံ သောစေယျ နုဒ္ဒယာ။
တေန သစ္စေန ကာဟာမိ၊
သစ္စကိရိယ' မုတ္တမံ။

၇၅။ အာဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မဗလံ၊ သရိတွာ ပုဗ္ဗကေ ဇိနေ။
သစ္စဗလ မဝဿာယ၊ သစ္စကိရိယ’ မကာသဟံ။

၇၆။ သန္တိ ပက္ခာ အပတနာ၊ သန္တိ ပါဒါ အဝဉ္စနာ။
မာတာ ပိတာ စ နိက္ခန္တာ၊ ဇာတဝေဒ ပဋိက္ကမ။

၇၇။ သဟ သစ္စေ ကတေ မယှံ၊
မဟာပဇ္ဇလိတော သိခီ။
ဝဇ္ဇေသိ သောဠသ ကရီသာနိ၊
ဥဒကံ ပတွာ ယထာ သိခီ။
သစ္စေန မေ သမော နတ္ထိ၊
ဧသာ မေ သစ္စပါရမီ။

ဝဋ္ဋသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

---

ဝဋ္ဋသုတ်နိဿယ

၇၂။ ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့၊ ဗောဓိသမ္ဘာရေ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ် ရရန်ထောက်ကူ ပါရမီ အဆောက်အဦတို့ကို၊ ပူရေန္တံ၊ ဖြည့်ကျင့် ဆည်းပူးတော်မူသော။ ဝဋ္ဋဇာတိယံ၊ ငုံးမျိုး၌။ နိဗ္ဗတ္တံ၊ ဖြစ်တော်မူရသော။ မဟာသတ္တံ၊ ဘုရား အလောင်း ငုံးမင်းကို။ ယဿ ပရိတ္တဿ၊ အကြင် ဝဋ္ဋသုတ် ပရိတ်တော်၏။ တေဇေန၊ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့်။ ဒါဝဂ္ဂိ၊ တောမီးသည်။ ဝိဝဇ္ဇယိ၊ ရှောင် ကွင်းလေပြီ။

၇၃။သာရိပုတ္တဿ၊ သာရိပုတ္တမည်သော။ ထေရဿ၊ မထေရ်အား။ လောကနာထေန၊ လောကသားတို့၏ အားထားကိုးကွယ်ရာ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဘာသိတံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော။ ကပ္ပဋ္ဌာယိံ၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးဆက် မပျက်အရှည် တည်သော သဘောရှိသော။ မဟာတေဇံ၊ ကြီးမားသော အစွမ်းအာနုဘော် ရှိသော။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို ဝဋ္ဋသုတ်ပရိတ်တော်ကို (မယံ၊ ငါတို့သည်။) ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

၇၄။ လောကေ၊ လောက၌။ သီလဂုဏော၊ သီလအကျင့်တရားသည် လည်းကောင်း။ သစ္စံ၊ သစ္စာတရားသည် လည်းကောင်း။ သောစေယျံ၊ စင်ကြယ်သည်၏ အဖြစ်သည် လည်းကောင်း။ အနုဒ္ဒယာ၊ မေတ္တာ ကရုဏာသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တေန သစ္စေန၊ ထို သစ္စာတရားဖြင့်။ ဥတ္တမံ၊ ထူးမြတ်သော။ သစ္စကိရိယံ၊ အမှန်ဖော်ကာ သစ္စာဆိုမှုကို။ ကာဟာမိ၊ ပြုပေတော့အံ့။

၇၅။ အဟံ၊ ငါသည်။ ဓမ္မဗလံ၊ တရားတော်၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကို။ အာဝဇ္ဇေတွာ၊ ဆင်ခြင်၍။ ပုဗ္ဗကေ၊ ရှေးအခါက ပွင့်တော်မူကြကုန်သော။ ဇိနေ၊ ငါးမာရ်အောင်မြင် ရှင်တော်ဘုရားတို့ကို။ သရိတွာ၊ အောက်မေ့၍။ သစ္စဗလံ၊ သစ္စာ၏ အစွမ်းအာနဘော်ကို။ အဝဿာယ၊ အားကိုးတစ်ခု အမှီပြု၍။ သစ္စကိရိယံ၊ သစ္စာဆိုမှုကို။ အကာသိံ၊ ပြုခဲ့ပေပြီ။

၇၆။ မေ၊ ငါ့အား။ ပက္ခာ၊ အတောင်တို့သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ အပတနာ၊ ပျံကား မပျံနိုင်ကုန်။ မေ၊ ငါအား။ ပါဒါ၊ ခြေတို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ အဝဉ္စနာ၊ သွားကား မသွားနိုင်ကုန်။ မာတာပိတာ စ၊ ငါ့ကိုဆောင်မည့် အမိအဖတို့သည်လည်း။ နိက္ခန္တာ၊ အသက်ဘေးကြောင့် ရှောင်ပြေး ထွက်ခွါခဲ့ကုန်ပြီ။ ဇာတဝေဒ၊ အို တောမီး။ ပဋိက္ကမ၊ ပြန်၍ လှည့်သွား ရှောင်ရှားပါလေလော့။

၇၇။ မယံ၊ ငါဘုရားသည်။ သစ္စေ၊ သစ္စာဆိုမှုကို။ ကတေ၊ ပြုအပ်သည် ရှိသော်။ သဟ၊ သစ္စာဆိုသည်နှင့် တပြိုင်နက်။ သိခီ၊ မီးသည်။ ဥဒကံ၊ ရေသို့။ ပတွာ၊ ရောက်သည်ရှိသော်။ ဝဇ္ဇေတိ ယထာ၊ ငြိမ်းအေးပျောက်သေ ရှောင်လေဘိ သကဲ့သို့။ တထာ၊ ထို့အတူ။ မဟာပဇ္ဇလိတော၊ ကြီးမားသော အရှိန်အလျှံရှိသော။ သိခီ၊ တောမီးသည်။ သောဠသကရီသာနိ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပယ်စာ အကွာသို့ တိုင်အောင်။ ဝဇ္ဇေသိ၊ လုံးဝရုပ်သမ်း ငြိမ်းအေး ရှောင်ခွါလေပြီ။ မေ၊ ငါ၏။ သစ္စေန၊ သစ္စာတရားနှင့်။ သမော၊ တူသောတရားကား။ နတ္ထိ၊ မရှိတော့ပေ။ ဧသာ၊ ဤသစ္စာအမှုသည်။ မေ၊ ငါဘုရား၏။ သစ္စပါရမီ၊ ထွတ်ဖျားရောက်လာ သစ္စာပါရမီတော် ပေတည်း။

ဓဇဂ္ဂသုတ်ပါဠိ

၇၈။ ယဿာ နုဿရဏေနာပိ၊ အန္တလိက္ခေပိ ပါဏိနော။
ပတိဋ္ဌ မဓိဂစ္ဆန္တိ၊ ဘူမိယံ ဝိယ သဗ္ဗထာ၊

၇၉။ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဇာလမှာ၊ ယက္ခာစောရာဒိသမ္ဘဝါ။
ဂဏနာ န စ မုတ္တာနံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

၈၀။ ဧဝံ မေ သုတံ၊
ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ။
ဇေတဝနေ အနာထ ပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။

၈၁။ တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ “ဘိက္ခဝေါ” တိ။
‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။
ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ,
ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော အဟောသိ။
အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော
ဒေဝေ တာဝတိံသေ အာမန္တေသိ –
‘သစေ, မာရိသာ, ဒေဝါနံ သင်္ဂါမဂတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ
ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
မမေဝ တသ္မိံ သမယေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။
မမဉှိ ဝေါ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ
လောမဟံသော ဝါ, သော ပဟီယိဿတိ’။

၈၂။ ‘နော စေ မေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ,
အထ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။
ပဇာပတိဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ’။

၈၃။‘နော စေ ပဇာပတိဿ ဒေဝါရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ,
အထ ဝရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။
ဝရုဏဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ’။

၈၄။ ‘နော စေ ဝရုဏဿ ဒေဝါရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ,
အထ ဤသာနဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။
ဤသာနဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ’။

၈၅။‘‘တံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ,
သက္ကဿ ဝါ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ,
ပဇာပတိဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ,
ဝရုဏဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ,
ဤသာနဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယေထာပိ နောပိ ပဟီယေထ။

၈၆။‘‘တံ ကိဿ ဟေတု?
သက္ကော ဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါနမိန္ဒော
အဝီတရာဂေါ အဝီတဒေါသော အဝီတမောဟော
ဘီရု ဆမ္ဘီ ဥတြာသီ ပလာယီတိ။

၈၇။‘‘အဟဉ္စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဝဒါမိ –
‘သစေ တုမှာကံ, ဘိက္ခဝေ,
အရညဂတာနံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတာနံ ဝါ သုညာဂါရဂတာနံ ဝါ
ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
မမေဝ တသ္မိံ သမယေ အနုဿရေယျာထ –

၈၈။"ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ
ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ
အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ
ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ။

၈၉။ မမံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊
သော ပဟီယိဿတိ။

၉၀။ ‘နော စေ မံ အနုဿရေယျာထ,
အထ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ –

၉၁။‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော
သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော
ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော
ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ။

၉၂။ ဓမ္မံ ဟိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿရတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ။

၉၃။‘‘နော စေ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ,
အထ သံဃံ အနုဿရေယျာထ –

၉၄။‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော
ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတောသာဝကသံဃော
ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော
သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော,
ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊
ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, အာဟုနေယျော၊
ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော,
အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’တိ။

၉၅။ သံဃံ ဟိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿရတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ။

၉၆။‘‘တံ ကိဿ ဟေတု?
တထာဂတော ဟိ, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ
ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော ဝီတမောဟော
အဘီရု အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ’’တိ။

၉၇။ ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ။ ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော
အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

၉၈။‘‘အရညေ ရုက္ခမူလေ ဝါ, သုညာဂါရေဝ ဘိက္ခဝေါ၊
အနုဿရေထ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဘယံ တုမှာက နော သိယာ။

၉၉။‘နော စေ ဗုဒ္ဓံ သရေယျာထ, လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ၊
အထ ဓမ္မံ သရေယျာထ, နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ။

၁၀၀။ ‘နော စေ ဓမ္မံ သရေယျာထ, နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ၊
အထ သံဃံ သရေယျာထ, ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ။

၁၀၁။‘ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ, ဓမ္မံ သံဃဉ္စ ဘိက္ခဝေါ၊
ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ, လောမဟံသော န ဟေဿတီ’’တိ။
ဓဇဂ္ဂသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

ဓဇဂ္ဂသုတ်နိဿယ

၇၈-၇၉။ ဟေ၊ အို .. သူတော်ကောင်းတို့။ ယဿ ပရိတ္တဿ၊ အကြင် ဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ အနုဿရဏေနာပိ၊ အောက်မေ့ရုံမျှ ဖြင့်သော်လည်း။ ပါဏိနော၊ သတ္တဝါတို့သည်။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌သော်ပင်။ ဘူမိယံ ဝိယ၊ မြေပေါ်၌ကဲ့သို့။ သဗ္ဗထာ၊ ခပ်သိမ်းသောအခြင်းအရာအားဖြင့်။ ပတိဋ္ဌံ၊ ထောက်တည်ရာကို။ အဓိဂစ္ဆန္တိ၊ ရရှိကြကုန်၏။ ယက္ခစောရာဒိသမ္ဘဝါ၊ ဘီလူး သူခိုးစသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော။ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဇာလမှာ၊ ဘေးရန်ခပင်း ပိုက်ကွန်တွင်းမှ။ မုတ္တာနံ၊ လွတ်မြောက်ကြရသူတို့၏။ ဂဏနာ စ၊ အရေအတွကသည်းလည်း။ န၊ မရှိတော့ပါပေ။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို ဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ (မယံ၊ ငါတို့သည်။) ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

၈၀။ (ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။) မေ၊ တပည့်တော်သည်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ သုတံ၊ နာခံမှတ်သား ကြားခဲ့ရပါ၏။ ဧကံ၊ တပါးသော။ သမယံ၊ အခါ၌။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ သာဝတ္ထိယံ၊ သာဝတ္ထိနေပြည်တော်၌။ ဇေတဝနေ၊ ဇေတဝန် မည်သော။ အနာထပိဏ္ဍိကဿ၊ အနာထပိဏ်သူဌေး၏။ အာရာမေ၊ ကျောင်း တိုက်၌။ ဝိဟရတိ၊ သီတင်းသုံး တော်မူပါ၏။

၈၁။ တတြ ခေါ၊ ထိုဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ပင်။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဘိက္ခူ၊ ရဟန်းတို့ကို။ ဘိက္ခဝေါတိ၊ ရဟန်းတို့ဟူ၍။ အာမန္တေသိ၊ ခေါ်တောမူပြီ။ ဘဒန္တေ တိ၊ အရှင်ဘုရားဟူ၍။ တေ ဘိက္ခူ၊ ထိုရဟန်းတို့သည်။ ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏ မိန့်ခေါ်ခြင်းကို။ ပစ္စဿောသုံ၊ စကားတုံ့ပြန် ခံယူကြကုန်ပြီ။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဧတံ၊ ဤစကားကို။ အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ရှေး၌ဖြစ်ဘူးသည်ကား။ ဒေဝါသူရသင်္ဂါမော၊ နတ်တာဝတိံသာ အသူရာတို့၏ စစ်သည်။ သမုပဗျူဠော၊ ပြင်ဆင်ခြင်းပြု စုရုံးမှုသည်။ အဟောသိ၊ ဖြစ်ပြီ။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ အထခေါ၊ ထိုအခါ၌။ ဒေဝါနမိန္ဒော၊ နတ်တို့အရှင် ဘုရင်ဖြစ်သော။ သက္ကော၊ သိကြားမင်းသည်။ တာဝတိံသေ ဒေဝေ၊ တာဝတိံသာနတ်တို့ကို။ အာမန္တေသိ၊ မိန့်ဆိုပြီ။ မာရိသာ၊ ဆင်းရဲမဲ့ငြား မောင်နတ်သားတို့။ သင်္ဂါမဂတာနံ၊ စစ်မြေပြင်၌ ရောက်နေကြကုန်သော။ ဒေဝါနံ၊ အမောင်နတ်တို့အား။ ဘယံ ဝါ၊ ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဆမ္ဘိတတ္ထံ ဝါ၊ နှလုံးသားခုန် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ လောမဟံသော ဝါ၊ မွေးညှင်းရွှင်ပျ ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ သစေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ အကယ်၍ ဖြစ်ငြားအံ့။ တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။ မမေဝ၊ ငါ၏သာလျင်။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကေယျာထ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်လော့။ ဟိ၊ မော်ကြည့်ဖို့ကောင်း အကြောင်းကို ဆိုရသော်။ မမံ၊ ငါ၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် နှလုံးသားခုန် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် မွေးညှင်းရွှင်ပျ ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်လန့်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်း မှန်သမျှကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်အပ်ပေလတ္တံ့။

၈၂။ မေ၊ ငါ၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ နော စေ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အကယ်၍ မကြည့်မိကုန်ငြားအံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မကြည့်မိကုန်သည်ရှိသော်။ ပဇာပတိဿ၊ ပဇာပတိမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကေယျာထ၊ မောကြည့်ကြကုန်လော့။ ဟိ၊ မော်ကြည့်ရခြင်း အကြောင်းကား။ ပဇာပတိဿ၊ ပဇာပတိမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီး ထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထို ကြောက်ခြင်းတုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

၈၃။ ပဇာပတိဿ၊ ပဇာပတိမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ နော စေ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အကယ်၍ မကြည့်မိကုန်ငြားအံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မကြည့်မိကုန်သည်ရှိသော်။ ဝရုဏဿ၊ ဝရုဏမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလောကေယျာထ၊ မောကြည့်ကြကုန်လော့။ ဟိ၊ မော်ကြည့်ရခြင်း အကြောင်းကား။ ဝရုဏဿ၊ ဝရုဏမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီး ထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထို ကြောက်ခြင်းတုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

၈၄။ ဝရုဏဿ၊ ဝရုဏမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ နော စေ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အကယ်၍ မကြည့်မိကုန်ငြားအံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မကြည့်မိကုန်သည်ရှိသော်။ ဤသာနဿ၊ ဤသာနမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလောကေယျာထ၊ မောကြည့်ကြကုန်လော့။ ဟိ၊ မော်ကြည့်ရခြင်း အကြောင်းကား။ ဤသာနဿ၊ ဤသာနမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီး ထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထို ကြောက်ခြင်းတုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

၈၅။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဒေဝါနမိန္ဒဿ၊ နတ်တို့၏အရှင် ဘုရင်ဖြစ်သော။ သက္ကဿ၊ သိကြားမင်း၏။ တံ ခေါ ပန ဓဇဂ္ဂံ၊ ထို အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ ဝါ၊ မော်ကြည့်ကြသော နတ်တို့အား လည်းကောင်း။ ပဇာပတိဿ၊ ပဇာပတိ မည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ တံ ခေါ ပန ဓဇဂ္ဂံ၊ ထို အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ ဝါ၊ မော်ကြည့်ကြသော နတ်တို့အား လည်းကောင်း။ ဝရဏဿ၊ ဝရဏမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ တံ ခေါ ပန ဓဇဂ္ဂံ၊ ထို အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ ဝါ၊ မော်ကြည့်ကြသော နတ်တို့အား လည်းကောင်း။ ဤသာနဿ၊ ဤသာန မည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ တံ ခေါ ပန ဓဇဂ္ဂံ၊ ထို အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ ဝါ၊ မော်ကြည့်ကြသော နတ်တို့အား လည်းကောင်း။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းကို။ ပဟီယေထာပိ၊ ပယ်ဖျောက်အပ်သည်လည်း ရှိရာ၏။ နောပ ပဟီယေထ၊ မပယ်ဖျောက်အပ်သည်လည်း ရှိရာ၏။

၈၆။ တံ၊ ထို ကြောက်ခြင်းစသည် ပျောက် မပျောက် နှစ်မျိုးဖြစ်ရခြင်းသည်။ ကိဿ ဟေတု၊ အဘယ် အကြောင်းကြောင့်နည်း။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဟိ ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။ ဒေဝါနမိန္ဒော၊ နတ်တို့၏အရှင် ဘုရင်ဖြစ်သော။ သက္ကော၊ သိကြားမင်းသည်။ အဝီတရာဂေါ၊ မကင်းသေးသော ရာဂရှိ၏။ အဝီတဒေါသော၊ မကင်းသေးသော ဒေါသရှိ၏။ အဝီတမောဟော၊ မကင်းသေးသော မောဟရှိ၏။ ဘီရု၊ ကြောက်တတ်၏။ ဆမ္ဘီ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ် တတ်၏။ ဥတြာသီ၊ ထိတ်လန့်တတ်၏။ ပလာယီတိ၊ ထွက်ပြေးတတ်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်ပင်တည်း။

၈၇။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ အဟဉ္စ ခေါ၊ ငါဘုရားသည်ကား။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ဝဒါမိ၊ ဟောတော်မူ၏။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ အရညဂတာနံ ဝါ၊ တောအရပ်သို့ ကပ်ရောက်သည်မူလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ရုက္ခမူလဂတာနံ ဝါ၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ ကပ်ရောက်သည်မူလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ သုညာဂါရဂတာနံ ဝါ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ ကပ်ရောက်သည်မူလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ တုမှာကံ၊ သင်တို့အား။ ဘယံ ဝါ၊ ကြောက်လန့်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ဆမ္ဘိတတ္ထံ ဝါ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်း သည်လည်းကောင်း။ လောမဟံသော ဝါ၊ ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ သစေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ အကယ်၍ ဖြစ်ငြားအံ့။ တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။ မမေဝ၊ ငါဘုရားကိုသာလျှင်။ အနုဿရေယျာထ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

(၈၈) သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ခြောက်စုံ ဂုဏ်တော်ထင်ရှား ထို ရှင်တော် မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ အရဟတ္တ မဂ်အရဖြင့် ဗုဒ္ဓဂုဏ်အင် စုံလင်ခဲ့ရာ ဗြဟ္မာ, နတ်, လူ သုံးဘုံသူတို့၏ အလှူတော်အတန်တန် အပူဇော်မှန်သမျှ ခံတော်မူထိုက် နှစ်ခြိုက်ဖွယ်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ အရဟံ၊ အရဟဟု သုံးတန်ဘုံခွင် လွင်တလူလူ ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။
သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ အမှန်တိုင်းသာ ဆရာမပြ သဘာဝဖြင့် ဓမ္မဖုံဖုံ တရားစုံကို အကုန်သိတောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘွဲ့တော်ရလျှက် လောကတစ်ခွင် ထင်ထင်ပေါ်ပေါ် ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။
သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်နှင့် အကျင့်စရဏ ပြည့်ဝစုံလင် ဂုဏ်တင်ဖွယ်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္မန္နဟု လောကတစ်ခွင် ထာဝစဉ် ထင်ပေါ် ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။
သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်, ကံတော်, ဉာဏ်တော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ စကားကောင်းဆို နိဗ္ဗာန်ကိုကြွ ဗုဒ္ဓဖြစ်ထိ လွဲမရှိဘဲ သတိ, သမ္ပဇဉ် မြဲယှဉ်ကောင်းစွာ လာတော်မူတတ် သိမှတ်ဖွယ်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ သုဂတော၊ သုဂတဟု ဂုဏမြတ်မွန် တံခွန်ထူကာ ကျော်ကြားတော် မူပါပေသတည်း။
သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးသခင် ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ သတ္တဝါအဖုံဖုံ ဘုံအနန္တ သင်္ခါရဟု လောကအစုံ အကုန်သိတတ် မြတ်, အရည်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ လောကဝိဒူ၊ လောကဝိဒူ တံခွန်ထူ လျက် ဝှန်ဆူဖြိုးမော် ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။
သော ဘဂဝါ၊ နတ်လူလေးမြတ် ဆည်ကပ်အပ်သား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ သီလစသည် ဂုဏ်အရည်ဖြင့် မီသူကင်းကွာ သာသူမထင် ဂုဏ်တင်ဖွယ်ကောင်း ဤအကြောင်း ကြောင့်လည်း အနုတ္တရော၊ အနုတ္တရ ဘွဲ့တော်ရလျှက် လောကလုံးတွင် ထင်ထင်ရှားရှား ကျော်ကြားတော် မူပါပေသတည်း။
သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ ဆုံးမထိုက်သူ နတ်နှင့်လူကို ကျင့်မူလုံးဝ အသုံးကျအောင် ဆုံးမပဲ့ပြင် သွန်သင်ပေတတ် မြတ်အရည်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ ပုရိသဒမ္မသာရထိ ဂုဏ်အရှိဖြင့် နှံ့သိကြေညာ ကျော်ကြားတော် မူပါပေသတည်း။
သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းခြောက်ပါးသခင် ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ ကုန်သည်ကြီးမှူး ဦးစီပမာ သတ္တဝါတို့ကို သံသရာတစ်ဝှမ်း ခရီးကြမ်းမှ ရွှေနန်းနိဗ္ဗူ ထုတ်ကယ်ယူလျက် နတ်လူဗြဟ္မာ မြတ်ဆရာဟု မှတ်စရာအရည်ကောင်း ဤ အကြောင်းကြောင့်လည်း။ သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ၊ သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ ခေတ်လုံးလျှံအောင် ဆူညံခြိမ့်ဝေ ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။
သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ သစ္စာလေးတန် တရားမှန်ကို ရွှေဉာဏ်တော်ထူး မဂ်အမှူးဖြင့် မြင်သိတော်မူ နတ်လူတစ်တွေ မြင်သိစေတတ် လက်ဦးတွင်ဘိ ထူးမြတ်ဘိတောင်း ဤအကြောင်းကြောင်လည်း။ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗုဒ္ဓနာမံ ဘွဲ့တော်ခံလျှက် သုံးတန်ဘုံဘွေ ထင်ရှားတော်မူပါပေသတည်း။
သော ဘဂဝါ၊ လောကထွတ်တင် ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ ဣဿရိယ စသည်ခြောက်ဆင့် ဘုန်းပန်းပွင့်တွေ တင့်ဝေဘိတောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ ဘဂဝါ၊ ဘဂဝါဟု သူငါပြောရ လောကတစ်ခွင် ထာဝစဉ်ထင်ပေါ် ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။ အနုဿရေယျာထ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

၈၉။ ဟိ၊ အောက်မေ့ရခြင်း အကြောင်းမှာ။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ မမ၊ ငါဘုရားကို။ အနုဿရတံ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင်ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီးထခြင်း လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

၉၀။ မံ၊ ငါဘုရားကို။ နော စေ အနုဿရေယျာထ၊ အကယ်၍ မအောက်မေ့ မိကုန်သည်ဖြစ်အံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ရှိသော်။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်ကို။ အနုဿရေယျာထ၊ အောက်မေကြကုန်လော့။

၉၁။ ဘဂဝတာ၊ သုံးလူထွတ်ထား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဓမ္မော၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ဓမ္မက္ခန်, ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်ကို။ သွာက္ခာတော၊ ကောင်းခြင်းသုံးဖြာ စုံညီညာလျှက် အနက်သဒ္ဒါ ဝေဆာစုံလင် ဂုဏ်တင်ဖွယ်မှန် ကျင့်ရန်လျှောက်ပတ် ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါပေ၏။
ဘဂဝတာ၊ သုံးလူထွတ်ထား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ သွာက္ခာတော၊ နည်းစုံလောင်းကာ ကောင်းစွာသတ်မှတ် ဟောကြားတော်မူအပ်သော။ ဓမ္မော၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ကိုးတန်တရားတော်မြတ်သည်။ သန္ဒိဋ္ဌိကော၊ သူပြော, ငါပြော အဟော၌တည် မယုံကြည်ရ ဓမ္မကျင့်သူ နတ်လူမှန်က ဒိဋ္ဌကိုယ်တိုင် ပိုင်ပိုင်တိတိ သိအပ်မြင်အပ် တရားတော်မြတ်ပါပေတည်း။
ဓမ္မော၊ မဂ်လေးပါး တရားတော်သည်။ အကာလိကော၊ အခါအခွင့် ကြာမဖင့်ပဲ မလင့်မနှေး ချက်ခြင်းအကျိုးပေးတတ်သော တရားတော်မြတ်ပါပေတည်း။
ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးသည်။ ဧဟိပဿိကော၊ လာလှည့်စမ်းပါ ရှုစမ်းပါဟူ သူငါနှိုးဆော် ဖိတ်ခေါ်ထိုက်သား လွန်ထူခြားလတ် တရားတော်မြတ်ပါပေတည်း။
ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးသည်။ ဩပနေယျိကော၊ ပုဆိုးမီးလောင် ခေါင်းမီးလောင်လည်း ငြိမ်းအောင်ပြုရေး မပြုသေးပဲ အရေးကြီးစွာ ဘာဝနာဖြင့် စိတ်မှာစွဲအောင် အမြဲဆောင်ထိုက်ပါပေ၏။
ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးကို။ ဝိညူဟိ၊ တရားသိမြင် ပညာရှင်တို့သည်။ ပစ္စတ္တံ၊ ကိုယ်စီအမှန် ကိုယ့်သန္တာန်၌။ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ရပိုင်ဟန်ကို အမှန်တိုင်းရှိ သိမြင်အပ်ပေသတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။ အနုဿရေယျာထ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

၉၂။ ဟိ၊ အောက်မေ့ရခြင်း အကြောင်းမှာ။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်ကို။ အနုဿရတံ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင်ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီးထခြင်း လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

၉၃။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်ကို။ နော စေ အနုဿရေယျာထ၊ အကယ်၍ မအောက်မေ့ မိကုန်သည်ဖြစ်အံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ရှိသော်။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ အနုဿရေယျာထ၊ အောက်မေကြကုန်လော့။

၉၄။ ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။ သုပ္ပဋိပန္နော၊ ဘုရားအဆုံးအမ မလွန်ရအောင် ညွန်ပြတိုင်းသာ အကောင်းဆုံး ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော၊ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ လမ်းသာယာဖြင့် ကောင်းစွာလျှောက်၍ ကောက်ကွေ့ခြင်းကင်း ဖြောင့်စင်းတည့်မတ်စွာ ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။ ဉာယပ္ပဋိပန္နော၊ ချမ်းသာစစ်မှန် နိဗ္ဗာန်ဆက်ရေး အလေးပေးကာ ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော၊ နတ်လူ ကြည်ညို ရိုသေဖို့တန် ခံယူထိုက်ခွင့် ဂုဏ်ရည်မြင့်စရာ ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
ယဒိဒံ ယာနိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ၊ မဂ်ဖိုလ်နှစ်လီ အညီတွဲကုန် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်ပေါင်း လေးစုံတို့သည်။ အဋ္ဌ ပုရိသ ပုဂ္ဂလာ၊ ရှစ်ပါးသော ယောက်ျားမွန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ ဧသ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။
အာဟုနေယျော၊ အဝေးမှပင် ဆောင်ယူငင်လာ လှူစရာကို ရှင်သာထိုက်စေ ခံတော်မူထိုက်ပါပေ၏။
ပါဟုနေယျော၊ ချစ်ခင်မြတ်နိုး ဆွေမျိုးမိတ်ကလျာ အတွက်တာဟု ဖွယ်ရာမငြီး အသီးစီမံ အာဂန္တုက ဧည့်ဒါနကို မုချမသွေ ခံတော်မူထိုက်ပါပေ၏။
ဒက္ခိဏေယျော၊ ချမ်းသာအမျိုးမျိုး အကျိုးရည်သန် အလှူမှန်ကို ခံတော်မူထိုက်ပါပေ၏။
အဉ္ဇလိ ကရဏီယော၊ ကောင်းကျိုးကိုသော် ရည်မျှော်တလျှက် လက်နှစ်ဖက်ကို ဦးထက်မှာမိုး ရှိခိုးခြင်းအမှန် ခံတော်မူထိုက် ပါပေ၏။
လောကဿ၊ တစ်လောကလုံး၏ ကြီးကျယ်ဖွံ့ဖြိုး အကျိုးအရ နှိုင်းဆကင်းဘိ အတုမရှိသော။ ပုညခေတ္တံ၊ ကောင်းမှုမျိုးတို့ စိုက်ပျိုးဖွယ်ရာ လယ်ယာတစ်မျိုး အဖိုးထိုက်တန် မြေကောင်းမှန် ပါပေသတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။ အနုဿရေယျာထ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

၉၅။ ဟိ၊ အောက်မေ့ရခြင်း အကြောင်းမှာ။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ အနုဿရတံ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင်ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီးထခြင်း လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

၉၆။ တံ၊ ထိုသို့ အကြောက်အလန့် စသည် ပျောက်ကင်းရခြင်းသည်။ ကိဿဟေတု၊ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဟိ ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။ အရဟံ၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ တရားစုံကို အကုန်လုံးဝ ညွန်ပြသူမရှိ အမှန်အတိုင်းသိတော်မူသော။ တထာဂတော၊ ငါဘုရားသည်။ ဝီတရာဂေါ၊ ကင်းပြီးသော ရာဂရှိတော်မူ၏။ ဝီတဒေါသော၊ ကင်းပြီးသော ဒေါသ ရှိတော်မူ၏။ ဝီတမောဟော၊ ကင်းပြီးသော မောဟ ရှိတော်မူ၏။ အဘီရု၊ ကြောက်လန့်ခြင်းရှိတော်မမူ။ အဆမ္ဘီ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်း ရှိတော်မမူ။ အနုတြာသီ၊ ထိတ်လန့်လေ့မရှိ။ အပလာယီ၊ ပြေးလေ့ရှိတော်မမူ။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်ပင်တည်း။

၉၇။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဣဒံ၊ ဤ “သစေ တုမှာကံ ဘိက္ခဝေ” အစရှိသော စုဏ္ဏိယစကားပြေ ဒေသနာတော်မြတ်ကို။ အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူခဲ့ပေပြီ။ သုဂတော၊ ကောင်းသော စကားကို မိန့်ဆိုတတ်သား မြတ်ဘုရားသည်။ ဣဒံ၊ ဤ စုဏ္ဏိယစကားပြေ ဒေသနာတော်မြတ်ကို။ ဝတွာန၊ မိန့်တော်မူပြီးသော်။ အထ၊ ထို့နောက်။ သတ္ထာ၊ နတ်လူတို့ဆရာ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ အပရံ၊ တစ်ပါးသော။ ဧတံ၊ ဤ ဂါထာဗန္ဓ ဓမ္မဒေသနာကို။ အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူ၏။

၉၈။ ဘိက္ခဝေါ၊ ရဟန်းတို့။ အရညေ ဝါ၊ တော၌သော် လည်းကောင်း။ ရုက္ခမူလေ ဝါ၊ သစ်ပင်ရင်း၌သော် လည်းကောင်း။ သုညာဂါရေ ဝါ၊ ဆိတ်ငြိမ်ဘိတောင်း တဲအိမ်ကျောင်း၌သော် လည်းကောင်း။ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ငါဘုရားကို။ အနုဿရေထ၊ အဖန် တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။ ဧဝံ၊ ဤသို့ အောက်မေ့သည်ရှိသော်။ တုမှာကံ၊ သင်တို့အား။ ဘယံ၊ ကြောက်ခြင်းသည်။ နော သိယာ၊ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရာ မရှိပေ။

၉၉။ လောကဇေဋ္ဌံ၊ လောကထွတ်ဖူး အကြီးအမှူး ဖြစ်တော်မူသော။ နရာသဘံ၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဖြစ်တော်မူပေသော။ ဗုဒ္ဓံ၊ ငါဘုရားကို။ နော စေ သရေယျာထ၊ အကယ်၍ မအောက်မေ့မိကုန်သည် ဖြစ်အံ။ အထ၊ ထိုသို့ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ရှိသော်။ နိယျာနိကံ၊ သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်တတ်သော။ သုဒေသိတံ၊ ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်သော။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်မြတ်ကို။ သရေယျာထ၊ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

၁၀၀။ နိယျာနိကံ၊ သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်တတ်သော။ သုဒေသိတံ၊ ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်သော။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်မြတ်ကို။ နော စေ သရေယျာထ၊ အကယ်၍ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ဖြစ်အံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ရှိသော်။ အနုတ္တရံ၊ အတုမရှိသော။ ပုညခေတ္တံ၊ ကောင်းမှုမျိုးတို့ စိုက်ပျိုးခင်းသာ လယ်ယာကောင်းဖြစ်သော။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ သရေယျာထ၊ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

၁၀၁။ ဘိက္ခဝေါ၊ ရဟန်းတို့၊ ဧဝံ၊ ဤ ငါဘုရား ညွှန်ကြားတော်မူသည့် အတိုင်း၊ ဗုဒ္ဓဉ္စ၊ ငါဘုရားကို လည်းကောင်း၊ ဓမ္မဉ္စ၊ တရားတော်မြတ်ကို လည်းကောင်း။ သံဃဉ္စ၊ သံဃာတော်မြတ်ကို လည်းကောင်း။ သရန္တာနံ၊ အမှတ်တရ အောက်မေ့ကြကုန်သော သင်တို့အား။ ဘယံ ဝါ၊ ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်း ကောင်း။ ဆမ္ဘိတတ္ထံ ဝါ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ လောမဟံသော ဝါ၊ ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ န ဟေဿတိ၊ ဖြစ်လိမ့်မည် မဟုတ်တော့ပေ။

ဓဇဂ္ဂသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

---

အာဋာနာဋိယသုတ်ပါဠိ

၁၀၂။ အပ္ပသန္နေဟိ နာထဿ၊ သာသနေ သာဓုသမ္မတေ။
အမနုဿေဟိ စဏ္ဍေဟိ၊ သဒါ ကိဗ္ဗိသ ကာရိဘိ။

၁၀၃။ ပရိသာနံ စတဿန္နံ၊ အဟိံ သာယ စ ဂုတ္တိယာ။
ယံ ဒေသေသိ မဟာဝီရော၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

၁၀၄။ ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထု၊ စက္ခုမန္တဿ သိရီမတော။
သိခိဿပိ စ နမတ္ထု၊ သဗ္ဗဘူတာနုကမ္မိနော။

၁၀၅။ ဝေဿဘုဿ စ နမတ္ထု၊ နှာတကဿ တပဿိနော။
နမတ္ထုကကုသန္ဓဿ၊ မာရသေနာပမဒ္ဒိနော။

၁၀၆။ ကောဏာဂမနဿ နမတ္ထု၊ ဗြဟ္မဏဿ ဝုသီမတော။
ကဿပဿ စ နမတ္ထု၊ ဝိပ္ပမုတ္တဿ သဗ္ဗဓိ။

၁၀၇။ အင်္ဂီရသဿ နမတ္ထု၊ သကျပုတ္တဿ သိရီမတော။
ယော ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ။

၁၀၈။ ယေ စာပိ နိဗ္ဗုတာ လောကေ၊ ယထာဘူတံ ဝိပဿိသုံ။
တေ ဇနာ အပိသုဏာထ၊ မဟန္တာ ဝီတသာရဒါ။

၁၀၉။ ဟိတံ ဒေဝမနုဿာနံ၊ ယံ နမဿန္တိ ဂေါဟမံ။
ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ၊ မဟန္တံ ဝီတသာဒံ။

၁၁၀။ ဧတေ စညေ စ သမ္ဗုဒ္ဓါ၊ အနေကသတ ကောဋိယော။
သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ သမသမာ၊ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ မဟိဒ္ဓိကာ။

၁၁၁။ သဗ္ဗေ ဒသ ဗလူပေတာ၊ ဝေသာရဇ္ဇေဟု ပါဂတာ။
သဗ္ဗေ တေ ပဋိဇာနန္တိ၊ အာသဘံ ဌာန' မုတ္တမံ။

၁၁၂။ သီဟနာဒံ နဒန္တေ'တေ၊ ပရိသာသု ဝိသာရဒါ။
ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တိ၊ လောကေ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ။

၁၁၃။ ဥပေတာ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ၊ အဋ္ဌာရသဟိ နာယကာ။
ဗာတ္တိံသ လက္ခဏူပေတာ၊ သီတာနုဗျဉ္ဇနာဓရာ။

၁၁၄။ ဗျာမပ္ပဘာယ သုပ္ပဘာ၊ သဗ္ဗေ တေ မုနိကုဉ္စရာ။
ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုနော ဧတေ၊ သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ ဇိနာ။

၁၁၅။ မဟာပဘာ မဟာတေဇာ၊ မဟာပညာ မဟဗ္ဗလာ။
မဟာကာရုဏိကာ ဓီရာ၊ သဗ္ဗေသာနံ သုခါဝဟာ။

၁၁၆။ ဒီပါ နာထာ ပတိဋ္ဌာ စ၊ တာဏာ လေဏာ စ ပါဏိနံ။
ဂတိ ဗန္ဓူ မဟဿာသာ၊ သရဏာ စ ဟိတေသိနော။

၁၁၇။ သဒေဝကဿ လောကဿ၊ သဗ္ဗေ ဧတေ ပရာယဏာ။
တေသာ ဟံ သိရသာ ပါဒေ၊ ဝန္ဒာမိ ပုရိသုတ္တမေ။

၁၁၈။ ဝစသာ မနသာ စေဝ၊ ဝန္ဒာမေ' တေ တထာဂတေ။
သယနေ အာသနေ ဌာနေ၊ ဂမနေ စာပိ သဗ္ဗဒါ။

၁၁၉။ သဒါ သုခေန ရက္ခန္တု၊ ဗုဒ္ဓ သန္တိကရာ တုဝံ။
တေဟိ တွံ ရက္ခိတော သန္တော၊ မုတ္တော သဗ္ဗဘယေဟိ စ။

၁၂၀။ သဗ္ဗရောဂါ ဝိနီမုတ္တော၊ သဗ္ဗသန္တာပ ဝဇ္ဇိတော။
သဗ္ဗဝေရ' ပတိက္ကန္တော၊ နိဗ္ဗုတော စ တုဝံ ဘဝ။

၁၂၁။ တေသံ သစ္စေန သီလေန၊ ခန္တီမေတ္တာဗလေန စ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

၁၂၂။ ပုရတ္ထိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ဘူတာ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ' နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

၁၂၃။ ဒက္ခိဏသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ဒေဝါ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

၁၂၄။ ပစ္ဆိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ နာဂါ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

၁၂၅။ ဥတ္တရသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ယက္ခာ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

၁၂၆။ ပုရတ္ထိမေန ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠှကော။
ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။

၁၂၇။ စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ လောကပါလာ ယသဿိနော။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

၁၂၈။ အာကာသဋ္ဌာစ ဘူမဋ္ဌာ၊ ဒေဝါ နာဂါ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

၁၂၉။ ဣဒ္ဓိမန္တောစ ယေ ဒေဝါ၊ ဝသန္တာ ဣဓ သာသနေ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

၁၃၀။ သဗ္ဗီတိယော ဝိဝဇ္ဇန္တု၊ သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတု။
မာ တေ ဘဝန္တွ' န္တရာယာ၊ သုခီ ဒီဃာယုကော ဘဝ။

၁၃၁။ အဘိဝါဒနသီလိဿ၊ နိစ္စံ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော။
စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တိ၊ အာယု ဝဏ္ဏော သုခံ ဗလံ။
အာဋာနာဋိယသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

အာဋာနာဋိယသုတ်နိဿယ

၁၀၂-၁၀၃။ ဟေ၊ အို … သူတော်ကောင်းတို့။ နာထဿ၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဓုသမ္မတေ၊ အကောင်းအမြတ်ဟု သမုတ်အပ်သော။ သာသနေ၊ ဘုရားရှင် သာသနာတော်၌။ အပ္ပသန္နေဟိ၊ မကြည်ညိုကြကုန်သော။ စဏ္ဍေဟိ၊ ကြမ်းတမ်းကုန်သော။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ကိဗ္ဗိသကာရိဘိ၊ မကောင်းမှုကို ပြုလေ့ရှိကုန်သော။ အမနုဿေဟိ၊ ဘီလူးတို့သည်။ စတဿန္နံ၊ လေးပါး ကုန်သော။ ပရိသာနံ၊ ပရိသတ်တို့ကို။ အဟိံသာယ စ၊ မညှဉ်းဆဲခြင်းငှာ လည်းကောင်း။ ဂုတ္တိယာ စ၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းငှာ လည်းကောင်း။ မဟာဝီရော၊ ဝီရိယကြီးမား မြတ်စွာဘုရားသည်။ ယံ ပရိတ္တံ၊ အကြင် အာဋာနာဋိယသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ ဒေသေသိ၊ ဟောတော်မူပြီ။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို အာဋာနာဋိယသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ (မယံ၊ ငါတို့သည်။) ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

၁၀၄။ စက္ခုမန္တဿ၊ စက္ခုငါးတန် ဉာဏ်အမြင်မျိုး ရှိတော်မူသော။ သိရီမတော၊ ဘုန်းကျက်သရေ ရှိတော်မူသော။ ဝိပဿိဿ စ၊ ဝိပဿီမည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။ သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပိနော၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့ကို အစဉ်သနား စောင့်ရှောက်တော်မူတတ်သော။ သိခိဿပိ စ၊ သိခီ မည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။

၁၀၅။ နှာတကဿ၊ မဂ်အရဟတ် ရေစင်မြတ်ဖြင့် ဆေးအပ်ပြီးသည့် ကိလေသာရှိတော်မူထသော။ တပဿိနော၊ ချီးမွမ်းထိုက်ဘိ အကျင့်မြတ် ရှိတော်မူထသော။ ဝေဿဘုဿ စ၊ ဝေဿဘူမည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရား အားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။ မာရသေနာ ပမဒ္ဒိနော၊ မာရ်စစ်သည်တစ်သင်းကို နှိမ်နင်းဖျက်ဆီးတော်မူ တတ်သော။ ကကုသန္ဓဿ စ၊ ကကုသန္ဓမည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။

၁၀၆။ ဗြဟ္မဏဿ၊ မြစ်တား ပယ်ရှားအပ်သည့် မကောင်းမှုရှင်း၍ ဝိသုဒ္ဓိ ဗြဟ္မဏ ဖြစ်တော်မူထသော။ ဝုသီမတော၊ ကျင့်သုံးခဲ့ပြီးသည့် အရိယာမဂ် အကျင့်လည်း ရှိတော်မူထသော။ ကောဏာဂမနဿ စ၊ ကောဏာဂမန မည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။ သဗ္ဗဓိ၊ ကိလေသာ ခပ်သိမ်းတို့မှ ဝိပ္ပမုတ္တဿ၊ အရှင်းကျွတ်၍ ကင်းလွတ်တော်မူပြီး ဖြစ်တော်မူသော။ ကဿပဿ စ၊ ကဿပမည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။

၁၀၇။ ယော၊ အကြင် သာကီဝင်မင်းသား ဂေါတမ ရှင်တော်မြတ် ဘုရားသည်။ သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းစေဘိတောင်း ပယ်နုတ်ကြောင်း ဖြစ်သော။ ဣမံ ဓမ္မံ၊ ဤတရားမြတ် ဒေသနာတော်ကို။ ဒေသေသိ၊ ဟောတော်မူပြီ။ အင်္ဂီရသဿ၊ ကိုယ်အင်္ဂါမှ ဖြာဖြာရွှန်းလက် ထွက်သောရောင်ခြည် ရှိတော်မူသော။ သိရီမတော၊ ကျက်သရေရှင် ဖြစ်တော်မူသော။ တဿ သကျပုတ္တဿ၊ ထို သာကီဝင်မင်းသား ဂေါတမ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအား။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။

၁၀၈။ လောကေ၊ လောက၌။ ယေ စာပိ ဇနာ၊ အကြင် ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း။ နိဗ္ဗုတာ၊ ကိလေသာဟူ အပူငြိမ်းတော် မူကြကုန်သည်ဖြစ်၍။ ယထာဘူတံ၊ အဟုတ်အမှန်အတိုင်း။ ဝိပဿိသုံ၊ ထူးသောဉာဏ်အရ သိတော်မူကြကုန်ပြီ။ တေ ဇနာ၊ ထိုရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ အပိသုဏာ၊ ချောပစ် ကုန်းတိုက်ခြင်း မရှိကြကုန်။ အထ၊ ထို့ပြင်။ မဟန္တာ၊ သီလစသည် ဂုဏ်ရည်တွေစုံ မြတ်တော်မူကြကုန်၏။ ဝီတသာရဒါ၊ အရှင်းကင်းသည့် ကြောက်ရွံ့ခြင်း ရှိတော်မူကြကုန်၏။

၁၀၉။ တေ ဇနာ၊ ထိုရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဒေဝမနုဿာနံ၊ နတ်လူတို့၏။ ဟိတံ၊ အစီးအပွားကို ပြုတော်မူတတ်သော။ ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္နံ၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်, အကျင့်စရဏနှင့် ပြည့်ဝကုံလုံတော်မူသော။ မဟန္တံ၊ ဂုဏ်ပေါင်းညွန့်လူ မြတ်တော်မူသော။ ဝီတသာရဒံ၊ အရှင်းကင်းသည့် ကြောက်ရွံ့ခြင်း ရှိတော်မူသော။ ဂေါတမံ၊ ဂေါတမ ရှင်တော်မြတ်ကို။ နမဿန္တိ၊ ရှိခိုးကြကုန်၏။ (တေသမ္ပိ၊ ထိုရဟန္တာ အရှင်သူမြတ်တို့အားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။)

၁၁၀။ ဧတေ သမ္ဗုဒ္ဓါ စ၊ ထို ဝိပဿီ အစရှိသော ဘုရားမြတ်ခုနစ်ဆူတို့သည် လည်းကောင်း။ အညေ၊ ဘုရားခုနစ်ဆူတို့မှ တပါးကုန်သော။ အနေကသတ ကောဋိယော၊ ကဋေ ရာပေါင်း များစွာကုန်သော၊ သမ္ဗုဒ္ဓါ စ၊ ဘုရားမြတ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဗုဒ္ဓါ၊ ရှင်တော် မြတ်ဘုရားတို့သည်။ အသမသမာ၊ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သူ ရည်တူမရှိ ရှေးဘုရားတို့နှင့်သာ တူတော်မူကြကုန်၏။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဗုဒ္ဓါ၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရား တို့သည်။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးမြတ်သော တန်ခိုးရှိတော်မူကြ ကုန်၏။

၁၁၁။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော ဘုရားမြတ်တို့သည်။ ဒသဗလူပေတာ၊ ဉာဏ်တော်ဆယ်ပါး ဘုရားတို့စွမ်းအားနှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြကုန်၏။ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ၊ ဝေသာရဇ္ဇ ဉာဏ်တော်တို့နှင့်။ ဥပါဂတာ၊ ပြည့်စုံတော်မူကြကုန်၏။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ တေ၊ ထို ဘုရားမြတ်တို့သည်။ ဥတ္တမံ၊ မြတ်သော။ အာသဘံ ဌာနံ၊ မြင့်မြတ်ထူးခြား ဘုရားတို့ အရိုက်အရာအစစ် သဗ္ဗညုအဖြစ်ကို။ ပဋိဇာနန္တိ၊ ဝန်ခံတော် မူကြကုန်၏။

၁၁၂။ ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထိုဘုရားရှင်တို့သည်။ ပရိသာသု၊ ပရိသတ် ရှစ်ပါးတို့၌။ ဝိသာရဒါ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်း ရဲတင်းတော်မူကြကုန်သည် ဖြစ်၍။ သီဟနာဒံ၊ ခြင်္သေ့မင်း၏ အသံအလား တရားအသံတော်ကို။ နဒန္တိ၊ ကျူးရင့်တော်မူကြကုန်၏။ လောကေ၊ လောက၌။ (ကေနစိ၊ ဗြဟ္မာ နတ် လူ ဘယ်သူ တစ်ယောက်မျှ။) အပ္ပဋိဝတ္တိယံ၊ မကန့်ကွက်အား မမြစ်တားနိုင်သော။ ဗြဟ္မစက္ကံ၊ မြတ်သော ဓမ္မစက်ကို။ ပဝတ္တေန္တိ၊ ဖြစ်စေတော် မူကြပေကုန်၏။

၁၁၃။ နာယကာ၊ လောက၏ အကြီးအမှုး ဦးစီးပဲ့ပြင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ အဋ္ဌာရသဟိ၊ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးကုန်သော၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ၊ ဘုရားမြတ်တို့၏သာ ရရာ, ပိုင်ရာ ဂုဏ်တော်တို့နှင်။ ဥပေတာ၊ ပြည့်စုံတော်မူကြပါပေကုန်၏။ ဗာတ္တိံသ လက္ခဏူပေတာ၊ သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော ယောက်ျားမြတ်တို့၏ လက္ခဏာတော်တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြပါပေကုန်၏။ အသီတာနုဗျဉ္ဇနာဓရာ၊ ရှစ်ဆယ်သော လက္ခဏာတော်ငယ်တို့ကို ဆောင်တော်မူကြပါပေကုန်၏။

၁၁၄။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ တေ မုနိကုဉ္စရာ၊ မုနိထွတ်ဖျား ထို ဘုရားမြတ်တို့သည်။ ဗျာမပ္ပဘာယ၊ ဗျာမပ္ပဘာ လျှံဝါတင့်ရွှန်း ရောင်ခြည်ဝန်းဖြင့်။ သုပ္ပဘာ၊ တင့်တယ်ထွန်းညှိ ရောင်ခြည်တော် ရှိကြကုန်၏။ သဗ္ဗညုနော၊ တရားအလုံးစုံ အကုန်သိမြင် သဗ္ဗညူ ဖြစ်တော်မူကြကုန်သော။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ ခီဏာသဝါ၊ ကုန်ပြီးသော အာသဝေါ ရှိကြကုန်သော။ ဇိနာ၊ ငါးမာရ်အောင်မြင် ဇိနချည်းပင် ဖြစ်တော်မူကြပေကုန်၏။

၁၁၅။ ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ မဟာပဘာ၊ ကိုယ်ရောင် ဉာဏ်ရောင် ပြောင်တဝင်းဝင်း ထူးမြတ်သောအရောင်အလင်း ရှိတော်မူကြကုန်၏။ မဟာတေဇာ၊ အစွမ်းအမျိုးမျိုး ကြီးမြတ်သော တန်ခိုး ရှိတော်မူကြကုန်၏။ မဟာပညာ၊ ချီးမွမ်းအပ်ဘိ ကြီးမြတ်သောပညာ ရှိတော်မူကြကုန်၏။ မဟဗ္ဗလာ၊ ကာယ ဉာဏ ဗလနှစ်ပါး ကြီးမားသော စွမ်းအား ရှိတော်မူကြကုန်၏။ မဟာကာရုဏိကာ၊ သတ္တဝါများ လွန်သနားသည့် မဟာကရုဏာ ရှိတော်မူကြကုန်၏။ ဓီရာ၊ မြဲခိုင်လှသည့်သမာဓိ ရှိတော်မူကြကုန်၏။ သဗ္ဗေသာနံ၊ သတ္တဝါ အလုံးစုံတို့၏။ သုခါဝဟာ၊ ချမ်းသာကို ဆောင်ရွက်တော် မူတတ်ကုန်၏။

၁၁၆။ ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထိုရှင်တော်မြတ်တို့သည်။ ပါဏီနံ၊ သတ္တဝါတို့၏။ ဒီပါ စ၊ ကျွန်းကြီးပမာ မှီခိုရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ နာထာ စ၊ ကိုးကွယ် အားထားရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြပေကုန်၏။ ပတိဋ္ဌာ စ။ ထောက်တည်ရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ တာဏာ စ၊ ဝဋ်ဒုက္ခမှ ကယ်တင်စောင့်ရှောက်တော်မူကြ ကုန်၏။ လေဏာ စ၊ ဘေးမရောက်အောင် တိမ်းရှောင် ပုန်းအောင်းရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ ဂတီ စ၊ နတ်လူအများ အားထား ချဉ်းကပ်ရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ ဗန္ဓူ စ၊ မိတ်ကောင်း ဆွေကောင်းလည်း ဖြစ်တော် မူကြကုန်၏။ မဟဿာသာ စ၊ ထူးမြတ်သော ထောက်တည်ရာ မှီခိုရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ သရဏာ စ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ဖျက်ဆီးတော်မူကြကုန်၏။ ဟိတေသိနော၊ အကျိုး စီးပွားကိုသာ ရှာမှီးတော်မူလေ့ ရှိကြပေကုန်၏။ {မဟေဿာသာ(ရှေးမူ)}

၁၁၇။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရား တို့သည်။ သဒေဝကဿ၊ နတ်နှင့်တကွသော။ လောကဿ။ သတ္တဝါအပေါင်း၏။ ပရာယဏာ၊ ထူးမြတ်သော မှီခိုဆည်းကပ်ရာ ဖြစ်တော်မူကြပါပေကုန်၏။ ပုရိသုတ္တမေ၊ ဂုဏ်တော်ကဲလွန် ယောကျ်ားမွန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် ဖြစ်တော်မူကြပေကုန်သော။ (တေ၊ ထို ရှင်တော် မြတ်ဘုရားတို့ကိုလည်းကောင်း။) တေသံ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့၏။ ပါဒေ၊ ခြေတော်တို့ကို လည်းကောင်း။ အဟံ၊ အကျွန်ုပ်သည်။ သိရသာ၊ ဦးခေါင်းရတနာ မြတ်အင်္ဂါဖြင့်။ ဝန္ဒာမိ၊ ရှိခိုးကန်တော့ပါ၏။

၁၁၈။ အဟံ၊ အကျွန်ုပ်သည်။ ဧတေ တထာဂတေ၊ ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့ကို။ သယနေ စ၊ အိပ်သောအခါ၌ လည်းကောင်း။ အာသနေ စ၊ ထိုင်သောအခါ၌ လည်းကောင်း။ ဌာနေ စ၊ ရပ်သောအခါ၌ လည်းကောင်း။ ဂမနေ စာပိ၊ သွားသောအခါ၌ လည်းကောင်း။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ဝစသာ စေဝ၊ နှုတ်ဖြင့် လည်းကောင်း။ မနသာ စ၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း။ ဝန္ဒာမိ၊ ရှိခိုးပါ၏။

၁၁၉။ သန္တိကရာ၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးမှုကို ပြုတော်မူတတ်ကုန်သော။ ဗုဒ္ဓါ၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ တုဝံ၊ သင့်ကို။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သုခေန၊ ချမ်းသာရေးဖြင့်။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်တော်မူကြပါစေကုန်သတည်း။ တေဟိ၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားတို့သည်။ ရက္ခိတော၊ စောင့်ရှောက်အပ်သည်။ သန္တော၊ ဖြစ်သော။ တွံ၊ သင်သည်။ သဗ္ဗဘယေဟိ၊ ဘေးခပ်သိမ်းတို့မှ။ မုတ္တော စ၊ ကင်းလွတ်ရသည်လည်း။ (ဘဝတု၊ ဖြစ်ပါစေ။)

၁၂၀။ တုဝံ၊ သင်သည်။ သဗ္ဗရောဂါ၊ ရောဂါမှန်သမျှမှ။ ဝိနီမုတ္တော စ၊ အထူးကင်းလွတ်ရသည်လည်းကောင်း။ သဗ္ဗသန္တာပဝဇ္ဇိတော စ၊ ပူပန်ခပင်း ရှောင်ကွင်းအပ်သည် လည်းကောင်း။ သဗ္ဗဝေရံ၊ ရန်မျိုးမှန်သမျှကို။ အတိက္ကန္တော စ၊ ကျော်လွှားလွန်မြောက်ရသည် လည်းကောင်း။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) နိဗ္ဗုတော စ၊ ငြိမ်းအေးသည်လည်း။ ဘဝ၊ ဖြစ်ပါစေ။

၁၂၁။ တေသံ၊ ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့၏။ သစ္စေန စ၊ သစ္စာတော်ဖြင့် လည်းကောင်း။ သီလေန စ၊ သီလတော်ဖြင့် လည်းကောင်း။ ခန္တီမေတ္တာဗလေန စ၊ ခန္တီမေတ္တာတရားတို့၏ စွမ်းပကားဖြင့် လည်းကောင်း။ တေပိ၊ ထိုဘုရားမြတ်တို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

၁၂၂။ ပုရတ္တိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ အရှေ့ဖက် အရပ်မျက်နှာ၌။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကြကုန်သော။ ဘူတာ၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

၁၂၃။ ဒက္ခိဏသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ တောင်ဖက် အရပ်မျက်နှာ၌။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသော တန်ခိုးရှိကုန်သော။ ဒေဝါ၊ ကုမ္ဘဏ်နတ်တို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုကုမ္ဘဏ်နတ်တို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

၁၂၄။ ပစ္ဆိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ အနောက်ဖက် အရပ်မျက်နှာ၌။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကုန်သော။ နာဂါ၊ နဂါးတို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုနဂါးတို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

၁၂၅။ ဥတ္တရသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ မြောက်ဖက် အရပ်မျက်နှာ၌။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကုန်သော၊။ ယက္ခာ၊ ဘီလူးတို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုဘီလူးတို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

၁၂၆။ ပုရတ္တိမေန၊ အရှေ့အရပ်၌။ ဓတရဋ္ဌော၊ ဓတရဋ္ဌ နတ်မင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဒက္ခိဏေန၊ တောင်အရပ်၌။ ဝိရူဠှကော၊ ဝိရူဠှက နတ်မင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ပစ္ဆိမေန၊ အနောက်အရပ်၌။ ဝိရူပက္ခော၊ ဝိရူပက္ခ နတ်မင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဥတ္တရံဒိသံ၊ မြောက်အရပ်၌။ ကုဝေရော၊ ကုဝေရ နတ်မင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

၁၂၇။ စတ္တာရော၊ လေးယောက်ကုန်သော။ တေ မဟာရာဇာ၊ ထို နတ်မင်းကြီးတို့သည်။ လောကပါလာ၊ လောကကို စောင့်ရှောက်တတ်ကုန်၏။ ယသဿိနော၊ များသော အခြံအရံ ရှိကြကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုနတ်မင်းကြီး လေးယောက်တို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

၁၂၈။ အာကာသဋ္ဌာ၊ ကောင်းကင်၌တည်ကုန်သော။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကုန်သော။ ဒေဝါ စ၊ နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ ဘူမဋ္ဌာ၊ မြေ၌ တည်ကုန်သော။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကုန်သော။ ဒေဝါ စ၊ နတ်တို့သည်လည်းကောင်း။ နာဂါ စ၊ နဂါးတို့သည်လည်းကောင်း။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထို နတ် နဂါး တို့သည်လည်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

၁၂၉။ ဣဓ သာသနေ၊ မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌။ ဝသန္တာ၊ နေကြကုန်သော။ ဣဒ္ဓိမန္တော၊ လွန်ကဲသော တန်ခိုးရှိကြကုန်သော၊ ယေ ဒေဝါ စ၊ အကြင်နတ်တို့သည်လည်း၊ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုနတ်တို့သည်လည်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

၁၃၀။ သဗ္ဗီတိယော၊ အလုံးစုံသော ဘေးရန်တို့သည်။ ဝိဝဇ္ဇန္တု၊ ကွင်းဖယ် ရှောင်ရှားကြပါစေကုန်သတည်း။ သောကော၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ရောဂေါ၊ အနာရောဂါအမျိုးမျိုးသည် လည်းကောင်း။ ဝိနဿတု၊ မကျမရောက် ကင်းပျောက်ပါစေသတည်း။ တေ၊ သင့်အား။ အန္တရာယာ၊ ဘေးရန်အန္တရာယ်တို့သည်။ မာ ဘဝန္တု၊ မဖြစ်ပါစေကုန်သတည်း။ တွံ၊ သင်သည်။ သုခီ၊ ကိုယ်-စိတ်နှစ်ဖြာချမ်းသာခြင်း ရှိသည်ဖြစ်၍။ ဒီဃာယုကော၊ ရှည်သောအသက် ရှိသည်။ ဘဝ၊ ဖြစ်ပါစေသား။

၁၃၁။ အဘိဝါဒနသီလိဿ၊ ရှိခိုးခြင်းအလေ့ရှိထသော။ နိစ္စံ၊ အမြဲမပြတ်။ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော၊ အသက်သိက္ခာ သာသူ, ကြီးသူတို့ကို ရိုသေသမှု ပြုလေ့ရှိသူအား။ အာယု၊ အသက်တမ်းသည် လည်းကောင်း။ ဝဏ္ဏေ၊ ရုပ်ရည်အဆင်းသည် လည်းကောင်း။ သုခံ၊ ချမ်းသာခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဗလံ၊ ခွန်အားသည် လည်းကောင်း။ စတ္တာရော၊ လေးပါးကုန်သော။ ဓမ္မာ၊ တရားတို့သည်။ ဝဍ္ဎန္တိ၊ တိုးပွားကြလေကုန်၏။

၉-အင်္ဂုလိမာလသုတ်ပါဠိ

၁၃၂။ ပရိတ္တံ ယံ ဘဏန္တဿ၊ နိသိန္နဋ္ဌာန ဓောဝနံ။
ဥဒကမ္ပိ ဝိနာသေတိ၊ သဗ္ဗမေဝ ပရိဿယံ။

၁၃၃။ သောတ္ထိနာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ၊ ယဉ္စ သာဓေတိ တင်္ခဏေ။
ထေရဿ'င်္ဂုလိမာလဿ၊ လောကနာထေန ဘာသိတံ။
ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

၁၃၄။ ယတော'ဟံ ဘဂိနိ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော၊
နာဘိဇာနာမိ သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတာ၊
တေန သစ္စေန သောတ္ထိ တေ ဟောတု သောတ္ထိ ဂဗ္ဘဿ။
အင်္ဂုလိမာလသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

အင်္ဂုလိမာလသုတ်နိဿယ

၁၃၂။ ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့။ ယံ ပရိတ္တံ၊ အကြင် အင်္ဂုလိမာလ ပရိတ်တော်ကို။ ဘဏန္တဿ၊ ရွတ်ဆိုသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ နိသိန္နဋ္ဌာနဓောဝနံ၊ နေရာ ထိုင်ခုံကို ဆေးကြောင်းဖြစ်သော။ ဥဒကမ္ပိ၊ ရေသော်မှလည်း။ သဗ္ဗမေဝ၊ အလုံးစုံ သာလျှင်ဖြစ်သော။ ပရိဿယံ၊ ဘေးရန်ကို။ ဝိနာသေတိ၊ ကင်းပျောက် စေနိုင်ပေ၏။

၁၃၃။ ယံ ပရိတ္တံ၊ အကြင် အင်္ဂုလိမာလ ပရိတ်တော်သည်။ တင်္ခဏေ၊ ပရိတ်ရွတ်စဉ် ထိုအခိုက်၌ပင်။ သောတ္ထိနာ၊ ချမ်းချမ်းသာသာဖြင့်။ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနဉ္စ၊ ကိုယ်ဝန်မှထ မွေးဖွားရခြင်းကိုလည်း။ သာဓေတိ၊ ပြီးစေနိုင်ပေ၏။ အင်္ဂုလိမာလဿ၊ အင်္ဂုလိမာလမည်သော။ ထေရဿ၊ မထေရ်အား။ လောကနာထေန၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဘာသိတံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော။ ကပ္ပဋ္ဌာယိံ၊ ကမ္ဘာဆုံးသည်ထိ တည်တတ်သော သဘာဝရှိသော။ မဟာတေဇံ၊ ကြီးမားသော အစွမ်းရှိသော။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို အင်္ဂုလိမာလသုတ်ပရိတ်တော်ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

၁၃၄။ ဘဂိနိ၊ နှမ။ အဟံ၊ ငါသည်။ ယတော၊ အကြင်အခါမှစ၍၊ အရိယာယ ဇာတိယာ၊ အရိယာဇာတ်ဖြင့်။ ဇာတော၊ ဖြစ်ခဲ့၏။ တတော၊ ထို အခါမှစ၍။ သဉ္စိစ္စ၊ သေစေလိုသော စေတနာဖြင့် အားထုတ်၍။ ပါဏံ၊ သတ္တဝါကို။ ဇီဝိတာ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေမှ။ ဝေါရောပေတာ၊ ချခဲ့ သတ်ခဲ့သည် ဟူ၍၊၊ နာဘိဇာနာမိ၊ မသိပေ။ တေန သစ္စေန၊ ထို သစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား၊ သောတ္တိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ ဂဗ္ဘဿ၊ သူငယ်၏။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။

၁၀-ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်ပါဠိ

၁၃၅။ သံသာရေ သံသရန္တာနံ၊ သဗ္ဗဒုက္ခဝိနာသနေ။
သတ္တ ဓမ္မေ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ မာရသေနာပမဒ္ဒနေ။

၁၃၆။ ဗုဇ္ဈိတွာ ယေ စိမေသတ္တာ၊ တိဘဝါ မုတ္တကုတ္တမာ။
အဇာတိ' မဇရာဗျာဓိံ၊ အမတံ နိဗ္ဘယံ ဂတာ။

၁၃၇။ ဧဝ မာဒိဂုဏူပေတံ၊ အနေကဂုဏသင်္ဂဟံ။
ဩသဓဉ္စ ဣမံ မန္တံ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂဉ္စ ဘဏာမ ဟေ။

၁၃၈။ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သတိသင်္ခါတော၊ ဓမ္မာနံ ဝိစယော တထာ။
ဝီရိယံ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ တထာပရေ။

၁၃၉။ သမာဓုပေက္ခာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ သတ္တေ တေ သဗ္ဗဒဿိနာ။
မုနိနာ သမ္မဒက္ခာတာ၊ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ။

၁၄၀။ သံဝတ္တန္တိ အဘိညာယ၊ နိဗ္ဗာနာယ စ ဗောဓိယာ။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

၁၄၁။ ဧကသ္မိံ သမယေ နာထော၊ မောဂ္ဂလ္လာနဉ္စ ကဿပံ။
ဂိလာနေ ဒုက္ခိတေ ဒိသွာ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သတ္တ ဒေသယိ။

၁၄၂။ တေ စ တံ အဘိနန္ဒိတွာ၊ ရောဂါ မုစ္စိံသု တင်္ခဏေ။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

၁၄၃။ ဧကဒါ ဓမ္မရာဇာပိ၊ ဂေလညေနာဘိ ပီဠိတော။
စုန္ဒတ္ထေရေန တံယေဝ ဘဏာပေတွာန သာဒရံ။

၁၄၄။ သမ္ဗောဒိတွာန အာဗာဓာ၊ တမှာ ဝုဋ္ဌာသိ ဌာနသော။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

၁၄၅။ ပဟီနာ တေ စ အာဗာဓာ၊ တိဏ္ဏန္နမ္ပိ မဟေသိနံ။
မဂ္ဂဟတာ ကိလေသာဝ၊ ပတ္တာ' နုပ္ပတ္တိ ဓမ္မတံ။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ္တ နိဋ္ဌိတံ။

ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်နိဿယ

၁၃၅-၇။ ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့။ သံသာရေ၊ သံသရာ၌။ သံသရန္တာနံ၊ ကျင်လည်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့၏။ သဗ္ဗဒုက္ခဝိနာသနေ၊ ဒုက္ခ ခပ်သိမ်းတို့ကို ပျောက်ငြိမ်းစေတတ်ကုန်သော။ မာရသေနာပမဒ္ဒနေ၊ မာရ်စစ်သည် အသင်းအပင်းတို့ကို နှိမ်နင်းဖျက်ဆီးတတ်ကုန်သော။ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ ဗောဇ္ဈင်မည် ကုန်သော။ သတ္တ၊ ခုနှစ်ပါးကုန်သော။ ယေ ဓမ္မေ၊ အကြင် တရားတို့ကို။ ဗုဇ္ဈိတွာ၊ သိကြကုန်သောကြောင့်။ ဥတ္တမာ၊ မြတ်ကုန်သော။ ဣမေ သတ္တာ၊ ဤ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ တိဘဝါ၊ ဘဝသုံးပါးမှ။ မုတ္တကာ၊ လွတ်မြောက်ရ ကုန်သည်ဖြစ်၍။ အဇာတိံ၊ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိသော။ အဇရံ၊ အိုခြင်း မရှိသော။ အဗျာဓိံ၊ နာခြင်း မရှိသော။ အမတံ၊ သေခြင်း မရှိသော။ နိဗ္ဘယံ၊ ဘေးမရှိသော။ နိဗ္ဗာနံ၊ နိဗ္ဗာန်သို့။ ဂတာ၊ ရောက်ကြရကုန်ပြီ။ ဧဝမာဒိဂုဏူပေတံ၊ ဤသို့ အစရှိသော အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော။ အနေကဂုဏသင်္ဂဟံ၊ ဂုဏ်ပေါင်းများစွာ သိမ်းယူရာဖြစ်သော။ ဩသဓဉ္စ၊ ရောဂါပျောက်ရေးဝယ် ဆေးသဖွယ်လည်း ဖြစ်သော။ မန္တဉ္စ၊ အန္တရာယ်ကင်းရေးဝယ် မန္တန်သဖွယ်လည်း ဖြစ်သော။ ဣမံဗောဇ္ဈင်္ဂံ၊ ဤ ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြပါကုန်စို့။

၁၃၈-၄၀။ သတိသင်္ခါတော၊ သတိဟု ဆိုအပ်သော။ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ စ၊ ဗောဇ္ဈင် လည်းကောင်း။ ဓမ္မာနံ ဝိစယော စ၊ ဓမ္မဝိစယဗောဇ္ဈင် လည်းကောင်း။ တထာ၊ ထိုမှတစ်ပါး။ ဝီရိယံ စ၊ ဝီရိယဗောဇ္ဈင် လည်းကောင်း။ ပီတိ ပဿဒ္ဓိဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ၊ ပီတိ ဗောဇ္ဈင်, ပဿဒ္ဓိဗောဇ္ဈင်တို့လည်းကောင်း။ တထာ၊ ထို့ပြင်။ အပရေ၊ တပါး ကုန်သော။ သမာဓုပေက္ခာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ၊ သမာဓိဗောဇ္ဈင်, ဥပေက္ခာဗောဇ္ဈင်တို့ လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ သဗ္ဗဒဿိနာ၊ တရားအလုံးစုံ အကုန်သိတော်မူသော။ မုနိနာ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ သမ္မဒက္ခာတာ၊ ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်ကုန်သော။ သတ္တ၊ ခုနှစ်ပါးကုန်သော။ ဧတေ၊ ဤဗောဇ္ဈင်တရားတို့သည်။ ဘာဝိတာ၊ ပွားများအပ်ကုန်သည်ရှိသော်။ ဗဟုလီကတာ၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော်။ အဘိညာယ စ၊ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းငှာ လည်းကောင်း။ နိဗ္ဗာနာယ စ၊ နိဗ္ဗာန်အလို့ငှာ လည်းကောင်း။ ဗောဓိယာ စ၊ မဂ်ဉာဏ်အလို့ငှာ လည်းကောင်း။ သံဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။

၁၄၁။ ဧကသ္မိံ သမယေ၊ အခါတစ်ပါး၌။ နာထော၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ မောဂ္ဂလာနဉ္စ၊ မောဂ္ဂလာန်မထေရ်ကို လည်းကောင်း။ ကဿပဉ္စ၊ ကဿပ မထေရ်ကို လည်းကောင်း။ ဂိလာနေ၊ မကျန်းမမာသည်တို့ကို။ ဒုက္ခိတေ၊ ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်သည်တို့ကို။ ဒိသွာ၊ မြင်တော်မူရ၍။ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ ဗောဇ္ဈင် ခုနှစ်ပါးတို့ကို။ ဒေသယိ၊ ဟောတော်မူပြီ။

၁၄၂။ တေ စ၊ ထိုမထေရ်မြတ်တို့သည်လည်း။ တံ၊ ထို ဗောဇ္ဈင်ခုနှစ်ပါး တရားတော်ကို။ အဘိနန္ဒိတွာ၊ နှစ်သက်အားရ ခံယူကြကုန်၍။ တင်္ခဏေ၊ ထိုခဏ၌။ ရောဂါ၊ ရောဂါမှ၊ မုစ္စိံသု၊ ပျောက်ကင်း လွတ်မြောက်ကြရကုန်ပြီ။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။

၁၄၃-၄။ ဧကဒါ၊ အခါတစ်ပါး၌။ ဓမ္မရာဇာပိ၊ တရားဘုရင် ဘုရားရှင်သည်လည်း။ ဂေလညေန၊ ရောဂါ ဝေဒနာသည်။ အဘိပီဠိတော၊ ပြင်းထန်စွာ နှိပ်စက်အပ်သည် ဖြစ်၍။ စုန္ဒတ္ထေရေန၊ စုန္ဒမထေရ်ကို။ တံ ယေဝ၊ ထို ဗောဇ္ဈင် တရားတော်ကိုပင်။ သာဒရံ၊ ရိုသေလေးစားစွာ။ ဘဏာပေတွာ၊ ရွတ်ဆိုစေ၍။ သမ္မောဒိတွာန၊ ဝမ်းမြောက်တော်မူသောကြောင့်။ ဌာနသော၊ တစ်ခဏခြင်း။ တမှာ အာဗာဓာ၊ ထိုရောဂါမှ။ ဝုဋ္ဌာသိ၊ ထမြောက် ပျောက်ကင်းတော်မူလေပြီ။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။

၁၄၅။ မဂ္ဂါဟတာ၊ အရိယမဂ်တရားတို့သည် ပယ်ရှား ဖျက်ဆီးအပ်ကုန်သော။ ကိလေသာ၊ ကိလေသာတို့သည်။ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ၊ တစ်ဖန်ထပ်ကာ မဖြစ် ပေါ်လာခြင်း သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်သို့။ ပတ္တာဣဝ၊ ရောက်ရကုန်သကဲ့သို့။ တထာ၊ ထို့အတူ။ တိဏ္ဏန္နမ္ပိ၊ သုံးပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ မဟေသီနံ၊ သီလက္ခန္ဓ စသည်ဖွေရှာ မြတ်စွာဘုရား, နှစ်ပါးသော ထေရ်အရှင်တို့၏။ ပဟီနာ၊ ဗောဇ္ဈင်တရားဖြင့် ပယ်ရှားအပ်ပြီး ဖြစ်ကုန်သော။ တေ အာဗာဓာ စ၊ ထိုရောဂါတို့သည်လည်း။ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ၊ တဖန်ထပ်ကာ မဖြစ်လာခြင်းသဘော ရှိသည်၏ အဖြစ်သို့။ ပတ္တာ၊ ရောက်ကုန်ပြီ။

၁၁-ပုဗ္ဗဏှသုတ်ပါဠိ

၁၄၆။ ယံ ဒုန္နိမိတ္တံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊
ယော စာ မနာပေါ သကုဏဿ သဒ္ဒေါ။
ပါပဂ္ဂဟော ဒုဿုပိနံ အကန္တံ၊
ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဝိနာသ'မေန္တု။

၁၄၇။ ယံ ဒုန္နိမိတ္တံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊
ယော စာ မနာပေါ သကုဏဿ သဒ္ဒေါ။
ပါပဂ္ဂဟော ဒုဿုပိနံ အကန္တံ၊
ဓမ္မာနုဘာဝေန ဝိနာသ'မေန္တု။

၁၄၈။ ယံ ဒုန္နိမိတ္တံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊
ယော စာ မနာပေါ သကုဏဿ သဒ္ဒေါ။
ပါပဂ္ဂဟော ဒုဿုပိနံ အကန္တံ၊
သံဃာနုဘာဝေန ဝိနာသ'မေန္တု။

၁၄၉။ ဒုက္ခပ္ပတ္တာ စ နိဒ္ဒုက္ခာ၊ ဘယပ္ပတ္တာ စ နိဗ္ဗယာ။
သောကပ္ပတ္တာ စ နိဿောကာ၊ ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော။

၁၅၀။ ဧတ္တာဝတာ စ အမှေဟိ၊ သမ္ဘတံ ပုညသမ္ပဒံ။
သဗ္ဗေ ဒေဝါနုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ။

၁၅၁။ ဒါနံ ဒဒန္တု သဒ္ဓါယ၊ သီလံ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒါ။
ဘာဝနာဘိရတာ ဟောန္တု၊ ဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ ဂတာ။

၁၅၂။ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ ဗလပ္ပတ္တာ၊
ပစ္စေကာနဉ္စ ယံ ဗလံ။
အရဟန္တာနဉ္စ တေဇေန၊
ရက္ခံ ဗန္ဓာမိ သဗ္ဗသော။

၁၅၃။ ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။
န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၁၅၄။ ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။
န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၁၅၅။ ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။
န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

၁၅၆။ ဘဝတု သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ ရက္ခန္တု၊ သဗ္ဗဒေဝတာ။
သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ သဒါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။

၁၅၇။ ဘဝတု သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ ရက္ခန္တု၊ သဗ္ဗဒေဝတာ။
သဗ္ဗဓမ္မာနုဘာဝေန၊ သဒါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။

၁၅၈။ ဘဝတု သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ ရက္ခန္တု၊ သဗ္ဗဒေဝတာ။
သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ သဒါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။

၁၅၉။ မဟာကရုဏိကော နာထော၊ ဟိတာယ သဗ္ဗပါဏိနံ။
ပူရေတွာ ပါရမီ သဗ္ဗာ၊ ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

၁၆၀။ ဇယန္တော ဗောဓိယာ မူလေ၊ သကျာနံ နန္ဒိဝဍ္ဎနော။
ဧဝမေဝ ဇယော ဟောတု၊ ဇယဿု ဇယမင်္ဂလေ။

၁၆၁။ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ၊ သီသေ ပုထုဝိပုက္ခလေ။
အဘိသေကေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ၊ အဂ္ဂပ္ပတ္တော ပမောဒတိ။

၁၆၂။ သုနက္ခတ္တံ သုမင်္ဂလံ၊ သုပ္ပဘာတံ သုဟုဋ္ဌိတံ။
သုခဏော သုမုဟုတ္တော စ၊ သုယိဋ္ဌံ ဗြဟ္မစာရိသု။

၁၆၃။ ပဒက္ခိဏံ ကာယကမ္မံ ဝါစာကမ္မံ ပဒက္ခိဏံ၊
ပဒက္ခိဏံ မနောကမ္မံ၊ ပဏီဓိ တေ ပဒက္ခိဏေ။

၁၆၄။ ပဒက္ခိဏာနိ ကတွာန၊ လဘန္တတ္ထေ ပဒက္ခိဏေ။
တေ အတ္ထလဒ္ဓါ သုခိတာ၊ ဝိရူဠှာ ဗုဒ္ဓသာသနေ။
အရောဂါ သုခိတာ ဟောထ၊ သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ။
၁၁-ပုဗ္ဗဏှသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

---

ပုဗ္ဗဏှသုတ်နိဿယ

၁၄၆။ ယံဒုန္နိမိတ္တဉ္စ၊ အကြင် မကောင်းသော နိမိတ်သည်လည်းကောင်း။ ယံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊ အကြင် အမင်္ဂလာသည် လည်းကောင်း။ သကုဏဿ၊ ငှက်ဆိုး၏။ အမနာပေါ၊ နှစ်သက်ဖွယ်မရှိသော။ ယော သဒ္ဒေါ စ၊ အကြင် အသံသည် လည်းကောင်း။ ယော ပါပဂ္ဂဟော စ၊ အကြင် ပါပဂြိုဟ်သည် လည်းကောင်း။ အကန္တံ၊ နှစ်လိုဖွယ်မရှိသော။ ယံ ဒုဿုပိနဉ္စ၊ အကြင် မကောင်းသော အိပ်မက်သည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ ဧတေ ဒုန္နိမိတ္တံ၊ ထို မကောင်းသောနိမိတ် စသည်တို့သည်။ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ ဘုရားမြတ်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့်။ ဝိနာသံ၊ အလျှင်းမရောက် ကင်းပျောက်ခြင်းသို့။ ဧန္တု၊ ရောက်ပါစေကုန်သတည်း။

၁၄၇။ ယံဒုန္နိမိတ္တဉ္စ၊ အကြင် မကောင်းသော နိမိတ်သည်လည်းကောင်း။ ယံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊ အကြင် အမင်္ဂလာသည် လည်းကောင်း။ သကုဏဿ၊ ငှက်ဆိုး၏။ အမနာပေါ၊ နှစ်သက်ဖွယ်မရှိသော။ ယော သဒ္ဒေါ စ၊ အကြင် အသံသည် လည်းကောင်း။ ယော ပါပဂ္ဂဟော စ၊ အကြင် ပါပဂြိုဟ်သည် လည်းကောင်း။ အကန္တံ၊ နှစ်လိုဖွယ်မရှိသော။ ယံ ဒုဿုပိနဉ္စ၊ အကြင် မကောင်းသော အိပ်မက်သည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ ဧတေ ဒုန္နိမိတ္တံ၊ ထို မကောင်းသောနိမိတ် စသည်တို့သည်။ ဓမ္မာနုဘာဝေန၊ တရားတော်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့်။ ဝိနာသံ၊ အလျှင်းမရောက် ကင်းပျောက်ခြင်းသို့။ ဧန္တု၊ ရောက်ပါစေကုန်သတည်း။

၁၄၈။ ယံဒုန္နိမိတ္တဉ္စ၊ အကြင် မကောင်းသော နိမိတ်သည်လည်းကောင်း။ ယံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊ အကြင် အမင်္ဂလာသည် လည်းကောင်း။ သကုဏဿ၊ ငှက်ဆိုး၏။ အမနာပေါ၊ နှစ်သက်ဖွယ်မရှိသော။ ယော သဒ္ဒေါ စ၊ အကြင် အသံသည် လည်းကောင်း။ ယော ပါပဂ္ဂဟော စ၊ အကြင် ပါပဂြိုဟ်သည် လည်းကောင်း။ အကန္တံ၊ နှစ်လိုဖွယ်မရှိသော။ ယံ ဒုဿုပိနဉ္စ၊ အကြင် မကောင်းသော အိပ်မက်သည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ ဧတေ ဒုန္နိမိတ္တံ၊ ထို မကောင်းသောနိမိတ် စသည်တို့သည်။ သံဃာနုဘာဝေန၊ သံဃာတော်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့်။ ဝိနာသံ၊ အလျှင်းမရောက် ကင်းပျောက်ခြင်းသို့။ ဧန္တု၊ ရောက်ပါစေကုန်သတည်း။

၁၄၉။ ဒုက္ခပတ္တာ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခ ဆိုက်ရောက်နေကြကုန်သော။ သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ပါဏိနော၊ သတ္တဝါတို့သည်။ နိဒ္ဒုက္ခာ စ၊ ဆင်းရဲ မရှိကြကုန်သည်လည်း။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ဘယပတ္တာ၊ ဘေး အန္တရာယ် ဆိုက်ရောက်နေကြကုန်သော။ သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ပါဏိနော၊ သတ္တဝါတို့သည်။ နိဗ္ဘယာ စ၊ ဘေးအန္တရာယ် မရှိကြကုန်သည်လည်း။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သောကပ္ပတ္တာ၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းသို့ ဆိုက်ရောက်၍ နေကြကုန်သော။ သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ပါဏိနော၊ သတ္တဝါတို့သည်။ နိဿောကာ စ၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း မရှိကြကုန်သည်လည်း၊ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

၁၅၀။ စ၊ ပတ္တိဒါနစကား မြွက်ကြားလိုက်ပါဦးအံ့။ ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော တရားအလျဥ် စကားအစဉ်ဖြင့်။ အမှေဟိ၊ ငါတို့သည်။ သမ္ဘတံ၊ ကောင်းစွာ ဆည်းပူးအပ်သော။ ပုညသမ္ပဒံ၊ ကောင်းမှု၏ ပြည့်စုံခြင်းကို။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဒေဝါ၊ နတ်တို့သည်။ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ၊ စည်းစိမ်များစွာ ချမ်းသာအကုန် ပြည့်စုံပြီးမြောက်ခြင်းငှာ။ အနုမောဒန္တု၊ သာဓု သာဓု အနုမောဒနာ ပြုကြပါကုန်လော့။

၁၅၁။ သဒ္ဓါယ၊ ရတနာသုံးတန် ကံ ကံ၏အကျိုး မြတ်နိုးယုံကြည်ကြကုန်၍။ ဒါနံ၊ အလှူဒါနကို။ ဒဒန္တု၊ လှူဒါန်းကြပါကုန်လော့။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါမလပ်။ သီလံ၊ သီလကို။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်ကြပါကုန်လော့။ ဘာဝနာဘိရတာ၊ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ၌ နှစ်ခြိုက်ရွှင်ပျော် မွေ့လျော်ကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါကုန်လော့။ အာဂတာ၊ ပရိတ်တရားတော် နာယူရန် ဆိုက်ရောက်လာကြကုန်သော။ ဒေဝတာ၊ နတ်တို့သည်။ ဂစ္ဆန္တု၊ ကိုယ့်ရပ်ဌာန ပြန်ကြပါကုန်လော့။

၁၅၂။ ဗလပ္ပတ္တာ၊ ကာယဗလ ဉာဏဗလ စွမ်းအားကို ရ ပိုင်တော်မူကြကုန်သော။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ယေ ဗုဒ္ဓါ၊ အကြင် ဘုရားရှင်တို့သည်။ (သန္တိ၊ ရှိတော်မူကြကုန်၏။) တေ သဉ္စ၊ ထိုဘုရားရှင်တို့၏ လည်းကောင်း။ ပစ္စေကာနဉ္စ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ လည်းကောင်း။ ယံ ဗလံ၊ အကြင် စွမ်းအား ရှိန်စော် အာနုဘော်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တေန ဗလေန စ၊ ထို အစွမ်း အာနုဘော်ဖြင့် လည်းကောင်း။ အရဟန္တာနံ၊ ရဟန္တာတို့၏။ တေဇေန စ၊ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့် လည်းကောင်း။ သဗ္ဗသော၊ အခါခပ်သိမ်း။ ရက္ခံ၊ အကာ အကွယ် အစောင့်အရှောက်ကို။ အဟံ၊ ငါသည်။ ဗန္ဓာမိ၊ ဖွဲ့ပါ၏။

၁၅၃။ ဣဓ ဝါ၊ ဤလူ့ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ဟုရံ ဝါ၊ နဂါးပြည် ဂဠုန်ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ယံကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော။ ဝိတ္တံ၊ ဥစ္စာရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ သဂ္ဂေသု ဝါ၊ နတ်ပြည် ဗြဟ္မာပြည်တို့၌ လည်းကောင်း။ ပဏီတံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ ယံ ရတနံ၊ အကြင်ရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိပေ၏။ (ဧတ္ထ၊ ဤရတနာတို့တွင်) တထာဂတေန၊ မြတ်စွာဘုရားနှင့်။ သမံ၊ တူညီသောရတနာကား။ န နော အတ္ထိ၊ မရှိသည်သာတည်း။ ဗုဒ္ဓေ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၁၅၄။ ဣဓ ဝါ၊ ဤလူ့ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ဟုရံ ဝါ၊ နဂါးပြည် ဂဠုန်ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ယံကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော။ ဝိတ္တံ၊ ဥစ္စာရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ သဂ္ဂေသု ဝါ၊ နတ်ပြည် ဗြဟ္မာပြည်တို့၌ လည်းကောင်း။ ပဏီတံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ ယံ ရတနံ၊ အကြင်ရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိပေ၏။ (ဧတ္ထ၊ ဤရတနာတို့တွင်) တထာဂတေန၊ တရားတော်နှင့်။ သမံ၊ တူညီသောရတနာကား။ န နော အတ္ထိ၊ မရှိသည်သာတည်း။ ဓမ္မေ၊ တရား၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၁၅၅။ ဣဓ ဝါ၊ ဤလူ့ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ဟုရံ ဝါ၊ နဂါးပြည် ဂဠုန်ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ယံကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော။ ဝိတ္တံ၊ ဥစ္စာရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ သဂ္ဂေသု ဝါ၊ နတ်ပြည် ဗြဟ္မာပြည်တို့၌ လည်းကောင်း။ ပဏီတံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ ယံ ရတနံ၊ အကြင်ရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိပေ၏။ (ဧတ္ထ၊ ဤရတနာတို့တွင်) တထာဂတေန၊ သံဃာတော်နှင့်။ သမံ၊ တူညီသောရတနာကား။ န နော အတ္ထိ၊ မရှိသည်သာတည်း။ သံဃေ၊ သံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

၁၅၆။ သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာအပေါင်း အကောင်းမှန်သမျှသည်။ ဘဝတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ သဗ္ဗဒေဝတာ၊ အလုံးစုံသောနတ်တို့သည်။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ အလုံးစုံသော ဘုရားရှင်တို့၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြောင့်။ တေ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သုခီ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်းရှိကုန်သည်။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။

၁၅၇။ သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာအပေါင်း အကောင်းမှန်သမျှသည်။ ဘဝတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ သဗ္ဗဒေဝတာ၊ အလုံးစုံသောနတ်တို့သည်။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သဗ္ဗဓမ္မာနုဘာဝေန၊ အလုံးစုံသော တရားတော်တို့၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့်။ တေ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သုခီ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်းရှိကုန်သည်။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။

၁၅၈။ သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာအပေါင်း အကောင်းမှန်သမျှသည်။ ဘဝတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ သဗ္ဗဒေဝတာ၊ အလုံးစုံသောနတ်တို့သည်။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သဗ္ဗသံဃာနုဘာဝေန၊ အလုံးစုံသော သံဃာတော်တို့၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့်။ တေ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သုခီ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်းရှိကုန်သည်။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။

၁၅၉။ မဟာကာရုဏိကော၊ ကြီးမြတ်သော ကရုဏာ ရှိတော်မူသော။ နာထော၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ သဗ္ဗပါဏိနံ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၏။ ဟိတာယ၊ အကျိုးစီးပွါးအလို့ငှါ၊ သဗ္ဗာ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ပါရမီ၊ ဒါနစသည် ပါရမီတော်တို့ကို။ ပူရေတွာ၊ ဖြည့်ကျင့်တော်မူ၍။ ဥတ္တမံ၊ ထူးမြတ်သော။ သမ္ဗောဓိံ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို။ ပတ္တော၊ ရတော်မူခဲ့လေပြီ။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေ သတည်း။

၁၆၀။ သကျာနံ၊ သာကီဝင်မင်းတို့၏။ နန္ဒိဝဍ္ဎနော၊ အားရနှစ်သက်ခြင်းကို တိုးပွါးစေတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဗောဓိယာ၊ ဗောဓိပင်၏။ မူလေ၊ အနီးတခွင် အပရာဇိတပလ္လင်၌။ ဇယန္တော ယထာ၊ မာရ်ငါးပါးကို အောင်မြင်တော် မူသကဲ့သို့။ ဧဝမေဝ၊ ဤအတူသာလျင်။ (တေ၊ သင့်အား။) ဇယော၊ ဘေးရန်ခပင်း အောင်မြင်ခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ တွံ၊ သင်သည်။ ဇယမင်္ဂလေ၊ အောင်ရာအောင်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာတရားတို့ကို။ ဇယဿု၊ ခရီးရောက်အောင် ပြီးမြောက်လျှင်လျှင် အောင်မြင်ပါစေသတည်း။

၁၆၁။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ၊ အလုံးစုံသော မြတ်စွာဘုရားတို့၏။ အဘိသေကေ၊ ဗုဒ္ဓါဘိသေက ခံယူရာဌာနဖြစ်ပေသော။ သီသေ၊ မြေတို့၏အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သော။ ပုထုဝိပုက္ခလေ၊ တင့်တယ်ထူးလွန် မြေမွန် မြေမြတ်ဖြစ်ပေသော။ အပရာဇိတ ပလ္လင်္ကေ၊ အပရာဇိတမည်တွင် ပလ္လင်တော်၌။ အဂ္ဂပ္ပတ္တော၊ ထွတ်ဖျား တိုင်မြောက် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်သည်။ ပမောဒတိ၊ အလွန်ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်တော်မူရပေ၏။ (ဧဝမေဝ၊ ဤအတူပင်။ တွံ၊ သင်သည်။ အဂ္ဂပ္ပတ္တော၊ အထက်တန်းသို့ တက်လှမ်းပေါက်ရောက် သည်ဖြစ်၍။ ပမောဒဿု၊ ဝမ်းမြောက်ပါစေသတည်း။)

၁၆၂။ (ယသ္မိံ ဒိဝသေ၊ အကြင်နေ့၌။ တယော သုစရိတဓမ္မေ၊ သုစရိုက်တရား သုံးပါးတို့ကို။ ပရိပူရေန္တိ၊ ဖြည့်ကျင့်ကြကုန်၏။ သော ဒိဝသော၊ ထိုနေ့သည်။) သုနက္ခတ္တံ၊ နက္ခတ်အပေါင်း မကောင်းမရှိ အကောင်းအတိသာတည်း။ သုမင်္ဂလံ၊ အမင်္ဂလာ ဘယ်အခါမရှိ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာအတိသာတည်း။ သုပ္ပဘာတံ၊ အပြစ်ကင်းရှင်း ကောင်းသော မိုးလင်းရခြင်းပင်တည်း။ သုဟုဋ္ဌိတံ၊ သာယာ သန့်ရှင်း ကောင်းသော အိပ်ရာမှ ထရခြင်းပင်တည်း။ သုခဏော၊ ကြုံလာဆိုက်ရ ခဏတိုင်းမှာ ကောင်းသော ခဏချည်းသာတည်း။ သမုဟုတ္တော စ၊ မုဟုတ်တိုင်းမှာ အကောင်းချည်းသာတည်း။ (တသ္မိံ ဒိဝသေ၊ ထိုသုစရိုက်ကျင့်ရာ နေ့အခါ၌။) ဗြဟ္မစာရိသု၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်လေ့ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌။ ယိဋ္ဌံ၊ လှူအပ်, ပူဇော်အပ်သော အလှူသည်။ သုယိဋ္ဌံ၊ အပြစ်ကင်း၍ သန့်ရှင်းကောင်းမြတ်သော ပူဇော်ရခြင်းဖြစ်ပါပေ၏။

၁၆၃။ (တသ္မိံ ဒိဝသေ၊ ထိုသုစရိုက်ကျင့်ရာနေ့အခါ၌။) ကာယကမ္မံ၊ ထိုသူပြုသည့် ကာယကံမှု မှန်သမျှသည်။ ပဒက္ခိဏံ၊ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း အကောင်း အမြတ်ချည်းသာတည်း။ ဝစီကမ္မံ၊ ဝစီကံမှု မှန်သမျှသည်။ ပဒက္ခိဏံ၊ တိုးတက် ကြီးပွါးကြောင်း အကောင်းအမြတ်ချည်းသာတည်း။ မနောကမ္မံ၊ မနောကံ မှန်သမျှသည်လည်း။ ပဒက္ခိဏံ၊ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း အကောင်း အမြတ်ချည်းသာတည်း။ တေ၊ ထိုသုစရိုက်ကျင့်သူ၏ ကံသုံးပါးတို့ကား။ ပဒက္ခိဏေ၊ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း ကောင်းမှု၌၊ ပဏီဓိ၊ ထားခြင်းမည်ပေ၏။

၁၆၄။ ပဒက္ခိဏာနိ၊ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း ကောင်းမှုကံတို့ကို။ ကတွာန၊ ပြုကြကုန်၍။ ပဒက္ခိဏေ၊ တိုးတက်ကောင်းမြတ်ကုန်သော။ အတ္ထေ၊ အကျိုးတို့ကို။ လဘန္တိ၊ ရရှိကြကုန်၏။ တေ (တုမှေ)၊ ထိုသင်တို့သည်။ အတ္ထလဒ္ဓါ၊ ရအပ်သော ကောင်းကျိုးရှိကြကုန်သည်။ သုခိတာ၊ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်သည်။ ဗုဒ္ဓသာသနေ၊ ဘုရားသာသနာတော်၌။ ဝိရူဠှာ၊ တိုးတက် စည်ကား ကြီးပွါးကြကုန်သည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကြကုန်၍။) သဗ္ဗေဟိ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဉာတိဟိ၊ အဆွေအမျိုးတို့နှင့်။ သဟ၊ တကွ။ အရောဂါ၊ ရောဂါမရှိကြကုန်သည်။ သုခိတာ၊ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်သည်။ ဟောထ၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

---

ပရိတ်ကြီး နိဿယသစ်

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နတ်ပင့်

(၁) သမန္တာ စက္က ဝါဠေသု၊ အတြာ’ ဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ။
သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။

(၁) သမန္တာ၊ ဤစကြဝဠာခွင် ပတ်ဝန်းကျင်မှ။ စက္ကဝါဠေသု၊ စကြဝဠာပေါင်း တိုက်တစ်သောင်းတို့၌။ ဒေဝတာ၊ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်။ အတြ၊ ဤပရိတ်တရား ဟောကြားရာဌာနသို့။ အာဂစ္ဆန္တု၊ လာရောက်ကြကုန်လော့။ မုနိရာဇဿ၊ မုနိတို့၏ဘုရင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏။ သဂ္ဂမောက္ခဒံ၊ နတ်ပြည်,နိဗ္ဗာန်အကျိုးကိုပေးတတ်သော။ သဒ္ဓမ္မံ၊ ပရိတ်တရားတော်ကို။ သုဏန္တု၊ နာလှည့်ကြကုန်လော့။

စကားပြေ-ဤစကြဝဠာ၏ ပတ်ဝန်းကျင် စကြဝဠာတစ်သောင်းရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် ဤပရိတ်တရား ဟောကြားရာ ဌာနသို့ လာရောက်ကြကုန်လော့၊ မြတ်စွာဘုရား၏ နတ်ပြည်နိဗ္ဗာန်အကျိုးကို ပေးတတ်သော ပရိတ်တရားတော်ကို နာယူလှည့်ကြပါကုန်လော့။

နတ်တို့ကိုဖိတ်ခြင်း။ “သမန္တာ” စသည်ကား ပရိတ်မရွတ်မီ ရှေးဦးစွာ နတ်များကို ဖိတ်မန္တကပြုခြင်းတည်း။ ဘုရားရှင့် လက်ထက်တော်၌ ကျွတ်တမ်းဝင်ကြသူများတွင် လူသားကား အနည်းငယ်မျှသာ၊ နတ်ဗြဟ္မာများမှာ မရေမတွက်နိုင်လောက်အောင်ပင် ကျွတ်တမ်းဝင် ကြ၏။ မင်္ဂလသုတ် မဟာသမယသုတ်စသော သုတ္တန်များကို ဟောသောအခါ တစ်သောင်းသော စကြဝဠာမှ နတ်ဗြဟ္မာများ လာရောက်နာယူခဲ့ရာ တရားထူးရကြသော နတ်ဗြဟ္မာတို့မှာ မရေမတွက်သာအောင်ပင် များလှ၏။ ကျမ်းဂန်များအရဆိုလျှင် နတ်များမှာ ဘုရားတရားတော်ကို လွန်စွာလေးစား၍ နာကြားရန် ငံ့လင့်လျက်ရှိကြောင်း သိရ၏။ ထို့ကြောင့် နတ်များ၏ အကူအညီ အစောင့်အရှောက်ကို ရလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ချက်ဖြင့် ဖိတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့ ကပ်ရောဂါများ အန္တရာယ်များ၌ နတ်ဆိုးများ၏ ပယောဂများလည်း ပါတတ်ရာ နတ်ကောင်းများလာလျှင် နတ်ဆိုးများ ပြေးရှောင်တတ်၍ အန္တရာယ်ကင်းခြင်းစသော အကျိုးပြီးရေး၌ နတ်ကောင်းများ လာရောက်ရေးကို လိုလားအပ်သည်ဖြစ်ရာ နတ် ဗြဟ္မာတို့ကို အထူးတလည် ဖိတ်ကြားခြင်းအမှုမှာ အစဉ်အလာတစ်ခု ဖြစ်ရသည်။

စကြဝဠာ။ စက္ကံ ဝိယ ဝါဠတေ ဝေဌယတီတိ စက္ကဝါဠံ။ စက္ကံ ဝိယ၊ စက်ဝိုင်းကဲ့သို့။ ဝါဠတေ ဝေဌယတိ၊ ရစ်ပတ်တတ်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင်။ စက္ကဝါဠ၊ စက္ကဝါဠ မည်၏။ ကမ္ဘာလောကဓာတ်ကို တန်တိုင်းပမာ ရစ်ဝိုင်းကာလျက်ရှိသော စကြဝဠာ တောင်ပင်တည်း။ တနည်း-စက္ကသဒ္ဒါ ဒေသသမူဟ (အရပ်အပေါင်း) အနက်ယူ၍ စက္ကံ၊ အရပ်ဒေသအပေါင်းကို။ ဝလတိ အာဝရဏံ ကရောတိ၊ ဆီးတားမှုကို ပြုတတ်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်၊ စက္ကဝါဠိ၊ စက္ကဝါဠ မည်၏။ စက္ကဝါဠိမေတ္ထ အတ္ထိတိ စက္ကဝါဠ။ ဧတ္ထ၊ ဤလောကဓာတ်၌။ စက္ကဝါဠ၊ စကြဝဠာတောင်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဣဘိ၊ ထို့ကြောင့်။ စက္ကဝါဠိ စက္ကဝါဠ မည်၏-ဟု အဿတ္ထိတဒ္ဓိတ်ပြု၍ လောကဓာတ် ခေါ် စကြဝဠာကို ရသည်။

ပိယာလ=လွန်၊ မလ္လိကာ=ကြက်ရုံး၊ ဥသီရ=ပန်းရင်းတို့ကား အပင်ဟောများတည်း။ ၎င်းတို့၏ အသီးအပွင့် အမြစ်တို့ကို ဟောစေလိုသောအခါ–"ပိယာလဿ ဖလာ နိပိယာလာနိ။ မလ္လိကာယ ပုပ္ပါနိ မလ္လိကာနိ။ ဥသီရဿ မူလံ ဥသီရံ" ပြုကာ တဒ္ဓိတ် အဖြစ် မောဂ္ဂလ္လာန် (၄၊ ၆၇) ၌ ကြံခဲ့၏။ ထို့ပြင် ထိုသို့ တဒ္ဓိက်မကြံတော့ပဲ အဘေဒေါ ပစာရ (မကွဲ မပြား တစ်သားတည်း တစ်ခုတည်းအဖြစ် တင်စားခြင်း) အားဖြင့် ပိယာလ စသည်ကပင် အသီးစသည်ကို ဟောနိုင်ကြောင်း တနည်း ကြံပြန်သည်။ ဤထုံးနည်းအရ စကြဝဠာတောင်ဟော စက္ကဝါဠကို- အဿတ္ထိကတဒ္ဓိတ်-မပြုတော့ပဲ ၎င်းကပင် အဘေဒေါပစာရအားဖြင့် စကြဝဠာတခုလုံးကိုလည်း ဟောနိုင်တော့သည်ဟု ကြံ။ သက္ကဋကိုမှီ၍ ကြံသည်။ ထို့ပြင် “စက္ကဝါဋ" ဟု ဆိုလိုလျက် ဋ-သည် ဠ, အာ-သည် ရဿဖြစ်၍ “စက္ကဝါဠ” ဟု ဆိုရသည်။ ရထားဘီးကဲ့သို့ အညီအမျှ ဝန်းဝိုင်းသောကြောင့် ၎င်း၊ ရေတွင်းကဲ့သို့ တွင်းသဏ္ဌာန် ပုံဟန်ရှိသောကြောင့်၎င်း "စက္ကဝါဠ" အမည်ရခဲ့ သည်။ (ဇိနာလင်္ကာရဋီကာနည်းတည်း)။

စကြဝဠာတောင်ဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း မြင်းမိုရ်တစ်ခုဟု ဆိုအပ်သော ဌာနကို စကြဝဠာဆိုသည်။ ၎င်းကိုပင် လောကဓာတ်ဟုလည်း ခေါ်ရ၏။ သာသနာဝင် ကျမ်းဂန်များအလိုမှာ စကြဝဠာသည် အဝိုင်းသာ ဖြစ်၏။ ဤစကြဝဠာ၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ထိုကဲ့သို့ စကြဝဠာမျိုးတွေ ဆက်ကာ ဆက်ကာ တည်နေရာ အဆုံးမရှိတော့ပေ။ လင်ပန်းသုံးချုပ် စပ်သောအခါ အလယ်၌ ကွက်လပ်ရှိသကဲ့သို့ စကြဝဠာသုံးခု ဆုံမိသောအခါတိုင်း၌ ကွက်လပ်ရှိခဲ့ရာ ထိုကွက်လပ်ကား လောကန္တရိက်ခေါ် ငရဲ၏ တည်ရာတည်း။

ခေတ်သုံးပါး။ ဤသို့ ဆက်စပ်တည်မနေသော စကြဝဠာတို့တွင် ဤစကြဝဠာ၏ပတ်လည်၌ တည်နေသော စကြဝဠာတစ်သောင်းကား ဇာတိခေတ်တည်း။ ဘုရားလောင်း ပဋိသန္ဓေတည်ရာ, ဖွားရာအခါ စသည်၌ အတူမြေလှုပ်ခြင်း, နတ်ဗြဟ္မာများ ဘုရား တရား အတူလာနာခြင်း စသည်ဖြင့် အဖြစ်တူကြသော တွဲဖက် လောကဓာတ်များတည်း။ စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းသည် အာဏာခေတ်မည်၏။ ဘုရားရှင်၏ ပရိတ်တရားတော် အာဏာနှံ့ရောက်ရာ နယ်တည်း။ ထိုမှပြင်ပ အဆုံးမရှိသော စကြဝဠာများကား ဝိသယခေတ်မည်၏။ ပရိတ်တော်၏အာဏာ စကြဝဠာ ကုဋေတစ်သိန်း နှံသည်ဆိုသောကြောင့် စကြဝဠာ ကုဋေတစ်သိန်းက နက်များ တရားလာနာသည်ကား မဟုတ်၊ ဘုရားတန်ခိုး အာနုဘော်ကြောင့် ပရိတ်တော်၏ အာဏာအစွမ်း အရှိန်အဝါသာ ရောက်ခြင်းဖြစ်၏။ တရားတော်ကိုကား စကြဝဠာ တစ်သောင်းက နတ်ဗြဟ္မာများသာ လာရောက်နာကြ၏။ မဟာသမယစသော သုတ္တန်များနှင့် အဘိဓမ္မာ ဒေသနာ ဟောရာ၌ တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်က နတ်များသာ လာကြောင်း အဆိုရှိခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် “သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု”၌ သာမည ဖြစ်သော်လည်း စကြဝဠာတစ်သောင်းကိုသာ ယူရတော့သည်။

သဒ္ဓမ္မ။ သတံ ဓမ္မော၊ သူတော်ကောင်းတို့၏ တရား။ သန္တော ဓမ္မော၊ ချီးမွမ်းအပ် ကောင်းမြတ်သောတရား။ ဤအနက်များအရ သဒ္ဓမ္မ မည်၏။ ထိုသဒ္ဓမ္မမှာ ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မ (=ပိဋကသုံးပုံ), ပဋိပတ္တိ သဒ္ဓမ္မ (=မဂ်ဖိုလ်ရကြောင်းအကျင့်များ), အဓိဂမသဒ္ဓမ္မ (=မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်) ဟု သုံးမျိုးတည်း။ ထိုသုံးမျိုးလုံးပင် သဒ္ဓမ္မမည်သောကြောင့် ထိုထိုပါဠိ၌ သဒ္ဓမ္မသဒ္ဒါသည် သုံးပါးလုံးကို၎င်း, နှစ်ပါးကို၎င်း, တစ်ပါးကို၎င်း တစ်ပါးထဲက အစိတ်စိတ် တရားကို၎င်း အရာအားလျော်စွာ ဟောသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထို့ကြောင့် ဤ၌လည်း ပရိယတ္တိ၏ အစိတ်ဖြစ်သော ပရိတ် တရားတော်ကို ဟောလျက် ရှိပါသည်။ ထိုပရိတ်တရားတော် သဒ္ဓမ္မကို နှစ်သက် ခုံမင်အောင် ဂုဏ်တင်လိုပြန်၍ “သဂ္ဂမောက္ခဒံ=နတ်ပြည်နိဗ္ဗာန် အကျိုးကို ပေးဘတ်သော”ဟု ဆို၏။ ပရိတ်တော်အလုံးစုံကို မဆိုထားဘိ မင်္ဂလသုတ် တရားတော်အတိုင်းမျှ လိုက်နာ ကျင့်ကြံလျှင်ပင် နတ်ပြည် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရမည်မှာ မလွဲနိုင်တော့ဟု ယုံကြည်ထိုက်ပေသည်။

နတ်, နတ်ပြည်ရှိသလော။ နတ်ပြည်, ဗြဟ္မာ့ပြည်များ ထင်ရှားရှိ၍ ထို နတ်ပြည်, ဗြဟ္မာ့ပြည်များသို့ ဘုရားရှင် ကြွတော်မူကြောင်းကို၎င်း, တန်ခိုးကြီး ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့ ကြွရောက်တော်မူကြောင်းကို၎င်း, လက်ထက်တော်က ဘုရားမြတ်ထံ နတ်ဗြဟ္မာများ ရံခါ တစ်ဦးချင်း, ရံခါ အစုအဝေးဖြင့် အဖူးအမျှော် တရားနာ လာရောက်ကြကြောင်းကို၎င်း ပါဠိအဋ္ဌကထာများ၌ များစွာပင် တွေ့ ရ၏။ သဘာဝဓမ္မများ ဆန်းကြယ်ပုံကို၎င်း, ထိုသို့ ဆန်းကြယ်သည်နှင့် အမျှ သဘာဝဓမ္မများဖြင့် တည်ရှိနေသော သက်ရှိသက်မဲ့ သတ္တဝါ အရာဝတ္ထုတို့၏ ထူးခြားဆန်းပြားပုံကို၎င်း, ထိုတွင် အချို့ကို ပကတိမျက်စိဖြင့် မမြင်ရပဲ ဉာဏ်ထူးများဖြင့်သာတွေ့နိုင် မြင်နိုင်သည်ကို၎င်း မထောက်မထား မိမိတို့ မမြင်ရ၍ မရှိဟုဆိုသော သူများက နတ်ဗြဟ္မာနှင့် သူတို့၏ ဘုံဌာနများကို လက်မခံလို ငြင်းပယ်လိုကြ၏။ နတ်ဗြဟ္မာကို ငြင်းပယ်လိုကြသော ထိုသူများကား နတ်ဗြဟ္မာကိုသာမက အဆက်မပြတ် ဖြစ်ရသော သံသရာ သဘာဝကိုပင် ပစ်ပယ်လျက် တမလွန်ဘဝ မရှိဟုပင် ဆိုလျက်ရှိကြ၏။

တမလွန်ဘဝ။ သတ္တဝါတဦး၏ ရှေးဘဝကံအကြောင်းကို၎င်း ထိုကံက ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေပုံကို၎င်း ဘုရားရှင်နှင့် အဘိညာဉ် ဉာဏ်ထူးရှင် ပုဂ္ဂိုလ်များသာ အတိအကျ သိနိုင်မြင်နိုင်၏၊ ထိုဉာဏ်မရသူ တို့ကား ဘုရားကို ယုံကြည်သောအားဖြင့် ဘုရားဟောအရ သိကြရ၏။ ဘုရားဟောအရ သိကြရသည် ဆိုသော်လည်း ဇွတ်မှိတ် ယုံကြည်ရခြင်း မျိုးကား မဟုတ်၊ မှန်းဆထောက်ထားဖွယ် အကြောင်းများ ဓမ္မများအရ ယုံကြည်ယူဆရခြင်း ဖြစ်၏။

ဇာတ်နိပါတ်များ၌ ရှေးဘဝကို မြင်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များရှိခဲ့ရာ (နာရဒဇာတ်စသည်) အချို့ တစ်ဘဝမြင်နိုင်၍ အချို့ ခုနစ်ဘဝ အချို့ထို့ထက် အလွန်ပင် မြင်နိုင်ကြ၏။ ထို့အတူ ယခုအခါလည်း လူဝင်စားများရှိတတ် ရာ သူတို့သည် လွန်ခဲ့သောဘဝက အဖြစ်အပျက်ကို ပြောနိုင်ကြ၍ ထိုဘဝက ဆွေမျိုး မိဘ မိတ်ဆွေစသည်နှင့် ပစ္စည်းဝတ္ထုများကို သိကြ အသေအချာပြောပြနိုင်ကြ၏။ အချို့ လူဘဝမှ အချို့မှာ ကျွဲ နွား မျောက်စသော တိရစ္ဆာန်ဘဝမှ ဖြစ်လာကြရသည်ကို ပြောပြနိုင်ကြ၏။ ဇာတိဿရဉာဏ် (=လွန်ခဲ့သော ဘဝကို အမှတ်ရသော ဉာဏ်)ခေါ် ထိုဉာဏ်မျိုးရသော ထူးခြားသောသူများကို တစ်ရံတစ်ခါ တွေ့ရ ကြားရခြင်းဖြင့် ဤဘဝမှ ဘဝတပါးပြောင်းကြရ ဖြစ်ကြရသည်ကို ယုံကြည်ကြရ၏။ ဤ၌ဤဘဝမှ ဘဝတပါးသို့ပြောင်းရွှေ့သွားသော ရုပ်နာမ်ဟု၎င်း သတ္တဝါဟု၎င်း မရှိ၊ ဘဝတပါး၌ ရုပ်နာမ်အသစ်, သတ္တဝါအသစ်ဖြစ်ခြင်းသာ၊ သို့သော် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ပြုခဲ့သော ကံအရ ဖြစ်သည်ကို၎င်း တစ်စဉ်ထဲ တစ်စပ်ထဲ ဖြစ်နေသော ရုပ် နာမ် အစဉ်ကို၎င်း အစွဲပြု၍ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးတည်း ကဲ့သို့ပြုကာ “ဘဝတပါး ပြောင်းသည်ဟု လောက အသုံးရှိခဲ့ရာ ထိုအသုံး အရ ပြောင်းသည်ဟု ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို သတိပြုသင့်ကြ၏။

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အရ။ ထိုမျှမက ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ ဓမ္မသဘာဝများကို လေ့လာခြင်း စဉ်းစားခြင်းဖြင့်လည်း ယုံကြည်နိုင်ကြ၏။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အရ ဖြစ်သမျှ ဓမ္မများသည် အကြောင်းကင်း၍ ဖြစ်သည်မရှိ။ အကြောင်းအကျိုး အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်လျက်ရှိသော တရားများမှာ နိဗ္ဗာန်မရသမျှ အဆက်ပြတ်သည်မရှိပဲ တစပ်တည်း ဖြစ်ပျက်လျက် ရှိနေသည်သာတည်း။ ပဋိသန္ဓေခေါ် ဘဝအစ ဝိညာဉ်ဖြစ်ရာ၌ ရှေးကောင်းမှု မကောင်းမှု သင်္ခါရသည် အကြောင်းဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရ, သင်္ခါရကြောင့် ပဋိသန္ဓေ ဝိညာဉ်ဖြစ်ရ၏။ ထိုပဋိ သန္ဓေဝိညာဉ်ကြောင့် ရုပ်တရား နာမ်တရားများ ဖြစ်ပွါးခဲ့၍ တစ်ဘဝဟု ဖြစ်လာသောအခါ ထိုဘဝ၌ တဏှာ ဥပါဒါန်များဖြင့် ကံတို့ကို ပြုခဲ့ပြန်ရာ ထိုကံက ဇာတိခေါ် ဘဝအသစ်ကို ဖြစ်စေပြန်တော့သည်။ ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်သွယ်သောနည်းအရ ဘဝအစဖြစ်သော ပဋိသန္ဓေမှာ ကောင်းမှု မကောင်းမှုကံကြောင့် ဖြစ်ရ၏။ ထိုပြုပြုသမျှ ကောင်းမှု မကောင်းမှုမှာ ဓာတ်သတ္တိအဖြစ်ဖြင့် ကိန်းလျက်ရှိခဲ့ရာ အဝိဇ္ဇာ တဏှာစသော ကိလေသာမကင်းသေးလျှင် ထိုဓာတ် သတ္တိကား ပျောက်ဆုံးမသွားပဲ အခန့်သင့်သောအခါ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေတော့သည်။ ဤသို့လျှင် တစ်ဘဝနှင့်တစ်ဘဝ အဆက်မပြတ် ဆက်သွယ်လျက်ရှိအောင် ဖန်တီးနေ့သည်မှာ ကိလေသာနှင့် ကံတရားများဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်သည်။

အချို့ တမလွန်မရှိဟု ယူသူတို့က ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာကိုပင် အတိတ် အနာဂတ်မပါ ပစ္စုပ္ပန်အဖြစ်မျှကိုသာ ပြသော တရားအဖြစ် ယူဆကြ၏။ သူတို့အလိုအရဆိုလျှင် ပဋိလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကိုပင် ဟောဖွယ်မရှိတော့။ သေလျှင် ပြတ်သည်၊ ဘာမျှ ဆက်မဖြစ်တော့ လျှင် အဝိဇ္ဇာစသည် ချုပ်ငြိမ်းကြောင်း အကျင့်လည်း ကျင့်ဖို့မရှိ၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုလည်း မလိုတော့ပြီ။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရချုပ်သည်စသော ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ဟောထားသောကြောင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်မှာ အတိတ်နှင့်ပစ္စုပ္ပန်, ပစ္စုပ္ပန်နှင့်အနာဂတ် ဘဝသံသရာအဆက် မပြတ်ပုံကို ဟောသောဒေသနာအဖြစ်မှာ ထင်ရှားလှပေသည်။ အချို့က ဘဝသံသရာ အဆက်မပြတ်ဟုကား ယူဆကြ၏။ သို့သော် ကံကြောင့်ဖြစ်ရသည် မဟုတ်၊ တဏှာ ဥပါဒါန်ကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြပြန်၏။ ဓမ္မသဘာဝများ၌ ဆိုင်ရာသတ္တိများရှိခဲ့ရာ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်သောသတ္တိမှာ ကံ၌သာရှိ၍ တဏှာ ဥပါဒါန်များကား အကူအမ အထောက်အပံ့များသာ ဖြစ်ကြ၏။ သစ်ပင်ဖြစ်စေရာ၌ မြေစသည်တို့ကြောင့်-ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့မှာ အကူအညီ အကြောင်းများသာဖြစ်၍ တကယ် သစ်ပင်ကို ဖြစ်စေသည်မှာ မျိုးစေ့သာ ဖြစ်သကဲ့သို့တည်း။

ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော သစ်ပင်များ၌ အသီးများမှာ တူလျက်သာ ရှိကြ၏၊ ဥပမာ သရက်ပင်၏ အသီးများမှာ တစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အနံ့အရသာ မကွဲပြားကြ၊ သတ္တဝါများကး ထိုသို့မဟုတ်၊ မိဘတို့၏ ဥတုသွေးကြောင့် ဖြစ်ရခြင်းတူသော တမိပေါက် သားသမီးများမှာပင် အလွန် ခြားနားတတ်ကြ၏။ စိတ်နေသဘောထား, ဉာဏ်ထက် မထက် ရုပ်ရေ လှ မလှ ဓနရှိ မရှိ စသည်အားဖြင့် ကွဲပြားတတ်ကြ၏။ ထိုသို့ ကွဲပြားသည်ကို ထောက်လျှင် ယခုဘဝ မိဘအကြောင်းမှတပါး ရှေးအကြောင်း တမျိုး ရှိရာ၏။ ထိုအကြောင်းကား ကိုယ်ပြုခဲ့သည့် ကံသာ-ဟူသော အယူမှာ ဘယ်မျှ ကျေနပ်ဖွယ်ကောင်းပါသနည်း။

ထို့ပြင် “လူသေလျှင် ဘာမျှမဖြစ်တော့"ဟူသော အယူမှာ ကောင်းမှု ပြုစရာလည်း မလို၊ မကောင်းမှု ကြောက်စရာလည်း မရှိ၍ ယခုဘဝ လူကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်ဖို့ရာ ခဲယဉ်းသည်နှင့်အမျှ နောင်ဘဝရှိသည် ဆိုလျှင် ကောင်းရာမရောက် မကောင်းရာ ရောက်ရမည်ဖြစ်ရာ နှစ်ဖက်စလုံး ဘယ်မျှ ဆုံးရှုံးပါသနည်း။ဘဝတပါးရှိသည် ယူသူကား နောက်ဘဝမရှိ ထားဦးတော့ ယခုဘဝမှာ လူကောင်း လူမြတ် ဖြစ်ရခြင်းက တပန်းသာလျှက်ရှိရသည်။ နောက်ဘဝရှိလျှင်လည်း ၎င်းမှာ ကောင်းရာဘဝ၌ သုခစံရမည်မှာ သေချာ၍ နှစ်ဖက်စလုံး အမြတ်ထွက်လျက်ရှိသည်။

ဘဝဆက်ပုံ။ ဘဝသံသရာ၌ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ရန် ကံက ဖန်တီးခဲ့သည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့၌လည်း သတ္တိစွမ်းရည်များပြည့်စုံလျက် ရှိရ၏။ အထူးသဖြင့် တမလွန်ဘဝဖြစ်စေရာ၌ နာမ်ဓာတ်၏ သတ္တိက ပဓာနဖြစ်၏။ သဘာဝတရားများကို လေ့လာဘူးသူသည် မိမိစိတ်ကို ဆင်ခြင်လျှင် အစဉ်မပြတ် ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်၏။ အိပ်ပျော်ချိန်၌ပင် စိတ်ကား အဆက်မပြတ်၊ သို့သော် ဘဝင်စိတ်ခေါ် ထိုစိတ်ကိုကား သာမန် ဉာဏ်ဖြင့် မသိနိုင်။ အခြား မြင်စိတ်, ကြားစိတ်, တွေးစိတ်စသောစိတ်များ မပြတ်ဖြစ်နေပုံကိုကား သိသာ၏။ ထိုသို့ စိတ်တွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်နေ ခြင်းကို သိရခြင်းဖြင့် နောင်ဘဝကို မျက်မြင် မမြင်ရသော်လည်း သေခါနီး စိတ်များ၏ ကျေးဇူးပြုမှုကြောင့်၎င်း ကံစိတ်၏ အစွမ်းသတ္တိကြောင့်၎င်း စုတိနောက် ပဋိသန္ဓေစသော စိတ်များ အဆက်မပြတ် တစ်စပ်တည်းဖြစ်သွားပုံကို သဘောကျနိုင်တော့သည်။

အရိယာဖြစ်မှ။ သာမန်ဉာဏ်ဖြင့် စိတ်အစဉ် အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပုံ၌ တွေဝေလျှင် တွေဝေမည်။ စိတ်တစ်ခုတည်းက မြင်လိုက် ကြားလိုက် စသည်ဖြစ်နေသည်ဟု ထင်သော် ထင်တတ်၏။ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြစ်မူကား တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဖြစ်ပျက်ဖြစ်ပျက် အဆက်မပြတ် အစဉ်ဖြစ်နေသည်ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိနားလည်ရတော့သည်၊ မဂ်ပေါက် ဖိုလ်ပေါက်၍ နိဗ္ဗာန်ကိုတွေ့ရသောအခါကား ပို၍ရှင်းလင်းတော့သည်။ ရှေး ဝိပဿနာအခိုက်၌ ရုပ်နာမ်တွေ အဆက်မပြတ် ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရ၏။ ယခုနိဗ္ဗာန်ကို တွေ့ရသောအခိုက်၌ ရုပ်နာမ်တွေ ငြိမ်းစဲလျက် အဆက် ပြတ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ နောင်တစ်ချိန်မှာ ရုပ်နာမ်တွေ လုံးဝအဆက် ပြတ်ရတော့မည်ကိုလည်း သိနားလည်တော့သည်။ ထိုသို့ ရုပ်နာမ်ငြိမ်းစဲ အဆက်ပြတ်နေသော နိဗ္ဗာန ဓာတ်ကို တွေ့ရခြင်း, နောင် ငြိမ်းရတော့ မည်ကို သိရခြင်းဖြင့် ဤရုပ်နာမ်များ ရှေးက မည်သည့်အခါမျှ ပြတ်စဲခဲ့သည် မရှိပဲ ဘဝများစွာ ဆက်ကာ ဆက်ကာ မပြတ် ဖြစ်လာသည်ကို ပိုင်နိုင်စွာ ဆုံးဖြက်နိုင်တော့သည်။ ထို့ကြောင့် သောတာပန်ဖြစ်လျှင် သံသရာ၏ ရှေ့အဖို့ နောက်အဖို့ ရှေ့နောက်အဖို့ နှစ်ပါးနှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်များ၌ ယုံမှားမှု တွေဝေမှုကင်း၍ ရှင်းလင်းပြီဖြစ်သည်ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ကြသည်။ ဘဝများစွာ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ဖြစ်လာရသော သံသရာသဘောမှာ ဝိပဿနာဉာဏ်, မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်များရသောအခါ ပိုင်နိုင်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်မည် ဖြစ်ရာ ထိုဉာဏ်များ ရအောင် ကြိုးစားခြင်းဖြင့် ဘဝသံသယကို အရှင်း ပယ်ခွါနိုင်တော့သည်။

ဗြဟ္မာ့ပြည်။ တမလွန်ဘဝဆိုရာ၌ မျက်မြင် လူ တိရစ္ဆာန်ဘဝသာမက လူတို့မမြင်ကောင်းရာ ဘဝများစ္စာပင်ရှိနေသေး၏။ ထိုတွင် ဗြဟ္မာဘဝလည်း ပါရှိခဲ့ရာ ထိုဘဝကို ဘုရားအစရှိသော ဉာဏ်ထူးရှင်များကို ယုံကြည်ချက်အရ မှတ်သား လက်ခံကြရ၏။ သို့လက်ခံရာ၌ မှန်းဆထောက်ထားဖွယ်များ မရှိမဟုတ်၊ ရှိသည်သာတည်း၊ ကုသိုလ်များမှာ ကာမ, မဟဂ္ဂုတ်, လောကုတ္တရာဟု ရှိခဲ့ရာ နည်းမှန်လမ်းမှန် ဘုရားအဆုံး အာမခံ ကျင့်သူများ၌ လောကုတ္တရာကုသိုလ် မဂ်ကိုရသောအခါ ထိုမဂ်ဖြင့် နိဗ္ဗာနဓာတ် ထူးမြက်ဘော အာရုံ တွေ့ကြုံရခြင်း မဂ်၏အကျိုး ဖိုလ်ချမ်းသာ ခံစားရခြင်းဖြင့် လောကုတ္တရာ ကုသိုလ်၏အစွမ်း အာနုဘော်ကို သိကြရ၏။ ထိုကုသိုလ်ကား ဘဝမှ လွတ်မြောက်စေတတ်သော အစွမ်းသတ္တိရှိခဲ့ရာ ထိုမျှစွမ်းရည်ရှိသော ကုသိုလ်သို့ ပို့ဆောင်တတ်သော ဘာဝနာ၏ အစွမ်းကို နားလည်အံ့ဩကြရ၏။ ဘဝမှလွတ်မြောက်သည် အထိ စွမ်းဆောင်နိုင်သော ဘာဝနာအစွမ်းကို သိရသကဲ့သို့ ဘဝသို့ ပို့ဆောင်တတ်သော ကုသိုလ်များတွင်လည်း ဘာဝနာအစွမ်းဖြင့် ရအပ်သောကုသိုလ်များ ရှိခဲ့ရာ ထိုကုသိုလ်မှာ ထူးခြားသောဘဝသို့ ပိုတက်သော မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ်များသာတည်း။ ထိုမဟဂ္ဂုတ်ခေါ် ဈာန်စိတ်များမှာ လွန်စွာအာနုဘော် ရှိကြ၏။ နီဝရဏတွေ ခွါနိုင်၍လည်း ကာမကုသိုလ်များထက် ထူးခြားသော စွမ်းရည်ရှိကြ၏။ အထူးဆက်ကြိုးစားလျှင် အမြင်အကြား အမျိုးမျိုး တန်ခိုးအဖုံဖုံ မြင်, ကြား, ဖန်ဆင်းနိုင်လောက်အောင် အံ့ဖွယ်အဖြစ် ကြုံကြရ၏။

ထိုဘာဝနာ အစွမ်းကြောင့်ရသော ဈာန်ကုသိုလ်များသည်လည်း နီဝရဏကင်းသောကြောင့် ထိုကုသိုလ်များ၏ အကျိုးပေးရာမှာ ကာမဘုံ ကား မဖြစ်နိုင်၊ နိဝရဏကင်းရာ ဘုံဘဝမျိုး၌ သတ္တဝါတစ်မျိုးသာ ဖြစ်ရမည်မှာ သေချာ၏။ ထိုဘုံကား ကာမချမ်းသာ ကင်းရှင်း၍ ဈာန်ချမ်းသာ၏တည်ရာ ဗြဟ္မာ့ဘုံသာတည်း။ ထိုတွင် ရုပ်သာရှိသော ဗြဟ္မာ (=အသညသတ်), နာမ်သာရှိသောဗြဟ္မာ (=အရူပ), ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး အပြည့်အစုံရှိသော ဗြဟ္မာ (=ကြွင်းရူပ)ဟု ထူးခြားသော ဘာဝနာများ အစွမ်းအရ သုံးမျိုးရှိခဲ့ရာ နာမ်သာရှိသော ဗြဟ္မာကိုသိရန်ကား ဘုရားရှင်၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်မှတပါး အခြားဉာဏ်ထူးရှင်များ၏ အရာမဟုတ်ပေ။ အကယ်၍ ဗြဟ္မာမရှိဆိုလျှင် ထိုဈာန် ကုသိုလ်ထူးတို့၏ အကျိုးမှာ အချည်းနှီးဖြစ်ရာ၏။ ကုသိုလ်၏အကျိုးမှာ အချည်းနှီးမဖြစ်စကောင်းရာ၊ ထိုကုသိုလ်တို့၏ အကျိုးပေးရာ ဗြဟ္မာ၏အဖြစ်မှာ ထင်ရှားရှိရမည်သာတည်း။

ဗြဟ္မာများရုပ်ကို တန်ခိုးကြီးနတ်များပင် မမြင်ရ၊ သူတို့က ရုပ်တစ်မျိုး ပြုပြင်ဖန်ဆင်းပြမှ မြင်ကြရသည်ဆို၏။ သာမန်လူများမှာ ဘယ်မှာ မြင်ကြရပါအံ့နည်း။ ထိုမျှ သိမ်မွေ့သော ရုပ်ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ပကတိ မျက်စိမျိုး သာမန်ကမ္မဇိဒ္ဓိ (=ကံကြောင့်ဖြစ်သော တန်ခိုး) ဉာဏ်မျိုး ဖြင့် မမြင်ရပဲ အဘိညာဉ် ဉာဏ်ထူးများဖြင့်သာ တွေ့ရမြင်ရ၏။ ထိုသို့ အဘိညာဉ်ဉာဏ်ဖြင့်သာ သိနိုင်သော ဗြဟ္မာကို မိမိတို့မမြင်ရ၍ မရှိဆိုလျှင် မှန်ဘီလူးဖြင့်ကြည့်မှ မြင်ရသောအရာကို ပကတိမျက်စိဖြင့် မတွေ့ရ၍ မရှိဟုဆိုသကဲ့သို့သာ ရှိတော့သည်။

နတ်ပြည်။ ဗြဟ္မာတို့ ရုပ်များလောက် မသိမ်မွေ့သော်လည်း လူတို့၏ ပကတိမျက်စိဖြင့် မမြင်ရ ပကတိအသွားဖြင့် မရောက်နိုင် တန်ခိုးအဘိညာဉ်ဖြင့်သာ မြင်နိုင်ရောက်နိုင်သော ဘုံဌာနနှင့် သတ္တာါမှာ နတ်ပြည်နှင့် နတ်များတည်း။ ၎င်းဘုံဌာနကား ဈာန်လောက်အရှိန်မကြီးသော ကာမကုသိုလ်၏ အကျိုးပေးရာပင်၊ ရှေးက ဘုရားရှင်များ တန်ခိုးရှင် ရဟန္တာများ သာသနာပ ရသေ့များ နတ်ပြည် ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ သွားရောက်ကြပုံများမှာ ကျမ်းဂန်၌ အထင်းရှားပင်။ အချို့က မမြင်ရ၍ နတ်လောကကို ဝိညာဉ်လောကဟု ဆိုကြ၏။ အမှန်မှာ ဝိညာဉ်သာမက ရုပ်နာမ်ကလာပ်စည်းများဖြင့် ဖွဲ့ထားသော ခန္ဓာများသာတည်း။ သိမ်မွေ့သော ရုပ်ဖြစ်သောကြောင့် မမြင်ရခြင်းပင်။ လောကတွင် လေ၌ ရှိသောရုပ်မှာ အထိအတွေ့ရှိသော်လည်း မမြင်ရ။ အသံအဆက်ဆက် ပြန့်လာသော အသံလှိုင်းရုပ်ဆိုလျှင် ထိတွေ့မှုပင် မထင်ရှား။ ထိုရုပ်များ ထက် သိမ်မွေ့သော ရုပ်ဖြစ်၍ နတ်ဗြဟ္မာများကို ပကတိမျက်စိဖြင့် မမြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။

အာဠဝီပြည်အနီး ညောင်ပင်ကြီး၌ အာဠဝကဘီလူး၏ ဗိမာန်ရှိ၏။ ထိုဗိမာန်သို့ ရှင်တော်မြတ်ကြွကာ အာဠဝကမရှိခိုက် ဝင်ရောက်သီတင်းသုံးလျက် အာဠဝက၏ဇနီး အခြွေအရံ နတ်သမီးများအား တရား ဟောတော်မူသည့်အကြောင်း အာဠဝက သံယုတ်အဋ္ဌကထာ၌ လာ၏။ ထိုအာဠဝကဗိမာန်မှာ လူတွေလည်း မမြင်ရ၊ သွားလာနေသူတို့ ထိခိုက်မိသည်ဟုလည်း မရှိ။ ဤခေတ်၌ အချို့နတ်ရဲသစ်ပင်စသည်မှာ နတ်သရဲ တစ္ဆေများရှိသော်လည်း မမြင်ရ၊ သူတို့နေရာ အသုံးအဆောင်များကိုလည်း မတွေ့ရ၊ သူတို့က ထင်ရှားပြသောအခါမှ မြင်ကြရ၏။ အချို့ နတ်ပူးသူ … သရဲပူးသူများကို တွေ့ကြုံရ၏။ လူကိုဝင်ပူးနေသော နတ် သရဲများကို မမြင်ရသော်လည်း သူတို့အပြောအရ နတ်ပူးမှန်း သိကြရ၏။ ထို့ကြောင့် ပကတိမျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်လောက်အောင် သိမ်မွေ့သော ရုပ်ဓာတ်ရှိ၍ ၎င်းတို့က ထင်ရှားပြမှ မြင်နိုင်ကြရသော ကမ္မဇိဒ္ဓိ တန်ခိုးရှိသော သတ္တဝါမျိုးတွေ ရှိနေသည်မှာ ထင်ရှားလှပါသည်။ ထိုသတ္တဝါများမှာ အချို့ပြိတ္တာမျိုး အပါအဝင်ဖြစ်၍ အချို့မှာ နတ်အညံ့စားများပင်ဖြစ်၏။ ထိုသို့သော သတ္တဝါမျိုးရှိသည်ဟု သိရသော သဲလွန်စမှာ နတ်ပြည်ရှိသည်ဆိုရာ၌ အထောက်အထားပင် ဖြစ်တော့သည်။

သိပ္ပံပညာ ထွန်းကားနေသော ယခုခေတ်၌ သိပ္ပံပညာဖြင့် စမ်းသပ်၍ မရက လက်မခံလိုကြ။ သိပ္ပံပညာ မမှီနိုင်အောင် သိမ်မွေ့ထူးဆန်းလှသော သဘာဝများ အများပင် ရှိနေသေးသည်ကို မမေ့အပ်။ နတ်ပြည်သိရေးမှာ ဒိဗ္ဗစက္ခု၏ အရာသာဖြစ်၍ သိပ္ပံပညာ၏အရာကား မဟုတ်ပါပေ။ နတ်ပြည်သို့ရောက်နိုင်ရေးမှာ ဣဒ္ဓိဝိဓတန်ခိုးအဘိညာဉ် အရာသာ။ ဘာဝနာ အစွမ်းဖြင့် ရနိုင်သော နိဗ္ဗာန်ကို ထိုဘာဝနာမှု မကြိုးစားဘဲလျက် နိဗ္ဗာန်ဆိုသည်မှာ အပြောသာ၊ အဟုတ်မရှိ”ဆိုလျှင် ထိုသူ၏ အပြစ်သာဖြစ်သကဲ့သို့ ဘာဝနာအစွမ်းကြောင့် ရနိုင်သော တန်ခိုးများဖြင့်သာ မြင်နိုင် ရောက်နိုင်သော နတ်ပြည် ဗြဟ္မာ့ပြည်များကို ထိုဘာဝနာမှုမပြု၍ ထိုတန်ခိုးမျိုး မရသောကြောင့် မမြင်ရသဖြင့် မရှိဟုဆိုလျှင် ထိုသူ၏အပြစ်သာတည်း။ ယခုခေတ်၌ အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုတန်ခိုးရသူကို မတွေ့ရသော်လည်း ထိုအဘိညာဉ် တန်ခိုးများမှာ တချိန်က အလွန်ထွန်းကားခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်ပါ၏။ အကြောင်းမှာ ထိုတန်ခိုးများရကြောင်း ဘာဝနာအကျင့်များမှာ ထင်ရှားစွာရှိနေသောကြောင့်ပင်တည်း။

(၂) ဓမ္မဿဝနကာလော အယံ ဘဒ္ဒန္တာ

(၂) ဘဒ္ဒန္တာ၊ အိုနတ်အများတို့၊ အယံ၊ ဤအချိန်ကား။ ဓမ္မဿဝနကာလော၊ တရားနာဖို့ အချိန်အခါပေတည်း။
စကားပြေ-အိုနတ်အများတို့ ယခုအချိန်ကား တရားနာဖို့ရာ အချိန်အခါဖြစ်သည်။

နှိုးဆော်ချက်

“သမန္တာ” စသည်ဖြင့် နတ်များကို ပင့်ဖိတ်ပြီး၍ “ဓမ္မဿဝနကာလော” စသည်ဖြင့် မရောက်သေးသော နတ်များ ထပ်မံကြားသိရန်၎င်း ရောက်ပြီးသောနတ်များ တရား၌ သတိစိုက်စေဖို့ရာ၎င်း တရားနာရန် အခါကြား နှိုးဆော်ခြင်းဖြစ်သည်။

---

ဘဒန္တ ဘဒ္ဒန္တ

ဘဒန္တာ ဘဒ္ဒန္တာဟု ပါဌ်နှစ်ထွေရှိရာ ကာရီ ကာရိယအဖြစ်ဖြင့် နှစ်ပုဒ်လုံး အသင့်ပင်။ ဘဒ္ဒန္တမှ ဘဒန္တဖြစ်သည်ဟု၎င်း, ဘဒန္တမှ ဘဒ္ဒန္တဖြစ်သည် ဟု၎င်း အဆိုကွဲလျက်ရှိ၏။ “အင်္ဂါရိနော ဒါနိ ဒုမာ ဘဒန္တေ (ကာဠုဒါယိတ္ထေရဂါထာ) ၌ အဋ္ဌကထာက ဘဒန္တေတိ ဘဒ္ဒံ အန္တေ ဧတဿာတိ ဘဒန္တောတိ ဧကဿ ဒကာရလောပံ ကတွာ ဝုစ္စတိ (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၉)ဟု ဒ အက္ခရာတစ်လုံးကျေ၍ ဘဒန္တ-ဖြစ် လာကြောင်းဖြင့် ဘဒ္ဒန္တပုဒ်ရင်း အဖြစ်ကို ဆို၏။ “ဘဒ္ဒန္တဿ ဝါ ဘဒန္တေ” ဂေသုတ်ဖြင့် ဘဒ္ဒန္တကို ဘဒန္တေ-ပြုသော သဒ္ဒနီတိ (၄၇၇-သုတ်) အလိုလည်း ဘဒ္ဒန္တပုဒ်ရင်းပင်။ ‘ဘဒန္တဿ ဘဒ္ဒန္တ-ဘန္တေ’ ဟူသော ရူပသိဒ္ဓိ (၁၁၁ သုတ်)အလိုသော် ဘဒန္တ-ကား ပုဒ်ရင်းတည်း။မောဂ္ဂလ္လာန် (၂၊ ၁၄၆-သုတ်) ၌လည်း ဘဒန္တ ပုဒ်ရင်းပင်၊ ဘဒ္ဒန္တ-မှာ ဒ-ဒွေးဘော်ဖြင့် ပြီးသည်ဆို၏။ သက္ကတ၌ကား ဘဒန္တသာရှိ၏။ မည်သို့ပင် အဆိုကွဲစေကာမူ ပါဠိ၌ နှစ်ပုဒ်လုံးရှိသည်ကို သိရသောကြောင့် နှစ်ပုဒ်လုံးပင် အသင့်ဟု မှတ်ယူ သင့်၏။

---

နတ်နှင့် ဘဒ္ဒန္တာ

"ဘဒန္တောတိ ဂုဏပိသေသယုတ္တာ” ထေရဂါထာအဋ္ဌကထာအရ ဆိုလျှင် ဂုဏ်အထူးနှင့် ယှဉ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုသာ ဘဒန္တ သုံးရကြောင်း သိရ၏။

“ဘဒန္တေတိ ဂါရဝဝစနံ” အဋ္ဌကထာများ အလိုအရလည်း "ဘဒန္တ"မှာ ဂါရဝပြုထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ အတွက်သာဟု သိနိုင်၏။ သက္ကတ အဘိဓာန်များ၌ ဘဒန္တ၏ အနက်ကို မြတ်နိုးအပ်သူ ပူဇော်အပ်သူ အရိုအသေပြုအပ်သူ ဗုဒ္ဓ ကျမ်းဂန်ကိုဟောပြောပို့ချသူနှင့် ဗုဒ္ဓ-ဟူ၍ ငါးနက်တွေ့ရသည်။ ပါဠိကျမ်းဂန်များ၌ ဂုဏ်ငယ်သူက ဂုဏ်ကြီးသူကိုသာ ဘဒန္တ ဘဒ္ဒန္တ-ဟု သုံးရိုး ခေါ်ရိုးရှိခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ဤအရာ၌ လူများက နတ်များကို ဘဒ္ဒန္တ ဟု ခေါ်ခြင်း၌ ပြောဖွယ်မရှိသော်လည်း ရဟန်းများက နတ်များကို ဘဒ္ဒန္တ-ဟု ခေါ်ထိုက် မခေါ်ထိုက်မှာ စဉ်းစားဖွယ် တစ်ရပ် ဖြစ်ရတော့သည်။

သို့သော် တာလဝဏ္ဋ သတ္တ စသော အချို့သဒ္ဒါတို့သည် သဒ္ဒါအရနှင့် အနက် မတော်သောအခါ ရုဠှီသဒ္ဒါအဖြစ် ဆိုရသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း ရဠှီအဖြစ်ဆိုသော် လုံးလုံး မသုံးသင့်ဟုကား မဆိုသာ။ ထိုကြောင့်ပင် အချို့အရာ၌ ပူဇော်အပ်သူကို အရှင်ဟု သုံးရိုးရှိသော ဘဒ္ဒန္တကို ဤ၌ “အရှင်” မသုံးပဲ “အို နတ်များတို့” ဟု သာမန် အနက်ကို ပြန်ရိုးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

---

ဘုရားရှိခိုး

(၃) နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

(၃) အရဟတော၊ ဗြဟ္မာ လူ နတ် လေးမြတ်ကော်ရော် အလှူတော်မှန် အပူဇော်ခံတော်မူထိုက်သော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ အမှန်တိုင်းသာ ဆရာမရှိ တရားစုံကို ကိုယ်တိုင်သိတော်မူထသော။ တဿ ဘဂဝတော၊ ထိုဘုန်းတော်ခြောက်စုံ ဂုဏ်များသခင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအား။ နမော၊ ရိုသေမြတ်နိုး ရှိခိုးကန်တော့ခြင်းသည်။ (အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။)

စကားပြေ--ဗြဟ္မာ, နတ်, လူတို့၏ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်၍ ဆရာမရှိ တရားအလုံးစုံကို အမှန်အတိုင်းသိတော်မူသော ဘုန်းခြောက်ပါးသခင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအား ရှိခိုးကန်တော့ပါ၏။

---

ပဏာမ မင်္ဂလာ

"နမောတဿ" စသည်ကား ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်အား ရှိခိုးကန်တော့ခြင်းဖြင့် ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာအမှု ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။

---

ပဏာမ အကျိုး

တရားနာရန် ဖိတ်မန်ချက် အခါကြား နှိုးဆော်ချက်များမှာ ရှေးဆရာတို့ စီရင်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထို့နောက် ပရိတ်မရွတ်မီ ပဏာမပြုရန် နမော တဿကို ထည့်သွင်းစီစဉ်ခဲ့ပြန်သည်။ ဤအစီအစဉ်မှာ ပရိတ်ရွတ်သူ နာကြားသူများ အကျိုးရရေးအတွက်ပင် ဖြစ်၏။ ပရိတ်ဟူသည်မှာ အန္တရာယ်ကင်းရေးအတွက်၎င်း, မင်္ဂလာဖြစ်ရေးအတွက်၎င်း ရွတ်ဆိုနာကြားရိုးဖြစ်ရာ ပဏာမစေတနာမှာ ထိုအကျိုး နှစ်မျိုးလုံးကို ပြီးမြောက်စေတတ်သည်။

ပဏာမစေတနာဖြစ်ရာ ခေတ်ကား အတုမရှိသော ဂုဏ်ထူးဝိသေသ ရှိသော ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ဖြစ်၍ အလွန်ထူးခြား ကောင်းမြတ်သောခေတ်တည်း။ ထိုသို့ထူးမြတ်သော ဘုရားရှင်တို့၌ဖြစ်သော ရှိခိုးသူပုဂ္ဂိုလ်၏ ပဏာမစေတနာ သဒ္ဓါစသော အတွင်းဓာတ်ခံကလည်း အလွန် ကောင်းမြတ်သော ဓာတ်ခံ အဇ္ဈာသယဖြစ်ရ၏၊ ထိုသို့ခေတ် (ပဏာမ ဖြစ်ရာ)၏ ပြည့်စုံခြင်း, အဇ္ဈာသယ အတွင်းဓာတ်ခံ စိတ်ထား)၏ ပြည့်စုံခြင်း နှစ်မျိုးကြောင့်ပင် ထိုပဏာမ စေတနာက အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်း ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာကို ဖြစ်စေခြင်းအကျိုးများ ခံစား ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကျမ်းဂန်များ၌ ဖွင့်ဆိုကြပါသည်။

---

ပဏာမ ဥဒါန်း

ဤ“နမောတဿ” ပဏာမသည် ဘာရဒ္ဓါဇ ပုဏ္ဏားကြီး၏ ဇနီး ဓနဉ္စာနီမည်သော သောတာပန် ပုဏ္ဏေးမသည် မိမိခင်ပွန်းအတွက် ထမင်းပေးလာစဉ် ချော်လဲ၍ ဘုရားကို သတိရကာ သုံးကြိမ်ကျူးရင့်ခဲ့သော ဥဒါန်းအဖြစ် သဂါထာဝဂ္ဂ ဗြာဟ္မဏသံယုတ် အရဟန္တဝဂ် (စာမျက်နှာ ၁၆၂)၌ လာရှိခဲ့သည်။ ဗြဟ္မာယုမည်သော ဗြာဟ္မဏပါမောက္ခ ဆရာကြီးသည် တပည့် ဥတ္တရလုလင်ထံမှ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများကို ကြားသိရသောအခါ လွန်စွာကြည်ညိုလှ၍ ဘုရားမြတ်ရှိရာသို့ ရှေ့ရှူလက်အုပ်ချီလျက် “နမော တဿ”ဖြင့်ပင် ဥဒါန်း ကျူးခဲ့ကြောင်း မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဗြဟ္မဏဝဂ် ဗြဟ္မာယုသုတ်၌ တွေ့ရပြန်သည်။

ထို့ပြင် ဒီဃနိကာယ် မဟာဝဂ္ဂ သက္ကပဉှသုတ်၌ သိကြားမင်း၏ ဥဒါန်းအဖြစ်၎င်း, ဒုကင်္ဂုတ္တရ သမစိတ္တဝဂ်၌ အာရာမဒဏ္ဍပုဏ္ဏား၏ ဥဒါန်းအဖြစ်၎င်း လာရှိပြန်သည်။

ဓမ္မပဒ သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု အသရေ သာရမတိနော စသော ဂါထာအဖွင့်၌ မဟိန္ဒမင်းကြီးသည် မိမိသားတော်များဖြစ်ကြသော ဖုဿ ဘုရားရှင်နှင့် ပဌမ အဂ္ဂသာဝက, ပုရောဟိတ်သားဖြစ်သော ဒုတိယ အဂ္ဂသာဝက သုံးပါးတို့ကိုကြည့်ကာ အားရဝမ်းမြောက်လှ၍ “နမော တဿ”ဖြင့်ပင် ဥဒါန်းကျူးခဲ့ကြောင်း မိန့်ဆိုခဲ့ပေသည်။

ဤသို့စသည်ဖြင့် ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ=ဥဒါန်းကျူးသည်ဟူသော စကားနှင့် အမြဲယှဉ်တွဲလျက် တွေ့ရသော ဤ "နမော တဿ"ကို “ပေါရာဏ ပဏာမဥဒါန” ရှေးဟောင်း ဘုရားရှိခိုး ဥဒါန်းဟု ဆိုသင့်၏။ ဥဒါန်း ဟူသည်မှာ ပီတိအဟုန်သည် ဖြစ်စေအပ်သော စကားပင်ဖြစ်၏။ ချင်ခွက် မဆံ့၍ လျှံဖိတ်စီးယိုသော ဆီကဲ့သို့၎င်း ရေကန်မဆံ့၍ လျှံတက်စီးဆင်းလာသော ရေအယာဉ်ကဲ့သို့၎င်း ပီတိအရှိန်ကြောင့်ဖြစ်သော အတွင်းစိတ်အကြံသည် အတွင်းနှလုံးထဲမဆံ့ပဲ လျှံတက်ကာ ဝစီဒွါရဖြင့် စကားအဖြစ် အပြင်သို့ ထွက်ပေါ်လာရသော အသံစကားအထူးကို ဥဒါန်းဟု ဆိုရသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရားဂုဏ်တော်ကို ကြည်ညိုခြင်းကြောင့်ဖြစ် သောပီတိအဟုန် ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်လာသူတို့ရွတ်ဆိုအပ်သော ဤ "နမော တဿ" မှာ ဥဒါန (=ဥဒါန်း) အမည်ရခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

---

အဆိုတမျိုး

သာတာဂိရိနတ်သည် “နမော”ဟု ဆို၍၎င်း အသုရိန်နတ်မင်းသည် “တဿ” ဟု ဆို၍၎င်း, စတုမဟာရာဇ်နတ်မင်းသည် “ဘဂဝတော” ဟု ဆို၍၎င်း, သိကြားမင်းသည် “အရဟတော” ဟု ဆို၍၎င်း, ဗြဟ္မာမင်းသည် “သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ”ဟု ဆို၍၎င်း အသီးသီး ရှိခိုးကြသည်တို့ကို စုပေါင်း၍ နမော တဿ ဖြစ်လာရပုံကို ကျမ်းနက်ခေါ် သဒ္ဒါငယ်ကျမ်း၌—

သာတာဂိရိ နမော ယက္ခော၊ တဿ စ အသုရိန္ဒကော။
ဘဂဝတော မဟာရာဇာ၊ သက္ကော အရဟတော တဿ။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗြဟ္မာ၊ ဧတေ ပဉ္စ နမဿန္တိ —

ဟု ဆို၏။ ကစ္စာယနဘေဒဋီကာသစ်၌လည်း “တထာ ဟိ သာတာဂိရိ ယက္ခော “နမော နမော”တိ ဝန္ဒနံ ကရောတိ” စသည်ဖြင့် နတ်ငါးဦး ရှိခိုးကြောင်းပင်ဆို၏။ လက်ဝဲနော်ရထာဆို ယိုးဒယားနိုင် မော်ကွန်းတွင်လည်း တစ်ပုဒ်စီ ရှိခိုးကြောင်း အဆိုရှိခဲ့၏။

နတ်ဗြဟ္မာငါးဦး တစ်ပုဒ်စီရှိခိုးခဲ့ကြောင်း သံဂါယနာဝင် ကျမ်းဂန်များ၌ အဆိုမရှိသောကြောင့်၎င်း ပါဠိအဋ္ဌကထာများအရ ဥဒါနအဖြစ်ဖြင့် တပေါင်းတည်း ကျူးရင့်ခဲ့ကြသည်မှာ အထင်အရှားပင် ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း ထိုသို့ နတ်ဗြဟ္မာငါးဦး တစ်ပုဒ်စီ ရှိခိုးခဲ့သည်ဟူသော အဆိုကို ပိဋကတ်ပညာရှင်တို့ အတည်ပြုလက္ခံခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။

---

(၄) ယေ သန္တာ သန္တ စိတ္တာ, တိသရဏ သရဏာ,
ဧတ္ထ လောကန္တရေ ဝါ။
ဘုမ္မာ ဘုမ္မာ စ ဒေဝါ, ဂုဏ ဂဏ ဂဟဏ,
ဗျာဝဋာ သဗ္ဗကာလံ။
ဧတေ အာယန္တု ဒေဝါ, ဝရ ကနက မယေ,
မေရုရာဇေ ဝသန္တော။
သန္တော သန္တောသဟေတုံ, မုနိ ဝရ ဝစနံ,
သောတုမဂ္ဂံ သမဂ္ဂါ။

(၄) ဧတ္ထ ဝါ၊ ဤစကြဝဠာ၌လည်းကောင်း။ လောကန္တရေ ဝါ၊ စကြဝဠာတပါး၌လည်းကောင်း။ သန္တာ၊ သူတော်ကောင်းဖြစ်ကုန်သော။ သန္တစိတ္တာ၊ ငြိမ်သက်သော စိတ်နှလုံးရှိကြကုန်သော။ တိသရဏသရဏာ၊ ရတနာသုံးပါးသာ ကိုးကွယ်ရာရှိကြကုန်သော။ သဗ္ဗကာလံ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ဂုဏ ဂဏ ဂဟဏ, ဗျာဝဋာ၊ ဂုဏ်အပေါင်းကို ရယူရေး၌ အားစိုက်ကြိုးပမ်းကြကုန်သော။ ဘုမ္မာ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယေ ဒေဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည်လည်းကောင်း။ အဘုမ္မာ၊ မြေမှတပါး ကောင်းကင်တလွှား၌ ဖြစ်ကုန်သော။ ယေ ဒေဝါ စ၊ အကြင်နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်လည်းကောင်း။ ဝရကနကမယေ၊ မြတ်သော ရွှေစင်ဖြင့်ပြီးသော။ မေရုရာဇေ၊ တောင်မင်းထွတ်ခေါင် မြင်းမိုရ်တောင်၌။ ဝသန္တော၊ နေသော။ သန္တော၊ သူတော်ကောင်းဖြစ်ကုန်သော။ ယော ဒေဝါ စ၊ အကြင်သိကြားနတ်မင်းသည်လည်းကောင်း။ (အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။) ဧတေ ဒေဝါ၊ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့သည်။ သန္တောသဟေတုံ၊ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သော။ အဂ္ဂံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မုနိဝရဝစနံ၊ ဘုရားမြတ်၏စကား တရားတော်ကို။ သောတုံ၊ နာယူခြင်းငှာ။ သမဂ္ဂံ၊ အညီအညွတ်။ အာယန္တု၊ လာကြကုန်လော့။

စကားပြေ-သူတော်ကောင်းဖြစ်၍ ငြိမ်သက်သော စိတ်နှလုံး ရှိကြသော ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်သူ, ဂုဏ်အပေါင်းကို ရယူရေး၌ အားစိုက်ကြိုးပမ်းသူ ဖြစ်ကြသော ဤစကြဝဠာနှင့် စကြဝဠာတပါးရှိ မြေ၌တည်သောနတ်, ကောင်းကင်၌တည်သော နတ်, ဗြဟ္မာတို့သည်၎င်း၊ ကောင်းမြတ်သော ရွှေစင်အတိပြီးသော မြင်းမိုရ်တောင်မင်း၌ နေသော သိကြားမင်းသူတော်ကောင်းသည်၎င်း၊ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ရခြင်း၏အကြောင်း ကောင်းမြတ်သော ဘုရား တရားတော်ကို နာယူဖို့ရာ အညီအညွတ် လာရောက်ကြပါကုန်လော့။

---

ဖိတ်မန်ချက်တမျိုး

"ယေ သန္တာ” စသည်ဖြင့် နတ်များကို ဖိတ်ခေါ်ပြန်သည်။ ရှေးက “သမန္တာ” စသည်ဖြင့် နတ်များကို ဖိတ်ပြီးလျှင် “ဓမ္မဿာန ကာလော” ဖြင့် တရားနာရန် အချိန် ကျပြီဖြစ်ကြောင်း နှိုးဆော်ပြီးနောက် ယခုတဖန် နတ်များကို ဖိတ်ပြန်သည်မှာ ထပ်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ စာအနေအားဖြင့် ကောင်းနိုးရာရာ ပါအောင် ထည့်ထားခြင်းဖြစ်၍ ရှုတ်သောအခါ သင့်သလို ပိုင်းဖြတ် ရွက်ရန်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိ၏။ ပရိတ်ကြီးဋီကာ၌ သမန္တာစသော ဂါထာကိုမဖွင့်၊ ဓမ္မဿဝနကာလောမှ စ၍ဖွင့်သည်။ ထို့ကြောင့် ပရိတ်ကြီးဋီကာဆရာများ လက်ထက်က မြန်မာပရိတ်ကြီးမူများ၌ သမန္တာဂါထာ မရှိသေး၊ နောက်မှ ထည့်ထားသည်ဟု ဆိုရန်ရှိပြန်သည်။

"နမော တဿ"မှ တပါး “သမန္တာ စက္ကပါဠေသု” မှ “သောတုဂ္ဂံ သမဂ္ဂံ” အထိ ဂါထာများကို အရှင်မဟိန္ဒမထေရ် သီဟိုဠ်ကျွန်းရောက်စအခါ မဟိန္ဒ တောင်ပေါ်မှနေ၍ သုမနသာမဏေအား နတ်များတရားနာရန် ဖိတ်မန်စေသော ဂါထာများဖြစ်၍ ပရိတ်နိဒါန်းလာ ကျန်ဂါတာ စုဏ္ဏိယများမှာ သီဟိုဠ်ကျွန်း မဟာဝိဟာရဝါသီ ရဟန္တာမထေရ်တို့ သီကုံးခဲ့သော ပါဌ်များ ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြသေးသည်။

---

သဒ္ဓါအရ ရှင်းလင်းချက်

"ဂုဏဝဂဟဏဗျာဝဋာ"၌ ဂုဏဂဏဂဟဏဗျာဝဋာ-ဂုဏ်အပေါင်းကို ရယူခြင်း၌ အားထုတ်ကြသည်ဟု၎င်း၊ ဂုဏဂဏဂဟဏာယ ဗျာဝဋာ-ဂုဏ်အပေါင်းကို ရယူခြင်းငှါ အားထုတ်ကြသည်ဟု၎င်း နှစ်ချက်သင့်ဖြစ်သည်။ ဂုဏ-အရ သီလ, သမာဓိ, ပညာ စသောဂုဏ်ကိုယူ။ ဂုဏကို အာနိသံသအနက်ဟောကြ၍ သမ္ပတ္တိခေါ် အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်များကိုသော်လည်းယူ။ သမ္ပတ္တိဆိုရာ၌လည်း လောကသမ္ပတ္တိအဖို့မှာ ၎င်းတို့အတွက် ရရှိပြီးဖြစ်၍ ထိုသတ္တိမျိုးကို မဆိုလို၊ ဓမ္မကို လိုလားသော နတ်များဖြစ်၍ တရားကြောင့် ထူးအပ်သော မဂ်ဖိုလ်အဆင့်ဆင့် နိဗ္ဗာန်အထိ လောကုတ္တရာ သမ္ပတ္တိမျိုးကိုသာ ဆိုလိုကြောင်း သို့ပါလေ။

"ဝရကနကမယေ မေရုရာဇေ" ၌ အရှေ့ ငွေသား, တောင်ကား နီလာ, နောက်မှာ ဖလ်နေ, မြောက်ကား ရွှေ, လေးထွေ မြင်းမိုရ်သား” အရ မြင်းမိုရ်တောင်ကား အရပ်လေးမျက်နှာအလိုက် ငွေစသည် လေးမျိုးဖြင့်ပြီး၏။ သို့ပါလျက် ဝရကန ကမယေ ဆိုသည်မှာ ဥပလက္ခဏသာ။ ဥပလက္ခဏကား မိမိအနက်ကို မစွန့်ပဲ မိမိ၏ အနီးအပါး အခြားအပိုအနက်ကိုလည်း သိစေသော သဒ္ဒါကို ဆိုသည်။ “ကာကေဘိ ဒဓိ ရက္ခီယကံ" ကျီးတို့မှ နို့ဓမ်းကို စောင့်ရှောက်အပ်သော ဆိုလျှင် ကာကသဒ္ဒါသည် မိမိ၏ ကျီးအနက်သာ မက အခြားအနီးဖြစ်သော ခွေးစသော အနက်ကိုလည်း ပြသည်။ ဤတွင် “ကနကမယေ’ ၌ ကနကလည်း မိမိ၏ ရွှေအနက်အပြင် ငွေ, ဣန္ဒနီလာ, ဖလ် ဟူသော အခြားအနက်များကိုလည်း သိစေသည်။ သက္ကတအဆို။ နည်းလေးဆယ်၌ကား အစိတ်ကိုဆိုသဖြင့် အပေါင်းကိုလည်း ရသောနည်းကို ဥပလက္ခဏဟုဆို၏။ “ကာကေဘိ ဒမိ ရက္ခီယကံ” ပုံစံမျိုး၌ အနီးကိုဆိုသဖြင့် အဝေးကိုရသော ပစ္စာသန္နနည်းဆို၏။ နည်းနှစ်မျိုးလုံးပင် ဝရကနကမယေ၌ ဆိုအပ်တော့သည်။

"မေရုရာဇေ ဝသန္တော” တွင် မေရုရာဇေ၊ ၌။ ဝသန္တော၊ နေကုန်သော။ သန္တော၊ သူတော်ကောင်းဖြစ်ကုန်သော။ ယေ ဒေဝါ၊ အကြင် တာဝတိံသာ နတ်တို့သည်-ဟု ဗဟုဝုစ်ဖြင့်၎င်း, ဝသန္တော၊ နေသော။ သန္တော၊ သော။ ယော ဒေဝေါ စ၊ အကြင် သိကြားမင်းသည်၎င်း-ဟု ဧကဝုစ်ဖြင့်၎င်း နှစ်မျိုးပေးကြ၏။ တာဝတိံသာနတ်များ မှာ ဘုမ္မအရ နတ်များ၌ ပါဝင်နေပြီဖြစ်ရာ အထူးဆိုဖွယ်မလိုတော့ပါ၊ သိကြားမင်းမှာ သာသနာကို၎င်း လောကကို၎င်း တစ်ရံတစ်ခါ အကျိုးပြုခဲ့ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်များကို ကျမ်းဂန်အရ သိရသည်ဖြစ်ရာ ထိုအချက်များကို အကြောင်းပြု၍ သိကြားမင်းကို အထူးတလည် ဖော်ထုတ်ဖိတ်ခေါ်ခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ယူ၍ ဤ၌ သိကြားမင်းအတွက် အနက်ပေးခဲ့သည်။]

---

သန္တောသဟေတုံ

"သန္တောသဟေတုံ” ၌ သန္တောသကို သန္တုဋ္ဌိအနက် ယူ၍ ရောင့်ရဲခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော-ဟု ပေးရိုးရှိခဲ့၏။ ထိုအနက်အရဆိုသော် ဘုရားတရားကို နာရလျှင် အား ရသည်, တင်းတိမ် ကျေနပ်သည်-ဟု အဓိပ္ပါယ် ယူရမည်ဖြစ်၏။ မှန်၏၊ အရသာက ညံ့ဖျင်းလျှင်၎င်း မိမိမနှစ်သက်သော အစားအစာဖြစ်လျှင်၎င်း တင်းတိမ်ကျေနပ်မှုမရှိ အားမရ, မရောင့်ရဲ၊ နှစ်သက်သောအစာ ကောင်းမွန်သောအစာ စားရလျှင် အားရကျေနပ်၏၊ တင်းတိမ်ရောင့်ရဲ၏။ ထို့အတူ သဒ္ဒ အရသာ အတ္ထ အရသာ နှစ်ဆီဩဇာပြည့်စုံလှသော ဘုရားတရားတော်ကို နာရလျှင် မကျေနပ် အားမရဟု မရှိ၊ တင်းတိမ် အားရ ကျေနပ်သည်သာ။ ထို့ကြောင့် ဘုရားတရားတော်ကို “သန္တော သဟေတု-တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သည်” ဟု ဆိုရသည်။

ဘုရားတရားတော်မှာ နာလို့မဝ အားမရ တင်းမတိမ်ဟု အဆိုရှိခဲ့ရာ ဤ၌ တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သည် ဆိုသောစကားနှင့် ဆိုသော် မဆန့်ကျင်လော ဟု ဆိုရန်ရှိ၏။ ရှေးအခါက ဆရာအမျိုးမျိုးတို့၏ တရားအမျိုးမျိုးကို လိုလားတောင့်တသော်လည်း ဘုရားတရား နာရသောအခါ အခြားဘယ်တရားကိုမှ မလိုလားတော့ပြီ။ ထို့ကြောင့် ဘုရား တရားကို ထပ်တလဲလဲ နာလို ကြားလိုလှသော်လည်း ထိုသို့ နာကြားလိုခြင်းမှာ အခြားတရားတပါးကို မလိုလား ဤတရားကိုသာ လိုလားခြင်းဖြစ်ရာ ဤတရား၌ ကျေနပ်မှု ဤတရားဖြင့်သာ တင်းတိမ်မှုဖြစ်၍ ဘုရားတရား၌ ရောင့်ရဲခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ကောင်းမြတ်သော အရသာဖြင့် ဝအီနေသော ယောက်ျားသည် အခြား ညံ့ဖျင်းသော အရသာကို မလိုလား မနှစ်သက်သကဲ့သို့ ဘုရားတရားတော်ကို နာရသူသည် အခြား များစွာသော သမဏ ဗြာဟ္မဏတို့၏ တရားကို မလိုလား မမြတ်နိုးတော့ပြီ ဆိုသော စကားကိုထောက်။ (ဝရော ဝရညူ ဂါထာ အဖွင့်မှ ကာရဏပါလီ ဝတ္ထုကို ရှုပါ။)

အချို့က ပစ္စည်းလေးပါး၌ ရောင့်ရဲခြင်းကို သန္တောသအဖြစ် အလိုရှိကြ၏။ ဘုရား တရားတော်ကြောင့် ပစ္စည်း၌ရောင့်ရဲလွယ်မှု သန္တောသ ဖြစ်ရသည် ဟူ၏။ “တရားတော်သည် ရာဂကင်းဖို့ရာတည်း, ရာဂဖြစ်ပွါးရန် မဟုတ်၊ ကိလေသာကို ဖျက်ဆီးရန်သာ, ကိလေသာပွါးရန်မဟုတ်၊ အလို နည်းဖို့ရာသာ, အလိုကြီးရန်မဟုတ်၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းငှါသာ, မရောင့်ရဲ ရန်မဟုက်" စသောအဓိပ္ပါယ်ဖြင့် ဟောအပ်သော ဒေသနာများအရ ဆိုလျှင် ဤအနက်မှာလည်း မသင့်ဟု မဆိုသာ။ ဤကား သန္တောသ၏ ရောင့်ရဲခြင်းအနက်အရ ကြံအပ်သော အဓိပ္ပါယ်တည်း။

---

သန္တောသ၏အနက်တမျိုး

“တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ” စသော ထိုထိုဒေသနာအဆုံး နိဂုံးများအရ ဘုရားတရားတော်ကို ကြားနာရသော ရဟန်းများက အားရ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံကြကြောင်း သိရ၏။ ဘုရား တရားတော်ကို နာလျှင် အားရကြ၏၊ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြ၏။ ထိုသို့ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် တရားတော်ကို နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်းအကြောင်း သန္တောသဟေတု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရသည်။ သန္တောသ၏ အနက်ကို အာဟိလာဒ-ဝမ်းမြောက်ခြင်း, အာနန္ဒာ-နှစ်လို ဝမ်းသာခြင်း, ဟဿ-ရွှင်ပြုခြင်း, တိတ္တိ-တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း, ပရိတော နှစ်သက်ခြင်းဟု ပကတိဗောဓ အဘိဓာန်ဆို၏။ ဤ၌ သံ-ကို အလွန် တောသ-ကို နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်းအနက် ယူကာ သန္တောသဟေတုံ-လွန်စွာ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သောဟု ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

---

သမဂ္ဂံ သမဂ္ဂါ

သောတု မဂ္ဂံ သမဂ္ဂါ၌ သမဂ္ဂ-ဟု၎င်း သမဂ္ဂါ-ဟု၎င်း နှစ်မျိုး ကွဲလျက်ရှိ၏။ သမဂ္ဂ-မှာ ကြိယာဝိသေသနည်း။ ၎င်းသည် ကတ္တား ကြိယာတို့က ဗဟုဝုစ်ပင်ရှိစေကာ ဒုတိယာ ဧကဝုစ်ဖြင့်သာ နေမြဲတည်း။ သမဂ္ဂါလည်း ပဌမာဗဟုဝုစ်ဖြင့် ပြီးသော ကြိယာဝိသေသနပင်။ ပရိတ်ကြီးဋီကာ၌ သမဂ္ဂီ ရှိ၍ “ဝိသမံ စန္ဒီမသူရိယာ ပရိဝတ္တန္တိ” ကဲ့သို့ ဘာဝနပုံး ဖြစ်ကြောင်း ဆို၏၊ နှစ်ပုဒ်လုံး အသင့်ပင်။ သို့သော် ဂါထာဘာဏကဆရာ အလိုမှာ သမဂ္ဂ ဖြစ်ဖွယ်ရှိပါသည်။ “ဝသန္တော သန္တော သန္တောသတုံ” ဟု၎င်း “ဘုမ္မာ ဘုမ္မာ စ”.ဟု၎င်း ပုဒ်ထပ်ကလေးများကို အလိုရှိသော ဆရာသည် သမဂ္ဂ ကလည်း အနက်သင့်ပင်ဖြစ်၍ သောတုမဂ္ဂံ သမဂ္ဂ ပုဒ်ထပ်ကို အလိုရှိရာ၏ ဟု ကြံဖွယ်ရာ ဖြစ်တော့သည်။

( ၅) သဗ္ဗေသု စက္ကဝါဠေသု၊ ယက္ခာ ဒေဝါ စ ဗြဟ္မနော။
ယံ အမှေဟိ ကတံ ပုညံ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိ သာဓကံ။

(၆) သဗ္ဗေ တံ အနုမောဒိတွာ၊ သမဂ္ဂါ သာသနေ ရတာ။
ပမာဒရဟိတာ ဟောန္တု၊ အာရက္ခာသု ဝိသေသတော။

( ၅) သဗ္ဗေသု၊ အလုံးစုံကုန်သော။ စက္ကဝါဠေသု၊ စကြဝဠာပေါင်း တိုက်တစ်သောင်းတို့၌။ သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။ ယက္ခာ စ၊ ဘီလူးတို့သည်လည်းကောင်း။ ဒေဝါ စ၊ နတ်တို့သည်လည်းကောင်း။ ဗြဟ္မနော စ၊ ဗြဟ္မာတို့သည်လည်းကောင်း။ အမှေဟိ၊ ငါတို့သည်။ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသာဓကံ၊ အလုံးစုံသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို ပြီးမြောက်စေတတ်သော။ ယံ ပုညံ၊ အကြင်ကောင်းမှုကို။ ကတံ၊ ပြုအပ်ပြီ။

(၆) တံ ပုညံ၊ ထိုကောင်းမှုကို။ အနုမောဒိတွာ၊ ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၍။ သမဂ္ဂါ၊ ညီညွတ်ကြကုန်လျှက်။ သာသနေ၊ ဘုရားအဆုံးအမတော်၌။ ရတာ၊ မွေ့လျှော်ပျော်ပိုက် နှစ်ခြိုက်ကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါကုန်လော့။ ဝိသေသတော၊ အထူးအားဖြင့်။ အာရက္ခာသု၊ လူသားတို့ဝယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုတို့၌။ ပမာဒရဟိတာ၊ မေ့လျာ့ခြင်းမှ ကင်းကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါကုန်လော့။

စကားပြေ-စကြဝဠာ တစ်သောင်းလုံးရှိ ဘီလူး, နတ်, ဗြဟ္မာ မှန်သမျှတို့သည် ငါတို့ပြုသည့် ကောင်းမှုကို ဝမ်းမြောက်ကြပြီးလျှင် ညီညာဖြဖြ ဘုရားအဆုံးအမတော်၌ နှစ်ခြိုက်မွေ့လျော်ကြပါကုန်လော့။ အထူးအားဖြင့် လူသားတို့အပေါ်ဝယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးတို့၌ မမေ့လျော့ ကြပါလေနှင့်။

တိုက်တွန်းချက်

ဆိုခဲ့ပြီးဂါထာဖြင့် နတ်များလာရန် ဖိတ်ခေါ်ပြီးနောက် ဤသဗ္ဗေသု စသော ဂါထာဖြင့် နတ်တို့အား ရွှင်ပျ ဝမ်းမြောက်ရှိစေရန် မိမိတို့ကုသိုလ်ကို အမျှပေးဝေပြီးလျှင် ထိုသို့ ရွှင်ပျ ဝမ်းမြောက်စေအပ်ပြီးသော နတ်တို့အား လူသားတို့အပေါ်ဝယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး၌ မမေ့မလျော့ကြဖို့ တိုက်တွန်းခြင်းဖြစ်သည်။

---

(၇) သာသနဿ စ လောကဿ၊ ဝုဍ္ဎီ ဘဝတု သဗ္ဗဒါ။
      သာသနမ္ပိ စ လောကဉ္စ၊ ဒေဝါ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒါ။

(၇) သာသနဿ စ၊ မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်၏ လည်းကောင်း။ လောကဿ စ၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ လည်းကောင်း။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ဝုဍ္ဎီ၊ တိုးတက်ကြီးပွားခြင်းသည်။ ဘဝတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ သာသနမ္ပိ စ၊ သာသနာတော်ကို လည်းကောင်း။ လောကဉ္စ၊ သတ္တဝါအပေါင်းကို လည်းကောင်း။ ဒေဝါ၊ နတ်အများတို့သည်။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။

စကားပြေ-သာသနာတော်သည်၎င်း, သတ္တဝါအပေါင်းသည် ၎င်း အမြဲ တိုးတက် ကြီးပွားပါစေ၊ သာသနာနှင့် လောကကို နတ်အများ အစဉ်စောင့်ရှောက်ကြပါစေ။

အာသီသ

လောက သာသနာကြီးပွါးရေးကို၎င်း ထိုသို့ ကြီးပွါးရေး၌ နတ်များ၏ ကူညီစောင့်ရှောက်မှု ရရေးကို၎င်း သာသနဿစ-စသည်ဖြင့် တောင့်တရပြန်သည်။ သမ္မုတိနတ်ပါ။ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ရောက်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော ပဋိပတ်များကို သင်ယူခြင်း ကျင့်ကြံခြင်းများလည်း သာသနာကို စောင့်ရှောက်ခြင်းပင်၊ သာသနာ့ဘေးရန်များ မပေါ် လာအောင် ပေါ်လာပြန်လည်း ကင်းပျောက်အောင် ကွယ်ကာတားဆီးခြင်း သည်လည်း သာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ဤနှစ်မျိုးလုံးဖြင့် စောင့်ရှောက်ရန် တောင့်တခြင်းဖြစ်၏၊ ဤတွင် ဒေဝါ ရက္ခန္တု-၌ ဒေဝါ အရ ဥပပါတ်နတ်များသာမက သမ္မုတိနတ်ခေါ် မင်းများကိုလည်း ယူခဲ့လျှင် ပိုမိုပြည့်စုံရာ၏။

“ရာဇာ ရက္ခတု ဓမ္မေန အတ္တနောဝ ပဇံ ပဇံ=မင်းသည်သတ္တဝါများကို မိမိရင်ဝယ်သားကဲ့သို့ တရားသဖြင့် စောင့်ရှောက်ပါစေ”ဟု အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာမြတ် ဆုတောင်းခဲ့၏။ အရှင်ဓမ္မပါလထေရ် စသော အဋ္ဌကထာ ကျမ်းပြုဆရာမြတ်တို့လည်း ထို့အတူပင် ဆုတောင်းခဲ့ကြ၏။ မင်းများ တရားမစောင့်လျှင်သော်၎င်း အုပ်ချုပ်ရေးမတတ်လျှင်သော်၎င်း တိုင်းသူ ပြည်သားလူအများ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ကြရ၏။ တိုးတက်ကြီးပွါးမှု မရနိုင်။ သာသနာလည်း မင်းများ အကူအညီကိုရသော် ပို၍ ကြီးပွါးတိုးတက် နိုင်၏။ ထို့ကြောင့် လူ့ လောက သာသနာကြီးပွါးရေး၌ မင်းလည်း အရေးပါသဖြင့် ဒေဝအရ သမ္မုတိဒေဝခေါ် မင်းများပါ ယူသင့်သည်။

---

(၈) သဒ္ဓိံ ဟောန္တု သုခီ သဗ္ဗေ၊ ပရိဝါရေဟိ အတ္တနော။
အနီဃာ သုမနာ ဟောန္တု၊ သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ။

(၈) သဗ္ဗေ၊ သတ္တဝါ အလုံးစုံတို့သည်။ အတ္တနော၊ မိမိ၏။ ပရိဝါရေဟိ၊ ခြွေရံသင်းပင်းတို့နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ သုခီ၊ ချမ်းသာခြင်းရှိကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သဗ္ဗေဟိ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဉာတိဘိ၊ အဆွေအမျိုးတို့နှင့်။ သဟ၊ အတူတကွ။ အနီဃာ၊ ဆင်းရဲမရှိကုန်သည်။ သုမနာ၊ နှစ်သက်,ရွှင်လန်း စိတ်ချမ်းသာကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

စကားပြေ-သတ္တဝါခပ်သိမ်းတို့သည် မိမိတို့ ခြွေရံသင်းပင်း များနှင့်အတူ ချမ်းသာကြပါစေ၊ အလုံးစုံသော ဆွေမျိုးတို့နှင့်အတူ ဆင်းရဲကင်းကာ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ။

မေတ္တာအာသီသ

အားလုံးချမ်းသာစေရန် တောင့်တသော မေတ္တာ အာသီအမှုကို သဒ္ဓိံဟောန္တု စသည်ဖြင့် ပြုခဲ့ပြန်သည်။ သဗ္ဗေဟု သမဆိုသော်လည်း အရာကိုတောက်သော် နတ်များကိုပင် ရည်ရွယ်ဟန့်ရှိပါသည်။ သို့သော် သတ္တဝါအလုံးစုံကို ရည်ရွယ်ခြင်းဖြင့် မေတ္တာ ပိုပျံ့နှံခြင်း အကျိုးရှိသည်ဖြစ်၍ သတ္တဝါအကုန်ပင် သိမ်းစွဲ အနက်ပေးလိုက်ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

---

(၉) ရာဇတော ဝါ စောရတော ဝါ
မနုဿတော ဝါ အမနုဿတော ဝါ
အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ
ပိသာစတော ဝါ ခါဏုကတော ဝါ
ကဏ္ဋကတော ဝါ နက္ခတ္တတော ဝါ
ဇနပဒရောဂတော ဝါ အသဒ္ဓမ္မတော ဝါ
အသန္ဒိဋ္ဌိတော ဝါ အသပ္ပုရိသ ဝါ
စဏ္ဍ ဟတ္ထိ အဿ မိဂ ဂေါဏ ကုက္ကုရ
အဟိ ဝိစ္ဆိက မဏိသပ္ပ ဒီပိ အစ္ဆ တရစ္ဆ
သူကရ မဟိံသ ယက္ခ ရက္ခသာဒီဟိ
နာနာဘယတော ဝါ နာနာရောဂတော ဝါ
နာနာဥပဒ္ဒဝတော ဝါ အာရက္ခံ ဂဏှန္တု။

(၉) ရာဇတော ဝါ၊ မင်းဆိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ စောရတော ဝါ၊ ခိုးသူတို့မှ လည်းကောင်း။ မနုဿတော ဝါ၊ လူဆိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ အမနုဿတော ဝါ၊ ဘီလူးနတ်ဆိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ အဂ္ဂိတောဝါ၊ အဖျက်မီးတို့မှ လည်းကောင်း။ ဥဒကတော ဝါ၊ အဖျက်ရေတို့မှ လည်းကောင်း။ ပိသာစတော ဝါ၊ မြေဘုတ်ဘီလူးတို့မှ လည်းကောင်း။ ခါဏုကတော ဝါ၊ သစ်ငုတ်ခလုတ်တို့မှ လည်းကောင်း။ ကဏ္ဋကတော ဝါ၊ ဆူးငြှောင့်တို့မှ လည်းကောင်း။ နက္ခတ္တတော ဝါ၊ မကောင်းသောနက္ခတ်တို့မှ လည်းကောင်း။ ဇနပဒရောဂတော ဝါ၊ ဇနပုဒ်၌ဖြစ်သော ရောဂါဆိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ အသဒ္ဓမ္မတော ဝါ၊ မသူတော်တို့၏ အကျင့်တရားတို့မှ လည်းကောင်း။ အသန္ဒိဋ္ဌိတော ဝါ၊ မှားသောအယူတို့မှ လည်းကောင်း။ အသပ္ပုရိသတော ဝါ၊ သူယုတ်မာတို့မှ လည်းကောင်း။ စဏ္ဍ ဟတ္ထိ အဿ မိဂ ဂေါဏ ကုက္ကုရ အဟိ ဝိစ္ဆိက မဏိသပ္ပ ဒီပိ အစ္ဆ တရစ္ဆ သူကရ မဟိံသ ယက္ခ ရက္ခသာဒိဟိ၊ ကြမ်းတမ်းသော ဆင်, မြင်း, သားရဲ, နွား, ခွေး, မြွေ, ကင်းမြှီးကောက်, မြွေစိမ်း, သစ်, ဝံ, အောင်း, ဝက်, ကျွဲ, ဘီလူး, ရက္ခိုသ်အစရှိသည်တို့မှ လည်းကောင်း။ နာနာဘယတော ဝါ၊ ဘေးအမျိုးမျိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ နာနာရောဂတော ဝါ၊ ရောဂါအမျိုးမျိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ နာနာဥပဒ္ဒဝတော ဝါ၊ အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးတို့မှ လည်းကောင်း။ အာရက္ခံ၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို။ ဂဏှန္တု၊ ယူကြကုန်လော့။

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်

[မင်းကောင်း မင်းမြတ်များမှ ဘေးမဖြစ်တတ်၊ မကောင်းသော မင်းဆိုးများမှသာ ဘေးဖြစ်တတ်၍ အာရက္ခံ ဂဏှန္တု-မင်းမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမည်ဆိုသည်မှာ မင်းဆိုးမှ ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရမည့်အဖြစ် သိသာထင်ရှား၍ သာမည ရာဇ-ကို ဝိသေသ မင်းဆိုး အနက်ပြန်ရသည်။ မနုဿ-စသည်လည်း ထို့အတူပင် သိပါလေ။

မင်းဆိုးမှ စောင့်ရှောက်ပါ-ဆိုလျှင် မင်းမှ ဖြစ်သောဘေး မဖြစ်လာအောင် ကာကွယ်ရမည့် အဖြစ်မှာ ထင်ရှားပြီးဖြစ်၍ ဘေးဟူသော အနက်မပါသော်လည်း ပြီးနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ပို၍ထင်ရှားအောင် မင်းဘေးမှ၎င်းဟု ပေးသည်မှာလည်း အသင့်ပင်ဖြစ်ပါသည်။ တော ပစ္စည်းသည် ကေဝုစ် ဗဟုဝုစ် နှစ်မျိုးဆိုင်၍ မင်းဆိုးမှ ၎င်း-ဟု ဧကဝုစ်လည်း ပေးနိုင်၏။ ဤ၌ ဘေးအများအပြားကိုရည်၍ ဗဟုဝုစ် အနက်များအဖြစ် ပြန်လိုက်သည်။

ဥပဒ္ဒဝ-ကို ဥပဒ္ဒဝေါဟု ပြန်ရိုးရှိ၏။ “ဥပဒ္ဒဝေါတိ အန္တရာယော” ဟူသော တိကင်္ဂုတ္တရဋီကာ (၇၅) အရ အန္တရာယ်ဟု ပြန်သည်။ ဘယ, ဥပဒ္ဒဝ, အန္တရာယတို့မှာ သဒ္ဒါကွဲပြားသော်လည်း သဘာဝမှာ ကွဲပြားချက်မရှိကြပါ။ မြန်မာ၌လည်း သုံးရန် အန္တရာယ်ဟု တွဲသုံးလေ့ရှိ၏။]

အယုတ်တရားနှင့် အယူမှား

မင်းဆိုးစသည်မှ နတ်များ စောင့်ရှောက်ရန် တိုက်တွန်းစေတော့၊ အသဒ္ဓမ္မ-မသူတော်တရား, အသန္ဒိဋ္ဌိ-မိစ္ဆာအယူများမှာ ကိုယ်တိုင် ရှောင်မှဖြစ်၍ နတ်များက ဘယ်ပုံ စောင့်ရှောက် နိုင်စွမ်းအံ့နည်း-ဟု မေးရန် ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ကဿပဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးနောက် ရဟန်းရှင်လူတို့ တရားပျက်နေကြသောအခါ သိကြားမင်းသည် မုဆိုးအသွင်ဖြင့် မာတလိ နတ်သားကို ခွေးနက်ကြီးယောင် ဖန်ဆင်းစေကာ လူ့ပြည် ဗာရာဏသီ သို့ လာရောက်၍ လူအများကို ခြိမ်းချောက် ထိတ်လန့်စေပြီးလျှင် တရားဟောခဲ့သဖြင့် လူရှင် ရဟန်းတွေ အကျင့်ကောင်းလာကြပြန်သည်-ဟု ဒွါဒသကနိပါတ် မဟာကဏှဇာတ်၌ လာရှိခဲ့သည်။ ဤသို့သောနတ်များ ကာကွယ်ခဲ့ဘူးသော ထုံးဟောင်းများကို ရည်၍ မသူတော်တို့၏ အကျင့်တရားဘေးမှ ကာကွယ်ကြပါ-ဟု တိုက်တွန်းခြင်း ဖြစ်သည်။

နာရဒဇာတ်၌ အင်္ဂတိမင်းကြီးတို့၏ မိစ္ဆာအယူကို နာရဒ ဗြဟ္မာမင်း လာရောက်ဆုံးမ၍ ပပျောက်စေခဲ့၏။ သာဝတ္ထိပြည် အရှင်ဗြဟ္မဒေဝ၏ မယ်တော် ပုဏ္ဏေးမကြီးသည် အရှင်ဗြဟ္မဒေဝအိမ်သို့ ဆွမ်းခံရောက်လာစဉ် အရှင်မြတ်ကို အရေးမထား ဗြဟ္မာအား ပူဇော်ဖွယ်တို့ဖြင့် ပူဇော်နေသည်ကို သဟမ္ပတိဗြဟ္မာမင်း လာရောက်ပြီး “ဤအစာမျိုးမှာ ဗြဟ္မာ့အစာမဟုတ်၊ သင်ကား ဗြဟ္မာဖြစ်ကြောင်း တရားမသိဘဲ တော်စွာလျော်စွာ မြည်တမ်းနေရသလော”ဟု အပြစ်တင်၍ အရှင်ဗြဟ္မဒေဝ၏ ဂုဏ်တော်များကို ဖော်ပြကာ အရှင်မြတ်ကိုသာ ပူဇော်ဖို့ တိုက်တွန်းလျက် ပုဏ္ဏေးမကြီး၏ မိစ္ဆာအစွဲကို ချွတ်ခဲ့လေသည်။ (သဂါထာဝဂ္ဂ ဗြဟ္မသံယုတ် ဗြဟ္မဒေဝသုတ် သံ၊၁၊၁၄၂။)

ဗာဟိယ ဒါရုစီရိယ-သည် လူအများ အထင်ကြီးရန် အံ့ဖွယ်အဖြစ် ဆောင်ကာ ရဟန္တာဟု မိမိကိုယ်ကို ထင်နေသောအခါ ကဿပဘုရား လက်ထက်က တရားအတူ အားထုတ်ဖက် ရဟန်းဖြစ်ခဲ့သော ဗြဟ္မာကြီးက လာရောက် သတိပေး ထိတ်လန့်စေကာ ဘုရားထံ သွားရောက်ဖို့ ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ (ဥဒါန၊၈၄။ ဗာဟိယသုတ်)ဤသို့ စသော အချက်များကို ရည်မြော်လျက် မိစ္ဆာအယူမှ စောင့်ရှောက်ကြပါဟု ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေ သည်။

မင်္ဂလသုတ် နိဿယသစ်

(၁၀) ယံ မင်္ဂလံ ဒွါဒသဟိ၊ စိန္တယိံသု သဒေဝကာ။
သောတ္ထာနံ နာဓိဂစ္ဆန္တိ၊ အဋ္ဌတိံသဉ္စ မင်္ဂလံ။

(၁၁) ဒေသိတံ ဒေဝဒေဝေန၊ သဗ္ဗပါပဝိနာသနံ။
သဗ္ဗလောကဟိတတ္ထာယ၊ မင်္ဂလံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

(၁၀-၁၁) ဟေ၊ အို … သူတော်ကောင်းတို့။ သဒေဝကာ၊ နတ်နှင့်တကွသော လူတို့သည်။ ယံ မင်္ဂလံ၊ အကြင် မင်္ဂလာကို။ ဒွါဒသဟိ၊ တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ်တို့တိုင်အောင်။ စိန္တယိံသု၊ ကြံတွေးကြကုန်ပြီ။ သောတ္ထာနံ၊ ချမ်းသာခြင်း၏အကြောင်း ကောင်းမြတ်သော။ တံမင်္ဂလံ၊ ထိုမင်္ဂလာကို၊ နာဓိဂစ္ဆန္တိ၊ မသိနိုင်ကြကုန်။ ဒေဝဒေဝေန၊ နတ်တို့ထက်နတ် အမြတ်ဆုံး ဘုရားရှင်သည်။ သဗ္ဗပါပဝိနာသနံ၊ အလုံးစုံသော မကောင်းမှုတို့ကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော။ အဋ္ဌတ္တိံသဉ္စ၊ သုံးဆယ့်ရှစ်ပါးလည်းဖြစ်သော။ ယံ မင်္ဂလံ၊ အကြင်မင်္ဂလာ တရားတော်ကို။ သဗ္ဗလောကဟိတတ္ထာယ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါအပေါင်း၏ အကျိုးစီးပွား အလို့ငှာ။ ဒေသိတံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ တံ မင်္ဂလံ၊ ထို သုံးဆယ့်ရှစ်ဖြာ မင်္ဂလာတရားတော် ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

စကားပြေ-သူတော်ကောင်းတို့၊ နတ်လူတို့သည် အကြင် မင်္ဂလာကို တစ်ဆဲ့နှစ်နှစ်တိုင်အောင် ကြံဆခဲ့ကြ၏။ ချမ်းသာခြင်းအကြောင်း ကောင်းမြတ်သော ထိုမင်္ဂလာကို မသိနိုင်ပဲ ရှိကြ၏။ နတ်တို့ထက်နတ် ဘုရားမြတ်သည် မကောင်းမှု မှန်သမျှ ပယ်ဖျောက်တတ်သော သုံးဆဲ့ရှစ်ဖြာ မင်္ဂလာတရားတော်ကို တလောကလုံး၏ အကျိုးစီးပွါးအလို့ ငှါ ဟောတော်မူခဲ့၏။ ထိုသုံးဆဲ့ရှစ်ဖြာ မင်္ဂလာတရားတော်ကို ငါတို့ ရွတ်ဆိုကြကုန်စို့။

အချီးအမွှမ်း

တစ်စုံတစ်ခု အကြောင်းအရာကို ပြောဆိုရေးသားရာ၌ ရှေးဦးစွာ အစပျိုးသော စကားဦးကို အချီးဟု ဆိုကြ၏။ ဤ ယံ မင်္ဂလံ စသည်လည်း မင်္ဂလသုတ် မရွတ်ဆိုမီ မင်္ဂလသုတ် ဖြစ်လာရပုံနှင့် မင်္ဂလသုတ်အကျိုး အာနိသင်များကို ဂုဏ်တင်ပြောဆိုသော အချီးပင် ဖြစ်၏။ ပရိတ်ဖြစ်ပေါ်ကြောင်း အဋ္ဌုပ္ပတ်ဝတ္ထုများကို သာယာဖွယ်ဖြစ်အောင် ဖွဲ့နွဲ့ဆိုအပ်သော ပရိတ်နိဒါန်းများကို ပရိတ်ကို အမွှန်းတင်ကြောင်းဖြစ်၍ ရှေးက အမွှန်းဟုလည်း သုံးနှုန်းခေါ်ဆိုခဲ့ကြ၏။ ယံ မင်္ဂလံ-စသည်လည်း မင်္ဂလသုတ်ကို ဂုဏ်တင်ကြောင်းဖြစ်၍ အမွှန်းပင် ဆိုရပေသည်။ ဘုရားဟောကား မဟုတ်သေး၊ မင်္ဂလသုတ်ကို သင်ချင် ရွတ်ချင် နာကြားချင်အောင် ဆွဲဆောင်မှုတစ်ရပ် အဖြစ်ဖြင့် ရှေးဆရာမြတ်တို့ ရေးသားအပ်သော ပရိတ်ပျိုး အချီး အမွှန်းပင်တည်း။

သဒ္ဒါအရရှင်းလင်းချက်

ဒွါဒသဟိ-ကို တစ်ဆဲ့နှစ်နှစ်တို့ ပတ်လုံးဟု အစ္စန္တ သံယောဂ-အနက်ပေးကြ၏။ ဂါထာဘာဏက ဆရာအရှင်၏အလိုမှာ အပါဒါန်ကို အလိုရှိဟန်တူပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကာလကို ကန့်သတ်ပိုင်းခြားသော အဝဓိ ၌ အပါဒါန်ဟု ယူကာ တစ်ဆဲ့ နှစ်နှစ်တို့တိုင်အောင် ဟု အနက်ပေးခဲ့သည်။

သောတ္ထာနံ-ကား ကထံကရော သောတ္ထာနေန ဂုတ္တော (ဒသမဟာမင်္ဂလဇာတ်ပါဠိ)၌ အဋ္ဌကထာက “သောတ္ထာနေနာတိ သောတ္ထိဘာဝါဝဟေန မင်္ဂလေန” ဟုဖွင့်သောကြောင့် မင်္ဂလာဟောတည်း။ သောတ္ထိ-ပုဒ် ဝဟတိ-အနက်၌ အာန ပစ္စည်းကြံ၍ “သောတ္ထိံ ဝဟတီတိ သောတ္ထာနံ” ပြု။
သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းကို။ ဝဟတိ၊ ရွက်ဆောင်တတ်၏။ ချမ်းသာကို ရွက်ဆောင်တတ်သော တရားမှာ ချမ်းသာကြောင်းပင်ဖြစ်၍ “သောတ္ထာနံ-ချမ်းသာခြင်းအကြောင်း ကောင်းမြတ်သော ဟု အနက်ပေးခဲ့သည်။ တနည်း "သုဌာန" ကြံ၍ "သုခံ ဌာတိ အနေနာတိ သောတ္ထာနံ” သော်လည်း လုပ်။
အနေန၊ ဤတရားဖြင့်။ သုခံ၊ချမ်းသာစွာ။ ဌာတိ၊ တည်နေနိုင်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့် သောတ္ထာနံ၊ သောတ္ထာနမည်၏။ ချမ်းသာစွာ တည်နေနိုင်ကြောင်း ကောင်းသော တရားဟု အနက်ရခဲ့ရာ ထိုတရားမှာ မင်္ဂလာသာတည်း။

ဟေ-ဟူသော အာလုပ်ကို ဂါထာအဆုံး၌ တည်သောကြောင့် အပြီးသတ်ခါနီးမှ အနက်ပေးရိုးရှိခဲ့၏။ ဤ ယံ မင်္ဂလံ-စသော စကားမှာ ဟေ-အရ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ပြောနေသော စကားများဖြစ်သည်တကြောင်း ပါဠိ၌ အာလုပ်ပုဒ်သည် အစတစ်ပုဒ် နှစ်ပုဒ်တို့နောက်မှာ အရှိများသော်လည်း မြန်မာ၌ စကားတစ်ရပ်ပြောသောအခါ အစမှာသာထား၍ အပြောများသည်တစ်ကြောင်း ဤအကြောင်းများကြောင့် ဂါထာအစမှစ၍ အနက်ပေးခြင်းဖြစ်၏၊ ဟေ-ကို ပေးရိုးပေးစဉ်အတိုင်း သူတော်ကောင်းတို့ဟု ပေးလိုက်သော်လည်း အရာအားလျော်စွာ “အို.….အရှင်တို့၊ အို..…. မိတ်ဆွေတို့ စသည် ပေးနိုင်သည်သာ။

လောက၌ ကိုးကွယ် အားထားရာဟု မှီခိုကပ်ရောက်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို ဒေဝ-နတ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုကြောင့် ဥပပတ္တိနတ်ခေါ် နတ်ဗြဟ္မာသာမက လူများ အားထားကိုးစားရာ မင်းရဟန္တာများကိုပင် သမ္မုတိနတ် ဝိသုဒ္ဓိနတ်ဟု ခေါ်ရခြင်း ဖြစ်၏။ ဘုရားရှင်လည်း သတ္တဝါတို့၏ ကိုးကွယ်ရာအဖြစ် မှီခိုချဉ်းကပ်အပ်သောကြောင့် ဒေဝပင်။ သို့သော် သာမန်ဒေဝမျှမဟုတ် သမ္မုတိ ဝိသုဒ္ဓိ, ဥပပတ္တိနတ် မှန်သမျှတို့၏ အားထားကိုးကွယ်ရာဖြစ်၍ “နတ်မှန်သမျှတို့၏နတ်, နတ်တို့ထက် နတ် ဆိုရပေသည်။ (ဒေဝါနံ ဒေဝေါ ဒေဝဒေဝေါ။
ဒေဝါနံ၊ နတ်တို့၏။ ဝါ၊ ထက်။ ဒေဝေါ၊ နတ်တည်း။ ဒေဝဒေဝေါ၊ နတ်တို့၏၊ဝါ၊ ထက်နတ်။)

ဒိဋ္ဌမင်္ဂလာ စသော မင်္ဂလာများကား အသားမပါ၊ အစွဲအလမ်း အထင်အမြင်မျှသာ။ ဤမင်္ဂလာတရားကား ကောင်းသော အပြုအပြော အကြံများသာ ဖြစ်ရာ ကောင်းမှုကုသိုလ်များပင်။ ထိုကောင်းမှုများကား ဆန့်ကျင်ဖက် မကောင်းမှုတို့ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော သဘောရှိရာ မင်္ဂလာတရားကို သဗ္ဗပါပဝိနာသနံ=အကုသိုလ် မှန်သမျှကို ဖျက်ဆီးတတ်သော” ဟု ဂုဏ်ပြုခြင်းဖြစ်၏။ အကုသိုလ်မှန်သမျှကို ဖျက်ဆီးကြောင်းတရား ဟုလည်း ဆိုနိုင်၏။ (ကတ္တုသာဓ် ကရဏသာဓ် နှစ်မျိုးရ။)

အကုသိုလ်စု မကောင်းမှုများကား ဆင်းရဲကြောင်း ဆုတ်ယုတ်ကြောင်းသာဖြစ်၍ ကောင်းသော အမှုများမှာ တိုးတက် ကြီးပွါးကြောင်း ချမ်းသာကြောင်း ဖြစ်၏။ မင်္ဂလာတရားတော်အတိုင်း ကျင့်သူမှာ တကယ်ချမ်းသာကြီးပွါးနိုင်၍ မင်္ဂလာတရား ဟောကြားခဲ့သော ဗုဒ္ဓအရှင်မြတ်၏ ထိုအများကြီးပွါးချမ်းသာရေး လိုလားတော်မူသော မဟာကရုဏာမေတ္တာတော်များကို သဗ္ဗလောက ဟိတတ္ထာယဖြင့် ဖော်ပြတော်မူခဲ့သည်။

မင်္ဂလသုတ် အဋ္ဌုပ္ပတ်

“မင်္ဂလာ တရားကို နတ်လူအများ တစ်ဆဲ့နှစ်နှစ်ကြာအောင် စဉ်းစားခဲ့ကြသော်လည်း မသိနိုင်ရှိကြ၍ ဘုရားဟောတော်မူရသည်” ဆိုသော စကားမှာ အဋ္ဌုပ္ပတ်အရပင် ဖြစ်၏။ ထိုအဋ္ဌုပ္ပတ်ကား ဤသို့တည်း။ မြတ်စွာဘုရား မင်္ဂလာတရား မဟောကြားမီ ရှေးအဖို့ကပင် လောက၌ မင်္ဂလာပြဿနာ ပေါ်ပေါက်လျက် ရှိ၏။ လောက၌ နှစ်သက်ဖွယ် အကောင်းဟု အသိအမှတ် ပြုထားသော အာရုံများရှိခဲ့ရာ အချို့က မျက်စိဖြင့် မြင်ရသော နှစ်သက်ဖွယ် အဆင်းအာရုံများကို မင်္ဂလာဟုဆို၏။ အချို့ကမူ နားဖြင့်ကြားရသော နှစ်သက်ဖွယ် အသံအာရုံများကို မင်္ဂလာဟုဆို၍ အချို့ကသော် နှာခေါင်း, လျှာ, ကိုယ်တို့ဖြင့် တွေ့ရသော နှစ်သက်ဖွယ် အနံ့ အရသာ, အတွေ့များကို မင်္ဂလာဟု ဆို၏။ တစ်ဦးအယူအဆကို တစ်ဦးက လက်မခံ။ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် နားလည်အောင် မပြောနိုင်ဘဲ ငြင်းခုံမစဲ ဖြစ်ကာ ပြဿနာမပြေဘဲ ရှိခဲ့ရ၏။ ထိုမင်္ဂလာ ပြဿနာမှာ လူ၌သာမက နတ်ဗြဟ္မာများသို့ပင် ဂယက်ရိုက်ကာ မင်္ဂလာကို စဉ်းစားကြရင်း နတ်ဗြဟ္မာများ၌လည်း သုံးမျိုးကွဲခဲ့ရပေသည်။ ထိုပြဿနာမှာ တစ်ဆဲ့နှစ် နှစ်ကြာအောင် မပြေလည်ခဲ့သော ပြဿနာအဖြစ် တည်ရှိခဲ့၏။

တစ်ဆဲ့နှစ်နှစ် လွန်မြောက်သောအခါမှ တာဝတိံသာ နတ်တို့က သိကြားမင်းထံ ထိုပြဿနာတင်၍ အဖြေပေးရန် တောင်းပန်ခဲ့ကြသည်။ သိကြားမင်းလည်း ဘုရားထံ လျှောက်ထားရန် … နတ်သား တစ်ဦးအား တာဝန်လွှဲအပ်ပြီးလျှင် မိမိနှင့်တကွ နတ်အများပါ မင်္ဂလာတရားနာရန် ဘုရားရှင်ထံ ရောက်လာကြ၏။ တာဝန်ပေးအပ်သော နတ်သား၏ လျှောက်ထားချက်အရ မင်္ဂလာတရားတော်ကို မြတ်စွာဘုရား ဟောကြား တော်မူခဲ့ပေသည်။

အမှာ
ဤမှနောက် စကားကျဉ်းစေရန် အဋ္ဌကထာ၌ဟု သာမန်ဆိုသော အရာတွေ့ရလျှင် သုတ္တနိပါတ်အဋ္ဌကထာနှင့် ခုဒ္ဓကပါဌအဋ္ဌကထာဟု မှတ်ယူရန် ဖြစ်ပါသည်။

---

(၁၂) ဧဝံ မေ သုတံ —
ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ
ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။
အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ
အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ
ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ
ယေန ဘဂဝါ, တေနုပသင်္ကာမိ။
ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ
ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။
ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ
ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ။

(၁၂) ဘန္တေ ကဿပ၊ အရှင်မဟာကဿပ။ မေ၊ တပည့်တော်သည်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ သုတံ၊ နာခံမှတ်သား ကြားခဲ့ရပါ၏။ ဧကံ၊ တစ်ပါးသော။ သမယံ၊ အခါ၌။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ သာဝတ္ထိယံ၊ သာဝတ္ထိနေပြည်တော်၌။ အနာထပိဏ္ဍိကဿ၊ အနာထပိဏ်သူဌေး၏။ ဇေတဝနေ၊ ဇေတဝန်မည်သော။ အာရာမေ၊ ကျောင်းတိုက်၌။ ဝိဟရတိ၊ သီတင်းသုံးတော်မူပါ၏။ အထခေါ၊ ထိုသို့ သီတင်းသုံးစဥ် အခါ၌။ အညတရာ၊ အမျိုးအမည် မထင်ရှားသော။ ဒေဝတာ၊ နတ်သားသည်။ အဘိက္ကန္တာယ၊ ညဥ့်ဦးယာမ်ကုန်လွန်ခဲ့ပြီးသော။ ရတ္တိယာ၊ သန်းခေါင်ယာမ်အချိန်၌။ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ၊ အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် အဆင်းရှိသည် ဖြစ်၍။ ကေဝလကပ္ပံ၊ ပတ်ဝန်းကျင်အကုန် အလုံးစုံသော။ ဇေတဝနံ၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်ကို။ ဩဘာသေတွာ၊ ကိုယ်အရောင်ဖြင့် ထွန်းပြောင် ထိန်လင်းစေ၍။ ယေန၊ အကြင်အရပ်၌။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တေန၊ ထိုဘုရားရှင်ရှိရာ အရပ်သို့။ ဥပသင်္ဂမိ၊ ချဉ်းကပ်ခဲ့ပါပြီ။ ဥပသင်္ဂမိတွာ၊ ချဉ်းကပ်ပြီး၍။ ဘဂဝန္တံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။ အဘိဝါဒေတွာ၊ အလွန်ရိုသေစွာ ရှိခိုးပြီး၍။ ဧကမန္တံ၊ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အရပ်၌။ အဋ္ဌာသိ၊ ရပ်နေပါပြီ။ ဧကမန္တံ၊ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အရပ်၌။ ဌိတာ ခေါ၊ ရပ်နေသော။ သာ ဒေဝတာ၊ ထိုနတ်သားသည်။ ဘဂဝန္တံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။ ဂါထာယ၊ ဂါထာဖြင့်။ အဇ္ဈဘာသိ၊ လျောက်ထားခဲပါပြီ။

စကားပြေ-အရှင် မဟာကဿပ၊ တပည့်တော် ဤသို့ နာကြားခဲ့ရဘူးပါသည်။ အခါတပါး ဘုရားမြတ်စွာသည် သာဝတ္ထိ နေပြည်တော်ဝယ် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ ဇေတဝန် ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူပါသည်။ ထိုအခါ အမျိုး အမည် မထင်ရှားသော နတ်သားတစ်ယောက်သည် ညဉ့်ဦးယာမ် လွန်ပြီးသော သန်းခေါင် အချိန်၌ အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် အဆင်း ရှိသည်ဖြစ်၍ ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက် ပတ်ဝန်းကျင်တခွင်လုံးကို ထိန်လင်းစေလျက် ဘုရားရှင်ရှိရာသို့ ချဉ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် သင့်လျော်သောနေရာ၌ ရပ်နေပါသည်။ သင့်လျော်ရာအရပ်၌ ရပ်နေသော ထိုနတ်သားသည် ဘုရားရှင်ကို ဂါထာဖြင့် လျှောက် ထားခဲ့ပါသည်။

နိဒါန်း

ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသော မင်္ဂလသုတ်မပြမီ ရှေးဦးစွာ ထိုသုတ္တန် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း အကြောင်းနိဒါန်းကို ပြလို၍ “ဧဝံ မေ သုတံ” စသည်ဖြင့် မိန့်ရသည်။

နိဒါန်းဖြစ်လာပုံ
မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက် သုံးလကျော်လောက် အကြာတွင် ဘုရားတရားတော်များ မပျောက်မပျက် တည်နေစေရန်၎င်း, အဓမ္မ ဝါဒများ ပေါ် လာသော် ဆုံးဖြတ်ပယ်ရှားရေးအတွက် ခုံအဖြစ်ရှိနေရန်၎င်း ရဟန္တာ ငါးရာတို့ စုပေါင်းရွတ်ဆိုကာ သံဂါယနာတင်ကြ၏။ ထိုအခါက ဘုရားဟော အမှန်ဖြစ်ကြောင်း သိနားလည် ယုံကြည်ကြစေရန် ဘုရားရှင် ဘယ်မြို့ ဘယ်ရွာဝယ် ဘယ်အခါက ဘယ်သူအား ဘယ်လိုအကြောင်းကြောင့် ဟောခဲ့ကြောင်းများကို … အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်က မေးစိစစ်ခဲ့ရာ ဝိနည်းအတွက် အရှင်ဥပါလိက လျှောက်ထား၍ သုတ္တန်များအတွက် အရှင်အာနန္ဒာက လျှောက်ထားခဲ့၏။ မင်္ဂလသုတ် သံဂါယနာတင်မည် ရှိသောအခါ အရှင်မဟာကဿပ မေးချက်အရ အရှင်အာနန္ဒာ ဖြေကြား လျှောက်ထားခဲ့သည်ကို “ဧဝံ မေ သုတံ" စသည်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် “ဧဝံ မေ သုတံ" စသည်မှာ ဘုရားဟောမဟုတ်သေး၊ အရှင်အာနန္ဒာ၏ လျှောက်ထားချက်မျှသာ ဖြစ်သည်။ ထိုလျှောက်ထားချက်မှာ မင်္ဂလသုတ် ဖြစ်လာရခြင်း အကြောင်းဖြစ်၍ “နိဒါန” နိဒါန်း”ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

အရှင်မဟာကဿပ
အရှင်သိဂ္ဂဝမထေရ်မြတ်က အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ်အလောင်း သာမဏေ မိမိတပည့်ကို အရှင်စဏ္ဍဝဇ္ဇီမထေရ်ထံ ပိဋကတ်သင်ရန် စေလွှတ်သောအခါ “ငါ့အမည် ဘယ်သူလဲ” ဟု စဏ္ဍဝဇ္ဇီမထေရ်က မိမိအမည်ကိုမေးလျှင် “အရှင်မြတ်၏ အမည်ကို တပည့်တော်၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ သိပါ၏” ဟု လျှောက်ရန် မှာကြားဆုံးမလိုက်၏။ အလေးအမြတ် ပြုအပ်သော ဆရာတို့၏ အမည်ကို မခေါ်ထိုက်သောကြောင့်ဖြစ်၏။ ထိုအချက်ကို အထောက်အထားပြု၍ “ဘန္တေ ကဿပ” ဟု ခေါ်ရန် အရှင်အာနန္ဒာ၏ ဝန်လေးဖွယ်အဖြစ် ယူဆကာ “ဘန္တေ" ဟုသာ သာမည ခေါ်ဆိုလိုကြ၏။ “ပိပ္ပလ္လိ ဟူသော မထေရ်၏ငယ်မည်ကိုသာ ခေါ်ရန်ဝန်လေးဖွယ် ဖြစ်သော်လည်း “ကဿပ" ဟူသောအမည်မှာ အနွယ်အရခေါ်သော အမည်ဖြစ်၍ ထိုအမည်ကို ကား ခေါ်ရန် ဝန်မလေးကြပါ။ ဂေါတမဘုရားဟုပင် ဘုရားရှင်ကို အနွယ်အားဖြင့် ခေါ်လျက်ရှိ၏။ ဝိနယမဟာဝဂ္ဂ (ဝိ၊၃၊၁၂၉) ၌ အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်က မိမိ၏ရဟန်းလောင်းအား ကမ္မဝါဖတ်ပေးရန် အရှင်အာနန္ဒာထံ တမန်လွှတ်သောအခါ အရှင်အာနန္ဒာလည်း အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်မှာ မိမိအလေးပြုအပ်သော ဆရာဖြစ်၍ အရှင်သူမြတ်၏အမည်ကို မခေါ်ဝံ့ဖြစ်နေရာ ဘုရားရှင်က “အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဂေါတ္တေနပိ အနုဿဝေတုံ” ဟု အနွယ်ဖြင့်ဖတ်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့ရ၏။ ထိုသို့ အနွယ်အမည်မျိုးကို ခေါ်သင့်သောကြောင့်ပင် “အပိ မေ ဘန္တေ ကဿပ သိရသ္မိံ ပလိတာနိ ဇာတာနိ၊ အထစ ပန မယံ အဇ္ဇာသိ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ကုမာရကဝါဒါန မုစ္စာမ” ဟု နိဒါနဝဂ္ဂ ကဿပသံယုတ် (သံ၊၁၊၄၁၈) ၌ “ဘန္တေ ကဿပ” ဟု အရှင်အာနန္ဒာခေါ်ဆိုခဲ့ပေသည်။

သာဝတ္ထိ
သဝတ္ထရသေ့၏ နေရာဌာနဖြစ်၍ သာဝတ္ထိဆို၏။ နေရာ ဌာနဆိုသော်လည်း နေရုံမျှကားမဟုတ်။ ထိုရသေ့က စတင် တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့တည်း။ ကကန္ဒရသေ့ မကန္ဒရသေ့များ တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့တို့သည် ကာကန္ဒီမာကန္ဒီဟု ဣတ္ထိလိင်ဖြင့် အမည်များ ရရှိသကဲ့သို့ သဝတ္ထရသေ့ တည်ထောင်သောမြို့ဖြစ်၍ “သာဝတ္ထိ”ဟု အမည်ရသည်။ ဤကား ဗျာကရုဏ်းဆရာတို့ အလိုတည်း။ (သဝတ္ထေန နိဗ္ဗတ္တာ သာဝတ္ထိ။
သဝတ္ထေန၊ သဝတ္ထရသေ့သည်။ နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဖြစ်စေအပ် (တည်ထောင်အပ်) သော မြို့သည်။ သာဝတ္ထီ၊ သာဝတ္ထီမည်၏။)

အဋ္ဌကထာဆရာများအလိုမှာ လူလောက အသုံးအဆောင်မှန်သမျှ မရှိသောအရာဟု မထင် အကုန်ပင်ရှိသောကြောင့် “သဗ္ဗ အတ္ထိ=အကုန်ရှိသည် ဟူသောအနက်ကြောင့် သာဝတ္ထိမည်၏။ ကုန်သည်အပေါင်း ဆုံမိ၍ "ဘာကုန်ရှိသလဲ" မေးသောအခါ “သဗ္ဗံ အတ္ထိ=အကုန်ရှိသည်”ဟု ဆိုသော စကားကို အစွဲပြု၍ သာဝတ္ထိအမည်ရသည် ဟူ၏။ ဤအလို သဗ္ဗ-မှ သာဝ ဖြစ်လာသော နိရုတ္တိနည်းတည်း။

သာဝတ္ထိယံ-ဆိုသော်လည်း ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်မှာ သာဝတ္ထိမြို့ပေါ်၌မဟုတ်၊ မြို့၏အနီး မလှမ်းမကမ်း၌ ဖြစ်၏။ သို့သော် ဂင်္ဂါမြစ်အနီး ကမ်းပါးပေါ်၌ ကျက်စားနေသော နွားတို့ကို “ဂင်္ဂါယံ စရန္တိ=ဂင်္ဂါမြစ်၌ လှည့်လည်နေကြသည်”ဟု တင်စားပြောဆိုသကဲ့သို့ သာဝတ္ထိပြည်၏ အနီးအပါးမှာ နေသည်ကိုပင် သာဝတ္ထိပြည်၌ နေသည်ဟု တင်စာသုံးနှုန်းခြင်းတည်း။ ၎င်းကို သမီပျူပစာဟု ဆို၏။ အနီးကို အနီးရှိ ဝတ္ထုဖြင့် တင်စား သုံးနှုန်းခြင်းတည်း။ သာဝတ္ထိ၏အနီးသည် ဥပစာအရ သာဝတ္ထိ အမည်ရလျက်ရှိနေရာ “သာဝတ္ထိယံ=သာဝတ္ထိပြည်၌” ဟုလည်း ပေးနိုင်၏။ “သမီပတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ=သတ္တမီဝိဘတ် သမီပ (အနီး)၌ ဖြစ်သည်” ဟူသော အဋ္ဌကထာအရ သာဝတ္ထိပြည်၏ အနီး၌ဟုလည်း ပေးနိုင်သည်။

ဇေတဝန်နှင့် အနာထပိဏ်
ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရာကား မူလက ဇေတမင်းသား၏ ဥယျာဉ်ကြီးပင်၊ မူလပိုင်ရှင်၏ အမည်ကိုအစွဲပြု၍ (ဇေတဝနံ)ဟု အမည်တွင်နေခြင်းဖြစ်၏။ (ဇေတဿဝနံ ဇေတဝနံ။ ဇေတဿ၊ ဇေတမင်းသား၏။ ဝနံ၊ ဥယျာဉ်တည်း။ ဇေတဝနံ၊ ဇေတမင်းသား၏ဥယျာဉ်) နောင်အခါ အနာထပိဏ် သူဌေးကြီးက ဝယ်ယူကျောင်းဆောက်ခဲ့၍ ဒုတိယပိုင်ရှင်ကို အစွဲပြုကာ အနာထပိဏ်၏ ကျောင်းတိုက်-ဟုလည်း ဆိုရပြန်သည်။

သူဌေးကြီး၏ ငယ်နာမည်မှာ သုဒတ္တဖြစ်၏၊ ကိုးကွယ်အားထားရာ မဲ့သူတို့အား ထောက်ထားငဲ့ညှာ စေတနာအလွန်ကြီးသော သူဌေးကြီးဖြစ်၍ ရောက်လာသမျှ သူတောင်းစား စသည်တို့အား ထမင်းအစာ ပေးကမ်းတတ်သောကြောင့် နောင်အခါ “အနာထာနံ၊ ကိုးကွယ်ရာမဲ့သူတို့ အား။ ပိဏ္ဍ၊ ထမင်းအစာကို။ ဒဒါတိ၊ ပေးကမ်းတတ်၏”ဟူသော အနက်အရ အနာထပိဏ္ဍိက ဟု တွင်လာ၏။ လောက၌ ဘုရားတည်သူကို ဘုရားဒကာ ကျောင်းဆောက်လှူသူကို ကျောင်းဒကာ စသည်ဖြင့် မိမိက မဖော်ရဘဲ အများက ဂုဏ်တင် ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့ သူဌေးကြီး၏ စေတနာကို အများက ဂုဏ်တင်ခဲ့ရာမှ ငယ်နာမည်ပျောက်ကာ နာမည်သစ် တွင်လာရခြင်းဖြစ်၏။ အမည်အရ ပေါ်လွင်ရသော သူဌေးကြီး၏ စေတနာကား ယခုတိုင် လူသိများလျက် ထင်ရှား နေသည်သာ။ ဤအချက်ကပင် အများကောင်းကျိုး ဆောင်သူများမှာ ကမ္ဘာကြေသော်လည်း ဥဒါန်းမကျေသည်ကို ညွှန်လျက်ရှိနေပါသည်။

ဘုရားရှင် သီတင်းသုံးသောအခါ အနာထပိဏ်၏ ဥစ္စာမဟုတ်တော့၊ သံဃာပိုင်ကျောင်းတိုက်ဖြစ်နေ၏။ သို့သော် ရှေးက မြို့အုပ်ဖြစ်ဘူးသူသည် အရာပင် မရှိသော်လည်း မြို့အုပ်ဟု တွင်နေသကဲ့သို့ပင်။၎င်းကို “ဘူတပုဗ္ဗ ဂတိကနည်း’ဟု ဆို၏။ “ဧကတ္တနည်း" ဟုလည်း ဆိုရ၏၊ ပိုင်ရှင်တွေ ကွဲနေ သော်လည်း နေရာက တစ်ခုတည်းဖြစ်၍ ထိုတစ်ခုတည်းအဖြစ်ကို အစွဲပြု ဆိုသောနည်းတည်း။

ထိုနည်းအရပင် ဇေတဝန-ဟု၎င်း အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမ-ဟု၎င်း ဆိုနိုင်တော့သည်။ ကွဲပြားနေသော်လည်း မကွဲပြားသကဲ့သို့ ဆိုသောကြောင့် အဘေဒေါပစာရ( =ကွဲပြားနေသည်ကို မကွဲမပြား တစ်သားတည်း တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ သုံးနှုန်းခြင်း) ဟုလည်း ဆိုရပြန်သည်။

အာရာမ
အပွင့်အသီး အရွက်အညွန့်တို့ဖြင့် ဝေဆာတင့်တယ်လှသောကြောင့်၎င်း ကျောင်းအင်္ဂါနှင့်ပြည့်စုံသောကြောင့်၎င်း ထိုထိုအရပ်မှ လူများ အထူးအားဖြင့် ရဟန်းတော်များ လာရောက်မွေ့လျော်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် အာရာမဆိုသည်။ (အာရမန္တိ ဧတ္ထာတိ အာရာမော။ ဧတ္ထ၊ ဤကျောင်းတိုက်၌။ အာရမန္တိ၊ လာရောက် မွေ့လျော် ကြကုန်၏။ ဣတိ၊ ထိုသို့လာရောက် မွေ့လျော်ရာ ဖြစ်သောကြောင့်၊ အာရာမော၊ အာရာမ မည်၏။)

အာရာမကို အဘိဓာန်၌ မြို့နှင့်မနီးမဝေးဝယ် လူကုံထံများ စိုက်ပျိုးအပ်သော သစ်ပင်အပေါင်း (ဥယျာဉ်ခြံ)ကို ဆိုကြောင်း လာ၏။ ပုပ္ဖါရာမ ဖလာရာမစသည်ဖြင့် လာသောအရာ၌ အာရာမနှင့်အညီပင်၊ ဤမျှမက အိမ်ဝင်း ကျောင်းဝင်းစသော ဝင်းမှန်သမျှကိုလည်း အာရာမဟုပင် ဆိုရသည်။သံဃာရာမ ပုဗ္ဗာရာမ ရာဇကာရာမ တိတ္ထိယာရာမ, ပရိဗ္ဗာဇကာရာမ စသည်။ ယခုခေတ်၌ အိမ်ဝင်းကို ခြံဟုခေါ်၍ ကျောင်းအများတည်ရာ ဝင်းကို ကျောင်းတိုက်-ဟု ခေါ်ရိုးရှိ၏။ ထို အခေါ်အရ ဤ၌ ကျောင်းတိုက်ဟု ပြန်သည်။

အထခေါ
အထ-ကို အဝိစ္ဆေဒ (=မပြတ်စဲခြင်း) အနက်၌ နိပါတ်ဟု ၎င်း၊ ခေါ-ကို အဓိကာရန္တရ နိဒဿန (=အရာတပါးကို ပြခြင်း) အနက်၌ နိပါတ်ဟု၎င်း အဋ္ဌကထာ ခွဲဖွင့်၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ နေခြင်းမပြတ်စဲမီ အညတရာ ဒေဝတာ-စသော အကြောင်းအရာတပါးဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုလိုကြောင်းလည်း ဖွင့်၏။ မြန်မာ၌ကား ထိုအခါ ထိုသို့နေစဉ်အခါဆိုလျှင် နေခြင်း မပြတ်စဲသည်ကို၎င်း, ထိုအခါဟု ဆိုလိုက်လျှင် ရှေ့ဆက်ဆိုစရာ အကြောင်းရှိနေသည်ကို၎င်း သိနိုင်၍ ‘ထိုအခါ’ ဟူသော စကားဖြင့်ပင် အနက်နှစ်မျိုးလုံး ညွှန်ပြမှု ပြီးသည်ဟု ဆိုသင့်၏။

အညတရာ ဒေဝတာ
အညတရာတိ အနိယမိတနိဒ္ဒေသော=သတ်မှတ်ချက်မရှိသော အနက်ကို ညွှန်ပြကြောင်းသဒ္ဒါ” ဟု အဋ္ဌကထာ ဖွင့်၏။ နာမည်အမျိုးအနွယ် စသည် သတ်မှတ်ခြင်းမရှိသော သာမညအနက်တည်း။ သက္ကတ၌ နှစ်ယောက်ထဲက တစ်ယောက်ကို ထုတ်ဆိုသောအခါ အညတရဆို၍ အများထဲက တစ်ယောက်ကို ထုတ်ဆိုသောအခါ အညတမ ဆိုရကြောင်း လာ၏။ ပါဠိ၌ကား အညတမ မထင်၊ ထို့ကြောင့် အများထဲက ထုတ်ဆိုသည်ကိုလည်း အညတရပင် ဆို၏။ အညတရော စ ပနာယသ္မာ မာလုကျပုတ္တော အရဟတံ အဟောသိ။” (သံ၊၂၊၂၉၉) ဤ၌ အညတရောမှာ ရဟန္တာတို့တွင် တစ်ယောက်အပါအဝင်ဖြစ်ကြောင်း သာမန်ကိုသာဆို၍ ရဟန္တာများထဲမှ အထူးအဖြစ် ထုတ်ဖော်သတ်မှတ် မဆိုအပ်သောကြောင့် အနိယမပင်။

ဤ၌ကား ထိုကဲ့သို့ ထုတ်ဆိုသော အရာမဟုတ်၌ အညတရတစ်မျိုးပင်။ ထိုကြောင့် “အညတရာတိ နာမဂေါတ္တဝသေန အပါကဋာ” ဟု ဖွင့်၏။ ထိုအဖွင့်အရ အမျိုးအမည် မထင်ရှားသော-ဟုပေးရ၏။ လောက၌ နာမည်မသိသော အခါဖြစ်စေ သိဖူးသော်လည်း လူမကွဲသောအခါ ဖြစ်စေ လူတစ်ယောက်လာနေသည် စသော အသုံးဖြစ်၏။ လူတစ်ယောက် ဆိုသောအသုံးမှာ နာမည်မထင်ရှားသည်ကို ညွှန်ပြလျက်ရှိသောကြောင့် "အညတရာ ဒေဝတာ-နတ်သားတယောက်သည်” ဟုလည်း ပေးနိုင်သည်။

ဒေဝတာ-ဟု ဣတ္ထိလိင်ဖြင့် ဆိုသော်လည်း နတ်သမီးဟု မမှတ်အပ်။ ဤဒေဝတာကား နတ်သား နတ်သမီး နှစ်မျိုးလုံးနှင့်ဆိုင်သော သဒ္ဒါတည်း။ ဤ၌ကား နတ်သားကို ဟော၏၊ (ဒေဝေါယေဝ ဒေဝတာ။ ဒေဝေါယေဝ၊ နတ်သည်ပင်။ ဒေဝတာ၊ ဒေဝတာမည်၏။)

အဘိက္ကန္တ အနက်
အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ၌ အဘိက္ကန္တ-ကား ခယ( ကုန်ခြင်း) အနက်ဟော၊ ကုန်လွန်ပြီးသော ညဉ့်ဆို ရာ၌ တစ်ညလုံး ကုန်သွားသည်ဟု ဆိုရမည်ကဲ့သို့ ရှိသော်လည်း ထိုကဲ့သို့ကား မမှတ်အပ်။ စူဠဝဂ္ဂ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓက စသည်၌ “အဘိက္ကန္တာ ဘန္တေ ရတ္တိ” ဝယ် တစ်ညဉ့်လုံး ကုန်သည်ကို မယူစေလို၊ ညဉ့်ဦးယာမ် ကုန်သည်ကိုသာ ယူစေလို၍ “နိက္ခန္တော ပဌမော” ဟု ဆက်ဟောခဲ့၏။ ထိုပါဠိအရ အဘိက္ကန္တမှာ ပဌမယာမ် အလွန်ကိုသာ ဟောခဲ့ပြီးဖြစ်ရာ ဤ၌လည်း ပဌမယာမ်ကုန်သည်ကိုသာ ယူရသည့်အဖြစ်ကို သိနိုင်တော့သည်။ ညဉ့်ဦးယာမ်လွန်ပြီးသော ဟူသော ဝိသေသနကြောင့် ရတ္တိယာကလည်း တစ်ညလုံး မဟောရတော့ သန်းခေါင်ယာမ်ကိုသာ ဟောတော့သည်။ နတ်များသည် လူခြေတိတ်ဆိတ်ချိန်မှ ဘုရားထံ လာလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ဤနတ်သားလည်း သန်းခေါင်ယာမ်အခါ၌ ရောက်လာခြင်းဖြစ်၏။

“အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ” ၌ အဘိက္ကန္တ-ကား အဘိရူပ (=အလွန်လှပခြင်း) အနက်ဟော။ အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် အဆင်းဟူသည် အလွန်လှပသော အဆင်းဖြစ်၍ “အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ” ကို အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် အဆင်းရှိသည် ဟု၎င်း, အလွန်လှပတင့်တယ်သော အဆင်းရှိသည်ဟု၎င်း ပေးနိုင်သည်။ ‘ဝဏ္ဏ’ အဆင်းဆိုသော်လည်း ရူပါရုံအဆင်းကို ဆိုသည်ကားမဟုတ်၊ ( “ဆဝိ" ခေါ် ကိုယ်အရေအသွေးအရောင်ကို ဆိုသည်ဟုမှတ်။

ကေဝလကပ္ပ
ကေဝလ’ ကား အနဝသေသ (= အကြွင်းမဲ့အလုံးစုံ) ဟော၊ 'ကပ္ပ’ ကား သမန္တဘာဝ (=ထက်ဝန်းကျင်၏ အဖြစ်) အနက်ဟော။ ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက် ပတ်ဝန်းကျင် တပြင်လုံးဟု ဆိုလို၏။ ဤ၌ 'ကေဝလ' အကြွင်းမဲ့ဆိုလျှင်ပင် ကျန်သောအရပ်မရှိ တော့သည်မှာ ပြီးနိုင်ပါလျက် “ကပ္ပ”သဒ္ဒါ တွဲဆိုသည်မှာ အကြွင်းမဲ့ အကုန်ပြန့်အောင် စွမ်းနိုင်သော အရောင်ပင် တစ်စုံတစ်ခုသောအကြောင်းကြောင့် တစ်စိတ်တစ်ဒေသလောက်သာ ပြန့်ခြင်းလည်း ရှိတတ်သေး၏။ ဤနတ်ရောင်ကား ထိုသို့ တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှမဟုတ်ပဲ အကုန်ပင် ပြန့်နှံ့လျက်ရှိသည့် အဖြစ်ကို ပြခြင်းငှါ သမန္တအနက်ရှိသော ကပ္ပကိုပါ ဆိုခြင်းဖြစ်၏။

ဗျာကရုဏ်းဆရာတို့သည် ဤသံဥုန(= စဉ်းငယ် ယုတ်လျော့သော) အနက်၌ ကပ္ပစသော ပစ္စည်းတို့ကို အလိုရှိကြ၏။ ထိုအလိုအရ “ဤသံဥုနံ ကေဝလံ ကေဝလကပ္ပံ”ပြု။
ဤသံဥုနံ၊ စဉ်းငယ်လျော့သော၊ ကေဝလံ၊ အလုံးစုံတည်း။ ကေဝလကပ္ပံ၊ အလုံးစုံလောက်နီးပါး။ အချို့ တံခါးပိတ်ထားသော ကျောင်းတွင်းစသော အလင်းရောင် မရောက်ရာ အရပ်အနည်းငယ်ကျန်သည်ကို ရည်သည်။ ဤအနက်မျိုးကို အချို့ အလိုရှိကြသည်။ သို့သော် နတ်တို့၏ တန်ခိုးကြောင့်ဖြစ်သော အလင်းရောင် သည် ပကတိအရောင်နှင့် မတူနိုင်သောကြောင့်၎င်း, အကယ်၍ အလင်းရောင် မရောက်သောအရပ်ဟု ရှိစေကာ အလုံးစုံဟု ဆိုနိုင်ရန် ယေဘုယျ စသောနည်းများရှိနေသောကြောင့်၎င်း ‘ဤသံဥန’ အနက် ကြံဖွယ်မလို။ တစ်မျိုးဆိုရသော် ဘုရားရှင်၏အရောင်ကို ဘယ်အရောင်မျှ မလွှမ်းနိုင်၊ ထို့ကြောင့် ထိုနတ်အရောင်လည်း ဘုရားရှင်ရောင်ခြည်တော် မရောက်ရာ အရပ်ကိုသာ ထွန်းလင်းစေနိုင်၍ ‘ဤသံဥန’ ဆိုသည်ဟု ယူသော် သင့်ဖွယ်ရှိ၏။

ဧကမန္တံ
“ဧက+အန္တ”၊ အန္တ-သဒ္ဓါ ကောဋ္ဌာသ (=အဖို့) အနက်ဟော။ တစ်ဖက်တစ်နေရာဟု အနက်ရ၏။ တစ်ဖက်တစ်နေရာ ဟူသည်မှာ နေဖို့သင့်လျော်သော နေရာတည်း။ လောက၌ အလေးပြုအပ်သူများထံ ချဉ်းကပ်သောအခါ နေသင့်သောနေရာ, မနေသင့်သောနေရာဟုရှိရာ သိနားလည်သူတို့ကား နေသင့်သောနေရာကို ရွေးချယ်နေတတ်၏။ မနေသင့်သော နေရာများကား အလွန်နီးလွန်းသောနေရာ, အလွန်ဝေးလွန်းသောနေရာ, လေညာလေဆန်ကျသောနေရာ, မြင့်သောနေရာ, ရှေ့တည့်တည့်ကျလွန်းသောနေရာ, အလွန်နောက်ကျလွန်းသော နေရာဟု ခြောက်မျိုးလာ၏။

ဝေး နီး လွန်းရာ၊ မြင့် လေညာနှင့်၊ တည့်စွာ နောက်ကျ၊ ဤခြောက်ဝ၊ ဌာနအပြစ်များ။

ဤအပြစ်ခြောက်ပါးကား အခါခပ်သိမ်း မရှောင်မဖြစ်ဟု တထစ်ချကား မယူရ။ ပရိသတ်အများနှင့် တရားနာရာ စသည်၌ အလွန်ဝေးသော လေဆန်ကျသော အလွန်နောက်ကျသော အရပ်များကို ရှောင်၍မဖြစ်၊ ထိုအခါ မရှောင်ခြင်းကြောင့် အပြစ်မဆိုထိုက်။ ဧကမန္တဆိုလျှင် အပြစ်ခြောက်ပါးကင်းရာ အရပ်သာဟု တထစ်ချ မှတ်ရမည်ကားမဟုတ် အခြားအရာအလိုက် သင့်လျော်ရာ နေရာများလည်း ဧကမန္တပင်။ ကောသလ မဂဓတိုင်းသား ဗြာဟ္မဏတမန်များ ဝေသာလီပြည် မဟာဝုန်တော ကူဋာဂါရသာလာ ဘုရားထံအလာ အရှင်နာဂိတက "ဘုရားရှင်အား ဖူးမြင်ရန် အခါမဟုတ်သေးကြောင်း" အမိန့်ရှိ၍ သင့်လျော်သောနေရာ၌ ထိုင်ကြသည်ဟုလာရာ ထိုဧကမန္တကို ထိုနေရာမှ ဖဲခွါ၍ ထိုထို သစ်ပင်ရိပ်များ၌ နေကြောင်း ဖွင့်ပြဆိုခဲ့လေသည်။ (ဧကမန္တံ-သင့်တင့်လျောက်ပတ် စွာ၊ သင့်လျော်သောနေရာ၌ဟုလည်း ပေးနိုင်၏။)

နတ်သားရပ်နေခြင်း
နတ်တို့သည် လူနံ့ကို ရွံရှာစက်ဆုပ်ကြ၏။ ကိစ္စ တစ်ခုခုကြောင့် မလွှဲမရှောင်သာသဖြင့် လူ့ ပြည် သို့ လာရစေကာမူ မြန်မြန်ပြန်လိုသည်သာဖြစ်၍ ထိုနတ်သားသည် မထိုင်ပဲ ရပ်နေခြင်းဖြစ်၏။ ထိုင်ခြင်းမည်သည် အပန်းဖြေခြင်းပင်ဖြစ်၏။ ထိုကဲ့သို့ ပင်ပန်းမှုမျိုး နတ်တို့၌မရှိ၍ မထိုင်ဟူ၍လည်း အကြောင်းတစ်မျိုး ပြ၏။ ထို့ပြင် မြတ်စွာဘုရားကို ဝန်းရံလျက် မဟာသာဝကများ တည်နေကြ၏။ ထိုမဟာသာဝက အရှင်မြတ်များကို ကြည်ညိုမြတ်နိုးခြင်း ရှိနေသောကြောင့်လည်း မထိုင်ဟူ၏။ ရပ်ခြင်းမှာ အထူး အရိုအသေပေးခြင်းမျိုးဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေသောအားဖြင့် မထိုင်။ ဤသို့ အဋ္ဌကထာ၌ နတ်သားရပ်နေခြင်းအကြောင်း လေးမျိုး ပြ၏။

(၁၃) ဗဟူဒေဝါ မနုဿာ စ မင်္ဂလာနိ အစိန္တယုံ။
အာကင်္ခမာနာ သောတ္ထာနံ၊ ဗြူဟိ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၁၃) ဘန္တေ၊ မြတ်စွာဘုရား။ သောတ္ထာနံ၊ ခုဘဝ နောင်အခါ ချမ်းသာသည်၏ အဖြစ်ကို။ အာကင်္ခမာနာ၊ လိုလားတောင့်တကြကုန်သော။ ဗဟူ၊ များစွာကုန်သော။ ဒေဝါ စ၊ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် လည်းကောင်း။ မနုဿာ စ၊ လူတို့သည် လည်းကောင်း။ မင်္ဂလာနိ၊ ကြီးပွါးချမ်းသာကြောင်း မင်္ဂလာတို့ကို။ အစိန္တယုံ၊ ကြံတွေးစဥ်းစားခဲ့ကြပါကုန်ပြီ။ (တွံ၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်)။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာကို။ ဗြူဟိ၊ ဟောကြားတော်မူပါ။

စကားပြေ

မြတ်စွာဘုရား ခုဘဝ နောင်အခါ ချမ်းသာရေးကို လိုလားတောင့်တကြသော လူနတ်ဗြဟ္မာ များစွာတို့သည် ကြီးပွါးချမ်းသာကြောင်း မင်္ဂလာတို့ကို ကြံတွေး စဉ်းစားခဲ့ကြပါသည်။ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာတရားကို ဟောကြားတော်မူပါ။

နတ်သားတောင်းပန်ပုံ

မြတ်စွာဘုရားအား မင်္ဂလာတရား ဟောရန် နတ်သားတောင်းပန်ပုံကို အရှင်အာနန္ဒာက “ဗဟူ ဒေဝါ” စသည်ဖြင့် လျှောက်ထားခဲ့သည်။

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်

[မင်္ဂလန္တိ မဟန္တိ ဣမေဟိ သတ္တာတိ မင်္ဂလာနိ။
ဣမေဟိ၊ ဤတရားတို့ဖြင့်။ သတ္တာ၊ သတ္တဝါကိုသည်။ မင်္ဂလန္တိ မဟန္တိ၊ တိုးတက် ကြီးပွါးကြရကုန်၏။ ဣတိ၊ ထိုသို့ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့်။ မင်္ဂလာနိ၊ မင်္ဂလာတို့ မည်ကုန်၏။ အဋ္ဌကထာအလို “မင်္ဂလ" ဓာတ်ဟု ဆိုရန်ရှိ၏။ သဒ္ဒနီတိကား ‘မဂိ’ ဓာတ်ဆို၏။ ဣကာရန္တဓာတ်ဖြစ်၍ နိဂ္ဂဟိတ်လာသည်။ သက္ကတလည်း မဂိဓာတ်ပင်၊ အလ ပစ္စည်း။ ထိုအလို “မင်္ဂန္တိ ဝုဒ္ဓိံ ပါပုဏန္တိ ဣမေဟိ သတ္တာတိ မင်္ဂလာနိ” ပြု။ လူမိုက်ကို မပေါင်းသင်းခြင်း စသောအမှုများကား သတ္တဝါတို့ကို … တိုးတက်ကြီးပွါးစေ ချမ်းသာစေတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအမှုများကို တိုးတက်ကြီးပွါး ချမ်းသာခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်၍ မင်္ဂလာဆိုရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အဋ္ဌကထာက “မင်္ဂလန္တိ၊ မင်္ဂလာဟူသည်မှာ။ ဣဒ္ဓိကာရဏံ၊ တိုးတက်ပြီးမြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။ ဗုဒ္ဓိကာရဏံ၊ ကြီးပွါးခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိ ကာရဏံ၊ အလုံးစုံသော စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ အကြောင်းတည်း ” ဟုဖွင့်သည်။

“သောတ္ထာနံ” ကား ယံ မင်္ဂလံစသော အမွှန်းဂါထာမှ သောတ္ထာနံနှင့်အနက်မတူ ထိုသောတ္ထာနံ-ကား ကြီးပွါးချမ်းသာခြင်းအကြောင်း မင်္ဂလာကို ဟော၏။ ဤသောတ္ထာနံ-ကား အကြောင်းမင်္ဂလာမှု ပြုခြင်းကြောင့် ခုဘဝ နောင်ဘဝ ချမ်းသာခြင်း အကျိုးကို ဟော၏။ ထို့ကြောင့် 'သောတ္ထာနန္တိ သောတ္ထိဘာဝံ'ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ ချမ်းသာခြင်းဟူသည်မှာ ကောင်းသော သမ္ပတ္တိအမျိုးမျိုး ရှိနေခြင်းပင်ဖြစ်၍ “သဗ္ဗေသံ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာနံ၊ ယခုဘဝ နောင်ဘဝ၌ ဖြစ်ကုန်သော။ သောဘနာနံ သုန္ဒရာနံ ကလျာဏာနံ ဓမ္မာနံ၊ တင့်တယ်ကောင်းမြတ်သော သဘာဝတို့၏။ အတ္ထိတံ၊ ရှိသည်၏ အဖြစ်ကို” ဟု သောတ္ထိဘာဝ၏ ဆိုလိုရင်းအနက်ကို အဋ္ဌကထာ ဆက်ဖွင့်ခဲ့သည်။ “သောတ္ထိနော ဘာဝေါ သောတ္ထာနံ၊ ဘာဝ၌ အာန ပစ္စည်းကြံ”။]

ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာ

ဒိဋ္ဌမင်္ဂလာ စသည်မှာ အမှန်တရားကို မသိသူတို့၏ စိတ်ကူးအရဖြစ်သော ယူဆချက်များသာ၊ ထို ယူဆချက်များမှာ အသားမပါသည်ဖြစ်၍ပင် တစ်ဦး အယူကို တစ်ဦးက လက်မခံနိုင်ခဲ့ခြင်း ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ် မင်္ဂလာတရား ဟောသောအခါမူ ထိုမင်္ဂလာများကို မဟုတ်မကောင်းဟု ငြင်းမည့်သူ ပယ်လှန်မည့်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ ပေါ်မလာ။ အားလုံး အကောင်းတရားအဖြစ် ဝန်ခံကြရ၏။ ယခုခေတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မဟုတ်သူ ဘာသာခြားများပင် ဤမင်္ဂလာမှုကို အကောင်းအဖြစ် လက်ခံကြရမည်သာ။ ဤနတ်သားကား ထိုခေတ် လူနတ်တို့ ယူဆသော မင်္ဂလာများကို အတည်ပြုအပ် ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာ မဟုတ်သည်ကို သိနားလည်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့်ပင် အများယူဆသော မင်္ဂလာမှတပါး ထူးခြား ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာကို ဟောပါရန် “ဗြူဟိ မင်္ဂလမုတ္တမံ” ဟုလျှောက် ထားခဲ့လေသည်။

---

(၁၄) အသေဝနာ စ ဗာလာနံ၊ ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ ။
ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၁၄) ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ဗာလာနံ၊ လူမိုက်တို့ကို။ ယာ အသေဝနာ စ၊ အကြင်မပေါင်းသင်း မမှီဝဲခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ပဏ္ဍိတာနံ၊ ပညာရှိ သူတော်ကောင်းတို့ကို။ ယာ သေဝနာ စ၊ အကြင်ပေါင်းသင်း မှီဝဲခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ပူဇနေယျာနံ၊ ပူဇော်ထိုက်သောသူတို့ကို။ ယာ ပူဇာ စ၊ အကြင်ပူဇော်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤ တရားသုံးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

စကားပြေ

နတ်သား၊ လူမိုက်တို့ကို မပေါင်းမသင်း ရှောင်ခွါခြင်း, ပညာရှိ သူတော်ကောင်းတို့ကို ပေါင်းသင်း ဆည်းကပ်ခြင်း, ပူဇော်ထိုက်သူတို့ကို ပူဇော်ခြင်း၊ ဤသုံးပါးကား ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာဖြစ်ပေသည်။

မင်္ဂလာသုံးပါး

ဤ 'အသေဝနာ စ' စသည်ကား ဘုရားဟောတည်း။ နတ်သား၏ လျှောက်ထားချက်အရ အကောင်းဆုံး မင်္ဂလာများကို ဟောကြားတော့မည် ဖြစ်ရာ ရှေးဦးစွာ “အသေဝနာစ” စသည်ဖြင့် မင်္ဂလာသုံးပါး ဟောကြားကော်မူသည်။

လူမိုက်

လူမိုက်ဟု သိနိုင်သော အမှတ်အသားများကား မကောင်းသော အကြံကို ကြံခြင်း, မကောင်းသော စကားကို ပြောခြင်း, မကောင်းသော အလုပ်ကို လုပ်ခြင်းတို့သည်း။ ဤလက္ခဏာသုံးပါးရှိသူကား အမျိုးမြတ်သူပင် ဖြစ်စေ ပစ္စည်းကြွယ်ဝသူပင် ဖြစ်စေ အစိုးရသူပင် ဖြစ်စေ မည်သူမဆို ဗာလ (=လူမိုက်) ပင်တည်း။ ထိုသို့သောသူများကား ဤလောက၌ ဘေးရန်အမျိုးမျိုး ကင်းရှင်းအေးချမ်းခြင်း ဂုဏ်သတင်း ကျော်စောခြင်း အများချစ်ခင် လေးစားခံရခြင်း ပရိသတ်၌ ရွှံ့စိုးခြင်းကင်း ရဲရင့်ခြင်းစသော ကောင်းကျိုးများ မရနိုင်။ ယခုဘဝ အထက်တန်းရောက်နေသူပင် ဖြစ်စေကာမူ တမလွန်ဘဝ၌ကား သုဂတိ ဘုံဘဝဝယ် ချမ်းသာခြင်း မခံစားရတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အကျိုးနှစ်မျိုးကို ဖြတ်တောက်တတ်သူဟု ဗာလ၏ အနက်ကို ဖွင့်ဆိုကြ၏။ (ဒွေ အတ္တေ လုနန္တီတိ ဗာလာ။
ဒွေ အတ္ထေ၊ အကျိုးနှစ်မျိုးလုံးတို့ကို။ လုနန္တိ၊ ဖြတ်တောက် တတ်ကုန်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဗာလာ၊ ဗာလမည်ကုန်၏။)

ဤအမှတ်အသားမျိုး ရှိသူကား ဤဘဝပင် အပြစ်ဒဏ်ခံရခြင်း, ဘေးရန်များခြင်း, ဂုဏ်သိရ်မဲ့ခြင်း, လူကဲ့ရဲ့ခံရခြင်း, စသော မကောင်းကျိုး အကျိုးမဲ့ကိုသာ ရတတ်၏။ တမလွန်ဘဝ၌ လူမိုက်တို့၏ သွားရာလမ်း အပါယ်သို့သာ တန်းရောက်ရတော့၏။ ထို့ကြောင့် အကျိုးမဲ့နှစ်မျိုးကို ရယူတတ်သူဟုလည်း အနက်ဖွင့်ကြပြန်၏။ (ဒ္ဓေ အနတ္ထေ လဝန္တီတိ ဗာလာ။
ဒွေ အနတ္ထေ၊ အကျိုးမဲ့နှစ်မျိုးတို့ကို။ လဝန္တိ၊ ယူတတ်ကြကုန်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဗာလာ၊ ဗာလမည်ကုန်၏။) ထိုသူမျိုးမှာ ပညာတွေဘယ်မျှ တတ်စေဦးတော့ ပညာအရ သိထားသော ကောင်းမကောင်းကို လိုက်နာရှောင်ကြဉ်ခြင်း မရှိ၊ တလွဲကျင့်သူဖြစ်၍ ပညာဖြင့် အသက်ရှင်နေသူမဟုတ်၊ အသက်ရှူရုံမျှဖြင့် အသက်ရှင်နေသူ ဟုလည်း ဖွင့်ဆိုရပြန်သည်။ (ဗလန္တီတိ ဗာလာ။
ဗလန္တိ၊ (ပညာမပါ) အသက်ရှူရုံမျှ အသက်ရှင်နေ ကြကုန်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဗာလာ၊ ဗာလမည်ကုန်၏။)

ပညာရှိ

ကောင်းသောအကြံကို ကြံခြင်း, ကောင်းသောစကားကို ပြောခြင်း, ကောင်းသောအလုပ်ကို လုပ်ခြင်း, ဤသုံးပါးကား ပညာရှိဟုသိရန် အမှတ်အသားများတည်း။ ဤလက္ခဏာ သုံးပါးထင်ရှား ရှိနေသူကား ဆိုခဲ့ပြီး အကျိုးနှစ်မျိုးကို ရနိုင်သည်ဖြစ်ရာ ဘုရားရှင်က ဤဘဝအကျိုး နောင်ဘဝအကျိုး နှစ်မျိုးလုံးကို ရခြင်းကြောင့် ပဏ္ဍိတ ပညာရှိဟု ဆိုရ ကြောင်း ဟောကြားဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။ စာပေနှင့် အခြားအတတ်အမျိုးမျိုးကို တတ်မြောက်သူကို တနည်းတလမ်းအရ ပဏ္ဍိတဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း ထိုသူမှာ ဆိုခဲ့ပြီး လက္ခဏာသုံးပါးမရှိလျှင် “ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ”အရ ပဏ္ဍိတဟုကား မဆိုအပ်ပေ။ စာပေအတတ် ပညာထူးခြားစွာ မတတ်သော်လည်း၊ ကောင်း, မကောင်း, သိနားလည်၍ သိနားလည်သည့်အတိုင်း ကျင့်ကြံသော လူလိမ္မာ သူတော်ကောင်းကိုသာ ပဏ္ဍိတဟု ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ အတတ်ပညာနှင့်လည်း ပြည့်စုံမည် အကျင့်လည်း ကောင်းမည်ဆိုပါလျှင် ထိုသူကား ပဏ္ဍိတအရ အပြည့်ဝဆုံး အနက်ကို ဆောင်လျက်ရှိရာ တကယ်အားကိုးမှီခိုထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပေသည်။ ဆိုခဲ့ပြီး သဘာဝများအရ ပဏ္ဍိတကို မျက်မှောက်တမလွန် အကျိုးနှစ်ပါး၌ ဉာဏ်အသွားဖြင့် သွားနေတတ်သူဟု `အနက်ဖွင့်ဆိုကြသည်။ (ပဏ္ဍန္တီတိ ပဏ္ဍိတာ။
ပဏ္ဍန္တိ၊ အကျိုးနှစ်ပါး၌ ဉာဏ်အသွားဖြင့် သွားတတ်ရောက်တတ်ကုန်၏။ ဣတိ၊ထို့ကြောင့်။ ပဏ္ဍိတာ၊ ပဏ္ဍိတမည်ကုန်၏။)

အကျိုးနှစ်ပါး သိနားလည်သော ဉာဏ်အစဉ်ရှိနေသူဖြစ်ရာ ကောင်းစွာဖြစ်သော ဉာဏ်ရှိသူဟုလည်း ဖွင့်ကြပြန်သည်။ (သဉ္ဇာတာ ပဏ္ဍာ ဧတေသန္တိ ပဏ္ဍိတာ။
ဧတေသံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား၊ သဉ္ဇာတာ၊ ကောင်းစွာဖြစ်သော။ ပဏ္ဍာ၊ ပညာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှို၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်၊ ပဏ္ဍိတာ၊ ပဏ္ဍိတမည်ကုန်၏။)

ပေါင်းတိုက် မပေါင်းထိုက်

လောက၌ ဘေးရန် အန္တရာယ်များသည် လူမိုက်များကြောင့်သာ ဖြစ်ရ၏။ ပညာရှိထို့ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု မရှိကြောင်း ဘုရားရှင် ဟောတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် အများဆင်းရဲရေး ဘေးအန္တရာယ်ကို ဖန်တီးတတ်သူ လူမိုက်မှာ ကြောက်လန့်ဖွယ် ပုဂ္ဂိုလ်သာတည်း။ အများချမ်းသာ ကောင်းစားရေးကိုသာ ပြုတတ်သော သူတော်ကောင်းများမှာ ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်ရာ ဖြစ်ရ၏။ နီတိ ဆရာကြီးများက “ပညာဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားစေကာမူ လူယုတ်ကို ရှောင်ရမည်သာ။ ပတ္တမြားဆင်ထားသော မြွေသည် အန္တရာယ်မပြုတတ်ပဲ ရှိပါမည်လား” ဟု ဆိုကြ၏။ မီးလောင်သောအိမ်၌ မီးသည် အိမ်ကိုလည်းလောင်, အိမ်ကိုမှီနေသောလူများကိုလည်းလောင်တတ်သကဲ့သို့ ဗာလသည် မိမိ၏အယူမှား အပြုမှားတို့ဖြင့် မိမိကိုလည်း ဖျက်ဆီး၍ မိမိစကား လိုက်နာသူတို့ကိုလည်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးစေတတ်၏။ ဘေးရန်ဖြစ်လာသော အခါ အကွယ်အကာ အစောင့်အရှောက်ကောင်း ကဲ့သို့၎င်း အမိုက် မှောင်၌ အမြင်ကို ရစေတတ်သော ဆီမီးကဲ့သို့၎င်း မှန်ကန်သင့်မြတ်သော အပြုအမူ အယူအဆရှိသူ ပညာရှိများကား မိမိကို၎င်း, မိမိအား မှီခိုသူများကို၎င်း … ဘေးအန္တရာယ်ကင်းစေ ချမ်းသာစေတတ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် “မိမိထက်သာသူနှင့် တန်းတူရည်တူ ပုဂ္ဂိုလ်များကို မရနိုင်လျှင် တစ်ယောက်တည်းသာ ကျင့်ရမည်။ ဘာ့ကြောင့်နည်း? သူမိုက်၌ သဟာယ ဖြစ်ကြောင်း ကောင်းသော ဂုဏ်ရည်များ မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်”ဟု ဓမ္မပဒ ဗာလဝဂ်၌ ဟောတော်မူသည်။

ဓာတ်တူ ချင်းချင်း

သတ္တဝါများမှာ ဓာတ်တူချင်းချင်း နှီးနှော ညီညွတ်ကြရသည်ဟု ဓာတုသံယုတ်၌ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူ၏။ သဒ္ဓါမရှိသူချင်းချင်း သဒ္ဓါရှိသူချင်းချင်း နှီးနှောညီညွတ်ကြ၏။ ထို့အတူ ပညာမဲ့သူ ပညာရှိသူ ပျင်းသူ လုံ့လရှိသူ အကုသိုလ်မှ ရှက်သူ မရှက်သူ လန့်သူ မလန့်သူများလည်း အချင်းချင်းသာ အပေါင်းအသင်းပြုမိ နှီးနှောညီညွတ်မိလျက် ရှိကြရ၏။

ဓာတု=ဓာတ်ဟူသည် အလိုအကြိုက် အတွင်းဓာတ်ခံ စိတ်ထားပင် ဖြစ်၏။ ထိုဓာတ်ကား ကူးစက်တတ်သော သဘောရှိ၍ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး နှီးနှောမီရန် ဖန်တီးတတ်သော အခြေခံ သဘာဝတစ်မျိုးပင်ဖြစ်ရာ ၎င်းကို အဇ္ဈာသယဓာတု-ဟု ဆို၏။ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ပညာကြီး၍ အရှင်၏ တပည့်များမှာ အားလုံး ပညာကြီးကြ၏။ တန်ခိုးကြီးသော အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်၏ တပည့်များကား အားလုံး တန်ခိုးအရာ နိုင်နင်းကြ၏။ ဓုတင် တေရသဆောင် အရှင်မဟာကဿပ၏ တပည့်များကား အားလုံး ဓုတင်ဆောင်ချည်း ဖြစ်ကြ၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အကောင်းဖက်၌ ဓာတ်တူချင်းချင်း ပေါင်း စပ်မိသကဲ့သို့ မကောင်းဖက်၌လည်း ရှင်ဒေဝဒတ်၏ တပည့်တို့သည် အားလုံး အလိုဆိုးရှိသူချည်း ဖြစ်ကြ၏။ မေတ္တိယဘူမဇကနှင့် အဿဇိ ပုနဗ္ဗသုကခေါ် ဆဗ္ဗဂ္ဂီဝင်တို့၏ အသင်းအပင်းများကား အားလုံး ဒုဿီလချည်းသာတည်း။ ဓာတ်တို့သည် ကူးစက်တတ် နှီးနှောမိတတ်သောကြောင့် သားသမီး တပည့်တပန်းတို့ လူတော်လူကောင်း ဖြစ်ဖို့အရေး၌ မိဘဆရာတို့ သူတော်ကောင်းဖြစ်ရန်၎င်း ပတ်ဝန်းကျင် အပေါင်းအသင်းတွေမှာ လူလိမ္မာဖြစ်ရန်၎င်း အရေးကြီးလှ၏။ မတတ်သာ၍ မိဘမိုက် ဆရာမိုက်တို့နှင့် ဆုံနေရသည်ဖြစ်စေ လူမိုက်တို့နှင့် ပေါင်းနေရသည်ဖြစ်စေ ဓာတ်မကူးအောင် အထူးသတိထားသင့်၏။ အကောင်းဓာတ်သည် အကူးအစက် နှေးတတ်သော်လည်း မကောင်းဓာတ်ဟူသည်မှာ အကူးအစက် မြန်တတ်သည်။ ဘုရားရှင်က “ယုတ်ညံ့သူကို ပေါင်းလျှင် မိမိမှာ ယုတ်ညံ့သူဖြစ်ရသည်။ တန်းတူသူကို ပေါင်းလျှင် မဆုတ်ယုတ်၊ အဆင့်အတန်းမြင့်သူကိုပေါင်းလျှင် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်မြင့်မားသည်”ဟု ဟောတော်မူ၏။ (အင်္ဂုတ္တရ ။ပ။ သေဝိတဗ္ဗသုတ်- အံ၊၁၊၁၂၃)

အရှင်အာနန္ဒာက မိတ်ကောင်း ဆွေကောင်းသည် မဂ်ဟူသော ဗြဟ္မစရိယ၏ ထက်ဝက်ပင် ဆိုရလောက်အောင် အရေးပါကြောင်း လျှောက်ထားရာ “အာနန္ဒာ ဤသို့ မပြောလင့်”ဟု နှစ်ကြိမ်တိုင် တားမြစ်ပြီး မိတ်ဆွေကောင်းမည်သည်မှာ ဗြဟ္မစရိယ၏ တစ်ခုလုံး ဆိုရလောက်အောင် အရေးပါ အရာရောက်ကြောင်း မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ (ကောသလ သံယုတ် ကလျာဏမိတ္တသုတ်- သံ၁၊၈၈)

အကိတ္တိရသေ့ဆုတောင်း

အလောင်းတော် အကိတ္တိ ပညာရှိကို သိကြားမင်းက လိုရာ ဆုတောင်းရန် လျှောက်ထားသောအခါ “လူမိုက်ကို မမြင်ရ မပေါင်းရလိုကြောင်း လူမိုက်နှင့် စကားမပြောရလိုကြောင်း”ဆုတောင်း၏။ အဘယ့်ကြောင့် လူမိုက်ကို မမြင်လို မပေါင်းလိုပါသနည်းဟု မေးသောအခါ ရှင်ရသေ့မိန့်ပုံ မှာ “လူမိုက်သည် နည်းမမှန် လမ်းမကျသော အကျင့်များကို နည်းမှန်လမ်းမှန်ဟု ယူဆတတ် ကျင့်တတ်၏။ မပြုသင့်သည့်တာဝန်များ၌ တိုက်တွန်းတတ်၏၊ မကောင်းသောနည်းလမ်းများမှာ သူ့အဖို့ အကောင်းဖြစ်နေ၏၊ အကျိုးသင့် အကြောင်းသင့် ပြောသော် စိတ်ဆိုးတတ်၏၊ ကျင့်ဝတ်ဝိနည်းကို နားမလည်မကျင့်၊ ထိုလူမိုက်မျိုးကို မမြင်ရ မတွေ့ရခြင်းသာ ကောင်းပါ၏” ဤသို့တည်း။

တဖန် ဆုတောင်းပုံကား “ပညာရှိကို မြင်တွေ့ရ ပေါင်းသင်းရလို၏။ ပညာရှိနှင့် စကားပြောရလိုသည်” ဟူ၏။ အကြောင်းကို မေးပြန်သော် “ပညာရှိကား နည်းမှန်လမ်းမှန်ကို ကျင့်တတ်၏၊ မပြုသင့်သော တာဝန်များ၌ မတိုက်တွန်းတတ်၊ မှန်ကန်သောနည်းလမ်းသာ ပညာရှိအဖို့ အကောင်းအမြတ်ဖြစ်၏၊ အကျိုးသင့် အကြောင်းသင့် ပြောသော် စိတ်မဆိုးတတ်၊ စည်းကမ်းဝိနည်းကို နားလည်ကျင့်ကြံတတ်၏၊ ထိုပညာရှိမျိုးနှင့် ပေါင်းသင်းရခြင်းကား ကောင်းလှပေသည်”ဟု ဆို၏။ (ဇာတကပါဠိ ၊ပ၊ အကိတ္တိ-ဇာ၊၁၊၂၆၆)

သတ္တိဂုမ္ဗ

မိုက်သူ, လိမ္မာသူတို့နှင့် ပေါင်းရ၍ တိရစ္ဆာန်များပင် အမိုက်, အလိမ္မာကွဲရပုံကို ထင်ရှားစေရန် ဝီသတိနိပါတ် သတ္တိဂုမ္ဗဇာတ်ကို ထုတ်နုတ်ပြဦးအံ့။ ရှေးအခါက တောအုပ်ကြီးအတွင်း လက်ပံတောတခု၌ … ကျေးငှက်များနေခဲ့ရာ တစ်နေ့ လေပွေလေပြင်းတိုက်ခတ်၍ အတောင်ပေါက်စ ကျေးငှက်ညီနောင်တို့ တကွဲတပြား လွင့်ပါးခဲ့ကြရ၏၊ တစ်ကောင်က ရသေ့သင်္ခမ်းကျောင်း ပန်းများအကြား၌ ကျ၍ ပုပ္ဖက အမည်ပေးကာ ရသေ့များ မွေးထားခဲ့၏။ တစ်ကောင်မှာကား ခိုးသားရွာ လက်နက်များ အကြား၌ကျ၍ သူခိုးများက သတ္တိဂုမ္မဟု အမည်ပေး မွေးခဲ့ကြ၏။ ပဉ္စာလမင်းကြီးသည် တောကစားထွက်ခဲ့ရာ ခရီးလွန်၍ ခိုးသားရွာအနီး ချောက်ကြီးတစ်ခုသို့အရောက် ရထားထိန်းနှင့်အတူ ရထားမှဆင်းကာ ရေမိုးချိုးပြီး အပန်းဖြေ အိပ်စက်နေခဲ့၏။ ခိုးသားများလည်း ဘုရင်မှန်းသိ၍ တိမ်းရှောင်နေခဲ့ရာ ထိုရွာ၌ ကျေးသားနှင့် အစောင့်တစ်ယောက်သာ ကျန်ခဲ့၏။ သတ္တိဂုမ္မက အစောင့်အား ဘုရင်ကိုသတ်၍ အဝတ်တန်ဆာများ ချွတ်ယူပြီး သစ်ရွက်များဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားရန် အကြံပေးရာ ဘုရင်ဖြစ်၍ မလုပ်သင့်ကြောင်း အစောင့်က ပြော၏။ သတ္တိဂုမ္ဗကား မကျေနပ်၊ “ခင်ဗျား ယခင်က မူးမူးရူးရူးနှင့် ကြုံးဝါးခဲ့ပြီး ကျွန်တော့်အမေ (ခိုးမူးကတော်) အဝတ်မရှိ သစ်ရွက်တွေ စပ်ဝတ်နေရမှ ခင်ဗျားသူခိုးအလုပ် စက်ဆုပ်နေရသလား”ဟု ကြိမ်း၏၊ မပျော် တစ်ချက် ပျော်တစ်ချက် ဖြစ်နေသောဘုရင်မှာ ထိုစကားများကို ကြားရသော် “ဤအရပ်ကား ဘေးရန် မကင်းပါတကား”ဟု ရထားထိန်းအား ရထားအမြန်တပ်စေ၍ မောင်းနှင်စေခဲ့၏။ သတ္တိဂုမ္မမှာ သစ်ပင်တစ်ပင်မှ တစ်ပင်ကူးလျက် “သူခိုးတွေ ဘယ်မှာလဲ၊ ပဉ္စာလမင်းကြီး သွားပြီ၊ လေး မြား မှိန်း တွေ စွဲကိုင်ကြလော့၊ ပဉ္စာလမင်းကြီးအသက် လွှတ်မပေးကြနှင့်” ဟု အဆက်မပြတ် ဟစ်အော်နှိုးဆော်လျက်ရှိ၏။ ဤသို့ဖြင့် မင်းကြီးလည်း ရသေ့ကျောင်းသို့ ရောက်ခဲ့ရာ မမျှော်လင့်သော ရှုခင်းတစ်ရပ်ကို ကြုံတွေ့ရ၏။

ပုပ္ဖကသုဝ

ရသေ့ကျောင်း၌ ကျသော ပုပ္ပကသုဝကား ဘုရင်ကို မြင်လျှင်ပင် ဖော်ရွှေချိုသာစွာ နှုတ်ခွန်းဆက် ကြိုဆိုခဲ့၏၊ အရှင်မင်းမြတ် ကောင်းသော ကြွလာခြင်း ဖြစ်ပါပေသည်၊ အလိုရှိရာ အမိန့်ရှိတော်မူပါ၊ ဤသစ်သီးတွေထဲမှ ကောင်းနိုးရာရာ သုံးဆောင်တော်မူပါ၊ ချောက်ကြားမှ ခပ်ယူခဲ့သော အလွန်အေးမြသော ဤရေကိုလည်း သုံးဆောင်တော်မူပါ၊ ရသေ့အရှင်များ သစ်သီးရှာ ထွက်သွားကြပါ၏။ ကျွန်တော်မျိုး၌လည်း လက်မရှိဖြစ်၍ ကိုယ်တော်တိုင် ယူငင်သုံးဆောင်တော်မူပါ”ဟု ကျေးသား၏ ခရီးဦးကြိုဆို နှုတ်ဆက်ပုံကို အလွန်ကြည်ညိုလှ၍ ဤကျေးသား၏ တရားပြည့်ဝ ယဉ်ကျေးလှပုံကို၎င်း ယခင် တွေ့ခဲ့ရသော ကျေးသား၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ် ယုတ်မာလှပုံကို၎င်း ထုတ်ဖော်မြွက်ကြားခဲ့၏၊ ထိုအခါ ပုပ္ပကသုဝက “အရှင်မင်းကြီး ကျွန်တော်မျိုးတို့ နှစ်ဦးမှာ တစ်မိဝမ်းတွင်းမှ ဆင်းသက်လာသော ညီရင်း အစ်ကိုဖြစ်ကြပါသည်။ သတ္တိဂုမ္ဗက ခိုးသားများထံရောက်၍ ကျွန်တော်မျိုးက ရသေ့များထံ ရောက်ပါသည်။ သူယုတ်မာထံရောက်ခြင်း သူတော်ကောင်းထံ ရောက်ခြင်းများသည်ပင် ကျွန်တော်မျိုးတို့နှစ်ယောက် ကွဲပြားခြားနားရခြင်း အကြောင်းဖြစ်ပါသည်။ ခိုးသူတို့ထံမှဆိုလျှင် သတ်ခြင်း, တုပ်နှောင်ခြင်း, လှည့်ပတ်ခြင်း, အနိုင့်အထက် လုယက်ခြင်း ဟူသော မကောင်းမှုများကိုသာ သင်ရပါသည်။ ဤရသေ့ကျောင်းမှာ တော့ သစ္စာ, သုစရိုက်တရား, မေတ္တာ, သီလ, ဣန္ဒြေတို့ကို ဆုံးမခြင်းဟူသော ကောင်းမှုများသာ သင်ရပါသည်” ဟု ပြောပြီးလျှင် မင်းကြီးအား တရားဟောပြန်သည်။

ပုပ္ဖကသုဝတရား

“အရှင်မင်းကြီး သူတော်ကောင်း, သူယုတ်မာ သီလရှိသူ မရှိသူ အကြင်အကြင်သူကို မှီဝဲပေါင်းသင်းအံ့၊ ထိုသူ၏အလို အကြိုက်သာ လိုက်ပါမြဲဖြစ်ပါသည်။ အကြင်သို့သော သူကို မိတ်ဆွေပြု၏၊ ဆည်းကပ်ပေါင်းသင်း၏၊ ထိုသူလည်း သူ့လိုပင် ဖြစ်ပါတော့သည်။ အတူတကွ ပေါင်းသင်းခြင်းမည်သည်မှာ ထိုသို့သဘော ရှိပါသည်။ အဆိပ်လူးသောမြားသည် မြားတောင့် (မြားကျည်တောက်) ကို အဆိပ်လူးလဲ ပေကျံစေသကဲ့သို့ မမှီဝဲသင့်သောဆရာကို မှီဝဲသော တပည့်သည် မကောင်းမှုဖြင့် အလူးကျံခံရသည်ဖြစ်၍ ထိုလူးလဲလိမ်းကျံ ခံရမှုဘေးမှ ကြောက်သူသည် မကောင်းသော မိတ်ဆွေရှိသူ မဖြစ်သင့်ပါ။ ငါးပုပ်ကို သမန်းမြက်များဖြင့်ထုပ်လျှင် သမန်းမြက်တို့လည်း အပုပ်နံ့ လှိုင်သကဲ့သို့ သူမိုက်ကိုမှီဝဲခြင်းလည်း ဤနည်းအတူဖြစ်ပါသည်။ တောင်ဇလပ်ပန်းကို ပေါက်ဖက်ဖြင့်ထုပ်လျှင် ပေါက်ဖက်လည်း မွှေးရနံ့ကြိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိကို မှီဝဲခြင်းလည်း ဤနည်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ ဖက်ရွက်များပမာ မိမိမှာထုံလာမည့် ကောင်းမကောင်း အကျိုးကို သိလျက် သူယုတ်ကို ခါ၍ ပညာရှိကိုသာ ပေါင်းသင့်ပါသည်။ သူယုတ်တို့သည် ငရဲသို့ ရောက်တတ်၍ သူတော်ကောင်းများမှာ သုဂတိသို့ ရောက်တတ်ပါသည်။” (ဇာတကပါဠိ ၊ပ၊ သတ္တိဂုမ္မ- ဇာတက၊၁၊၃၂၀)

ဤ ပုပ္ပကသုဝတရားမှာ လူမိုက်ကို ပေါင်းခြင်းအပြစ် လူလိမ္မာကို ဆည်းကပ်ခြင်းအကျိုးကို အလွန်ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြခဲ့ရာ ကြည်ညိုဖွယ်ရာပင်၊ ထိုတရားကို လေးစားသောအားဖြင့် မိမိ၏ ကြီးပွါးချမ်းသာရေးကို လိုလားသူတိုင်း လူမိုက်ကိုခွါ၍ ပညာရှိကိုသာ ဆည်းကပ်သင့်ပေသည်။

မင်္ဂလာ

သူတပါးဆင်းရဲကြောင်း ဖန်တီးတတ်သူ လူမိုက် ဖြစ်ရခြင်း, ခုဘဝ နောင်ဘဝ အကျိုးမဲ့ ဖြစ်ရခြင်းတို့ကြောင့် လူမိုက်ကို ပေါင်းခြင်းမှာ အမင်္ဂလာသာဖြစ်ပြီးလျှင် ထိုလူမိုက်ကို ရှောင်ခွါခြင်းမှာ အကျိုးမဲ့အမျိုးမျိုးမှလွတ်ကာ ချမ်းသာခြင်း အကြောင်းဖြစ်၍ မင်္ဂလာ ဖြစ်ပေသည်။ သူတော်ကောင်းနှင့်ပေါင်းသူမှာ မိမိလည်းသူတော်ကောင်း ဖြစ်ရ၍ ခုဘဝ နောင်ဘဝ ဘေးကင်းရန်ကင်း ချမ်းသာခြင်းအကျိုး ခံစားရမည် ဖြစ်သောကြောင့် ပညာရှိကို ပေါင်းခြင်းမှာ ကောင်းခြင်း မင်္ဂလာ ဖြစ်ပေသည်။ လူမိုက်ကို ပေါင်းသူ ပညာရှိကို မပေါင်းသူတို့၌ ဆိုလတ္တံ့ မင်္ဂလများတွင် ဘယ်မင်္ဂလာမှ ပြည့်စုံမည်မဟုတ်၊ ဤမင်္ဂလာ နှစ်ပါးကား အားလုံးသော မင်္ဂလာများ၏ အခြေခံဖြစ်၍ ရှေးဦးစွာ ဟောတော်မူသည်။

ပူဇော်ထိုက်သူ

[ပူဇနံ အရဟန္တီတိ ပူဇနေယျာ။
ပူဇနံ၊ ပူဇော်ခြင်းကို။ အရဟန္တိ၊ ထိုက်ကုန်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ပူဇနေယျာ၊ ပူဇနေယျမည်ကုန်၏။ 'ပူဇနာ’ ပုဒ်နောင် ‘အရဟတိ' အနက် ၌ “ဏေယျ” ပစ္စည်းသက်။ 'ပူဇနီယ’ဟုလည်း ရှိ၏။ 'အနီယ’ ပစ္စည်းဖြင့် ပြီးသည်။ 'အရဟ’ အနက်၌ သက်သော အနီယ ပစ္စည်းဖြစ်၍ ပူဇော်ထိုက်သူများဟူသော အနက်ပင် ရသည်။] ဒက္ခိဏေယျ=မြတ်သောအလှူကို ခံထိုက်သူဆိုလျှင် လှူသူ၌အကျိုး ကြီးမြတ်သည်။ လှူသူအကျိုးကြီးလောက်အောင် အလှူခံ၌ ဂုဏ်များရှိနေသည်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသကဲ့သို့ ပူဇော်ထိုက်သူ ဆိုရာ၌လည်း ပူဇော်သူ၌ အကျိုးခံစားရသည်၊ ပူဇော်သူများ အကျိုးခံစားရလောက်အောင် အပူဇော်ခံ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များ၌ ဂုဏ်ရှိနေသည်ဟုပင် အဓိပ္ပါယ်ရပါသည်။ ထိုပူဇော် ထိုက်သူများကား ရတနာသုံးပါး, မိဘ, ဆရာ, အစ်ကို, အစ်မ, ဦးကြီး, ဦးလေး, အဒေါ် စသော အမျိုး၌ အသက်ကြီးသူများ, ယောက္ခ, လင်ယောက်ျား စသည်တို့ဖြစ်ကြ၏။ ရတနာသုံးပါး၌ ကိလေသာ ကင်းဝေးစင်ကြယ်ခြင်း စသော ပူဇော်ထိုက်သော ဂုဏ်များရှိသကဲ့သို့ မိဘဆရာ စသည်တို့၌လည်း အရွယ်ကြီးရင့်သောဂုဏ် ကျေးဇူးဂုဏ်များ ရှိကြ၏။ မိဘ၏ကျေးဇူးကား အထူးပြောဖွယ်မရှိ၊ ကြီးမားလှဘိ၏။ အခြား အစ်ကို အစ်မ စသည်တို့လည်း မိမိကို ယုယစောင့်ရှောက်ကြ ပေးကမ်း ကျွေးမွေးကြ သင်ပြဆုံးမကြသည့် ကျေးဇူးရှင်များပင် ဖြစ်ကြသည်။

ပူဇော်ခြင်းအကျိုး

ပူဇော်ထိုက်သူများကို ပူဇော်ခြင်းကြောင့် မျက်မှောက်ဘဝ၌ အသက်ရှည်ခြင်း စသောအကျိုး တမလွန်၌ သုဂတိဘဝရောက်ရခြင်း အကျိုးများကို ရနိုင်၏။ မှန်၏။ စက္ကဝတ္တိသုတ်၌ မိဘကို လုပ်ကျွေးသူ, အမျိုး၌ ကြီးသူတို့ကို ပူဇော်ရိုသေ လေးစားသူတို့အား အသက်, အဆင်း, ခွန်အား, သုခ, ပညာ ဤငါးပါး တိုးပွါးကြောင်း ဟောတော်မူ၏။ ပူဇော်ထိုက်သူတို့ကို ပူဇော်ရာ ခေတ်အခါ၌ လူငယ်တို့၏ စေတနာ, မေတ္တာ, လူကြီးတို့၏ မေတ္တာ, ကရုဏာဓာတ်များ အရှိန်တက်လျက်ရှိ၏။ ထိုဓာတ်များကား ဗဟိဒ္ဓကိုလည်းဓာတ်ခိုက်မြဲဖြစ်ရာ ရာသီဥတုညီမျှ မိုးလေဝသမှန်၍ အသီးအနှံကောင်းပြီး အစာအာဟာရတို့မှာ အဆီဩဇာပြည့်လျက်ရှိရ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်လူများ၌ ကျန်းမာခြင်းကြောင့် အသက်ရှည်ကြ၏၊ အဆင်းလှကြ၏၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြ၏၊ ခွန်း အားဗလပြည့်စုံကြ၏၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကျန်းမာချမ်းသာ အားရှိသောကြောင့် ပညာလည်း တိုးကြ၏။ ထို့ကြောင့် ပူဇော်ထိုက်သူကို ပူဇော်ခြင်းမှာ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့၏ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း ကောင်းမှုတစ်ရပ်ဖြစ်၍ မင်္ဂလာဆိုရသည်။

ပူဇာအရ

ပူဇ, အရ အာမိသပူဇာ (=ပစ္စည်းဝတ္ထုဖြင့် ပူဇော်ခြင်း) ပဋိပတ္တိပူဇာ (=အကျင့်ဖြင့် ပူဇော်ခြင်း) ဟု ပူဇော်ခြင်းနှစ်မျိုးရှိ၏။ ပဋိပတ္တိပူဇာကို 'ဓမ္မပူဇာ’ ဟုလည်း ဆိုရ၏။ ပူဇာတိ သက္ကာရ ဂရုကာရမာနနဝန္ဒနာ=ပူဇာဆိုသည်မှာ ကောင်းစွာပြုခြင်း အလေးအမြတ်ပြုခြင်း, မြတ်နိုးခြင်း, ရှိခိုးခြင်း, တည်း-ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ ဆွမ်း, ခဲဖွယ်, ပန်းရေချမ်း, ဆီမီး စသော အာမိသဖြင့် ပူဇော်ခြင်းသည်လည်း ကောင်းစွာပြုမှု အလေးအမြတ်ပြုမှု မြတ်နိုးမှုပင် ဖြစ်၏။ အကျင့်ပဋိပတ်ကို ကျင့်ခြင်းသည်လည်း မြတ်စွာဘုရားစသည်၌ ကောင်းစွာ ပြုခြင်း အလေးအမြတ်ပြုခြင်း မြတ်နိုးခြင်းများပင်။ ဆရာမိဘအဆုံးအမကို မလိုက်နာသူမှာ ဆရာမိဘကို မြတ်နိုးသူမဟုတ်၊ အဆုံးအမအတိုင်း လိုက်နာသူသာ ဆရာမိဘအပေါ် ကောင်းစွာ ပြုသူ အလေးအမြတ်ပြုသူ မြတ်နိုးသူဖြစ်၏။ ထို့အတူ ဘုရားအဆုံးအမ ပဋိပတ်ကို လိုက်နာကျင့်ကြံသူမှာ ဘုရားကို ကောင်းစွာ ပြုသူ အလေးအမြတ်ပြုသူ မြတ်နိုးသူဖြစ်၍ ပူဇော်ခြင်းပင်ဖြစ်၏။ ဤ၌ "ဝန္ဒနာ”ဟူသည် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးခြင်း ရှိပါ၏ဟု နှုတ်မြွက်ဆိုခြင်း မျှသာမက 'ပဋိပတ္တိပူဇာ’ ကိုလည်း ‘ဝန္ဒနာ’ပင်ဆိုရ၏။ ‘ဝန္ဒနာ' ဟူသည် ဂုဏ နိန္နတာ(=ဂုဏ်၌ ညွတ်ကိုင်းခြင်းဖြစ်ရာ အကျင့် ကျင့်သူမှာ ဘုရားဂုဏ်၌ ညွှတ်၍သာ ဖြစ်၏။ ဂုဏ်၌မညွတ်သူသည် တရားကို ဘယ်မှာ ကျင့်ပါအံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် တရားကျင့်သူမှာ ဘုရားရှိခိုးခြင်း တစ်မျိုးပင် ဆိုရ၏။

ဂေါတမီထေရီဂါထာ၌ “အမြဲကြိုးစား အားထုတ်ကြသော အယူသီလ တူမျှသည့် သာဝကဗုဒ္ဓတို့ကို တွေ့မြင်ရလျှင် ဤမြင်ခြင်းမှာ ဗုဒ္ဓတို့အား ရှိခိုးခြင်းတည်း” ဟု ဆိုရ၏။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ, သာဝကဗုဒ္ဓတို့၏ လောကုတ္တရာဓမ္မတို့ကို ကိုယ်တွေ့သိရလျှင် ထိုဗုဒ္ဓတို့၏ ဓမ္မဂုဏ်၌ ညွတ်ကိုင်းခြင်းဖြစ်၍ ဝန္ဒနာမည်သည့်အဖြစ်ကို အဋ္ဌကထာအရ သိရ၏။ ဤအချက်ဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ကိုရခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ကိုယ်တွေ့မြင်ရခြင်းသည် ရှိခိုးခြင်းတို့တွင် အကောင်းဆုံး အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ရှိခိုးခြင်းဟု သိနိုင်ပါသည်။

ကောင်းမြတ်သော ပူဇော်ခြင်း

ပရိနိဗ္ဗာန်စံရာ ညောင်စောင်းထက်၌ စံနေသော ဗုဒ္ဓရှင်တော်သည် ထိုအချိန် နတ် ဗြဟ္မာတို့၏ လွန်လွန်ကဲကဲ ပူဇော်ကြပုံတွေ မြင်ရသောအခါ အရှင်အာနန္ဒာအား “အာနန္ဒာ ငါဘုရားကို ဤမျှလောက် ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ပူဇော်သည် မမည်သေး၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးရကြောင်း တရားကောင်းကို ကျင့်ခြင်းဖြင့် ပူဇော်မှသာ အကောင်းဆုံး ပူဇော်ခြင်းမည်ကြောင်း” ဟောတော်မူခဲ့၏။ (ဒီ၊၂၊၁၁၄)

တစ်ရံတစ်ခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ပန်းကလေးတစ်ပွင့် အလှူကိုပင် အကြီးအကျယ် ချီးမြှောက် ဟောကြားတော်မူခဲ့၏။ ယခုအကြီးအကျယ် ပူဇော်မှုကိုပင် နှိမ့်ချခဲ့သည်မှာ သာသနာနောင်ရေးအတွက်ဖြစ်၏။ ပစ္စည်းတွေ ကျောင်းကန်တွေ ဘယ်မျှပင်လှူလှူ ထိုအရာများက သာသနာ အရှည်တည်အောင် မစွမ်းနိုင်၊ ကျင့်ကြံ၍ မဂ်ဖိုလ်ရသူတွေ ဆက်ကာ ဆက်ကာ တိုးပွါးလာမှ သာသနာအရှည်ခံ့၍ တည်တံ့နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် နောင်သာသနာ အရှည်တည်ရေး ကြိုးပမ်းကြစေလို၍ ဓမ္မပူဇာကို ဤမျှ မြှောက်စား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

ဘုရားချီးမွမ်းခံရသူများ

မြတ်စွာဘုရား နောက်လေးလ အကြာတွင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော့မည်ဟု သိရသောအခါ ရဟန်းတော်အများမှာ သောကပရိဒေဝ ဖြစ်ကြ၏။ ဘယ်သို့ ပြုရမည်နည်းဟု ကြံစည်ဆွေးနွေးကာ ဘုရားအနားမှ မခွါနိုင်ဖြစ်ကြရ၏။ အတ္တဒတ္ထ, တိဿ, ဓမ္မာရာမ-ရဟန်းတော်သုံးပါးမှာကား “ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော့မည်၊ ငါတို့မှာလည်း အာသဝ မကုန်သေး၊ ဘုရားရှင် မကွယ်မီ အာသဝ ကုန်အောင် ကြိုးစားရတော့မည်” ဟု တစ်ပါးချင်းခွဲကာ တရားသာ အားထုတ်နေကြ၏။ ရဟန်းများက ထိုရဟန်းများ ဘုရားရှင်ကို အရေးမစိုက်ကြောင်း လျှောက်သောအခါ ဘုရားရှင် ခေါ် မေးတော်မူ၍ အကြောင်းသိရသဖြင့် ချီးကျူးတော်မူခဲ့၏။ “ငါဘုရားကို အာမိသပူဇာဖြင့် ပူဇော်ရုံမျှနှင့် ငါဘုရားအပေါ်မှာ ချစ်ရာမရောက်၊ ဓမ္မပူဇာဖြင့် ပူဇော်မှသာ ငါဘုရားအပေါ်မှာ ချစ်ရာရောက်သည်”ဟု မိန့်တော်မူကြောင်း ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ၌ လာ၏၊ ထို့ကြောင့် မိမိသာသနာ အရှည်တည်ရေး, မိမိတပည့်သာဝကများ ကောင်းစား ချမ်းသာရေးအတွက် ဘုရားရှင်လိုလားတော်မူသော ဓမ္မပူဇာခေါ် အကောင်းဆုံး ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ပူဇော်ကာ ဘုရားတပည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အစစ်များ ဖြစ်နိုင်ကြရန် ကြိုးစားကြပါလေ။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၂၊ ၁၇၃၊ ၃၆၄)

(၁၅) ပတိရူပ ဒေသဝါသော စ၊ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ။
အတ္တသမ္မာပဏိဓိ စ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၁၅) ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ယော ပတိရူပဒေသဝါသော စ၊ အကြင်သင့်လျော် လျောက်ပတ်သောအရပ်၌ နေရခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ပုဗ္ဗေ၊ ရှေးရှေးဘဝ၌။ ယာ ကတပုညတာ စ၊ အကြင်ပြုခဲ့ဘူးသည့် ကောင်းမှုရှိသောသူ၏ အဖြစ်သည် လည်းကောင်း။ ယော အတ္တသမ္မာပဏိဓိ စ၊ အကြင် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးကို ကောင်းစွာထားခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား သုံးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

စကားပြေ-နတ်သား၊ သင့်လျော်သော အရပ်၌နေရခြင်း၊ ရှေးရှေးဘဝက ပြုခဲ့ဘူးသော ကောင်းမှုရှိခြင်း၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးကို ကောင်းစွာထားခြင်း၊ ဤသုံးပါးမှာ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာ ဖြစ်သည်။

သင့်လျော်သောအရပ်

မိမိအကျိုး ဆုတ်ယုတ်မည့်အရပ်, အကျိုးမဲ့ ဖြစ်စေတတ်သော အရပ်များသည် နေအပ်သော သင့်လျော်သော အရပ်မဟုတ်၊ အကျိုးစီးပွါး ဖြစ်ထွန်းမည့် အရပ်, တိုးတက်ကြီးပွါးနိုင်သော အရပ်သာ နေအပ်နေထိုက်သော သင့်လျော်သောအရပ် ဖြစ်သည်။ ဘုရားသာသနာ ထွန်းကားဆဲအခါ၌ လူတိုင်းအဖို့ အကောင်းဆုံး အကျိုးစီးပွါး အစစ်အမှန်မှာ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်သာ ဖြစ်၏။ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်မှ မရတတ်, မရသေးလျှင် ထိုမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ရောက်ကြောင်း ကောင်းမှုများပင်တည်း။ ထို့ကြောင့် အကောင်းဆုံး အကျိုး ဖြစ်ထွန်းနိုင်သောအရပ်ကိုသာ ပတိရူပအဖြစ်ဖြင့် အဋ္ဌကထာ၌ သတ်မှတ်ပြခဲ့၏။ ထိုအရပ်များကား ပရိသတ်လေးပါး ထင်ရှားရှိရာအရပ်, ပုညကိရိယာဝတ္ထုကောင်းမှု ဖြစ်နိုင်သောအရပ်, သာသနာထွန်း ကားရာအရပ်နှင့် မဇ္ဈိမဒေသ စသည်တို့ဖြစ်သည်။

လောကရေးအတွက်

ဆိုခဲ့ပြီး အဋ္ဌကထာအရ ပတိရူပဒေသမှာ ဓမ္မအရေးကို အလေးပေး ဖွင့်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ လောကရေးအတွက်လည်း ပတိရူပဖြစ်, မဖြစ် စိစစ်ရွေးချယ်ရပေမည်။ စီးပွါးရေး, ပညာရေး, ကျန်းမာရေး, အေးချမ်းသာယာရေး စသည်တို့၌ သင့်, မသင့် အရပ်များလည်းရှိ၍ အရေးအရာလိုက်ကာ နေအပ်, မနေအပ် အရပ်ဖြစ်ရသည်။ မိမိအလုပ်အကိုင်နှင့် မလျော်သောအရပ်မှာ စီးပွါးရေးအတွက် မသင့်လျော်သောအရပ်တည်း။ ကျောင်းမရှိ ဆရာ မရှိသောအရပ်ဆိုလျှင် ပညာရေးအတွက် မနေအပ်သော အရပ်ဖြစ်၏။ ရာသီဥတု ဆိုးဝါးခြင်း, ဆေးဆရာမရှိခြင်း စသည်ဖြင့် ကျန်းမာရေးအတွက် မနေအပ်သော အရပ်လည်း ရှိ၏။ လူဆိုးသူဆိုး ပေါများသော အရပ်မှာ အေးချမ်းသာယာမှု မရှိတတ်၍ မနေအပ်။ ထို့ကြောင့် သာသနာ ထွန်းကား၍ ပညာ, ဥစ္စာ, ကျန်းမာရေးစသည် မဆုတ်ယုတ် တိုးတက်ကြီးပွါး ထွန်းကားနိုင်သော အရပ်မှာ ပတိရူပဒေသ ဖြစ်လေသည်။

နီတိအဆို

နီတိဆရာများက “အကြင်အရပ်၌ မြတ်နိုးသူမရှိ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အလုပ်မရှိ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေမရှိ ပညာရခြင်းမရှိ၊ ထိုအရပ်ကို ခွါရှောင်ရမည်”ဟု ဆိုကြ၏။ “ဥစ္စာရှိသူ, ဝေဒကျမ်းတတ်ဆရာ, မင်း, မြစ်, ဆေးဆရာ မရှိရာအရပ်၌ မနေရ”ဟုလည်း ဆိုကြ၏။ တဖန် “အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ကြောက်တတ်ခြင်း, ရှက်တတ်ခြင်း, သိကြားလိမ္မာခြင်း, စွန့်ကြဲပေးကမ်းခြင်း ငါးပါးမရှိရာအရပ်၌ မနေရ”ဟု၎င်း၊ “ကြွေးပေးသူ, ဆေးဆရာ, ဝေဒ ကျမ်းတတ်, ရေရှိသောမြစ် ဤလေးပါးမရှိရာ၌ မနေအပ်” ဟု၎င်း ဆိုကြ၏။ အားလုံးခြုံကြည့်လျှင် ဆိုခဲ့ပြီး စီးပွါးရေး, ပညာရေး, ကျန်းမာရေး, ချမ်းသာရေး မရှိသောအရပ်၌ မနေရဟု ဆိုခြင်းပင်ဖြစ်၏။

မင်္ဂလာ ဖြစ်, မဖြစ်

သင့်လျော်သောအရပ်၌ နေရခြင်းမှာ လောကရေး ဓမ္မရေးနှစ်ဖက်လုံး၌ တိုးတက်ထွန်းကား ကြီးပွါး ရေးဖြစ်ရာ မင်္ဂလာဖြစ်လေသည်။ သို့သော် ပတိရူပဒေသ၌ နေရသော်လည်း ရထိုက်သောအကျိုးကို မရသူမှာ မင်္ဂလာဖြစ်သည်ဟု မဆိုရ။ လူတစ်ဦးသည် သာသနာလည်း ထွန်းလင်းခြင်းရှိ၍ လောကရေးဖက်ကလည်း အဆင်ပြေလှသော ဒေသ၌ နေရလျက် မိမိက ဆိုးမိုက်, ပေတေနေသဖြင့် လောကဖက်မှလည်း ဘာမျှအမြတ်မထွက်, ဓမ္မဖက်မှလည်း ဘာမျှ အသားမတက်လျှင် ထိုသူ့အဖို့ အမည်သာ ပတိရူပဒေသဝါသဖြစ်၍ မင်္ဂလာဖြစ်သည်ဟုကား မဆိုထိုက်။ မင်္ဂလာဟူသည် ကောင်းကျိုးရသော အမှုအဖြစ်များ၏ အမည်သာဖြစ်သည်။ အဋ္ဌင်္ဂုတ္တရ၌ မဂ်ရရာ အခွင့်အခါ မဟုတ်သော အက္ခဏရှစ်ပါးလာရာ ၎င်းတို့မှာ-ငရဲ, တိရစ္ဆာန်, ပြိတ္တာ, အသညသတ်, လူရိုင်းများ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, ပညာမဲ့သူနှင့် ဘုရားမပွင့်ရာ အခါများ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုတွင် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပညာမဲ့သူများ၌ ပတိရူပဒေသ၌ပင် ဖြစ်ရစေကာ မဂ်မရဖြစ်ခဲ့ရာ ဒေသမျှသာမက ပုဂ္ဂိုလ်ကလည်း ထိုထို အကျိုးရရန် ပတိရူပ ဖြစ်, မဖြစ်ရှိရသေးသည်။

ငရဲ, တိရစ္ဆာန်၊ ပြိတ္တာတို့ခွင်၊ အသညသတ်၊ လူရိုင်းရပ်ဟူ၊ အယူ မှားဘိ၊ ဉာဏ်မရှိနှင့်၊ မုနိမပွင့်၊ မဂ်ရခွင့်၊ မသင့် ခါရှစ်မျိုး၊

အကျိုးရှိပါစေ

မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် မြောက်တံခါးအနီး ရွာ၌ ဆွမ်းခံပြီးနောက် ကြွတော်မူခဲ့ရာ တံငါသည်တစ်ဦးနှင့် တွေ့၍ အမည်မေးသောအခါ အရိယမည်ကြောင်း လျှောက်၏။ ထိုအခါ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲတတ်သူမှာ အရိယမဖြစ်နိုင်ကြောင်း၊ သတ္တဝါတို့ကို မညှဉ်းဆဲ မသတ်ဖြတ် သနားကြင်နာတတ်သူကိုသာ အရိယဟုခေါ် ကြောင်း ဟောတော်မူရာ တံငါအရိယမှာ သောတာပန်ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ၌ လာ၏။ ဤ၌ အရိယသည် တံငါဖြစ်လျက် ပတိရူပဒေသ၌ နေရခြင်းအကျိုးကို ထူးခြားစွာခံစားခဲ့ရ၏။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၁)

ရှင်ဒေဝဒတ်နှင့် ဆဗ္ဗဂ္ဂီအချို့မှာ အထက်တန်း ရဟန်းတော်တွေ ဖြစ်နေရပါလျက် မဂ်ဖိုလ်မရ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့်အပြင် တမလွန်အတွက်လည်း မသက်မသာ ဒုက္ခတွေ့ကြရ၍ ပတိရူပဒေသ၌ နေရခြင်းအကျိုးကို မခံစားကြရရှာ။ ဤအချက်များက ပတိရူပဒေသ၌ ဖြစ်လာရသော မိမိတို့အား ကြုံလာသော အခွင့်အခါနှင့် သင့်လျော်သူများဖြစ်အောင် ကြိုးစားကြဖို့ရာ သတိပေးလျက် ရှိပေသည်။

ပုဗ္ဗေကတပုညတာ

ယခုဘဝ၌ ပစ္စည်းဥစ္စာ ကြွယ်ဝချမ်းသာခြင်း, ပညာတတ်ခြင်း, ရုပ်အဆင်းလှပခြင်း, အစိုးရခြင်း, အခြွေအရံ ပေါများခြင်း စသော သမ္ပတ္တိ (-ပြည့်စုံမှု) မှန်သမျှမှာ ရှေးကောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ရ၏။ ထိုအချက်များမှ တစ်ချက်ဖြစ်စေ, ထို့ထက်အလွန် ဖြစ်စေ ပြည့်စုံနေသူကား ကောင်းမှုရှင်ပင်တည်း။ ဆင်းရဲမွဲတေခြင်း, ဉာဏ်ပညာကင်း ညံ့ဖျင်းခြင်း, အရုပ်ဆိုးခြင်း, သူ့အစေအပါး ဖြစ်ရခြင်း စသည်မှာ ကောင်းမှု မရှိခဲ့၍ ဖြစ်ရသော ကျက်သရေမဲ့မှုများပင်၊ ဆိုခဲ့ ပြီး သမ္ပတ္တိ (=ပြည့်စုံမှု) များမှာ တကယ့်ဂုဏ်ကျက်သရေများပင်ဖြစ်၍ ထိုသမ္ပတ္တိ လက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များကား ကျက်သရေရှိသူများ ဖြစ်ကြရသည်။ ဤအရာ၌ ကျက်သရေဆိုသည်မှာ ဘာကိုဆိုလိုသည်ဟု ဆိုခွင့် ရှိလာပြန်သည်။

သိရီ (ကျက်သရေ)

ကျက်သရေဟူသည်မှာ ပါဠိလို “သိရီ” ဖြစ်ရာ ထိုသိရီပုဒ်ကို “သိရီတိ ပညာ ပုညာနံ အဓိဝစနန္တိ ဝဒန္တိ=သိရီ ဟူသည်မှာ ပညာနှင့် ကောင်းမှုတို့၏ အမည်ဖြစ်ကြောင်း ဆရာတို့ ဆိုသည်” ဟု မူလဋီကာဖွင့်၏။ ကောင်းမှုဟူရာ၌ ရှေးကောင်းမှ ယခုဘဝကောင်းမှု နှစ်မျိုးလုံးပင် ယူနိုင်၏။ ယခုဘဝ၌ မကောင်းသော အပြော အပြု စိတ်ထား ရှိနေသူမှာ ကျက်သရေမဲ့သူသာတည်း။ ကောင်းသော ကိုယ်, နှုတ် စိတ်ထားရှိနေသော ကောင်းမှုရှင်မှာ ကျက်သရေရှိလျက်သာ။ ကျက်သရေမင်္ဂလာဟု တွဲသုံးလေ့လည်းရှိရာ ဤမင်္ဂလ သုတ်လာ မင်္ဂလာရှိသူများမှာ ကျက်သရေရှိသူများပင် ဖြစ်ပေသည်။

ကျက်သရေအနက်တမျိုး

ဆရာတို့အဆို၌ ကောင်းမှုဆိုသည်မှာ ကာရဏဝေါဟာရ(=အကြောင်းအသုံးအနှုန်းမျိုး) သာ, သိရီ ဟု မုချယူရန်မှာ ထိုကောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်လာသော သမ္ပတ္တိများသာ ဖြစ်သည်ဟူသော အာဘော်ဖြင့် သိရီအနက်ကို တနည်း ဖွင့်ပြလိုပြန်၍ “အထဝါ ပုညနိဗ္ဗတ္တာ သရီရသောဘဂ္ဂါဒိသမ္ပတ္တိ ကတပုညေ နိဿယတိ, ကတပုညေဟိ ဝါ နိဿီယတီတိ သိရီတိ ဝုစ္စတိ”ဟု မူလဋီကာ ဖွင့်ခဲ့သည်။

အထဝါ၊ တနည်းကား။ ပုညနိဗ္ဗတ္တာ၊ ကောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်လာရသော။ သရီရသောဘဂ္ဂါဒိသမ္ပတ္တိ၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ တင့်တယ်ခြင်း စသော ပြည့်စုံမှုကို။ ကတပုညေ နိဿယတီတိ၊ ကောင်းမှုပြုခဲ့သူကို မှီတတ်သောကြောင့်၎င်း။ ကတပုညေဟိ ဝါ နိဿီယတီတိ၊ ကောင်းမှုပြုသူတို့က မှီအပ်သောကြောင့်၎င်း။ သိရီတိဝုစ္စတိ၊ သိရီဟု ဆိုအပ်၏။ (မူလဋီ၊၁၊၉) ဤအလို ရှေးကောင်းမှုကြောင့်ဖြစ်ရသော ကိုယ်လှပတင့်တယ်ခြင်း, အစိုးရခြင်း အခြွေအရံများခြင်း, ပစ္စည်းပေါခြင်း, ပညာကြီးခြင်း စသော သမ္ပတ္တိအမျိုးမျိုးကို “သိရီ”ဟု ဆိုရ၏။ လောကတွင် ပုဂ္ဂိုလ်၌ တရားရှိနေ၍ တရားက ပုဂ္ဂိုလ်ကို မှီသည်ဟု၎င်း, ပုဂ္ဂိုလ်က တရားကို အားကိုးတစ်ခု အမှီပြုရသောကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်က တရားကို မှီအပ်သည်ဟု၎င်း ဆိုရသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း ကျက်သရေကို ပုဂ္ဂိုလ်၌ မှီတတ် ပုဂ္ဂိုလ်က မှီအပ်သော သဘောအဖြစ် နှစ်မျိုးဆိုခဲ့သည်။

သိရီ-ကို ယသ ဝိဘဝ=အကျော်အစောနှင့် စည်းစိမ်ဟု၎င်း, ပုည=ကောင်းမှုဟု၎င်း, ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ=အခြွေအရံပြည့်စုံခြင်းဟု၎င်း, ဣရိယ=အစိုးရခြင်းဟု၎င်း, ပဘာ=အရောင်ဟု၎င်း, ဤသို့ စသည်ဖြင့် အရာအားလျော်စွာ အဋ္ဌကထာတို့၌ ဖွင့်ပြသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထိုအဖွင့်များအရ သမ္ပတ္တိများသာ ဖြစ်ရာ မူလဋီကာ၏ သမ္ပတ္တိအမျိုးမျိုးဟူသော အနက်ကို ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သိရီ(=ကျက်သရေ) ကို ယခုဘဝကောင်းမှုမင်္ဂလာများနှင့် ရှေးကောင်းမှု ယခုဘဝဉာဏ်အား လုံ့လအားတို့ကြောင့် ရလာဖြစ်လာသော သမ္ပတ္တိအမျိုးမျိုး အကျိုးဂုဏ်များကို သိရီဟု ဆိုအပ်တော့သည်။ သက်မဲ အရာဝတ္ထုတို့၌လည်း ကျက်သရေ အသုံးရှိခဲ့၏။ ဥပမာ အလွန် လှပသော ပန်းကလေးတွေ တွေ့ရလျှင် ကျက်သရေရှိလိုက်တာ ဟု ဆိုကြ၏။ထို ကျက်သရေ ဆိုသည်မှာလည်း ထိုပန်းကလေးတွေ သမ္ပတ္တိဂုဏ်ပင် ဖြစ်တော့သည်၊ ထို့ကြောင့် သက်မဲ့ အရာဝတ္ထုတို့၌လည်း ဥတုဗီဇစသည်ကြောင့်၎င်း အခြားပြုပြင် စီမံဖန်တီးမှု အမျိုးမျိုးကြောင့်၎င်း ဖြစ်လာရသော သမ္ပတ္တိဂုဏ်အင် အမျိုးမျိုးကိုပင် ‘ကျက်သရေ’ဟု ဆိုရခြင်းဖြစ်ပါသည်။

ကျက်သရေ ပြောင်း

သမ္ပတ္တိအမျိုးမျိုးကို သိရီဆိုလျှင် ဒုကနိပါတ် သိရီဇာတ်အဖွင့်၌ ကျက်သရေ ပြောင်းသည်ဆိုသော စကားကို အဘယ်သို့ ဆိုမည်နည်းဟု ဆိုရန်ရှိပြန်၏။ အနာထပိဏ်သူဌေးကြီးထံ ကျက်သရေခိုးမည်ဟု ကျက်သရေ လက္ခဏာ နားလည်သော ပုဏ္ဏားတစ်ယောက် ရောက်လာ၏။ ကျက်သရေ ဘယ်မှာရှိသလဲဟု ကြည့်သော် သူဌေးကြီး၏ ကြက်ဖြူကြီး အမောက်၌ တည်နေသည်ကို တွေ့ရ၏။ ကြက်ဖြူကြီးကို တောင်းသော် သူဌေးကြီးက ယူတော့ဟု ဆိုလိုက်လျှင်ပင် ကျက်သရေသည် ပတ္တမြားရတနာ၌ ရောက်သွားတော့သည်၊ ပတ္တမြားကို တောင်းပြန်သော် တောင်ဝှေးသို့ ရောက်သွား၏၊ တောင်ဝှေးကို တောင်းပြန်သောအခါ ကျက်သရေမှာ ပုညလက္ခဏဒေဝီမည်သော သူဌေးကတော် ကြီးသို့ ပြောင်းသွားခဲ့၏။ ထိုသို့ သူဌေးကတော်ကြီးသို့ ရောက်သောအခါ ဤ ပစ္စည်းကား မတောင်းထိုက်သော အရာဖြစ်သည်ဟု လက်လျော့ကာ မိမိသည် ဤပစ္စည်းများကို လိုချင်၍ မဟုတ်, ကျက်သရေ ခိုးရန်လာခြင်း ဖြစ်၍ မိမိတောင်းသော ပစ္စည်းမှ ကျက်သရေမှာ ပြောင်းပြောင်းသွား ကြောင်း အမှန်အတိုင်းပြောကာ ပစ္စည်းများမယူပဲ ပြန်သွားလေ၏။

လက္ခဏာသာ

ဤ၌ ကျက်သရေဆိုသော်လည်း ကျက်သရေတိုးကြောင်း အမှတ်လက္ခဏာတစ်မျိုးကိုပင် ဆိုသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏။ လောက၌ မည်သည့် တိရစ္ဆာန်ကို မွေးလျှင် စီးပွါးဖြစ်တတ်သည်ဟု ရှိ၏။ ဘယ်ကျောက်မျိုးကို ဆောင်လျှင် စည်းစိမ်တိုးသည်ဟုလည်း ရှိ၏။ ထိုတိရစ္ဆာန်များ ကျောက်များမှာ စီးပွါးတိုးကြောင်း လက္ခဏာရှိနေ၍ အဆောင်ကောင်းဖြစ်ရ၏။ ထို့အတူ ကျက်သရေတိုးကြောင်း အဆောင် ကောင်းများအဖြစ် လက္ခဏာများရှိနေသည်ကို ဆိုပါသည်။ ထိုလက္ခဏာ ပြောင်းသည် ဆိုသော်လည်း ကူးရွှေသွားသည်ဟု ဆိုလိုဟန်မရှိ၊ ဤမှ ကျက်သရေလက္ခဏာ ပျောက်ကွယ်၍ တခြား၌ လက္ခဏာအသစ် ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ဆိုလို၏။ ထိုအရာသည် အဆောင်ကောင်း အဖြစ်တည်နေရန် ထူးခြားသော အရောင်အသွေး စသော အမှတ်အသား ထင်ရှားလာသည်ဟု ဆိုဖွယ်ရှိ၏။ လူ၏လက်ဘဝါး၌ပင် လက္ခဏာများ ပျောက်ကွယ်မှ အသစ်ပေါ်လာမှုများ ဖြစ်တတ်သည်။ လောက၌ အချို့ သဘာဝများနှင့် ထိုသဘာဝကို နားလည်သော ပညာများကား ဆန်းကြယ်၏။ ထိုသဘာဝများကို သိသောအသိဉာဏ်မျိုးရှိသူကို ထိုဉာဏ် မိမိ၌မရှိ၍ မသိသောကြောင့် မဟုတ်နိုင်ဟုကား တထစ်ချ မဆိုထိုက်ပေ။

သိရီဇာတ်

ဆိုခဲ့ပြီး ပုဏ္ဏားအကြောင်းကို သူဌေးကြီးက ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားခဲ့ရာ ရှေးက ကျက်သရေပြောင်းခဲ့ဘူးပုံ သိရီဇာတ်ကို ဟောတော်မူ၏။ ထင်းခွေသမား တစ်ယောက်သည် တောထဲ၌ ထင်းခွေပြီး ပြန်လာရာ မြို့တံခါးပိတ်ပြီးမှ ရောက်လာ၍ မြို့ပြင် နတ်စင်၌ အိပ်ရ၏။ နတ်စင်အနီးသစ်ပင်၌ ဘေးမဲ့လွှတ်ထားသောကြက်များ အိပ်တန်းတက်ခဲ့ရာ အပေါ်ကြက်က အောက်ကြက်အပေါ် မစင်စွန့်ချ၍ ကြက်ချင်း ရန်ဖြစ်ကာ အစွမ်းပြိုင်ကြ၏။ အောက်ကြက်က “မိမိအသား မီးကျီးမှာ ကင်စားလျှင် တစ်မနက်အတွင်း ငွေတစ်ထောင် ရနိုင်သည်”ဟု ဆို၏။ အပေါ်ကြက်က ဤမျှဖြင့် မမောက်စမ်းပါနှင့်၊ ငါ့အတွင်းသား ဆူဆူဖြိုးဖြိုးတွေ စားရလျှင် ဘုရင်ဖြစ်နိုင်သည်၊ အပြင်သားစားရလျှင် ယောက်ျားမှာ စစ်သူကြီး မိန်းမမှာ မိဖုရားဖြစ်နိုင်သည်၊ အရိုးကပ်နေသော အသားကို စားလျှင် လူမှာဘဏ္ဍာစိုး ရဟန်းမှာ မင်းဆရာဖြစ်နိုင်သည်”ဟုဆို၏။ ထိုအသံကို ကြားရသော ထင်းခွေသမားသည် “ရှင်ဘုရင်ဖြစ်မှာဆိုလျှင် ငွေတစ်ထောင် ဘာလုပ်ရမလဲ”ဟု အပေါ် ကြက်ကို တက်ဖမ်းယူခဲ့၏။ အမွေးနုတ် ဝမ်းတွင်းရှင်းလင်းပြီးလျင် မယားအား ချက်ခိုင်း၏။ ပြီးစီးသောအခါ “ဤအသားသည် တန်ခိုးကြီးလှသည်၊ ရေမိုးချိုးပြီးမှ စားကြစို့ ”ဟု ထမင်းအုပ်ထဲထည့်ကာ မြစ်သို့သွားပြီးလျှင် ကမ်းဘေးချ ထားလျက် ရေချိုးကြ၏၊ ထိုအခိုက် လေပြင်းမုန်တိုင်းကျလာရာ ထမင်းအုပ်လည်း လှိုင်းရိုက်၍ မျောပါသွားခဲ့၏။ ထင်းခွေသည် လင်မယားလည်း ထွက်ပြေးခဲ့ကြရ၏။ ထိုထမင်းအုပ်မှာ မြစ်အောက်၌ ဆင်ရေချိုးပေးနေသော ဆင်ဆရာ့ထံ ရောက်သွား၍ ဖွင့်ကြည့်သော် ကြက်သားဟင်း ဖြစ်ကြောင်းသိ၍ တံဆိပ်နှိပ်လျက် မိမိလာမှဖွင့်ရန်မှာကာ အိမ်သို့ ပို့ခိုင်းလိုက်၏၊ ဆင်ဆရာ၏ ဆရာ ဒိဗ္ဗစက္ခု ရသေ့လည်း မိမိဒကာ၏ အခြေကို ကြည့်သော် ဆိုခဲ့ပြီး အဖြစ်အပျက်များကို မြင်ရ၍ အိမ်သို့ ကြိုတင်လာနေခဲ့၏။ ဆင်ဆရာလည်း အိမ်ပြန်ရောက်သောအခါ ထမင်းအုပ်ကို ရသေ့အား ကပ်စေ၏၊ ရသေ့က ဤဟင်းကို မိမိစီမံမည် ဆိုကာ အဆုတ်, အသည်းစသော အတွင်းသားတွေကို ဆင်ဆရာအတွက်၎င်း, အပြင်သားတွေကို ဆရာကတော် အတွက်၎င်း ခွဲဝေပေး၍ မိမိမှာ အရိုးကပ်နေသော အသားကို သုံးဆောင်၏။ ထိုနောက် “သုံးရက်မြောက်လျှင် ဘုရင်ဖြစ်လိမ့်မည်၊ မမေ့မလျော့နှင့် ဟုမှာကြားကာ ရသေ့လည်း ကြွသွား၏။ … သုံးရက်မြောက်သောအခါ တိုင်းတပါးက ဘုရင်တစ်ပါး လာရောက်စစ်တိုက်ရာ ရှင်ဘုရင်က မိမိအသွင်ကို ဆင်ဆရာအား ယူစေ၍ မိမိက စစ်သည်တွေအကြား မထင်ရှားသော အသွင်ဖြင့်တိုက်ရာ လက်နက်မှန်၍ ဘုရင်ကျဆုံးခဲ့၏၊ ဆင်ဆရာလည်း ဆက်တိုက်ရာ အောင်မြင်၍ ဘုရင်အဖြစ် ရောက်ခဲ့ရသည်။ (ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၆၉)

အတ္တသမ္မာပဏိဓိ

အတ္တ၊ စိတ်ကို။ ဝါ၊ အလုံးစုံသော ကိုယ်အတ္တဘောကို။ သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။ ပဏိဓိ၊ ထားခြင်း။ စိတ်မကောင်းသူ၌ ကိုယ်လည်းမကောင်း နှုတ်လည်းမကောင်း၊ စိတ်ကောင်း ရှိနေလျှင် ကိုယ်အပြုအမူလည်း ကောင်း၍ နှုတ်အပြောလည်း ချောမောတော့သည်။ စိတ်သည် ပဓာနဖြစ်၍ “အတ္တာတိ ဝုစ္စတိ စိတ္တံ=စိတ်ကို အတ္တဟုဆိုအပ်၏ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်သည်။ ဤအလို အတ္တသမ္မာပဏိဓိ=စိတ်ကို ကောင်းစွာထားခြင်းဟု ဆိုသည်။ အတ္တသဒ္ဒါ အလုံးစုံသော ကိုယ် အတ္တဘောကိုလည်း ဟော၏။ အလုံးစုံသော ကိုယ်အတ္တဘောကို ကောင်းစွာထားသည်ဆိုလျှင် စိတ်လည်း ပါသွားသည်သာ။ ထို့ကြောင့် “သကလော ဝါ အတ္တဘာဝေါ=တကိုယ်လုံးကိုသော်လည်း အတ္တ”ဟု ဆိုအပ်ကြောင်း ဖွင့်၏။ ဤအနက်နှစ်မျိုးလုံးကို ယူ၍ ကိုယ်စိတ်ကို ကောင်းစွာထားခြင်းဟု ဆိုခဲ့၏။

ကောင်းစွာထားပုံ

အဋ္ဌကထာ၌ သဒ္ဓါမရှိလျှင် သဒ္ဓါရှိအောင်, သီလ မရှိသေးလျှင် သီလရှိအောင်, မစ္ဆရိယဖြစ်နေလျှင် စာဂ(=လှူဒါန်းခြင်း) ဖြစ်အောင် ပြုခြင်းကို အတ္တသမ္မာပဏိဓိ-ဟု ဆို၏၊ မကောင်းသောအကြံ အပြုအမူ အပြောအဆိုများ မဖြစ်အောင် ဖြစ်လာလျှင်လည်း ပယ်ရှား၍ စိတ်ထား အပြုအမူ အပြောအဆိုများကို ကောင်းအောင်ပြုမှုကို အတ္တသမ္မာပဏိဓိဟု ဆိုရ၏။ လောကရေးနှင့် ဆိုလျှင် မကျန်းမမာ မဖြစ်ရအောင် ကျန်းမာရေး လုံလောက်အောင် အစားအသောက် အနေအထိုင် ဆင်ခြင်ခြင်း စီးပွါးရေး ပညာရေး စသည်၌ ပျင်းရိခြင်း ဆုတ်နှစ်ခြင်း မဖြစ်စေပဲ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း စသည်ဖြင့် မိမိကိုယ်စိတ်ကို ကောင်းစွာ ပြုပြင်ပေးခြင်း အားလုံးနှင့် ဆိုင်သည်။ ဤအတ္တသမ္မာပဏိဓိကား လွန်စွာအရေးပါလှ၏။ ဤမင်္ဂလာ ပြည့်စုံလျှင် မင်္ဂလာ အတော်များများ ပြည့်စုံလျက် ရှိတော့သည်။ ရှေးဘဝက ကုသိုလ်မရှိသူ ဖြစ်စေကာမူ ယခုဘဝ၌ အတ္တသမ္မာပဏိဓိရှိလျှင် တိုးတက်ချမ်းသာနိုင်၍ နောင်ဘဝ၌လည်း ကောင်းသွားပေတော့မည်။ ရှေးဘဝကလည်း ကုသိုလ်ပါ ယခုဘဝမှာလည်း ဤမင်္ဂလာ ရှိလျှင်ကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိ၊ ရှေးကကောင်း၍ ယခုကောင်း၊ ယခုကောင်းတော့ နောင်လည်းကောင်း၊ အကောင်းချည်းသာဖြစ်ကာ စက်လည်သွားတော့မည် သာတည်း။

လူ့အဆင့်အတန်းမှီရေး

“မိစ္ဆာပဏိဟိတံ စိတ္တံ၊ ပါပိယော နံ တတော ကရေ=မကောင်းသောစိတ်ထားသည် ထိုစိတ်ရှိသူကို ယုတ်ညံ့ ဆိုးဝါးသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သည်”။ “သမ္မာပဏိဟိတံ စိတ္တံ၊ သေယျသော နံ တတော ကရေ=ကောင်းသော စိတ်ထားသည် ထိုသူကို အထက်တန်းကျသူဖြစ်အောင် ပြုသည်”၊ ဤဓမ္မပဒ၊၁၉) အရ အထက်တန်းကျသူ အောက်တန်းကျသူ အဖြစ်ကို အတ္တသမ္မာပဏိဓိ ရှိ, မရှိက သတ်မှတ်ပေးလျက်ရှိသည်။ အတ္တသမ္မာပဏိဓိရှိလျှင် လူ့အဆင့်အတန်း ရှိ၍ မရှိလျှင် လူဟု ခေါ်ရုံမျှသာဖြစ်လျက် လူ အဆင့်အတန်းမမှီ ဟုလည်း ဆိုရ၏။ မှန်၏၊ မနုဿ၏အနက်မှာ စိတ်ထား မြင့်မြတ်သူဟုဖြစ်ရာ အတ္တသမ္မာပဏိဓိ မရှိသူ၌ ထိုအနက် ဘယ်မှာ ရောက်နိုင်ပါမည်နည်း။ တိရစ္ဆာန်များ၌ မနာလိုခြင်း, ဝန်တိုခြင်း, လောဘ ဒေါသကြီးခြင်းများ လွန်ကဲ လျက်ရှိရာ ထိုစိတ်မျိုးတွေပါးအောင် နည်းအောင်ပြုခြင်းဖြင့် တိရစ္ဆာန်နှင့်မတူ လူ့ အဆင့်အတန်းမှီအောင် ကြိုးစားသင့်ပေ၏။ မေတ္တာကရုဏာကင်း အချင်းချင်းအပေါ် စိတ်ထားမကောင်းကြ၍ လူအချင်းချင်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး တစ်သင်းနှင့်တစ်သင်း, တစ်ဖွဲ့နှင့်တစ်ဖွဲ့ မတည့်မစပ် ကွဲပြားလျက်ရှိရာ အတ္တသမ္မာပဏိဓိ ရှိကြလျှင်ကား အချင်းချင်း လည်ဖက်နိုင် ကာ အေးချမ်းသာယာသော လူ့ လောက ဖန်တီးနိုင်မည်ဖြစ်၍ လောကသာယာရေး၌ ဤအတ္တသမ္မာပဏိဓိမှာ အရေးပါလှပေသည်။

မှန်ကြည့်သလို

ဤအတ္တသမ္မာပဏိဓိ ဖြစ်ဖို့အရေး၌ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ-ရာဟုလောဝါဒသုတ်၌ အရှင်ရာဟုလာအား မြတ်စွာဘုရား ဆုံးမသော အဆုံးအမတော်ကို လိုက်နာသင့်၏။ “ကိမုတ္တိယော အာဒါသော=မှန်သည် ဘာအကျိုးရှိသနည်း” ဟု ဘုရားရှင် မေးတော်မူသော် “ပစ္စဝေက္ခဏတ္ထာ ဘန္တေ =ဆင်ခြင်ခြင်း အကျိုးရှိပါသည်” ဟု အရှင်ရာဟုလာ ဖြေ၏။ မှန်ကြည့်သည်မှာ မိမိဝတ်စုံဆင်ပုံ ဖီးလိမ်းထုံးဖွဲ့ပုံ အချိုးကျ မကျ ကောင်း မကောင်း မိမိမျက်နှာနှင့် ကိုယ်ပေါ်မှာ အစွန်းအပြစ်များ ရှိ, မရှိ-စသည်ကို သိရအောင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ဆင်ခြင်ခြင်း အကျိုးရှိသည်ဟု လျှောက်ခြင်းဖြစ်၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားက ရာဟုလာ ထိုမှန်ကြည့်သကဲ့သို့ပင် ဆင်ခြင်၍ ကာယကံမှုပြုရမည်။ ဆင်ခြင်၍ ဝစီကံမှု ပြုရမည်။ ဆင်ခြင်၍ မနောကံမှုပြုရမည်”။ ဟုဆုံးမဟောကြားတော်မူ၏။ မိမိကိုယ်နှုတ် စိတ်ထားများကို ပညာမှန်ပြင်တွင် တင်ကာ တင်ကာ ကောင်း, မကောင်းကြည့်၍ မကောင်းလျှင် ကောင်းအောင် ပြင်ပေးရမည်ဟု မိန့်တော်မူလိုရင်းဖြစ်ပေသည်။ (မ၊၂၊၇၈ ရာဟုလောဝါဒသုတ်)

စက်လေးပါး

ဤမင်္ဂလာသုံးပါးတွင် သပ္ပုရိသူပနိဿယ (=သူတော်ကောင်းတို့ကို မှီခိုရခြင်း) ထည့်လျှင် စက်လေးပါး ဖြစ်တော့သည်။ ဤစက်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသူမှာ စည်းစိမ်ဥစ္စာ တိုးတက်နိုင်ကြောင်း, အခြံအရံ အကျော်အစော ချမ်းသာသုခတို့ကို ရနိုင်ကြောင်း စတုကင်္ဂုတ္တရ စက္ကဝဂ် (အံ၊၁၊၃၄၁) ၌ ဟောတော်မူ၏။ သင့်လျော်သောအရပ်၌ နေရခြင်း, ရှေးကောင်းမှုရှိခြင်း, သူတော်ကောင်းကို အမှီရခြင်း, မိမိကိုယ်စိတ်ကို ကောင်းစွာထားခြင်း၊ ဤလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသောသူမှာ နောက်ဘဝ၌လည်း ပြည့်စုံတတ်၏။ ဤသို့ဖြင့် အဆက်မပြတ် လည်သွားတတ်၍ “စက္က=စက်"ဟု ဆိုရ၏။

ဤလေးပါးတွင် ပုဗ္ဗေကတပုညတာသည် ပမာဏလိုရင်းဖြစ်၏။ ဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ်ဖြင့် ကုသိုလ်ပြုသောသူကို ထိုဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ်က ပတိရူပအရပ်သို့ ပို့ပေး၏။ သူတော်ကောင်းအမှီရအောင် စီမံပေး၏။ မိမိ ကိုယ်စိတ်ကို ကောင်းစွာထားသူဖြစ်အောင် ပြုပေး၏။ဤသို့ စတုကင်္ဂုတ္တရနှင့် ဒီဃနိကာယ် သင်္ဂီတိသုတ် အဋ္ဌကထာများ၌ မိန့်၏။

စိတ်မချရသေး

ဆိုခဲ့ပြီးအချက်များမှာ တကယ်ပါရမီ ပြည့်စုံပြီးသော ပစ္ဆိမဘဝိကတို့ အတွက်သာ လုံလောက်ရာ၏၊ သာမန် ကောင်းမှုရှင်များ၌ကား စိတ်မချရသေး။ ရှင်ဒေဝဒတ်သည် ပတိရူပ၌လည်းဖြစ်ရ တကယ့်သပ္ပုရိသ ဘုရားရှင်ကိုလည်း မှီရ၏၊ ရှေးကောင်းမှုလည်း ရှိခဲ့သည်သာ။ သို့သော်အတ္တသမ္မာပဏိဓိပျက်ကာ အကျိုးမဲ့ ဆုံရှုံးခဲ့ရရှာ၏။ အဇာတသတ်လည်း ကောင်းမှုရှင် တစ်ဦးပင်။ ဘခင် သောတာ ပန် သူတော်ကောင်းကို မှီရပါလျက် ရှင်ဒေဝဒတ်နှင့် အပေါင်းမှားကာ အတ္တသမ္မာပဏိဓိပျက်ခဲ့၍ နစ်နာရရှာသည်။ ဤအချက်များကား ပုထုဇ္ဇနဂတိ၏ စိတ်မချရသည့်အဖြစ်ကို ဖော်ပြလျက်ရှိရာ ပုထုဇ္ဇနဂတိမှ စိတ်ချရသော အရိယဘူမိသို့ ရောက်ရေး အလေးပေးကာ ကြိုးစားသင့်ကြောင်း သတိပေးလျက်ရှိပေသည်။

---

(၁၆) ဗာဟုသစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ၊ ဝိနယော စ သုသိက္ခိတော။
သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၁၆) ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ဗာဟုသစ္စဉ္စ၊ အကြင်များသော အကြားအမြင်ရှိသူ၏ အဖြစ်သည် လည်းကောင်း။ ယံ သိပ္ပဉ္စ၊ အကြင်လက်မှုပညာ တတ်မြောက်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ သုသိက္ခိတော၊ ကောင်းစွာသင်အပ် ကျင့်အပ်သော၊ ယော ဝိနယော စ၊ အကြင် ကိုယ်ကျင့်ဝိနည်းတရားသည် လည်းကောင်း။ သုဘာသိတာ၊ ကောင်းစွာပြောဆိုအပ်သော။ ယာ ဝါစာ စ၊ အကြင်စကားသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား လေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

မင်္ဂလာလေးပါးစကားပြေ-နတ်သား၊ အကြားအမြင်များခြင်း, လက်မှုပညာ တတ်မြောက်ခြင်း, ကိုယ်ကျင့်ဝိနည်းကိုသင်ခြင်း ကျင့်ခြင်း, စကားကို ကောင်းမွန်စွာ ပြောဆိုခြင်း၊ ဤလေးပါးမှာ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာဖြစ်သည်။

ဗာဟုသစ္စ

[ဗဟုဿုတဿ ဘာဝေါ ဗာဟုသစ္စံ။
ဗဟုဿုတ၊ များသော အကြားအမြင် ရှိသောသူ၏။ ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းတည်း။ ဗာဟုသစ္စံ၊ များသော အကြားအမြင် ရှိသောသူ၏ ဖြစ်ကြောင်း။ ဗဟုဿုတပုဒ်, ဘာဝအနက်၌ ဏျပစ္စည်း၊ မောဂ္ဂလ္လာန်၌ ဒုတိယ ဥ-ကို အ-ပြု၍ သံယုဂ်အစ သ-ကို ချေ၍ ဗာဟုသစ္စဟု ပြီးစေ၏။ ရူပသိဒ္ဓိကား ဥ-ကိုသာ အ-ပြု၍ သ-ကိုကား မချေ၊ ရူပသိဒ္ဓိအလို ဗာဟုဿစ္စ-ဟု သ သံယုဂ်နှင့် ရှိရမည်။]

စာပေပညာ

အကြားအမြင် ဆိုသည်မှာ နာယူလေ့လာထားသော စာပေကျမ်းဂန်များပင်ဖြစ်ရာ ဗာဟုသစ္စအရ စာပေ ပညာတတ်မြောက်မူကိုယူ။ ရှေးက ဝိဇ္ဇာ, သိပ္ပဟု ပညာနှစ်မျိုး ခွဲရိုးရှိခဲ့ရာ ဝိဇ္ဇာကို နှုတ်မှုပညာဟု ဆိုခဲ့ကြ၏။ ဝေဒလေးပုံစသော တစ်ဆဲ့ရှစ်ရပ် အတတ်များပင်။ ထိုခေတ်အရဆိုလျှင် ဗာဟုသစ္စအရ ထိုဝိဇ္ဇာခေါ် ကျမ်းဂန်တတ်မြောက်မှုဟု ဆိုရမည်ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ်များ၌ သတ်မှတ်ထားသော ဝိဇ္ဇာခေါ် အတတ်များမှာ ရှေးကထက် ပိုမိုများပြား၍ နက်နဲသော ပညာရပ်များလည်း ပါဝင်လေသည်။

အကန်းနှင့် မျက်မြင်

နီတိဆရာတို့က “ယုံမှား သံသယကို ပယ်ဖျောက်တတ် မျက်ကွယ်ဖြစ်သော အကျိုးစီးပွါးကို ပြတတ်သော ကျမ်းဂန်များမှာ လူခပ်သိမ်းတို့၏ မျက်စိဖြစ်ရာ ကျမ်းဂန်မျက်စိမရှိသူမှာ အကန်းသာတည်း”ဟု ဆိုကြ၏။ စာပေကျမ်းဂန်များမှ မျက်မှောက်အကျိုး တမလွန်အကျိုး အမျိုးမျိုးကို သိရသည်ဖြစ်ရာ စာပေတတ်ခြင်းဖြင့် လောကရေး ဓမ္မရေး၌ နည်းမှန် လမ်းမှန်သို့ လိုက်ကာ ဘေးကင်း ရန်ကင်း ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြရ၏။ စာမတတ်သူ ကား စမ်းတဝါးဝါး အရမ်းသွားရသလိုဖြစ်ရာ မှားတစ်လှဲ့ မှန်တစ်ခါဖြစ်ကာ နစ်နာတတ်၏။ အန္ဓ (=နှစ်ဖက်ကန်း) ဧကစက္ခု (=တဖက်မြင်), ဒွိစက္ခု (=နှစ်ဖက်မြင်)ဟု ပုဂ္ဂိုလ်သုံးမျိုးရှိခဲ့ရာ ဤလောကအကျိုး တမလွန်အကျိုး နှစ်မျိုးလုံး နားမလည်သူမှာ အန္ဓဖြစ်သည်။ ဤဘဝအကျိုး အတွက်သာ သိသူကား ဧကစက္ခုတည်း။ နှစ်မျိုးလုံးသိသော် ဒွိစက္ခု ဖြစ်၏။ မိမိ နှစ်ဖက်မြင် ဖြစ်ရေးအတွက် ဒွိစက္ခုကို မှီခိုရမည်။ ဤအချက်ကို တိကင်္ဂုတ္တရ၌ ဟောတော်မူ၏။ စာပေပညာတတ်သူမှာ ဒွိစက္ခုတည်း။ (အံ၊၁၊၁၂၆ အန္ဓသုတ်)

ရတနာ

“ပညာ နရာနံ ရတနံ=ပညာကား လူတို့၏ရတနာ ဖြစ်သည်” ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူ၏။ နီတိဆရာတို့ကလည်း “အလုံးစုံသော ဥစ္စာတို့တွင် ပညာတည်းဟူသော ဥစ္စာသာ အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏။ အဘယ့်ကြောင့် ဆိုသော် လူလည်းမခိုးနိုင်၊ အဖိုးလည်း မဖြတ်နိုင်၊ ပေးလို့ သုံးလို့လည်း မကုန်နိုင်သောကြောင့်တည်း”ဟု ဆိုကြ၏။ ပညာသည် နှစ်သက်ဖွယ်ရတနာ ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ပညာရတနာ အဆင်ရှိသူမှာ ပွဲလယ်ပြင်ပ ဘယ်နေရာ ဌာနမှာမဆို လူအများ ရှုချင်ဖွယ် တင့်တယ်သူ ဖြစ်ရ၏။ ပညာမတတ်သူများကား အများအလယ်တွင် မထင်ရှား မြုပ်ကွယ်လျက်ရှိရသည်မှာ ရတနာမဲ့၍ မတင့်တယ်သောကြောင့်တည်း။ နီတိဆရာတို့က “ရုပ်ဆင်းတင့်တယ် နုနယ်ပျိုမျစ် အမျိုးကောင်းသူဖြစ်စေ ပညာမတတ်မူ ရနံ့ကင်း၍ ညံ့ဖျင်းသော ပေါက်ပန်းသဖွယ် မတင့်တယ်” ဟု၎င်း, “ဆရာတို့ထံ နည်းမခံ ကျမ်းဂန်မသင်ကြား မတတ်မြောက်သူမှာ ဟင်္သာများအလယ် ဗျိုင်းသဖွယ်သို့ မတင့်တယ်”ဟု၎င်း ဆိုကြ၏။

ပညာရှိသူမှာ ရတနာဆင်ထားသူကဲ့သို့ ထင်ရှားတင့်တယ်ခြင်း အများမှီခိုရာ ဖြစ်ခြင်း, ကျော်စောခြင်း, အခြွေအရံများခြင်း, ဥစ္စာစည်းစိမ်ရခြင်း စသော လောကကျိုး ခံစားရသည့်အပြင် ပညာဖြင့် သိရသော လိုက်နာဖွယ်, ရှောင်ရှားဖွယ်များကို လိုက်နာ ရှောင်ရှားခြင်းဖြင့် သုဂတိဘဝ ရောက်ရခြင်း စသော တမလွန်အကျိုးလည်း ခံစားရ၏။ ထို့ကြောင့် ပညာဗဟုသုတ ရှိခြင်းမှာ မင်္ဂလာ ဖြစ်ပေသည်။

ကျင့်လည်းကျင့်မှ

ပညာဗဟုဿုတ ရှိနေရုံမျှဖြင့် တကယ့်မင်္ဂလာ မဖြစ်သေး။ သိသည့်အတိုင်း ကျင့်သူ၌သာ မင်္ဂလာ ဖြစ်သည်။ ကပိလရဟန်းသည် ပိဋကတ် သုံးပုံဆောင် စာချဆရာကြီး ဖြစ်၏။ မိမိ ပညာကြောင့် အခြွေအရံများခြင်း လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ မာန်တက်ခဲ့ရာ တရားကို မတရား မတရားကို တရား အမှားမှားအယွင်းယွင်း ပြောဆို ပြုမှုခဲ့ခြင်းကြောင့် မိမိပညာ ဗဟုဿုတများမှာ ကောင်းကျိုးအတွက် မဖြစ်ဟော့ပဲ အဝီစိငရဲရောက်ဖို့ အတွက်သာ ဖြစ်ရတော့သည်။

“ကျမ်းဂန်အများအပြား သင်ထားပါလျက် လူမိုက်ဖြစ်တတ်၏။ ကျမ်းဂန်ဆိုတိုင်း ကျင့်သူသာ ပညာရှိ ဖြစ်သည်။ နှိုင်းချိန် စဉ်းစား ကောင်းစွာ ဖော်စပ်ထားသော ဆေးသာ လူနာတို့၏ ရောဂါကို ပျောက်အောင်ပြုနိုင်၏။ ဆေးအမည်ကလေးမျှဖြင့် ရောဂါပျောက်အောင် မပြုတတ်။” ဤနီတိကား မကျင့်သူ၌ ပညာဗဟုဿုတတို့ အကျိုးမများသည်ကို ပြ၏။ ဤသဘောကို စတုကင်္ဂုတ္တရ အပ္ပဿုတသုတ် (အံ၊၁၊၃၁၂)၌လည်း ဟောတော်မူ၏။ အကြားအမြင် နည်းလျက် သုတနှင့် မပြည့်စုံသူ အကြားအမြင် နည်းလျက် သုတနှင့် ပြည့်စုံသူ အကြားအမြင်များလျက် သုတနှင့် မပြည့်စုံသူ အကြားအမြင်လည်းများ သုတနှင့်လည်း ပြည့်စုံသူ ဟု ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုး ဟောခဲ့၏။ အကြားအမြင် နည်းသော်လည်း မိမိ သိသလောက် ကျင့်သူမှာ သုတနှင့် ပြည့်စုံသူဖြစ်ရ၏။ အကြားအမြင် များသော်လည်း မကျင့်လျှင် သုတနှင့် မပြည့်စုံသူပင်။ “အလိမ္မာ စာမှာရှိက ထိုအလိမ္မာကို ကိုယ်မှာရှိအောင် ပြုသူကား ရှားပါးလှ၏၊ အလိမ္မာ ဂုဏ်သည် နှစ်သက်ဖွယ် ရတနာပင်ဖြစ်ရာ ထိုအလိမ္မာကို ကိုယ်မှာဆင်ပေးခြင်းဖြင့် အများနှင့်မတူ တမူထူးအောင် ကျင့်သင့်ပေသည်။

အားလုံးကောင်းပါစေ

တချို့က “စာအုပ်ထဲမှာ ရှိနေသားပဲ”ဟု ကျက်မှတ်ဆောင်ထား မှတ်သားမှုမပြုလို၊ ထိုသူများမှာ စာမတတ်သူနှင့် မထူးလှ။ “စာအုပ်ထဲမှာရှိသော ပညာ, သူတကာလက်ထဲမှာ ရှိနေသော ဥစ္စာတို့ကား ပညာလည်းမဟုတ်, ဥစ္စာလည်းမမည်”ဟု နီတိဆရာတို့ အဆိုရှိ၏။ မည်သည့်စာပေမဆို ကျေပွန်နိုင်နင်းအောင် လေ့လာသင့်၏။ ထိုသို့ မဟုတ်ပဲ တော်သလို လျော်သလို လေ့လာထားလျှင် အကျိုးမသက်ရောက်တတ်၊ ကျမ်းဂန်အဆို မရောက်တတ်ခြင်း လွန်သွားခြင်း စသော အကျိုးမဲ့ပင် ဖြစ်တတ်သေး၏။ ပညာဆည်းပူးရာ၌ ရည်ရွယ်ချက်လည်း ကောင်းရ၏။ သူတပါးကို တိုက်ခိုက် ဖို့ မော်ကြွားဖို့စသော မကောင်းသော စိတ်ထားဖြင့် သင်သောပညာမှာ မင်္ဂလာမဖြစ်တတ်။

အလောင်းတော်များသည် သတ္တဝါအများအပေါ်၌ အကျိုးစီးပွါး လိုလားသော စိတ်ထားရှိကြရာ ထိုစိတ်ထားကြောင့်ပင် အလောင်းတော်တို့ ပညာမှာ သတ္တဝါတို့အကျိုးအတွက် ဖြစ်ရသည်။ မိမိအမျိုးသားများ အတွက် ထို့ထက် တတ်နိုင်လျှင် တစ်ကမ္ဘာလုံး ကောင်းစားရေးအတွက် ရည်ရွယ်ချက်မျိုး ထား၍ ကြိုးစားလျှင် ပညာပါရမီမြောက်၏။

မူလပဏ္ဏာသ အလဂဒ္ဒူပမသုတ် (မ၊၁၊၁၈၆)၌ မြွေဖမ်းပုံ သင်ကြားနည်း ဟောတော်မူ၏။ မြွေကို ကိုယ်၌ဖြစ်စေ အမြီး၌ဖြစ်စေ မကောင်းသဖြင့် ဖမ်းလျှင် မြွေကိုက်သေနိုင်၏။ ဆိတ်ခွါသဏ္ဌာန် အခွရှိသော ဒုတ်ဖြင့် မိမိရရ ဖိနှိပ်ကာ ဖမ်းလျှင် မြွေကိုက်မခံရ။ ထို့အတူ ကောင်းစွာ သင်ယူအပ်သော တရားမှာ အကျိုးရှိ၍ စိတ်ကောင်းဖြင့် သင်ယူမထား ရည်ရွယ်ချက်မှားလျှင် အကျိုးယုတ်တတ်ကြောင်း ဟောတော်မူ၏။

ပညာသည် အကျိုးမယုတ်

အနည်းငယ်မျှသော ပညာပင်ဖြစ်စေ တချိန်မှာ အကျိုးပေးတတ်သည်သာ၊ ထို့ကြောင့် အယုတ်အလတ် အမြတ်မရွေး အားလုံးသင်သင့် သင်ထိုက်လှပေသည်။ ရှေးအခါက ဗာရာဏသီပြည်သား လုလင်တယောက်သည် တက္ကသိုလ်ပြည် ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးထံ ပညာသင်ရန် ရောက်လာ၏။

ဝတ်တရား အလွန်ကျေပွန်သော တပည့်ဖြစ်၍ ဆရာကြီးက ကြိုးစားသင်ပေးသော်လည်း ဉာဏ်လေးလှ၍ သင်မရဖြစ်ခဲ့၏။ဆရာကြီးသည် သူ့ကို တောထဲခေါ်သွားပြီးလျှင် မန္တန်တစ်ခု သင်ပေး၏။ ထိုမန္တန်ကား“ဃဋ္ဋေသိ ဃဋ္ဋေသိ, ကိံ ကာရဏာ ဃဋ္ဋေသိ, အဟမ္မိ တံ ဇာနာမိ ဇာနာမိ”ဟု ဖြစ်၏။ မြန်မာလိုကား “မင်း တိုက်ခိုက်ဖို့ ကြိုးစားနေတယ် ကြိုးစားနေတယ် ဘာကြောင့် ကြိုးစားနေရသလဲ? ထိုအချက်ကို ငါသိတယ် ငါ သိတယ်ပင် ဖြစ်သည်၊ အခေါက် ရာပေါင်းများစွာဆိုစေပြီး ရလောက်သော် “မင်း ဤမန္တန်ကို မပြေးအောင် အမြဲရွတ်လေ။ ဤမန္တန်ကို အမှီပြု၍ အသက်မွေးနိုင်လိမ့်မည်”ဟုဆိုကာ လမ်းစရိတ်ပေး၍ လွှတ်လိုက်၏။

ထိုလုလင်သည် ဗာရာဏသီပြည် မိမိအိမ်သို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် တစ်ညသောအခါ ဗာရာဏသီမင်းသည် မြို့ကို စုံစမ်းရန် ရုပ်ဖျောက် လှည့်လည်လျက်ရှိ၏။ ထိုအခိုက် သူခိုးတို့သည် အိမ်နှစ်အိမ်ကို တစ်ပြိုင်နက်ခိုးရန် အိမ်နှစ်ခုကြား ဥမင်တူးနေသည်ကိုတွေ့ရာ ဘုရင်လည်း အိမ်ရိပ်၌ ကွယ်၍ ရပ်နေ၏။ ဥမင်ပေါက်၍ အိမ်တွင်းသို့ ရောက်သောအခါ တက္ကသိုလ်ပြန် လုလင်သည် နိုး၍ “ဃဋ္ဋေသိ ဃဋ္ဋေသိ, စသော မန္တန်ကို ရွတ်၏။သူခိုးများ ကြောက်လန့်တကြား ခါးဝတ်ပင် ကျွတ်ကျကာ ထွက်ပြေးကြရ၏။ ဘုရင်သည် အိမ်ကိုမှတ်သား၍ ပြန်လာပြီးနောက် နံနက်လင်းသောအခါ ထိုလုလင်ကို ခေါ်ခိုင်း၏။ လုလင်ရောက်သောအခါ ထိုမန္တန်ကို သင်ပေးရန် အမိန့်ရှိသော် နေရာတူနေ၍ သင်ယူရန်လျှောက်၏။ ဘုရင်လည်း သူ့အလိုအတိုင်း သင်ယူပြီးနောက် ဆရာအဖြစ် ငွေတစ်ထောင် ပေးလိုက်၏။

ထိုအခါ စစ်သူကြီးသည် ဆတ္တာသည်အား ငွေတစ်ထောင် ပေးကာ “ဘုရင်၏ မုတ်ဆိတ်ကို ရိတ်သောအခါ သင်တုန်းဓားဖြင့် ဘုရင့်လည်ကို လှီးသတ်ပါ၊ ငါဘုရင်ဖြစ်လျှင် မင်း စစ်သူကြီး ဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုသော် ဆတ္တာသည်လည်း ကတိပြုခဲ့၏။ ဘုရင်၏ မုတ်ဆိတ်ကို ရိတ်ရသောနေ့၌ မုတ်ဆိတ်ကို နံ့သာရေဖြင့် ဆွတ်ပြီးနောက် ဓားကို စမ်းကြည့်သော် အထက်လိုနေသေး၍ တစ်ချက်တည်း အပြတ်လှီးရန် သွေးဦးမှပဲဟု ဓားကို သွေးနေ၏။ ထိုအခိုက် ဘုရင်က မိမိသင်ယူထားသောမန္တန်ကို သတိရ၍ ရွတ်၏။ မန္တန်မှာ "မင်း တိုက်ခိုက်ဖို့ ကြိုးစားနေတယ်, ကြိုးစားနေတယ်၊ ဘာကြောင့် ကြိုးစားနေရသလဲ? ထိုအချက်ကို ငါသိတယ် ငါသိတယ်”ဟု ဖြစ်ရာ ဆတ္တာသည်မှာ ငါ့အကြောင်း ဘုရင်သိထားပြီဟု ဘုရင့်ခြေရင်း ဝပ်စင်းကာ ခွင့်လွှတ်ချမ်းသာပေးရန် တောင်းပန်တော့သည်။ ဘုရင် စစ်ဆေး၍ စစ်သူကြီးက ခိုင်းသည်ကို သိရသောအခါ စစ်သူကြီးအား တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်လိုက်သည်။ မိမိအား မန္တန်သင်ပေးသော ဆရာလုင်ကို ခေါ်ပြီးလျှင် ဆရာ့ကိုအမှီပြု၍ ငါအသက်ရှင်ရသည်ဟုဆိုကာ စစ်သူကြီးအရာ အပ်နှင်း ချီးမြှောက်ခဲ့လေသည်။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၉)

သိပ္ပ

“သိပ္ပံ နာမ ယံကိဉ္စိ ဟတ္ထကောသလ္လံ=လက်ဖြင့်ပြုရသော တတ်မြောက်မှု မှန်သမျှသည် သိပ္ပမည်၏” ဟူသော အဋ္ဌကထာအရ လက်မှုပညာကို သိပ္ပဆိုရသည်၊ ယခုခေတ် စက်မှုပညာနှင့် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာများမှာ ဤသိပ္ပ၌ ပါဝင်၏။ ရှေးခေတ်က က ခြင်းအတတ် တီးမှုတ်ခြင်းအတတ် စသော ကလာခေါ် အတတ်များကို သိပ္ပဆိုခဲ့၏။ ထိုကလာခေါ် အတတ်များမှာ ၆၄ ပါးရှိခဲ့၏ ။ (အပြည့်အစုံကို အဘယာရာမမူ အဘိ ဓာန် နိဿယသစ် နှာ-၂၀၁ ၌ရှုပါလေ။) ရှေးက နှုတ်ဖြင့် သင်အံကျက်မှတ်ရသော ဝိဇ္ဇာပညာကိုသာ အထူးမြှောက်စားခဲ့၏။ သိပ္ပကိုကား စကားမပြီသသော လူအ-များပင် တတ်နိုင်သော ပညာဟု ဆိုခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ်များ၌ သတ်မှတ်ထားသော သိပ္ပံခေါ် အတတ်ပညာများမှာ ရှေးကထက်ပိုမိုများပြား၍ နက်နဲသော ပညာများလည်း ပါဝင်လေသည်။ ယင်းအတတ်ပညာမှာ ဥစ္စာရကြောင်း, ချမ်းသာ ကြောင်း, တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်းဖြစ်၍ မင်္ဂလာ ဖြစ်ပေသည်။

စိတ်ကောင်းမှ

သို့သော် “ယံ ပရူပရောဓရဟိတံ အကုသလဝဇ္ဇိတံ=တပါးသူကို ညှဉ်းဆဲ နှိပ်စက်ခြင်းကင်း၍ အကုသိုလ်လွတ်သော အတတ်” ဟု အဋ္ဌကထာဆိုသောကြောင့် သူတကာကို ညှဉ်းဆဲကြောင်း, သတ်ဖြတ်ကြောင်း အကုသိုလ်မကင်းသော အတတ်မျိုးကား မင်္ဂလာမဖြစ် အမင်္ဂလာသာ။ မည်သည့်အတတ်ပညာပင် ရှိသည်ဖြစ်စေ စိတ်ထားကောင်းမှု မကောင်းမှုသည် အရေးကြီး၏။ စိတ်ထားကောင်းသူ၏ အတတ်ပညာမှာ မိမိသူတပါး နှစ်ဦးသားအတွက် အကျိုးရှိစေ၍ စိတ်ထားမကောင်းသူ၏ အတတ်ပညာမှာ ထိခိုက်စေ၊ ဆင်းရဲစေတတ်၏။ ဥပမာ ဆရာဝန်အတတ်မှာ မွန်မြတ်လှ၏။ သို့သော် ဆရာဝန်က စိတ်ထား မကောင်းလျင် သူနာအများ ဆင်းရဲသည်သာ၊ မိမိမှာလည်း အကျိုးပျက်ရတတ်သည်။

ပညာကျိုးခံစားရသူ

ဗာရာဏသီပြည်၌ ကျောက်စရစ်ပစ်အတက်၌ ကျွမ်းကျင်သော သူဆွံ့ တစ်ယောက်ရှိ၏။ ကလေး များက သူ့ကို ရထားပေါ်တင်ဆွဲလျက် မြို့ပြင် ညောင်ပင်ကြီးသို့ ခေါ် ဆောင်ကာ ညောင်ပင်ခွကြား၌ တင်ထားကြ၏။ “ဆင်ရုပ်ပြပါ မြင်းရုပ်ပြပါ” စသည်ဖြင့် လိုချင်ရာအရုပ်ကို လုပ်ခိုင်းသော် ကျောက်စရစ်ဖြင့် ပစ်ကာ ညောင်ရွက်များ၌ လိုရာအရုပ်ကို ပေါ်စေ၏။ ဗာရာဏသီပြည့်ရှင် ဘုရင်မင်း မြို့လှည့်လာ၍ ညောင်ပင်ကြီးအရောက်မှာ ကလေးများ ထွက်ပြေး သဖြင့် သူဆွံ့သာကျန်နေရစ်၏။ ညောင်ရွက်များ ကြိုးတိုးကျဲတဲဖြစ်နေ၍ အကြောင်းကို မေးမြန်းသော် အကြောင်းသိရသောအခါ မိမိမှာ စကားအလွန်များသော ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားအတွက် စိတ်ပျက်နေရာ ထိုပုရောဟိတ်ကို ဆုံးမရန် နည်းလမ်းရပြီဟု ငဆွံ့ကို ခေါ်ကာ တိုးတိုးတိတ်တိတ် ပြောပြ၏။ ငဆွံ့ က ဆိတ်ချေးတစ်စလယ်ရလျှင် တတ်နိုင်ကြောင်း လျှောက်၏။ ငဆံ့ ကို ခေါ်သွားပြီးလျှင် ကန့်လန့်ကာအတွင်းကို နေစေလျက် ကန့်လန့်ကာကို အပေါက်ဖောက်စေ၍ ထိုအပေါက်တည့်တည့်မှာ ပုရောဟိတ်၏ နေရာခင်းထား၏။ ပုရောဟိတ်ရောက်လာ၍ ထိုနေရာ၌ထိုင်ကာ စကား ပြောတော့သည်။ အထဲက ငဆွံ့ လည်း ကန့်လန့်ကာပေါက်ဖြင့် စကားပြောနေသော ပုရောဟိတ် ပါးစပ်ထဲသို့ ဆိတ်ချေး တစ်လုံးပြီးတစ်လုံး ပစ်ထည့်နေ၏။ ဆိတ်ချေးတစ်စလယ်ကုန်သောအခါ ကန့်လန့်ကာကိုလှုပ်၍ အချက်ပေးသော် ဘုရင်က “ဆရာ တယ်စကားပြောနိုင်တာပဲ၊ ဆိတ်ချေး တစ်စလယ်ကုန်သည်အထိ စကားမပြတ်နိုင်၊ ကဲ အိမ်ပြန်ပြီး အန်ဆေးသောက်လိုက်ဦး" ဟုဆို၏။ ပုရောဟိတ်လည်း အရှက်ရကာ နောင်အခါ စကားမများတော့ပြီ။ ဘုရင်လည်း သူဆွံ့ ကြောင့် ငါနားချမ်းသာပေသည်ဟု သူဆွံ့အား ရွာကြီးလေးရွာ အပိုင်စား ပေးအပ် ချီးမြှောက်ခဲ့လေသည်။ (ဧကနိပါတ် သာလိတ္တဇာတ် ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၄၂)

အတတ်ဖြင့် အကျိုးမဲ့သူ

ထိုသူဆွံ့ ထံမှ ကျောက်စရစ်ပစ်အတတ်ကို လူတစ်ယောက် သင်ခဲ့၏၊ တတ်မြောက်သော် မိမိ အတတ်ကို စမ်းရန် မြို့ပြင်သို့ထွက်အလာ ဆွမ်းခံကြွလာသော သုနေတ္တ မည်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို မြင်ရ၍ သူ့ကိုစမ်းမှဟု လက်ျာနားပေါက်ကိုချိန်၍ ပစ်လိုက်သော ကျောက်စရစ်ခဲစ-သည် လက်ဝဲနားပေါက်ဖောက်လျက် ထွက်သွား၏။ အရှင်မြတ်လည်း ဆွမ်းခံကြွတော် မမူနိုင်တော့ပဲ ကျောင်းသို့ပြန်ကြွကာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူရရှာ၏။ “တို့အရှင် ကြွမလာပါတကား” ဟု လူတွေလိုက်လာသော် ပရိနိဗ္ဗာန်စံနေသည်ကို တွေ့ရ၍ သည်းစွာငိုကြွေးကြ၏။ ထိုအခိုက် ကျောက်စရစ်ပစ်သမား ရောက်လာပြီးလျှင် မိမိအတတ် စမ်းလိုက်ကြောင်းပြောပြရာ “တို့အရှင်ကို သတ်သော သူယုတ်မာ” ဟု ဝိုင်းရိုက်သဖြင့် စုတေကာ အဝီစိငရဲ၌ကျတော့သည်။ ငရဲမှလွတ်သော် တဖန် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်၌ သုံးဂါဝုတ်ရှိသော ပြိတ္တာဖြစ်ရပြန်သည်။ ထို ပြိတ္တာ၏ခေါင်းပေါ်သို့ တူအလုံးခြောက်သောင်းတို့က မပြတ်ထုနှက် ခေါင်းကို ရိုက်ခဲ့လျက် ရှိလေသည်။ လူမိုက်၏အတတ်မှာ အကျိုးမဲ့ဖို့ရာသာ ဖြစ်လေသည်၊ အတတ်ပညာကား အသုံးချတတ်လျှင် မြတ်၏၊ အသုံးမချတတ်လျှင် အရှုံးသာ အဖတ်တင်တတ်ကြောင်းပြသော သင်ခဏ်းစာပင်တည်း။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၅)

သုသိက္ခိတဝိနယ

[ဝိနေတီတိ ဝိနယော။
ဝိနေတိ၊ ဆုံးမတတ် သင်ပြတတ်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဝိနယော၊ ဝိနယမည်၏။] ဝိနည်းကို နားလည်ထားသူ၌ ထိုဝိနည်းက ဘယ်သို့နေထိုင် သွားလာ စားသောက်ရမည်များကို ညွှန်ပြသကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့် သင်ပြတတ်သည် ဟုဆိုသည်။ အပြောအဆို အနေအထိုင်များ အချိုးကျအောင် ပဲ့ပြင်တတ်သော စည်းကမ်းများပင်တည်း။ သုသိက္ခိတ-အရ ကောင်းစွာသင်ခြင်း, ကျင့်ခြင်း ဟု အနက်နှစ်မျိုးဖြစ်ရာ ကျင့်ခြင်းသာ ပဓာန ဖြစ်၏။ ဝိနည်းတတ်၍ မကျင့်လျှင်လည်း မင်္ဂလာမဖြစ်။ ရဟန်းဝိနည်း, လူဝိနည်းဟု နှစ်မျိုးရှိခဲ့ရာ အာပတ်ခုနစ်ပုံသို့ မရောက်အောင် ကျင့်ခြင်း သို့မဟုတ် စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကို စောင့်ရှောက်ခြင်းမှာ ရဟန်းဝိနည်းဖြစ်၏။ ဤဝိနည်းကို အရဟတ္တဖိုလ် ပေါက်ရောက်အောင် ကျင့်ခြင်းဖြင့် လောကီ, လောကုတ္တရာ သုခရနိုင်သောကြောင့် မင်္ဂလာဖြစ်ရသည်။

လူ့ဝိနည်း

လူ ဝိနည်းကို အဋ္ဌကထာက “အဂါရိကဝိနယောနာမ ဒသ အကုသလကမ္မပထဝိရမဏံ= အကုသိုလ်ကမ္မပထတရားဆယ် ပါးမှရှောင်ခြင်းသည် လူ့ဝိနည်းမည် ၏”ဟု ဖွင့်၏။ အကုသိုလ် ကမ္မပထတရား ဆယ်ပါးမှ မရှောင်သူမှာ တခြား လူ့စည်းကမ်းများကိုလည်း ချိုးဖောက်မည်သာ၊ ထိုဆယ်ပါးမှ ရှောင်နိုင်လျှင် အခြားစည်းကမ်းများကိုလည်း လိုက်နာဖို့မခဲယဉ်း။ ထို့ကြောင့် အရင်းခံဖြစ်၍ အကုသလကမ္မပထတရား ဆယ်ပါးကိုသာ လူ့ဝိနည်းအဖြစ် ဖွင့်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ရာ၏၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်ကို “ဝိနယသုတ္တန္တော နာမာယံ=ဤသုတ္တန်မှာ လူနည်းပြ သုတ္တန် ဖြစ်သည်”ဟု ပါထိကဝဂ္ဂဋ္ဌကထာ ဆို၏။ ထိုသုတ္တန်၌ လူများရှောင်ရမည့် အကျင့်များ လိုက်နာ ပြုကျင့်ရမည့် အကျင့်များကို ဟောထား၏။ မိဘနှင့် သားသမီးများ, ဆရာနှင့် တပည့်, လင်နှင့်မယား, အရှင်နှင့် ကျွန်, ဆရာနှင့် တကာ, ပြုကျင့်ရမည့် ဝတ်တရားများကို ထိုသုတ္တန်၌ တွေ့နိုင်၏။

ထိုကျင့်ဝတ်များကား ရှေးဆရာတို့ လင်္ကာများအရ ပျံ့နှံ့ ထင်ရှားလျက် ရှိနေသည်။ ယင်းကျင့်ဝတ်များမှာ မပြုမနေထိုက်သော လူ့ကျင့်ဝတ် ဝိနည်းများပင်၊ မှန်၏၊ လောက၌ မပြုသင့်သည်ကို ပြုခြင်းသည် အကုသိုလ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ပြုသင့်ပြုရမည်ကို မပြုခြင်းသည်လည်း အကုသိုလ် ပင်။ ဤကျင့်ဝတ်များမှာ အချင်းချင်း ချစ်ခင်လေးမြတ်ရန် စည်းလုံးသင့်မြတ်ရန် ဆက်ပေးသော ဂဟေဆက်များဖြစ်ရာ ဤဝတ်တရား မကျေသော လူ့အဖွဲ့များ၌ ပြဿနာအမျိုးမျိုး ပေါ်လျက်ရှိရ၏။ ဝတ်တရား ကျေပွန်သော လူများကား အမြဲတန်း သာယာလျက် ရှိပေသည်။ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ တရားထွန်းကားနေသာ ခေတ်အခါမျိုး၌ဆိုလျှင် ဤဝတ်တရားများမှာ အလိုလိုပြည့်လျက်ရှိရာ စည်းကမ်းပင် သတ်မှတ်ဖွယ် မလိုတော့ပေ။ ထို့ပြင် နေပုံ ထိုင်ပုံ ပြောပုံ ဆိုပုံ စားပုံ သောက်ပုံ အချင်းချင်းဆက်ဆံပုံ စသည်၌ မရိုင်းအောင် ယဉ်ကျေးအောင် လူမျိုးအလိုက် သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းများရှိရာ ထိုစည်းကမ်းများလည်း ဝိနယပင်။ ပြည်သူ့ကျင့်ဝတ်ခေါ် တစ်တိုင်းပြည်လုံးနှင့် ဆိုင်သော အရာများ၌ ရှောင်ရ လိုက်နာရမည့် စည်းကမ်းများလည်း ရှိတတ်ရာ ထိုစည်းကမ်းများလည်း ဝိနည်းပင် ဆိုရ၏။

ပြင်ပေးလျှင် လက်ခံပါ။

စည်းကမ်းဝိနည်း နားလည်၍ လိုက်နာသူမှာ ပညာရှိ သူတော်ကောင်းတို့၏ အမြင်တွင် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိနေရာ ဝတ်စားတန်းဆာ အချိုးကျ ဆင်ထား သကဲ့သို့ ရှုချင်ဖွယ်ဖြစ်ရ၏။ ဝိနည်းမတတ် တတ်သော်လည်း မကျင့် မလိုက်နာသူမှာ လွန်စွာရိုင်းလျက် ပညာရှိတို့အမြင်ဝယ် စက်ဆုတ်ဖွယ် ကဲ့ရဲ့ဖွယ်ရာ အမင်္ဂလာသာ ဖြစ်ရသည်။ မိမိက မတတ်၍ တစ်စုံတစ်ယောက်က ပြင်ပေးလာလျှင် ယဉ်မည့်လှမည့်တန်းဆာကို ပေးအပ်လာသကဲ့သို့ ဝမ်းသာစွာ လက်ခံထိုက်၏။ လူ သဘာဝမှာ မာနခံကလေးများ ရှိတတ်ရာ ထိုကဲ့သို့ ပြင်ပေးသည်ကို မခံခြင်ဖြစ်ကာ ပြန်လှန်ပြောဆို ဆန့်ကျင်ဘက် ပြုတတ်ကြ၏။ ထိုသူမျိုးမှာ မိမိရမည့် ကျက်သရေ မင်္ဂလာကို ဖျက်သည့် သူသာတည်း။

ဂန္ဓာရဇာတ်။

ဤအရာ၌ အလျဉ်းသင့်၍ ဂန္ဓာရဇာတ် အကျဉ်းချုပ်ကို ဆိုပေအံ့။ ရှေးက ဂန္ဓာရရသေ့နှင့် ဝေဒေဟ ရသေ့တို့ အတူနေရာ ဟိမဝန္တာတောမှ ခွါခဲ့ကြပြီးလျှင် အစွန်အဖျားရွာ တစ်ရွာသို့ ရောက်ခဲ့ကြ၏။ ရသေ့ နှစ်ပါးကား ဂန္ဓာရတိုင်း, ဝေဒေဟတိုင်း တို့ကို စွန့်ကာ ရသေ့ပြုလာသော ဘုရင်ပောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုရွာ၌ နေကြရာ တစ်နေ့ ဆွမ်းခံရာမှ ရလာ၍ ပိုနေသောဆားကို ဝေဒေဟ ရသေ့က ကျောင်းခေါင်မိုး၌ ထိုးထား၏။ နောက်နေ့ ဆားမရသောအခါ ထိုဆားကိုယူ၍ ဂန္ဓာရရသေ့အား ပေးသော် “ယနေ့ ဆားမရပါတကား ဤဆား ဘယ်ကရသနည်း”ဟု မေးရာ မနေ့ကပို၍ သိမ်းထားကြောင်း ပြောသော် တိုင်းပြည်ကိုပင် စွန့်လာပါလျက် ဆားကလေးကိုမှ မက်မက်မောမော သိမ်းထားရကောင်းလား”ဟု အပြစ်တင် ဆုံးမ၏။

ထိုအခါ ဝေဒေဟရသေ့က မခံချင်၊ “အရှင်ဘုရားသည် သူတပါးကို မဆုံးမလို မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမရန် ထွက်လာပြီး ယခု သူတပါးကို ဆုံးမရသလား”ဟု ပြန်လှန်ပြောဆို၏။ “ဝေဒေဟ၊ ငါကား တရားသည်ကို ပြောခြင်းဖြစ်၏၊ မတရားသည်ကို ငါမကြိုက်၊ တရားသည်ကို ပြောသောငါ့မှာ မကောင်းမှု မဖြစ်”ဟု ဆိုသော် “ဘာကြောင့်ပဲ ဖြစ်စေ၊ သူတပါးကို ထိခိုက်လျှင် အကျိုးရှိသည်ကိုပင် မပြောသင့်”ဟု ဆိုပြန်၏။ “သူတပါး ထိလိုထိ ဖွဲပြာလိုပင် လွှင့်သွားစေတော့ တရားသည်ကို ပြောသော ငါ့မှာ အပြစ်မရောက်”ဟု ဆိုပြီးနောက် ဆက်လက်ဆုံးမပြန်သည်။ "ဝေဒေဟ..ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်လည်း မရှိ ဝိနည်းလည်း မသင်သော လူအများသည် တောထဲက ကျွဲကန်းကြီး မမြင်မစမ်း သွားနေဘိသကဲ့သို့သာ ရှိတော့သည်။ ဆရာသမားထံ သင်ကြားရ၍ ဆုံးမအပ်ပြီးသော ဝိနည်းရှိသူတို့သာ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိ၍ သွားလာလှည့်လည်ကြရသူတို့ ဖြစ်တော့သည်" ဟူသော အဆုံးအမ ကြားရမှ မိမိအမှား ဝန်ချ တောင်းပန်ခဲ့၏။

ဤဝေဒေဟ ရသေ့ကား သတိတရားရ၍ တော်သေး၏၊ အကယ်၍ဝန်မခံပဲ လုံးလုံး ဆန့်ကျင်ခဲ့လျှင် အကျိုးနည်းရှာပေတော့မည်။ ယခုမူ ဂန္ဓာရရသေ့၏ အဆုံးအမကို ဆက်လက်နာခံခဲ့ရာ ဈာန်သမာပတ်တွေရကာ အကျိုးရှိခဲ့ ရသည်။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၄ သတ္တကနိပါတ်၊ ဂန္ဓာရဇာတ်)

---

သုဘာသိတဝါစာ။

ဒုစရိုက်မဖြစ် အပြစ်ကင်းသော စကားကို သုဘာသိတဝါစာ (=ကောင်းစွာပြောအပ်သောစကား) ဆိုရ သည်။ ဤသုဘာသိတဝါစာ အရာ၌ “စကားအရာ အင်္ဂါ လေးတန်” ဟု ဆိုရိုးရှိခဲ့၏။ သဂါထာဝဂ္ဂ-ဂီသသံယုတ် သုဘာသိတသုတ်လာ စကား လေးမျိုးပင်။ ထိုစကားများကား -

(၁) သုဘာသိတ=ကောင်းသောစကား။
(၂) ဓမ္မ=တရားသောစကား။
(၃) ပိယ=ချစ်ဖွယ်စကား။
(၄) သစ္စ = အမှန်စကားတို့ ဖြစ်သည်။

ထိုတွင် သူအချင်းချင်း မတဲ့အောင် ရန်တိုက်ပေးသော ပိသုဏဝါစာကို မပြောဆိုဘဲ ကွဲပြားသူများ ညီညွတ်အောင်, ညီညွတ်နေသူများ ပိုမိုညီညွတ်အောင် ပြောဆိုသော စကားကို သုဘာသိတ-ဟု ဆိုသည်။ သမ္ဖပ္ပလာပ (-အနက်အဓိပ္ပါယ်ကင်းမဲ့သော စကားအဖျင်း) ကို မဆိုဘဲ ရှောင်ရှားလျက် အဖြစ်အပျက် အကြောင်းအရာမှန်, သဘာဝမှန်ကို ပြောဆိုခြင်းကား ဓမ္မဖြစ်သည်။ ဖရုသဝါစာ (=ဆဲရေးမောင်းမဲ ကျိန်ဆဲခြင်း စသော ကြမ်းတမ်းသောစကားကို မဆိုဘဲ သာယာပြေပြစ် နှစ်လိုဖွယ် ပြောဆိုသော စကားမှာ ပိယ (=ချစ်ဖွယ်စကား) ဖြစ်၏။ မုသာဝါဒ (=လိမ်ပြောသောစကား) ကို မဆိုဘဲ အမှန်အတိုင်း ပြောသောစကားမှာ သစ္စာပင်တည်း။

တမျိုးယူပုံ။

ဆိုခဲ့ပြီးစကားအရ သုဘာသိတမှာ ဝစီဒုစရိုက်လေးပါးမှ ရှောင်ခြင်းပင်ဖြစ်၏။ ထိုရှောင်ခြင်းမှာ “ဝိနယော စ သုသိက္ခိတော” ၌ ဝိနယအရတွင် ပါဝင်ခဲ့ရာ ထပ်မနေရအောင် သုဘာသိတ၌ ယူထားသော လေးပါးကိုချန်၍ ကျန်ကာယမနော ဒုစရိုက်များမှ ရှောင်ခြင်းကို ဝိနယအရယူရန် မှာပြီးနောက် ထိုသို့ ဝိနယနှင့် သုဘာသိတ အနုတ် အပယ်တွေ လုပ်ဖွယ်မလို အလုပ်မရှုပ်ရန် တနည်း ဖွင့်ပြ၏။ ထိုနည်းအရ သူတပါးအား တရားဟောခြင်း စသော စကားကို သုဘာသိတ ဆိုရသည်။

ဤစကားအရ တရားသာမက လောကရေး၌ အများအကျိုးရှိအောင် နည်းညွှန်နိုင်သော အပြောကောင်းအဆိုကောင်း ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဟောပြောချက် များကိုလည်း သုဘာသိတပင် ဆိုရတော့ သည်။ စကားပြောကောင်းခြင်းမှာ ခေါင်းဆောင် အကြီးအမှူး ဖြစ်နိုင်ခြင်း, သူတပါးကို လမ်းမှား လမ်းမှန် ဝေဖန်ပြနိုင်၍ အများအကျိုး ဆောင်သူ ဖြစ်ရခြင်း အများ၏ ချစ်ခင်ကြည်ညို ရိုသေလေးစားခြင်းကို ခံရခြင်း စသည်ဖြင့် အကျိုးများလှ၏။ ထိုသို့ စကားပြောကောင်းမှု၌ ပဋိသန္ဓေက ပါလာသော သဘာဝကောင်းမှု ပြုပြင်၍ ကောင်းမှုဟု နှစ်မျိုး ရှိတတ်သေးရာ ပဋိသန္ဓေပါ သဘာဝ အကောင်းရှိသူများမှာ အထူး မကြိုးစားရဘဲ သူတပါးကို ဆွဲဆောင်နိုင်လောက်အောင် ကောင်းကြ၏။ ပဋိသန္ဓေပါ ပင်ကိုကောင်း မဟုတ်သူများကား အထူးကြိုးစားပေးခြင်းဖြင့် စကားပြောကောင်း ဖြစ်နိုင်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ဗဟုသုတ စုဆောင်းခြင်း, ပြောနည်းဆိုနည်း လေ့လာခြင်း စသည်ဖြင့် စကားပြောကောင်း တစ်ယောက်ဖြစ်ကာ အထက်တန်းသို့ တက်လှမ်းနိုင်သည်။

---

လျှာဓားမ။

“မွေးလာသော ယောက်ျား၏ ပါးစပ်ထဲ၌ ဓားမကြီးရှိနေ၏။ ယင်းမားမကြီးဖြင့် လူမိုက်သည် မကောင်းပြော လျက် မိမိကိုယ်ကို ဖြတ်ပိုင်းတတ်၏”။ ဤစကားမှာ သဂါထာဝဂ္ဂ ဗြဟ္မသံယုတ် (သံ၊၁၊၁၅၁၊ ၁၅၄)၌ ဟောတော်မူချက်နည်း။ ဓားမကြီးကား လျှာကို တင်စားခြင်းဖြစ်၏။ လျှာကို အသုံးမချတတ်၍၊ ငရဲရောက်သူ ပြိတ္တာဖြစ်သူတွေမှာ ကျမ်းဂန်းအရ မနည်းဖြစ်ရာ ထိုသူတို့ကို လျှားမက ပိုင်းလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်တော့သည်။

သံသရာသာမက ယခုဘဝ၌ပင် လျှာသရမ်း၍ ဘေးသင့်ခြင်း, ကြီးပွါးမှု လက်လွတ်ရခြင်း စသည်ဖြင့် လျှာအပိုင်းခံရသူတွေလည်း မနည်းလှ၊ လူမိုက်တို့၏လျှာသည် ဆေးမဖြစ်သော် လည်း လူလိမ္မာတို့၏ လျှာကား သံကို ဆွဲဆောင်နိုင်သော သံလိုက်ဖူးပင် ဖြစ်၏။ ချိုသာသောစကားကို မိမိနှစ်သက်၏။ ကြမ်းတမ်းသောစကားကို မကြားလို၊ သူတပါးလည်း ထို့အတူပင်။ သို့ဖြစ်လျှင် သူတပါးကို မိမိလက်ခံလိုသော ချိုသာသောစကားကို မပေးဘဲ အဘယ့်ကြောင့် မိမိပင် လက်မခံချင်သော ကြမ်းတမ်းသောစကားကို ပြောရပါအံ့နည်း။

---

သုဇာတဇာတ်။

ရှေးအခါက ဘုရားအလောင်းသည် ဗာရာဏသီပြည်၌ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့၏။ ဘုရားလောင်း၏ မယ်တော်သည် ဒေါသကြီး၍ ကြမ်းတမ်း၏၊ ဆဲရေးတက်၏။ ဘုရားလောင်းလည်း မယ်တော်ကို ဆုံးမဖို့ရာ အကြောင်းဥပမာ ရှုနေခဲ့၏။ တနေ့ ဘုရားလောင်း ဥယျဉ်တော်သို့ထွက်သော် မယ်တော်လည်း အတူပါလာသည်။ လမ်း၌ တစ်တီတူးငှက်သံ ကြားရသောအခါ လူ့အများက “အို အသံဆိုးသော ငှက်ရယ်…မမြည်ပါနှင့်ဟယ်” ဟုဆိုကာ နားပိတ်ကြ၏။

ဥယဉ်တဲ လှည့်စဉ်အပွင့်တွေဝေနေသော အင်ကြင်းပင်ကြီးပေါ်မှ ဥဩငှက် တွန်မြည်သောအခါ “အို အသံသာလှသော ငှက်ရယ်….မြည်ပါဦးဟယ်။ မြည်ပါဦးဟယ်” ဟု ဆိုကာ လည်ဆန့် နားစိုက်ကြ၏။ ထိုအချက်ကို သက်သေတင်ကာ ဘုရားအလောင်းက “မယ်တော် တစ်တီတူးငှက်သံ ကြားတော့ လူတွေ နားပိတ်ကြသည်၊ ကြမ်းတမ်းသော အသံကို ဘယ်သူမျ မကြိုက်ကြ ”ဟု ပြောပြီးနောက် “မယ်တော် အဆင်းလှပလျက် နှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်စေကာ အသံဆိုးဝါးလျှင် ဤလောက နောင်လောက ဘယ် လောကမှာမှ မချစ်မနှစ်သက်ကြ၊ ဥဩငှက်မှာ မည်းနက်၍ အဆင်းမလှသော်လည်း နူးညံ့ချိုသာစွာ တွန်တတ်၍ လူတွေ ချစ်မြတ်နိုးကြသည် မဟုတ်ပါလော၊ သို့ဖြစ်၍ ပညာဖြင့် နှိုင်းချိန်၍ ချိုသာသောစကားကိုသာ ဆိုသင့်ပါသည်”ဟု ဆို၏။ ထိုအခါမှစ၍ မယ်တော်လည်း မိမိ အကျင့်ဆိုးတို့ကို ဖျောက်ကာ အကျင့်ကောင်းသူဖြစ်လာရပေသည်။ (ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၅ သုဇာတဇာတ်)

---

(၁၇) မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာနံ၊ ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော။
အနာကုလာ စ ကမ္မန္တာ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၁၇) ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ မာတာပိတု၊ အမိအဘကို။ ယံ ဥပဋ္ဌာနဉ္စ၊ အကြင်လုပ်ကျွေး ပြုစုခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ပုတ္တဒါရဿ၊ သားမယားကို။ ယော သင်္ဂဟော စ၊ အကြင်ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အနာကုလာ၊ ရှုပ်ထွေးခြင်းကင်း သန့်ရှင်းကုန်သော။ ယေ ကမ္မန္တာ စ၊ အကြင် အမှုလုပ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား လေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

မင်္ဂလာလေးပါး စကားပြေ-နတ်သား၊ အမိကို လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်း၊ အဘကို လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်း၊ သား မယားကို ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ရှုပ်ထွေးခြင်း ကင်းအောင် အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ ဤလေးပါးမှာ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာ ဖြစ်သည်။

မာတာပိတုဥပဋ္ဌာန။

မိဘကို လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်းသည် အလွန်မွန်မြတ်သော ကောင်းမှုဖြစ်၍ မင်္ဂလာဖြစ်ရသည်။ မိမိအပေါ်၌ တင်နေသော မိဘကျေးဇူးတွေ အလွန်များသောကြောင့်၎င်း ဂုဏ်ကြီးမားလှသော မိဘတို့ကို လုပ်ကျွေး ပြုစုခြင်းဖြင့် အလွန် အကျိုး ကြီးမြတ်သောကြောင့်၎င်း မိဘနှစ်ပါးမှာ တကယ်လုပ်ကျွေး ပြုစုထိုက်သော ကျေးဇူးရှင် ပုဂ္ဂိုလ်များပေတည်း။ ဂုဏ်ကြီးပုံ ကျေးဇူးကြီးပုံကို ပြဆိုဦးအံ့။

ဗြဟ္မာ။

ဗြဟ္မာများ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, ဥပေက္ခာ ဘာဝနာလေးပါး မကင်းမကွာ အမြဲရှိနေသကဲ့သို့ ထို့အတူ မိဘများမှာလည်း သားသမီးတို့၌ ထိုဘာဝနာလေးပါး မစွန့်ခွါပဲ အမြဲ ဖြစ်ပွါးလျက် ရှိနေ၏။ သားသမီးကလေး ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားလျက် ရှိနေစဉ်ပင် မိခင် ဘခင်တို့မှာ “တို့သားကလေး ဘယ်အခါ အင်္ဂါပြည့်စုံလှပစွာ ကျန်းကျန်းမာမာ မွေးဖွားလာပါမည်နည်းဟု မေတ္တာစိတ် ဖြစ်နေ၏။ ဖွားလာ၍ ကိုယ့်သားသမီးကလေးကို မြင်နေရသောအခါမှာကား ဆိုဖွယ် မရှိတော့ပြီ၊ ပက်လက် အိပ်တတ်ရုံ နုနယ်သောအရွယ်မှာ သန်းကြမ်းပိုး ကိုက်၍ ဖြစ်စေ အအိပ်အနေ ဆင်းရဲ၍ဖြစ်စေ ငိုကြွေးသော အသံကြားရလျှင် မိဘတို့မှာ သနားကရုဏာဖြစ်လာရသည်။ ပြေးနိုင်လွှားနိုင် ကစားနိုင်သောအခါ သားသမီးကို ကြည့်၍ မိဘတို့စိတ်ထဲမှာ ဝမ်းသာခြင်း မုဒိတာဖြစ်ရသည်။ အိမ်ထောင်ကျ၍ တသီးတခြား အိုးအိမ် ထူထောင်သောအခါ “ယခု တို့သားကလေး ကိုယ့်အလိုအလျောက် အသက်မွေးနိုင် ပေပြီ” ဟု လျစ်လျူရှုသော သဘော ပေါ်လာ၏၊ ထိုအခါ ဥပေက္ခာ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ သူ့အခါလိုက် သားသမီးများအပေါ်၌ ဗြဟ္မဝိဟာရတရား လေးပါး ဖြစ်ပွါးလျက်ရှိသောကြောင့် “ဗြဟ္မာတိ မာတာပိတရော=မိဘတို့မှာ ဗြဟ္မာများပင်” ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ပုဗ္ဗာစရိယ (လက်ဦးဆရာ)။

မိဘတို့သည် အလွန်ငယ်သော အရွယ်က စ၍ “ဒါဘာခေါ်တယ်” စသည်ဖြင့် ပြောတတ်ဆိုတတ်အောင် သင်ပေးကြ၏။ နေတတ်ထိုင်တတ်, စားတတ် သောက်တတ်အောင် သင်ပြကြ၏။ ပြုသင့် မပြုသင့် ပေါင်းသင့် မပေါင်းသင့်သော အချက်များကို နားလည်အောင် သင်ပေးကြ၏။ နောက်မှ တခြားဆရာများက စာသင်္ချာ စသော အတတ်များကို သင်ပေးကြ၏။ ယင်းသို့ အခြားဆရာများထက် ရှေးဦးကျသော ဆရာများဖြစ်၍ မိဘများက လက်ဦးဆရာ ဖြစ်ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် “ပုဗ္ဗာစရိယာတိ ဝုစ္စရေ=လက်ဦးဆရာ ခေါ်ဆိုထိုက်၏" ဟု ဘုရားဟောတော်မူသည်။

ကျေးဇူးအများ ပြုဘူးများ။

ထိုသို့ ဂုဏ်ပြုရသည်မှာ ကျေးဇူး အလွန်များသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်ပင်၊ မိဘတို့သည် မိမိတို့သားသမီးများ အသက်ရှည်ရန် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ကြ၏။ မိခင်သည် မိမိသွေးနို့ရည် တိုက်ကာ ကြီးပွါးအောင် စောင့်ရှောက် မွေးမြူခဲ့၏။ ဤ လောကကြီးကို သိကြရ မြင်ကြရအောင် ပြတတ်ကြကုန်၏။ ထိုမျှ ကျေးဇူးကြီးသောကြောင့်ပင် လောကီနည်းဖြင့် ဆပ်မည်ဆိုသော် ဘယ်နည်းနှင့်မျှ ဆပ်မကျေနိုင်ကြောင်း ဟောခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မိဘကျေးဇူး ပြေလည်အောင် ဆပ်မည်ဟု လက်ျာပခုံးပေါ် အမိကို တင် လက်ဝဲပခုံးပေါ် အဘကို တင်လျက် အသက်တစ်ရာရှည်သူသည် ထိုအနှစ်တစ်ရာပတ်လုံး ပြုစုလုပ်ကျွေးသော်လည်း မကျေနိုင်ကြောင်း သဒ္ဓါ သီလ စသော သူတော်ကောင်းတရား မရှိသေးသော မိဘတို့ကို သဒ္ဓါရှိအောင်, သီလရှိအောင်, ပညာရှိအောင် ပြုခြင်းဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြေအောင် ဆပ်ရာရောက်ကြောင်း ဟောတော်မူသည်။ (အံ၊၁၊၆၃)

ထိုမျှ ကျေးဇူးကြီး ဂုဏ်ကြီးသောကြောင့် မိဘများကို ရှိခိုးရမည်။ ထမင်း အဖျော် အဝတ်အစား အိပ်ရာ နေရာပေးခြင်း ရေချိုးပေးခြင်း ခြေဆုတ်လက်နယ်ပြုခြင်း စသော ဝတ်တရား များဖြင့် ကောင်းစွာပြုစုရမည်။ ထိုသို့ ဝတ်တရား ကျေပွန်စွာပြုစုခြင်းဖြင့် ယခု ဘဝမှာပင် ပညာရှိသူများ ချီးမွမ်းခံရသည်။ နောင်ဘဝ နတ်ပြည်၌ ပျော်မွေ့ရသည်ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည်။ (အံ၊၁၊၁၃၀-၁)

နောင်တ မဖြစ်စေနှင့်။

မိဘများကို ပစ်ထားသော သားသမီးအချို့ ရှိတတ်၏။ ပြစ်မှားသော သားသမီး ထိုမျှမက ရှိတတ်၏။ ထိုသူတို့သည် နောင်တချိန်မှာ နောင်တရတတ်၏။ သို့သော် နောင်တရသော အချိန်တွင် မိဘများ မရှိတော့ပြီဖြစ်ရာ နောင်တသာ အဖတ်တင်၍ တသက်လုံး စိတ်မချမ်းသာခြင်းကို ရင်ဝယ်ပိုက်လျက် နေရတတ်သည်။ အဇာတသတ်မင်းသည် ဒေဝဒတ်နှင့် ပေါင်းမိ၍ ခမည်းတော် သူတော်ကောင်း … ကျောင်းဒကာ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးကို ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထား၏။ ခြေဖဝါးကို ဓားနှင့်မွှမ်းခိုင်းသည်အထိ ရက်စက်ခဲ့ သည်။

နောင် မိမိသားတော်ကလေး မွေးလာသည်ကို ကြားရသောအခါ ရိုးတွင်းခြင်ဆီ စိမ့်ခိုက်သည်အထိ ပီတိဖြစ်ကာ ချစ်မေတ္တာ ပေါ်လာသောအခါမှ ငါ့ခမည်းတော်လည်း ငါ့ကို ဤသို့ ချစ်ရှာပေမှာပဲ”ဟု သတိရကာ မယ်တော်ကို မေးခဲ့သည်။ ထိုအခါ မယ်တော်က “ဘယ့်နှယ် ပြောပါလိမ့် သားတော်ရယ်၊ သားတော်ငယ်ငယ်က သားတော်ရဲ့ လက်ညှိုးမှာ ခူနာပေါက်ရာ မင်း ခမည်းတော်မှာ ခူနာပေါက်သည့် လက်ညှိုးကို ပါးစပ်ထဲ ငုံထားရှာတယ်။ ပါးစပ်ထဲမှာ ပြည်ပေါက်တော့ ထွေးလိုက်လျှင် သားတော်နာပြီး နိုးမှာစိုးလို့ မျိုချလိုက်ရှာတယ်။ ဤမျှ ချစ်ရှာတယ်”ဟု ပြောမှ နောင်တရကာ ခမည်းတော်ကို လွှတ်စေဟု အမိန့်ချ၏။ သို့သော် အခါနှောင်းခဲ့ပြီ။ ခမည်းတော်ကား နတ်ရွာစံခဲ့ရရှာပြီ။ ဤနောင်တကား အဇာတသတ်မှာ ထက်ကြပ်မကွာ တစ်သက်လုံးလိုက်ပါလျက် နှိပ်စက်နေ တော့၏။

ဂုဏ်ကို သိသူမှာ ဂုဏ်။

ဘုရားရှင်ကား မိဘတို့ဂုဏ်ကျေးဇူးကို အထူးမြှောက်စား ဟောကြားခဲ့၏။ မိဘတို့ကို လုပ်ကျွေး၍ ဘေးရန်ကင်းရပုံ အကျိုးခံစားရုံ ဟောကြားခဲ့သော ဇာတ်တော်များမှာလည်း အတော်များများ တွေ့နိုင်ပါသည်။ အခြားပညာရှင်များကလည်း မိဘဂုဏ်ကျေးဇူးကို အထူးမြှောက်စားခဲ့ကြ၏၊ မြင်းမိုရ်တောင်ဦး မကကျူးသား ဆိုသည်မှာ တကယ်ဂုဏ်ကို မြင်သူတို့၏ ချီးကျူးချက်တည်း။

ယခုခေတ်ကား ရတနာ သုံးပါးကိုပင် ပယ်ချင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ အတော်များနေခဲ့ရာ မိဘဂုဏ်ကျေးဇူးကိုမူ ဆိုဖွယ်မရှိ။ ရှုပ်ဝတ္ထုကို အလေးပေးသော ခေတ်၌ နာမ်ဓာတ်၏ သတ္တိအရှိန်အဝါ အာနုဘော်များကို အသိအမှတ် မပြုလိုကြ၊ သို့ဖြင့် မိဘဆရာသာမက ရတနာသုံးပါးအပေါ် ထားသော စေတနာများကိုပင် စေတနာမျှသာ ဘာမျှ အကျိုးမရှိသော အနေ ထင်မြင်ယူဆ ပြောဆိုတတ်ကြ။ ဤကား တဖက်စွန်းသို့ လွန်ကျွံသွားသူတို့၏ သဘာဝ အတိုင်းဖြစ်၏။ မည်သည့် အရာ၌မဆို နှစ်ဖက် မျှမျှတတ ဖြစ်အောင် အလယ်ကနေ ချိန်ကြည့်တတ်ဖို့ လို၏။ ထိုသို့ ကြည့်ရာ၌ သဒ္ဓါနှင့် ပညာ မျှမျှတတ တဖက်သို့ မလွန်ရအောင် ပဲ့ပြင်ပေးဖို့လည်း လိုလှ၏။ ထိုသို့ မဟုတ်ခဲ့မူ ဂုဏ်သည် အပြစ်ဖြစ်၍ အပြစ်သည် ဂုဏ်ဖြစ်နေတတ်သည်။ “မြစ်များသည် ချိုသော ရေရှိသည်ဖြစ်၍ စီးနေကြ၏။ သို့သော် သမုဒ္ဒရာရောက်က သောက်မရ ဖြစ်တော့သည်။ ဂုဏ်များသည် ဂုဏ်ကို နားလည်သူများ၌ တကယ်ပင် ဂုဏ်များဖြစ်ကြ၏။ ဂုဏ်မရှိသူ ဂုဏ်မသိသူများသို့ ရောက်ပါက အပြစ်သာ ဖြစ်ရတော့သည်”။ ဤနီတိဖြင့် လူမိုက်နှင့် လူလိမ္မာတို့အပေါ် ရောက်နေသော ကျေးဇူးဂုဏ်များ၌ အမြင်ချင်း အလှမ်းဝေးကွာလှပုံကို သိရတော့သည်။

---

ပုတ္တဒါရသင်္ဂဟ။

ပုတ္တ-ဒ္ဒါသည် အချို့အရာ၌ သားကိုသာ ဟောသော်လည်း သမီးကိုပါ ယူရသော အရာလည်းရှိ၏၊ ဤပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော၌ ပုတ္တအရ သမီးကိုပါယူရသည်၊ သားသမီးဇနီး တို့ကို ချီးမြှောက်ခြင်းမှာ မင်္ဂလာပင်တည်း။ ထိုတွင် သားသမီး ချီးမြှောက်ခြင်းဟူသည် မိအဝတ္တရားကို မပျက်စေခြင်းပင်။ မကောင်းမှုမှ မြစ်တားခြင်း ကောင်းရာကို ညွှန်ကြားခြင်း အတတ်ပညာသင်စေခြင်း သင့်တော်သောအခါ ဥစ္စာပေးကမ်းခြင်း အရွယ်ရောက်သောအခါ လက်ထပ်ပေးခြင်း။ ဤငါးပါးကား မိဘတို့ကျင့်ရမည့် ဝတ်တရားများဖြစ်၏။

ဤဝတ်များ၌ မကောင်းမှုမှမြစ်တား ကောင်းမှုကို ညွှန်ကြားခြင်း, ပညာသင်စေခြင်းများမှာ သားသမီးကောင်း ဖြစ်ရေး၌ အလွန် အရေးပါလှ၏။ ဤအရာ၌ မဟာဓန သူဌေးသားဝတ္ထုကို သတိပြုအပ်၏။ ထို သူဌေသား ဇနီးမောင်နှံ၏ မိဘများမှာ ကုဋေလေးဆယ်စီ ကြွယ်ဝကြ၏ “ငါတို့မှာ ပစ္စည်းတွေ အများကြီးပဲ၊ ငါတို့ သားသမီးများ အလုပ်လုပ်ဖွယ် မလို” ဟု အက အဆိုအတီး အမှုတ်ကိုသာ သင်ပေးခဲ့ကြသည်။ မိဘများ ကွယ်လွန်သွားသောအခါ အရက်သမားများနှင့် ပေါင်းမိ၍ ရှိသမျှ ဥစ္စာတွေ ဖြုန်းကုန်ကာ သူတကာ၏ အိမ်နံရံကို မှီလျက် ခွက်လက်စွဲ တောင်းစားရသော အခြေသို့ ရောက်ရှာသည်။ သူတို့ကား စီးပွါးရေးကို ကြိုးစားလျှင် ပဌမတန်း သူဌေးဖြစ်နိုင်၍ တရားရှာလျှင် မဂ်ဖိုလ်ရနိုင်လောက်အောင် အခြေခံကောင်းကြသူများ ဖြစ်လျက် လူဖြစ်ရှုံးရသည်မှာ နစ်နာလှပေသည်။ သူတို့မိဘများသည် သားသမီးအပေါ်၌ ဝတ်တရားကျေပြွန်၍ ဆုံးမပဲ့ပြင် ပညာသင်ပေးခဲ့လျှင် ထိုသူဌေးသားမောင်နှံမှာ ဤမျှ နစ်နာဆုံးရှုံးမှု မဖြစ်တန်ရာ၊ မိဘတို့ အချစ်မတတ်၍ အရှုံးကြီးရှုံးကြရရှာသည်။

အနာထပိဏ်သူဌေးသား ကာလ။

သားသမီးကို ချီးမြှောက်ရာ၌ အနာထပိဏ်သူဌေးကြီး၏ နမူနာယူသင့်၏။ ရတနာသုံးပါး အလွန်ကြည်ညိုသော သူဌေးကြီးသားဖြစ်ပါလျက် ကာလ သည် ဘုရားထံ မသွား တရားမနာ သံဃာ၏ဝေယျာဝစ္စမပြု၊ သူဌေးကြီးက ပြောသာ်လည်း မနာခံ၊ တစ်နေ့ သူဌေးကြီးအကြံရ၍ မင်း… ဥပုသ်စောင့်ပြီး ကျောင်းသွား တရားနာချေ၊ ငွေတစ်ရာပေးမည်” ဟု ပြော၏။ ငွေလိုချင်သော ကာလ-သည် ဥပုသ်စောင့်ပြီး ကျောင်းသွားကာ တရားမနာပဲ တော်ရာမှာ အိပ်လျက် စောစောပြန်လာ၏။ အိမ်ရောက်သော် ယာဂုထမင်း ကျွေးသော်လည်း မစားသေး၊ ငွေတစ်ရာလက်ထဲရပြီးမှ ထမင်းစား၏။ နောက်တစ်နေ့ "မင်း...ဘုရားထံမှ တရားတစ်ပုဒ် မှတ်မိအောင် နာခဲ့၊ ငွေတစ်ထောင်ပေးမည်” ဟုဆိုကာ လွှတ်လိုက်၏။ ကာလ-သည် ဘုရားထံ တရားနာရာ တစ်ပုဒ်ရလျှင် ပြေးမည်အကြံဖြင့် နာသော်လည်း နာရင်း နာရင်း တရား သဘောကျကာ သောတာပန် ဖြစ်သွားသည်။ သူဌေးကြီး၏ သားချီးမြှောက်ပုံမှာ အကောင်းဆုံးသော ချီးမြှောက်ခြင်းတည်း။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၃)

အလိမ္မာအမွေပေး။

မိဘကောင်းတို့သည် သားသမီးကို ပစ္စည်းဥစ္စာထက် အလိမ္မာနှင့် ပညာပေးကာ ချီးမြှောက်လိုကြ ၏။ ပစ္စည်းဟူသည် ပျက်စီးတတ်၍ မပျက်မစီး ထာဝရတည်သော ကောင်းကျိုးကိုလည်း အရှည်ပေးတတ်သော ထိုချီးမြှောက်မှုမှာ မှန်ကန်သော ချီးမြောက်မှုပင် ဖြစ်၏။ ထိုကဲ့သို့ ချီးမြှောက်သော မိဘများမှာ သားသမီးကို တကယ်ချစ်သော၊ သားသမီး၏ မိတ်ဆွေစစ်များတည်း။ သားသမီးကို အလိုလိုက်တတ် မဆုံးမတတ်သော မိဘများမှာ ချစ်ရာမရောက် နှစ်ရာ ရောက်၍ ရန်သူများပင်ဖြစ်၏။

သားသမီးများကို တိုက်ရိုက်တမျိုး သွယ်ဝိုက်သော နည်းလမ်းဥပါယ်ဖြင့် တဖုံ အမျိုးမျိုးဆုံးမ ပဲ့ပြင်ပေးခြင်းဖြင့် သားသမီးကောင်းဖြစ်အောင် ပြုပြင်ခြင်းမှာ မိဘတို့၏ တာဝန်သာတည်း။ မိဘများ၏ အပြုအမူ အပြောအဆို အကျင့်အကြံများမှာ အတုမြင် အတတ်သင်မျိုးဖြစ်ရာ မိဘများက သားသမီးများ ကောင်းတုမြင်၍ ကောင်းတတ်သင်နိုင်အောင် စံနမူနာ အစဉ်ဖြစ်နေသင့်၏။ လောက ကြီးပွါးရေးသာမက အနာထပိဏ် သူဌေးကဲ့သို့ ဘာသာရေး၌ စိတ်ပါလည်အောင် သွေးဆောင်ပြုပြင်ရမည်သာ။ “ယံ နဝေ ဘောဇနေ လဂ္ဂေါ သင်္ခါရော နာညထာ ဘဝေ=အိုးအသစ်၌ ကပ်စွဲနေသော အပြုအပြင် အစီအမံသည် ပျက်ပြားပြောင်းလဲသည် မရှိ” ဟု နီတိအဆိုအတိုင်း လိုသလို ပုံသွင်းနိုင်သောအရွယ်၌ ပုံသွင်းထားသော စိတ်ထား “ပုံ” နေများမှာ စွဲသွားတတ်မြဲ ဖြစ်၏။

ဗုဒ္ဓသာသနာကို ဦးထိပ်တင်ထားသော သူတစ်ဦးမှာ ဗုဒ္ဓရှင်တော် အဆုံးအမအတိုင်း လိုက်နာလျှင် လောကရေး၌လည်း စိတ်ချမ်းသာ၏။ အကျင့်ကောင်း၏၊ တိုးတက်ကြီးပွါး၏၊ တကယ့်ငြိမ်းချမ်းရေး လိုသောအခါလည်း မှီခိုရာ တကယ့်အေးရိပ်သာ ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်လျှင် မိမိတို့ရရှိထားသော ထိုအမွေကို သားသမီးများ တစ်သက်လုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်အောင် မအပ် နှင်းပဲ နေထိုက်ပါမည်လော။

သာလိကေဒါရဇာတ်။

မိဘကို လုပ်ကျွေးခြင်း သားသမီးကို ချီးမြှောက်ခြင်းမှာ လူတိုင်းမပြုမနေရ တာဝန်သာတည်း။ ထိုတာဝန်ကို ကျေပွန်စေသောသူသည် လူ့အဆင့်အတန်းမှီသူ လူဖြစ်ကျိုး နပ်သူဖြစ်၍ လောကအလယ် တင့်တယ်သူ တစ်ယောက်တည်း။ “ကြွေးဟောင်း ဆပ်ပေး, ကြွေးသစ်ချလေ ရွှေအိုးမြှုပ်နှံ” ဟု ဆိုရိုးအစဉ်အလာ ရှိသည်မှာ ထိုတာဝန်ကိုဖော်ပြ၏။ ထိုစကားမှာ ပကိဏ္ဏကနိပါတ် သာလိကေဒါရဇာတ် (ဇာ၊၁၊၂၇၆) အရဖြစ်၏။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီး လာလိဒ္ဒိယပုဏ္ဏားရွာ၌ ကောသိယဂေါတ္တမည်သော ပုဏ္ဏားသည် မိမိပိုင် လယ်အများအပြားမှ အချို့ကို အခဖြင့် လူတစ်ယောက်အား လုပ်စေ၏။ ထိုလယ်သို့ ကျေးငှက်များ လာစားကြရာ ထိုကျေးငှက်များတွင် ဘုရားအလောင်းကျေးသားမှာ စားရုံသာမကပဲ သလေးများကို ချီယူသွားတတ်၏ လယ်လုပ်သမားမှာ မတားနိုင်ရှိသောအခါ ဤစပါးများအတွက် လျော်ကြေးပေးရမည့် အရေး တွေးတောစိုးရိမ်ကာ လယ်ရှင်ပုဏ္ဏားထံ သွားရောက်အကြောင်းကြား၏၊ လယ်ရှင်ကလည်း သလေးနှံများကို ချီယူသွားတတ်သော ကျေးသားကို ကျော့ကွင်းထောင်ဖမ်းရန်ပြောရာ လယ်သမားသည် ဘုရားလောင်းကို ဖမ်းယူခဲ့ပြီး ပုဏ္ဏားထံ ပို့၏။

ကောသိယဂေါတ္တပုဏ္ဏားလည်း ဘုရားလောင်းကို “အို…ကျေးသား သူများမှာလည်း ဝမ်းပိုက်ရှိသည်သာ မဟုတ်ပါလော၊ သင်က စပါးနှံတွေ သယ်သွားသည်မှာ ဝမ်းပိုက်ပိုကြီး ပါသလော၊ သင့်မှာ၊ ပါးကျီများ ရှိသလော၊ သို့မဟုတ် ကျွန်ုပ်နှင့် ရန်ဖက်ဖြစ်၍လော” ဟု ဆို၏ “အရှင် အကျွန်ုပ်မှာ ကျီလည်း မရှိပါ၊ အရှင့်ကို ရန်လို၍လည်း မဟုတ်ပါ၊ အကျွန်ုပ်မှာ ကြွေးဟောင်းဆပ်ပေး, ကြွေးသစ်ချနှင်း, ရွှေအိုးမြှုပ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်” ဟု ဘုရားလောင်းက ပြောသော် ပုဏ္ဏားကြီးက ကြွေး ဟောင်းဆပ်ခြင်း, ကြွေးသစ်ချခြင်း, ရွှေအိုးမြှုပ်ခြင်း အဓိပ္ပါယ်ကိုမေး၏။

“အရှင် အကျွန်ုပ်၏ အတောင်မပေါက်သေးသော သားငယ်ကလေးများကို ကျွေးခဲ့သည်မှာ သူတို့က နောင်ပြန်ကျွေးရမည်ဖြစ်၍ ကြွေးသစ်ချခြင်း မည်ပါသည်၊ အိုမင်းမစွမ်းသော မိဘတို့ကို ကျွေးမွေးရသည်မှာ သူတို့ကျွေးခဲ့ဘူးသော ကြွေးဟောင်းကို ဆပ်ခြင်းဖြစ်ပါသည်၊ အားနည်း၍ မပျံနိုင်ရှာကြသော ကျေးငှက်အိုတို့ကို ကုသိုလ်လို၍ ကျွေးရသည်မှာ ရွှေအိုးမြှုပ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်” ဟု ရှင်းပြ၏။

ပုဏ္ဏားလည်း “အလွန်တရားရှိသော ကျေးသားကောင်းပါတကား၊ အချို့လူများမှာပင် ဤတရားမရှိ” ဟု စဉ်းစားကာ အားရလှ၍ ကျေးသားအား အလိုရှိသလို စားသောက်ယူငင်ရန် လယ်ခင်းကိုအပ်နှံ၏။ ပယ်တစ်ထောင်မျှ လယ်ခင်းကို ကျေးသားအား အပ်နှင်းရာ ဘုရားလောင်း ကျေးသားက လယ်ရှစ်ပယ်ကိုသာ ယူ၏။ အလောင်းတော်သည် အလှူဒါနပြုရန် မိဘတို့အား လုပ်ကျွေးပြုစုရန် တရားဟောရာ ပုဏ္ဏားလည်း ထိုတရားအတိုင်း လိုက်နာလျက် တရားစောင့်သော ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား အလှူဒါန အကြီးအကျယ် ပြုလေသည်။

ဒါရသင်္ဂဟ။

မယားကို ချီးမြှောက်ခြင်းဟူသည်မှာ လင့်ဝတ်တရား ကျေပွန်ခြင်းကို ဆို၏။ လင့်ဝတ်တရားများကား မြတ်နိုး ခြင်း, မထီမဲ့မြင် မပြုခြင်း, မိန်းမတပါး မလိုက်စားခြင်း, စည်းစိမ်အစိုးရမှု အပ်နှင်းခြင်း, ဝတ်စားတန်းဆာပေးခြင်းအားဖြင့် ငါးပါးတို့တည်း။

ထိုတွင် မြတ်နိုးခြင်းဟူသည် ချစ်ဖွယ်စကားဖြင့် မြှောက်စားပြောဆို ခြင်းတည်း။ မထီမဲ့မြင် ပြုခြင်းဟူသည်မှာ ကဲ့ရဲ့ ရှုတ်ချခြင်း မောင်းမဲခြင်းစသော အမှုမပြုခြင်းပင်။ စည်းစိမ်အစိုးရမှု အပ်နှင်းခြင်းမှာ စီမံရန် အိမ်တာဝန်အားလုံး လွှဲအပ်ခြင်းတည်း။ လယ်လုပ်ခြင်း ကုန်သွယ်ခြင်းစသော တာဝန်မှာ ယောက်ျား၏တာဝန်ဖြစ်၍ ထိုမှဖြစ်လာသော ပစ္စည်းကို လုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် အိမ်၌စီမံရန် တာဝန်မှာ မိန်းမတာဝန်ဟု ရှေးက အစဉ်အလာရှိ၏။ ဝတ်စားတန်းဆာပေးခြင်းမှာ မိမိအခြေအနေအလိုက် ပေးကမ်းခြင်းကို ဆိုသည်။ ဝတ်တရားနှင့်အညီ မယားအား ချီးမြှောက်တတ်သော ယောက်ျားကောင်းတစ်ယောက် ရနေသောမယားကလည်း မိမိဝတ်တရားများ မလစ်ဟင်းစေခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်မှ မယားကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်နိုင်သည်။ မယားဝတ်များကား အိမ်တွင်းအလုပ်များကို ကောင်းစွာလုပ်ခြင်း, ဆွေမျိုးများအား ချီးမြှောက်ခြင်း, မိမိလင်ယောက်ျားမှတပါး အခြားယောက်ျားနှင့် မကျူးလွန်ခြင်း, ပစ္စည်းဥစ္စာကို ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း, ချက်ရေး ပြုတ်ရေးစသည်၌ ကျွမ်းကျင်၍ မပျင်းမရှိခြင်းအားဖြင့် ငါးပါးတည်း။

အတွဲလေးမျိုး။

ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး ဝတ်တရားကျေပွန်၍ ကိုယ်ကျင့်သီလ ပြည့်စုံကြလျှင် သူတို့၏အိမ်မှာ အမြဲတန်းသာယာ၍ ကျက်သရေရှိသော “သိရီဂေဟာ” ဖြစ်လျက်ရှိတော့သည်။ ဤသို့သော ဇနီးမောင်နှံလည်း နတ်သားနှင့်နတ်သမီး စုံဖက်ထားသော အတွဲဟု ဆိုရသည်။ စတုကင်္ဂုတ္တရ ဒုတိယပဏ္ဏာသက ပုညာဘိသန္ဒဝဂ် (အံ၊၁၊၃၆၀) ၌ ဇနီး မောင်နှံ အတွဲလေးစုံကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုအတွဲများကား -

(၁) သူသေယောက်ျားနှင့် သူသေမိန်းမ=လင်ကလည်းအကျင့် မကောင်း, မယားကလည်း အကျင့်မရှိသော အတွဲ။ ဂုဏ်မတိုးတက် သေလျက်ရှိသောကြောင့် သူသေဟု ဆိုရသည်။

(၂) သူ့သေယောက်ျားနှင့် မယား နတ်သမီး=လင်က သီလမရှိ မယားက သီလရှိသော အတွဲ။

(၃) နတ်ယောက်ျားနှင့် မယားသူသေ=လင်က သီလရှိ၍ မယားက သီလမရှိသော အတွဲ။

(၄) နတ်ယောက်ျားနှင့် မယားနတ်သမီး=နှစ်ဦးစလုံးသီလရှိကြသော အတွဲ။

သင်္ဂဟဝတ္ထုလေးပါး။

သင်္ဂဟဝတ္ထု (=ချီးမြှောက်ခြင်းအကြောင်း) လေးပါးကို စတုကင်္ဂုတ္တရ စက္ကဝဂ် (၃၄၁)၌ ဟောတော်မူ၏။ သင်္ဂဟတရား လေးပါးဟုလည်း ခေါ်ရိုးပြုကြ၏။ ထိုတရားများကား -

(၁) ဒါန=ပေးကမ်းခြင်း
(၂) ပေယျဝဇ္ဇ= ချစ်ဖွယ်စကား ပြောကြားခြင်း
(၃) အတ္ထစရိယာ=အကျိုးစီးပွါးကိုပြုကျင့်ခြင်း,
(၄) သမာနတ္တတာ… ကိုယ်တူပြုခြင်းတို့တည်း။

ဤသင်္ဂဟတရားလေးပါးတို့ဖြင့် ချီးမြှောက်ခြင်းကိုလည်း တနည်းအားဖြင့် ဒါရသင်္ဂဟ (=မယားအား ချီးမြှောက်ခြင်း)ဟု ယူနိုင်သောကြောင့် ဆိုခဲ့ပြီး ဝတ်တရားများ ပြည့်စုံပြီးပင် ဖြစ်တော့သည်။

ပေးကမ်းတစ်သွယ်၊ ချစ်ဖွယ်ဆိုရိုး၊ အကျိုးကိုကျင့်၊ ကိုယ်နှင့်တူထား၊ ဤလေးပါး၊ တရား သင်္ဂဟတည်း။

တရားနှင့်အညီ သားမယားကို လုပ်ကျွေးမွေးမြူသောသူတို့သည် သိကြားမင်း၏ ရှိခိုးခြင်းကိုပင် ခံယူရပုံ, လောက၌ မြတ်သူဖြစ်ပုံတို့ကို သက္ကသံယုတ်, ဂဟဋ္ဌဝန္ဒနာသုတ်တွင် ဟောကြားထားတော်မူသည်။ အကျယ်ကို သံယုတ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန် ပဌမအုပ် ၂၁၉-၂၀တွင် ကြည့်ပါ။

အနာကုလကမ္မန္တ

အာကုလ-ကား နာနာဇနသမာကုလံ စသည်၌ အာကိဏ္ဏ+ရောပြွမ်းသည် ထူပြောပြည့်နှက်သည် ဟူသော အနက်ကို ဟော၏။ ထောမနိမိ၌ အာကုလကို ဗျာကုလ= ရောဂါစသည်ကြောင့် ဘာလုပ်ရမည်မသိသူ မှိုင်တွေသူဟု အနက်ကို ဆို၍ အနာကုလ၏ အနက်ကို အဗျဂ္ဂ၊ မပျံ့လွင့် မချောက်ခြားသည်။ ဧကဂ္ဂ၊ တည်ကြည်သည်။ ထိရ၊ ခိုင်မာသည်။ အဗျာကိဏ္ဏဝါကျ၊ မရှုပ်ထွေးသော စကားဝါကျဟု လေးနက်ပြ၏။ ဤ၌ ဝါကျမရှုပ်ထွေးသည်ကိုသာ ဆိုသော်လည်း မရှုပ်ထွေးခြင်း မှန်သမျှကိုပင် ယူရမည်သာ။ အနာကုလဝိနိစ္ဆယာ (ဥဒါနအဋ္ဌကထာ စသော ထိုထို အဋ္ဌကထာနိဂုံး), အနာကုလာနမတ္ထာနံ၊ သမ္ဘဝါ အဋ္ဌသာလိနီ (အဋ္ဌသာလိနီနိဂုံး) ယဿ ရညော ပဘာဝေန ဘာဝိတတ္ထံ သမာကုလံ အနာကုလံ ဒုလ္လဒ္ဓီဟိ ပါပဘိက္ခုဟိ သဗ္ဗသော (မောဂ္ဂလ္လာန်နိဂုံး) စသည်တို့ဖြင့် ထင်ရှား၏။ ဤအနာကုလ ကမ္မန္တ၌ အနာကုလ-လည်း မရှုပ်ထွေးခြင်း အနက်ကိုပင် ဟော၍ အာကုလ ဘာဝဝိရဟိတာ (=ရှုပ်ထွေးသည်၏အဖြစ်မှ ကင်းကုန်သော) ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။

ရှေးအနက်မှာ အနာကုလ=အနှောင့်အယှက်မရှိကုန်သောဟု ဖြစ်၏။ အာကုလ၏ အနှောင့်အယှက် ဟူသော အနက်ကို မတွေ့ရ၊ အာကုလ က အနှောင့်အယှက် အနက်ဟောရှိလျှင် အလုပ်ရှုပ်ထွေးကြောင်းများမှာ အလုပ်၏အနှောင့်အယှက်များပင်ဖြစ်၍ တနည်းအားဖြင့် သင့်ဖွယ်ရှိ၏။ သို့သော် “န အာကုလာ အနာကုလာ” ဟု ပြုသော အဋ္ဌကထာနှင့်ကား မလျော်။ အချို့က ပျက်စီးခြင်းမရှိကုန်သောဟုလည်း ပေးကြသေး၏။

အနာကုလဖြစ်ပုံ

အဋ္ဌကထာ၌ အချိန်လွန်ခြင်း, မသင့်လျော်အောင်ပြုခြင်း, ပေါ့ပေါ့လျော့လျော့ လုပ်ခြင်း စသည်ကို အလုပ်ရှုပ်ထွေးကြောင်း အဖြစ်ပြ၍ အလုပ် မရှုပ်ထွေးကြောင်းများကို အချိန်သိ နားလည်ခြင်း, သင့်လျော်အောင် ပြုတတ်ခြင်း, မပျင်းရိခြင်း, လုံ့လရှိခြင်း, မပျက်စီးအောင် မပြုခြင်း-ဟု ငါးမျိုးပြ၏။

• ချိန်ခါသိလင့်၊ သင့်အောင်ပြုခြင်း၊ မပျင်းမရိ၊
• လုံ့လရှိလျက်၊ မပျက်စီးစေ၊ အလုပ်တွေ၊ ရှုပ်ပွေ မရှိရာ။

အချိန်သိခြင်း

အလုပ်တစ်ခုကို သူ့အချိန်နှင့်သူ မှန်မှန်လုပ်လျှင် ထိုအလုပ်မှာ ချောမောစွာ ပြီးမြောက်ရာ၏။ အလုပ်၌ ချို့တဲ့ချက် မရှိရာ၊ ထိုသို့မဟုတ်ပါပဲ အချိန်လွန်မှ စလုပ်လျှင် အလုပ်သေသပ်မှုမရှိနိုင်၊ အချိန်မီမပြီးပဲ တစ်ပိုင်းတစ်စနှင့်သော်လည်း သိမ်းလိုက်ရပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် အချိန်လွန်ခြင်းသည် အလုပ်အစမသတ် မသေသပ်ခြင်းတို့ဖြင့် အလုပ်ရှုပ်ထွေးအောင် ပြုတတ်ရာ အချိန်မှန်ပြုလုပ်ခြင်းမှာ သေသပ်ချောမော မရှုပ်ထွေးသော အလုပ်ဖြစ်ကြောင်း တစ်ခုပင်။

သင့်လျော်အောင်ပြုခြင်း

ထို့ပြင် အလုပ်နှင့် သင့်လျှော်သော အရပ် ဒေသ အချိန်ကာလ စသည်တို့ကို ရွေးချယ်ပြု လုပ်ပါမှ အလုပ်ချောမော အောင်မြင်၏။ ထိုသို့မဟုတ်ပဲ မိုးလွန်မှထွန်ချ ဆိုသကဲ့သို့ အချိန်မသင့်ခြင်း သဲကန္တာရ၌ စပါးစိုက်သကဲ့သို့ အရပ်ဒေသ မသင့်ခြင်း ဖြစ်ပါက အလုပ်မပြီးမြောက်၊ ပြီးသော်လည်းမပြည့်စုံ၊ ဤသို့ မပြီးမပြည့်စုံခြင်းကိုပင် အလုပ်မချောမရှင်း, ရုပ်ထွေးခြင်းဟု ဆိုရသည်။

ပျင်းရိခြင်း

ပျင်းရိခြင်းသည်လည်း အလုပ်ရှုပ်ထွေးကြောင်းဖြစ်၏။ လူပျင်းအား ပူသည်, အေးသည်, မိုးချုပ်သည်, စောသည်, ဆာသည်, ဝမ်းပြည့်လွန်းသည်ဟု ဆင်ခြေအမျိုးမျိုးပေးကာ အလုပ်ကို ရှောင်တတ် ဖင့်နွှဲစေတတ်၏၊ အေးလွန်းသည်, ပူလွန်းသည်, မိုးချုပ်လွန်းသည် စသည်ဖြင့် အလုပ်ကို လက်လွှတ်ထားသူများကို စီးပွါးဥစ္စာတို့က ကျော်သွားတတ်ကြောင်း အအေးအပူကို မြက်မှိုက်လောက်မျှအမှုမထား ကြိုးစားအလုပ် လုပ်သူသာ ချမ်းသာနှင့် မကွာရကြောင်း သိင်္ဂါလသုတ်၌ ဘုရားဟောတော်မူ၏။ ထိုသို့ ဆင်ခြေအမျိုးမျိုး ပြလျက်၎င်း, အခြား အကြောင်းများဖြင့်၎င်း အလုပ်ကိုရှောင်သော လူပျင်းမှာ အလုပ်ကို မလုပ်ပဲသော်လည်း ရှိရာ၏။ လုပ်သော်လည်း တော်သလို တန်သလိုသာ လုပ် လိမ့်မည်။ လုံးဝမလုပ်ခြင်း တော်သလိုလုပ်ခြင်း အားလုံးပင် မပြီးပြတ် မသေသပ်၍ အလုပ်၍ အာကုလဘာဝ (=ရှုပ်ထွေးမှု) များပင် ဖြစ်ရာ မပျင်းသူ၏ အလုပ်သာ ချောမောသေသပ်သော အနာကုလအလုပ် ဖြစ်ပေသည်။

လုံ့လရှိခြင်း

မပျင်းလျှင် လုံ့လရှိခြင်းလည်း ပြီးသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း ရံခါအလုပ်ကို မပျင်းတတ်သူဖြစ်စေကာ အလုပ်၌ စိတ်မဝင်စား အလုပ်မှတပါး အခြားအရေး၌ စိတ်ဝင်စားတတ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ပေါ့လျော့မှု စာလုပ်လစ်ဟင်းမှု ဖြစ်တတ်သေးရာ ဝီရိယရှိခြင်းကိုလည်း သီးခြားပြရသည်။ ဝီရိယဆိုသော်လည်း နားလည်ကျွမ်းကျင်မှု ပါယူ၊ အလုပ်၌ နားမလည် မကျွမ်းကျင်ခြင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသသာ နားလည်ခြင်းလည်း အလုပ်ရှုပ်တွေးကြောင်းများဖြစ်ရာ ဝီရိယရှိသော်လည်း နားမလည် မကျွမ်းကျင်သူမှာ အလုပ်ရှုပ်ထွေးဖို့ရာသာဖြစ်၏။ နားလည်ကျွမ်းကျင်၍ ဝီရိယရှိသူ၏အလုပ်သာ ချောမောသေသပ်သဖြင့် အနာကုလ မရှုပ်ထွေးသော အလုပ်ဖြစ်ရ၏။

မပျက်စီးစေခြင်း

အလုပ်မလုပ်ခြင်း, ကောင်းစွာ မလုပ်ခြင်းသည် အလုပ်ကို ဖျက်ဆီးသည်မည်၏။ ထို့ကြောင့် ဣတ္ထိဓုတ္တ မိန်းမလိုက်ခြင်း, သုရာဓုတ္တ-သေသောက်ကြူးခြင်း, အက္ခဓုတ္တ-လောင်းကစားကြူးခြင်း စသော စီးပွါးပျက်ကြောင်း အလုပ်ပျက်ကြောင်းများလည်း အလုပ်ကို ထိခိုက်စေ၏။ သံယုတ္တနိကာယ် သဂါထာဝဂ္ဂ ဒေဝတာ သံယုတ်လာ ဥစ္စာ ယိုထွက်ကြောင်း အပေါက်ခြောက်ပါး ဖြစ်သော ပျင်းရိခြင်း, မေ့လျော့ခြင်း, လုံ့လမရှိခြင်း, မစောင့်စည်းခြင်း, အအိပ်ကြူးခြင်း, ကိုယ်တဆန့်ဆန့် ပျင်းကြောဆွဲခြင်းများလည်း အလုပ်ပျက်စီးကြောင်း များပင်တည်း။ ထိုသူမျိုးကား အလုပ်မလုပ်, လုပ်သော်လည်း ကောင်းစွာ မလုပ်၍ အလုပ်ဆို ဖျက်ဆီးသူများတည်း။ အလုပ်ဆိုသည်မှာ အလုပ် ကြီးကျယ်လာသည်နှင့်အမျှ ထူထောင်ဖို့ ရင်းနှီးဖို့ သုံးဖို့ဥစ္စာ လိုလျက်ရှိရာ ဥစ္စာဖျက်ဆီးသူမှာ အလုပ်ဖျက်ဆီးသူပင်ဖြစ်၍ အလုပ်ရှုပ်ထွေးအောင် လုပ်သူပင်တည်း။ ဥစ္စာတိုးတက်ရှိလာမှ အလုပ်များ တိုးတက်ကြီးပွါးလာမည်ဖြစ်ရာ ဥစ္စာတိုးတက်ကြောင်း သမ္ပဒါတရားလေးပါးနှင့်လည်း ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအပ်၏။

ပျင်းရိမေ့ထ၊ လုံလလျော့နည်း၊ စောင့်စည်းခြင်းကင်း၊
အိပ်ခြင်းလည်းဆို၊ ကိုယ်တဆန့်ဆန့်၊ မခံခြောက်ဖြာ၊
အပေါက်သာ၊ ဥစ္စာယိုထွက်ကြောင်း။

ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ

လုံ့လနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ ဤ၌ လုံ့လဆိုသော်လည်းအလုပ် မကျွမ်းကျင်သူ၏လုံ့လမှာ အကျိုးမဖြစ်ထွန်း၍ အလုပ်ကျွမ်းကျင် နားလည်ခြင်းလည်းပါ၏၊ လယ်လုပ်ကုန်သွယ်စသော အလုပ်ဖြင့်ဖြစ်စေ တစ်စုံတစ်ခုသော အတတ်ပညာဖြင့် ဖြစ်စေ အသက်မွေးသူတို့မှာ ထိုလုပ်ငန်း၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ၍ မပျင်းမရိ ကြိုးစားခြင်းကို ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ ဆိုသည်၊ ပစ္စည်းဖြစ်ရေး၌ ဤ ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါကး အရေးကြီး၏။ “ဥဋ္ဌာတာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ”=ဝီရိယရှိသူ ဥစ္စာရ၏”ဟူသော သဂါထာဝဂ္ဂ ယက္ခ သံယုတ် (သံ၊၁၊၂၁၇) အရ ဓနသမ္ပတ္တိ ဂုဏ်ကျက်သရေမှာ လူပျင်းနှင့်မတန်မရာ လုံ့လရှိသူအဖို့သာ ဖြစ်၏။ သို့ ကြိုးစားရာ၌ မခိုမကပ် မနေမနား ကြိုးစားကြသော ပျားပိတုန်းများ ပန်းရည်စုသည်ကို အတုယူ ပြုမူရန်၎င်း ချများ တောင်ပို့သယ်ဖို့ ဆောက်ရွက်ပုံကို အတုယူရန်၎င်း သိင်္ဂါလသုတ်၌ ဟောတော်မူသည်။

အာရက္ခသမ္ပဒါ

ကွယ်ကာစောင့်ရှောက်မှု၏ ပြည့်စုံခြင်း။ စုဆောင်း ရရှိထားသော ပစ္စည်း ဥစ္စာကို ရေ မီး ခိုးသားဓားပြ စသည်တို့ မဖျက်ဆီး မလုယက်နိုင်အောင် ဘဏ်၌အပ်နှံခြင်း, အာမခံထားခြင်း စသည်ဖြင့် ကာကွယ်ခြင်းကို အာရက္ခသမ္ပဒါ ဆိုသည်။

ကလျာဏမိတ္တတာ

မိတ်ဆွေကောင်းရှိခြင်း၊ လောကရေး ဓမ္မရေး၌ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း နည်းကောင်းညွှန်ပြနိုင် သော အတုယူလောက်သည့် ဂုဏ်အင်္ဂါရှိသူ မိတ်ကောင်း ဆွေကောင်းများကို ဆွေးနွေးလက်ခံ ဆက်ဆံပေါင်းသင်း ဆည်းကပ်ခြင်းကို ကလျာဏမိတ္တတာ ဆိုရ၏။

သမဇီဝိတာ

ညီမျှသော အသက်မွေးမှုမျိုးဖြင့် အသက်မွေးခြင်း။ဥစ္စာအဝင်နည်း၍ အကုန်အကျများအောင် သုံးစွဲသူကို ညီမျှသော အသက်မွေးမှုမရှိသူ ဆိုရ၏။ အဝင်များ၍ အထွက်နည်းအောင် ချင့်ချိန် သုံးစွဲတတ်ခြင်းကို သမဇီဝိတာ ဆိုသည်။ ချွေတာသုံးစွဲခြင်း ဟု ဆိုလို၏။ မြတ်စွာဘုရားက သိင်္ဂါလသုတ်၌ ပစ္စည်းအသုံးချနည်းကို ဟောခဲ့ရာ ရလာသော ဥစ္စာကို လေးဖို့ခွဲဝေ၍ တစ်ဖို့ကို သုံးစား နှစ်ဖို့ကို အလုပ်လုပ် တစ်ဖို့ကို အရေးကြုံလာသောအခါ သုံးရန် သိမ်းထားဖို့ရန် နည်းညွှန်တော်မူခဲ့၏၊ လှူဒါန်းဖို့အတွက်မှာ စားသုံးဖို့ တစ်ပုံထဲမှာ ခွဲလှူဒါန်းရမည် ဖြစ်ကြောင်း ၎င်း အဋ္ဌကထာ ဆို၏။

လုံ့လအားသည်း၊ ပစ္စည်းကွယ်ကာ၊ ချွေတာသုံးလေ၊
မိတ်ဆွေကောင်းဖက်၊ ကောင်းဖိုတွက်၊ လေးချက်သမ္ပဒါ။

သုခလေးမျိုး

အနာကုလကမ္မန္တ-ဖြင့် ဥစ္စာရခြင်း ထိုဥစ္စာကို အမှီပြု၍ သုံးဆောင် ခံစားရခြင်း တမလွန်ဘဝ၌ သုခရရှိခြင်း စသော အကျိုးများရနိုင်၍ မင်္ဂလာဖြစ်ရသည်။ အထူးအားဖြင့် ဤအနာကုလကမ္မန္တဖြင့် အင်္ဂုတ္တရ စတုက္ကနိပါတ အာနဏျသုတ် (အံ၊၁၊၃၈၀)၌ ဟော တော်မူအပ်သော သုခလေးမျိုး ရရှိနိုင်၏။

ထိုသုခများကား—

1. အတ္ထိသုခ-ငါ့မှာ ရှိသည်ဟု တွေးမိသောအခါ ဖြစ်သော ချမ်းသာ။ အလုပ် ကြိုးစားခြင်းဖြင့် ပစ္စည်းတွေရလာသောအခါ ငါ့မှာ ပစ္စည်းရှိသည်ဟု တွေးမိတိုင်း ဖြစ်သော စိတ်ချမ်းသာမှု ဝမ်းသာ အားရမှုတည်း။
2. ဘောဂသုခ-သုံးဆောင်ခံစားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ချမ်းသာ။ အလုပ်ကြိုးစားခြင်းဖြင့် ရလာသော ပစ္စည်းဥစ္စာတွေကို သုံးဆောင် ခံစားရသောအခါ ဖြစ်သော စိတ်ချမ်းသာမှု ဝမ်း မြောက်မှုတည်း။
3. အာနကျသုခ-ကြွေးမရှိသောကြောင့် ဖြစ်သော ချမ်းသာ။ ကြွေးတင်နေသော သူမှာ ထိုကြွေးအတွက် အမြဲပူပန်ရခြင်း, ကြွေးမဆပ်နိုင်သောအခါ စိတ်ဆင်းရဲရခြင်း, ကြွေးရှင်တို့ အကြိမ်းအမောင်းခံရခြင်း, တရားစွဲခံခြင်းစသည်ဖြင့် ဒုက္ခများ လှ၏။ အလုပ်ကြိုးစား၍ ပစ္စည်းပြည့်စုံလာသူမှာ ထိုကြွေးဒုက္ခ မရှိ၍ မိမိ၏ကြွေးမြီ ကင်းရှင်းပြည့်စုံခြင်းကို တွေးမိတိုင်း ပီတိ သောမနဿ ဖြစ်ရသော စိတ်ချမ်းသာမှုပင်တည်း။
4. အနဝဇ္ဇသုခ-အပြစ်မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ချမ်းသာ။ မိမိ၌ အပြစ်မရှိသော ကိုယ်နှုတ်စိတ်ထား သုံးပါးပြည့်စုံသည်ကို တွေးမိသောအခါ ဖြစ်သော စိတ်ချမ်းသာမှုတည်း။ အားလုံး ချမ်းသာများမှာ တရားသဖြင့် ရလာသော ပစ္စည်းများကြောင့် ဖြစ်ရသော ချမ်းသာများတည်း။ မတရား စီးပွါးရှာသူမှာ မိမိ၏ မတရားမှုကို အာရုံပြုမိသောအခါ စိတ်ဆင်းရဲတတ်ရာ အဘယ်မှာ စိတ်ချမ်းသာမှု အပြည့်အစုံ ရပါအံ့နည်း။

လေးလတွင်းဝယ် နှစ်သိန်းကြွယ်

အလုပ်မှာ ညံ့သည်ဖြစ်စေ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ ပဓာနမဟုတ်၊ သူတပါးကို မထိခိုက်၍ အကုသိုလ် မဟုတ်သော အလုပ်ဖြစ်လျှင် အကောင်းချည်းပင်။ လူ၏ကြိုးစားခြင်း ကျွမ်းကျင်ခြင်းစသည် အရ ဂုဏ်ကျက်သရေတက်လျက် မင်္ဂလာ ဖြစ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိတို့၏ညွှန်ကြားချက်ကို ခံယူခြင်း, အလုပ်၌ ကျွမ်းကျင်အောင် ပြုခြင်း, ကြိုးစားခြင်းတို့ဖြင့် အနာကုလကမ္မန္တ မင်္ဂလာဖြစ်စေ၍ ချမ်းသာသုခ ရယူထိုက်လှသည်။

ဘုရားအလောင်းသည် ဗာရာဏသီပြည်၌ သူဌေးဖြစ်နေစဉ် တစ်နေ့ ဘုရင်မင်းမြတ်ထံ အခစားသွားရာ လမ်း၌ ကြွက်သေကို မြင်၍ နက္ခတ်ကြည့်ပြီးလျှင် ဤကြွက်သေကို အရင်းပြုသူမှာ လုပ်ငန်းအောင်မြင်၍ ကြွယ်ဝနိုင်သည် ဟု ဆို၏။ ထိုစကားကို ကြားရသော ဆင်းရဲသားတစ်ဦးသည် "ဤသူဌေးသည် ပညာရှိ၍ မသိပဲ မပြောရာ" ဟု .. ထိုကြွက်သေကို ကောက်ယူကာ ကြောင်စာအတွက် ရောင်းသော် တစ်ရွေးရခဲ့၏။ ထိုတစ်ရွေးမှ အစပြု၍ ပစ္စည်းရရေး မနေမနားကြိုးစားရာ လေးလအတွင်း ငွေနှစ်သိန်း ရလေသည်။ ထိုနှစ်သိန်းမှ တစ်သိန်းကို ဆရာစားအဖြစ် သူဌေးအား သွားရောက် ပေးအပ်ရာ သူဌေးလည်း သူ၏အရည်အချင်းကို သဘောကျ၍ သမီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားလျက် ချီးမြှောက်လေ၏။ ဤဆင်းရဲသားမှာ ပညာရှိစကားကို လေးစားခံယူခြင်း, ဥစ္စာရရန်အချက်အကွက်ကို မြင်တတ်ခြင်း မနေမနား ကြိုးစားခြင်းတို့ကြောင့် ဆင်းရဲသားဘဝမှ သူဌေးအဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့ရပေသည်။

မှတ်ချက်...ဤဂါထာ၌ မာတုဥပဋ္ဌာန, ပိတုဥပဋ္ဌာနဟု နှစ်မျိုးခွဲ၍ မင်္ဂလာလေးပါးဖြစ်သည်။ ထိုသို့ လေးပါးယူမှ အဋ္ဌကထာ အပေါင်းပြသော မင်္ဂလာ သုံးဆဲ့ရှစ်ပါး ပြည့်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာနကို နှစ်မျိုးခွဲသကဲ့သို့ ပုတ္တဒါရသင်္ဂဟ ကိုလည်း ပုတ္တသင်္ဂဟ ဒါရသင်္ဂဟနှစ်မျိုးခွဲလျှင် မင်္ဂလာငါးပါး ဖြစ်ပြန်သည်။ ထိုသို့ နှစ်ပါးစီ မခွဲတော့ပဲ ပေါင်းယူပြန်က မင်္ဂလာသုံးပါး ဖြစ်ရတော့သည်။ ဤသို့ အဋ္ဌကထာက မင်္ဂလာရေတွက်ပုံ သုံးမျိုးပြခဲ့၏။ ဤအခွဲအရ သိရသည်မှာ သုံးဆဲ့ရှစ်ပါးဟူသော သင်္ချာမှာ နိယမ (=အတိအကျ ပုံသေ သတ်မှတ်ချက်) မဟုတ်၊ သုံးဆဲ့ရှစ်ပါးထက်လွန်၍ ဖြစ်စေယုတ်၍ ဖြစ်စေ ရေတွက်သော်လည်း အပြစ်မရှိဟူ၏။ မင်္ဂလာငါးပါးယူ၍ သုံးဆဲ့ကိုးပါး ဟု ရေတွက်ခြင်းကို၎င်း, သုံးပါးယူ၍ သုံးဆဲ့ခုနစ်ပါးဟု ရေတွက်ခြင်းကို၎င်း အဋ္ဌကထာက တားမြစ်ခြင်းမရှိ, ခွင့်ပြုပြီး ဖြစ်သည် ဟု ဆိုလိုပါသည်။

(၁၈) ဒါနဉ္စ ဓမ္မစရိယာ စ၊ ဉာတကာနဉ္စ သင်္ဂဟော။
အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၁၈) ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ယံ ဒါနဉ္စ၊ အကြင်ပေးကမ်း လှူဒါန်းခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယာ ဓမ္မစရိယာ စ၊ အကြင် သုစရိုက်တရားကို ကျင့်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ဉာတကာနံ၊ ဆွေမျိုးတို့ကို။ ယော သင်္ဂဟော စ၊ အကြင်ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အနဝဇ္ဇာနိ၊ အပြစ်မရှိကုန်သော။ ယာနိ ကမ္မာနိ စ၊ အကြင်အမှုတို့သည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား လေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

မင်္ဂလာလေးပါး စကားပြေ-နတ်သား၊ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း, သုစရိုက်တရားကိုကျင့်ခြင်း, ဆွေမျိုးတို့ကို ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်း, အပြစ်မရှိသော အလုပ်တို့ကို ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဤလေးပါးမှာ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာဖြစ်သည်။

---

ဒါန။

ဒါန-ဟူသည် ဒါနံ ဒေတိ-အလှူ လှူ၏ စသော အချို့အရာ၌ လှူဘွယ်ဝတ္ထုကို ဟော၏။ [ဒါတဗ္ဗန္တိ ဒါနံ။ ဒါတဗ္ဗံ၊ ပေးလှူအပ်၏။ ဣတိ, ထို့ကြောင့်။ ဒါနံ၊ ဒါနမည်၏။] စေတနာရှိမှ ပေးလှူ ဖြစ်၏။ စေတနာမရှိက အလှူမဖြစ်။ ထို့ကြောင့် ဒါနဖြစ်မြောက်ရေးမှာ စေတနာက အကြောင်းဖြစ်ရာ အလှူဖြစ်မြောက်ကြောင်း စေတနာကိုလည်း ဒါနဟုဆိုရ၏။ [ဒီယတိ ဣမိနာတိ ဒါနံ။ ဣမိနာ၊ ဤစေတနာဖြင့်။ ဒီယတိ၊ ပေးလှူအပ်၏။ ဣတိ, ထိုသို့ပေးလှူကြောင်းဖြစ်သောကြောင့်။ ဒါနံ၊ ဒါနမည်၏။]

ထို့ပြင် ပစ္စည်း၌ တွယ်တာသော လောဘရှိနေသူ၌ ဒါနမဖြစ်။ တွယ်တာမှုကင်းသော အလောဘ ရှိသူ၌သာ ဒါနဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အလောဘလည်း ဒါနဖြစ်ကြောင်းဖြစ်၍ “တံ သမ္ပယုတ္တော ဝါ အလောဘော= ထိုစေတနာနှင့်ယှဉ်သော အလောဘကိုလည်း ဒါန”ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။

ပေးပုံများ။

စေတနာဆိုရာ၌ “ဒါနံ နာမ၊ ဒါနမည်သည်မှာ။ ပရံ ဥဒ္ဒိဿ၊ တပါးသူကိုရည်၍။ သုဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗိကာ၊ ဖြောင့်မှန်သော အသိဉာဏ်ရှေ့သွားရှိသော။ အန္နာဒိဒသဒါနဝတ္ထုပရိစ္စာဂစေတနာ၊ ထမင်းအစရှိသော ဆယ်မျိုးသော အလှူဝတ္ထုတို့ကို စွန့်လှူကြောင်း စေတနာပင်တည်း” ဟူသော အဋ္ဌကထာအရ ဉာဏ်ရှေ့သွားရှိသော လှူကြောင်းစေတနာကို ဒါနဟု သိရ၏။ ဉာဏ်ရှေ့သွားရှိသည်ဆိုရာ၌ ကံ ကံအကျိုးကို သိနားလည်သော “ကမ္မဿကတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ” ရှိရမည်ကို ဆို၏။ အလှူကြောင့် ကောင်းကျိုး ရလိမ့်မည်ဟု သိခြင်းတည်း။ ဉာဏ်ရှေ့သွားရှိရမည်ဆိုသောကြောင့် ဤဉာဏ်မရှိလျှင် ဒါနမဖြစ်ဟုကား မမှတ်အပ်။ အကောင်းဆုံး ဉာဏသမ္ပယုတ် ကုသိုလ်ဖြစ်ရန်သာ ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ ထိုဉာဏ်ပင် မရှိစေဦးတော့ ပုဂ္ဂိုလ်ကိုကြည်ညိုခြင်းစသည်ဖြင့် ပေးကမ်းရာ၌ ဒါနဖြစ်သည်သာ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ်ဒါနတည်း။ အချို့ ကလေးများ အချို့အရပ်က လူများမှာ အကျိုးပေးလိမ့်မည်ဟု မသိသော်လည်း ချစ်ခင်မြတ်နိုး၍ပေးခြင်း သနား၍ပေးခြင်း အကျိုးလိုလား၍ပေးခြင်း စသည် ရှိတတ်ရာ ထိုအပေးမျိုးမှာ ဒါနသာတည်း၊ ဒါနမဖြစ်သော အပေးမျိုးလည်း ရှိသေး၏။ ၎င်းတို့မှာ ကြောက်၍ပေးရခြင်း လာဘ်မြှော်ကိုး၍ပေးခြင်း ချစ်ကြိုက်၍ပေးခြင်း စသော အပေးမျိုးတည်း။

မတွယ်တာခြင်း။

မိမိပစ္စည်း၌ တွယ်တာတတ်သည်မှာ ဓမ္မတာပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် ပုဂ္ဂိုလ်ကိုကြည်ညိုသော အခါဖြစ် စေ, မေတ္တာ ကရုဏာသက်ရောက်၍ သူ့အကျိုးလိုလားသောအခါဖြစ်စေ တွယ်တာမှုကို ဖြတ်တောက်နိုင်ကြ၏။ ပေးနိုင် ကမ်းနိုင်ကြ၏။ အလောင်းတော်များမှာ ပစ္စည်းဥစ္စာသာမက ကိုယ်အသက်ပါ စွန့်နိုင်အောင် ရက်ရောကြ၏။ ယင်း၏အကြောင်းကား မေတ္တာ, ကရုဏာပင်ဖြစ်၏။ ထို မေတ္တာ ကရုဏာကြောင့် ရက်ရောစွာ စွန့်လာခဲ့ရာမှ အလောဘဇ္ဈာသယ ရင့်သန်လာသောအခါ တွယ်တာမှုဟု မရှိတော့ပေ။ မေတ္တာ, ကရုဏာ မထားနိုင်ခြင်း, သဒ္ဓါနည်းပါးခြင်းကြောင့် အချို့သူတို့မှာ ပစ္စည်းတွယ်တာတတ်ခြင်း မတွယ်တာလှသော်လည်း မလှူလိုခြင်းဖြင့် ဒါနမဖြစ်တတ်သော်လည်း ကြည်ညိုတတ်ခြင်း သူ့အကျိုးလိုလားခြင်း ရှိသူတို့မှာမူ မိမိအလွန်နှစ်သက်သော ပစ္စည်းကိုပင် နှမြောရမှန်းမသိ ရက်ရောစွာ လှူဒါန်းနိုင်ကြသည်။ ဤအချက်၌ အင်္ဂုတ္တရ ဧတဒဂ္ဂဝဋ္ဌကထာ မဟာကစ္စာယနဝတ္ထုလာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး အကြောင်းကိုပြဆိုပေအံ့။

အလှူရက်ရောသော အမျိုးသမီး။

စဏ္ဍပဇ္ဇောတ မင်းကြီးသည် ဘုရားရှင်ကိုပင့်ရန် ကစ္စာယနလုလင်ကို စေလွှတ်ခဲ့ရာနောက်ပါ ခုနစ်ယောက်နှင့်အတူ ဘုရားမြတ်ထံ ရောက်ခဲ့၏။ ဘုရား၏တရားနာရသောအခါ အားလုံးရဟန္တာ ဖြစ်ကြသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးနောက် စဏ္ဍပဇ္ဇောတမင်းကြီး၏ ပင့်ချက်ကို လျှောက်သောအခါ “သင်သွားလျှင်လည်း မင်းကြီး ကြည်ညိုပါလိမ့်မည်”ဟု ကစ္စာယနမထေရ်ကိုသာ လွှတ်လိုက်၏။ မထေရ်လည်း နောက်ပါ ခုနစ်ပါးနှင့်အတူ ကြွခဲ့ရာ လမ်းခရီးအကြား၌ တေလပနာဠိ မည်သောနိဂုံးသို့ ဆိုက်ရောက်၏။ ထိုနိဂုံး၌ သူဌေးသမီး နှစ်ယောက်ရှိခဲ့ရာ တစ်ဦးမှာ ပစ္စည်းပျက်၍ ဆင်းရဲကာ အထိန်းသည်ကို မှီလျက် အသက်မွေးရရှာ၏။ သို့သော် ရုပ်အဆင်း လှပသည့်ပြင် ဆံပင်လည်း အလွန်ကောင်း၏။ တစ်ယောက်မှာ ပစ္စည်းရှိသော်လည်း ဆံပင်မရှိ၊ ဆံပင်ကောင်းသော သူဌေးသမီးထံ ဆံပင်ကို မိမိအားရောင်းရန် တစ်ရာကစ တစ်ထောင်အထိ တက်ပေးသော်လည်း မရောင်းခဲ့။ မထေရ်များလည်း ထိုနိဂုံး၌ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ရာ ထိုဆံပင် ကောင်းသော သူဌေးသမီးမြင်ရသောအခါ “ဩော် အရှင်များ ဆွမ်းလည်း မရသေး ငါ့မှာလည်း လှူစရာမရှိ” ဟု စိတ်မကောင်းဖြစ်မိပြီး မိမိဆံပင်ကို သူငယ်ချင်းသူဌေးသမီး ဝယ်ဘူးသည်ကို အမှတ်ရလျက် မထေရ်များကို ပင့်ခိုင်း၍ အိမ်တွင်း၌ သီတင်းသုံးစေ၏။ ထိုနောက် အခန်းထဲဝင်ပြီးလျှင် ဆံပင်ကိုအထိန်းသည်အား ဖြတ်ခိုင်းတော့သည်။ သူဌေးသမီးမှာ စေတနာ အလွန်ထက်သန်၍ မိမိအလွန်နှမြော စုံမက်ခဲ့သောဆံပင်ဖြတ်ရသည်ကို မည်သို့မျှမဖြစ်သော်လည်း အထိန်းသည်ကြီးမှာ ဤမျှကောင်းသောဆံပင်ကို ဖြတ်လိုက်ရသည့်အတွက် နှမြောလွန်း ဝမ်းနည်းရှာလွန်း၍ ရင်ပတ် လက်နှင့်အုပ်ကာ မျက်ရည်မဆည်နိုင် ဖြစ်ရရှာသည်။ ထို့နောက် မထေရ်များ မမြင်အောင် ဆံပင်ကို ကွယ်အုပ်လျက် ထွက်ခွါလာကာ ဆံပင်ဝယ်လိုသူ သူဌေးသမီးထံ သွားရောက်ရောင်းချရာ ၎င်းသူဌေးသမီးလည်း ဈေးနှိမ့်၍ ရှစ်ကျပ်သာ ပေးလိုက်၏။ ရသမျှယူလာပြီးလျှင် တစ်ပါးတစ်ကျပ်တန် ဆွမ်းချက်၍ သပိတ်ထဲလောင်းလှူ၏။ ကစ္စာယနမထေရ်လည်း ဤအကြောင်းသိ၍ သူဌေးသမီးကိုမေးရာ သူဌေးသမီးလည်း မနေသာတော့ပဲ ထွက်လာပြီး မထေရ်များကို ဦးချ၏။ ဦးချသည်နှင့်တပြိုင်နက် ဆံပင်များမှာ နဂိုအတိုင်း ပြန်ပေါက်လာ၏။ ကုသိုလ်၏ ဒိဋ္ဌဓမ္မအကျိုးပေးပင်။ ထို့နောက် မထေရ်များလည်း ဆွမ်းကိုခံယူ၍ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် စဏ္ဍပဇ္ဇောတမင်းကြီး၏ ကဉ္စနဝနဥယျာဉ်တော်သို့ကြွကာ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးတော် မူကြသည်။ ဥယျာဉ်စောင့်၏ လျှောက်ထားချက်အရ စဏ္ဍပဇ္ဇောတမင်းကြီး ရောက်လာ၏။ မထေရ်မြတ်ထံမှ ဘုရားမကြွကြောင်း သိရပြီးနောက် “ယနေ့ ဘယ်မှာ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပါသနည်း” ဟု လျှောက်ရာ ကစ္စာယန မထေရ်က သူဌေးသမီးကလေး၏ ပြုနိုင်ခဲသောအမှုပြုခဲ့ပုံများကို မိန့်ကြားခဲ့၏။ မင်းကြီးလည်း ထိုနေ့ပင် သူဌေးသမီးကိုဆောင်ကာ မိဖုရားကြီအရာ၌ တင်မြှောက်သတတ်။ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၂)

ဒါန၏လက်ငင်းအကျိုး။

ပဉ္စင်္ဂုတ္တရ (၃၃)၌သီဟစစ်သူကြီးက “ဒါန၏ မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ရမည့်ကိုယ်တွေ့ အကျိုးကို ညွှန်ပြနိုင်ပါသလား” ဟုလျှောက်ရာ ညွှန်ပြနိုင်ကြောင်း မိန့်တော်မူ၍ အကျိုးငါးပါး ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးများကား --

(၁) လူအများ ချစ်မြတ်နိုးခံရခြင်း။ တိရစ္ဆာန်များပင် ပေးသူကို ချစ်ခင်ကြ၏၊ လူများမှာ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ။ ဤအကျိုးမှာ အကျိုးလိုလား မေတ္တာထားခြင်းဖြင့် ရအပ်သောအကျိုးပင်။
(၂) သူတော်ကောင်းများ အလှူရှင်ထံ ချဉ်းကပ်ရောက်လာခြင်း။ မလှူသူထံ မည်သူမျှမလာလိုကြ၊ သူတော်ကောင်းများ လာခြင်းလာလျှင် အလှူရှင်ထံသာ ရောက်လာမြဲတည်း။ သူတော်ကောင်းများ ရောက်လာခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ဖြစ်ခြင်း, အဖိုးတန် တရားလက်ဆောင်များရခြင်းဖြင့် အကျိုးများလှပေသည်။
(၃) ကောင်းသတင်း ကျော်စောခြင်း။ သူများကောင်းစားအောင် အကျိုးဆောင်သူမှာ မိမိက ဂုဏ်လုပ်ဖွယ် ပကာသနပြုဖွယ်မလိုပါ၊ အများကပင် ဖော်ထုတ်ဂုဏ်တင်လျက်ရှိကြ၍ အစဉ်သတင်း မွေးလျက်ရှိရသည်။
(၄) မည်သည့် ပရိသတ်ထဲသို့မဆို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း။ မကောင်းမှု ပြုထားသူမှာ မိမိအပြစ်တွေး၍ ရွှံ့တတ်လန့်တတ်သော်လည်း သူတပါး အချီးမွမ်း အချစ်အခင် ခံနေရသော ကောင်းမှုရှင်မှာ တွေး၍ရွံ့စရာ လန့်စရာ မမြင်သဖြင့် အစဉ်ရဲဝံ့ လျက် ရှိလေသည်။ ဤအကျိုးလေးပါးကား မျက်မှောက် အကျိုးများတည်း။
(၅) သေသော် နတ်ပြည်ရောက်ရခြင်းတို့တည်း။

အများချစ်အပ်၊ သူမြတ်တို့ချဉ်း၊ ကောင်းသတင်းကြွယ်၊
ပွဲလယ်ဝင်ရဲ၊ ခန္ဓာစဲသော်၊ ရောက်မြဲနတ်ထံ၊ ဤငါးတန်၊ ရရန်လှူကျိုးတွေ။

ဒါနသံသရာရှည်သလော။

အချို့က ဒါနကို သံသရာရှည်စေတတ်သောတရားဟု ကြောက်လန့်ဖွယ်အဖြစ် ဆိုကြ၏။ သံသရာဝဋ်မှ ကျွတ်လွတ်ရန် လိုလားကြသော အလောင်းတော် များ ဒါနကို လိုလိုလားလား ပြုခဲ့ကြသည်မှာ သံသရာမှ လွတ်ကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။ တဏှာသည်သာ သံသရာရှည်ကြောင်း ဖြစ်၏။ နည်းမှန် လမ်းမှန်ပြုသော ဒါနမှာ တဏှာကို ပယ်နိုင်ကြောင်း ဖြစ်၏။ အလောင်းတော်များမှာ ခုဘဝ နောင်ဘဝ သာယာရေးအတွက် မိမိဖုရာ ဘာတစ့ခုမှ မတောင့်တကြ၊ သတ္တဝါအများ ကောင်းစားစေလို, ချမ်းသာစေလိုသော စေတနာသာထား၍ ပေးကမ်းကြ၏။ ဤဒါနမျိုးကို ပါရမီမြောက် ဒါနဟုဆို၏။ အကယ်၍ တောင့်တလိုလျှင်လည်း သံသရာဝဋ်မှ လွတ်ရေးသာ တောင့်တသင့်၏။ သံသရာဝဋ်မှ လွတ်ရန် တောင့်တခြင်းမှာ တဏှာမဖြစ်ပေ။ ထိုဒါနမျိုးကို ဝိဝဋ္ဋနိဿိတ ဒါနဆို၏။ တဏှာဆန္ဒ မကင်းသော ဝဋ္ဋနိဿိတ ဒါနမျိုးမှာ သံသရာလည်ကြောင်း ဖြစ်သော်လည်း တဏှာမပါသော ဝိဝဋ္ဋနိဿိတမှာ သံသရာမှ မြန်စွာလွတ်ကြောင်းပင် ဖြစ်သည်။

မကြောက်ထိုက်။

ဒါနရှင်မှာပေးလှူခိုက် မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာများ ဖြစ်ပွါးလျက်ရှိရာ အလှူခံတို့ ခံယူသုံးဆောင်သည်ကို အားရကြည်နူး ရွှင်မြူးဝမ်းသာ စိတ်ချမ်းသာလျက် ရှိနေ၏။ နောင်အခါ တွေးမိတိုင်းလည်း ဝမ်းသာကြည်နူး ရွှင်မြူးလျက်ရှိ၏။ ဤသည်တို့မှာ လက်တွေ့ခံစားရသော ဒါနအကျိုးတရားများပင်။ သူတပါးအပေါ် မေတ္တာ, ကရုဏ, မုဒိတာ ပွါးလျက်ရှိသောကြောင့်လည်း မာနဒေါသ, လောဘ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယစသော တရားဆိုးများ ကင်းရှင်းလျက်ရှိရာ ထိုတရားများ ပါးကြောင်းဖြစ်သော ဒါနကို မလိုက်နာ မပြုကျင့်ထိုက်ပဲ ရှိပါမည်လော။ ဒါနကို ကြောက်သူမှာ ဥသျှစ်သီးကြွေကျသည်ကို မြေပြိုပြီအထင်ဖြင့် ကြောက်ပြေးသော ယုန်မိုက်ပမာ မကြောက်ထိုက်သည်ကို ကြောက်ခြင်းသာ။

ဆုံးရှုံးမှု။

အချို မယုံ၍ မလှူ၊ မိမိမူကား သုံးစား၏၊ ထိုသူမျိုးကား ဘဝနောင်ရေးအတွက် ရှုံးသူဖြစ်သော်လည်း ဤဘဝမရှုံး၍ တော်သေး၏။ တချို့မူ လှူလည်း မလှူ၊ စားလည်း မစားရက်၊ ထိုသူမျိုးမှာ သာ၍ ဆုံးရှုံးသောသူတည်း။ ထိုသူမျိုးကို ပန်းထိမ်သမား တို့၏ ဖားဖိုကဲ့သို့ အသက်ရှူလျက် အသက်မရှင်သူ (သေသူ) ဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြသည်။ ကောသလသံယုတ် (သံ၊၁၊၉၀)၌ သူဌေးကြီးတစ်ဦးမှာ သားသမီးလည်းမရှိ၊ ချမ်းသာလိုက်သည်မှာလည်း အသပြာက သိန်းရှစ်ဆယ်၊ ရွှေငွေ စသည် ဖြင့် ပြီးသော ပစ္စည်းဘဏ္ဍာ အသုံးအဆောင်များမှာ ပြောမဆုံးအောင် မြားမြောင် ပေါကြွယ်လှ၏။ ဤမျှအထိ ကြွယ်ဝသူ ဖြစ်ပါလျက် ပုန်းရည်နှင့် ဆန်ကွဲစားပြီး ရထားအိုကလေး အမြဲစီးလျက် သစ်ရွက်ထီးသာ ဆောင်းတတ်၏။ သေသောအခါ ဥစ္စာအားလုံး မင်းဘဏ္ဍာ ဖြစ်ရသည်။ ဤအဖြစ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်က “လူသူမရှိရာ တောထဲ၌ ဘယ်သူမျှ မသောက်သုံးရပဲ ခြောက်ခန်းသွားသော ရေကန်းကြီးပမာ လူညံ့များမှာ ဥစ္စာရသော် မိမိလည်း မစားရက် ပေးလည်းမပေးရက်ကြ၊ ပညာရှိကား ဥစ္စာရသော် မိမိလည်းသုံး အများကိစ္စလည်းဆောင်လျက် ဆွေမျိုးအပေါင်းကို ကျွေးမွေးကာ အကဲ့ရဲ့မခံရ၊ အချီးမွမ်းသာ ခံရ၍ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရသည်”ဟု ဟောတော်မူသည်၊ နီတိဆရာတို့က “စုဆောင်းထား အပ်သောဥစ္စာတို့ကို စွန့်လှူခြင်းသာ စောင့်ရှောက်ခြင်းမည်၏၊ ရေကန်၌ တည်သော ရေတို့ကို ထုတ်လွှတ်ရာ ရေပြွန်သည်သာ စောင့်ရှောက်ခြင်း မည်သကဲ့သို့တည်း” ဟု ဆိုခဲ့ကြသည်။

---

ဓမ္မစရိယာ။

သတ်ဖြတ်ခြင်း, ခိုးခြင်း, သူတပါးသားမယားပြစ်မှားခြင်း ဟူသော ကာယဒုစရိုက် သုံးပါး၊ လိမ်ပြောခြင်း, ရန်တိုက်ခြင်း, ကြမ်းတမ်းသော စကားပြောခြင်း, သိမ်ဖျင်း (=အနက်အဓိပ္ပါယ် မရှိ)သော စကားပြောခြင်းဟူသော ဝစီဒုစရိုက်လေးပါး၊ သူဥစ္စာကို ရရန်ကြံခြင်း, သူပျက်စီးရန်ကြံခြင်း, အယူမှားခြင်းဟူသော မနောဒုစရိုက် သုံးပါး၊ ဤဆယ်ပါးကို ဒုစရိုက်(=မကောင်းသော အကျင့်) ဟု၎င်း အကုသလကမ္မပထ (=အပါယ်သွားလမ်း မကောင်းမှုများ) ဟု၎င်း ဆို, ရ၏။ ထို အမှုများမှ ရှောင်ခြင်းကို သုစရိုက် (=ကောင်းသောအကျင့်) ဟု ၎င်း, ကုလကမ္မပထ (=သုဂဟိသွားလမ်း ကောင်းမှုများ)ဟု၎င်း ဆိုသည်။ ဤ ကုသိုလ်ကမ္မပထတရားဆယ်ပါးကို ကျင့်ခြင်းသည်ပင် ဓမ္မစရိယာမည်၏။ [ဓမ္မဿ စရိယာ ဓမ္မစရိယာ။ ဓမ္မဿ၊ တရားကို။ စရိယာ- ကျင့်ခြင်း။ ဓမ္မစရိယာ- တရားကိုကျင့်ခြင်း။]

ဓမ္မဟူသည်မှာ သူတော်ကောင်းများ ကျင့်ရိုးတရားဖြစ်၏။ သူ့အသက် သတ်မှုစသည်မှာ ထိုတရားမှ ကင်းကွာသော အပြုအကျင့်များတည်း။ သက်ဖြတ်မှုစသည်မှ ရှောင်ခြင်းမှာ တရားနှင့်မကွာသော အပြုအမူဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် တရားနှင့်မကင်းကွာသော အကျင့်ဟုလည်း ဓမ္မစရိယာ၏ အနက်ကို ဆိုရ၏။ [ ဓမ္မတော အနပေတာ စရိယာ ဓမ္မစရိယာ။ ဓမ္မတော၊ တရားမှ။ အနပေတာ၊ မကင်းသော။ စရိယာ- အကျင့်တည်း။ ဓမ္မစရိယာ- တရားနှင့်မကင်းသောအကျင့်။]

ဒါနစသော ပုညကိရိယာများလည်း ဓမ္မပင်ဖြစ်သော်လည်း ထိုဓမ္မများမှာ ဒါနစသော ဆိုင်ရာမင်္ဂလာများ၌ ပါဝင်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း “ဓမ္မစရိယာ သမစရိယာဟေတု ခေါ ဂဟပတယော” စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသော မူလပဏ္ဏာသ သာလေယျကသုတ် (မ၊၁၊၃၅၅)၌ ဓမ္မစရိယာ-အရ ကုသလကမ္မပထတရား ဆယ်ပါးကို ကျင့်ခြင်းကို ဟောတော်မူသောကြောင့်၎င်း, ဓမ္မစရိယာအရ ကုသိုလ်ကမ္မပထတရားဆယ်ပါး ကျင့်ခြင်းကိုသာ အဋ္ဌကထာ ဖွင့်ခဲ့သည်။

မင်္ဂလာဖြစ်ပုံ။

“တရားကျင့်မှုသည် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရခြင်းအကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် မင်္ဂလာာမည်သည်” ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ ယခင် သာလေယျကသုတ်၌ ဟောတော်မူချက်အရပင် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ တမလွန်ကောင်းကျိုးသာ ပြသော်လည်း ဤဘဝ၌ပင် ကောင်းကျိုး အမျိုးမျိုးကို ရလျက်ရှိပါသည်။

မကောင်းမှု ပြုကျင့်သူမှာမူ ဘေးလေးမျိုးကြုံရတတ်၏။ ၎င်းတို့မှာ –

(၁) အတ္တာနုဝါဒဘေး=မိမိကိုယ်ကို စွပ်စွဲသောဘေး။ မကောင်းမှုပြုသူမှာ ငါ မကောင်းပါတကား”ဟု မိမိကိုယ်ကို အစဉ်အပြစ်တင်ကာ စိတ်မကောင်းဖြစ်နေရတတ်၏။
(၂) ပရာနုဝါဒဘေး=သူတပါး စွပ်စွဲသောဘေး။ “ဤသူ လူဆိုးပဲ” ဟု သူတပါးက အထူးသဖြင့် ပညာရှိသူတော်ကောင်းများက ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ခံရသည့် ဘေးတည်း။
(၃) ဒဏ္ဍဘေး=မင်းပြစ် မင်းဒဏ်သင့်သောဘေး။
(၄) ဒုဂ္ဂတိဘေး=အပါယ်ထွက်ရသည့်ဘေး။ (အံ၊၁၊၄၃၆။)

ကိုယ့်ကိုစွပ်စွဲ၊ သူလဲပြစ်တင်၊ ဒဏ်ဝင်တွယ်ငြား၊
အပါယ်လား၊ လေးပါးဘေးကြီးရှောင်။

ရွှေသုံးပါးမှာ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ခံရမည့်ဘေးများဖြစ်ရာ တရားကျင့်နေသူ၌ ထိုဘေးများကင်းကာ စိတ်ချမ်းသာ ကိုယ်ချမ်းသာ ရှိရ၏။ အများ၏ ချစ်ခင်လေးမြတ်မှုကို ခံရ၏၊ မေတ္တ, ကရုဏ, မုဒိတာများ ဖြစ်လျက် အလွန်စိတ်အေးချမ်းသာနေရသောသူမှာ အဆင်း, ခွန်အားတိုးကာ အသက်ရှည်စွာနေရတတ်၏။ သူတော်ကောင်းတရား ဆုတ်ယုတ်သော ခေတ်အခါ၌ ရောဂါများခြင်း, အသက်တိုခြင်းဖြစ်၍ သူတော် ကောင်းတရား ထွန်းကားသောခေတ်အခါ၌ ရောဂါကင်းလျက် အသက်ရှည်ကြခြင်းမှာ ဓမ္မစရိယာ၏ အကျိုးအာနိသင်ပင်။ “တယော ရောဂါ ပုရေ အာသုံ၊ ဣစ္ဆာ, အနသနံ, ဇရာ=ရှေးအခါက လိုချင်ခြင်း, အစာ ဆာလောင်ခြင်း, အိုချိန်ကျ၍ အိုခြင်းဟု ရောဂါသုံးမျိုးသာ ရှိခဲ့ကြောင်း” သုတ္တနိပါတ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကသုတ် (သုတ္တနိ၊၃၂၅)၌ ဟောတော်မူ၏။ နွားတို့ကို သတ်ဖြတ်ရာမှအစ ကိုးဆယ့်ရှစ်ပါး ရောဂါများ ဖြစ်လာရသည်ဟုလည်း ထိုသုတ်၌ပင် ဟောတော်မူ၏။

ဓမ္မပါလ။

ကာသိတိုင်း ဓမ္မပါလရွာမှ ဓမ္မပါလလုလင်သည် တက္ကသိုလ်ပြည် ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီးထံ သွားရောက် ပညာသင်ကြားရာ တပည့်ငါးရာတို့၏ အကြီးအမှူး တပည့်ကြီးအဖြစ် ရောက်လေ၏။ တစ်နေ့ဆရာကြီး၏ သားကြီးသေဆုံးသဖြင့် ထိုအရေးကို ဆွေးနွေး ပြောဆိုကြရာမှအစ ဓမ္မပါလထံမှ သူတို့အမျိုးမှာ ငယ်ငယ်အရွယ်၌ မသေကြောင်း ကြားရသောအခါ ဆရာကြီးအား ပြောပြကြ၏။ ဆရာကြီးလည်း … ဓမ္မပါလကို ခေါ်မေး၍ ဟုတ်မှန်ကြောင်း သိရသောအခါ လွန်စွာအံ့ဩလှသဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင် သွားရောက် စုံစမ်းရန်ဆုံးဖြတ်လေ၏။ ထို့နောက် ဆိတ်ရိုးများကို လွယ်အိပ်ထဲ ထည့်ပြီးလျှင် တပည့်များအား စာပေချပို့ရန် ဓမ္မပါလကို မှာကြားလျက် ထွက်ခွါခဲ့ရာ ဓမ္မပါလရွာ ဓမ္မပါလဘို့အိမ်သို့ ဆိုက်ရောက်လေ၏။ဆရာကြီးအား အိမ်သားများက ဝတ္တုရား ကျေပွန်အောင် ပြုစုကြ၏။ ထမင်းသုံးဆောင်ပြီးနောက် အေးအေးသက်သာ နေသောအခါ ဆရာကြီးက ဓမ္မပါလ၏ ဘခင်ပုဏ္ဏားကြီးအား ဓမ္မပါလ ကွယ်လွန်ပြီဖြစ်ကြောင်း သင်္ခါရမှန်သမျှ အနိစ္စချည်းဖြစ်၍ မစိုးရိမ်ဖို့အကြောင်း ပြောပြ၏။ ပုဏ္ဏားကြီးလည်း လက်ခုပ်လက်ဝါးတီးလျက် ပြင်းစွာရယ်လေ၏။ “ဘာကြောင့် ရယ်သလဲ” ဟု မေးသော် “ကျွန်တော့သား မသေပါဘူးဆရာကြီး၊ တခြားသူ တယောက်ယောက် သေတာဖြစ်ပါလိမ့်မည်” ဟုဆို၏၊ “ယုံပါ ပုဏ္ဏား၊ ဟောဒါ သင့်သား အရိုးတွေပဲ” ဟု အရိုးများထုတ်ပြသော် “ဆရာကြီးပြသော အရိုးမှာ ဆိတ်ရိုး ခွေးရိုး ဖြစ်ပါလိမ့်မည်၊ ကျွန်တော့သား မသေပါဘူး၊ကျွန်တော်တို့ အမျိုးမှာ အမျိုးခုနစ်ဆက်တိုင်အောင် ငယ်ငယ်နှင့်သေဘူးသည် မရှိပါဆရာကြီး”ဟု ပုဏ္ဏားကြီးက ရဲဝံ့စွာငြင်းဆို၏။ ဆရာကြီးလည်း အလွန်အံ့ဩ၍ “သင်တို့အမျိုး၌ ထိုသို့ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နှင့် မသေသည်မှာ အဘယ့်ကြောင့်ပါနည်း” ဟုမေး၏။ ပုဏ္ဏားကြီးက အကျယ်တဝင့် ပြောပြ၏။ “ဆရာကြီး ကျွန်တော်များ တရားကျင့်ကြပါသည်၊ အရိယာတို့ကဲ့ဖွယ်မကောင်းမှု မပြုကြပါ။ မသူတော်တရား သူတော်ကောင်းတို့တရား နှစ်မျိုးလုံး နာကြပါသည်။ သူတို့နှင့် မဆန့်ကျင်အောင် နာကြသော်လည်း မသူတော်များ တရားကိုလက်မခံကြပါ၊ သူတော်ကောင်းများနှင့်သာ ပေါင်းသင်းကြပါသည်။ ကျွန်တော်များ မလှူမီလည်း ဝမ်းသာ, လှူဆဲလည်းဝမ်းသာ, လှူပြီးသောအခါလည်း နောင်တ မဖြစ်ကြ။ ရဟန်း ပုဏ္ဏား, ခရီးသည် သူကောင်းစား ဆင်းရဲသားတို့ကို ထမင်း အဖျော် ပေးကမ်းကြပါသည်။ ကျွန်တော်များ၏ ဇနီးများ အခြားယောက်ျားနှင့် မမှားကြသလို ကျွန်တော်များလည်း တခြားမိန်းမများနှင့် မမှားကြပါ၊ ဗြဟ္မစရိယအကျင့် ကျင့်ကြပါသည်။ ကျွန်တော်တို့သည် အသက်မသတ်ကြ မခိုးကြ လိမ်မပြောကြ အရက်မသောက်ကြပါ။ တရားရှိသော ကျွန်တော်တို့၏ ဇနီးများမှ ဝေဒကျမ်းတတ် ပညာရှိ သားကောင်း သားမြတ်များသာ မွေးဖွားပါသည်။ .. အမေ အဘ ညီအစ်ကို မောင်နှစ်မ သားမယား ကျေးကျွန်အစေခံ အမှုလုပ်အားလုံး နောင်ဘဝရေးအတွက် တနားကျင့်ကြသူချည်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤအကျင့်များမှာ ကျွန်တော်များ ငယ်ငယ်နှင့် မသေရခြင်း အကြောင်းများ ဖြစ်ပါသည်” ဟုဆိုသော ဓမ္မပါလဘခင် ပုဏ္ဏား ကြီး၏ စကားကိုကြားသောအခါ ဆရာကြီးက မိမိစုံစမ်းလို၍ လာခဲ့ကြောင်း ဓမ္မပါလမှာ ကျန်းမာလျက်ရှိကြောင်းပြောကာ ထိုတရားများကို မိမိတို့ကျင့်ရန် ရေးကူးပြီး ပြန်ခဲ့လေသည်။ “ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ=တရားကျင့်သူကို တရားက တကယ်ပြန်စောင့်ရှောက်တတ်၏။”(ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၄၊၅၈)

---

ဉာတိသင်္ဂဟ။

ဉာတိဆွေမျိုးဟူသည်မှာ မိဖက် ဘဖက် ဆွေခုနစ်ဆက်ကို ဆို၏၊ ဥစ္စာစည်းစိမ် ပျက်စီးသောကြောင့်ဖြစ်စေ ရောဂါ နှိပ်စက်သောကြောင့်ဖြစ်စေ အရပ်တပါးမှ မိမိထံ ရောက်လာသော ဆွေမျိုး မိမိအနီးအပါးမှ ဆွေမျိုးများကို အဝတ်, အစားအစာ, ဆေးဝါး စသည်ဖြင့် ကူညီထောက်ပံ့ခြင်းကို ဉာတိသင်္ဂဟဆို၏။ ဆိုခဲ့ပြီး သင်္ဂဟ ဝတ္ထုလေးပါးဖြင့် ဆွေမျိုးမှန်သမျှအား ထောက်ပံ့ခြင်းကိုလည်း သင်္ဂဟ ဆိုရ၏။ ဆွေမျိုးကို ထောက်ပံ့သူမှာ “တော်ပါပေတယ်” ဟုအများ၏ ချီး မွမ်းခြင်း ခံရ၏။ ဆွေမျိုးများ၏ လေးစားချစ်ခင်မှု တုံ့ပြန်စောင့်ရှောက်မှုကိုလည်း ခံရတတ်၏။ ချစ်ခင်ကြင်နာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့ထားသော ညီညွတ်သင့်မြတ်သော ပတ်ဝန်းကျင်ဖြင့် အစဉ်ရွှင်လန်းသာယာလျက် ရှိနေ၏။ ဤသို့စသော ဒိဋ္ဌဓမ္မအကျိုးများကို၎င်း သုဂတိဘဝရောက်ရခြင်း တမလွန် အကျိုးကို၎င်း ရရာရကြောင်း ကောင်းသော အမှုဖြစ်ရာ ဉာတိသင်္ဂဟမှာ မင်္ဂလာ ဖြစ်ပေသည်။

ဘုရားလောင်းများအကျင့်။

အမျိုးကိုထောက်ပံ့ခြင်းမှာ ဘုရားအလောင်းတို့၏ ကျင့်ရိုးဖြစ်သည်။ အလောင်းတော် များသည် အမျိုးသားများ အကျိုးဆောင်ခြင်း ဘေးရန်ကာကွယ်စောင့် ရှောက်ခြင်း စသည်ဖြင့် အစဉ်အမျိုးသားတို့၏ အကျိုးများကို ပြုကျင့်ခဲ့ ရာ ဉာတတ္ထစရိယာ-ဟု စရိယာတစ်ရပ်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့၏။ တခါက ပုရောဟိတ် တစ်ဦး၏ခေါင်းပေါ် ကျီးတစ်ကောင်က မစင်စွန့်ချခဲ့ရာ ပုရောဟိတ် စိတ်ဆိုး၍ ကျီးတွေအပေါ် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခဲ့သည်။ တနေ့ ဘုရင့်ဆင်တင်းကုပ် မီးလောင်၍ ဆင်တွေအနာရခဲ့ရာ ဆင်ဆရာတွေ ပျောက်အောင် မတတ်နိုင်ကြသဖြင့် ဘုရင်အားလျှောက်သော် ဘုရင်က ပုရောဟိတ်အား မေး၏။ ပုရောဟိတ်က အချက်ပေါ်ပြီဟု စဉ်းစားမိကာ “ကျီးဆီရလျှင် ပျောက်နိုင်ကြောင်း” လျှောက်၏။ ဘုရင်က “ကျီးတွေသတ်၍ ကျီးဆီထုတ်ရန်” အမိန့်ပေးတော့သည်။ ဘုရင့်အမိန့်အရ ကျီးတွေသတ်ပြီး အဆီ ထုတ်သော်လည်း အဆီမရပဲ ကျီးသေသာ နေရာအနှံ့စုပုံလျက်ရှိ၏။

ထိုအချိန်တွင် ဘုရားအလောင်း ကျီးမင်းသည် ကျီးရှစ်သောင်းနှင့်အတူ သုသာန်၌နေ၏။ ကျီးတို့၏ဘေးရန်ကို ကြားရ၍ “ငါမှတပါး ငါ့အမျိုးသားတို့ဘေးရန်ကို ကာကွယ်နိုင်မည့်သူမရှိ”ဟု စဉ်းစားမိသဖြင့် မိမိ၏ပါရမီတို့ကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် မေတ္တာပါရမီ ရှေ့သွားပြုကာ တရှိန်ထိုး ပြူတင်းပေါက်မှဝင်လျက် ဘုရင်၏ပလ္လင်အောက်မှာ ဝပ်နေ၏။ အတန်ကြာ အပန်း ပြေမှ မေတ္တာပါရမီကို ဆင်ခြင်လျက် ပလ္လင်အောက်မှထွက်ကာ ဘုရင်ကို လျှောက်သည်မှာ “အရှင်မင်းကြီး ဘုရင်မည်သည်မှာ စဉ်းစားဆင်ခြင် ပြုသင့်ပါသည်၊ မိမိပြုလုပ်သည့် အလုပ်မှာ တကယ်အကျိုးရှိမှ လုပ်သင့်ပါ၏။ အကျိုးမရှိပဲ အများဆင်းရဲမည်ဆိုလျှင် မလုပ်ထိုက်ပါ၊ ကျွန်တော်တို့ ကျီးမည်သည်မှာ အဆီမရှိပါ၊ ပုရောဟိတ်သည် ရန်ငြိုးကြောင့် လိမ်ပြောခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။” ဤသို့ဆိုသော ကျီး၏စကားကို ကြားရသော် ရှင်ဘုရင်လည်း အလွန်ကြည်ညို၍ ရွှေအင်းပျဉ်ပေါ်တွင် နေစေလျက် မင်းသုံး မင်းဆောင် အစားအစာတို့ကို ကျွေးမွေးပြီးလျှင် ကျီးများမှာ အဆီမရှိခြင်းအကြောင်းကို မေး၏။

“ကျွန်တော်တို့ကျီးများမှာ အမြဲထိတ်လန့်သော စိတ်နှလုံးရှိကြပါသည်၊ သတ္တဝါအများကို ညှဉ်းဆဲတတ်ကြသည်၊ထို့ကြောင့် ကျွန်တော်တို့ ကျီးတွေမှာ အဆီမရှိခြင်း ဖြစ်ပါသည်ဟု ကျီးမင်းလျှောက်သော် ဘုရင်လည်း အလွန်အားရ နှစ်သက်ကြည်ညိုလှ၍ ကျီးမင်းအား မင်းအဖြစ်ကိုပင် အပ်နှင်း၏။ ကျီးမင်းလည်း မင်းအဖြစ်ကို လက်မခံ ပြန်အပ်ခဲ့၍ သတ္တဝါတို့၏ ဘေးမဲ့ကိုတောင်းရာ တောင်းသည့်အတိုင်း ပေးသည့် အပြင် ကျီးတို့အတွက် အစာကိုအမြဲ ဒါနပြုလေသည်။ (ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၁၀)

အမျိုးသားအားလုံးယူ။

အလောင်းတော်များ မိမိအမျိုးသားများအတွက် အနစ်နာခံခဲ့ပုံ ကူညီစောင့်ရှောက် ကာ ကွယ်ခဲ့ပုံများကို ဇာတကဋ္ဌကထာများ၌ အတော်ပင်တွေ့ရပါသည်။ ဉာတတ္ထစရိယာ၌ ဉာတိဆိုသည်မှာ သွေးသားတော်စပ်သော အမျိုးမျှသာ မဟုတ်ပဲဇာတ်တူ ကိုယ့်အမျိုးသားများကိုလည်း ဉာတိဆိုရ၏။ ဤ၌လည်း အားလုံး ကိုယ့်အမျိုးသားများကို ဉာတကဟု ယူသော် ပို၍ပြည့်စုံရာ၏။ ယူဖို့သာ အစဉ်ကြည့်တတ်သူမှာ စိတ်ထားသဘောထား သေးသိမ်သူ ကျဉ်းမြောင်းသူဖြစ်၏။ ထိုသူမျိုးမှာ မိမိဆွေမျိုးအပေါ်ကူညီရန် သတိမရတတ်၊ တမျိုးသားလုံးအပေါ်မှာ ဆိုဖွယ်ပင်မရှိ။ အများအကျိုး လိုလားသောသူမှာ စိတ်ထားသဘောထား ကြီမားသောသူတည်း။ ထိုသူမျိုးမှာ မိမိ ဆွေမျိုးသာမက တတ်နိုင်လျှင် တမျိုးသားလုံးကောင်းစားအောင်ပြုရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေတတ်၏။ မိမိဆွေမျိုး အမျိုးသားများအပေါ် ကောင်းဖို့ရာမှာ မေတ္တာ, ကရုဏာ အရင်းခံဖြစ်ရာ ထိုတရားများ ထွန်းကားသော ခေတ်အခါကဆိုလျှင် ဤဉာတိသင်္ဂဟမှာ သူတပါးက ဆုံးမဖွယ်မလို။ အရိုးစွဲနေသော အကျင့်ဖြစ်ကာ အချင်းချင်း ကူညီရိုင်းပင်းလျက် တသားတည်း ညီညွတ်လျက်ရှိရာ သာယာသောခေတ် ဖြစ်တော့သည်။ မေတ္တာ, ကရုဏာ ခေါင်းပါးသော ခေတ်အခါမှာမူ တမျိုးသားလုံး မဆိုထားဘိ ဆွေမျိုးချင်းပင် ကွဲပြားလျက် မသာမယာ ဖြစ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် သာယာသောလောက ဖန်တီးဖို့ရာ ဤဉာတိသင်္ဂဟ မင်္ဂလာမှာ လွန်စွာ အရေးပါလှပေသည်။

အနမတဂ္ဂ။

“န သော ဘိက္ခဝေ သက္ကော သုလဘရူပေါ၊ ယော န မာတာဘူတ ပုဗ္ဗော” စသော အနမတဂ္ဂ ဒေသနာတော် အရဆိုလျှင် ဤမျှရှည်လျားစွာ ကျင်လည်ခဲ့ရသော သံသရာတခွင်၌ အမိ အဘ, ညီအစ်ကို မောင်နှစ်မ စသည် မဖြစ်ဘူး မတော်စပ်ဘူးသူ မရှိ၊ အားလုံး တော်စပ်ကြဘူးသည်ချည်းပင်။ (သံ၊၁၊၃၉၅) ဤဒေသနာ နှလုံးသွင်းမိလျှင် အားလုံးပင် ဆွေမျိုးချည်း ဖြစ်ကြသည် ဟူသော ရင်းနှီးချစ်ခင်ကြင်နာသည့်စိတ်ထား ထားနိုင်ကြ၍ ကြီးမားသော စိတ်ထားရှိသူများ ဖြစ်နိုင်ကြမည်ဖြစ်ရာ ကိုယ့်အမျိုးသားများ အပေါ်မှာ စိတ်ထားကြီးမား ကျယ်ပြန့်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေ။

အယံ နိဇော ပရောဝါတိ၊ ဂဏနာ လဟုစေတိနံ။
ဥဒါရစရိတာနံ တု၊ ဝသုဓေဝ ကုဋုမ္ဗဏံ။ (ဟိတောပဒေသ)

အယံ၊ ဤသူကား။ နိဇော၊ ကိုယ်နှင့်ရင်းသူ အတွင်းလူဖြစ်၏။ အယံ၊ ဤသူကတော့။ ပရောဝ၊ အပဖြစ်သူ တစိမ်းလူသာတည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ လဟုစေတိနံ၊ စိတ်ထားပေါ့ပျက် မလေးနက်မူ သေးသိမ်သူတို့၏။ ဂဏနာ၊ ကိုယ့်လူ သူ့လူ နှစ်မူထားလျက် တွက်ဆချက်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်တတ်ပါပေ၏။ ဥဒါရစရိကာနံ တု၊ စိတ်နေသဘောထား ကြီးမားမြင့်မြတ်သူတို့ အတွက်မှာ။ ပသုမာ၊ ကမ္ဘာ့ဗွေခွင် မြေတစ်ပြင်လုံးသည်။ ကုဋုမ္ဗကံ ဧဝ၊ အိမ်ထောင်တစ်ခုတည်း မိသားစုချည်းအနေ ဖြစ်ရပါပေသတည်း။

---

အနဝဇ္ဇကမ္မ။

သတ်ခြင်းခိုးခြင်းစသော အမှုများမှာ လောက၌ မင်းပြစ်မင်းဒဏ်လည်း ခံရတတ်၏။ သံသရာပြစ်ခေါ် အပါယ်ကျခြင်းလည်း ဖြစ်ရ၏။ ထို့ကြောင့် သာဝဇ္ဇကမ္မ (=အပြစ်နှင့်တကွဖြစ်သော အလုပ်များ)ဟု ဆိုရ၏။ ထိုကဲ့သို့ မင်းပြစ် မင်းဒဏ်လည်းမရှိ အကုသိုလ်လည်း မရှိသော အလုပ်များကို အနဝဇ္ဇကမ္မ (=အပြစ်မရှိသော အလုပ်) ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုအလုပ်များကား ဥပုသ်စောင့်ခြင်း ဝေယျာဝစ္စပြုခြင်း အများ အရိပ်ခိုနားရန် သစ်ပင်စိုက်ခြင်း, အများသုံးဖို့ ဥယျာဉ်တည်ခြင်း, တံတားဆောက်ခြင်း, လမ်းပြင်ခြင်း, ရေတွင်း ရေကန်တူးခြင်း စသည့် ကောင်းမှု ဖြစ်သော အလုပ်များတည်း။ မကောင်းသောအလုပ်များကြောင့် ပြင်ရသူ ခံရသူအားလုံး စိတ်မသက်သာ ဆင်းရဲကြရ၏၊ အမင်္ဂလာသာတည်း။ ဆိုခဲ့ပြီး ကောင်းမှုများကား အများတကာ ကိုယ် ချမ်းသာ စိတ်ချမ်းသာ သာယာပျော်ရွှင်မှုကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ အများကောင်းကျိုး ပြုသူဖြစ်၍ အများ၏ ချစ်မြတ်နိုးခြင်း လေးစားခြင်း ချီးမွမ်းခြင်းကို ခံရ၏။ မိမိမှာ တွေးတိုင်း အာရုံပြုမိတိုင်း စိတ်ချမ်းသာရ၏။ သေခါနီး ထိုကုသိုလ် အာရုံများဖြင့် ကောင်းသောနိမိတ်များထင်ကာ သုဂတိဘုံ ရောက်မည်မှာ သေချာနေတော့၏။ ထို့ကြောင့် ဤအမှုများမှာ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာဖြစ်လေသည်။

မာဃလုလင်။

ဤအနဝဇ္ဇကမ္မ-အရာ၌ မာဃလုလင်မှာ နမူနာပင်ဖြစ်၏။ မစလရွာမှ မာဃလုလင်ကား ဒါနပြု၏။ သီလစောင့်ထိန်း၏။ ရပ်ရွာသာယာရေး ကောင်းမှု၌ စိတ်ဝင်စား၏။ ထိုရွာ၌ အိမ်သုံးဆဲ့သုံးအိမ်ရှိရာ မာဃလုလင်၏ သွန်သင်ဆွဲဆောင်ချက်အရ သုံးကျိပ်သုံးယောက်လုံး စိတ်တူကိုယ်မျှ ဒါနသီလကုသိုလ်မြဲကြသည့်ပြင် ရပ်ရွာ သာယာရေး ကောင်းမှုပြုကြ၏။ လမ်းများကို ညီညာအောင် ကျောက်တုံးဖြင့် လှိမ့်ပြင်ကြ၏။ လှည်း ရထားသွားလမ်းများ၌ ဝင်ရိုးမလွတ်သော သစ်ပင်များ လှဲရှင်းပစ်ကြ၏။ ယာဉ်လမ်းကို ညှိကြ၏။ တံတား ခင်းကြ၏။ ရေကန်တူးကြ စရပ်ဆောက်ကြ၏၊ လူတွေလည်း စိတ်ကောင်း ရပ်ရွာလည်း ရှုချင်ဖွယ်ဖြစ်၍ မစလရွာမှာ သာယာပျော်ရွှင်ဖွယ် ဖြစ်လာလေသည်။

ရှေးအခါက သူတို့ အရက်သောက် သားငါးသတ်ဖြတ်နေစဉ် သူတို့ထံမှ လာဘ်ရနေသော ရွာစားသည် ယခု ကောင်းမှုရှင် သူတော်ကောင်းတွေချည်း ဖြစ်နေသောအခါ လာဘ်မရတော့၍ ဤရွာသားတွေ သူခိုးဓားပြများ ဖြစ်ကြောင်း မင်းအား လျှောက်၏။ ရှင်ဘုရင်လည်း မစုံစမ်းမစစ်ဆေးပဲ … အားလုံး ဆင်နှင့် နင်းသတ်ရန် အမိန့်ပေးတော့သည်။ မင်းရင်ပြင်မှာ အားလုံးအိပ်စေ၍ နင်းမည့်ဆင်ကို ဆွဲလာ၏။ ထိုအခါ မာဃလုလင်က “မင်းတို့ ကိုယ့်သီလကိုယ် ဆင်ခြင်ကြ ကုန်းတိုက်သူ ရွာစား သတ်ခိုင်းသောဘုရင် သတ်မည့်ဆင်နှင့် မိမိကိုယ်ပါ အားလုံးအပေါ်မှာ ညီတူညီမျှ မေတ္တးပွားကြ”ဟု ဩဝါဒပေး၏။ မာဃလုလင် ဆိုတိုင်း လိုက်နာကြရာ နင်းခိုင်းသော ဆင်မှာမနင်းဝံ့ပဲ သည်းထန်စွာ အော်မြည်ထွက်ပြေး၏။ တစ်ကောင်ပြီး တစ်ကောင်လဲကာ ဆွဲလာပြီး နင်းစေသော်လည်း အားလုံး ပြေးကြသည်ချည်းပင်။ ထိုအခါ ဘုရင်က “သူတို့မှာ ဆေးရှိလိမ့်မည်ရှာကြ”ဟု ခိုင်းရာ ရှာသော်လည်း ဆေးမတွေ့ရ “မန္တန်ရွတ်ခြင်း ဖြစ်လိမ့်မည်၊ မေးကြစမ်း”ဟုခိုင်း၍ မေးသောအခါ မာဃ-က မန္တန်ရှိကြောင်း ပြော၏။ ရှင်ဘုရင်က အားလုံးခေါ်စေပြီး “သင်တို့မန္တန် ပြောကြစမ်း”ဟု ဆိုသော် မာဃလုလင်က “ကျွန်တော်တို့ မှာ တခြားမန္တန်တော့ မရှိပါ၊ ကျွန်တော်များအားလုံး သူ့အသက်မသတ်၊ သူ့ဥစ္စာမခိုး၊ သူ့သားမယား မပြစ်မှား၊ လိမ်မပြော၊ အရက် မသောက်၊ ဒါနပြု, မေတ္တာပွါးကာ လမ်းပြင် ရေကန်တူး, စရပ်ဆောက်ကြပါသည်။ ဤအမှုအားလုံးပင် မန္တန်လည်းဆိုရ ပရိတ်အရံအတားလည်း ဖြစ်ပါသည်”ဟု လျှောက်၏။ ရှင်ဘုရင်လည်း သူတို့အားလုံးကို ကြည်ညိုအားရ၍ ရွာစား၏ စည်းစိမ်နှင့်ရွာကိုပါ သူတို့အား အပိုင်စား ပေးလေ၏၊ အားလုံး ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေပြုကာ သေသောအခါ တာဝတိံသာ၌ သိကြားသုံးကျိပ်သုံးယောက်ဖြစ်ကြလေသည်။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၉)

သောကကင်းဝေး အေးချမ်းရေး။

ကိုယ်ကျိုးသာ ကျင့်သူ, သူတပါးအကျိုးသာ ကျင့်သူ, ကိုယ်ကျိုး သူကျိုး နှစ်မျိုးလုံးကျင့်သူ, နှစ်မျိုးလုံးမကျင့်သူဟု ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးရှိရာ ကိုယ်ကျိုးသာကျင့်သူမှာ ဥစ္စာစသည် ပြည့်စုံချင် ပြည့်စုံမည် ဖြစ်သော်လည်း စိတ်ချမ်းသာ ပျော်ရွှင်မှုကား အပြည့်အဝ ရလိမ့်မည်မဟုတ်။ သူကျိုးသာကျင့်သူ၌ မိမိအကျိုးအတွက် သောကဖြစ်ရတတ်သေး၏။ နှစ်မျိုးလုံးကျင့်သူမှာ သောကကင်းဝေး အေးချမ်းသသူတည်း။နှစ်မျိုးလုံးမကျင့်သူမှာ လောက၌ ဆုံးရှုံးသောသူတယောက်ဖြစ်၏။ အများအကျိုး အစဉ်ဆောင်သူမှာ အများ၏ချစ်ခင်လေးစား အရေးထားခြင်း ခံရသည့်အပြင် မိမိ၏ ထိုကောင်းမှုများကို မြင်ရတွေ့ရတိုင်း စိတ်ကြည်နူး၍ ရွှင်မြူးချမ်းသာကာ ပျော်လျက်ရှိ၏။ ဘေးကင်း ရန်ကင်း စိတ်ချမ်းသာခြင်းဖြင့် အစဉ်အမြတ်ထွက်လျက်ရှိ၏။ တစ်ရပ်တစ်ရွာ တစ်မြို့လုံး ထိုလူမျိုးတွေများလျှင် ထို အရပ်မှာ အစဉ်သာယာ အေးချမ်း ရွှင်လန်း ပျော်မွေ့ဖွယ်ရာသာ ဖြစ်၏။ ထို အရပ်မျိုး၌ လူ-လူချင်း မေတ္တာဖြင့် ဖွဲ့လျက်ရှိရာ ကွဲပြားမှု မရှိ၊ တစ်သားတည်း ညီညွတ် စည်းလုံးလျက်သာ ရှိမည်ဖြစ်၍ အနဝဇ္ဇကမ္မမှာ ရပ်ရွာစည်ပင်သာယာရေး လူလူချင်း စည်းလုံးညီညွတ်ရေး, ကုသိုလ်အမြဲ ဖြစ်ရေး အတွက် လေးလေးနက်နက် လိုက်နာသင့်သော ကုသိုလ်မှု ဖြစ်ပေသည်။

(၁၉) အာရတီ ဝိရတီ ပါပါ၊ မဇ္ဇပါနာ စ သံယမော။
အပ္ပမာဒေါ စ ဓမ္မေသု၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၁၉) ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ပါပါ၊ မကောင်းမှုမှ။ ယာ အာရတိ စ၊ အကြင် စိတ်ဖြင့်ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယာ ဝိရတိ စ၊ အကြင် ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ မဇ္ဇပါနာ၊ သေရည်အရက် သောက်ခြင်းမှ။ ယော သံယမော စ၊ အကြင်စောင့်စည်းခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဓမ္မေသု၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌။ ယော အပ္ပမာဒေါ စ၊ အကြင် မမေ့မလျော့ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား သုံးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

မင်္ဂလာသုံးပါး စကားပြေ-နတ်သား၊ မကောင်းမှုမှ စိတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့် ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်း, သေရည် အရက်သောက်ခြင်းမှ စောင့်စည်းခြင်း, ကုသိုလ်တရားတို့၌ မမေ့ခြင်း၊ ဤသုံးပါးမှာ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာဖြစ်သည်။

---

မှတ်ချက်

အချို့က ဤဂါထာအရ “ပါပအာရတိ, ပါပဝိရတိ”ဟု မင်္ဂလာနှစ်ပါးခွဲခြား၍ မင်္ဂလာလေးပါးယူကာ “မာတာ ပိတု ဥပဋ္ဌာန” ကို မင်္ဂလာတပါး ယူပြီးလျှင် သုံးဆဲ့ရှစ်ပါး ရေတွက်ပြကြသေး၏။ ဤ၌ကား “အာရတီ ဝိရတီ ပါပါ”အရ မကောင်းမှုမှ ရှောင်ခြင်းတူသောကြောင့် ပါပဝိရတိ တစ်ပါးသာ ယူလျက် မင်္ဂလာသုံးပါး ရေတွက်ပြသော အဋ္ဌကထာနှင့် အညီ သုံးပါးသာ ယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

---

အာရတိ ဝိရတိ

ရမု-ဓာတ်၏ ရှောင်ခြင်းအနက်အားဖြင့် အာရတိနှင့် ဝိရတိ အတူပင်။ အာ နှင့် ဝိ ဥပသာရသာ ကွဲပြား၏။ သို့ကွဲပြားသော်လည်း ဥပသာရအတွက် အနက်မထူး၍ “အာရတီတိ အာရမဏံ၊ ဝိရတိတိ ဝိရမဏံ”ဟု ရှောင်ခြင်း သာမန်ပင် သဒ္ဒါနက်ဖွင့်၏။ အဋ္ဌသာလိနီ လောကုတ္တရာအဖွင့်၌ “အာရကာ ရမတီတိ အာရတိ=ဝေးစွာ ရှောင်တတ်သောကြောင့် အာရတိမည်၏၊ ဝိနာ တေဟိ ရမတီတိ ဝိရတိ=ထိုတရားများနှင့် ကင်းအောင် ရှောင်တတ်သောကြောင့် ဝိရတိ မည်၏”ဟု ဥပသာရနှစ်ခု အထူးဖွင့်၏။ ဤအခွင့်မျိုးကို နည်းမှီ၍ “အာရတိ=ဝေးစွာ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ ဝိရတိ=အထူးသဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်း”ဟုလည်း အနက်ဆိုကြ၏။
အဋ္ဌသာလိနီ၌ ဥပသာရအနက်ကို ဖွင့်သော်လည်း နှစ်ပုဒ်မှာ အနက်ထူးမရှိ၊ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း ဆို၏။ ဤ၌ကား သဒ္ဒါနက် မထူးသော်လည်း အနက်အဓိပ္ပါယ် ကွဲပြားရမည်ဖြစ်ရာ အာရတိကား စိတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ဝိရတိကား ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဟု ရှောင်ကြဉ်ပုံ ကွဲပြားဟန် အဋ္ဌကထာ ဖွင့်၏။
ဤသို့ဖွင့်ခြင်းမှာ ထောက်ထားဖွယ် အရပင် ဖြစ်၏။ ဝိရတိကို အဘိဓမ္မာ၌ ကာယဒုစရိုက် ဝစီဒုစရိုက်နှစ်ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကိုသာ ပြရာ ဝိရတိအရ ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါးဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းရ၍ အာရတိအရ စိတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသာ ယူရတော့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အာရတိ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းမှာ ကိုယ်, နှုတ်, စိတ် သုံးပါးလုံးဖြင့်ပင် ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ဖြစ်၏။ သို့သော် ဝိရတိက ကိုယ်နှုတ် နှစ်ပါးဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကို ဟောနေပြီဖြစ်၍ ပါရိသေသ (=အကြွင်းကို ယူရသော) နည်းအတိုင်း အာရတိအရ စိတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသာ ယူရတော့သည်။ ပုညဉာဏသမ္ဘာရ, ဂေါဗလိဗဒ္ဒ နည်းလည်း ဆိုရ၏။

---

မှတ်ချက်

အာရတိ ဝိရတိမှာ ဂါထာ၌ ဆန်းအတွက် အာရတီ ဝိရတီ ဖြစ်နေသည်။ ဤ အာရတီ ဝိရတီပုဒ်ကဲ့သို့ပင် နောင်အခါ အနက်ပေးရာ၌ ပါဠိနှင့်မတူပဲ ကွဲလွဲနေသော အချို့ပုဒ်များကို တွေ့ရပါက ပါဠိ၌ ဆန်းအတွက် တမျိုးပြောင်းလွှဲနေသော ပုဒ်များဖြစ်ကြောင်း သိပါလေ။

---

စိတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ပုံ

အကုသိုလ်၌ အပြစ်မြင်အောင်ရှူလျက် စိတ်ဖြင့် မပြုရန် ကြံတွေးခြင်း ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်ခြင်းကို စိတ်ဖြင့်ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဟု ဆိုအပ်၏။ ပါဏာတိပါတ-စသော မကောင်းမှုမှာ ငရဲ, တိရစ္ဆာန်, ပြိတ္တာတို့၌ ဖြစ်စေတတ်၏။ ထိုအမှုတို့၏ အပေါ့ဆုံး အပြစ်ကိုဆိုလျှင် အသက်သတ်သူမှာ အသက်တိုတတ်၏။ ခိုးသူမှာ ဥစ္စာပျက်စီးတတ်၏။ သူ့သားမယား ပြစ်မှားသူမှာ ရန်သူများတတ်၏။ လိမ်ပြောသူမှာ မတရားစွပ်စွဲ ခံရတတ်၏။ ဤသို့စသော အချက်များကို အဋ္ဌင်္ဂုတ္တရ သဗ္ဗလဟုသသုတ် (အံ၊၃၊၇၇၊ ဒုရိတဝိပါကသုတ်)၌ ဟောတော်မူ၏။ ဤအပြစ်များကို ဆင်ခြင်လျက် စိတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဖြစ်၏။
ထို့ပြင် မူလပဏ္ဏာသ သလ္လေခသုတ် (မ၊၁၊၅၂) ၌ “စုန္ဒ" ကုသိုလ်တရားတို့၌ စိတ်ဖြစ်ရုံမျှပင် ကျေးဇူးများလှ၏ဟု ငါဘုရား ဟော၏။ ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် ပြုအပ်သော် ဆိုဘွယ်မရှိတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူတပါးတို့သည် ညှဉ်းဆဲတတ် သူများ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်၊ ဤအရာ၌ပင် ငါတို့သည် မညှဉ်းဆဲသူများ ဖြစ်ကြမည်ဟု စိတ်ကိုဖြစ်စေရမည်။ သူတပါးတို့သည် အသက်ကို သတ်သူများဖြစ်ကြလိမ့်မည်၊ ဤအရာ၌ ငါတို့သည် အသက်သတ်မှုမှ ရှောင်ကြဉ်သူများ ဖြစ်ကြမည်ဟု စိတ်ကို ဖြစ်စေရမည်” စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူ၏။ ဤအချက်လည်း စိတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ပုံ တစ်မျိုးပင်ဖြစ်၏။

---

ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

ဝိရတိ၌ သမ္ပတ္တဝိရတိ, သမာဒါနဝိရတိ, သမုစ္ဆေဒဝိရတိဟု ရှောင်ကြဉ်ပုံ သုံးမျိုး အဋ္ဌကထာ၌ပြ၏။ သမ္ပတ္တ=ကြုံကြိုက်လာ တိုက်ဆိုင်လာသော ဝတ္ထုမှ၊ ဝိရတိ=ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ သိက္ခာပုဒ် ဆောက်တည် ထားသည် မဟုတ်ပဲ မိမိ၏ ဇာတ်, အမျိုး, အရွယ်, ဗဟုဿုတစသော ဂုဏ်ကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် “ငါလိုလူ ဤအမှုမျိုး မလုပ်ထိုက်”ဟု ရှောင်ကြဉ်ခြင်းမျိုးတည်း။ ဤအချက်ဝယ် အဋ္ဌသာလိနီ၌ စက္ကနဥပါသကာ ဝတ္ထုကိုပြ၏။ ထိုဥပါသကာ၏ မိခင် ရောဂါဖြစ်သောအခါ ဆရာက ယုန်သားအစိုလိုသည်ဟု ဆို၏။ အစ်ကို၏ စေခိုင်းချက်အရ လယ်ထဲ ယုန်ရှာထွက်ခဲ့ရာ စပါးအနုများကို စားနေသော ယုန်ကလေးသည် လူသံကြား၍ပြေးစဉ် နွယ်တခု၌ ငြိနေ၍ဖမ်းမိ၏။ ထို့နောက် ငါ့အမိ အသက်ရှင်ရေးအတွက် သူတပါးအသက်ကို သတ်ဖြတ်ရခြင်းမှာ မသင့်တော်ဟု ယုန်ကလေးကို လွှတ်ပစ်၏။ အိမ်ရောက်သောအခါ အစ်ကို၏ အကြိမ်းခံရ၏။ သူကား အမိထံသွားပြီး 'ကျွန်တော် တတ်သိသည့်အရွယ်ကစ၍ သိလျက် သူတပါးအသက်ကို မသတ်ခဲ့စဘူး’ ဟု သစ္စာဆိုလျက်ရပ်၏။ ထိုသစ္စာကြောင့် အမိ၏ရောဂါမှာ ချက်ချင်းပျောက်ကင်းလေသည်။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၆)

---

သမာဒါန, သမုစ္ဆေဒ

သိက္ခာပုဒ် ဆောက်တည်လျက် ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကား သမာဒါန ဝိရတိတည်း။ ထိုဝိရတိကို ဥတ္တရ ဝဍ္ဎမာန, မာနတောင်နေ ဥပါသကာဝတ္ထုဖြင့် ပြ၏။ ထိုဥပါသကာသည် ပိင်္ဂလဗုဒ္ဓရက္ခိတ မထေရ်ထံ သိက္ခာပုဒ်ယူပြီးလျှင် လယ်ထွန်နေ၏။ ထို့နောက် နွားပျောက်၍ တောင်ပေါ်တက်ရှာစဉ် စပါးကြီးမြွေက ရစ်ပတ်ဖမ်းယူ၏။ မိမိပါလာသော ပဲခွပ်ဖြင့် မြွေခေါင်းဖြတ်မည်ကြံ၏။ ““ငါလေးစားအပ်သော ဆရာထံ သီလခံယူ ဆောက်တည်ထားလျက် သီလဖျက်လျှင် မတော်ပါတကား”ဟု ကြံပြန်၏။ ဤသို့ သုံးကြိမ်တိုင် စဉ်းစားပြီးနောက် “ငါ့အသက်သာစွန့်မည်၊ သိက္ခာပုဒ်ကိုဖြင့် မစွန့်”ဟု ပဲခပ်ကို တောထဲသို့ လွှင့်ပစ်လိုက်၏။ ထိုအခိုက်၌ပင် စပါးကြီးမြွေမှာ သူ့ကိုလွှတ်၍ ထွက်သွားသည်။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၆)
မဂ်နှင့်ယှဉ်သော ဝိရတိမှာ သမုစ္ဆေဒဝိရတိတည်း။ ထိုဝိရတိဖြစ်ပြီးသော အရိယာတို့မှာ သူ့အသက်သတ်မည်ဟု စိတ်မျှပင် မဖြစ်တော့ပေ။ ငါးပါးသီလပါ “ပါဏာတိပါတ”စသော ဘေးရန်ငါးမျိုး ငြိမ်းလေပြီ။

---

ပါပ အရ

ပါပဝိရတိဖြင့် ကာယဒုစရိုက်သုံးပါး, ဝစီဒုစရိုက် လေးပါးမှ ရှောင်ခြင်းကိုယူ၍ ပါပအာရတိမှာ မနောဒုစရိုက်သုံးပါးမှ ရှောင်ခြင်းကို ယူသော် ပါပအရ ဒုစရိုက်ဆယ်ပါးလုံးပင် ပါဝင်ရာ၏။ သို့သော် အဋ္ဌကထာက ငါးပါးသီလမှ မဇ္ဇပါနကို တိုက်ရိုက်ဆိုမည်ဖြစ်၍ ကျန်ပါဏာတိပါတ စသော လေးပါးကို ယူ၏။ ထိုသို့ယူခြင်းမှာ “အရိယ သာဝကအား ဘေးရန်ငါ့းပါး ငြိမ်းလေပြီ”ဟူသော ဒေသနာကို အာရုံပြု၍၎င်း, သိင်္ဂါလသုတ်၌ အရိယသာဝကအား သတ်မှု, ခိုးမှု, ကာမ၌ မှားယွင်းမှု, မုသားပြောမှုဟူသော ကမ္မကိလေသ (=ညစ်နွမ်းကြောင်း အမှု) လေးပါးကို ပယ်ပြီးဖြစ်ကြောင်း ဟောသောဒေသနာကို ထောက်ဆ၍၎င်း ပါပအရ ထိုလေးပါးကိုသာ ယူခြင်းဖြစ်၏။
အရိယသာဝက-ကား ပိသုဏဝါစာစသော ဒုစရိုက်များမှလည်း ရှောင်သည်မှာ ထိုထိုဒေသနာအရ ထင်ရှား၏။ သို့သော် “မုသာဝါဒ တရားတစ်ခုကို လွန်ကျူးနိုင်သော လူလိမ်အဖို့ မပြုနိုင်သော အကုသိုလ်ဟု မရှိ” ဟူသော ဓမ္မပဒ၊၃၉)အရ မုသာဝါဒရှောင်နိုင်သူဖြစ်လျှင် ပိသုဏဝါစာ စသည်ကိုလည်း ပြောဆိုမည် မဟုတ်တော့ပေ။ ငါးပါးသီလမှ ထိုမုသာဝါဒကို ရှောင်ခြင်းဖြင့်ပင် ဒုစရိုက်ရှောင်မှုပြီးစီး၍ ငါးပါးသီလကို အရိယလက်သုံး အရိယကန္တ သီလအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်လျှင် ပါပအရ ဆိုခဲ့ပြီးလေးပါးယူသည်မှာ သင့်မြတ်လှပေ၏။

---

ဟိရီဩတ္တပ္ပ

ဟိရီ ဩတ္တပ္ပတရားထွန်းကားလျက် ရှက်တတ်ကြောက်တတ်သော ခေတ်အခါ၌ အကုသိုလ်မှုပြုရန် ဝန်လေးကြ၏။ အကုသိုလ်မှုကို ရှက်ရကြောက်ရမှန်း မသိသော ခေတ်အခါ၌ အကုသိုလ် ဓမ္မများ ထွန်းကား၏။ ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပသည် ကုသိုလ်တရားတို့၏ အထူးသဖြင့် သီလ၏အခြေခံ အကြောင်းရင်းပင်တည်း။
မိမိအမျိုး ဘိုးဘွား မိဘ အဆက်ဆက်တို့မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်၍ မကောင်းမှု မပြုကြသည်ကို တွေးမိသောအခါ အမျိုးဂုဏ်ကို အာရုံပြု၍ အကုသိုလ်မှုပြုရန် ရှက်လာတတ်၏။ မိမိအရွယ်, မိမိ၏ပညာ, ဗဟုသုတ, ဂုဏ် စသည်ကို တွေးမိသောအခါလည်း အကုသိုလ်ပြုရန် ရှက်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် အမျိုးဇာတ်, အရွယ်, သုတဂုဏ်စသည်မှာ ဟိရီ (=ရှက်မှု) ဖြစ်ရန် အကြောင်းများဖြစ်၏။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တစ်ဦးအနေဖြင့် ဘုရားမကြိုက်သော အကုသိုလ်မှုပြုလျှင် သူတကာ ကဲ့ရဲ့လိမ့်မည်။ အထူးသဖြင့် ပညာရှိများ ကဲ့ရဲ့လိမ့်မည်။ အပါယ်သို့လည်း ကျရောက်လိမ့်မည်။ ဤအချက်များ တွေးမိသောသူအား ဩတ္တပ္ပ (=လန့်မှု) ဖြစ်လာ၏။ အကုသိုလ်မပြုဝံ့။
ထို့ကြောင့်ပင် ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပတရားနှစ်ပါးကို လောကပါလ (=လောကသားတို့ကို အကုသိုလ်မှ ကွယ်ကာစောင့်ရှောက် တတ်သော တရား) ဟု၎င်း, ဒေဝဓမ္မ (ကုသိုလ်ဖြစ်ရန် သမ္မုတိ, ဥပပတ္တိ, ဝိသုဒ္ဓိ နတ်ဖြစ်ရန် အကြောင်းဖြစ်၍ ထိုနတ်တို့၏တရား) ဟု၎င်း ဟောခဲ့၏။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၉) ထို့ကြောင့် ဟိရီဩတ္တပ္ပ ကင်းခြင်းသည် အကုသိုလ်ဖြစ်ကြောင်း ဘေးအမျိုးမျိုး ဆင်းရဲအမျိုးမျိုးဖြစ်ကြောင်း မကောင်းသော အမင်္ဂလာသာ။ အရှက်အကြောက်ရှိခြင်းမှာ ကုသိုလ်ဖြစ်ကြောင်း ချမ်း သာကြောင်း ကောင်းသောကျက်သရေ မင်္ဂလာဖြစ်ရာ ဟိရီဩတ္တပ္ပဖြင့် ပါပဝိရတိမင်္ဂလာကို အစဉ်မကွာ ထိန်းသိမ်းထိုက်ပေ၏။

---

မဇ္ဇပါနသံယမ

မဇ္ဇ=ယစ်မူးကြောင်း သေရည်အရက်အမျိုးမျိုး၊ မူးယစ်စေတတ်သော စိမ်၍ချက်၍ ပြုအပ်သော အရက်အမျိုးမျိုး၊ မစိမ်မချက်ပဲ အလျဉ်ဖြင့် ပြင်းလာသော ထန်းရည်, ဓနိရည် စသည်နှင့် မူးယစ်စေတတ်သော ဘိန်းစသော အရာအားလုံးကိုပင် မဇ္ဇဟု ဆိုသည်။

“သောက်စား သေစာ၊ အခါမဲ့လှည့်၊ ပွဲကြည့်လောင်းစား၊ ဆိုးဝါးမိတ်ဆက်၊ အပျင်းဖက်သော်၊ ယွင်းပျက်ဥစ္စာ၊
ကုန်ကြောင်းသာ၊ ခြောက်ဖြာဝေးဝေးရှောင်”

အရ အရက်သေစာသောက်စားခြင်း, ညအချိန်မဲ့ လျှောက်သွားခြင်း, ပွဲလမ်းသဘင်ကြည့်ရှုခြင်း, လောင်းကစားခြင်း, မိတ်ဆွေယုတ်နှင့်ပေါင်းခြင်း, ပျင်းရိခြင်း၊ ဤခြောက်ပါးမှာ ဥစ္စာပျက်စီးကြောင်းဟု သိင်္ဂါလသုတ် (ဒီ၊၃၊၁၄၈) ၌ ဟောတော်မူ၏။ ဤဒေသနာအရ အရက်သေစာ သောက်ခြင်းမှာ ဥစ္စာစီးပွါးပျက်ကြောင်းဟု သိရသည်။

---

အပြစ်ခြောက်ပါး

ထို့ပြင် အရက်သေစာ သောက်ခြင်းကြောင့် အပြစ်ခြောက်ပါး ဖြစ်နိုင်ကြောင်းလည်း ဟောတော်မူ၏။ ထိုအပြစ်ခြောက်ပါးကား ၁-ဥစ္စာကုန်ခန်းပျက်စီးခြင်း၊ ၂-ခိုက်ရန်ပွါးများခြင်း၊ ၃-ရောဂါအမျိုးမျိုးဖြစ်စေတတ်ခြင်း၊ ၄-ဂုဏ်အသရေမဲ့ ကျော်စောမဲ့ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်ခြင်း၊ ၅-လျှို့ ဝှက်ဖုံးကွယ်ထိုက်သော ကိုယ်အင်္ဂါ များကို လှစ်ပြတတ်ခြင်း၊ ၆-ပညာဉာဏ်ကို အားနည်းအောင် ပြုတတ်ခြင်းတို့တည်း။

*ဥစ္စာဆုံးပါး၊ ခိုက်ရန်ပွါးခဲ့၊ နာများခြင်းကြောင်း၊
မကောင်းသတင်း၊ တွင်းအင်္ဂါလှန်၊ ပညာဉာဏ်လည်း၊ အားနည်းအောင်ပြု၊ ဤခြောက်ခု၊ သောက်မှုသေရည်ပြစ်။

---

ဥစ္စာပျက်စီးခြင်း

မူးမေ့နေသော အရက်သမားမှာ မိမိပစ္စည်း ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမှန်း မသိဖြစ်နေရာ ခိုးယူလုယက်ခံရခြင်း စသည်ဖြင့် ပစ္စည်းကုန်တတ်၏။ ပကတိစိတ်များမရှိပဲ ပြောင်းလဲ ဖောက်ပြန်နေသူဖြစ်ရာ ပင်ကိုက နှမြောတတ်သူ ဖြစ်စေကာမူ ထိုအခိုက် နှမြောရမှန်းမသိ အသုံးအဖြုန်း ခွဲခြားတတ်သူ ဖြစ်စေကာမူ အသုံးမပြု အဖြုန်းသာပြုတော့သည်။ အရက်သမား၌ အခြားအပျော်အပါး လောင်းကစား စသည်လည်း ဖက်တတ်ရာ အရက်ဖိုးကုန်ရုံသာမက အခြားကုန်ဖွယ်ရာတွေ များလာ၍ ဥစ္စာတွေ ကုန်ရတော့သည်။
ဆိုခဲ့ပြီး မဟာဓန သူဌေးသားကိုထောက်။ ရှေးက ဘုရားအလောင်း သူဌေးကြီးသည် ကုသိုလ်တွေ့ပြု၍ သိကြားအဖြစ် ရောက်ခဲ့၏။ ကျန်ရစ်သော သူဌေးကြီး၏ တစ်ဦးတည်းသော သားမှာ အရက်သမားဖြစ်ကာ ဥစ္စာတွေ အမျိုးမျိုးဖြုန်းရာ နောက်ဆုံးရှိသမျှ ကုဋေလေးဆယ်ကုန်၍ ခွက်လက်စွဲ တောင်းစားရသောဘဝ ရောက်ရ၏။ သိကြားမင်းက အလို ခပ်သိမ်း ပေးတက်သောအိုးကို ပေးအပ်ပြီး “ဤအိုး မကွဲသမျှ ပစ္စည်းမကုန်နိုင်၊ မင်း သတိထား”ဟု မှာကြား၍ ပြန်သွား၏။ ထိုအခါမှစ၍ အရက်ပြန်သောက်ပြီး ဖြုန်းတီးလေရာ တစ်နေ့သောအခါ အရက်မူးမူးနှင့် အိုးကလေးကို မြှောက် မြှောက် ဖမ်းနေရင်း လွှတ်ကျကာ အိုးကွဲလေတော့သည်။ ထိုအခါမှစ၍ ပြန်လည်တောင်းစားရသော ဘဝရောက်ကာ သူတကာ အိမ်နံရံမှီလျက် ကိုးကွယ်ရာမဲ့ သေဆုံးရရှာသည်။ (ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၈၈)

---

ခိုက်ရန်ပွါးခြင်း

အရက်မူးကား အရူးတစ်မျိုးပင်၊ အရက်သောက်မှုမှာ ဒုစရိုက်အမျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော ဆိုးဝါးသော အမှုဖြစ်ရာ အဋ္ဌင်္ဂုတ္တရ သဗ္ဗလဟုသသုတ် (အံ၊၃၊၄၇)၌ အရက်သောက်မှုကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်တလဲလဲပြုသူသည် ငရဲ, တိရစ္ဆာန်, ပြိတ္တာဘဝ ရောက်ရကြောင်း၊ သုရာပါန၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်မှာ အရူးအနှမ်း ဖြစ်တတ်ကြောင်း ဟောတော်မူ၏။ အရူးမည်သည် သူတပါးအား ဆဲရေးတတ် ရိုက်ပုတ်တတ်သကဲ့သို့ အမှုးသမားလည်း ပင်ကိုက ယဉ်ကျေးဖွယ်ရာသူ ဖြစ်စေကာမူ ထိုအခါ၌ ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါးဖြင့် ရမ်းကားတတ်သူ ဖြစ်တော့သည်။ ထို့ကြောင့် ပြန်အရိုက်အဆဲခံရခြင်း စသည်ဖြင့် ရန်များလှသည့်ပြင် မင်းပြစ်မင်းဒဏ်လည်း ခံရတတ်၍ အပြစ်များလှပေသည်။

---

ရောဂါဖြစ်ကြောင်း

အရက်သောက်များလျှင် ရောဂါအမျိုးမျိုး ဖြစ်တတ်ကြောင်း ယခုခေတ် ဆေးဖက်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်များက လက်ခံလျက် ရှိကြ၏။ အချို့က တော်ရုံသောက်လျှင် ဆေးဖြစ်သည်ဟု ဆင်ခြေပေးကြ၏။ သို့သော် တော်ရုံဖြင့် အားရသူ ရှားလှ၏။ “န ကိရတ္ထိ ရသေဟိ ပါပိယော=ရသတဏှာအောက် ဆိုးဝါးယုတ်ညံ့သော အရာမရှိ”ဟု ဧကနိပါတ်-ဝါတမိဂ ဇာတက (၄)၌ ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ဘေးမမြင်ရအောင် စွဲသည့်အခါ အားရတင်းတိမ်သည်ဟု မရှိပဲ အလွန်အကျွံ ဖြစ်လာမြဲတည်း။ တိကအင်္ဂုတ္တရ (၂၆၃)၌ “တိဏ္ဏံ ဘိက္ခဝေ ပဋိသေဝနာယ နတ္ထိ တိတ္ထိ” စသည်ဖြင့် အိပ်မှု အရက် သောက်မှု မေထုန်မှုများကို မရောင့်ရဲ တင်းမတိမ်နိုင်သော အချက်များအဖြစ် ဟောတော်မူ၏။ အချို့ ရောဂါအခြေမလှ၍ ဆေးဆရာက ဖြတ်ရန် ပြောသော်လည်း မဖြတ်နိုင်ပဲ အသက်နှင့်လဲ၍ သေသည်အထိ စွဲသွားသည်မှာ ရသတဏှာ၏ ဆိုးဝါးပုံပင် ဖြစ်၏။
ရှေးက ဗာရာဏသီပြည်၌ ငါးပါးသီလ စောင့်ထိန်းသော သောတ္ထိယ အမျိုးဟုရှိရာ ထိုအမျိုး၌ တစ်ဦးတည်းသောသားသည် ဗေဒင်သုံးပုံ တဖက်ကမ်းခတ် တတ်မြောက်သော ပညာရှိသူတဦး ဖြစ်၏။ သူကား အရက်သမားများ၏ ပရိယာယ်ဖြင့် လှည့်ပတ်ဖြားယောင်းချက်အရ အရက်စွဲသွားရာ ဖခင်က အမျိုးပျက်မည့်အရေး စီးပွါးပျက်မည့်အရေး ပြ၍ တားမြစ်သော်လည်း မရ။ မဖြတ်လျင် နှင်ထုတ်မည်ပြောသော်လည်း မရ။ ပြောမရသည့်အဆုံး ဖခင်က ရုံးခေါ်သွားကာ သားအဖြစ်မှ ပလပ်လျက် နှင်ထုတ်လိုက်သည်။ နောင်အခါ တောင်းစားရသော ဘဝရောက်ကာ ကိုးကွယ်ရာမဲ့ သေသွားရရှာသည်။ (အကျယ်ကို အသီတိ မဟာသုတသောမဇာတ် အဋ္ဌကထာမှာကြည့်)

---

အကျော်အစောမဲ့ခြင်း

အရက်မူးသမား မပြုနိုင်သော မပြုရက်သော အရာဟု မရှိ။ အရက်သောက်မှုကား အားလုံး ဒုစရိုက်စု အမှုအပြစ်တို့၏ဖြစ်ကြောင်း အခြေခံမကောင်းမှု ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ကျေးဇူးကြီးလှသော မိဘ ဆရာတို့ကိုပင် ရိုက်နိုင်သတ်နိုင်၏။ အလွန်ချစ်လှစွာသော ဇနီး သားသမီးတို့ကိုပင် ရိုက်နှက်နိုင် သတ်နိုင်၏။ အရက်သမားက မကောင်းသော အပြုအပြောမှန်သမျှ ပြုနိုင်ပြောနိုင် သည်ချည်းပင်။
ရှေးက အသားမပါလျှင် မစားတတ်သော အရက်သမား ဘုရင်တစ်ဦးမှာ မူးနေစဉ် အသားမရကြောင်း လျှောက်သော စားတော်ချက်အား မိမိရင်ခွင်၌ရှိသော သားတော်လေးကို လည်လိမ်သတ်ကာ ချက်ရန် ပစ်ပေးလိုက်၏။ နောက်တနေ့ အမူးပြေ၍ သိရသောအခါမှ နောင်တ အကြီးအကျယ်ရကာ ယူကြုံးမရဖြစ်ရ၏။ (ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၇၊) ထို့ကြောင့် အရက်သမားမည်သည် လူကဲ့ရဲ့ခံရခြင်း, မင်းဒဏ်သင့်ရခြင်း စသည်ဖြင့် မကောင်းသတင်းသာ ထွက်ရတော့သည်။

---

ဖုံးသင့်သောအင်္ဂါမျာယ လှစ်ပြတတ်ခြင်း

ဂုဏ်သရေရှိလူများမှာ လူရှေ့သူရှေ့၌ အင်္ကျီ ပုဆိုးစသည်ဖြင့် ဖုံးသင့်သော ကိုယ်အင်္ဂါကို ဖုံးလျက် သွားလာ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အရက် သမားကား လှစ်မပြဝံ့သော အင်္ဂါမရှိ။ မကောင်းမှုများ၏ အကာအကွယ်မှာ အရှက်အကြောက်ဖြစ်ရာ မူးနေသူ၌ အရှက်အကြောက်မှာ ဗလာဖြစ်နေ၍ ၎င်း၌ ရှက်ဖွယ်အမှုဟု မရှိတော့ချေ။
သာမာန်ပုဂ္ဂိုလ် မဆိုထားနှင့် အရှင်သာဂတလို ပုထုဇဉ် ဈာန်အဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးကြီး အရှင်ကိုပင် အရက်က အရှက်အကြောက်မရှိအောင် ပြုနိုင်၏။ တန်ခိုးကြီးသော နဂါးကြီးကို တန်ခိုးဖြင့် နှိမ်နင်းနိုင်၍ လူတွေက ကြည်ညို သောကြောင့် အိမ်တိုင်းအိမ်တိုင်းက အရက်ကပ်ကြရာ ထိုအရက်တွေကို သောက်လာသော အရှင်သာဂတသည် မြို့တံခါးအရောက် လဲတော့သည်၊ ဘုရားရှင်က မြင်၍ ရဟန်းတွေကို ဆောင်ယူခဲ့ကြရန် အမိန့်ပေးတော်မူ၏။ ကျောင်းရောက်၍ ဘုရားရှေ့မှာ ဘုရားဖက် ခေါင်းထားရာ အရှင်က လှည့်၍ ဘုရားဖက် ခြေပြု၏။ ရှေးက ဘုရားကို အလွန်ရိုသေလျက် အရှက်အကြောက်ကြီးသော အရှင်သာဂတ၏ ရိုသေရမှန်း ရှက်ကြောက်ရမှန်း မသိနိုင်အောင် ဖြစ်ရသည်မှာ ဆိုးဝါးလှသော အရက်တန်ခိုးကြောင့်သာတည်း။ (ဝိ၊၂၊၁၄၅)

---

ပညာအားနည်းအောင်ပြုတတ်ခြင်း

ပညာဟူ-သည် သတိ, သညာတို့နှင့် တွဲလျက်ရှိရာ သညာကင်းနေသော အမူးသမား၌ သတိကောင်းကောင်းမရှိရာ ပညာလည်း အားနည်းရတော့၏။ အရှင်သာဂတ အသိဉာဏ်ကင်းမဲ့လျက် မရှက်မကြောက် မရိုမသေ ဖြစ်ရသည်ကိုပင် ထောက်ထားအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးခေတ် ယခုခေတ် ဘယ်ခေတ်ဘယ်အခါမှ ပညာရှိ သူတော်ကောင်းများ မလိုလား, ရှောင်ရှားခဲ့, စက်ဆုပ်ခဲ့သော အရက်သေစာကို အခါခပ်သိမ်း ရှောင်ထိုက်ပေသည်။

---

ဓမ္မအပ္ပမာဒ

အပ္ပမာဒ=မမေ့ မလျော့ခြင်း ဟူသည် သတိပင်တည်း။ လောက၌ ကိုယ့်အလုပ်တွင် စိတ်မဝင်စား အခြား အပျော်အပါး အကစားစသည်၌သာ လိုက်နေသူ အလုပ်၌ပျင်းသူ လုံ့လမရှိသူကား မေ့လျော့သူများတည်း။ ကိုယ့်အလုပ်တွင် စိတ်ဝင်စားလျက် ကြိုးစားနေသူများမှာ မမေ့မလျော့သူ သတိရှိသူများဖြစ်ကြ၏။
ပညာရေး ကျန်းမာရေး စီးပွါးရေးစသော လောကအရေး မှန်သမျှမှာ အပ္ပမာဒအရေး ပါလှ၏။ လောက၌ ကြီးပွါးတိုးတက်နေသူများသည် သတိရှိသူ သတိမလစ်သူများ ဖြစ်ကြ၏။ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီး နေသူများကို ကြည့်လျှင် မေ့လျော့နေသူများ ဖြစ်သည်ကို တွေ့နိုင်၏။ ထိုသို့ တိုးတက်မှု မတိုးတက်မှုကို အစွဲပြု၍ပင် “မမေ့သူမှာ မသေ၊ ရှင်နေသူဖြစ်၍ မေ့သူမှာ လူသေနှင့်မခြား"ဟု ဘုရားရှင် ဓမ္မပဒ၊၁၆၌ ဟောတော်မူ၏။
ထို့ပြင် အားသန်၍ အပြေးမြန်သော မြင်းကောင်းသည် အားမရှိချိနဲ့သော မြင်းပိန်ကို ချန်ထားခဲ့၍ ရှေ့သို့ တက်သွားသကဲ့သို့ မေ့သူ အိပ်ပျော်သူ လူများစုတွင် မမေ့သူ နိုးကြားသူ ပညာရှိက သူတို့ကို ချန်ထား၍ ရွှေသို့ တက်သွားကြောင်း ဓမ္မပဒ၊၁၇)၌ပင် ဟောတော်မူ၏။
တရားဖက်၌ကား ဤသတိမှာ ပို၍လိုအပ်၏။ အရေးကြီးသောကြောင့်ပင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် နေ့စဉ် ဆွမ်းခံအပြန် ခြေဆေးခုံတွင် ရပ်ကာ - “အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ”စသည်ဖြင့် ဒုလ္လဘတရားငါးပါးကို အမြဲတန်း ဟောတော်မူ၏။ နောက်ဆုံး ပရိနိဗ္ဗာန်စံခါနီးတွင် ဤ“အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ” ကို နိဂုံးချုပ် နောက်ဆုံး တရားလက်ဆောင် အဖြစ်ပေးကာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူသည်။

---

သတိလွန်သည်မရှိ

သဒ္ဓါနှင့် ပညာ, သမာဓိနှင့်ဝီရိယ ဤတရားများမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မညီမျှပဲ တစ်ခုကနဲ တစ်ခုက လွန်နေလျှင် အကျိုးမပြီး အပြစ်ပင် ဖြစ်တတ်သေး၏။ သတိမူကား လွန်သည်ဟု မရှိ၊ ကိစ္စတိုင်းမှာ အားကြီးသော သတိကို လိုအပ်သည်သာ။ ထို့ကြောင့် “သတိံ စ ခွာဟံ ဘိက္ခဝေ သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမိ= သတိကို အရာခပ်သိမ်းမှာ လိုလားအပ်သော တရားအဖြစ် ဟောတော်မူ၏” ဟု မဟာဝဂ္ဂ ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ် (သံ၊၃၊၁၀၀)၌ လာ၏။ သတိမပါမပြီး အရေးကြီးသောကြောင့်ပင် ဘုရားရှင်က ကုန်းသတ္တဝါတို့၏ ခြေရာမှန်သမျှတွင် ဆင်ခြေရာကကြီး၌ ဆင်ခြေရာ၌ ဝင်ရသကဲ့သို့ ကုသိုလ်တရား မှန်သမျှ အပ္ပမာဒအရင်းခံဖြစ်၍ အပ္ပမာဒ၌ ပါဝင်ရကြောင်း မဟာဝဂ္ဂ ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ်၌ ဟောတော်မူ၏။
ထို့ပြင် ယခုဘဝ အကျိုး, နောင်ဘဝအကျိုး အကျိုးနှစ်မျိုးလုံးကို ရယူတတ်သော တရားမှာ အပ္ပမာဒဖြစ်ကြောင်း သဂါထာဝဂ္ဂ ကောသလသံယုတ် (သံ၊၁၊၈၇)၌ ဟောတော်မူ၏။ မေ့မေ့လျော့လျော့ နေတတ်သူ၌ ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ခွင့်မရှိရာ အပ္ပမာဒမှာ ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ပွါးရန် အလွန်ကြီးမားသော အထောက်အကူ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အလွန်ကျေးဇူးများသော တရားတစ်မျိုးမှာ အပ္ပမာဒဖြစ်ကြောင်း ပါထိက ဒသုတ္တရသုတ် (ဒီ၊၃၊၂၂၇)၌ ဟောတော်မူ၏။

---

တရားလက်ကိုင်ထား

ဓမ္မေသု-အရ မမေ့ရမည့်တရား၌ ကုသိုလ်တရား အားလုံး ပါဝင်လျက်ရှိရာ ဒါန သီလသာမက ရတနာသုံးပါးဂုဏ် အာရုံပြုခြင်း, မေတ္တာပို့ခြင်း, သေခြင်းတရား အောက်မေ့ခြင်း, သတိပဋ္ဌာန်ဘာဝနာ ပွါးများခြင်းစသော နှလုံးသွင်းဖွယ်တရားများ လက်ကိုင်ထားရမည်သာ။
တရားဆိုသည်မှာ နောက်ဘဝအထိ ဆိုင်းနေသည် မဟုတ်။ တရားရှင်ကို ယခုဘဝပင် စိတ်ချမ်းသာစေခြင်း, စိတ်ဓာတ် ခိုင်မာစေခြင်း, လောကဓံကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေခြင်း, မိမိက အထူးကြိုးစားလျှင် မဂ်ဖိုလ်အထိ ရနိုင်စေခြင်းစသည်ဖြင့် စောင့်ရှောက်တတ်သည်။ ထို့ပြင် ဘာဝနာတစ်ခုခု လက်ကိုင်ပြုထား ပွါးများသူ၌ တရားနှင့်စပ်၍ အမှတ်အသား ကောင်းလာရခြင်း, အတွေးအခေါ် အယူအဆ မြင့်မားကြွယ်ဝလာခြင်း, အသိဉာဏ် ရင့်သန်လာခြင်း စသည်ဖြင့် အကျိုးများလှ၏။

---

ရက်ကန်းသည်မကလေး

မြတ်စွာဘုရား အာဠဝီပြည်သို့ ကြွတော်မူလာရာ အာဠဝီပြည်သူပြည်သားတို့က ဆွမ်း ဆက်ကပ်ကြ၏။ ဘုရား ကြွတော်မူလာသည် ကြားရလျှင်ပင် ရက်ကန်းသည်မကလေးသည် တရားနာလို ဘုရားဖူးလိုသော်လည်း ဖခင်ခိုင်းထားသော အလုပ်ရှိနေ၍ ရက်ဖောက်တွေ ရက်ကန်းရုံပို့ပြီးမှ တရားနာမည်ဟု အလုပ်လုပ်နေရ၏။ ပြီးသော် ရက်ဖောက်တောင်း သယ်ကာ ရက်ကန်းရုံအလာ တရားနာရန် စုဝေးနေသော ပရိသတ်အစွန်မှ ရပ်ကြည့်နေမိ၏။ ဘုရားရှင်က မျှော်ကြည့်သော် ငါ့ကို ဘုရား လာစေလိုသည်ဟု သိ၍ ပရိသတ်ထဲ ဝင်သွား၏။ ဘုရားရှင်က မေးခွန်းလေးခွန်း မေးတော်မူသည်။ “မိန်းကလေး ဘယ်က လာသလဲ” မေးသော် “မသိပါ ဘုရား”ဟုပင် ဖြေ၏။ “ဘယ်သွားမလဲ” မေးပြန်သော် “မသိပါဘုရား” ဖြေ၏။ “မသိဘူးလား”ဟု မေးပြန်သော် “သိပါသည် ဘုရား”ဟု လျှောက်၏။ “သိသလား”ဟု မေးပြန်ရာ “မသိပါ ဘုရား”ဟု ဖြေ၏။ ပရိသတ်က မကျေနပ်၊ ဘုရားရှင်ကို ပြောင်ချော်ချော် လျှောက်နေသည် ထင်လျက် ကဲ့ရဲ့ကြ၏။
ထိုအခါ ဘုရားရှင်က “ဘယ်က လာသလဲဟု ငါမေးသည်ကို အဘယ့်ကြောင့် မသိပါဘုရား ဖြေသလဲ”ဟု မေးတော်မူ၏။ “တပည့်တော် ရက်ကန်းသည် အိမ်က လာသည်ကို ရှင်တော်ဘုရား သိပြီးဖြစ်ရာ ဤအချက်ကို မေးလိမ့်မည်မဟုတ်၊ ဘယ်ဘဝက လာသလဲဟု မေးတော်မူခြင်းဟု နားလည်ပါသည်။ မိမိလာခဲ့ရာဘဝကို မသိသောကြောင့် မသိပါ ဘုရား”ဟု ဖြေကြောင်း လျှောက်၏။ “သာဓု သာဓု မိန်းကလေး၊ ငါ မေးသည်ကိုသာ သင်ဖြေသည်”ဟု ကောင်းချီးပေးပြီးနောက် “ဘယ်သွား မလဲ အမေးကို မသိပါဟု ဖြေခြင်းအကြောင်းကို” မေးတော်မူပြန်၏။ “တပည့်တော် ရက်ဖောက်တောင်း ယူသည်ကို အမြင်သားမို့ ရက်ကန်းရုံ သွားမည်ကို သိပြီးဖြစ်ရာ ဤအချက်ကို မမေးတန်ရာ၊ ဤဘဝမှ စုတေသော် ဘယ်ဘဝ သွားမလဲဟု မေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု နားလည်သဖြင့် မိမိသွားရမည့်ဘဝကို မသိ၍ မသိပါဟု လျှောက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း” လျှောက်ရာ သာဓု ခေါ်တော်မူပြန်၏။
ထို့နောက် “မသိဘူးလား မေးသည်ကို သိပါသည် ဘုရားဟု ဘာကြောင့် ဖြေရသနည်း” မေးတော်မူသော် “ဤအမေးမှာ သေ ခြင်းကို မေးသည်ဟု နားလည်ပါသည်၊ တစ်နေ့ သေရမည်ကို သိ၍ သိပါသည်ဟု ဖြေကြောင်း” လျှောက်သော် သာဓုခေါ်တော်မူပြန်၏။ “သိသလားဟူသော အမေးကို မသိပါဘုရားဟု ဖြေခြင်း အကြောင်းကို မေးတော်မူပြန်ရာ “သေရမည်ကို သိတော့ သိပါသည်၊ ဘယ်နေ့ ဘယ်လ, ဘယ်အချိန်ကာလမှာ သေရမည်မသိ၍ မသိဟု ဖြေကြောင်း” လျောက်၏။
ရှင်တော်ဘုရားလည်း သာဓုခေါ်ပြီးနောက် အန္ဓီဘူတော-စသော ဒေသနာဖြင့် ဤလောကကား အကန်းချည်းဖြစ်ခဲ့၏။ ဤအကန်းတွေထဲမှ တစ်ယောက်တစ်လေသာ အမြင်ရှိသူ ဖြစ်တတ်၏။ မုဆိုးပိုက်ကွန်ထဲမှု လွတ်မြောက်ရသော ငှက်မှာ ရှားပါးသကဲ့သို့ အနည်းအကျဉ်းသာ နတ်ရွာနိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရ၏ဟု ပရိသတ်အား ဟောကြားခဲ့ရာ ရက်ကန်းသည်မကလေး သောတာပန် ဖြစ်သွားသည်။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၁)

---

မှတ်ချက်

ဤ ရက်ကန်းသည်မကလေးမှာ တရားနှင့်စပ်၍ အတွေးအခေါ် အယူအဆ အသိဉာဏ်များ အတော်ရင့်သန်လျက် ရှိ၏။ အများနားမလည်သော ဘုရားအာဘော်ကို ရဲဝံ့ပြတ်သားစွာ ဖော်ထုတ်ပြနိုင်ခြင်းဖြင့် အများအံ့ဩဖွယ် ဖြစ်ရ၏။ ဤသို့ အများနှင့် မတူသည်မှာ သူ၏ ထူးခြားသော ကြိုးစားမှုကြောင့်ပင်ဖြစ်၏။ လွန်ခဲ့သော သုံးနှစ်ကျော်လောက်က ဘုရားရှင် အာဠဝီပြည်တစ်ခေါက် ကြွရောက်တော်မူ၏။ ထိုအခါက ပရိသတ်များအား မရဏဿတိတရားကို ဟောကြားတော်မူ၏။ သူတပါးတို့မှာ ပြီးပြီးပျောက်ပျောက် အမှတ်မထားသော်လည်း ရက်ကန်းသည်မကလေးကား ထိုအခါမှစ၍ နေ့ရောညပါ အခါရတိုင်း မရဏဿတိကို ပွါးခဲ့၏။ ထိုဘာဝနာအစွမ်းကြောင့်ပင် အသိဉာဏ်တိုး, အမြင်တိုးကာ အများထက်သာရပေသည်။

(၂၀) ဂါရဝေါ စ နိဝါတော စ၊ သန္တုဋ္ဌိ စ ကတညုတာ။ ကာလေန ဓမ္မဿဝနံ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၂၀) ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ယော ဂါရေဝါ စ၊ အကြင်ရိုသေထိုက်သော သူတို့ကို ရိုသေခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော နိဝါတော စ၊ အကြင်မိမိကိုယ်ကို နှိမ်ချခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယာ သန္တုဋ္ဌိ စ၊ အကြင် ရောင်ရဲလွယ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယာ ကတညုတာ စ၊ အကြင်ပြုခဲ့ဘူးသည့် ကျေးဇူးကိုသိသူ၏ အဖြစ်သည်လည်းကောင်း။ ကာလေန၊ သင့်လျော်သောအခါ၌။ ယံ ဓမ္မဿဝနဉ္စ၊ အကြင်တရားနာခြင်းသည်လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား ငါးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

မင်္ဂလာငါးပါး စကားပြေ-နတ်သား၊ ရိုသေထိုက်သူကို ရိုသေခြင်း, မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချခြင်း, ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်း, ကျေးဇူးသိခြင်း, သင့်လျော်သောအခါ တရားနာခြင်း၊ ဤငါးပါးမှာ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာတည်း။

ဂါရဝ

ဂရုနံ ဘာဝေါ ဂါရဝေါ။ ဂရုနံ၊ အလေးပြုအပ်သူတို့၏။ ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းတည်း။ ဂါရဝေါ၊ အလေးပြုအပ်သူ ဖြစ်ကြောင်း။ အလေးပြုအပ်သူမှာ ရတနာသုံးပါး ဆရာမိဘစသော ဂုဏ်ကြီးသူ, အသက်ကြီးသူများတည်း။ ရဟန်းများ၌ အသက်မလိုက်ပဲ သိက္ခာဝါကြီးသူက ဂရု (=အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ) ဖြစ်ရသည်။ ဤသူ အလေးအမြတ် ပြုအပ်သူဖြစ်ကြောင်း သိရသည်မှာ ရိုသေခြင်း အလေးပြုခြင်းဖြင့် သိရသည်ဖြစ်ရာ ရိုသေခြင်းကို ဂါရဝ (=အလေးပြုအပ်သူဖြစ်ကြောင်း) ဟု ဆိုရ၏။ ရိုသေလေးစားသော အခြင်းအရာဖြင့်ဖြစ်သော ကုသိုလ်စိတ်ပင်။

မင်္ဂလာဖြစ်ပုံ

ရိုသေထိုက်သူများကို ရိုသေသမှု အလေးမပြုသူကို သူတော်ကောင်းများမလိုလား။ တယ်ရိုင်းစိုင်းတဲ့သူဟု ကဲ့ရဲ့ကြ၏။ ရိုသေတတ် အလေးပြုတတ်သူကိုကား လိုလားနှစ်သက်ကြ၏။ တယ်လိမ်မာတဲ့သူပဲဟု ချီးမွမ်းကြ၏။ ဤအချက်ဖြင့်ပင် အဂါရဝ၏ အမင်္ဂလာအဖြစ် ဂါရဝ၏ မင်္ဂလာအဖြစ်မှာ ထင်ရှားနေပါသည်။ မြတ်စွာဘုရားက ကြီးသူအား ရိုသေသူများသည် ယခုဘဝလည်း အချီးအမွမ်းခံရကြောင်း, နောင်ဘဝလည်း သုဂတိဘဝ ရောက်ရကြောင်း ဧကနိပါတ် တိတ္တိရဇာတ် (ဇာတက၊၁၊၉) ၌ ဟောတော်မူ၏။ ထို့ပြင် အသက်ကြီးသူ ဂုဏ်ကြီးသူတို့ကို ရှိခိုးလေ့ရှိသူ အရိုအသေပြုသူတို့အား အသက်ရှည်ခြင်း, အဆင်းလှခြင်း, ချမ်းသာခြင်း, ခွန်အားရှိခြင်းဟူသော အကျိုးလေးပါး တိုးပွါးနိုင်ကြောင်း ဓမ္မပဒ၊၂၉) ၌ ဟောတော်မူ၏။
ဆိုခဲ့ပြီး စက္ကဝတ္တိသုတ် အရ၌လည်း သိနိုင်သည်။ ထို့ပြင် လူကြီးတို့၏ ချစ်မြတ်နိုးမှု, လေးစားမှု, ကူညီစောင့်ရှောက်မှု ခံရခြင်းစသည်ဖြင့် ရသည့်အကျိုးများကား များလှ၏။ အရင်းမစိုက်ရပဲ ကိုယ်ကိုညွတ်ကိုင်း အသုံးချရုံမျှဖြင့် အမြတ်အလွန်ထွက်သော ဤဂါရဝ မင်္ဂလာကို မဆောင်ထိုက်ပဲ ရှိပါသလော။

အမျိုးမြတ်ကြောင်း

ဥပရိပဏ္ဏာသ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ် (မ၊၃၊၂၇၇ ) ၌ “လုလင်..ဤလောက၌ အချို့သော ယောက်ျား မိန်းမသည် ခက်ထန် မာန်ကြီးသည်ဖြစ်၍ ရှိခိုးထိုက်သူကို ရှိမခိုး၊ ခရီးဦးကြိုဆိုထိုက်သူကို မကြိုဆို၊ နေရာပေးထိုက်သူကို နေရာမပေး၊ လမ်းဖယ်ပေးထိုက်သူကို လမ်းဖယ်မပေး၊ ကောင်းစွာပြုထိုက်သူကို မပြုစု၊ အလေးပြုထိုက်သူကို အလေးမပြု၊ မြတ်နိုးထိုက်သူကို မမြတ်နိုး၊ ပူဇော်ထိုက်သူကို မပူဇော်၊ ထိုသူကား သူစွဲယူထားသော ကံအရ စုတေသော် ငရဲရောက်ရ၏။ ငရဲမရောက်ပဲ လူဖြစ်စေကာမူ ဖြစ်ရာဖြစ်ရာ၌ နိမ့်ကျသိမ်ငယ်သော အမျိုး၌ဖြစ်ရ၏။ လုလင် ဤရှိမခိုးခြင်းစသော မရိုသေမှုမှာ နိမ့်ကျသောအမျိုး၌ ဖြစ်တတ်သော အကျင့်ဖြစ်သည်” ဟု ဟောတော်မူပြီးနောက်၊ ဤမှပြန်သောအားဖြင့် ရိုသေထိုက်သူကို ရိုသေခြင်းစသည်ကို ပြုသူမှာ နတ်ပြည်ရောက်ရခြင်း နတ်ပြည်မရောက်စေကာ ဖြစ်ရာ ဖြစ်ရာ၌ မြင့်မြတ်သော အထက်တန်းမျိုး၌ ဖြစ်ရကြောင်းများကို ဆက်လက်ဟောကြားတော်မူသည်။

ဤဒေသနာဖြင့် မာန်ထောင်သူများ နောင်ရေးမှာ ဝန်လေးဖွယ်ရာပင်။ ထို့ကြောင့် နောင်ဘဝရေး တွေးလျက်လည်း ရိုသေထိုက်သူကို ရိုသေရမည်သာ။ အချို့က အရိုအသေပြုရမည်ကို ရှက်တတ်ကြ၏။ မရှက်သင့်သည်ကို ရှက်ခြင်းသာ၊ အမှန်မှာ အဂါရဝ=မရိုသေခြင်းကိုသာ ရှက်ရမည်ဖြစ်၏။ ထိုသူကို ပညာရှိ သူတော်ကောင်းများက ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချမည်ဖြစ်ရာ ထိုကဲ့ရဲ့မည်ကိုသာ တွေးရှက်သင့်၏။

ဗြဟ္မဝိဟာရတိုးပွါးပုံ

ရိုသေခြင်း အလေးပြုခြင်းတို့မှာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ အရိုအသေခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကလည်း ချစ်ခင်လေးမြတ်တော့သည်သာ။ ထိုသို့ မေတ္တာရှိနေကြလျှင် အချင်းချင်း ဒုက္ခရောက်နေသောအခါ ကရုဏာလည်း ဖြစ်နိုင်တော့၏။ မေတ္တာရှိနေကြသူ အချင်းချင်း တစ်ဦးတိုးတက်သောအခါ တစ်ဦးက မုဒိတာဖြစ်ကာ ဝမ်းသာရသည်။ အမှားအယွင်း အနည်းငယ်ရှိသောအခါလည်း ဥပေက္ခာပြုနိုင်၏။ ဤသို့လျှင် ဂါရဝမှုမှာ ဗြဟ္မဝိဟာရတရားတွေ စည်ပင်ကြောင်း, ဣဿ, မစ္ဆရိယ, မာန, ဒေါသစသည် ကင်းဝေးကြောင်း အလွန်ကောင်းသော ယဉ်ကျေးမှု တစ်ရပ်ဖြစ်ရာ ထိုယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သူ၌ အသက်ရှည်ခြင်းစသည် ဖြစ်နိုင်သည်ဆိုသော ဆိုခဲ့ပြီးသော အကျိုးများမှာ သဘာဝကျပေသည်။ လောကသာယာရေး အတွက်လည်း အရေးပါသော ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။

တရားသိလေ ရိုသေလေ

တရားမသိသူ၌ ဂါရဝမှုကို အောက်ကျသည်ဟု အထင်အမြင် မှားနေသော်လည်း ဂါရဝသည် အလွန်မွန်မြတ်သော တရားတစ်ခုဖြစ်ရာ တရားပိုသိလေလေ ဂါရဝတရား ပိုရှိလေလေ ဖြစ်သည်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် အရှင်အဿဇိ၏ တရားဖြင့် သောတာပန် ဖြစ်ရသည့်အခါကစ၍ အရှင်အဿဇိ ရှိရာအရပ်သို့ ရည်မှန်းကာ လက်အုပ်ချီလျက် ထိုအရှင်မြတ်ရှိရာသို့ ဦးခေါင်းထားကာ အိပ်လေ့ရှိ၏။ မသိသော ရဟန်းများက အရှင်သာရိပုတ္တရာ ယနေ့တိုင် အယူမှားနေသေး၏။ အရပ်မျက်နှာတွေ ရှိခိုးနေသည်ဟု ဘုရားရှင်အား လျှောက်ရာ ဘုရားရှင်က “သာရိပုတ္တရာ အရပ်တွေ ရှိခိုးခြင်းမဟုတ်၊ မိမိဆရာ အဿဇိကို ရှိခိုးခြင်းဖြစ်ကြောင်း မိန့်၍ မိမိတရားသိအောင် ပြသောပုဂ္ဂိုလ်ကို “မီးပူဇော်သောပုဏ္ဏား မီးကို ရှိခိုးသကဲ့သို့ ရှိခိုးရမည်”ဟု (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၀၁) ဗြာဟ္မဏဝဂ်၌ ဟောတော်မူသည်။

နိဝါတ

နိ=နိမ့်ကျသောအားဖြင့်။ ဝါတ=ဖြစ်ခြင်း။ နိဝါတကို ‘နီစမနတာ နိဝါတ ဝုတ္တိတာ’ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ နီစမနတာ =နိမ့်သောစိတ် ရှိသူ၏ အဖြစ်။ ကိုယ်ကို နှိမ့်ချခြင်းမှာ စိတ်နှိမ့်ချပြီးမှ ဖြစ်နိုင်၏။ မာနရှိသော စိတ်မှာ မြင့်ထောင်တက်နေရာ မာနကို နှိမ်ထားခြင်းကိုပင် နီစမနတာဆိုသည်။ စိတ်ကို နှိမ့်ချထားလျှင် ကိုယ်ရောနှုတ်ပါ အားလုံး နှိမ်ပြီးသား ဖြစ်နေ၍ နိဝါတဝုတ္တိတာ=နှိမ့်ချသော ဖြစ်ပုံမျိုးရှိသည်၏ အဖြစ်ဟုဆိုသည်။

နိဝါတရှိသူ၏ ဆန့်ကျင်ဖက်မှာ ထဒ္ဓ= တောင့်တင်းမာကျောသူ။ အတိမာန=အလွန် ထောင်လွှားသူများဖြစ်ရာ ထိုသူများကား အပြောအဆိုလည်း မောက်မာတတ်၏၊ မိမိကိုယ်ကိုမြောက် သူတပါးကို နှိမ်တတ်၏။ အမျိုး, ပညာ, ဥစ္စာ စသော ဂုဏ်များဖြင့် သူတပါးကို မထီမဲ့မြင် ပြုတတ်၏။ ကိုယ်အမူအရာလည်း ဘယ်သူ့မှ အရေးမစိုက်သကဲ့သို့ ထောင်ထောင် ကြွားကြွားပင်၊ ထိုအမူအရာ အားလုံးမှာ အများမုန်းဖွယ်ရာဖြစ်၍ အမင်္ဂလာသာ၊ နိဝါတရှိသူကား ကိုယ်အမူအရာလည်း သိမ်မွေ့နူးညံ့စွာ ရှိနေသည့်ပြင် အပြောမှာလည်း သူတကာ နားချမ်းသာ စိတ်ချမ်းသာဖွယ် ပြေပြစ်လျက်ရှိသည်။ ထိုသူမျိုးမှာ အများ ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်ရာ မင်္ဂလာဖြစ်ရသည်။

ဂါရဝ နှင့် နိဝါတ

ဂါရဝနှင့်နိဝါတ တွဲဟောသည်မှာ မကင်းကောင်းသော တရားများဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ နိဝါတ ရှိသူ၌သာ ဂါရဝဖြစ်နိုင်သည်။ မာနထောင်လွှားနေသူကား “ငါသာ ငါ့ပြင် ဘာမထင်” ဖြစ်နေရာ ဘယ်မှာ သူတပါးကို ဂါရဝ ပြုနိုင်ပါအံ့နည်း။ အမျိုးဥစ္စာ အနွယ်အားဖြင့် ခက်ထန်သူမှာ မိမိဆွေမျိုး သားချင်းများကိုပင် မထီမဲ့မြင် ပြုတတ်ရာ ထိုအမှုမှာ ပျက်စီးခြင်းအကြောင်း ဖြစ်သည်ဟု သုတ္တနိပါတ် ပရာဘဝသုတ် (သုတ္တနိ၊၂၉၆)၌ ဟောတော်မူ၏။ မိမိဆွေမျိုးများက မိမိကို အရေးမစိုက် ပစ်ပယ်ကြသည့်ပြင် မိမိပျက်စီးအောင်ပင် ပြုတတ်၍ ပျက်စီးခြင်းအကြောင်းဟု ဟောသည်။ ဤခက်ထန်သူကို လေပြည့်သော သားရေအိတ်ဖြင့် ပမာပေးလေ့ရှိ၏။ သားရေအိတ်ကြီးသည် လေမပြည့်မီ ပျော့ပျောင်းနေသော်လည်း လေပြည့်သောအခါ တင်းမောက်လာသည်မှာ မာနကြီးသူ၏ လက္ခဏာနှင့်တူလှသည်။ ဘယ်အထိ နှိမ့်ချရမည်ကို “ခြေသုတ်ပုဆိုး ဦးချိုကျိုးသော နွားလားအနေ အစွယ် ကျိုးသော မြွေကဲ့သို့”ဟု ဆို၏။ တကယ် တရားရှိသူတို့မှာ ထိုမျှ နှိမ့်ချနိုင်ကြ၏။ မာန်ကြီးသူ ပျက်စီးကြောင်း ဖြစ်သော်လည်း နိဝါတရှိသူမှာ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း ဖြစ်သည်။ “နိဝါတဝုတ္တိ အတ္ထဒ္ဓေါ၊ တာဒိသော လဘတေ ယသံ=နှိမ့်ချသော အဖြစ်မျိုးရှိလျက် ခက်ထန်ခြင်းမရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးမှာ အခြွေအရံ အကျော်အစောကို ရနိုင်သည်”ဟု သိင်္ဂါလသုတ် (ဒီ၊၃၊၁၅၆)၌ ဟောတော်မူသည်။

အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ နိဝါတ

တစ်နေ့သောအခါ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ သင်္ကန်းဝတ်ပုံ မညီမညွတ် ဖြစ်နေသည်ကို မြင်ရသော ခုနစ်နှစ်အရွယ် သာမဏေငယ်က “အရှင်ဘုရား သင်္ကန်းဝတ်ပုံ မညီပါတကား”ဟု လျှောက်၏။ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် “ကိုရင်ကလေးက ငါ့ ပြောရကောင်းလား” သဘောတားတော်မမူပဲ တစ်နေရာသွားကာ ကောင်းစွာ ပြင်ဝတ်ပြီးလျှင် ကိုရင့်ထံ ပြန်လာ၍ ရပ်လျက် လက်အုပ်ချီကာ “သည်လောက်ဆိုလျှင် သင့်တော်ပါပြီလား ဆရာ”ဟု မိန့်ကြားပြီးနောက် “ထိုနေ့ဖြစ်သော ခုနစ်နှစ်အရွယ် သာမဏေ ငယ်ကလေးကပင် ဆုံးမလာလျှင် တို့အဆုံးအမကို ဦးခေါင်းထက်မှာ ခံယူပါသည်”ဟု ကျူးရင့်တော်မူခဲ့သည်။ တရားကို လေးစားသူတိုင်း အရှင်မြတ်ကြီး၏ ဤနိဝါတဂုဏ်ကို အမြဲအားကျ အတုယူခဲ့ကြရပါသည်။ ယူဖွယ်လည်း ကောင်းလှပေသည်။ (မိလိန္ဒ၊၃၈၊ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၄)

အရှင်ရာဟုလာ၏ နိဝါတ

အရှင်ရာဟုလာကား သာကီဝင် မင်းမျိုးဖြစ်၍ စကြာမင်းဖြစ်ရန် ဘုန်းကံလက္ခဏာ ပါသူ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတည်း၊ ဘုရားသားတော်လည်းဖြစ်၍ မာနထောင်မည် ဆိုလျှင် သူတကာထက် ပို၍ မာနထောင်နိုင်လောက်အောင် အဖက်ဖက်က အထက်တန်းကျနေသော်လည်း အရှင်၏ နှိမ့်ချခဲ့ပုံမှာ ဥဒါန်းတွင်ရစ်ခဲ့ပါ၏။ ရဟန်းတော်များက ရှင်ရာဟုလာကို စမ်းလို၍ ရှင်ရာဟုလာ အဝေးမှလာသည်ကို မြင်လျှင် တံမြက်စီးနှင့် အမှိုက်တောင်းများကို အပြင်မှာ ပစ်ထားကြ၏။ ‘ဒါ ဘယ်သူပစ်ထားကာလဲ’ဟု အချို့ရဟန်းက မေးသော် ‘သည်နေရာမှာ ရာဟုလာ သွားလာနေတာပဲ၊ ရာဟုလာများ ပစ်ထားသလော’ဟု တစ်ပါးရဟန်းများက ပြောကြ၏။ ရှင်ရာဟုလာသည် “တပည့်တော် လုပ်တာမဟုတ်ပါ”ဟု ဘယ်အခါမှ မပြောပဲ ကောင်းစွာ သိမ်းဆည်းပြီး ရဟန်းများကိုပင် တောင်းပန် ကန်တော့၍ သွားတတ်၏။
တခါက ဘုရားမြတ်စွာသည် “ရဟန်းတို့အား လူသာမဏေများနှင့် တစ်မိုးတစ်ရာမ်တည်းသော ကျောင်း၌ အတူမအိပ်ရ”ဟု သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ထား၏၊ ရဟန်းများက “ရာဟုလာ ဘုရားမြတ်စွာ သိက္ခာပုဒ် ပညတ် ထား၍ အိပ်ဖို့နေရာ ရှာပါ”ဟု ဆိုကြ၏။ အမှန်မှာ ဘုရားအပေါ်၌ လေးစား၍၎င်း, ရှင်ရာဟုလာ၏ အကျင့်သိက္ခာဂုဏ်အရ၎င်း ၎င်းကို ရဟန်းများ အရေးပေးခဲ့မြဲ ဖြစ်၏။ သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ချက်အရ ဤသို့ ပြောကြခြင်း ဖြစ်၏။ ရှင်ရာဟုလာလည်း ဘယ်သို့မှ ပြန်မပြော။ အရှင်သာရိပုတ္တရာ, အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်, အရှင်အာနန္ဒာစသော မထေရ်တို့ကိုလည်း အပူမရှာပဲ ဘုရားရှင်၏ ဝစ္စကုဋိ၌ သွားအိပ်နေ၏၊ နံနက်အခါ ဘုရားရှင် ဝစ္စကုဋိ အကြွတွင် ရှင်ရာဟုလာ ဝစ္စကုဋိ၌ အိပ်ရကြောင်း သိတော်မူ၍ လူသာမဏေများနှင့် သုံးညအတူ အိပ်ဖို့ ခွင့်ပြုကာ သိက္ခာပုဒ်ကို ထပ်မံ ပြင်ဆင်ပညတ်တော်မူသည်။ ရှင်ရာဟုလာကား တရားကို ကြိုးစားအားထုတ်နေရာ ထိုတရားများက အရှင်၏ မာနကို ချပေးလျက် ရှိနေပါသည်။ တရားကို မလေးစားသူတို့အဖို့ မာနကိုအပြစ်မမြင် အကောင်းထင်လျက် မာန်တက်ကြသော်လည်း တရားကို လေးစားသူတို့မှာ မိမိတို့ မာနကို တမင်္ဂလာပင် ကျအောင် ကြိုးစားကြ၏။ ဘဒ္ဒိယ, အနုရုဒ္ဓါ, အာနန္ဒာ, ဘဂု, ကိမိလ, ဒေဝဒတ် ဤသာကီဝင် မင်းသားများသည် ဥပါလိဆတ္တာသည်နှင့်အတူ ရဟန်းပြုရန် ဘုရားထံ ရောက်လာကြပြီးလျှင် သူတို့ ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားသည်မှာ “မြတ်စွာဘုရား တပည့်တော်တို့ သာကီဝင်များမှာ မာန ကြီးကြပါသည်၊ ဥပါလိဆတ္တာသည်မှာ တပည့်တော်များ အစေအပါးအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ အမှုထမ်းခဲ့သူ ဖြစ်ပါသည်။ သူ့ကို ရှေးဦးစွာ ရဟန်းပြုပေးတော်မူပါ၊ သူ့ကို တပည့်တော်များ ရှိခိုးမှု ကြိုဆိုမှု လက်အုပ်ချီမှု အရိုအသေပြုမှု ပြုကြပါမည်။ ဤသို့ဖြင့် တပည့်တော်များ သာကီဝင်တို့၏ မာနသည် ကျဆင်းပါလိမ့်မည်”ဟု လျှောက်ထားသည့် အတိုင်း ဘုရားရှင်က ဥပါလိကို ရှေးဦးစွာ ရှင်ရဟန်းပြုပေးလေသည်။

သန္တုဋ္ဌိ

သ=မိမိ ဥစ္စာဖြင့်။ ဝါ၊ ရှိနေသော ဥစ္စာဖြင့်။ တုဋ္ဌိ= ကျေနပ် နှစ်သက်ခြင်း။ ရှိသမျှ ရသမျှနှင့် တင်းတိမ် ကျေနပ်ခြင်းကို သန္တုဋ္ဌိ ဆိုရသည်။ ဤ သန္တုဋ္ဌိ မရှိသူ၌ မကောင်းသော အစားအဝတ် စသည်သုံးရလျှင် စိတ်မချမ်းသာ ဖြစ်ရ၏။ ကောင်းနိုးရာရာ ဝယ်ယူသုံးစွဲရခြင်းဖြင့် ပစ္စည်းဖြုန်းသူ ဖြစ်တတ်၏။ စီးပွါးရှာဖွေသူ၌ သန္တုဋ္ဌိမရှိလျှင် ဥစ္စာ မစုဆောင်းနိုင်၊ ထို့ကြောင့် သန္တုဋ္ဌိသည် လောကရေး၌ အလွန်လိုအပ်၏။ ဓမ္မသက်သက် အားထုတ်သူများ၌ကား သာ၍ပင် လိုအပ်လှသည်။မှန်၏၊ သန္တုဋ္ဌိ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်မှာ လောဘကြီးမှု အလိုကြီးမှုဖြစ်ရာ တရားရရေး၌ ကြီးမားသော အနှောင့်အယှက် အတားအဆီးများဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်က ထို မဟိစ္စ (=အလိုကြီးမှု)ကို ရှုတ်ချခဲ့သည်နှင့်အမျှ သန္တုဋ္ဌိကိုလည်း လွန်စွာ မြှောက်စားတော်မူခဲ့သည်။

အမြတ်ဆုံးဥစ္စာ

“သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ=အမြတ်ဆုံး ဥစ္စာကား ရောင့်ရဲ ခြင်းတည်း” ဟု ဓမ္မပဒ၊၄၃)၌ ဟောတော်မူ၏။ နီတိ ဆရာဘို့ကလည်း “သန္တောသတုလျံ ဓနမတ္တိနညံ=သန္တောသနှင့် တန်းတူ ရည်တူ ဖြစ်သော တခြားဥစ္စာ မရှိ”ဟု ဆိုခဲ့၏။ လောက၌ ဥစ္စာရှိလျှင် ဘာမဆို ပြည့်စုံနိုင်သကဲ့သို့ ရောင့်ရဲတတ်သူ၌ အကုန်ပြည့်စုံလျက်ရှိရာ ဥစ္စာအဖြစ် တင်စားခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ သို့သော် ဥစ္စာဖြင့် မဖြည့်နိုင်သော ပြည့်စုံခြင်းမျိုးမှာ သန္တောသ ရှိသူ၌ရှိရာ သန္တောသကို အမြတ်ဆုံးဥစ္စာအဖြစ် မြှောက်တင်ခဲ့ရ၏။ “အကြင်သူ၏ စိတ်သည် တင်းတိမ်ရောင့်ရဲလျက် ရှိ၏။ ထိုသူမှာ အားလုံး ပြည့်စုံလျက်သာ၊ ဖိနပ်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားအပ်သော ခြေရှိသူအဖို့ မြေတစ်ပြင်လုံး သားရေ ဖုံးထား သကဲ့သို့သာ အမှန်ဖြစ်သည်”။ ဤ ဟိတောပဒေသ အဆိုအတိုင်း သန္တုဋ္ဌိမရှိသော စည်းစိမ်ရှင်အချို့ပင် မရနိုင်သော သမ္ပတ္တိမျိုးသည် သန္တုဋ္ဌိရှင် လူဆင်းရဲများ၌ပင် ရှိနိုင်ကြောင်း သိရသည်။

မတင်းတိမ်သင့်သောအရာ

တင်းတိမ်လျှင် မြိန်ရှက် ဆိုသကဲ့သို့ တင်းတိမ်သူ၌ အမြဲ စိတ်ချမ်းသာလျက်ရှိရာ လောကီဆရာတို့က “သန္တောသမူလံ ဟိ သုခံ=ချမ်းသာမည်သည်မှာ သန္တောသလျှင် အကြောင်းရှိ၏”ဟု ဆိုကြ၏။ သို့သော် ပညာရေး၌ အချို့က “အို…ဒီလောက်ဆို တော်လောက်ပါပြီ”ဟု၎င်း, စီးပွါးရေး၌ “သည်လောက်ရှိ တော်ရောပေါ့”ဟု၎င်း လျော့တတ်ကြ၏။ ဤသို့ လျှော့ခြင်းမှာ သန္တုဋ္ဌိမဟုတ် ဆုတ်နစ်ခြင်းသာ၊ ဓမ္မရေးနှင့် လောကရေး၌ အတူ မသုံးသပ်ထိုက်၊ တရားသက်သက် အားထုတ်သော ရဟန်းတော်များအတွက်မူ ပစ္စည်းနှင့်စပ်လျှင် အလိုနည်းလေ ကောင်းလေဖြစ်၏။ လောက လူသားများအဖို့ကား ထိုသို့မဟုတ်။ ဓမ္မရေး၌ပင် စာပေတတ်ရုံနှင့် တင်းတိမ်နေလျှင် ပေါ့လျော့မှု ဆုတ်နစ်မှုသာဖြစ်၏။ မဂ်ဖိုလ်ရသည်အထိ မရမနေ ကြိုးစားရမည်သာ၊ ထို့အတူ လောကသားအဖို့ တာဝန်တွေရှိနေ၏။ မိသားစုတာဝန် အမျိုးတာဝန် တိုင်းပြည်တာဝန်ဟု ရှိနေရာ ထိုတာဝန်တွေအတွက် ပစ္စည်းရှာရမည်သာ၊ မတတ်သာ၍ ဖြစ်သလို ကျေနပ်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း တတ်နိုင်လျက် တိုးတက်မှု ရပ်သွားအောင် သန္တုဋ္ဌိပြုလိုက်သည်မှာ သန္တုဋ္ဌိအစစ်မဖြစ်ပဲ ပေါ့လျော့ ဆုတ်နစ်မှု အဖြစ်သို့သာ ရောက်ရတော့သည်။

မတရားလျှင်ပျက်

တရားသဖြင့် ပစ္စည်းရှာသူအား သန္တုဋ္ဌိ မပျက်တတ်သော်လည်း လောဘ အလွန်ကြီးလာ၍ မတရားစီးပွါး ရှာသူကား သန္တုဋ္ဌိပျက်တော့သည်။ ပစ္စည်းတွေပေါလာ သည့်အခါ သန္တုဋ္ဌိပျက်သူမှာ ဖြုန်းချင်တိုင်း ဖြုန်းသော်လည်း သန္တုဋ္ဌိ ရှိသူမှာ ကုသိုလ်ဖြစ်သော အမျိုးအတွက် တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးရှိရာ ရှိကြောင်း ကောင်းမှုများ၌သာ အလေးပေး သုံးတတ်ပေသည်။ အလိုကြီး၍ သန္တုဋ္ဌိ ပျက်လာသောအခါ တစ်နေ့တွင် ဆုဘ်ယုတ် ပျက်စီးမှုနှင့် ကြုံလာရမြဲဖြစ်၏။ ရှေးက ပုဏ္ဏားတစ်ယောက်၌ ဇနီးနှင့် သမီးသုံးယောက် ရှိ၏။ သူသေသောအခါ ရွှေဟင်္သာဖြစ်နေရာ မကြာမကြာလာ၍ ရွှေဖြင့်ပြီးသော အတောင်တစ်တောင်ပေးလာသဖြင့် ဇနီးနှင့် သမီးတို့မှာ ဆင်းရဲနေရာမှ အတော်ချောင်လည်လာကြ၏။ သို့သော် ဤမျှနှင့် မကျေနပ်ကြ၍ တိုင်ပင်ကာ တစ်နေ့ ရွှေဟင်္သာလာသောအခါ ဖမ်းပြီး အတောင်အကုန် နုတ်ကြ၏။ သို့သော် နုတ်သမျှ ရွှေမဟုတ်တော့ပဲ အကုန်ဗျိုင်းတောင်သဖွယ် ဖြစ်၏။ နောက် အိုးထဲထည့်မွေးထားရာ ပေါက်လာသောအတောင်တို့သည် အဖြူချည်းသာဖြစ်ကုန်လျက် ယင်းတို့ ပြည့်စုံသောအခါ မိမိနေရာ ပြန်သွားတော့သည်။ “ယံ လဒ္ဓံ တေန တုဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အတိလောဘော ဟိ ပါပကော=ရသမျှနှင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်ရမည်၊ လောဘကြီးသူမှာ လူယုတ်မာတည်း”။ (ဧကနိပါတ်၊ သုဝဏ္ဏဟံသဇာတ်-၃၂)

ကတညုတာ

သူပြုခဲ့ဘူးသော ကျေးဇူးကို သိခြင်းသည် ကတညုတာ မည်၏၊ ကျေးဇူးမှာ ဥစ္စာပေးခြင်း, အတတ်သင်ပေးခြင်း, ဆုံးမခြင်း, ဘေးရန်ကာကွယ်ပေးခြင်း စသည်ဖြင့် မိမိအပေါ် ပြုအပ်သော သူတပါး၏ ကောင်းမှုပင်၊ ထိုကျေးဇူးကို နည်းသည်ဖြစ်စေ များသည်ဖြစ်စေ အောက်မေ့သည်၏ အစွမ်းဖြင့် သိခြင်းကို ကတညုတာ ဆို၏။ သိခြင်းဆိုသောကြောင့် သိရုံသိသူကို ကတညူဆိုသည်ဟု မမှတ်အပ်၊ သိ၍ ကျေးဇူးတုံ့ပြန် ပြုသူကိုသာ ကတညု (=ကျေးဇူးသိသူ) ဆိုသည်။ တချို့ မိမိအပေါ် ကျေးဇူးပြုထားသူတစ်ဦး အကူအညီ လိုနေသောအခါ စွမ်းနိုင်ပါလျက် ပါးစပ်သာ ကောင်း၍ လက်မပါပဲ ရှိတတ်၏။ ဤသူများကား အကတညူ (=ကျေးဇူးမသိတတ်သူ) များတည်း။ အချို ဤသို့ မသိရုံသာမက ကျေးဇူးရှင်ကိုပင် အကျိုးမဲ့ ပြုတတ်သေး၏၊ ကျေးဇူးရှင်ကို ကျေးစွပ်သော လူမိုက်သာတည်း။ ထိုလူမိုက်မျိုးကို တိံသ နိပါတ် မဟာကပိဇာတ် (ဇာတက၊၁၊၃၈၀)၌ တွေ့ရ၏၊ ထိုဇာတ်၌ ပုဏ္ဏားမိုက်သည် မိမိအသက်ကို ကယ်တင်ခဲ့သော အလောင်းတော် မျောက်မင်း၏ခေါင်းကို ကျောက်တုံးနှင့် ထုခဲ့လေသည်၊ သူတော်ကောင်းများကား ကျေးဇူးသိတတ်ကြ၏။ ကျေးဇူးမသိသူမှာ လူမိုက်သာဖြစ်ရာ ထိုသူရမည့် ရလဒ်ကား နောင်ဘဝ ငရဲရောက်ခြင်း ယခုဘဝ အကဲ့ရဲ့ခံရခြင်း ကျေးဇူးပြုမည့်သူများ ရှောင်လွှဲ၍ ဆင်းရဲရခြင်းစသော မကောင်းကျိုးများသာ တည်း။

ရခဲသူ နှစ်ယောက်

(၁) ပုဗ္ဗကာရီ=ရှေးဦးစွာ ကျေးဇူးပြုတတ်သူ။
(၂) ကတညုတကတဝေဒီ=သူပြုဘူးသည့် ကျေးဇူးကို သိတတ်ထုတ်ဖော်တတ်သူ။
ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုးမှာ ရခဲသော ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ကြောင်း ဒုကင်္ဂုတ္တရ တတိယပဏ္ဏာသက ပဌမသုတ် (အံ၊၁၊၈၆)၌ ဟောတော်မူ၏။ ထိုတွင် လက်ဦးပြသူမှာ ကြွေးပေးအံ့ဟူသော အမှတ်ကိုပြုသည်။ နောက်ပြုသူသည် ကြွေးဆပ်အံ့ဟူသော အမှတ်ကို ပြုသည်ဟု ၎င်းအဋ္ဌကထာ ဖွင့်၏။ တစ်စုံတစ်ယောက်က ကြွေးပေးလျှင် ကြွေးယူသူမှာ ကြွေးတင်သည်ဟု ဆို၏။ ထို့အတူ တစ်စုံတစ်ယောက်ကကျေးဇူးပြုလျှင် အပြုခံရသူမှာ ကျေးဇူးတင်သည်ဟု ဆိုရ၏။ ကြွေးတင်လျှင် ပြန်ပေးသည်ကို ကြွေးဆပ်သည် ဆိုသကဲ့သို့ ပြန်ကျေးဇူးပြုသည်ကို ကျေးဇူးဆပ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဤ၌ ကျေးဇူးပြုသူက ပြန်ရလိုမှုဖြင့် ပြုသည်မဟုတ်သော်လည်း တာဝန်သိသူများက ပြန်ကျေးဇူးပြုမည်ဖြစ်၍ ကြွေးပေး ကြွေးဆပ်နှင့် တူသောကြောင့် ကြွေးပေးအံ့ဟု အမှတ်ပြုသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ကို အမှတ်ပြုသည်ဟု အဋ္ဌကထာဆရာ ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ သူတော်ကောင်းတို့၏ ကျေးဇူးမြင်တတ်ခြင်း သူယုတ်မာတို့၏ ကျေးဇူးမမြင်တတ်ခြင်းမှာ သူတော်ကောင်းတို့က ဓမ္မမြင်၍သူယုတ်မာတို့က ဓမ္မမမြင် အဓမ္မတွေ ဝင်လာသောကြောင့်တည်း။ (အံ၊၁၊၈၆။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၇)

သူတော်ကောင်းမှသိ

ရာဓပုဏ္ဏားကြီး ရဟန်းပြုလိုလျက် ရဟန်းမပြုရ ဖြစ်နေရာ ဘုရားရှင်က ဤပဏ္ဏား၏ကျေးဇူးကို ဘယ်သူအမှတ်ရသလဲဟု မေးတော်မူသော် “တပည့်တော် အမှတ်ရပါကြောင်း အရှင်သာရိပုတ္တရာ လျှောက်၏၊ “ဘယ်လို ကျေးဇူးလဲ"ဟု မေးတော်မူပြန်ရာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်တွင် ဆွမ်းခံစဉ် ဆွမ်းတစ်ဇွန်း လောင်းဖူးကြောင်း လျှောက်၏။ သာဓု သာဓု သာရိပုတ္တရာ၊ သူတော်ကောင်းများမှာ သူ့ကျေးဇူးကို သိတတ် ထုတ်ဖော်တတ်ပေသည်ဟု ကောင်းချီးပေးတော်မူ၏။ ပစ္စည်းဥစ္စာ ပေးသည်ထက် အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာပေးသော ဆရာသမား စသည်မှာ ပိုကျေးဇူးပြုတတ်သူများ ဖြစ်၏။ အထူးသဖြင့် တရားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသူများ၏ ကျေးဇူးမှာ ပြေလည်အောင် ပြန်အဆပ်ခက်လောက်အောင်ပင် ကြီးမားလှကြောင်း ဟောတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် တကယ်ကျေးဇူးကြီးလှသော မိဘဆရာနှင့် မိမိအား စောင်မသူမှန်သမျှ၏ ကျေးဇူးကို မတတ်သာလျှင် အစဉ်အောက်မေ့၍ တတ်နိုင်သလောက် တုံ့ပြန်မှ သူတော်ကောင်း ဖြစ်ကြပေမည်။ (ဝိ၊၃၊၇၀)

အင်္ကုရနှင့် ပုဏ္ဏား

အင်္ကုရမင်းသားသည် လှည်သားငါးရာဖြင့် ကုန်သွယ်ခဲ့ရာ လှည်းငါးရာဖြင့်ပင် ကုန်သွယ်သော ပုဏ္ဏားတစ်ဦးလည်း အတူပါ၏။ လမ်းမှား၍ အစာရေစာတွေ ကုန်ခဲ့ရာ ညောင်ပင်ကြီးတစ်ပင် တွေ့၍ခိုနားကြ၏။ ထိုညောင်ပင်မှ တန်ခိုးကြီးမားသော နတ်ကြီးသည် သူတို့အားသနား၍ လက်ျာလက်ကို ဆန့်တန်းကာ ပဌမ ရေ၊ ထို့နောက် လိုရာလိုရာ အကုန်ပေး၍ သူတို့အား ချမ်းသာစေခဲ့၏။ ထိုအခြင်းအရာကို မြင်ရသောပုဏ္ဏားက မိမိတို့ ပစ္စည်းလို၍ ကုန်ရောင်းခြင်းဖြစ်ရာ “အလိုခပ်သိမ်း ပေးနိုင်သော ဤနတ်ကြီးကို အတင်း ဆောင်ကြဉ်းသွားကြစို့”ဟု အင်္ကုရအား တိုင်ပင်၏။
ထိုအခါ အင်္ကုရမင်းသားက “သစ်တစ်ပင်မှာ အိပ်ရထိုင်ရ နားနေရလျှင် ထိုအပင်၏ အခက်ကိုပင် မချိုးရ၊ မိတ်ဆွေ ပြစ်မှားသူမှာ သူယုတ်မာဖြစ်သည်" ဟု သူတော်ကောင်း တရားပြ ပြောဆို၏။ “သစ်ပင်အရိပ်မှာ ထိုင်ရအိပ်ရကာ အကျိုးရှိမည်ဆိုလျှင် ပင်စည်ကိုပင် ဖြတ်နိုင်ကြောင်း" နီတိနည်းပြလျက် ပုဏ္ဏားကချေပ၏။ ထိုအခါ မိမိအရိပ်ခိုရာ သစ်ပင်ကို အရွက်ပင် မဖျက်ဆီးရ၊ မိတ်ဆွေပြစ်မှားသူမှာ လူယုတ်မာဖြစ်ကြောင်း ထပ်မံဆိုပြန်သော် ပုဏ္ဏားက “အကျိုးရှိလျှင် အမြစ်ပါနုတ်ယူရကြောင်း’ ဆိုပြန်၏။ ထိုအခါအင်္ကုရက “နီတိမှာ ကိုယ်ကျိုးသာကြည့်၍ မမှန်ကြောင်း တရားသဘောသာ အမှန်ဖြစ်ကြောင်း” သိစေလို၍ ဤသို့ဆိုပြန်၏။ “ပုဏ္ဏား သူ့အိမ်မှာ တစ်ညအိပ်ရ သူ့ထံမှ ထမင်းအဖျော် ရသည်ဆိုလျှင် ထိုသူကို စိတ်ဖြင့်ပင် မကောင်းမကြံထိုက်၊ ကျေးဇူးသိသူကို သူတော်ကောင်းများ ချီးမွမ်းအပ်၏။ မိမိအား အိပ်ရာပေး အစားအစာပေးသော, မညှဉ်းဆဲတတ် စောင့်စည်းတတ်သော လက်ရှိသောမိတ်ဆွေသည် မိတ်ဆွေပြစ်မှားသူကို လောင်ကျွမ်းတတ်သည်၊ ရှေးဦးကျေးဇူးပြုသူကို နောက်အခါ ညှဉ်းဆဲ နှိပ်စက်သူမှာ စိုသောလက်ရှိသော မိတ်ဆွေ၏ အဖျက်အဆီးခံရသည် ဖြစ်၍ ကောင်းသော အာရုံများကို မတွေ့ကြုံရတတ်။” ဤသို့ တရားပြ ပြောသောအခါမှ ပုဏ္ဏားလည်း တိတ်သွားတော့၏။

မှတ်ချက်-ဤ၌ ကျေးဇူးကန်းသူ ခံရသောအပြစ်မှာ ကျေးဇူး ပြုသူက လုပ်ရသည် မဟုတ်သော်လည်း သူ့ကိုပြစ်မှား၍ ခံရသောကြောင့် သူကပင် လောင်သကဲ့သို့၎င်း, ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့၎င်း တင်စားဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ ဤ၌ ကျေးဇူးပြုသူကို “အလ္လပါဏိ= စိုသောလက်ရှိသူ” ဟု ဆို၏။ ထို့ကြောင့် “စိုသောလက်ကို မခြောက်စေနှင့်”ဟု ဆိုရိုးရှိခဲ့သည်။ (ပေတဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ အင်္ကုရပေတဝတ္ထု ပေတ၊၁၀၆။)

ကာလေန ဓမ္မဿဝန

စိတ်ပျံ့လွင့်လျက်ရှိသောအခါ ကာမဝိတက် စသော ဝိတက်တစ်ပါးပါး လွှမ်းမိုးခံနေရသော အခါများမှာ တရားနာရန် သင့်လျော်သော ကာလဖြစ်ကြောင်း အဋ္ဌကထာဆို၏၊ ထို့ပြင် ငါးရက်တစ်ကြိမ် တရားနာခြင်းကို “ကာလေန ဓမ္မဿဝန”ဟု အပရေဆရာတို့ ဆိုကြောင်းဖွင့်၏။ မူလပဏ္ဏာသ ဂေါသိင်္ဂသုတ် (မ၊၁၊၂၆၈)၌ အရှင်အနုရုဒ္ဓါက “မြတ်စွာဘုရား တပည့်တော်များ ငါးရက်တစ်ကြိမ် ညလုံးပေါက် တရားစကား ပြောကြားစည်းဝေးကြကြောင်း" လျှောက်ထားသောစကားအရ ဆိုခြင်းတည်း။ တိကင်္ဂုတ္တရ ပဌမပဏ္ဏာသက ဂိလာနသုတ် အဋ္ဌကထာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၉)၌ “မာသဿ အဋ္ဌဝါရေ ဓမ္မကထာ အနုညာတာ=တစ်လရှစ်ကြိမ် တရားဟောမှု ခွင့်ပြုတော်မူအပ်၏”ဟု ဆို၏၊ ရှစ်ကြိမ်မှာ လဆန်းလဆုတ် ငါး, ရှစ်, ဆယ့်လေး, ဆယ့်ငါး ရက်များတည်း။

ထို့ပြင် အဋ္ဌကထာ၌ အကြင်အခါဝယ် ကလျာဏမိတ်ဆွေများသို့ ချဉ်းကပ်၍ မိမိယုံမှားကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော တရားစကားကို နာကြားခြင်းငှါ တတ်နိုင်၏၊ ထိုအခါ တရားနာခြင်းလည်း “ကာလေန ဓမ္မဿဝန”ပင်ဟု ဆို၏။ ဤစကားဖြင့် ရက်သတ်မှတ်ချက်မှာ လိုရင်းမဟုတ်၊ တရားနာရန် မသင့်လျော်သော ရက်အခါဟု မရှိ၊ တရားဟောပုဂ္ဂိုလ် အခန့်သင့်ရှိ၍ မိမိက အခွင့်သာသောအခါသည် တရားနာရန် လျော်ကန်သင့်မြတ်သောအခါဟု သိရတော့သည်။

တရားနာကျိုး

ပဉ္စကင်္ဂုတ္တရ ပဉ္စမပဏ္ဏာသက ကိမိလဝဂ် ဓမ္မဿဝနသုတ် (အံ၊၂၊၂၁၆)၌ တရားနာခြင်းအကျိုး ငါးပါးလာ၏။
ထိုအကျိုး ငါးပါးက -
(၁) မကြားဘူးသည်ကို ကြားနာရခြင်း။
(၂) ကြားဘူးပြီးသည်ကို စင်ကြယ်စေခြင်း။
(၃) ယုံမှားကို လွန်မြောက်ရခြင်း။
(၄) အယူကို ဖြောင့်မှန်အောင် ပြုတတ်ခြင်း။
(၅) စိတ်ကြည်လင်ခြင်း တို့တည်း။

မကြားဘူး ကြား၊ ကြားဘူးစင်တုံ၊ ယုံမှား ဖျောက်တတ်၊
ယူဖြောင့်မတ်လျက်၊ စိတ်ဓာတ်ကြည်လင်၊ ကျိုးငါးအင်၊ ထိုလျှင် တရားနာ။

ဤအကျိုးငါးပါးတွင် စိတ်ကြည်လင်ရခြင်းအကျိုးမှာ လွန်စွာအရေး ပါလှ၏။ စီးပွါးရေး ပညာရေး ကျန်းမာရေး ဆွေရေး မျိုးရေးစသည်ကြောင့် စိတ်မချမ်းသာ သောကရောက်နေသောအခါကား တရားနာရန် အလွန်သင့်လျော်သော အခါတည်း။ ဓမ္မကထိက စွမ်းအားရှိလျှင် ဖြစ်သမျှ သောကသည် တစ်ခဏချင်း ပျောက်ကင်းနိုင်ပေသည်။

မုဏ္ဍမင်း သောက

အရှင်နာရဒသည် ပါဋလိပုတ်ပြည်၌ သီတင်းသုံးစဉ် မုဏ္ဍမင်း၏ ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော မိဖုရား ဘဒ္ဒါ စုတေခဲ့၏။ မုဏ္ဍမင်းသည် ရေမချိုးမဖီးမလိမ်း အစာမစား အလုပ်မလုပ် နေ့ရော ညပါ ဘဒ္ဒါ၏ကိုယ်၌သာ နစ်မျောနေခဲ့၏။ ဘဒ္ဒါ၏ကိုယ်ကို ကြာမြင့်စွာ မြင်ရအောင် သံဖြင့်ပြီးသော ဆီစကျင်း၌ ထည့်သွင်းကာ အပေါ်က သံစကျင်းဖြင့် အုပ်ထားရန် ဘဏ္ဍာစိုး ပိယကအား အမိန့်ပေးရာ ထိုအတိုင်း ပြုလုပ်ပေး၏။ ထို့နောက် မင်းကြီးသောက ပျောက်ဖို့ အရှင်နာရဒထံ ဆည်းကပ်ရန် အကြံပေးလျှောက်ထားရာ မင်းကြီးလည်း သဘောထူကာ အရှင်နာရဒထံ ရောက်လာ၏။
အရှင်နာရဒက “မင်းကြီး လောက၌ ရဟန်း, ပုဏ္ဏား, နတ်, မာရ်, ဗြဟ္မာ ဘယ်သူမှ မရကောင်းသော အရာဌာန ငါးမျိုးရှိသည်။ “အိုခြင်းသဘောရှိသော အရာကို မအိုပါနှင့်" ဟု ဘယ်သူမှ မရကောင်းသော အရာဖြစ်၏။ နာခြင်းသဘောရှိသော အရာ, သေခြင်းသဘော ရှိသောအရာ, ကုန်တတ် ပျက်တတ်သော သဘောရှိသော အရာတို့ကို မနာ, မသေ, မကုန်, မပျက်ပါနှင့်ဟု ဘယ်သူမှ မရကောင်း”ဟု ဟောတော်မူပြီးနောက် ပုထုဇဉ်နှင့် အရိယာတို့ ထိုသဘောမျိုး ကြုံရသောအခါ ကွဲပြားပုံကို ဆက်လက်ဟောတော်မူ၏၊ အချုပ်မှာ ပုထုဇဉ်သည် မိမိနှင့်ပတ်သက်သော အရာဝတ္ထုတို့ အိုခြင်း, နာခြင်း, သေခြင်း, ကုန်ခြင်း, ပျက်ခြင်းတို့နှင့် ကြုံရသောအခါ ဤအိုခြင်း စသည်မှာ ငါတစ်ယောက်သာ ကြုံရသည်မဟုတ် အားလုံးကြုံရသည်ချည်း ဖြစ်၏။ ငါက စိုးရိမ်ပူပန် ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေလျှင် အစားပျက် အလုပ်ပျက် ရုပ်ဆင်းပျက်ရုံသာ၊ ရန်သူတွေ ဝမ်းသာအားရ၊ မိတ်ဆွေတွေ ဝမ်းနည်း စိတ်မကောင်း ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟု မစဉ်းစားတတ်၍ စိုးရိမ်ပူဆွေး ငိုကြွေးကြရ၏။ ငိုကြွေးရခြင်းဖြင့် အဆိပ်လူးထားသော သောကငြောင့်ကြီး အပူးခံရ၏။ အရိယာသာဝကကား စဉ်းစားတတ်၍ မငို, မဆွေး, မပူ, သောကငြောင့်ကြီးကို နုတ်နိုင်၏။ သောကငြောင့်ကြီးစူး၍ ပုထုဇဉ်မှာပူရ၏။ သောကငြောင့်ကင်း၍ အရိယာမှာငြိမ်းအေးရသည်။ ဤတရား ကြားနာရသောအခါ “ဒါ ဘာတရားပါလဲ”ဟု မေးလျှောက်၏။ “သောကငြောင့်နုတ်တရား”ဟု မိန့်သော်–တကယ်ပဲ သောကငြောင့်နုတ် တရားပါဘုရား။ ဤတရားကြားနာရ၍ တပည့်တော်၏ သောကငြောင့်ကြီးနုတ်ပယ်ပြီးဖြစ်ပါပြီ” ဟု လျောက်ပြီးနောက် ပိယကအား အမိန့်ပေးသည်မှာ “ဘဒ္ဒါ၏အလောင်းကို မီးသင်္ဂြိုဟ်တော့။ ငါ ယနေ့ကစ၍ ရေချိုး နံ့သာလိမ်း ပွဲတော်သုံး၍ အလုပ်လုပ်တော့မည်”ဟူ၏။ (ပဉ္စကင်္ဂုတ္တရ၊ ပဌမပဏ္ဏာသက၊ မုဏ္ဍရာဇဝဂ်၊ နာရဒသုတ် (အံ၊၂၊၅၁)၌ အကျယ်ကို ကြည့်ပါ)

(၂၁) ခန္တီ စ သောဝစဿတာ၊ သမဏာနဉ္စ ဒဿနံ။
ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၂၁) ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ယာ ခန္တီ စ၊ အကြင်သည်းခံခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယာ သောဝစဿတာ စ၊ အကြင်ပြောဆိုဆုံးမလွယ်သူ၏ အဖြစ်သည် လည်းကောင်း။ သမဏာနံ၊ ရဟန်းတော်တို့ကို။ ယံ ဒဿနဉ္စ၊ အကြင်ဖူးမြင်ရခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ကာလေန၊ သင့်လျော်သောအခါ၌။ ယာ ဓမ္မသာကစ္ဆာ စ၊ အကြင်တရားဆွေးနွေးခြင်းသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤတရား လေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

စကားပြေ—နတ်သား၊ သည်းခံခြင်း, ဆိုဆုံးမ လွယ်ခြင်း, ရဟန်းတော်တို့ကို ဖူးမြင်ခြင်း, တရားဆွေးနွေးခြင်း ဤလေးပါးမှာ မင်္ဂလာ ပင်တည်း။

ခန္တီ

သူတကာဆဲရေးရိုက်ပုတ်မှုစသည် ပြုလာသော် တုံ့ပြန်မှုကင်း ဖောက်ပြန်ခြင်းမရှိ ကျေနပ်စွာ လက်ခံခြင်းကို သည်းခံသည်ဟု ဆိုသည်။ ခန္တီအရ အဓိဝါသနခန္တီကို ရယူမည်ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ အချို့အရာ၌ အလိုအကြိုက် နှစ်သက်ခြင်းကို ခန္တီက ဟော၏။ ဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဈာနက္ခန္တိခေါ် ဉာဏ်ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်လျက် ကျေနပ်ဆုံးဖြတ်ခြင်း ခန္တီလည်းရှိ၏။ ထိုခန္တီမျိုးမဟုတ် သည်းခံခြင်း ခန္တီသာ ဤ၌ယူရန် အဓိဝါသနက္ခန္တိဟု ဖွင့်ခြင်းဖြစ်၏။ အဓိ-မိမိအပေါ်၌။ ဝါသန=နေစေခြင်း။ သူတကာ ဆဲရေးမူစသည်ကြောင့် ပြန်လှန်ဆဲရေး ရိုက်ပုတ်လျှင် ထိုအမှု များကို မိမိအပေါ်မှာ လက်မခံ ပယ်လှန်ပစ်သည်မည်၏၊ ထိုသို့မဟုတ်ပဲ ပြန်လှန်ဆန့်ကျင်ဖက်မပြု သည်းခံနေလျှင် ထိုဆဲရေးမှု စသည်ကို မိမိအပေါ်မှာ နေစေသည် ထားသည်မည်၏။ ထို့ကြောင့် အဓိဝါသနမှာ သည်းခံခြင်းပင်။ အအေး, အပူ, မှက်, ခြင်စသည်ကို သည်းခံခြင်းလည်း အဓိဝါသနခန္တိပင်။ ထိုအရာများကြောင့် စိတ်ဆိုးခြင်း စိတ်ချမ်းသာခြင်း စသည် ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ထိုအချက်များ ကြုံရသောအခါလည်း သည်းခံရမည်သာတည်း။

ခဲယဉ်းသောအကျင့်

ဤခန္တီကား အလွန်ဖြည့်နိုင်ခဲသော အကျင့်ဖြစ်၏၊ ခန္တီဖြင့် အောင်နိုင်ခြင်းကို တကယ့်အောင်နိုင်ခြင်းဟု အသိအမှတ်ပြုကြ၏။ သည်းညဉ်းခံ နိဗ္ဗာန်ရောက်ဟု အဆိုရှိ၏။ တကယ်နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ပါပေ၊ သီလ သမာဓိ ပညာများမှာ သည်းမခံသူ၌ ရကောင်းသော အကျင့်များမဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် ခန္တီသည် သီလ, သမာဓိ, ပညာ၏ အခြေခံ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်၊ ကုသိုလ်မှန်သမျှ ခန္တီရှိသူ၌သာ ဖြစ်ရ၍ ကုသိုလ်တိုင်းနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသော တရားပေတည်း။ အဒေါသ (မေတ္တာ) ပြဋ္ဌာန်းသော ကုသိုလ်တရားစု၏ အမည်ဖြစ်ရာ အားလုံး ခန္တီတရား လက်ကိုင်ထား နိုင်လျှင် အချင်းချင်း ရန်ဖြစ်ခြင်း ကွဲပြားခြင်းမရှိပဲ သင့်တင့်ညီညွှတ်ကာ လောကကြီး သာယာလျက်သာ ရှိရပေမည်။ သာယာသော ခေတ်တိုင်းမှာ ခန္တီတရား ထွန်းကားလျက်ရှိမြဲတည်း။

သိကြားမင်း ခန္တီတရား

တစ်ခါက တာဝတိံသာ အသုရာစစ်ပွဲ၌ တာဝတိံသာနတ်တို့က နိုင်ရာ ဖမ်းမိလာသော ဝေပစိတ္တိ အသုရိန်ကို သုဓမ္မာသဘင်၌ တုတ်နှောင်ထား၏။ ဝေပစိတ္တိသည် သိကြားမင်း သုဓမ္မာသဘင် ဝင်တိုင်းထွက်တိုင်း အမျိုးမျိုး ဆဲရေး၏။ သိကြားမင်းကလည်း သည်းခံ၏။ ဤအဖြစ်ကိုမြင်ရသော မာတလိက ဝေပစိတ္တိ၏ ကြမ်းတမ်းသောစကားကို မျက်မှောက် ကြားနေရပါလျက် သည်းခံနေသည်မှာကြောက်သောကြောင့်လော” “အားနည်းသောကြောင့်လော”ဟု မေး၏။ “ငါသည်းခံသည်မှာ ကြောက်သောကြောင့်လည်း မဟုတ်, အားနည်းသောကြောင့်လည်း မဟုတ်၊ ငါကဲ့သို့သော ပညာရှိသည် လူမိုက်နှင့် ဘယ်မှာ ဖက်ပြိုင်ပါအံ့နည်း" ဟု ဆို၏။ လူမိုက် မည်သည်မှာ သူ့ကိုမတားမနှိပ်လျှင် သာ၍ပင် ကဲလာမည် ဖြစ်သောကြောင့် ပညာရှိသည် သူမိုက်ကို ပြင်းထန်သောဒဏ်ဖြင့် နှိပ်ကွပ် မြစ်တားသင့်ကြောင်း မာတလိက ဆိုပြန်သော် “သူတပါး အမျက်ထွက်သည်ကိုသိ၍ အမျက်ငြိမ်းနေသူ၏ ထိုငြိမ်းခြင်းသည်ပင် လူမိုကံကို မြစ်တားခြင်းမည်ကြောင်း” သိကြားမင်း ဆို၏။ “ဤသို့ သည်းခံခြင်း၌ အပြစ်ကို တွေ့ရပါသည်၊ သိကြားမင်း...လူမိုက်သည် ငါ့ကိုကြောက်၍ သည်းခံသည်ဟု ထင်သောအခါ ပြေးနေသောနွားကို နွားများဖိလိုက်သကဲ့သို့ မိမိကို ဖိတတ်ပါသည်" ဟု မာတလိ လျှောက်၏။ ထိုအခါ သိကြားမင်းက အကျယ်တဝင့် တရားပြသည်မှာ ငါကြောက်၍ သည်းခံသည်ဟု ထင်လိုထင် မထင်လိုနေ၊ ခန္တီထက် သာလွန်သော အကောင်းဆုံး ကိုယ်ကျိုးကို ငါမမြင်။ အားနည်းသူမှာ အမြဲသည်းခံတတ်ရာ အားရှိသူဖြစ်လျက် အားမဲ့သူအား သည်းခံသောသူ၏ သည်းခံခြင်းမျိုးကို အမြတ်ဆုံးဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြသည်။ လူမိုက်အားမျိုး ရှိနေသူ ဖြစ်လျှင် ထိုအားမှာ အားမဟုတ်သည်ကို အားဟုဆိုခြင်းပင်၊ တရားစောင့်သူ၏အားကို ထိုသို့ ပြောနိုင်သူ လှုပ်ရှားစေနိုင်သူ မရှိ။ “ကိုယ့်အား အမျက်ထွက်သူကို ပြန်စိတ်ဆိုးသူမှာ ထိုသူအောက် ယုတ်ညံ့သူသာဖြစ်သည်။ စိတ်ဆိုးသူကို ပြန်စိတ်မဆိုးသူမှာ အောင်နိုင်ခဲ သော စစ်ပွဲကို အောင်သူ ဖြစ်တော့သည်။ သူတပါး စိတ်ဆိုးသည်ကို သိလျက် သည်းခံပြေငြိမ်းသူသည် မိမိ သူတပါး နှစ်ဦးသားလုံး၏ အကျိုးကို ကျင့်သူပင်၊ ထိုမိမိ သူတပါး အကျိုးကို ပြီးစေသူကို တရားမသိသူ လူမိုက်တို့က ဗာလဟု ထင်မှတ်ကြသည်။ ဤ သိကြားမင်း၏ စကားမှာ သည်းခံသူ ဂုဏ်ရည်ဖွဲ့ပင် ဖြစ်ရာ လောကရေး ဓမ္မရေး နှစ်ဖက်၌ပင် တိုးတက်လိုသူတိုင်း မှတ်သားလိုက်နာအပ်ပေသည်။

အကျိုးအပြစ်

သည်းမခံသူ၌ အပြစ်ငါးပါး။ သည်းခံသူ၌ အကျိုး ငါးပါး ပဉ္စင်္ဂုတ္တရ ပဉ္စမပဏ္ဏာသက အက္ကောသဝဂ် (အံ၊၂၊၂၂၂)၌ ဟောတော်မူ၏။ ထိုတွင် သည်းမခံနိုင်သူ အပြစ်များကား ၁-လူအများမချစ် (အမုန်းခံရ) ခြင်း။ ၂-ရန်များခြင်း။ ၃-အပြစ်များခြင်း။ ၄-တွေတွေဝေဝေ သေရခြင်း။ ၅-သေသော် အပါယ်ရောက်ရခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ထိုမှ ပြန်သောအားဖြင့် သည်းခံသူ၌ ၁-လူအများ ချစ်ခင်ခြင်း။ ၂-ရန်မများခြင်း။ ၃-အပြစ်မများခြင်း။ ၄-မတွေမဝေသေရခြင်း။ ၅-သေသော် နတ်ပြည်ရောက်ရခြင်း အကျိုး ငါးပါးတည်း။

"သည်းမခံသူ၊ ဖြစ်ပါမူကား၊ သူမချစ်ခင်၊
ရန်လျှင်တိုးပွါး၊ အပြစ်များခဲ့၊ သေကား တွေဝေ၊
သေလျှင် အပါယ်၊ လား စဖွယ်တည်း၊ ငါသွယ်အပြန်၊
ရမြဲမှန်သည်၊ သည်းခံသူဖို့ တည်း။

တရားနှင့်ယှဉ်မှ

ဘုရားရှင်က မူလပဏ္ဏာသ ကကစူပမသုတ် (မ၊၁၊၁၀၁)၌ နှစ်ဘက်လွှရိုး ရှိသောလွှဖြင့် ခိုးသူများက အင်္ဂါ ကြီးငယ်ကို ဖြတ်စေကာမူ ထိုခိုးသူတို့၌ စိတ်ဆိုးလျှင် ငါဘုရားစကား လိုက်နာသူမဟုတ်ဟု ထိုမျှသည်းခံရန် အလိုရှိတော်မူခဲ့၏။ ဆဲသံ ကဲ့ရဲ့သံ စသောစကားများ မရောက်လာမီ သည်းခံနိုင်သည်မှာ တကယ့်သည်းခံသူ မဟုတ်သေး၊ ထိုသို့သောစကားများ ရောက်လာ ကြုံတွေ့လာသောအခါမှ သည်းခံနိုင်သူအဖြစ် ထင်ရှား၏။ ဒေါသအပြစ်, သည်းခံခြင်း၏အကျိုးကို မြင်၍ သည်းခံသောသူ၏ သည်းခံခြင်းသာ တည်မြဲ၏။ ဘာဝနာ အလုပ်အစွမ်းဖြင့် ရလာသော သည်းခံခြင်းက ပိုစိတ်ချရ၏။ သို့မဟုတ်လျှင် ပတ်ဝန်းကျင်က ကောင်းနေ၍ သည်းခံသူထင်ရသော်လည်း တစ်နေ့ အတိုက်အခိုက်ခံရလျှင် မိမိ သည်းခံခြင်းဂုဏ်ကလေးများ မျောသွားရတော့သည်။

ဝေဒေဟိကာ

ရှေးက သာဝတ္ထိပြည်၌ ဝေဒေဟိကာမည်သောအိမ်ရှင်မ တစ်ဦးရှိ၏၊ အကျင့်ကောင်းသူ နှိမ့်ချတတ်သူ တည်ငြိမ် အေးဆေးသူအဖြစ် ဂုဏ်သတင်းမှာ ပြန့်လျက်ရှိ၏။ ထိုအိမ်ရှင်မ၌ အလုပ်ကျွမ်းကျင်၍ မပျင်းမရိ ဝတ်တရားကျေပွန်သော ကာဋီမည်သော ကျွန်မ တယောက်ရှိ၏။ ကာဋီက “ငါ့အရှင်မ ကောင်းသတင်းမှာ အပြောများ လျက်ရှိ၏။ ငါ့အရှင်မမှာ တကယ်ပဲ ဒေါသမရှိသလား ငါက ကောင်းနေလို့ သူကောင်းခြင်းဖြစ်လာသလား” ဟု စုံစမ်းရန်အကြံဖြစ်၏။ နောက်တစ်နေ့ နေမြင့်မှ အိပ်ရာက ထ၏။ “ဟဲ့ … ကျွန်မကာဋီ ဘာ့ကြောင့် အိပ်ရာထ နေမြင့်နေရသလဲ”ဟု မေးသော် “ဘာမျှ မဖြစ်ပါ သခင်မ” ဟုပြော ၏။ ဝေဒေဟိကာ စိတ်ဆိုး၍ မျက်မှောင်ကြုတ်၏။ ထိုအခါ ကာဋီက “ငါ့ သခင်မှ စိတ်ဆိုးတတ်ပါတယ်၊ ငါကောင်းလို့ သူကောင်းနေတာပါ” ဟု အမှတ်ပြု၏။ နောက်တနေ့ ထပ်မံစုံစမ်းလို၍ ထို့ထက် နေမြင့်အောင် အိပ်ပြန်၏။ ထိုအခါ မျက်မှောင် ကြုတ်ရုံတင်မကတော့ပဲ ပါးစပ်ကရေရွတ် ကြိမ်းမောင်းသည်အထိ စိတ်ဆိုး၏။ နောက်တစ်နေ့ ထို့ထက် ပိုနေမြင့်အောင် အိပ်ပြန်ရာ ထိုအခါ ပါးစပ်သာမက လက်ပင် ပါလာတော့သည်။ တံခါးမင်းတုပ်နှင့် ခေါင်းကိုရိုက်ရာ ကာဋီခေါင်းကွဲရှာသည်။ ကာဋီလည်း သွေးတွေယိုနေသော ခေါင်းကွဲဖြင့် အိမ်နီးချင်းတွေထံ လျှောက်ကာကြည့်ကြစမ်းပါ အကျင့် ကောင်းလှသည်ဆိုတဲ့ ကျွန်မသခင်မရဲ့လုပ်ပုံ၊ တစ်ယောက်တည်းသော ကျွန်မကို အိပ်ရာထ နေမြင့်ရကောင်း လားဟု တံခါးမင်းတုပ်နှင့် ခေါင်းရိုက်ခဲ့ရက်တယ်” ဟု ကဲ့ရဲ့အောင် ပြော၏။ ထိုအခါမှစ၍ ဝေဒေဟိကာ ကြမ်းတမ်းသည် မာန်ကြီးသည် ဆူပူတတ်သည်ဟု မကောင်းသတင်း ထွက်လာရပြန်သည်။ ဓမ္မနှင့်ယှဉ်သော ခန္တီမဟုတ်လျှင် ဤသို့ပင် ဖြစ်တတ်ကြောင်းပြသော သာဓကပင်တည်း။ (မ၊၁၊၁၇၆-၇)

ဥပကာရိသု ယော သာဓု၊ သာဓုတ္ထေ တဿ ကော ဂုဏော။
အပကာရိသု ယော သာဓု၊ သော သာဓု သဗ္ဘိ ဥစ္စတေ။
(ပဉ္စတန္ဒြ)

ယော၊ အကြင်သူသည်။ ဥပကာရိသု၊ ကျေးဇူးပြုတတ်သူတို့အပေါ်၌။ သာဓု၊ ကောင်း၏။ တဿ၊ ထိုကျေးဇူးပြုတတ်သူတို့အပေါ် ကောင်းသူ၏။ သာဓုတ္တေ၊ ကောင်းသည်၏အဖြစ်၌။ ဂုဏော၊ ဂုဏ်သည်။ ကော၊ ဘယ်မှာဖြစ်ပါအံ့နည်း။ ယော၊ အကြင်သူကား။ အပကာရိသု၊ အကျိုးမဲ့ ပြုသူတို့အပေါ်၌။ သာဓု၊ ကောင်းပေ၏။ သော၊ ထိုအကျိုးမဲ့ပြုသူတို့ အပေါ်ကောင်းသူကိုသာ။ သာဓု၊ တကယ်ကောင်းသူဟု။ သဗ္ဘိ၊ သူတော်ကောင်းတို့သည်။ ဥစ္စတေ၊ ဆိုအပ်ပေ၏။

သောဝစဿတာ

သုဝစ=လွယ်ကူသောစကားရှိသူ။ ပြောဆိုဆုံးမသည်ကို လွယ်ကူစွာလိုက်နာသူတည်း။ သုခံ ဝစော ဧတသ္မိံတိ သုဝစော။ ဧတသ္မိံ၊ ထိုသူ၌။ သုခံ၊ လွယ်ကူသော။ ဝစော၊ စကားသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဣတိ, ထို့ကြောင့်။ သုဝစော၊ သုဝစမည်၏။ ဒုဗ္ဗစ၊ (=အပြောအဆိုခက်သူ)မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ကို မလေးစား, တရားကိုမရိုသေ ဆန့်ကျင်ဖက်ပြုရန်လိုလားသော အဆုံးအမခက်သူတည်း။ ထိုသို့မဟုတ်ပဲ ပုဂ္ဂိုလ်ကိုလေးစားလျက် တရားကိုရိုသေစွာ လိုက်နာတတ်သူကို သုဝစဆို သည်။ သော ဝစဿံ၊ ပြောဆိုဆုံးမလွယ်သူ၏အမှု။ ဆုံးမသူ၏အဆုံးအမကို လေးစားခြင်း ရိုသေစွာ လိုက်နာခြင်းကိုပင် ဆုံးမလွယ်သူ၏ အမှုဆို၏။ (သုဝစဿ ကမ္မံ သောဝစဿံ၊ သုဝစဿ၊ ဆိုဆုံးမလွယ်သူ၏။ ကမ္မံ၊ အမှုတည်း။ သောဝစဿံ၊ ဆိုဆုံးမလွယ်သူ၏အမှု။)

သောဝစဿဿ ဘာဝေါ သောဝစဿတာ။ သောဝစဿဿ၊ ဆိုဆုံးမ လွယ်သူ၏ အမူ၏။ ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းတည်း။ သောဝစဿတာ၊ ဆိုဆုံးမလွယ်သူ၏ အမှုဖြစ်ကြောင်း။ ဆုံးမလွယ်သူအမှု၏ ဖြစ်ကြောင်းဆိုသည်မှာ ပြောဆိုဆုံးမ လွယ်ကူမှုကို ဖြစ်စေတတ်သော စေတနာစု ကုသိုလ်တရားပင်တည်း။ ဤသောဝစဿတာမှာ နိဝါတနှင့်ဆက်သွယ်လျက်ရှိ၏။ နိဝါတ မရှိလျှင် သောဝစဿတာမဖြစ်နိုင်။ မနှိမ့်ချတတ်သူသည် သူတပါး အဆုံးအမကို ခံယူဖို့မဖြစ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် နိဝါတအရာ၌ပြသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ အရှင်ရာဟုလာတို့၏ အကြောင်းကို ဤ၌လည်း ဆိုအပ်၏။ ဤသောဝစသာတာဖြင့် ဆရာမိဘစသည်တို့မှ အဆုံးအမရခြင်း, ထိုအဆုံးအမကို ကျင့်ကြံလိုက်နာ၍ အပြစ်ကင်းခြင်း ဂုဏ်အမျိုးမျိုး အကျိုးအရပ်ရပ် ရခြင်းအကြောင်းဖြစ်၍ မင်္ဂလာဖြစ်ရသည်။

သုဝစအစစ်

မူလပဏ္ဏာသ ကကစူပမသုတ် (မ၊၁၊၁၇၇)၌ မိန့်တော်မူ သည်မှာ “သင်္ကန်း, ဆွမ်း, ကျောင်း, ဆေး ပစ္စည်းလေး ပါး ရလိုမှုကြောင့် ပြောဆိုလွှယ်သူကို သုဝစဟု ငါမဆို၊ ဘာကြောင့်နည်း ထိုသူကား သင်္ကန်းစသည် မရလျှင် ဆိုဆုံးမ လွယ်သူဖြစ်တော့မည် မဟုတ်သောကြောင့်တည်း။ တရားကို အရိုအသေပြုလျက်, တရားကို အလေးပြုလျက်, တရားကို ပူဇော်လျက် ဆိုလွယ်သူကိုသာ သုဝစအမှန်ဖြစ်သူဟု ငါဘုရားဟောတော်မူသည်။” ဤဒေသနာဖြင့် အဆုံးအမသည် မိမိအတွက် အလွန်အကျိုးရှိသည်ဟု မြင်သူမှသာ အစဉ်သုဝစ ဖြစ်နိုင်၏။ ဓမ္မပဒ၊၂၄)၌ “အပြစ်ပြဆိုဆုံးမ လာသူကို ရွှေအိုးကြီး ဖော်ထုတ်ညွှန်ပြသကဲ့သို့ မြင်ရမည်။ နှိမ်ပြောလေ့ရှိသူ ပညာရှိမျိုးကို ဆည်းကပ်ရမည်။ ထိုပညာရှိ မျိုးကို ဆည်းကပ်သူမှာ ယုတ်ညံ့သူမဖြစ်နိုင် မြင့်မြတ်သူသာဖြစ်ရသည်”ဟု ဟောတော်မူ၏။

နီတိဆရာတို့ အဆိုမှာလည်း “ချစ်ဖွယ်စကား ပြောကြားတတ်သူများကို အမြဲရလွယ်၏။ မနှစ်သက်ဖွယ် အကျိုးရှိသောစကားကို ပြောတတ်သူ နားထောင်တတ်သူကား ရခဲလှသည်။ လောက၌ မနှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်သော်လည်း အကျိုးဖြစ်စေသည့်စကားကို ပြောကြားတတ်သူများကား မိတ်ဆွေစစ်ဖြစ်ကြ၏။ တခြားသူများမှာ မိတ်ဆွေ အမည်ခံရုံမျှသာ” ဟူ၏။

အရှင်ရာဟုလာသည် သဲကိုလက်ဖြင့်ဆုပ်၍ “ဤသဲလုံးနှင့်အမျှ ငါ့ကို ဆုံးမမည့်သူ ရလျှင် ကောင်းလေစွ”ဟု တောင့်တသတဲ့။ အရှင်မြတ်ကား အဆုံးအမ၏ တန်ဖိုးကို နားလည်သောကြောင့်ဖြစ်၏။ အဆုံးအမတန်ဖိုးကို သိနားလည်သူတိုင်း အဆုံးအမကို လိုလားတောင့်တတတ်စမြဲပင်။

အဆုံးအမ လိုလားသူ

ရဟန်းတစ်ပါး ဆွမ်းခံအပြန် ရေကန်ထဲဆင်း ရေချိုးနေစဉ် ကြာပန်းရနံ့ကို ခံနေ၏။ နတ်တစ်ဦးက “အရှင်….သူများမပေးပဲ ကြာပန်းကို နမ်းနေသည်မှာ ခိုးခြင်း တစ်မျိုးဖြစ်သော အနံ့သူခိုး ဆိုရကြောင်း" အပြစ်တင်၏။ "ကြာစွယ်တွေတူး, ကြာပန်းတွေ ချိုးနေသူကို ထိုသို့မပြောပဲ မချိုးမဖဲ့ အဝေးမှနေ အနံ့ခံရုံသာ ခံနေသော ငါ့ကို ဘာ့ကြောင့် အနံ့သူခိုးဟု ဆိုရသနည်း" ဟု ရဟန်းက မေး၏။ ကြေးညှော်ပေနေသော အထိန်းသည်၏ လက်နှီးကဲ့သို့ အပြစ်တွေ များနေသောသူကို ပြောဖို့မလို။ အရှင့်ကိုသာ ပြောထိုက်ပါသည်။ အရှင်ကား အပြစ်ကင်းသူ စင်ကြယ်ခြင်းကိုလိုလားသူ သားမြီး ဖျားလောက် အပြစ်ကို တိမ်တိုက်ကြီးလောက် ထင်နေသူဖြစ်ပါသည်”ဟု နတ်က ဆိုသော် “သင်ကား ငါ့ကို ကြင်နာသူဖြစ်၍ နောက်သည်လို အပြစ်မျိုးမြင်လျှင် ပြောပါ”ဟု ရဟန်းကဖိတ်၏။ နတ်ကလည်း "ငါ့ ပြောမည့်သူ ရှိနေသားပဲ" ဟု ကြောင့်ကြမဲ့ ဖြစ်မည်စိုး၍ ငြင်းပယ်ခဲ့၏။ “တပည့်တော် အရှင့်ကိုမှီ၍ အသက်မွေးသူလည်း မဟုတ်၊ သုဂတိရောက် ကြောင်း တရားကို အရှင်သာ သိအောင် ကြိုးစားပါ”ဟု ဆိုလျက် ကွယ်ခဲ့ လေသည်။ ဤအရှင်ကား ဘာမဟုတ်သော အပြစ်ကလေးကို အကြီးအကျယ် လုပ်ပြောနေသော နတ်ကို အကျိုးလိုလားသူအဖြစ်ထားကာ လိုက်နာသည်မှာ အားကျဖွယ်သာတည်း။ (သဂါထာဝဂ္ဂ ဝနသံယုတ် ဂန္ဓတ္တေနသုတ်- သံ၊၁၊၂၀၆)

အဆုံးအမ မလိုလားသူ

သူတော်ကောင်းများသည် အဆုံးအမကို လိုလား၍ ဆုံးမသူကို အကျိုးပြုတတ်သော် လည်း လူမိုက်များကား အဆုံးအမကို အကောင်းမထင် ဆုံးမသူကိုပင် ရန်ပြုတတ်သေး၏။ ရှေးက မိုးလေကြောင့် တုန်တုန်ခိုက်ခိုက် ဖြစ်နေသော မျောက်ကို ဘုရားအလောင်း သိင်္ဂီလ ငှက်က “သင်ကား လူလိုပင် လက်, ခြေ, ခေါင်း ရှိနေလျက် အိမ်မရှိသည်မှာ ဘာ့ကြောင့်ပါနည်း”ဟု မေး၏။ “လူလို လက်, ခြေ ,ခေါင်း ရှိသော်လည်း ငါ့မှာ လူလိုပညာမရှိ”ဟု ဆို၏။ ထိုအခါ ဘုရားလောင်းက “စိတ်မတည် ပေါ့လျော့သူ, မိတ်ဆွေပြစ်မှားသူ, သီလမရှိသူကား မချမ်းသာနိုင်၊ မိမိအကျင့်ဖြင့် အစွမ်းထုတ်ကာ အအေးဒဏ် လေဒဏ် ကာကွယ်နိုင်သောအိမ်ကို ဆောက်ပါဟု ကောင်းရာကောင်းကြောင်းပြော၏။ မျောက်ကား အကောင်းမဝင် “ငါ့ကို ပြောရကောင်းလား”ဟု သစ်ပင်အထက် တက်ကာ အသိုက်ကို ဖျက်ဆီးပစ်၍ ဘုရားလောင်းလည်း ထွက်ပြေးရသည်။ (ဇာတက ပဌမ စတုတ္ထကုဋိဒူသကဇာတ်၊ ဇာ၊၁၊၁၀၃)

အဝါရိယပိတာ

ရှေးက အဝါရိယပိတာ မည်သော လှေသမားတစ်ယောက် ရှိ၏။ သူကား ဒေါသကြီး၏။ လှေ တစ်ဖက်ကမ်းရောက်မှ အခတောင်းလေ့ရှိရာ လူတွေနှင့် အမြဲရန်ဖြစ်ရ၏။ တစ်နေ့ ဘုရားလောင်းရသေ့ သူ့လှေဖြင့် ကူးခဲ့ရာ တစ်ဖက်ကမ်းရောက်သော် လှေခတောင်း၏။ ထိုအခါ ဘုရားလောင်းက “မကူးမီ သည်ဖက်ကမ်းထဲက လှေခ တောင်းဖို့အကြောင်း, လူမည်သည် မကူးမီ စိတ်တစ်မျိုး ကူးပြီးနောက် တစ်ဖက်ကမ်းရောက်တော့ စိတ်တစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း, လောကရေးအတွက် နည်းပြဆုံးမပြီးနောက် ရွာမှာဖြစ်စေ, တောမှာဖြစ်စေ, ကုန်းမှာဖြစ်စေ, ရေမှာဖြစ်စေ ဘယ်နေရာမှာမဆို ဒေါသမထွက်ဖို့ စိတ်မဆိုးဖို့ ဓမ္မရေးအတွက် ဆုံးမ၏။ “ဒါ လှေခလား”ဟု မေးသော် “ငါ့မှာ လှေခ မပါ၊ ငါပေးနိုင်တာ သည်တရားပဲ”ဟု အမိန့်ရှိသော် “လှေခမပါပဲ လှေစီးရကောင်းလား”ဟု ဘုရားလောင်းကို တွန်းလှဲ၍ စီးပြီး မျက်နှာကို ထိုးတော့သည်။ ထမင်းပို့လာသော သူ၏ မိန်းမက မြင်၍ “ဘုရင်းဆရာ ဖြစ်သဖြင့် ဤသို့ မပြုထိုက်ကြောင်း” ပြောသော် “မိန်းမကိုပင် ပြောရကောင်းလား”ဟု ရိုက်နှက်ရာ ထမင်းခွက်လည်း ကွဲ မယားလည်း ကိုယ်ဝန်ပျက်ရ၏၊ လူမိုက်လည်း မင်းပြစ် မင်းဒဏ် သင့်ရသည်။ (ဇာတက၊၁၊၁၃၇။ ဆက္က၊ အဝါရိယဇာတ်)

ဤအမျက်ဖြေတရားမှာ ဘုရင့်ကိုဟောစဉ်က အခွန်တစ်သိန်းထွက်သော ရွာကြီး ပေးအပ်ချီးမြှောက် ခံရသော်လည်း လူမိုက်ကို ဟောသောအခါ လက်သီးဒဏ် ခံရ၏။ “မြွေတို့အား နို့တိုက်ခြင်းမှာ အဆိပ်ပွါးရုံသာ၊ လူမိုက်တို့အတွက် ညွှန်ကြားဆုံးမချက်မှာ စိတ်ဆိုးဖို့ရာသာ၊ ငြိမ်းဖို့ရာ မဖြစ်နိုင်။” (နီတိ)

သမဏဒဿန

သမဏ=ကိလေသာတို့ကို ငြိမ်းစေတတ်သူ။ ကိလေသာ လုံးဝ ငြိမ်းပြီးသော ရဟန္တာများနှင့် ကိလေသာ ငြိမ်းအောင် ကြိုးစားနေကြသော ရဟန်းတော်များ အားလုံးကိုပင် သမဏ ဆိုရသည်။ ကောင်းစွာ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသော ပုထုဇဉ် ရဟန်းတော်များမှာ ကိလေသာ ငြိမ်းအောင် ပြုနေသူများဖြစ်၍ သမဏပင်၊ သဒ္ဓါတရားရှိသူမှာ အကျင့်ကောင်း၍ သိက္ခာဣန္ဒြေရှိသော ရဟန်းတော်တို့ကို ဖူးမြင်ရလျှင် စိတ်ကြည်လင် ကုသိုလ်တိုး၍ မင်္ဂလာ ဖြစ်ရသည်။ ဤ၌ ဒဿနဟူသည် အောက်ထစ်အားဖြင့် ဟောသောဒေသနာ ဖြစ်ရာ ဖူးမြင်ခြင်းသာမက ဆည်းကပ်ခြင်း, လုပ်ကျွေးခြင်း, အောက်မေ့ခြင်း, ကြားရခြင်းများပါ ဒဿနဖြင့် သိမ်းယူရန် အဋ္ဌကထာ ဖွင့်၏။

မင်္ဂလာဖြစ်ပုံ

ဆည်းကပ်ရခြင်းဖြင့် တာဝန်သိသော ရဟန်းတော်ဖြစ်လျှင် လောက ဓမ္မ နှစ်ဌာန ကြီးပွါးကြောင်း တရားကောင်းများ ဟောကြား ညွှန်ပြမည်ဖြစ်ရာ ရတနာရသကဲ့သို့ အကျိုးရှိသောကြောင့် မင်္ဂလာ ဖြစ်ရသည်။ လုပ်ကျွေးရခြင်းမှာ ဆွမ်း ဘောဇဉ်ဖြင့် ပြုစုရခြင်း, ဝတ္တရားဖြင့် ပြုစုရခြင်း နှစ်မျိုးပင်ဖြစ်ရာ ကုသိုလ်ဖြစ်၍ မင်္ဂလာဖြစ်သည်။ မိမိကြည်ညိုသော ရဟန်း၏ ဣန္ဒြေသိက္ခာရှိပုံ အကျင့်ကောင်းပုံများကို တွေးတော စဉ်းစားမိသောအခါ လွန်စွာ ကြည်နူးလျက် ပီတိဖြစ်ရသည်မှာ အကျိုးရှိလှသည်ဖြစ်ရာ အောက်မေ့ရခြင်းမှာလည်း မင်္ဂလာပင်တည်း။ ဘယ်ပုဂ္ဂိုလ် ဘယ်လောက် အကျင့်သိက္ခာ ရှိသည်ဟု ကြားရလျှင် အကြားဖြင့်ပင် ကြည်ညိုမိတတ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဖူးမြော်ဖို့ရာ တောင့်တတတ်၏။ သီလဝန္တပုဂ္ဂိုလ်မှာ အကြားဖြင့်ပင် စိတ်ကြည်လင်စေတတ်၍ သူ့သတင်းကို ကြားရသည်မှာလည်း မင်္ဂလာပင် ဖြစ်ပါသည်။

မျက်စိကောင်းခြင်း

ရဟန်းတော်များအား လှူခွင့် ရှိခိုးခွင့် မသာလျှင် ချစ်မြတ်နိုးသော မျက်လုံးများဖြင့် ကြည့်ရုံမျှပင် ဘဝများစွာ မျက်လုံး၌ အပြစ်အနာအဆာကင်း သန့်ရှင်းလျက် ကြည်လင်တောက်ပ အချိုးကျ၍ လှပတင့်တယ်ခြင်း အကျိုးရကြောင်း အဋ္ဌကထာ ဆို၏။

မြတ်စွာဘုရား၏ အဘိနီလနေတ္တ (=ညိုသင့်သောနေရာ၌ အလွန်ညိုမှောင် တင့်တယ်သော မျက်လုံးရှိသော) လက္ခဏာ, ဂေါပခုမ (=မွေးခါစ နွားကလေး၏ မျက်လုံးအိမ်သဖွယ် တင့်တယ်သော မျက်လုံးအိမ် ရှိသော)လက္ခဏာတော်များမှာ သတ္တဝါတို့ကို ချစ်စဖွယ် မျက်လုံးများဖြင့် ရှုစားခဲ့သောကြောင့် ရရှိကြောင်း ပါထိကဝဂ် လက္ခဏသုတ် (ဒီ၊၃၊၁၃၆)၌ ဟောတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာ၏ မျက်လုံးလှပခြင်း, အပြစ် ကင်းခြင်း အကျိုးပြသည်မှာ ထိုပါဠိတော်နှင့်အညီပင် ဖြစ်၏။

ဉာဏ်အမြင်မှန်

ရဟန်းကို ဖူးမြင်ရခြင်း၌ မျက်စိအမြင် ဉာဏ်အမြင် နှစ်မျိုးရှိရာ ဉာဏ်အမြင်ဖြင့် ရဟန်းကို မြင်သူသာ အမှန်မြင်ရ၏။ မျက်စိအမြင်သက်သက်မှာ မကောင်းကို အကောင်းထင်တတ်၏။ အဿဇိ, ပုနဗ္ဗသုက ရဟန်းတို့သည် ကီဋာဂိရိဇနပုဒ်၌ ရဟန်းနှင့် မလျော်သော အလုပ်မှန်သမျှ အကုန်လုပ်ကြ၏။ သို့သော် ထိုရွာသူရွာသား အများမှာ ထိုရဟန်းဆိုးများကိုမှ ကြည်ညိုကြ၏။ အကျင့်သိက္ခာရှိသော ရဟန်းတစ်ပါး တခြားက ရောက်လာလျက် ဆွမ်းခံဝင်သောအခါ ဘယ်သူကမှ ဆွမ်းမလောင်းကြ၊ ဒကာတစ်ဦးက ပင့်၍ ဆွမ်းကပ်မှ ထိုကိုယ်တော် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးရ၏။ ဉာဏ်အမြင်ရှိသော ဒကာရှိသေး၍သာ ထိုရဟန်း ဆွမ်းမငတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် တရားမြင်ခဲ့လျှင် ထိုသူကား ဘုရားကို အကောင်းဆုံးမြင် ရဟန်းကို အကောင်းဆုံးမြင်သူတည်း။ ထိုအမြင်မျိုးရလျှင် ဘုရားမပြောင်း ရဟန်းမပြောင်းတော့ပြီ။ တကယ် ဘုရားမြင်သူ ရဟန်းမြင်သူဖြစ်ကြပါဟု ဆိုလိုသည်။

ပဿတိ ပဿော ပဿန္တံ၊ အပဿန္တဉ္စ ပဿတိ။
အပဿန္တော အပဿန္တံ၊ ပဿန္တဉ္စ န ပဿတိ။
(ဝပ္ပတ္ထရဂါထာ)

ပဿော၊ အမှန်တရားကို မြင်ရသောသူသည်။ ပဿန္တဉ္စ၊ တရား မြင်သူကိုလည်း ပဿတိ၊ မြင်နိုင်၏။ အပဿန္တဉ္စ၊ တရားမမြင်သူကိုလည်း။ ပဿတိ၊ မြင်နိုင်၏။ အပဿန္တော၊ အမှန်တရားကို မမြင်ရသူမှာ။ အပဿန္တဉ္စ၊ တရားမမြင်သူကို၎င်း။ ပဿန္တဉ္စ၊ တရားမြင်သူကို၎င်း။ န ပဿတိ၊ မမြင်ရ မမြင်နိုင်။ (ပုထုဇဉ်မှာ ဘာမှ သေသေချာချာ မမြင်ရ၊ အရိယာဖြစ်မှ အားလုံး သေသေချာချာ မြင်ရသည်ဟု ဆိုလို၏။)

ဓမ္မသာကစ္ဆာ

[သဟ ကထနံ သာကစ္ဆာ။ သဟ၊ အတူတကွ ကထနံ၊ ပြောဆိုခြင်း။ သာကစ္ဆာ၊ အတူတကွ ပြောဆိုခြင်း။ ဓမ္မဿ သာကစ္ဆာ ဓမ္မသာကစ္ဆာ။ ဓမ္မဿ၊ တရားကို။ သာကစ္ဆာ၊ အတူတကွ ပြောဆိုခြင်းတည်း။ ဓမ္မသာကစ္ဆာ၊ တရားကို အတူတကွ ပြောဆိုခြင်း။] အတူတကွ ပြောဆိုခြင်းကို ဆွေးနွေးခြင်းဟု ဆို၏။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန် မေးဖြေခြင်း အပြန်အလှန် ပြောဆိုခြင်းကို ဆွေးနွေးသည်ဟု ဆို၏။ တရားဆွေးနွေးခြင်းမှာ အကျိုးများ လှ၏။ တရားနာခြင်း အကျိုး၌ ပြအပ်သော အကျိုးများကို တရား ဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် ရနိုင်၏။

မင်္ဂလာသဘင်

တရား ဆွေးနွေးခြင်းကို လူကြီးများသာ ဆွေးနွေးလေ့ရှိရာ ယခုခေတ် လူငယ်များ မဆွေးနွေးကောင်း သလို ဖြစ်နေ၏။ အမှန်က တရားမည်သည် စိတ်ကောင်းထားတတ်ခြင်း မတရားကို ရှောင်၍ တရားကို လေးစားတတ်ခြင်း ဝီရိယ, သတိ, သမာဓိ, လောကကြီးပွါးရေး ပညာစသော တရားများ တိုးပွါးစေခြင်းဖြင့် လောကဓမ္မ ကြီးပွါးရေး နှစ်ဖက်လုံး အားပေးတတ်ရာ အဘယ်မှာ လူငယ်များ မသိထိုက်ပဲ ရှိပါအံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် တရားဆွေးနွေးသော အစည်းအဝေး (ဓမ္မသာကစ္ဆာသဘင်) ကလေးများ မကြာမကြာ ကျင်းပ၍ ပြောသူက ပြော နားထောင်သူက နားထောင်လျှင် အလွန်အကျိုးရှိမည်သာ။ ထို သဘင်မျိုးမှာ မင်္ဂလာရှိသော သဘင်မျိုးတည်း။ “နေသာ သဘာ ယတ္ထ န သန္တိ သန္တော၊ သန္တော နတေ ယေ န ဝဒန္တိ ဓမ္မံ=သူတော်ကောင်းမရှိရာ သဘင်မှာ သဘင်မဟုတ်၊ တရားမပြောသော သူမှာ သူတော်ကောင်း မဟုတ်” သဂါထာဝဂ္ဂ ဗြာဟ္မဏသံယုတ် (သံ၊၁၊၁၈၆) အရ တရားသော သူတော်ကောင်းများရှိရာ ထိုသဘင်မှာ အစဉ်ရှိထိုက်ပါသည်။ သို့သော် သန္တ-ဆိုသည်မှာ မိမိက အမှန်သိလို ကြားလိုခြင်း, အမှန်ကို ထောက်ပြလျှင် ကျေးဇူးတင်တတ်ခြင်း, သူတပါးကို သိစေလို တတ်စေလိုသော စေတနာ မေတ္တာရှိသူ ဖြစ်ခြင်းတို့ဖြင့် စိတ်ကောင်းသူများဖြစ်ရာ ထိုသို့မဟုတ်) မိမိ တတ်ကြောင်းပြလိုခြင်း သူ့ကိုနှိပ်လိုခြင်း, အမှားထောက်ပြသောအခါ မခံချင် စိတ်ဆိုးခြင်း စသည်ဖြင့် သန္တ-သဘောကင်းခဲ့လျှင် ထိုသဘင်မှာ မင်္ဂလာမဖြစ်ပဲ အမင်္ဂလာ ဖြစ်တတ်သည်။

ကာလ

တရားဆွေးနွေးသင့်သောအခါကို ညဦးနှင့် နံနက်စောစောဟု အဋ္ဌကထာပြပြီးနောက် စိတ်ဆုတ်နစ်သောအခါ ပျံ့ လွင့်သောအခါ ယုံမှားသံသယဖြစ်သောအခါ ထိုစိတ်များ ပယ်ဖျောက်ပို့ရာ ဘယ်အခါမဆို တရားဆွေးနွေးခြင်းသည် ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာ-ဖြစ်ကြောင်း ဆို၏။ ထို့ကြောင့် မိမိက အလုပ်အားလပ်သောအခါ တရား ဆွေးနွေးဖက်လည်း အခန့်သင့်ရှိနေသောအခါများမှာ တရားဆွေးနွေးဖို့ရာ သင့်လျော်သောအခါပေတည်း။

(၂၂) တပေါ စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ၊ အရိယသစ္စာန ဒဿနံ။
နိဗ္ဗာန သစ္ဆိကိရိယာ စ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

မင်္ဂလာ အနက်အဓိပ္ပာယ်

ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ယော တပေါ စ၊ အကြင်တပခေါ် အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ယံ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ၊ အကြင် ဗြဟ္မစရိယခေါ် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ခြင်း သည်လည်းကောင်း။ အရိယသစ္စာနံ၊ အရိယသစ္စာတို့ကို။ ယံ ဒဿနဉ္စ၊ အကြင် သိမြင်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယာ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကရိယာ စ၊ အကြင်နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းသည်လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဧတံ၊ ဤလေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

မင်္ဂလာလေးပါး စကားပြေ-နတ်သား၊ တပ ခေါ် အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်း၊ ဗြဟ္မစရိယအကျင့်ကို ကျင့်ခြင်း၊ အရိယသစ္စာတို့ကို သိမြင်ခြင်း၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက် ပြုခြင်း၊ ဤလေးပါးကား ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာတည်း။

---

တပ အကျင့်

အကျင့်အမျိုးမျိုးကိုပင် တပဟု ဆိုနိုင်၏။ အချို့အရာ၌ သည်းခံခြင်း ခန္တီကို တပ-ဆို၏။ “ခန္တီ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ" (ဓမ္မပဒ၊၄၁)။ ဓုတင်အကျင့်ကို တပ ဆိုသော အရာလည်း ရှိ၏။ နာညတြ ဗောဇ္ဈာ တပသာ (သဂါထာ ဒေဝပုတ္တသံယုတ်- သံ၊၁၊၅၂)။ ပရိယတ်သင်ခြင်း၊ ဓုတင်ဆောင်ခြင်း၊ ရဟန်းတရား အားထုတ်ခြင်းတို့ကို တပအဖြစ် တွေ့ရပြန်၏။ "သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ" (ဓမ္မပဒ၊၄၂) တပေါ စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ၊ တံ သိနာနမနောဒကံ သဂါထာ ဒေဝတာသံယုတ် (သံ၊၁၊၃၅)၌ ဣန္ဒိယသံဝရ၊ ဓုတင်၊ ဝီရိယ၊ ဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်များကို တပ ဆိုရကြောင်း ၎င်းအဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ ထိုသို့ အကျင့်အမျိုးမျိုး ဟောနိုင် သော်လည်း ဤ၌ ဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်ကို ထား၍ ကိလေသာကို ငြိမ်းစေတတ်သော အကျင့်အားလုံးကို တပအဖြစ် ယူရမည်ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်သည်။ စက္ခုစသော ဒွါရခြောက်ပါးမှ အဘိဇ္ဈာ ဒေါမနဿ မဖြစ်ရအောင် သတိဖြင့် ကာကွယ်တားဆီးခြင်းကို ဣန္ဒြိယသံဝရ (=ဣန္ဒြေတို့ကို စောင့်စည်းခြင်း)ဟု ဆိုရ၏။ ဝီရိယကား အလွန်အမင်း ကြိုးစား အားထုတ်ခြင်းတည်း။

---

ဗြဟ္မစရိယ အကျင့်

ဗြဟ္မ=မြတ်သော။ စရိယ=အကျင့်။ မြတ်သော အကျင့်။ ဗြဟ္မစရိယဆိုသည်မှာလည်း အရာလိုက်၍ အကျင့်အမျိုးမျိုးပင်။ ဤ၌အဋ္ဌကထာက မေထုန်မှ ရှောင်ခြင်း၊ ရဟန်းတရား၊ သာသနာ၊ မဂ်တို့၏ အမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်၏။ ထိုတွင် အရိယသစ္စ ဒဿနဖြင့် မဂ်ကိုယူပြီးဖြစ်ရာ အကြွင်းသုံးပါးကို ဗြဟ္မစရိယအရ ယူရန်မှာ၏။ သီလက္ခန္ဓဋ္ဌကထာစသည်၌ ဤမျှမက အနက်အများပင် လာသေး၏။ “တပသာတိ ဗြဟ္မစရိယေန”ဟု ပေတဝတ္ထုဋ္ဌကထာ၌ အလဲအလှယ်ဖွင့်သည်ကို ထောက်၍၎င်း၊ ဗြဟ္မစရိယ အကျင့်များ တပ၌ ပါသည်ကို ထောက်၍၎င်း တပနှင့် ဗြဟ္မစရိယမှာ မကွာခြားလှ။ ထိုနှစ်ပုဒ် ခြားနားအောင် အဓိပ္ပါယ် ယူရသော် အဋ္ဌကထာပြသော တပဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိ ဗြဟ္မစရိယဖြင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိစသော ဝိသုဒ္ဓိငါးပါး ဖြစ်သည်ဆိုသော စကားအရ ယူသော် ရှင်း၏။ တပဖြင့် သီလ အကျင့် ယူ၍ ဗြဟ္မစရိယဖြင့် သမထ ဝိပဿနာကိုယူ။ တပ, ဗြဟ္မစရိယနှစ်ခုမှာ အရိယသစ္စ ဒဿနအတွက် ဖြစ်ရာ အရိယသစ္စာ မြင်ရေး၌ ဆိုခဲ့ပြီး သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာမှတပါး တခြားမရှိတော့ပြီ။

---

အရိယသစ္စ

အရိယ=မချွတ်မယွင်းသော၊ မှန်ကန်သော။ သစ္စ= သစ္စာ။ အရိယ-သဒ္ဒါကား မချွတ်မယွင်း မှန်ကန်သော အနက်ကို ဟောရာ မှန်ကန်သော မမှားသော သစ္စာဟု အနက်ရသည်။ မျက်လှည့်သမားတို့သည် ခဲကို ရွှေလုပ်ပြ၏။ မသိသူတို့က အဟုတ် ရွှေမှတ်ရ၏။ သမ္မုတိ ပညတ်များကား ထိုမျက်လှည့်ကဲ့သို့ပင် တကယ် မဟုတ် မရှိပဲ အဟုတ်အရှိဟု မသိသူတို့ ထင်ရသော အထင်များသာတည်း။ သစ္စာတရားတို့ကား ပညာမျက်စိဖြင့် ကြည့်သော် တကယ်ရှိသော တရားများအဖြစ် တွေ့ရ၍ မျက်လှည့်ကဲ့သို့ အမှားမဟုတ်၊ အမှန်သဘောများသာ ဖြစ်ကြ၏။ တံလျှပ်သည် မသိသူတို့အဖို့ ရေထင်မှတ်ရသော် လည်း သွားကြည့်သောအခါ ထင်တိုင်းမဟုတ်၊ ဘာမျှမတွေ့ရ၊ တိတ္ထိတို့ ကြံဆအပ်သော အာဏာရှင် အတ္တသည် ဉာဏ်ဖြင့်ကြည့်က တံလျှပ်ပမာ … ဘာမျှမဟုတ်သောအရာဖြစ်၏။ ဒုက္ခသစ္စာ (=ဆင်းရဲအမှန် ရုပ်နာမ်) သည်၎င်း၊ သမုဒယသစ္စာ (=ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းအမှန် တဏှာ) သည်၎င်း ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် အမှန်တွေ့ရသော ဓာတ်သားရှိသော တရားများဖြစ်၏။ နိရောဓသစ္စာ(=ချုပ်ငြိမ်းခြင်းအမှန် နိဗ္ဗာန်) မှာ မဂ်ဉာဏ်ရလျှင် ကိုယ်တွေ့မြင်ရ၍ တကယ်အမှန်ရှိသော တရားတစ်ခုပင်။ မဂ္ဂသစ္စာ (=နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းအမှန် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရား)မှာ မိမိသန္တာန်၌ အထင်အရှားဖြစ်လာသော တရားဖြစ်ရာ အမှန်ရှိသော တရားအဖြစ်မှာ ဆိုဖွယ်ရာ မရှိတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အရိယသစ္စ=မှန်ကန်သော သစ္စာများ ဟု ဆိုရ၏။

အခြားအနက်များ

တနည်းအားဖြင့် အနိယ-သဒ္ဒါ ပရိသုဒ္ဓ (=စင်ကြယ်သော) အနက်ကိုဟောရာ စင်ကြယ်သော ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ သာဝကတို့ကို အရိယဟု ဆိုရ၏။ သစ္စာလေးပါးသိမှ ထိုအရိယံအဖြစ်မျိုး ရမြဲဖြစ်ရာ အရိယာတို့ သိအပ်သော သစ္စာဟုလည်း အနက်ဖွင့်ပြန်၏။ ( - အရိယပဋိဝိဒ္ဓသစ္စ ဟု ဆိုလိုလျက် ပဋိဝိဒ္ဓပုဒ်ကျေသည်။)

လောက၌ မြတ်စွာဘုရားသည် အရိယမည်ကြောင်း ဟောသောပါဠိအရ ဘုရားရှင်သည် အရိယအမည်ရခဲ့ရာ အရိယဖြစ်သော ဘုရားရှင်၏ သစ္စာဟုလည်း အနက်ဆိုရပြန်သည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဆရာမရှိ မိမိဘာသာ ထိုးထွင်းသိပြီးနောက် ဝေနေယျတို့အား ဟောပြ၏။ ဘုရားဟောပြ၍ သာဝကများ သိကြရ၏။ ထို့ကြောင့် ဘုရား၏သစ္စာဟု ဆိုရ၏။ ဤသစ္စာများသိမှ အရိယာဖြစ်ရသည်ဖြစ်ရာ အရိယာအဖြစ်ကို ပြီးစေတတ်သော သစ္စာဟုလည်း ဆိုနိုင်၏၊ (အရိယသာဓက=အရိယအဖြစ်ကို ပြီးစေတတ်သော။ သစ္စ၊ သစ္စာ ဟု ဆိုလိုလျက် သာဓကပုဒ်ကျေသည်။)

အသိနှစ်မျိုး

သစ္စာကိုသိရာ၌ အနုဗောဓသိ ပဋိဝေဓသိဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။ ဆရာများထံမှဖြစ်စေ ကျမ်းဂန်မှဖြစ်စေ တဆင့်ကြားသိရခြင်း၊ တဆင့်ကြားကို အမှီပြုကာ ကြံတွေးစဉ်းစားခြင်းဖြင့်သိခြင်း၊ ကြံတွေးမိသော အချက်ကို မိမိဉာဏ်ဖြင့် နှစ်သက်ဆုံးဖြတ်ခြင်းများကို အနုဗောဓသိဟု ဆို၏။ အနု=ထပ်တလဲလဲ။ ဗောဓ=သိခြင်း။ သိမှုမပြီးသေး၍ ထပ်ကာ ထပ်ကာ သိနေရခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။

ထိုသို့ သိမှုမပြီးသေး၍ ထပ်တလဲလဲ သိရခြင်းမဟုတ်ပဲ တစ်ကြိမ်ထဲနှင့် ထွင်းဖောက်သိခြင်းကို ပဋိဝေဓသိ ဆိုသည်။ မဂ်ဉာဏ်၏သိခြင်းတည်း။ မဂ်ဉာဏ်သည် ကိစ္စအားဖြင့် သစ္စာလေးပါးကို တပြိုင်နက်သိ၏။ ဒုက္ခကို ပိုင်းခြားခြင်း၊ သမုဒယကို ပယ်ခြင်း၊ နိရောဓကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း၊ မဂ္ဂကို ပွားခြင်းဟု ကိစ္စလေးပါးရှိရာ ထိုကိစ္စလေးပါးကို တစ်ပြိုင်နက်ပြုခြင်းဖြင့် မဂ်ဉာဏ်အား သစ္စာလေးပါး ထင်ရှားလာရသည်။ သင်္ခါရတို့ကို မလွှတ်နိုင်သေးသော ဉာဏ်များမှာ ဤကိစ္စလေးချက်ကို တစ်ပြိုင်နက် မပြုနိုင်သေး။ မဂ်ဉာဏ်ကမူ သင်္ခါရတွေကိုလွှတ်ကာ သင်္ခါရတို့ကင်းရာကို အာရုံပြုနိုင်၍ ကိစ္စလေးချက်ကို တစ်ခါထဲ ပြုနိုင်ခြင်းဖြစ်၏။ မှန်၏။ မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ဖို့ ပုဗ္ဗဘာဂ ဝိပဿနာမဂ်ကို ပါးရသည်ဖြစ်ရာ ထိုပုဗ္ဗဘာဂမဂ်သည် ဒုက္ခကိုသိလျက် သမုဒယကို ပယ်လျက်ရှိ၏။ သို့သော် မိမိ မဂ္ဂဘာဝနာလည်း မပြည့်စုံ အပြီးမသတ်သေး၍ နိဗ္ဗာန်ကို မမြင်ရသေး။ ဒုက္ခသိမှု သမုဒယ ပယ်မှုကလည်း အပြီးမသတ်သေး၍ ကိစ္စမပြီးသေး။ မဂ်ရောက်မှ အားလုံးကိစ္စပြီးရာ မဂ်က သိမှုကိစ္စပြီးသောအားဖြင့် အားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် မတွေဝေရှင်းလင်းပြီးအနေ သိနိုင်တော့သည်။ ဤ၌ ဒဿနဟူသည် အနုဗောဓအသိမဟုတ်၊ ပဋိဝေဓအသိဖြစ်သော မဂ်၏ ဖောက်ထွင်းမြင်ခြင်းကိုယူ၊ သစ္စလေးပါးမြင်ရခြင်းထက် ထူးခြားသော ကောင်းမှုဟုမရှိနိုင်ရာ လွန်စွာအကျိုးကြီးမြတ်လှသော သစ္စာသိရခြင်းမှာ အကောင်းဆုံးမင်္ဂလာ ဖြစ်ရတော့သည်။

---

နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ

နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းဆိုသော်လည်း အရိယသစ္စဒဿန၌ နိရောဓသစ္စာခေါ် အသင်္ခတနိဗ္ဗာန်မှာ ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ရာ ဤနိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ၌ နိဗ္ဗာန်အရ ထိုအသင်္ခတ နိဗ္ဗာန်ကိုမယူရတော့ပဲ အရဟတ္တဖိုလ်ကိုယူရန် အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ အသင်္ခတ နိဗ္ဗာန်ကို ဝါနခေါ် တဏှာမှ ထွက်မြောက်တတ်သောကြောင့် နိဗ္ဗာနခေါ်ရသလို အရဟတ္တဖိုလ်၌လည်း တဏှာမရှိတော့၍ တဏှာ ဝါနမှထွက်မြောက်တတ်သော အနက်အရ နိဗ္ဗာနပင်ဆိုရတော့သည်၊ ထိုနိဗ္ဗာန်အမည်အရ အရဟတ္တဖိုလ်ကိုရခြင်း၊ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်းများကို နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာဟု ဆိုသည်ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။

တနည်းအားဖြင့် နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ၌ နိဗ္ဗာနကို အသင်္ခတ နိဗ္ဗာန်ကိုပင်ယူ၍ အရိယသစ္စဒဿန၌ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းမှာ မဂ်၏မျက်မှောက်ပြုခြင်းဖြစ်၍ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာအရ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းမှာ ဖိုလ်ပစ္စဝေက္ခဏာတို့၏ မျက်မှောက်ပြုခြင်းဟု ယူသော်သင့်၏။ ဤသို့ယူသော် အရိယသစ္စဒဿန၌ မဂ်လေးပါးလုံး၏ သစ္ဆိကိရိယာကိစ္စ ရသကဲ့သို့ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ၌လည်း ဖိုလ်လေးပါးလုံးနှင့် ပစ္စဝေက္ခဏာ တို့၏ သစ္ဆိကိရိယာကိစ္စ အကုန်ရခဲ့ရာ ပို၍ပင် အဓိပ္ပါယ်ပြည့်စုံသည်ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။ သစ္ဆိကိရိယာဟူသည် အတ္တပစ္စက္ခ ကိုယ်တွေ့သိဖြစ်ရာ လောကီဈာန်ဉာဏ်များ၌ပင် သစ္ဆိကိရိယအသိ အသုံးရှိခဲ့ရာ ဖိုလ်၏သစ္ဆိကိရိယာ ကိစ္စမှာ ယုံမှားဖွယ် မရှိနိုင်တော့ပေ။

---

(၂၃) ဖုဋ္ဌဿ လောက ဓမ္မေဟိ၊ စိတ္တံ ယဿ န ကမ္ပတိ။
အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

မင်္ဂလာ အနက်အဓိပ္ပာယ်

၂၃။ ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ လောကဓမ္မေဟိ၊ လောကဓံတရားတို့နှင့်။ ဖုဋ္ဌဿ၊ တွေ့ကြုံရသော။ ယဿ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၏။ စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။ န ကမ္ပတိ၊ မတုန်လှုပ်။ အသောကံ၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းလည်းမရှိ။ ဝိရဇံ၊ ရာဂစသော မြူလည်း မရှိ။ ခေမံ၊ ဘေးလည်းမရှိ။ ဧတံ၊ ဤလေးပါးကား။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

မင်္ဂလာလေးပါး စကားပြေ-နတ်သား လောကဓံတရားတို့နှင့် တွေ့ကြုံရသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်မတုန်လှုပ်ခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးမှု မရှိခြင်း၊ ရာဂစသော မြူမရှိခြင်း၊ ဘေးရန်ကင်းခြင်း၊ ဤလေးပါးမှာ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာပင်။

---

အနက်ပေးပုံ

နိယမကို မငဲ့သော အနိယမ “ယ” သဒ္ဒါလည်း ရှိ၍ ယဿ-ကို နိယမ “တံ"စသည် မထည့်ပဲ ရှိရင်းအတိုင်း အနက်ပေးခဲ့သည်။ သို့ပင် နိယမကို မစွဲလိုက မစွဲပဲ နေနိုင်သော်လည်း ထည့်စွဲလိုကလည်း စွဲနိုင်သည်သာ။ ထို့ကြောင့် ခေမံ-ဘေးလည်းမရှိ ဆိုပြီးနောက် “တဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏။ တံ၊ ဤမတုန်လှုပ်သောစိတ်၊ မစိုးရိမ်သောစိတ်၊ ရာဂစသည် မရှိသောစိတ်၊ ဘေးမရှိသောစိတ်သည်။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာတည်း ”ဟုပေး။

ပရိတ်ဋီကာ၌ “ဖုဋ္ဌဿ-ကို ဖုဋ္ဌော အဿဟု၎င်း၊ ယဿ-ကို ယော အဿဟု၎င်း ပုဒ်ဖြတ်၍ “ယော၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ လောကဓမ္မေဟိ၊ လောကဓံတရားတို့နှင့်၊ ဖုဋ္ဌော၊ တွေ့ကြုံသည်။ အဿာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏။ အသောကံ၊ စိုးရိမ် ခြင်းမရှိသော။ ဝိရဇံ၊ ရာဂစသည်မြူမရှိသော။ ခေမံ၊ ဘေးမရှိသော။ စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။ န ကမ္ပတိ၊ မတုန်လှုပ်ဟုပေး၏။ ဆရာမြတ်တို့ကား ဤအတိုင်းပုဒ်ဖြတ်သော်လည်း ဋီကာအနက် မရှင်းတတ်၍ တစ်မျိုးပေးကြ၏။ “ယော၊ သည်။ လောကဓမ္မေဟိ၊ တို့နှင့်။ ဖုဋ္ဌော၊ သည်။ အဿ၊ ဖြစ်၏။ အဿာ၊ ၏။ စိတ္တံသည်။ န ကမ္ပတိ၊ လှုပ်။ အသောကံ၊ မရှိ”စသည်။ ပရိတ်ဋီကာ၌ ယ-ကို ယံ-အဿဟု တစ်နည်းဖြတ်ပြန်၍ “လောကဓမ္မေ ဟိ၊ တို့ဖြင့်။ ဖုဋ္ဌဿ၊ တွေ့ရသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၏။ အသောကံ၊ သော။ ဝိရဇံ၊ သော။ ခေမံ၊ သော။ ယံ စိတ္တံ၊သည်။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ တံ စိတ္တံသည်။ န ကမ္ပတိ၊ မတုန်လှုပ်”။ အချို့ကမူ သည်အတိုင်းပုဒ်ဖြတ်၍ “လောကဓမ္မေဟိ၊ တို့ဖြင့်။ ဖုဋ္ဌဿ၊ ၏။ ယံ စိတ္တံ၊သည်။ န ကမ္ပတိ၊ လှုပ်။ ယဉ္စ စိတ္တံ၊ သည်လည်း။ ဝိရဇံ၊ မရှိ။ ယဉ္စ စိတ္တံ၊ လည်း။ ခေမံ၊ မရှိ။ ဧတံ စိတ္တံ၊ သည်။ ဥတ္တမံ၊ သော။ မင်္ဂလံ၊ တည်း”ဟုလည်း ပေးကြ၏။ ဂါထာ၌ ပါဠိဂတိ အနေအထားကို ထောက်ဆလျှင် ဒေသကဘုရားရှင် အာဘော်မှာ “ယဿာတိ နဝဿ ဝါ ထေရ မဇ္ဈိမဿ ဝါ" အဋ္ဌကထာဖွင့်အတိုင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။

---

လောကဓံတရား

(၁) လာဘ=လာဘ်ရခြင်း။ (၂) အလာဘ =လာဘ်မရခြင်း၊ (၃) ယသ=အခြွေအရံ ပေါများခြင်း။ (၄)အယသ=အခြွေအရံမရှိခြင်း။ (၅)နိန္ဒာ=ကဲ့ရဲ့ခံရခြင်း။ (၆) ပသံသာ=ချီးမွမ်းခံရခြင်း။ (၇) သုခ=ချမ်းသာခြင်း။ (၈) ဒုက္ခ= ဆင်းရဲခြင်းတို့ကား လောကဓံများတည်း။

ဤတရားရှစ်ပါးမှာ တစ်လှည့်စီ လှည့်ဖြစ်လေ့ ရှိ၏။ လောက၌ နေရသူ မှန်လျှင် အမှန်ပင် တွေ့ကြုံရမည့် သဘောများဖြစ်၍ လောကဓံဆို၏။ ဘုရားသော်မှ မလွတ်ကင်း။ ဘုရားရှင်မှာ တစ်ရံတစ်ခါ မကုန်နိုင် မခန်းနိုင် အတိုင်းမသိအောင် ပစ္စည်းလေးပါး ပေါများလှသော်လည်း တစ်ရံတစ်ခါမူ ရှားရှားပါးပါးအဖြစ်နှင့် ကြုံရ၏။ ဝေရဉ္စာပြည်၌ ဝါကပ်စဉ်မုယော ဆွမ်းကြမ်းကို ဘုဉ်းပေးရ၏။

တစ်ခါက ဧကနာဠပုဏ္ဏားရွာ၌ ဆွမ်းခံစဉ် လူတွေအား မာရ်နတ် လှည့်ဖြားထားမှုကြောင့် ဆွမ်းလောင်းရန် အမှတ်မရဖြစ်ရာ သပိတ်ချည်း သက်သက်ဖြင့် ထွက်ခွါတော်မူခဲ့ရ၏။

နတ်၊ လူ၊ ဗြဟ္မာတို့၏ အတုမဲ့ ချီးမွမ်းသံကို ခံယူရသော်လည်း စိဉ္စမာဏဝိကာ စွပ်စွဲခြင်း၊ သုန္ဒရီပရိဗိုဇ်မစွပ်စွဲခြင်းစသည်ကို အကြောင်းပြု၍ မလိုလားသူများ ကဲ့ရဲ့မှုကိုလည်း ခံတော်မူရ၏။

ဖလသမာပတ် ချမ်းသာ နိရောဓသမာပတ်ချမ်းသာဟူသော ချမ်းသာအတိနှင့် ကြုံရသော ရှင်တော်မြတ်မှာ တစ်ရံတစ်ခါ ခါးတော်နာခြင်း၊ ဝမ်းတော်လားခြင်းစသော ဒုက္ခနှင့် ကြုံတော်မူရ၏။

ဘုရားသော်မှ တွေ့ကြုံရသော ထိုသဘောများမှာ ဘယ်သူမဆို ကြုံရမည်သာဖြစ်သောကြောင့် “လောကဿ ဓမ္မာ လောကဓမ္မာ” လောက၏ တရား၊ လောကရှိနေသမျှ ဆုတ်ဖယ် ရှောင်သွားခြင်းမရှိ ဖြစ်နေမည့် တရားများဟု ဆိုရသည်။

ရဟန္တာ၏စိတ်

ဤ၌ လောကဓံကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းကို ရဟန္တာ၏ စိတ်သာ၊ တခြားသူ၏ စိတ်မဟုတ်ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ အကောင်းဆုံး အပြည့်စုံဆုံး မတုန်လှုပ်မှုကို ယူလို၍ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသ နည်းအရ ဖွင့်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့မှာ ဣဋ္ဌာရုံ၊ အနိဋ္ဌာရုံ ကြုံတွေ့ သောအခါ ဣဋ္ဌကို အနိဋ္ဌအဖြစ်၊ အနိဋ္ဌကို ဣဋ္ဌအဖြစ် မိမိလိုသလို ပြောင်းလွှဲရှုနိုင်အောင် စိတ်ကို အစိုးရသည့် တာဒိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံကြသည် ဖြစ်ရာ ကျောက်တောင်ကြီးသည် လေတို့ကြောင့် မလှုပ်ရှားသကဲ့သို့ ထို့ အတူ ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းတို့ကြောင့် လှုပ်ရှားခြင်းမရှိသော ပညာရှိများအဖြစ် ဘုရားရှင်၏ ချီးကျူးခံခဲ့ရ၏။

အခြားပုဂ္ဂိုလ်များ

ရဟန္တာမှတပါး အခြားအရိယာ ပုထုဇဉ်များ၌လည်း ဒုတိယ ထိုက်သင့်သလောက် ရနိုင်သည်သာ ဖြစ်၏။ အဋ္ဌင်္ဂုတ္တရ ပဌမပဏ္ဏာသက ပဌမဝဂ် လောကသုတ် (အံ၊၃၊၇)၌ ပုထုဇဉ်နှင့် အရိယာသာဝက လောကဓံကြုံကြရာ၌ ကွဲပြားခြားနားပုံကို ဟောတော်မူ၏။ ပုထုဇဉ်ကား ဖြစ်လာသော လောကဓံ၏ အမြဲမရှိသည်၏အဖြစ်၊ ဆင်းရဲသည်အဖြစ်၊ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော သဘောရှိသည် ၏အဖြစ်ကို မဆင်ခြင်တတ်၊ ထို့ကြောင့် သူ့စိတ်မှာ လောကဓံတို့၏ သိမ်းကျုံးလွှမ်းမိုးမှုကို ခံရ၏။ အကောင်းလောကဓံနှင့် ကြုံရသောအခါ ထိုလောကဓံအလိုက် လိုက်ပျော်တတ်ကြ၏။ အဆိုးလောကဓံနှင့် ကြုံရသောအခါ စိတ်ဆင်းရဲရ၏။ အရိယာ သာဝကကား လောကဓံ၏ အနိစ္စ=ပျက်စီးတတ်သော သဘော၊ ဒုက္ခ=ဆင်းရဲတတ်သော သဘောများကို စဉ်းစားဆင်ခြင်တတ်၏။ ထိုသို့ ဆင်ခြင်တတ်သောကြောင့် လောကဓံက သူ၏စိတ်ကို မလွှမ်းမိုးနိုင် အကောင်းနှင့်ကြုံလည်း အကောင်းအလိုက် ပျော်လွန်းမှုမရှိ။ အဆိုးနှင့် ကြုံရသော်လည်း အဆိုးကို ဆန့်ကျင်၍ စိတ်ဆိုးစိတ်ဆင်းရဲမှုမရှိ။ ဤ၌ အရိယာသာဝကကိုသာ လောကဓံ မတုန်လှုပ်သူအဖြစ် ဟောခဲ့၏။ ပုထုဇဉ်ကိုကား တုန်လှုပ်သူအဖြစ် ဟော၏။ သို့သော် လုံးဝ မစဉ်းစားတတ်သော ပုထုဇဉ်ကိုသာ ဆိုခြင်းဖြစ်ရာ အရိယာကို မမီစေကာမူ အချို့ ပုထုဇဉ်များ၌ တရားသဘော ဆင်ခြင်စဉ်းစားမှု ရှိတတ်၍ အထိုက်အလျောက် လောကဓံကို ခံနိုင်ရည် ရှိသူများကို လည်း တွေ့နိုင်သည်။

စဉ်းစားတတ်သူများ

ဘုရားဟော “ကမ္မဿကာ” သဘောကား လောကဓံကြောင့် မတုန်လှုပ်ရန် ဖြေဆေးသဖွယ် ဖြစ်၏။ ဗုဒ္ဓဘာသာများ၌ အဆိုးလောကဓံနှင့် ကြုံရသောအခါ “ကမ္မဿကာပေါ့ ကံအတိုင်းပဲ ကံကို ဘယ်သူလွန်နိုင်ကာမှတ်လို့” စသော အတွေးများဖြင့် အချို့သူတို့ စိတ်ကို နှိမ်လေ့ရှိကြ၏။ ကြာသော် စိတ်ဓာတ်များ ရင့်ကျက်လာရ၏၊ အဆိုးလောကဓံနှင့်တွေ့သော် မတုန်လှုပ်သကဲ့သို့ အကောင်းလောကဓံများနှင့်ကြုံရသောအခါ၌လည်း “ကံရှိတုန်းသာ ကံမရှိလျှင် ပျက်မှာပဲ” ဟူသော အတွေးကြောင့် မော်ခြင်း၊ ပျော်ခြင်းမရှိတတ်။

ဆိုခဲ့ပြီးအရိယာတို့ အနိစ္စသဘော ပျက်တတ်သော သဘောကို တွေးတတ်သကဲ့သို့ အချို့မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တသဘော တွေးတော စဉ်းစားခြင်းဖြင့်လည်း ဖြေလေ့ရှိကြ၏။ “အားလုံး အနိစ္စပဲ ဘယ်မှာ မြဲပါ့မလဲ၊ ကိုယ်အစိုးရတာမှ မဟုတ်ပဲ သူ့သဘောအတိုင်း ဖြစ်ကြတာပဲ” စသော အတွေးများဖြင့် စိတ်ကို နှိမ်လေ့ရှိကြ၏။ နှိမ်ဖန်များ၍ ကြာသော် ပိုခံနိုင်ရည် ရှိလာ၏။ အကောင်းတွေ့၍လည်း ပျော်မဆုံး မော်မဆုံး မရှိလှ၊ အဆိုးတွေ့ရလည်း စိတ်သက်သာရာ ရ၍ တုန်လှုပ်မှုမရှိကြ။

“ဘုရားသော်မှ မလွတ်နိုင်ပဲ တို့တတွေမှာ ဘာပြောစရာ ရှိမလဲ ဟူသော အတွေးမျိုးဖြင့်လည်း အချို့ ဖြေကြ၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဖြေစရာ တရားသဘော တွေးတောခြင်းဖြင့် လောကဓံ၏ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည် ရှိလာ၏။ထိုသို့ တရားသဘောဖြင့် ဖြေနိုင်၍ ပကတိအခြေ ဣန္ဒြေမပျက်ခြင်းမှာ မင်္ဂလာပင်ဖြစ်၏။ အကောင်းလောကဓံနှင့် တွေ့ရသော် တကြွကြွ တမော်မော် ပျော်မဆုံးဖြစ်ခြင်းမှာ ဣန္ဒြေပျက်ခြင်း ဖောက်ပြန်ခြင်း ဖြစ်၍ တုန်လှုပ်ခြင်းပင်၊ ထို့ကြောင့် မင်္ဂလာမဖြစ်။ အဆိုးနှင့်ကြုံရ၍ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ဝမ်းနည်း ညှိုးငယ်နေခြင်းတို့မှာ ဆိုဖွယ်ရာမ အမင်္ဂလာသာ။

ကဲ့ရဲ့ချီးမွမ်းခြင်း

အချို့ လာဘ်မရခြင်း စသောလောကဓံကို အတော် အတန်ခံနိုင်ရည်ရှိသူပင် ကဲ့ရဲ့ခြင်း ချီးမွမ်းခြင်းကြောင့်ကား မတုန်မလှုပ်ပဲ မနေနိုင်ဖြစ်ရ၏။ အချို့ သူတပါးအကဲ့၌ ခံရသောအခါ “အို..ချီးမွမ်းကဲ့ရဲ့ ခုနစ်ရက်ပေါ့ ဘာအရေးစိုက်စရာရှိသလဲ”ဟု ဂရုမထား ပဲနေနိုင်ကြ၏။ ဤစကားမှာ ဘုရားဟော အရပင်ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရား ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်သာရိပုတ္တရာစသော ပုဂ္ဂိုလ် အများအပြား ရဟန်းပြုခဲ့၏။ ထိုအခါ လူအများက ကဲ့ရဲ့ကြ၏။ ထိုအကြောင်း ရဟန်းများ လျှောက်ထားသောအခါ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့ ….ထိုအသံမှာ ကြာရှည်စွာ ဖြစ်နေလိမ့်မည် မဟုတ်၊ ခုနစ်ရက်သာ ရှိနေလိမ့်မည်ဟု မိန့်တော်မူ၏။ (ဝိနယ မဟာဝဂ္ဂ ဝိ၊၃၊၅၅)

အတုလဥပါသကာ

အတုလဥပါသကာ-က ဘုရားရှင်အား မိမိ တရားနာလာကြောင်း လျှောက်၏။ “တရားနာပြီးပြီ လော” ဟု မေးတော်မူသော် မြတ်စွာဘုရား အရှင်ရေဝတထံ သွားရာအရှင်ရေဝတ-က စကားမပြော၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာကား အဘိဓမ္မာတရားတွေ အများကြီးဟောသည်၊ အရှင်အာနန္ဒာထံ ရောက်ပြန်တော့ တရားနဲနဲ့လေး ဟောလိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအရှင်တွေကို စိတ်ဆိုးပြီး ဘုရားထံရောက်လာရကြောင်း" လျှောက်၏။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က “အတုလ… လောက၌ ဘုရင်ကိုလည်း အချို့ ကဲ့ရဲ့ကြ အချို့ ချီးမွမ်းကြ၏။ နေ၊ လ၊ မြေတို့ကိုလည်း အချို့ ကဲ့ရဲ့ကြ ချီးမွမ်းကြ၏။ ငါဘုရားကိုပင် ကဲ့ရဲ့သူ ကဲ့ရဲ့ကြ ချီးမွမ်းသူ ချီးမွမ်းကြ၏။ လူမိုက်တို့ ကဲ့ရဲ့သည်မှာ လိုရင်းမဟုတ်၊ပညာရှိများ မကဲ့ရဲ့အောင် ချီးမွှမ်းခံရအောင် ဂရုစိုက်ရမည်၊ ဤကဲ့ရဲ့ခြင်းမှာ ယခုခေတ်ပေါ် တရားသဘောမဟုတ်။ ရှေးလက်ဟောင်း သဘောတရား ဖြစ်၏။ ဆိတ်ဆိတ်နေသူကိုလည်း ကဲ့ရဲ့ကြ၏။ စကားများသူကိုလည်း ကဲ့ရဲ့ ကြ၏။ နှိုင်းချိန်ပြောတတ်သူကိုလည်း ကဲ့ရဲ့ကြ၏။ လောက၌ အကဲ့ရဲ့ မခံရသူမရှိ။ တကယ်အကဲ့ရဲ့ ခံရသူ တကယ်အချီးအမွှမ်း ခံရသူဟု ရှေးကလည်း မရှိဘူး၊ နောင်လည်း ရှိမည်မဟုတ်၊ ယခုလည်း မရှိ” ဟုဟောတော်မူ၏။ ဤတရားမှာ အကဲ့ရဲ့ဖြေဆေးတလက်ပင်ဖြစ်သည်။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၉)

ခံနိုင်ရည်ရှိသောရဟန်း

ရှေးက ရဟန်းတစ်ပါး အိမ်တစ်အိမ်၌ ဆွမ်းခံရင်း ထိုအိမ်နှင့် အကျွမ်းတဝင် ဖြစ်နေ၏။ နောက် အခါ တရားအားထုတ်၍ ရဟန္တာဖြစ်၏။ ထိုအိမ်၌ ထိုအရှင် အကျွမ်းတဝင် ဝင်ထွက်သွားလာသည်ကို မြင်ရသောနတ်တစ်ဦးက ထိုရဟန်း ပျက်စီးမှု မလိုလား အကျိုးကို လိုလားသည်ဖြစ်၍ ထိုအိမ်က အိမ်ရှင်မ ယောင်ဆောင်ကာ ရဟန်းထံသွား၍ “အရှင်ဘုရား… မြစ်ဆိပ် မြို့ လမ်းမသဘင် နေရာတိုင်းတွင်ပင် အရှင်နှင့်တပည့်တော်မအကြောင်း ဘာလိုလို ပြောဆိုနေကြပါသည်” ဟု လျှောက်၏။ ရဟန်းက ပြန်အမိန့်ရှိသည်မှာ “ဆန့်ကျင်ဖက် ပဲ့တင်ခတ်လာသော အသံတို့ကား အများအပြားပင်။ ရဟန်းမည်သည်မှာ ထိုအသံကို ခံနိုင်ရည်ရှိရသည်။ ထိုအသံကြောင့် ညစ်နွမ်းခြင်း မဖြစ်နိုင်၊ တောထဲ၌ လေတိုက်တိုင်း လန့်သောသမင်ပမာ အသံကိုလန့်နေရသော ရဟန်းကို စိတ်ပေါ့သူဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းမျိုးအား အကျင့်မပြည့်စုံနိုင်” ဟုမိန့်တော်မူ၏။

ဤရဟန်း၏တရားမှာ ကဲ့ရဲ့ခံရ၍ ကိုယ့်မှာဘာမျှမဖြစ်၊ ကဲ့ရဲ့သံ လန့်နေလျှင် အလုပ်ပျက်ရုံသာဟု စဉ်းစားရန်ဖြစ်၏၊ အကဲ့ရဲ့ ပြီးဆေးတစ်ပုဒ် ပင်။ (သဂါထာဝဂ္ဂ၊ ဝနသံယုတ်၊ ကုလယရဏီသုတ်-သံ၊၁၊၂၀၃)

သောကမရှိ

သောကဟူသည် မိဘဆွေမျိုး ပျက်စီးခြင်း ဥစ္စာပျက်စီးခြင်းနှင့်ဖြစ်စေ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခ တစ်မျိုးမျိုးနှင့်ဖြစ်စေ ကြုံတွေ့ရသောသူ၏ စိတ်ပူဆွေးခြင်း ဝမ်းနည်းခြင်းတည်း။ ထိုသောကနှင့် ကြုံတွေ့ရသောအခါ အဖြေမရှိသူတို့မှာ အတောမသတ်အောင် ပူကြရ၏။ တရားသဘော စဉ်းစားခြင်းဖြင့်သာ ဖြေဖျောက်နိုင်၏။ သောက ပရိဒေဝ ပျောက်ငြိမ်းကြောင်းအဖြစ် ဘုရားရှင် အာမခံထားသော သတိပဋ္ဌာန်တရား စသည်ဖြင့် သောက လုံးဝပျောက်ငြိမ်းနိုင်သည်။

မလ္လိကာ

ဗန္ဓုလစစ်သူကြီးကတော် မလ္လိကာသည် တစ်နေ့၌ သံဃာတော်များအား ဆွမ်းဆက်ကပ်နေ၏။ ထိုအခါ ချီမလာသော ထောပတ်အိုးကြီး ကျကွဲသွားသည်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာ မထေရ်မြတ်က “ကွဲပျက်တတ်သောအရာမှာ ကွဲပျက်ရသည်သာ။ တွေးပူနဲ့ မလ္လိကာ' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအခါမလ္လိကာ-က မိမိခါးပိုက်ထဲမှ စာကိုထုတ်ပြပြီး “အရှင်ဘုရား တပည့်တော် ခင်ပွန်းနှင့်တကွ သားသုံးကျိပ် သုံးယောက်လုံး အသတ်ခံရကြောင်း စာရပါလျက် ဣန္ဒြေမပျက် မပူပန်ပဲ ဤထောပတ်အိုးကလေးများ အတွက်တာ ဘယ်မှာစိုးရိမ် ပူပန်ပါ့မလဲ”ဟု လျှောက်၏။ ဤမလ္လိကာ မစိုးရိမ်ခြင်းမှာ တရားသဘောတွေ့ မြင်နေရခြင်းကြောင့် ရရှိသော အစွမ်းသတ္တိပင်။ (ဝိဋဋူဘဝတ္ထု ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၄)

ဥရဂဇာတ်

ရှေးက ပုဏ္ဏားတစ်ဦးမှာ သားသေဆုံး၍ အိမ်သားများနှင့် အတူ မီးသင်္ဂြိုဟ်နေ၏။ အားလုံးမှာ သောကပရိဒေဝမရှိ တည်ငြိမ်လျက် ရှိနေကြ၏။ ထိုအခိုက် သိကြားမင်းသည် ခရီးသွားယောင် ဆောင်ကာ ရောက်လာပြီးလျှင် သူတို့ မငိုခြင်းအကြောင်းကို တစ်ဦးစီ မေးခဲ့၏။ ပုဏ္ဏားကြီးက “မြွေသည် အရေဟောင်းကို စွန့်သွားသကဲ့သို့ သူလည်း ကိုယ်အဟောင်းကို စွန့်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ သေ၍ အသုံးမဝင်တော့ပြီဖြစ်သော ဤကိုယ်မှာ မီးရှို့ခံရသည်ကိုလည်း မသိ၊ ဆွေမျိုးတွေ ငိုနေသည်ကိုလည်း မသိ၊ သူ့ဂတိအတိုင်း သွားပြီဖြစ်ရာ ငါမပူမဆွေး” ဟု ဆို၏။ မိခင်က “သူကား ငါတို့မခေါ်ပဲ တခြားက ရောက်လာ၏။ ယခုငါတို့မလွှတ်ပဲ သွားသည်၊ သူ့သဘောအတိုင်း လာခဲ့သလို သူ့သဘောအတိုင်း သွားပြီဖြစ်ရာ ငိုနေသဖြင့် ဘာအကျိုးရှိမှာလဲ”ဟု ဆို၏။ နှစ်မဖြစ်သူက “ကျွန်မ ငိုနေလျှင် ကိုယ်ပိန်ချုံးရုံသာပေါ့၊ ဘာမျှ အကျိုးရှိမှာ မဟုတ်၊ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေ ချစ်ကျွမ်းဝင်သူတွေ ပိုပြီး စိတ်မချမ်းမသာ ဖြစ်ဖွယ်ရှိပါသည်”ဟု ပြော၏။ မယားကမူ “ကလေးငယ်သည် သွားနေသော လမင်းကို ရဖို့အရေး တ-ငိုကြွေးနေသကဲ့သို့ သေသူကို တ-ပြီး ဆွေးနေသူမှာ မရနိုင်သည်ကို တ-နေသော ကလေးသဖွယ်သာ ဖြစ်ပါသည်”ဟု ဆို၏။ ကျွန်မ က “ကွဲပြီးသောအိုးကို ပြန်ဆက်ဖို့ မဖြစ်နိုင်သလို သေသူကို တ-ပြီး ဆွေးနေခြင်းမှာ ထိုအိုးကွဲပမာ အကျိုးမမြင်ပါ”ဟု ဆို၏။ (ပဉ္စက နိပါတ်-ဥရဂဇာတ်-၁၂၂)

မှတ်ချက်-သူတို့ အတွေးအခေါ်များမှာ အတော်အဆင့် အတန်းမြင့်လှ၏၊ ထိုအတွေးအခေါ်များကား သူတို့၏ အသိဉာဏ် ရင့်ကျက်နေသော စိတ်ဓာတ်ကြောင့်ပင်၊ ထိုကဲ့သို့ ခံနိုင်ရည်ရှိသော စိတ်ဓာတ်ကို ရနေကြခြင်းမှာ ကာလ အတော် ကြာအောင် အစဉ်မပြတ် လေ့လာခဲ့သော မရဏဿတိ ဘာဝနာ ကြောင့်ပင်ဟု သိရ၏။ ထို့ကြောင့် မရဏဿတိစသော ဘာဝနာများ ပွါးများခြင်းမှာ သောကငြိမ်းဆေးပင် ဖြစ်တော့သည်။

ဝိရဇ

ဤ၌ ရဇ (မြူ)ဟူသည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ပင်။ ပကတိမြူသည် ကိုယ်ပေါ်ကျလျှင် ညစ်ပေစေသကဲ့သို့ ထိုတရားများလည်း သတ္တဝါတို့ကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သောကြောင့် “ရဇော ဝိယာတိ ရဇော”အရ မြူနှင့်တူသောကြောင့် ရဇ အမည်ရကြသည်။ ရာဂ စသည်မှာ ညစ်ပေစေတတ်ရာ ထိုတရားများကင်း၍ သန့်ရှင်းသောစိတ်မှာ မင်္ဂလာ ဖြစ်ရသည်။ ဆိုင်ရာ မဂ်များဖြင့် မပယ်ရှားရသေးသမျှ လုံးဝကား မကင်းနိုင်သေး၊ သို့သော် သူတော်ကောင်းများကား ထိုတရားများကို အပြစ်မြင်၍ ကင်းရှင်းအောင် ကြိုးစားလေ့ရှိ၏။ အကောင်းဆုံးမှာ ဘာဝနာအလုပ် အားထုတ်ခြင်းတည်း။ ထို့ကြောင့် ရာဂစသည်ကို ဘာဝနာအလုပ်ဖြင့် အတွင်မှုတ်ကာ နှင်ထုတ်ရာသတည်း။

ခေမ

ခေမ-ကား ဘေးရန်မရှိခြင်း အေးချမ်းခြင်းတည်း။ အဋ္ဌကထာ၌ … ယောဂလေးပါးတို့မှ ဘေးမရှိကြောင်း ဖွင့်၏။ ယောဂမှာ ကာမ၊ ဘဝ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ အဝိဇ္ဇာဖြစ်ရာ တရားကိုယ်မှာ လောဘ၊ ဒိဋ္ဌိ မောဟတို့ပင်။ ထိုတရားတို့မှာ ကိလေသာဖြစ်ရာ စိတ်ကိုညစ်စေတတ်၊ ပူစေတတ်သည်ဖြစ်၍ ထိုတရားမကင်းသော စိတ်မှာ ဘေးမကင်း အေးချမ်းခြင်းမဖြစ်၊ ထိုတရားများ လုံးဝကင်းရှင်းနေသော ရဟန္တာစိတ်မှာ အစဉ်အေးချမ်း သာယာလျက်ရှိရာ မင်္ဂလာ ဖြစ်ရသည်။ ဤမင်္ဂလာသည် ရဟန္တာနှင့်သာ ဆိုင်သော်လည်း သာမန် ပုဂ္ဂိုလ်များ၌လည်း ထိုက်သလောက် ရနိုင်သည်သာ၊ ဘာဝနာအလုပ်ဖြင့် အကုသိုလ်တို့ကို နှင်ထုတ်လျက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏စိတ်မှာ ထိုအခိုက်တွင် ထိုတရားများ ကင်းရှင်းလျက်ရှိရာ မင်္ဂလာပင်ဖြစ်သည်။ မေ့လျော့ပေါ့တန်သူ၏ စိတ်မှာ ဤမင်္ဂလာဖြစ်ရေး မြှော်လင့်ဘွယ်မရှိ။ ထို့ကြောင့် ဘာဝနာမှု တစ်ခုခု ဖြင့် မိမိစိတ်မှာ အေးချမ်းသော မင်္ဂလာဖြစ်အောင် အစဉ်မကွာ ကြိုးစား အားထုတ်ရမည်သာ။

(၂၄) ဧတာဒိသာနိ ကတွာန၊ သဗ္ဗတ္ထ မပရာဇိတာ။
သဗ္ဗတ္ထ သောတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တံ တေသံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။

(၂၄) ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား။ ဧတာဒိသာနိ၊ ဤ ဆိုခဲ့ပြီးသော သုံးဆယ့်ရှစ်ပါး မင်္ဂလာတရားတော်ကို။ ကတွာန၊ ပြုကျင့်ရကုန်၍။ သဗ္ဗတ္ထ၊ ခပ်သိမ်းသော ရန်သူတို့၌။ အပ္ပရာဇိတာ၊ အရှုံးမခံရ အောင်နိုင်ကြကုန်၍။ သဗ္ဗတ္ထ၊ နေရာခပ်သိမ်း၌။ သောတ္တိံ၊ ချမ်းသာခြင်းသို့။ ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကြရကုန်၏။ တေသံ၊ ထိုမင်္ဂလာ ပြုကြသူတို့၏၊ တံ၊ ထို သုံးဆယ့်ရှစ်ဖြာ မင်္ဂလာသည်။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ မင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာပေတည်း။

စကားပြေ-နတ်သား၊ ဤဆိုခဲ့ပြီးသော မင်္ဂလာတို့ကို ပြုကြလျှင် ရန်သူမှန်သမျှ အောင်နိုင်ကြ၍ ဘယ်အရပ်မှာမဆို ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ ၃၈-ဖြာ မင်္ဂလာသည် ထိုမင်္ဂလာမှု ပြုကြသူတို့၏ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာပေတည်း။

နိဂုံးချုပ် ချီးကျူးချက်

ဆိုခဲ့ပြီး ၃၈-ဖြာ မင်္ဂလာတို့ကို နိဂုံးချုပ်အနေအားဖြင့် အကျိုးပြ ချီးကျူးတော်မူလို၍ “ဧတာဒိသာနိ ကတာန” စသည် မိန့်တော်မူသည်။

သဗ္ဗတ္ထ အပရာဇိတာ

“ပါရာဇိကော ဟောတီတိ ပရာဇိတော ဟောတိ၊ ပရာဇယ မာပန္နောတိ ဝုတ္တံ” ကင်္ခါအဋ္ဌကထာအရ အပရာဇိတာ=မရှုံးခြင်း (အောင်ခြင်း)သို့ ရောက်သည်ဟူသောအနက် ရနိုင်ရာ ထိုအနက်အရ သဗ္ဗတ္တသည် အာဓာရဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အာဓာရအနက် ပေးခဲ့သည်။ “သဗ္ဗတ္ထ၊ ခပ်သိမ်းသော ရန်သူတို့၌။ အပရာဇိတာ၊ မရှုံးခြင်း (အောင်ခြင်း) သို့ ရောက်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍” ပေး။

အဋ္ဌကထာ၌ “သဗ္ဗတ္ထ မပရာဇိတာဘိ သဗ္ဗတ္ထ ခန္ဓ ကိလေသာ, ဘိသင်္ခါရ ဒေဝပုတ္တမာရပ္ပဘေဒေသု စတူသု ပစ္စတ္ထိကေသု ဧကေနာသိ အပရာဇိတာ ဟုတွာ သယမေဝ တေ စတ္တာရော မာရေ ပရာဇေတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ”ဟု ဆို၏။ အဋ္ဌကထာအလို "အပရာဇိတာ" ကာရိုက်ကမ္မရုပ်ဖြစ်၍ မရှုံးစေအပ်သည် ဖြစ်၍ဟု ပေးရမည်ဖြစ်၏။ “စတူသုတ္ထိတေသု ဧကေနာပိ အပရာဇိတာ”ဖြင့် သဗ္ဗတ္ထ၏ နိဒ္ဓါရဏအဖြစ်ကို၎င်း အပရာဇိတာ၏ ကာရိုက်ကမ္မရုပ် အဖြစ်ကို၎င်း သိစေ၏။ ထို့ကြောင့် “သဗ္ဗတ္ထ အလုံးစုံသော ဒေဝပုတ္တ, ခန္ဓ ကိလေသာဘိသင်္ခါရမာရ် ရန်သူ လေးမျိုးတို့တွင်။ ဧကေနာပိ၊ တစ်ဦးသော ရန်သူပင်လည်း။ အပရာဇိတာ၊ မရှုံးစေအပ်သည်ဖြစ်၍” ဟုပေး။ သို့မဟုတ် “ဧကေနာ”” မထည့်ပဲ “သတ္ထ၊ အလုံးစုံသော ရန်သူတို့တွင်။ အပရာဇိတာ၊ ဘယ်ရန်သူမျှ အနိုင်မခံရကုန်သည်ဖြစ်၍”ဟု သော်လည်းပေး။ သဗ္ဗတ္ထ အရ ဒေဝပုတ္တ, ခန္ဓ, ကိလေသာ, အဘိသင်္ခါရမာရ် လေးပါးရန်သူများကို ယူရ၍။ ထိုတွင် ခန္ဓ ကိလေသ အဘိသင်္ခါရတို့မှာ အတွင်းရန်သူဖြစ်၍ အပရန်သူမှာ ဒေဝပုတ္တမာရ်နတ်တစ်ဦးသာ။ ဤမင်္ဂလာတို့ကို ပြုကျင့်သူ၌ မာရ်နတ်သာမက အခြားအပ ရန်သူများကိုလည်း အောင်နိုင်မည်ပင်ဖြစ်၍ “သဗ္ဗတ္ထ၊ ခပ်သိမ်းသော ရန်သူတို့၌”ဟု သာမန်ပေးခဲ့သည်။

သောတ္ထိ

အဋ္ဌကထာအလို သောတ္ထိသည် ပဌမန္တဖြစ်၍ “သောတ္ထိ”၊ ချမ်းသာ ကြကုန်သည်။ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏”ဟု ပေးရမည် ဖြစ်၏။ “အနုနာသိကော စေတ္ထ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော”ဖြင့် "သောတ္ထိ"၏ နိဂ္ဂဟိတ်မှာ ဂါထာဗန္ဓ၏ လွယ်ကူခြင်းအကျိုးငှါ ဟောတော်မူကြောင်းလည်း ဆို၏။ ဂါထာဗန္ဓသုခ ဆိုသော်လည်း ဆန်းအတွက် ဆိုသည်ကား မဟုတ်ရာ၊ သောတ္ထိဟု ဆိုလျှင် ယဂိုဏ်းဖြစ်၍ ဂိုဏ်းအသင့်ပင်။ ဂါထာ၌ “သောတ္ထိ ဂစ္ဆန္တိ” ဆိုလျှင် ရွတ်ရ မချော၍ "သောတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တိ”ဟု ရွတ်ရချောမော လွယ်ကူစေ၍ သုခုစ္စာရဏဖြစ်ခြင်းကိုပင် ဂါထာဗန္ဓသုခဟု ဆိုခြင်းဖြစ်၏။

“သောတ္ထိံ ပဘာမိ ပါဏိနံ” (သဂါထာ၊ ဒေဝပုတ္တ) "သောတ္ထိနာမှိ သမုဋ္ဌိသော (သုဝဏ္ဏသာမဇာတက)တို့၌ သောတ္ထိံ သောတ္ထိနာဟု ဒုတိယာ တတိယာဝိဘတ် တို့ဖြင့် တွေ့ရရာ သောတ္ထိကို နာမ်ပုဒ်ဟု ဆိုရမည်ကဲ့သို့ရှိ၏။ သို့သော် ကြွင်းဝိဘတ်များဖြင့် ရုပ်ပျက်ခြင်း မရှိသောကြောင့် အဗျယပင်ဖြစ်ရာ နိပါတ်တို့၌သာ သွင်းလေဟူသော နီတိအဆိုအရ နိပါတ်ဟု ဆိုရတော့၏။ သောတ္ထိံ ဟု ဒုတိယန္တရှိသောကြောင့် ဤ၌ အဋ္ဌကထာပေးသော ပဌမန္တထက် ဒုတိယန္တက ပိုချောသည်ဟု သဘောရ၍ ဂါထာ၌ ဒုတိယန္တပင် ပေးခဲ့သည်။

နိဂုံး

ဤမင်္ဂလသုတ်ကို ထိုနတ်သားအား မြတ်စွာဘုရားဟောကြားပြီး နောက်တစ်နေ့ အရှင်အာနန္ဒာအား သင်ပေး၍ ရဟန်းများကို ပို့ချပေးရန် မိန့်တော်မူ၏။ အမိန့်တော်အတိုင်း မိမိသင်ယူထားသော မင်္ဂလသုတ်ကို ရဟန်းတို့အား သင်ပေးခဲ့၏။ ဤသို့ဖြင့် ဆရာအဆက်ဆက် သင်ကြား မှတ်သားခဲ့သော မင်္ဂလသုတ် ဒေသနာတော်မှာ ယနေ့တိုင် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံး၌ အထင်အရှား တည်ရှိရပေသည်။ ထို ၃၈-ဖြာ မင်္ဂလာတရားသည် တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ တိုးတက်ထွန်းကားပါစေသတည်း။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ
မင်္ဂလသုတ် နိဿယသစ်
ပြီးပြီ

ရတနသုတ် နိဿယသစ်

(၂၅) ပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ၊ တထာဂတဿ ဒသ ပါရမိယော၊
ဒသ ဥပပါရမိယော၊ ဒသ ပရမတ္တ ပါရမိယော တိ၊
သမတ္တိံသ ပါရမိယော၊ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ၊
လောကတ္ထစရိယံ ဉာတတ္ထစရိယံ၊ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယန္တိ
တိဿော စရိယာယော၊ ပစ္ဆိမဘဝေ ဂဗ္ဘဝေါက္ကန္တိံ၊
ဇာတိံ အဘိနိက္ခမနံ၊ ပဓာနစရိယံ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ၊
မာရဝိဇယံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဋိဝေဓံ၊
ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ၊ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေတိ၊
သဗ္ဗေပိမေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ၊
ဝေသာလိယာ တီသု ပါကာရန္တရေသု၊
တိယာမရတ္တိံ ပရိတ္တံ ကရောန္တော၊
အာယသ္မာ အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ၊
ကာရုညစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ –

(၂၅) ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့။ ပဏိဓာနတော၊ ဒီပင်္ကရာဘုရားမြတ်ထံ ဘုရားဆုပန်သည်မှ။ ပဋ္ဌာယ၊ အစပြု၍။ တထာဂတဿ၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ ဒသ ပါရမိယော၊ ဆယ်ပါးသော ပါရမီတို့ လည်းကောင်း။ ဒသ ဥပပါရမိယော၊ ဆယ်ပါးသော ဥပပါရမီတို့ လည်းကောင်း။ ဒသ ပရမတ္တ ပါရမိယော၊ ဆယ်ပါးသော ပရမတ္ထပါရမီတို့ လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ သမတ္တိံသ ပါရမိယော၊ အမျှသုံးဆယ်သော ပါရမီတို့ကို လည်းကောင်း။ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ၊ ငါးပါးသော စွန့်ခြင်းကြီးတို့ကို လည်းကောင်း။ လောကတ္ထစရိယံ၊ သတ္တဝါများအကျိုးငှာ ကျင့်တော်မူခြင်း လည်းကောင်း။ ဉာတတ္ထစရိယံ၊ ဆွေမျိုးအများအကျိုးငှာ ကျင့်တော်မူခြင်း လည်းကောင်း။ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယံ၊ ဘုရားဖြစ်ရန် အကျိုးငှာ ကျင့်တော်မူခြင်း လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ တိဿော၊ သုံးပါးကုန်သော။ စရိယာယော၊ အကျင့်တို့ကို လည်းကောင်း။ ပစ္ဆိမဘဝေ၊ ဘုရားဖြစ်မည့် နောက်ဆုံးဘဝ၌။ ဂဗ္ဘဝေါက္ကန္တိံ၊ မယ်တော်ဝမ်းတိုက် သက်ဆိုက်စံနေ သန္ဓေယူတော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ ဇာတိံ၊ ဖွားမြင်တော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ အဘိနိက္ခမနံ၊ မြတ်သော တောထွက်တော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ ပဓာနစရိယံ၊ ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်တော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ၊ ဗောဓိပင်ခြေ ပလ္လင်ဗွေ၌။ မာရဝိဇယံ၊ မာရ်ငါးပါးအောင်မြင်တော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဋိဝေဓံ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်တော် မူခြင်းကိုလည်းကောင်း။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ၊ ဓမ္မစကြာတရား ဟောကြားတော်မူခြင်းကို လည်းကောင်း။ နဝ၊ ကိုးပါးကုန်သော။ လောကုတ္တရဓမ္မေတိ၊ လောကုတ္တရာ တရားတော်ကို လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ဣမေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ၊ ဤမြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို။ အာဝဇ္ဇေတွာ၊ ဆင်ခြင်တော်မူ၍။ ဝေသာလိယာ၊ ဝေသာလီပြည်၏။ တီသု ပါကာရန္တရေသု၊ တံတိုင်းသုံးထပ် ကြားအရပ်တို့၌။ တိယာမရတ္တိံ၊ ညဉ့်သုံးယာမ်ပတ်လုံး။ ပရိတ္တံ၊ ရတနသုတ် ပရိတ်အရံအတားကို။ ကရောန္တော၊ ပြုတော်မူသော။ အာယသ္မာ အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ၊ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကဲ့သို့။ ကာရုညစိတ္တံ၊ ကရုဏာစိတ်ကို။ ဥပဋ္ဌပေတွာ၊ ဖြစ်စေကုန်ကြ၍။ (ဘဏာမ၌-စပ်)

(၂၆) ကောဋီသတသဟဿေသု၊ စက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ။
ယဿာဏံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ၊ ယဉ္စ ဝေသာလိယာ ပုရေ။

(၂၇) ရောဂါမနုဿ ဒုဗ္ဘိက္ခ-သမ္ဘူတံ တိဝိဓံ ဘယံ။
ခိပ္ပမန္တရဓာပေသိ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမဟေ။

(၂၆-၂၇) ကောဋီသတသဟဿေသု၊ ကုဋေတစ်သိန်းကုန်သော။ စက္ကဝါဠေသု၊ စကြဝဠာတိုက်တို့၌။ ဒေဝတာ၊ နတ် ဗြဟ္မာတို့သည်။ ယဿ၊ အကြင် ရတနသုတ် ပရိတ်တော်၏။ အာဏံ၊ တန်ခိုးအာဏာ အရှိန်အဝါကို။ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ၊ ခံယူကြကုန်၏။ ယံ၊ အကြင်ရတနသုတ် ပရိတ်တော်သည်။ ဝေသာလိယာ၊ ဝေသာလီမည်သော။ ပုရေ၊ ပြည်၌။ ရောဂါမနုဿ ဒုဗ္ဘိက္ခ-သမ္ဘူတံ၊ ရောဂါထူးခြား ဘီလူးများနှင့် အစာရှားခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော။ တိဝိဓံ၊ သုံးပါးအပြားရှိသော။ ဘယံ စ၊ ဘေးကိုလည်း။ ခိပ္ပံ၊ လျှင်မြန်စွာ။ အန္တရဓာပေသိ၊ ကွယ်ပျောက်စေခဲ့ပြီ။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထိုရတနသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ (မယံ၊ ငါတို့သည်။) ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

စကားပြေ-အိုသူတော်ကောင်းတို့.…. ဒီပင်္ကရာ ဘုရားမြတ်ထံ ဘုရားဆုပန်သည်မှစ၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ပါရမီဆယ်ပါး, ဥပပါရမီ ဆယ်ပါး, ပရမတ္ထပါရမီဆယ်ပါးဟူသော အမျှအညီ ပါရမီသုံးဆယ်, စွန့်ခြင်းကြီးငါးပါး, သတ္တဝါများအတွက် ကျင့်မှု, အဆွေမျိုးများအတွက်ကျင့်မှု, ဘုရားဖြစ်ရေးအတွက် ကျင့်မှုဟူသော အကျင့်သုံးပါး ဘုရားဖြစ်မည့် နောက်ဆုံးဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း, ဖွားမြင်ခြင်း, တောထွက်ခြင်း, ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်ခြင်း, ဗောဓိပင်ခြေပလ္လင်ဗွေ၌ မာရ်ငါးပါး အောင်မြင်ခြင်း, သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ထိုးထွင်းသိခြင်း, ဓမ္မစကြာတရားဟောခြင်း ကိုးပါးသော လောကုတ္တရာ တရားဟူသော ဤဗုဒ္ဓဂုဏ် အလုံးစုံတို့ကို ဆင်ခြင်တော်မူပြီးလျှင် ဝေသာလီပြည် တံတိုင်း သုံးထပ်အကြားတို့၌ ညဉ့်သုံးယာမ်ပတ်လုံး ပရိတ်အရံအတားကို ပြုတော်မူသော အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကဲ့သို့ ကရုဏာစိတ်ကို ဖြစ်စေကြကုန်၍ အကြင် ရတနသုတ် ပရိတ်တော်၏ အရှိန်အဝါ အာဏာကို စကြဝဠာ ကုဋေတစ်သိန်းရှိ နတ်ဗြဟ္မာများ ခံယူကြကုန်၏။ အကြင်ရတနသုတ် ပရိတ်တော်သည် ဝေသာလီပြည်၌ ရောဂါထူးခြား ဘီလူးများနှင့် အစာရှားပါးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘေးသုံးမျိုးကိုလည်း လျင်မြန်စွာ ကွယ်ပျောက်စေခဲ့ဘူးပြီ၊ ထိုရတနသုတ် ပရိတ်တော်ကို ငါတို့ ရွတ်ကြကုန်စို့။

ရတနသုတ် အမွှမ်း

ဤ “ပဏိဓာနတော” စသည်ကား ဘုရားဟော မဟုတ်သေး။ ရတနသုတ်ကို သင်သူ, ရွတ်သူ, နာယူသူအများ သင်ချင်, ရွှတ်ချင်, နာယူချင်အောင် (ရှေးဆရာမြတ်တို့) ဂုဏ်တင် မွှမ်းအပ်သော စကားရပ်ပင်ဖြစ်သည်။

ပါရမီအနက်

ပါရမီ-ဟူသည် မိမိအကျိုးအထွက် ငဲ့တွက် လိုလားခြင်းမရှိဘဲ အများကောင်းကျိုးအတွက်၎င်း, သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက်၎င်း ပြုအပ်သော ဒါနစသော ကောင်းမှုများပင်ဖြစ်သည်။ ထိုကောင်းမှုများဖြင့် မြင့်မြတ်သူဟု သိရသည်ဖြစ်ရာ မြင့်မြတ်သူဖြစ်ကြောင်းဟု အနက်ဖွင့်ဆိုကြ၏။ (ပရမာနံ ဘာဝေါ ပါရမီ။ ပရမာနံ၊ မြင့်မြတ်သူတို့၏။ ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်ရာတည်း။ ပါရမီ၊ မြင့်မြတ်သူတို့၏ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်ရာ။)

လူညံ့များမှာ ကောင်းမှုပင်ဖြစ်စေ မိမိအကျိုးရှိမှ ပြုလုပ်လိုကြ၏။ သံသရာမှ လွတ်ရေးထက် ဘဝကောင်းစားရေး ထင်ပေါ်ကျော်ကြားရေးကိုသာ အလေးပေးတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ပါရမီမြောက် အလုပ်များမှာ ထိုလူညံ့တို့ အရာမဟုတ် ဖြစ်ရ၏။ ထိုအလုပ်များမှာ ဘဝအပြစ်မြင်၍ အများအပေါ်မှာ ကရုဏာ မေတ္တာအားကြီးသော သူတော်ကောင်း ပုဂ္ဂိုလ်မွန်တို့၏ လုပ်ငန်းများသာ ဖြစ်ကြ၍ ပါရမီအနက်ကို မြင့်မြတ်သူတို့၏ အလုပ်ဟုလည်း ဖွင့်ဆိုကြပြန်သည်။ (ပရမာနံ ကမ္မံ ပါရမီ၊ ပရမာနံ၊ မြင့်မြတ်သူတို့၏။ ကမ္မံ၊ အလုပ်တည်း။ ပါရမီ၊ မြင့်မြတ်သူတို့၏ အလုပ်အမှု။)

ပါရမီသုံးသွယ်

ထိုပါရမီတို့ကား ဒါန, သီလ, နေက္ခမ္မ, ပညာ, ဝီရိယ, ခန္တီ, သစ္စာ, အဓိဋ္ဌာန်, မေတ္တာ, ဥပေက္ခာတို့တည်း။ ပြင်ပဥစ္စာတို့ကို လှူခြင်းကား ပါရမီတည်း။ မျက်လုံး လက်ခြေစသော ကိုယ်အင်္ဂါလှူခြင်းကို ဥပပါရမီဆို၏။ ပရမတ္ထပါရမီကား အသက်ကို စွန့်လှူခြင်းတည်း။ ဒါန၌ သုံးမျိုးပြားသလို အပ-ပစ္စည်းကိုစွန့်၍ သီလ စောင့်ခြင်း ကိုယ်အင်္ဂါ နစ်နာပျက်စီးခံ၍ သီလစောင့်ခြင်း အသက်အသေခံ၍ သီလစောင့်ခြင်း စသည်ဖြင့် သီလစသော အခြားပါရမီတို့၌လည်း ဥပ, ပရမတ္ထတို့ကိုခွဲရာ၏။ ဤ ပါရမီ, ဥပပါရမီ, ပရမတ္ထပါရမီခွဲရာ၌ နည်းအမျိုးမျိုးရှိခဲ့ရာ ယခုအခွဲမှာ ထိုခွဲနည်းများမှ တစ်နည်းသာဖြစ်၏။

ဒါန, သီလ, နေက္ခမ္မ, ပညာ၊ ဝိရိယာ, ခန္တီ၊ တလီသစ္စာ၊ ဓိဋ္ဌာန်ပါလျက်၊ မေတ္တာ, ဥပေက္ခာ၊ မှတ်စရာ၊ ပါရမီဆယ်ပါးတည်း။

ပြင်ပဥစ္စာ၊ ကိုယ်အင်္ဂါနှင့်၊ ဇီဝါအသက်၊ ငဲ့ကွက်မရှူ၊ စွန့်မှုအညီ၊ အစဉ်မှီ၍၊ ပါရမီဥပ၊ ထိုမှ ပရမတ်၊ ယှဉ်ကာဟပ်လျက်၊ စွဲမှတ် ပါရမီ သုံးမျိုးတည်း။

အရှင် အာနန္ဒာကား ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ဖြင့် ပါရမီတို့ကို ဆင်ခြင်သည်ကားမဟုတ်၊ ဇာတက စရိယာပိဋက-စသည်၌ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ ပါရမီဖြည့်ပုံများ အထင်အရှားရှိခဲ့ရာ သဒ္ဓါရှိသူ ပညာရှင်များကား ဘုရားမြတ်၏ ပြုနိုင်ခဲစွာ ပြုခဲ့ကျင့်ခဲ့သော ပါရမီအမှုများကို တွေ့ရ နာရသောအခါ ဗုဒ္ဓအရှင်၌ အားရခြင်းဖြင့် နှစ်သက်မဆုံး ကြည်ညိုမဆုံး ဖြစ်ကြရ၏။ အရှင်အာနန္ဒာ မထေရ်လည်း ထိုဒေသနာအရ ဆင်ခြင်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။

စွန့်ခြင်းကြီးငါးပါး

ကိုယ်အင်္ဂါ, မျက်လုံး, ဥစ္စာ, တိုင်းပြည်, သားမယား စွန့်ခြင်းတို့ကို စွန့်ခြင်းကြီးငါးပါးဟု ခေါ်ဆို၏။ စွန့်ခြင်းကြီးငါးပါးကား ဒါနပါရမီ၌ ပါဝင်လျက်ပင်၊ ထူးခြားသော စွန့်လွှတ်ခြင်းမျိုးကို ပြခြင်းငှါ၎င်း သာမန်လူတို့ မတွေးဝံ့အလွန်ပြုနိုင်ခဲသော အမှုမျိုးဖြစ်သည်ကို ပြခြင်းငှါ၎င်း သီးခြားထုတ်ဖော် ဂုဏ်တင်ကြရခြင်း ဖြစ်၏၊ ဤ စွန့်ခြင်းကြီးငါးပါးလည်း ကျမ်းဂန်များမှာအဆို ကွဲလျက်ပင် ရှိ၏။ ဤ ဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၀) အတိုင်းပင်တည်း။

ကိုယ်အင်္ဂါအလုံး၊ မျက်လုံး ဥစ္စာ၊ ပြည်ရွာတိုင်းကား၊ သားမယား၊ ငါးပါး စွန့်ခြင်းကြီး။

စရိယာသုံးပါး

လောကကား သတ္တဝါကို ဟော၏။ အများသတ္တဝါတို့၏ ဘေးကင်းရေး ကြီးပွါးချမ်းသာရေး ပညာတိုးတက်ရေး.စသည်တို့ကို မိမိ၏ ပညာ ဝီရိယစသည်တို့ဖြင့် ရွက်ဆောင်ပြုကျင့်ခဲ့ခြင်းများကို လောကတ္ထစရိယာ ဆိုသည်။ ဉာတတ္ထစရိယာ၌ ဉာတိကား အဆွေအမျိုးတည်း။ ထိုအဆွေအမျိုးတို့၏ ဘေးရန်ကင်းရေး ကောင်းစားရေးများကို ပြုကျင့်ခြင်းတည်း။ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယာ၌ ဗုဒ္ဓကား သာဝကဗုဒ္ဓ ပစ္စေကဗုဒ္ဓတို့ထက် လွန်ကဲကြီးမြတ်သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ အမည်တော်ရသော ဘုရားတည်း။ ယင်းဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်အောင် ပြုကျင့်မှုတည်း။ ဤစရိယာသုံးပါးလည်း ပါရမီတို့တွင် ပါဝင်ပြီး ဖြစ်၏၊ အားကျ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ လွန်စွာထူးခြားသော အကျင့်များဖြစ်၍ သီးခြား ဂုဏ်တင်သောအားဖြင့် ခွဲခြားခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုစရိယာသုံးပါးကိုလည်း ဇာတက စရိယာပိဋက စသည်အရ ဆင်ခြင်ခြင်းသာတည်း။

ပဋိသန္ဓေနေခြင်း

နောက်ဆုံးဘဝ၌ မယ်တော် ဝမ်းတိုက်သို့ ပဋိသန္ဓေ တည်နေ သက်ရောက်ခြင်းကို ဆင်ခြင်သည်ဆိုရာ၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေခြင်းမျှကိုသာ ဆင်ခြင်သည်မဟုတ်၊ ပဋိသန္ဓေ တည်နေသောအခါ ဖြစ်လာသော အံ့ဖွယ်များ ထူးခြားသော အဖြစ်အပျက်ပျားကို ဆင်ခြင်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုအံ့ဖွယ်များကား ဘုရားလောင်းသည် တုသိတာ နတ်ပြည်မှ သတိသမ္ပဇဉ်မကင်းပဲ မယ်တော်ဝမ်းတိုက် သက်ရောက်ခဲ့ခြင်း ပဋိသန္ဓေနေသောအခါ ကမ္ဘာလောက၌ နတ်တို့၏ အာနုဘော်ကိုပင် လွန်သော အလွန်ထူးကဲသော အရောင်အလင်း ပေါ်လာခြင်းနှင့် စကြဝဠာတစ်သောင်း အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ တုန်လှုပ်ခြင်း, ဘုရားလောင်းနှင့် မယ်တော်ကို နတ်သားလေးယောက် အရပ်လေးမျက်နှာမှ စောင့်ရှောက်လာခြင်း ဘုရားအလောင်း ပဋိသန္ဓေတည်သည်မှစ၍ မယ်တော်မှာ ပကတိအားဖြင့် သီလနှင့်ပြည့်စုံခြင်း ယောက်ျားတပါး၌ ကာမစိတ် မဖြစ်ခြင်းနှင့် ယောကျ်ားတပါးက မလွန်ကျူးနိုင်ခြင်း ဝတ္ထုအာရုံတွေ လိုလေသေးမရှိ ပြည့်စုံပျော်ရွှင်ရခြင်း, မယ်တော်မှာ ရောဂါလုံးဝကင်းလျက် မပင်မပန်း ချမ်းသာ၍ မိမိဝမ်းတွင်းက အလောင်းတော်ကလေးကို အပြင်မှ မြင်ရလျက် ရှိခြင်း စသည်များပင် ဖြစ်၏။

ဖွားမြင်ခြင်း

ဖွားမြင်တော်မူခြင်းကို ဆင်ခြင်သည်ဟူရာ၌ ဖွားမြင်သောအခါ ဖြစ်လာသော အံ့ဖွယ် ထူးခြားသောအဖြစ်အပျက်များကို ဆင်ခြင်ခြင်းပင်။ ဘုရားအလောင်း ဖွားမြင်တော်မူပြီး ခုနစ်ရက်အကြာတွင် မယ်တော် တုသိတာနတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရခြင်း အခြားမိန်းမများ ကိုယ်ဝန်ကို ကိုးလ ဆယ်လ လွယ်ကာ မွေးရသော်လည်း ဘုရားလောင်းမယ်တော်မှာ ဆယ်လတိတိ လွယ်လျက် မွေးရခြင်း အခြားမိန်းမများကဲ့သို့ ထိုင်လျက် အိပ်လျက် မွေးရသည်မဟုတ်ပဲ ရပ်လျက်သာ မွေးဖွားခြင်း မယ်တော်ဝမ်းမှ ထွက်လာသောအခါ အလောင်းတော်ကို နတ်တို့က ပဌမခံယူပြီး လူတို့က နောက်မှ ခံယူခြင်း အလောင်းတော် မယ်တော်ဝမ်းမှ ထွက်လာသောအခါ မြေသို့မကျမီ နတ်သား လေးယောက်က ခံယူပြီး မယ်တော်ရှေ့ချကာ “ဝမ်းမြောက်တော်မူပါ အရှင်မိဖုရား...အရှင်မအား ဘုန်းကံကြီးမားသော သားကောင်းရတနာ ဖွားမြင်လာပါပြီ”ဟု လျှောက်တင်ခြင်း အညစ်အကြေး မလူးလဲ သန့်ရှင်းစွာ ဖွားမြင်လာခြင်း, ဘုရားလောင်းနှင့် မယ်တော်တို့ ရေသုံးသပ်ရန် အပူ အအေး ရေအယဉ်နှစ်ခု ကောင်းကင်မှ ကျရောက်လာခြင်း, မွေးခါစ အလောင်းတော်သည် မြောက်အရပ်သို့ မျက်နှာမူလျက် ခုနစ်ဘဝါး လှမ်းကြွကာ “ငါကား လောကထက် အမြတ်ဆုံး အကြီးဆုံး ချီးမွမ်းအပ်ဆုံး ဖြစ်သည်”ဟူသော စကားသုံးခွန်းကို ရဲဝံ့စွာ မြွက်ကြားတော်မူခြင်း ထူးခြားလွန်ကဲသော အရောင်အလင်း ပေါ်လာခြင်းနှင့် လောကဓာတ် တစ်သောင်း တုန်လှုပ်ခြင်းစသော အံ့ဖွယ်များကား အလောင်းတော် မွေးဖွားသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လေသည်။

တောထွက်ခြင်း

သာမာန်လူများမှာ သူအို, သူနာ, သူသေတို့ကို အကြိမ်ကြိမ် မြင်ရသော်လည်း သံဝေဂမဖြစ်ကြ၊ အလောင်းတော်မှာ တစ်ခါမြင်ရုံမျှဖြင့် အလွန်ထူးမြတ်သော မိမိ နန်းစည်းစိမ် အပေါ်မှာ သာယာဖွယ်မထင်, ဘေးအဖြစ် မြင်လာ၍ တောထွက်ရန် အားထုတ်တော့၏။ လမ်းမှာ မာရ်နတ်က ခုနစ်ရက်ကြာ စကြာရတနာကြီး ဆိုက်ရောက်လာတော့မည့် အကြောင်းဆိုကာ ဟန့်တားလာသော်လည်း လူ့ လောက၏ အမြတ်ဆုံးချမ်းသာဖြစ်သော စကြာမင်း စည်းစိမ်ကိုပင် မခင်မတွယ်တော့ပေ၊ ဘဝများစွာက အလေ့အလာများခဲ့သော နေက္ခမ္မဓာတ်ခံကြောင့်ပင်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားအလောင်းတော်၏ တောထွက်သည်မှအစ ရဟန်းပြုသည်အထိ တောထွက်ခန်းမှာ အရှင် အာနန္ဒာမထေရ်၏ နှစ်သက်ကြည်ညိုစွာ ဆင်ခြင် အောက်မေ့ ဖွယ်အချက် တစ်ခုဖြစ်တော့သည်။

ဒုက္ကရစရိယာ

ပဓာနစရိယံ-၌ ပဓာနကား ဝီရိယတည်း၊ သို့သော် ဝီရိယကို မဆို၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ် အားထုတ်ခြင်းကိုသာ ဆို၏။ ဒုက္ကရစရိယာခေါ် သာမန်လူတို့ ကျင့်နိုင်ခဲသော အပန်းခံကျင့်သော ဘုရားမဖြစ်မီ ခြောက်နှစ်အတွင်း ဘုရားအလောင်းတော်၏ အကျင့်များပင်။ ထိုအကျင့်များကား “ဘုရားသည် အကျိုးမဲ့ ဒုက္ကရစရိယာမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ရပြီဟု ဟောတော်မူသောကြောင့် လမ်းမှန်မတွေ့ရပဲ လွဲနေခြင်းပင်ဖြစ်၏။ ရုပ်လက္ခဏာတွေ ပျက်ပြား, အားအင်တွေ ကုန်သည်အထိ ပင်ပန်းကြီးစွာ အားထုတ်လာခဲ့ရပုံများကို ဘုရားရှင်သည် အကြောင်းအားလျော်စွာ အခါခါပင် ဟောကြားတော်မူခဲ့ရာ ဒေသနာအဖြစ် ထင်ရှားလျက်ရှိနေ၏။

ဝေဿန္တရာဇာတ်၌ ဇူဇကာပုဏ္ဏားက ဇာလီကဏှာဇိန် မင်းသား, မင်းသမီးကလေးများကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းပုံများမှာ မျက်မြင် အဖြစ်အပျက် အနေဖြင့်ဆိုလျှင် တွေးချင်စရာပင် မဟုတ်၊ သို့သော် ဇာတက ဒေသနာအဖြစ် တွေ့ရ, နာရသောအခါ မင်းသား မင်းသမီးတို့၏ သနားဖွယ်, ဇူဇကာ၏ ကြောက်မက်ဖွယ် အဖြစ် ကရုဏာရသ, ရုဒ္ဓရသ များမှာ နှစ်သက်ဖွယ်တစ်မျိုး ဖြစ်ရ၏။ ထို့ အတူ ဘုရားရှင်၏ ထိုအကျင့်များမှာ မမှန်သော်လည်း ဒေသနာအရ ထူးမြတ်သော စည်းစိမ်ရှင်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် အလွန်ချမ်းသာခဲ့၍ လွန်စွာ နူးညံ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးက ကိုယ်နှင့်အသက် ပဓာနမထား ကြိုးစားခဲ့ပုံမှာ အံ့ဖွယ်အတိဖြစ်ကာ နှစ်သက်စရာ တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည်လည်း ထိုဒေသနာအရ ဆင်ခြင်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဗောဓိပလ္လင်၌ မာရ်အောင်ခြင်း

ပလ္လင်္က-သဒ္ဒါကား ထိုင်ဖွယ်နေရာ, အိပ်စရာ ခုတင်, တင်ပလ္လင်ခွေခြင်း စသည်၌ ဖြစ်ရာ ဤ၌ ထိုင်ဖွယ်နေရာတည်း။ ထိုနေရာလည်း သောတ္ထိယ လှူအပ်သော မြက်ရှစ်ဆုပ်ကို ဖြန့်ကြဲခြင်းဖြင့် ဖြစ်လာသော မြက်အခင်းသာတည်း။ (ဗောဓိမူလေ ပလ္လင်္ကော ဗောဓိပလ္လင်္ကော။ ဗောဓိမူလေ၊ ဗောဓိပင်ရင်း၌။ ပလ္လင်္ကော၊ နေရာပလ္လင်တည်း။ သာကပတ္ထိဝါဒိဂိုဏ်း ဖြစ်၍ ရှေးဗောဓိမူလ၌ မူလနောက်ပုဒ်ကျေသည်။ သမီပအနက်၌ ဘုမ္မကြံ၍ ဗောဓိယာ ပလ္လင်္ကောဟု သော်လည်း ပြု။)

ဘုရားဖြစ်မည့်နေ့ နေမဝင်မီ မာရ်နတ်သားသည် မိမိစစ်သည်တို့ဖြင့် ဂိရိမေခလာဆင် စီးကာ ရောက်လာပြီးလျှင် ဘုရားရှင်ကို လေ မိုး စသည် ဆင်၍၎င်း, စက်လက်နက် ဆင်လွှတ်၍၎င်း, အမျိုးမျိုး တိုက်သော်လည်း ရှင်တော်မြတ်ကို မထိခိုက်ပဲရှိသောအခါ နေရာပလ္လင်မှ ထပေးရန် အရေးဆိုလာ၏။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က မြေကြီးကို သက်သေအဖြစ် လက်တော် ဆန့်တန်းလျက် ညွှန်သောအခါ ပြင်းထန်စွာ မြေတုန်လှုပ်၍ မာရ်နတ်လည်း ဂီရိမေခလာဆင်ပေါ်မှ ကျ,သူ၏စစ်တပ်လည်း ထွက်ပြေးကြရတော့၏။ ဤသို့ဖြင့် စစ်တပ်မပါ တစ်ကိုယ်တော်တည်းသာ ပါရမီအစွမ်းဖြင့် နေမဝင်မီ မာရ်စစ်သည်တော်တို့ကို အောင်မြင်ပြီးနောက် ညဉ့်ဦးယာမ်၌ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ရ၍ သန်းခေါင်ယာမ်၌ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် မိုးသောက်ယာမ်၌ အာသဝက္ခယဉာဏ်ရရှိကာ ကိလေသာ အဘိသင်္ခါရတို့ကို လုံးဝကုန်စေ၏။ ကိလေသာ သင်္ခါရတို့ရှိလျှင် ဖြစ်မြဲဖြစ်သော ခန္ဓ မစ္စုတို့မှာ ကိလေသာ သင်္ခါရတို့ ကုန်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ငြိမ်းမှုပြီးခဲ့ပြီးဖြစ်ရာ အားလုံး မာရ်ငါးပါးကို ဗောဓိပလ္လင်၌ပင် တစ်ခါတည်း အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ဤ မာရ်ငါးပါးအောင်မြင်ပုံလည်း အရှင်အာနန္ဒာ၏ ကြည်ညို ဆင်ခြင် အောက်မေ့ဖွယ် တစ်ရပ်ပင်။

သဗ္ဗညုတဉာဏ်ရခြင်း

မဂ္ဂပဋိဝေဓ အညာပဋိဝေဓ စသည်၌ မဂ်ကို ထိုးသွင်းသိခြင်း, အရဟတ္တမဂ်ကို ထိုးထွင်းသိခြင်း ဆိုရာဝယ် မဂ်, အရဟတ္တမဂ်တို့ကို အာရုံပြု သိခြင်းကားမဟုတ်၊ မိမိသန္တာန်၌ မဂ်ဖြစ်ပေါ် လာသောအခါ ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်လာအောင် မဂ်အရောက် ထွင်းဖောက်နိုင်ခြင်းကိုပင် မဂ္ဂပဋိဝေဓ ဆိုရ၏။ ထို့အတူ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အပြီးရောက်ခဲ့သော သဗ္ဗညုတဉာဏ် ရခြင်းကိုလည်း ထိုကဲ့သို့ ထွင်းဖောက်ခြင်းဖြစ်၍ သဗ္ဗညုတဉာဏပ္ပဋိဝေဓ (=သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ထိုးထွင်းသိခြင်း) ဟုဆိုသည်။ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ရခြင်းကို အရှင်အာနန္ဒာ တိုက်ရိုက် သိနိုင်သည်ကား မဟုတ်၊ အနုမာနအားဖြင့် မှန်းဆကြည်ညိုခြင်းပင်။ အလွန်နက်နဲ ဆန်းကြယ်၍ သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်များ … မဟောကြားနိုင်သော တရားတော်များကို တွေ့ရ နာရသဖြင့် ထိုတရားအလုံးစုံကို သိနိုင်သော ဉာဏ်တော် ကို မှန်းဆနိုင်ခြင်းဖြစ်၏။

ဓမ္မစကြာနှင့် လောကုတ္တရာ

ဓမ္မစကြာတရား ဟောကြားခြင်းကို ဆင်ခြင်ရာ၌ တရားတော်၏ ကောင်းမွန်လေးနက်ပုံ, ထိုအခါ နတ်ဗြဟ္မာများစွာ စုဝေးရောက်လာပုံ, လွန်စွာအားရ နှစ်သက်လျက် အဆင့်ဆင့် ကြွေးကြော်ကြပုံ, သောင်းလောကဓာတ် ပဲ့တင်ခတ်အောင် တုန်လှုပ်ပုံ, ထူးခြားလွန်ကဲသော အရောင်အဝါများဖြစ် ဖြစ်လာပုံ, တောတောင်တစ်ခွင် အခါမဲ့ပွင့်သော ပန်းသစ်ပင်တို့ဖြင့် ဝေဆာနေပုံ စသည့် ရှုဖွယ်များဖြစ်ပါလိမ့်မည်။

လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးကို အရှင် ဆင်ခြင်သည်မှာလည်း အမှန်းအဆအားဖြင့်သာ။ အရှင်သည် စေတောပရိယဉာဏ် ရသူဖြစ်စေဦးတော့ သူတပါး၏ အထက်မဂ်ဖိုလ်ကိုကား မသိနိုင်ရာ၊ မိမိမရဘူးသော မဂ်ဖိုလ်ကိုမသိ၊ သို့သော် မိမိမှာ သောတာပန်ဖြစ်၍ လောကုတ္တရာတရားကို မှန်းဆရာ၌ ပုထုဇဉ်တို့၏မှန်းဆခြင်းထက် ပိုမိုလေးနက်စွာ မှန်းမြှော် ကြည်ညိုနိုင်မည်မှာ သေချာလှပေသည်။

ဗုဒ္ဓဂုဏ် အလုံးစုံ

ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်များကား အများပင် ကျန်နေသေး၏။ သို့ဖြစ်လျှင်“ သဗ္ဗေပိမေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ” ဟု ဘာကြောင့်ဆိုသနည်း။ ဤသဗ္ဗမှာ ပဒေသသဗ္ဗခေါ် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၌ ဖြစ်သော သဗ္ဗတည်း။ ဘုရားတစ်ဆူ၏ ဂုဏ်ကို ဘုရားတစ်ဆူပင် တခြားတရား မဟောပဲ တစ်ကမ္ဘာလုံး ဟောနေသော်လည်း ကမ္ဘာသာကုန်၍ ဂုဏ်ကားမကုန်ဟု အဟောရှိရာ အရှင်အာနန္ဒာထေရ်ကား ထိုခဏမဆိုထားဘိ တသက်လုံး အောက်မေ့၍ပင် မကုန်နိုင်ရာ။ “သမုဒ္ဓေါ မယာဒိဋ္ဌော” ကဲ့သို့ သမုဒါယဝေါဟာရ (= အစိတ်ကိုအပေါင်း အသုံးဖြင့် သုံးနှုန်းပြောဆိုခြင်း) သော်လည်း ဆိုနိုင်သည်။

အရှင်အာနန္ဒာလို

အရှင်အာနန္ဒာ မထေရ်သည် ပရိတ်မရွတ်မီ ဘုရားဂုဏ်ကို အတော်စုံအောင် ဆင်ခြင်သည်ဆိုရာ တခြား ပရိတ်ရွတ်သူများလည်း ဤအချက်ကို လေးနက်စွာ မှတ်သားလိုက်နာသင့်၏။ ပရိတ်ရွတ်ရာ၌သာမက မည်သည့်ကောင်းမှုပြုရာ၌မဆို ရှေးဦးစွာ ဘုရားရှင်ကို အောက်မေ့ခြင်းမှာ အစဉ်ပြုထိုက်သော တာဝန်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပေသည်။ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကဲ့သို့ ကရုဏာစိတ်ထားရမည်ဆိုရာ၌ ကရုဏာ စိတ်ထားမှာ ပရိတ်ရွတ်သူ၏ ပြည့်စုံရမည့် အင်္ဂါတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ပရိတ်ရွတ်ဆိုရာ၌ အနက်သဒ္ဒါ ချွတ်ယွင်းလျှင် ကောင်းစွာလေ့လာမထား၍ ပုဒ်ဗျည်းတွေ ယုတ်လျော့ကျနေလျှင် ပရိတ်တန်ခိုးမရှိ။ ကောင်းစွာလေ့လာ ကျက်မှတ်ထား၍ အကျအလျော့မရှိပဲ အနက်သဒ္ဒါလည်း မှန်ကန်အောင် ရွတ်သူ၏ ပရိတ်သာလျှင် တန်ခိုးရှိ၏။ လာဘ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်ယူ ရွတ်ဆိုသူ၏ ပရိတ်လည်း အကျိုးမပြီးစေ၊ မေတ္တာရွှေသွားပြု၍ ရွတ်ဆိုသူ၏ ပရိတ်သာ အကျိုးပြီးစေ၏။ သို့ကြောင့် ပရိတ်ရွတ်သူ၌ အင်္ဂါသုံးပါးပြည့်စုံရမည်။ ထိုအင်္ဂါသုံးပါးကား (၁) အနက်သဒ္ဒါကို သုတ်သင်၍ ကောင်းစွာ သင်ယူထားခြင်း။ (၂) ပုဒ်ဗျည်းတို့ကို မယုတ်စေ, ပြည့်စုံအောင် လေ့လာ ကျက်မှတ်ထားခြင်း။ (၃) လာဘ်လာဘကိုမငဲ့ မေတ္တာရှေ့ထား၍ ရွတ်ဆိုခြင်းတို့တည်း။

ပရိတ်ရွတ်သူ၌ ရှိရမည့်အင်္ဂါကို အမျိုးမျိုးပြကြ၏။ ဤကား ပါထိက အဋ္ဌကထာ အာဋာနာဋိယသုတ် (ဒီ၊၃၊၁၄၉) အရ ဖြစ်သည်။ ပရိတ်ရွတ်သူ၌ အင်္ဂါသုံးပါး ပြည့်စုံရသကဲ့သို့ နာသူ၌လည်း အင်္ဂါ သုံးပါးပြည့်စုံမှ ပရိတ်အကျိုးခံစားရသည်။ ထိုအင်္ဂါသုံးပါးကား… (၁) ပဉ္စာနန္တရိယကံ မရှိခြင်း။ ( ၂) နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မဟုတ်ခြင်း။ (၃) ပရိတ်တန်ခိုးကို ယုံကြည်ခြင်းတို့တည်း။ (မိလိန္ဒ၊၁၅၅)

သဒ္ဒါအနက်၊ မှန်လျက်ရှိစေ၊ ကျေအောင်လေ့လာ၊ မေတ္တာရှေ့ထား၊ ရုတ်သူအား၊ ကျိုးများ ပရိတ်မြတ်။

ပဉ္စာနန္တရိ နိယတဒိဌ် ပရိတ်မယုံ နာသူကြုံ၊ ကျိုးဂုဏ် မရှိတတ်။

ဤ “ပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ” စသည်မှာ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၃ (ပကိဏ္ဏကဝဂ္ဂ၊ အတ္တနောပုဗ္ဗကမ္မဝတ္ထု)မှ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ် ဆင်ခြင်ပုံပင်ဖြစ်၏။

ရတနသုတ် နိဒါန်း

စကြဝဠာ ကုဋေတစ်သိန်းက နတ်ဗြဟ္မာများ ရတနသုတ်၏ အာဏာအရှိန်အဝါကို ခံယူကြသည်ဆိုသဖြင့် ရတနသုတ်၏ အာနုဘော်သာ စကြဝဠာကုဋေတစ်သိန်း နှံသည်ဟု မမှတ်ရ၊ အခြားပရိတ်တော်များ၏ အရှိန်အဝါကိုလည်း ထိုခေတ်အတွင်းရှိ နတ်ဗြဟ္မာများ ခံယူကြသည်သာ။ ဤသို့ ပရိတ်တော်တို့၏ အစွမ်းရှိန်ဝါနှံ့ ရောက်ခြင်းမှာ ဘုရားရှင်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤ ရတနသုတ်သည် ဝေသာလီပြည်၌ ဘေးကြီးသုံးပါးကို ပျောက်စေခဲ့ဘူးသည်ဟူသော စကားဖြင့် ရတနသုတ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းအကြောင်းနိဒါန်းကို ညွှန်ပြ၏။ ဝေသာလီပြည်၌ မိုးခေါင်၍ ကောက်ပဲသီးနှံများ ပျက်စီးမှုကြောင့် အစာရှားပါး ငတ်မွတ်ခြင်း ဘေးကြုံရသောအခါ ဆင်းရဲသားများစွာ သေကျေပျက်စီးရ၏။ လူသေကောင်တွေ မြို့ပြင် ပစ်ထားကြရာ ထိုလူသေနံ့များကြောင့် မြို့တွင်းသို့ ဘီလူးများ ဝင်ရောက်ခဲ့၍ လူများ ပိုမိုသေဆုံးကြရပြန်၏။ မကောင်းသော အနံ့ဆိုးများကြောင့် ပလိပ်ရောဂါ စသည်ကဲ့သို့ ကူးစက်ပြန့်ပွါးတတ်သော အဟိဝါတ ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်လာပြန်၍ အများအပြား ပျက်စီးကြရ၏။ ထိုအခါ လူအများသည် ငါတို့ပြည်မှာ မင်းခုနစ်ဆက်တိုင်အောင် ဤကဲ့သို့ ဘေးမျိုး မကြုံစဘူးခဲ့။ ဘုရင် တရားမစောင့်သောကြောင့် ဖြစ်လေသလောဟု ဘုရင့်ထံ လျှောက်ထားကြသော် ဘုရင်လည်း ပရိသတ်စည်းဝေးစေ၍ မိမိအပေါ် အပြစ်ရှာစေ၏။ ဘုရင်၌ မည်သည့်အပြစ်မျှ မတွေ့ရသောကြောင့် ဘယ်နည်း ဘယ်ပုံပြုရမည်ကို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကြသော် အချို့က တိတ္ထိဆရာကြီး ခြောက်ယောက်တို့အား ပင့်ရန် အကြံပေးကြ၍ အချို့က ဘုရားရှင်ကိုပင့်ရန် အကြံပေးကြ၏။ ဘုရားရှင်ကိုပင့်ရန် အားလုံး သဘောတူကြပြီးလျှင် လိစ္ဆဝီမင်းနှစ်ယောက်အား နောက်ပါများနှင့်အတူ စေလွှတ် လျှောက်ထားစေခဲ့ရာ ဘုရားရှင်လည်း ဝေသာလီပြည်သို့ ကြွတော်မူခဲ့၏။ ဘုရားရှင် ဆိုက်ရောက်သောအခါ သိကြားမင်း နှင့်တကွ တန်ခိုးကြီး နတ်များလည်း ရောက်လာ၍ ဘီလူးများ အများအပြား ထွက်ပြေးကြရ၏။

မြတ်စွာဘုရားသည် အရှင်အာနန္ဒာအား ရတနသုတ်ကို သင်ပေး၍ ရွတ်ဆိုစေခဲ့ရာ ဝေသာလီပြည် တံတိုင်းသုံးထပ်တို့ အကြားဝယ် သုံးယာမ်ပတ်လုံး အရှင်အာနန္ဒာ၏ ရွတ်ဆိုမှုကြောင့် ဘီလူးများ အကုန်ထွက်ပြေးကြ၏။ ဘီလူးများ ကုန်လျှင်ပင် လူတွေအားလုံး ရောဂါပျောက်ငြိမ်းခဲ့ရာ လူတွေအားလုံး ထွက်လာပြီးလျှင် မြို့လယ်လွှတ်ရုံးကို မွမ်းမံပြင်ဆင်ကာ ဘုရားရှင်ကို ပင့်ဆောင်ကြ၏။ ဘုရားရှင်လည်း ထိုလွှတ်ရုံး၌ စုဝေးလာရောက်ကြသော လူ, နတ် ပရိသတ်တို့အား ရတနသုတ် ပရိတ်တော်ကိုပင် ဟောကြားတော်မူပေသည်။

(၂၈) ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊
ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။
သဗ္ဗေဝဘူတာ သုမနာ ဘဝန္တု၊
အထောပိ သက္ကစ္စ သုဏန္တု ဘာသိတံ။

(၂၈) နိဿယ

ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ ဘုမ္မာနိ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ သမာဂတာနိ၊ စည်းဝေးရောက်လာကြကုန်၏။ သဗ္ဗေဝ၊ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်ကုန်သော။ တေ ဘူတာ၊ ထိုနတ်အများတို့သည်။ သုမနာ၊ နှစ်သက် ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်ကုန်သည်။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြကုန်လော့။ အထောပိ၊ ထိုမှတပါး။ ဘာသိတံ၊ ငါဘုရား တရားတော်ကို။ သက္ကစ္စ၊ အရိုအသေပြု၍။ သုဏန္တု၊ နာယူကြကုန်လော့။

စကားပြေ

ဤအရပ်၌ စည်းဝေး ရောက်လာကြသော မြေ၌ ဖြစ်သော နတ်များ၊ ကောင်းကင်၌ဖြစ်သော နတ်များ အားလုံးတို့သည် နှစ်သက်ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်ကြကုန်လော့၊ ထို့ပြင် ငါဘုရား တရားတော်ကို ရိုသေစွာ နာယူကြကုန်လော့။

ရတနသုတ် အစ

“ယာနီဓ ဘူတာနိ” စသည်ကား... ဘုရားဟော ရတနသုတ်၏ အစဂါထာတည်း။ ရတနာသုံးပါး ဂုဏ်တော်များဖြင့် သစ္စာပြုပုံများ ဟောကြားမည်ရှိရာ ရှေးဦးစွာ နတ်များကို တရားနာရန် တိုက်တွန်းတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်

[ဘူတ-သဒ္ဒါကား ထင်ရှားရှိသောအနက်၊ ခန္ဓာငါးပါး၊ မဟာဘုတ်လေးပါး၊ ရဟန္တာ၊ သတ္တဝါ၊ သစ်ပင်စသော ဘူတဂါမ်၊ စတုမဟာရာဇ်မှ အောက်သတ္တဝါအပေါင်းဟူသော အနက်များ၌ ဖြစ်သည် ကို တွေ့ရ၏။ ဤ “ယာနီဓ ဘူတာနိ”၌ ဘူတ-ကား သာမညအားဖြင့် အမနုဿ (=နတ်ဗြဟ္မာများ)၌ ဖြစ်၏ဟု မှတ်အပ်၏။

မြင်းမိုရ်တောင်လည်း မြေပင်။ ထို့ကြောင့် မြင်းမိုရ်တောင်ထိပ် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်မှ အောက်မြေပြင်၊ သစ်ပင်၊ တောတောင် စသည်၌ဖြစ်သော နတ်များကို ဘုမ္မ (=မြေ၌ဖြစ်သောနတ်များ)ဟု ဆိုအပ်၏။ (ဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တာနိ ဘုမ္မာနိ။ ဘူမိယံ၊ မြေ၌။ နိဗ္ဗတ္တာနိ၊ ဖြစ်ကုန်သော နတ်တို့တည်း။ ဘုမ္မာနိ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော နတ်တို့။)

အန္တလိက္ခေ ဘူတာနိ အရကား ယာမာအစ အကနိဋ္ဌအထိ ထက်ကောင်းကင်၌ ဖြစ်သော နတ်၊ ဗြဟ္မာ များတည်း။ အရူပ၊ အသညသတ်တို့ကိုကား ကောင်းကင်၌ ဖြစ်သော်လည်း တရားနာ မလာရောက်နိုင်၍ မယူရ။]

ဝါသဒ္ဒါဝိကပ္ပန

[ဝါတိ ဝိကပ္ပနေ-အဋ္ဌကထာဖွင့်အရ ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ၌ ဝါ-တို့ကား ဝိကပ္ပန-၌ဖြစ်၏။ ဝိကပ္ပန (ဝိကပ်)၌ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း အချို့အရာ၌ ပြအပ်သော ဝိကပ်မျိုးကား မဟုတ်၊ ထိုစကား ထင်ရှားစေဦးအံ့။ ဝါသဒ္ဒါ၏ အနက်မှာ သမုစ္စည်း ဝိကပ်ဟု ရှိခဲ့ရာ “ရာဇတော ဝါ စောရတော ဝါ .ပ. အာရက္ခံ ဂဏှန္တု၊” ပရိတ်စသည်၌ကဲ့သို့ မင်း၊ ခိုးသူ စသည် အကုန်ယူရသော ဝါ-မျိုးကို သမုစ္စည်း ဆိုရ၏။ “ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ အဒိ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယေယျ” စသည်ကဲ့သို့ နှစ်ခုလုံးမရ တစ်ခုခုကိုသာရ၍ ထိုတစ်ခုမှာ လည်း မည်သည့်အရာဟု အသေအချာ မဟုတ်သော ဝါ-မျိုးကို ဝိကပ်ဆို၏။ ထိုသို့ သမုစ္စည်းကဲ့သို့ နှစ်ခုလုံးလည်းမရ တစ်ခုကလည်း အသေအချာ မဟုတ်၍ ဝိဝိဓကပ္ပန (=အထူးထူးအထွေထွေ အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ပြုခြင်း) ဟူသောအနက်အရ ဝိကပ်အမည် ရခြင်းဖြစ်သည်။ ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ၌ ဝါ-ကား ထိုနှစ်မျိုးတွင် သမုစ္စည်းပင် ဖြစ်၏။ သမုစ္စည်း ဝါ-ကိုပင် ရည်ရွယ်ချက် အနက်တစ်မျိုးအရ ဝိကပ္ပန ဆိုထားရာ ဝိကပ်တမျိုးပင်။ အချို့အရာ၌ အနက်နှစ်မျိုး သုံးမျိုးစသည်ဖြင့် အနည်း နည်းပြသောအခါ ထိုနည်းများမှာ ဝိကပ်အမည် ရခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ပဌမဝိကပ် ဒုတိယဝိကပ်စသော အသုံးလည်းဖြစ်ရ၏။ နှစ်နည်း သုံးနည်းဖြစ်ခြင်းမှာ ဝိဝိဓကပ္ပန=အထူးထူး အထွေထွေပြုခြင်း ဝိဘိန္နကပ္ပန=ကွဲပြားအောင်ပြုခြင်းများဖြစ်၍ ဝိကပ္ပ အမည်ရခြင်းဖြစ်၏။ ဝိသေသကပ္ပန၊ ထူးအောင်ပြုခြင်း အထူးကြံခြင်းဟူသော အနက်များလည်း ဖြစ်သင့်ပါ၏။ ဤ၌လည်း သဗ္ဗေဝ ဘူတာ-အရ ဘူတကို အနိယတ်ဘက်၌ ဘုမ္မဘူတ အန္တလိက္ခဘူတဟု နှစ်မျိုးခွဲကာ အမျိုးမျိုးပြုခြင်း ကွဲပြားအောင်ပြုခြင်း ထူးအောင်ပြုခြင်းကြောင့် ဝါ-ကို ဝိကပ္ပန၌ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်ပေသည်။]

တိုက်တွန်းချက်နှစ်ရပ်

“တံ သုဏာထ သာဓုကံ မနသိကရောထ ဘာသိဿာမိ=ထိုတရားကိုနာကြ ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းကြ ငါဘုရား ဟောကြားတော့မည်” စသည်ဖြင့် တစ်ရံတစ်ခါ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားမဟောမီ တိုက်တွန်းလေ့ရှိ၏။ ထိုသို့တိုက်တွန်းခြင်းမှာ တရား၌ အာရုံပြု၍ သတိစိုက်စေခြင်းငှါ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့်နတ်များ သတိဖြစ်စေဖို့ရာ “သက္ကစ္စ သုဏန္တု ဘာသိတံ”ဟု တရားနာရန် တိုက်တွန်းတော်မူသည်။

ပယောဂသမ္ပတ္တိ

သမ္မာပယောဂ (=ကောင်းသောလုံ့လ)ကို ပယောဂဟု ဆို၏၊ မကောင်းသော အလုပ်ကို ပြုလုပ်လျှင် ထိုပယောဂပျက်စီး၍ ပယောဂဝိပတ္တိ (=ပယောဂ၏ ပျက်စီးခြင်း) ဖြစ်ရသည်။ တရားနာမှုမှာ ကောင်းသောကြိုးစားမှု ပယောဂဖြစ်ရာ ပယောဂသမ္ပတ္တိ (=ပယောဂ၏ ပြည့်စုံခြင်း) ပင်တည်း။ တရားနာရန် တိုက်တွန်းခြင်းမှာ ထိုပယောဂသမ္ပတ္တိဖြစ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်းဖြစ်၏။ ထိုသို့ ပယောဂသမ္ပတ္တိ ဖြစ်ဖို့အရေး၌ ပင်ကိုယ်က ရွှင်လန်းတက်ကြွနေသော စိတ်ရှိမှ ဓာတ်ခံရှိမှ တရားကို ရိုသေစွာ နာနိုင်၏။ ပျင်းရိဆုတ်နစ်သော စိတ်ရှိသူ မရိုမသေ မလိုချင်ရှိသူ စသည်များကား တရားကို နာလိုမည်မဟုတ်။ နာပြန်လည်း စူးစိုက်ရိုသေစွာ နာနိုင်မည်မဟုတ်။ ထိုသို့ ရွှင်ပျတက်ကြွသော ဓာတ်ခံရှိမှသာ တရားကို နာနိုင်သည်ဖြစ်၍ ထိုဓာတ်ခံပြည့်စုံခြင်းကို အာသယသမ္ပတ္တိ (=အလိုဓာတ်ခံ၏ ပြည့်စုံခြင်း)ဟု ဆို၏။ ထိုဓာတ်ခံ ပြည့်စုံရေးကို တိုက်တွန်း တော်မူလို၍ “သဗ္ဗေဝ ဘူတာ သုမနာ ဘဝန္တု”ဟု မိန့်တော်မူသည်။

အခြားသမ္ပတ္တိများ

တရားနာခြင်းကို ပယောဂသမ္ပတ္တိဟု ဆိုခဲ့၏။ ထို တရားနာခြင်းသည် သူတပါးထံမှ တရားသံကို ကြားရခြင်း ဖြစ်၍ ပရတောဃောသသမ္ပတ္တိ (=သူတပါးထံမှ တရားသံ ကြားရခြင်း၏ ပြည့်စုံခြင်း) ဟု၎င်း၊ သူတော်ကောင်းကို မှီခိုရမှ တရားနာရသည်ဖြစ်၍ တရားနာရခြင်းကို သပ္ပုရိသူပနိဿယသမ္ပတ္တိ (=သူတော်ကောင်းဟူသော မှီရာ၏ ပြည့်စုံခြင်း) ဟု၎င်း၊ တရားနာရသော် ဉာဏ်ပညာကို ရသည်ဖြစ်၍ ပညာဟေတုသမ္ပတ္တိ (=ပညာဖြစ်ရန် အကြောင်း၏ ပြည့်စုံခြင်း) ဟု၎င်း ဆိုရပြန်သည်။ စိတ်ရွှင်လန်းခြင်းကို အာသယသမ္ပတ္တိဟု ဆိုခဲ့၏။ တရားနာရေး၌ စိတ်ရွှင်လန်းခြင်းသည် အသင့်အတင့် နှလုံးသွင်းရှိသူ၌သာ ဖြစ်၍ စိတ်ရွှင်လန်းခြင်းကို ယောနိသောမနသိကာရသမ္ပတ္တိ (= လမ်းမှန်သင့်မြတ်သော နှလုံးသွင်းပြည့်စုံခြင်း) ဟု၎င်း၊ စိတ်ကောင်းထားသူ၌သာ တရားနာရေးတွင် စိတ်ရွှင်လန်းမှု ဖြစ်နိုင်၍ အတ္တသမ္မာပဏိဓိသမ္ပတ္တိ (=စိတ်ထားကောင်းမွန်မှု၏ ပြည့်စုံခြင်း) ဟု၎င်း၊ ပီတိပဿဒ္ဓိသည် သမာဓိဖြစ်ခြင်း အကြောင်းဖြစ်၍ တရား နာရေး၌ စိတ်ရွှင်လန်းခြင်းကို သမာဓိဟေတုသမ္ပတ္တိ (=သမာဓိဖြစ်ရန်အကြောင်း ပြည့်စုံခြင်း) ဟု၎င်း ဆိုရပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် “သဗ္ဗေဝ ဘူတာ သုမနာ ဘဝန္တု”ဖြင့် အာသယ၊ ယောနိသောမနသိကာရ၊ အတ္တသမ္မာပဏိဓိ၊ သမာဓိဟေတုသမ္ပတ္တိများဖြစ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်းဖြစ်၍ “သက္ကစ္စ သုဏန္တု ဘာသိတံ”ဖြင့် ပယောဂ၊ ပရတောဃောသ၊ သပ္ပုရိသူပနိဿယ၊ ပညာဟေတု သမ္ပတ္တိများဖြစ်ရန် တိုက်တွန်း ခြင်းဟု မှတ်အပ်သည်။

အထောပိအနက်

[အထောပိ-ကို ကိစ္စန္တရသန္ဒိယောဇနတ္ထံ (=ကိစ္စတပါးကို တိုက်တွန်းခြင်းအကျိုးငှါ) ဝါကျောပါဒါနေ (=ဝါကျတပါးကိုယူ ခြင်း၌ ) နိပါတဒွယံ (=နိပါတ်နှစ်ခုအပေါင်းတည်း)ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ "အထော၊ ထို့ပြင်" ဆိုလျှင် … စကားတစ်ရပ် ရှိသေးသည်ကိုသိရ၍ "ထို့ပြင်" က စကားတစ်ရပ်ကို ညွှန်ပြနေသည် ဖြစ်သောကြောင့် အထောပိကို ဝါကျောပါဒါန (=ဝါကျတပါးကို ယူခြင်းဆိုခြင်း၌) နိပါတ်ဟုဆိုသည်။ အထကို အချို့အရာ၌ အညာဓိကာရဝစနာရမ္ဘ (=အရာတပါး စကားတစ်ရပ်ကို အားထုတ်ခြင်း)ဟု ဆိုရာဝယ် ဝစနာရမ္ဘဆိုသည်မှာ ဝါကျောပါဒါနနှင့် အတူတူပင်။ န တဿ အဒ္ဒိဋ္ဌ မိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ၊ အထော အပိညာတ မဇာနိတဗ္ဗံ။ (ပဋိသံ၊၁၂၇)၌ အထောတိ ဝစနောပါဒါနေ နိပါတောဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ ဝစနောပါဒါနနှင့် ဝါကျောပါဒါန အတူတူပင်။ စကားတစ်ရပ်ကို ယူရန် အထော-ထားရသည်။ အဘိဓာန်များ၌ သံသယ-ယုံမှားခြင်း၊ အာရမ္ဘ-စတင်အားထုတ်ခြင်း၊ ပဉှ- အမေး၊ ဝိကပ္ပ-ဝိကပ်၊ ပကရဏ-အရာ၊ သမုစ္စယ-သမုစ္စည်း၊ ပက္ခန္တရ-အဖို့တပါး၊ ပစ္ဆာ-နောက်၊ မင်္ဂလ-မင်္ဂလာဟု အထ၊ အတော အနက်များလာရာ ဤ၌ ပက္ခန္တရဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။ နိပါတ်နှစ်ခုလုံးက ဝါကျောပါဒါန၌ဖြစ်၏ဟု ဆိုသဖြင့် ပိ၏သမုစ္စည်းအနက် မလိုတော့၍ ထိုမှတပါးဟုသာ ပြန်လိုက်ရတော့သည်။]

(၂၉) တသ္မာ ဟိ ဘူတာ နိသာမေထ သဗ္ဗေ၊
မေတ္တံ ကရောထ မာနုသိယာ ပဇာယ။
ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဟရန္တိ ယေ ဗလိံ၊
တသ္မာ ဟိ နေ ရက္ခထ အပ္ပမတ္တာ။

(၂၉) နိဿယ

ဘူတာ၊ နတ်အများတို့။ တသ္မာ ဟိ၊ ထိုသို့ တရားနာရန် ငါဘုရားတိုက်တွန်းတော်မူခဲ့သည့် အဖြစ်ကြောင့်သာလျှင်။ (တုမှေ၊ သင်တို့သည်။) နိသာမေထ၊ နားစိုက်ကြကုန်လော့။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ (တုမှေ၊ သင်တို့သည်။) မာနုသိယ ပဇာယ၊ လူသားများအပေါ်၌။ မေတ္တံ၊ ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကို။ ကရောထ၊ ပြုကြကုန်လော့။ ယေ၊ အကြင်လူတို့သည်။ ဒိဝါ စ၊ နေ့၌လည်းကောင်း။ ရတ္တော စ၊ ညဉ့်၌လည်းကောင်း။ ဗလိံ၊ ပူဇော်ဘွယ်ရာကို။ ဟရန္တိ၊ ဆောင်ယူပူဇော်ကြကုန်၏။ တသ္မာ ဟိ၊ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်။ နေ၊ ထိုသူတို့ကို။ အပ္ပမတ္တာ၊ မမေ့မလျှော့ကြကုန်ဘဲ။ ရက္ခထ၊ စောင့်ရှောက်ကြကုန်လော့။

စကားပြေ

နတ်အများ...ငါဘုရား တရားနာရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်ဖြစ်၍ သင်တို့ နားစိုက်ကြကုန်လော့။ သင်တို့အားလုံး လူသားများအပေါ်မှာ မေတ္တာထားကြလော့၊ လူတို့သည် နေ့ရော ညဉ့်ပါ ပူဇော်ဖွယ်ရာကို ပို့ဆောင် ပူဇော်ကြသောကြောင့် ထိုလူများကို သင်တို့မမေ့ကြပဲ စောင့်ရှောက်ကြလေ။

တိုက်တွန်းဆုံးမချက်

"တသ္မာ ဟိ"စသည်ကား လူတို့၏ နတ်များအပေါ်မှာ အစဉ်ပြုခဲ့သော ကျေးဇူးကိုဖော်ပြ၍ ကျေးဇူးတုံ့ပြန်ကာ လူသားများအပေါ် မေတ္တာထားကြရန် စောင့်ရှောက်ကြရန် တိုက်တွန်းဆုံးမတော်မူခြင်းဖြစ်၏။

တသ္မာဟိ အစွဲ

တသ္မာကား ဆိုခဲ့ပြီးစကားကို အကုန်သိမ်းကျုံး စွဲဆိုမြဲတည်း။ ဤ၌ ရှေးကလည်း "သုဏန္တု၊ နာကြကုန်’’ ဆို၍ တဖန် "နိသာမေထ နာကြကုန်”ဆိုပြန်ရာ ထပ်နေသဖြင့် အကုန်သိမ်းကျုံး စွဲရန်မဖြစ်တော့၍ တသ္မာအစွဲ အခက်အခဲတစ်ရပ် ဖြစ်နေသောကြောင့် အဋ္ဌကထာက ဤ တသ္မာစွဲပုံကို အနည်းနည်း ဖွင့်ပြခဲ့၏။ ပဌမနည်း၌ သုမာဂတာနိ-ကို စွဲ၏။ ယသ္မာ သမာဂတာနိ တသ္မာ၊ စုဝေးရောက်လာကြသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်ဟုပေး။ အဋ္ဌကထာ၌ အနွယ ဗျတိရေကဖွင့်၍ တသ္မာ ဟိ၊ သင်တို့ နတ်ဘုံ နတ်စည်းစိမ်တွေ စွန့်ကာ ရောက်လာသည်မှာ ကပွဲစသည် ကြည့်ရန်မဟုတ် တရားနာရန်သာ စုဝေးရောက်လာကြသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဟု ဝေဝေဆာသာ စွဲခဲ့၏။

ဒုတိယနည်း၌ သုမနာ ဘဝန္တု သုဏန္တု ဘာသိတံ-တို့ကို ကြည့်စွဲသည်။ ဘုရားရှင်က ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်ကြ ရိုသေစွာနာကြဟု တိုက်တွန်းခြင်းဖြင့် နတ်တို့၌ ရွှင်လန်းသည်၏အဖြစ် နာလိုသည်၏အဖြစ် ရှိနေရာ ထိုအဖြစ်များကိုပင် "တသ္မာ ဟိ၊ထိုသို့ စိတ်ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်သည်၏အဖြစ် ရိုသေစွာ တရားနာလိုသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်သာလျှင် ဟု စွဲ၏။ ဤအချက်၌လည်း အဋ္ဌကထာ အကျယ်စွဲပုံမှာ ထိုသို့စိတ်ရွှင်လန်းသည်ဖြစ်၍ အတ္တသမ္မာပဏိဓိ ယောနိသော မနသိကာရ အာသယ၏ စင်ကြယ်ခြင်းတို့နှင့် ယှဉ်သည်၏အဖြစ် ရိုသေစွာနာလိုသည်၏အဖြစ်ကြောင့် သပ္ပုရိသူပနိဿယ ပရတောဃောသဖြစ်ကြောင်း ကောင်းသော ပယောဂ၏ စင်ကြယ်ခြင်းတို့နှင့် ယှဉ်သည် အဖြစ်ကြောင့် ဟူ၏။

တတိယနည်း၌ "တသ္မာ ဟိ၊ ငါဘုရား တရားတော်မှာ နာလည်း နာရခဲ အကျိုးလည်းများ၍ တရားတော်ကို နာကြဟု ငါဘုရား မိန့်ကြား တိုက်တွန်းခဲ့သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်”ဟု စွဲ၏။ ဤတတိယနည်းအရ လိုရင်းအချုပ်ကို ယူကာ “တသ္မာ ဟိ၊ တရားနာရန် ငါဘုရား တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်”ဟု ပေးခဲ့သည်။]

နားစိုက်ရမည့် တရား

တရားတော်၌ နားစိုက်ကြရန် တိုက်တွန်းပြီးနောက် နာရမည့်တရားကို “မေတ္တံ ကရောထ မာနုသိယာ ပဇာယ”ဟု လူအများအပေါ်မှာ မေတ္တာထားရန် ဟောတော်မူ၏။ စိတ်ထားမြင့်မြတ်သူ ပညာရှင်များကား အများအကျိုးရှိမည့် လုပ်ငန်းများကိုသာ ညွှန်ကြားမြဲဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးတို့တွင် ဗုဒ္ဓရှင်တော်ကား အထူးခြားဆုံး ဖြစ်တော်မူရာ မဟာကရုဏာရှင် ဘုရားမြတ်၏ ညွှန်ကြားချက်များကား အများတကယ် အကျိုးရှိရေးသာ ဖြစ်ရမည် ဧကန်တည်း။ ဤ၌ မေတ္တာထားရန် နတ်အများအား ဟောကြားသည်မှာ နတ်ရောလူပါ နှစ်ဖက်စလုံး အကျိုးများမည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ မေတ္တာပွါးရသော နတ်များမှာလည်း မေတ္တာအကျိုး ဆယ့်တစ်ပါး စသော အကျိုးတွေ ခံစားရ၏။ နတ်အစောင့်ရှောက်ခံရသူ လူများမှာလည်း ကောင်းမြတ်သော အာရုံတို့ကို တွေ့ကြုံရ၏။ နှစ်ဖက်အကျိုး များမည့်အရေး မြော်တွေးတော်မူ၍ တိုက်တွန်းတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။

ကျေးဇူးဖော်ပြခြင်း

လောက၌ တစ်ဦးတစ်ယောက်အပေါ်မှာ အခြားတစ်ဦးတစ်ယောက်က ဘယ်လို ကောင်းခဲ့တာပဲ စသည်ဖြင့် သူ၏ကျေးဇူးကို ထုတ်ဖော်ဆိုလျှင် ပို၍ မေတ္တာရှိမြဲ ဖြစ်၏။ လူများအပေါ်မှာ မေတ္တာထားရန် တိုက်တွန်းသော ဘုရားမြတ်သည် ထိုလူများက သင်တို့နတ်တွေ အပေါ်မှာ ဘယ်လိုကောင်းခဲ့တာပဲ ဟု ကျေးဇူးပြလျှင် မေတ္တာပိုသက်လာနိုင်သည်ဟု မြင်တော်မူ၍ “ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဟရန္တိ ယေဗလိံ”ဟု လူတွေက နေ့ရော ညပါ ပူဇော်ပသသည့် အဖြစ်ကို ဖော်ပြ၍ စောင့်ရှောက်ကြရန် တိုက်တွန်းတော်မူ၏။ ထိုအခါက ဝေသာလီပြည်၌ ဥဒေနစေတီစသော စေတိယခေါ် အများ ပူဇော်ရာ နတ်ဌာန နတ်ကွန်းသစ်ပင်များရှိ၏။ အခြား မိမိဘာသာ သီးခြားပူဇော်ရာများလည်း အများအပြားရှိ၏။ ထိုအခါက လူတို့သည် မိမိဘာသာ နတ်ရုပ်များလုပ်၍၎င်း နတ်ရှိရာ သစ်ပင်စသည်များသို့ သွား၍၎င်း နတ်တို့ကို ရှည်ညွှန်း၍ ပူဇော်ကြ၏၊ လဆုတ်ပက္ခ စသည်တို့၌ ညအခါ ပူဇော်ကြ၏၊ နေ့အခါ ညအခါ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြု၍ အမျှအတန်းဝေကြ၏။ ဤအချက်များကို ရည်ညွှန်း၍ ဤမျှ သင်တို့အပေါ် ပူဇော်လေးမြတ် သူတို့ကို ဘယ်မှာ မစောင့်ရှောက်ထိုက်ပဲ ရှိပါအံ့နည်းဟု “တသ္မာ ဟိ”စသည်ဖြင့် တိုက်တွန်းတော်မူသည်။

ဗလိအရ

ဗလိ-ဟူသည် ပူဇော်ဖွယ် ပေးကမ်းဖွယ် ဝတ္ထုတည်း။ (အံ၊၁၊၃၇၉)၌ ၁-ဉာတိဗလိ၊ ဆွေမျိုးတို့အား ပေးကမ်းဖွယ်။ ၂-အတိထိဗလိ၊ ဧည့်သည်တို့အား ပေးကမ်းဖွယ်။ ၃-ပုဗ္ဗပေတ ဗလိ၊ ကွယ်လွန်သူ ဆွေမျိုးတို့အဖို့ ပေးကမ်းဖွယ်။ ၄-ရာဇဗလိ၊ မင်းအား ပြုရမည့် အခွန်ပဏ္ဏာစသော ပေးကမ်းဖွယ်။ ၅-ဒေဝတာဗလိ၊ နတ်တို့အတွက် ပြုရမည့် ပူဇော် ပေးကမ်းဖွယ်ဟု ငါးမျိုးလာ၏။ ဗလိဟူသည် ထိုထို ဆွေမျိုး စသည်တို့အား သင့်လျော်သော ပေးကမ်းရမည့် ဒါန၏အမည်ဖြစ်ကြောင်း အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်၏။ ဤ၌ ဗလိအရ နတ်တို့အား ပူဇော်ဖွယ် ဝတ္ထုဟူသော ဒေဝတာဗလိကိုယူ၊ ၎င်းကိုပင် ဗလိနတ်စာဟု ပြန်ရိုးပြုခဲ့ကြသည်။

ဆွေမျိုး ဧည့်ဟူ၊ မျိုးကွယ်သူ၊ မင်းမူ နတ်များ၊ ဗလိငါး၊
မှတ်သားအပ်စဖွယ်။

နတ်များပူဇော်ထိုက်သလော

စတုက ပဉ္စကအင်္ဂုတ္တရ၌ မိမိကြိုးစား ရရှိထားသော ပစ္စည်းများဖြင့် ဗလိငါးပါးပြုခြင်းကို စည်းစိမ်ဥစ္စာရယူခြင်း အကြောင်းတစ်ရပ်အဖြစ် ဟောတော်မူခဲ့၏။ ပဉ္စင်္ဂုတ္တရ၌ အမျိုးသားတို့၏ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း တရားငါးပါး ဟောရာ၌ နတ်များကို ပူဇော်ပသခြင်းလည်း တစ်ပါး ပါဝင်သည်။ (ပဉ္စက-၆၈) နတ်များ ပူဇော်ခြင်းကို လောကကြီးပွါးရေး တစ်ရပ်အဖြစ် ဘုရားရှင် အလိုရှိသည်မှာ သိသာပေသည်။ နတ်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်သူများအဖို့ နတ်များကား သတ္တဝါတစ်မျိုးပင်ဖြစ်၏။ လူတို့၌ ရှိခိုးထိုက်သူ မထိုက်သူ ရှိသကဲ့သို့ နတ်များ၌လည်း ရှိခိုးထိုက်၊ မထိုက် နှစ်မျိုးရှိရာ၏။ ၎င်းတို့ကို သတိရစွာ အစာအာဟာရစသည် ပေးကမ်းပသခြင်း အမျှအတန်း ဝေခြင်း စသည်ကို ပြုအပ်သည်သာ။ လူများအချင်းချင်း ပေးကမ်းထောက်ပံ့လျှင် အခါခပ်သိမ်း မကူညီနိုင်စေကာ ၎င်းတို့ တတ်နိုင်သောအခါ အကူအညီရသကဲ့သို့ နတ်များလည်း အရာခပ်သိမ်း ပေး စွမ်းနိုင်သည် မဟုတ်စေကာမူ သူတို့တတ်နိုင်သော အရာကိုကား ကူညီ စောင့်ရှောက်တတ်၏။ အချို့ အကူအညီ ခံရသူများကို ဇာတ်နိပါတ်များအရ၎င်း၊ လောကအတွေ့အကြုံများအရ၎င်း သိနိုင်သည်။

ယသ္မိံ ပဒေသေ ကပ္ပေတိ, ဝါသံ ပဏ္ဍိတဇာတိယော၊
သီလဝန္တေတ္ထ ဘောဇေတွာ, သညတေ ဗြဟ္မစာရယော။
ယာ တတ္ထ ဒေဝတာ အာသုံ, တာသံ ဒက္ခိဏမာဒိသေ၊
တာ ပူဇိတာ ပူဇယန္တိ, မာနိတာ မာနယန္တိ နံ။
တတော နံ အနုကမ္ပန္တိ မာတာ ပုတ္တံဝ ဩရသံ၊
ဒေဝတာနုကမ္ပိတော ပေါသော, သဒါ ဘဒြာနိ ပဿတိ။
(ဝိနယမဟာဝဂ္ဂ၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက-၃၂၄။)

ပဏ္ဍိတဇာတိယော၊ ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသည်။ ယသ္မိံ ပဒေသေ၊ အကြင် အရပ်၌။ ဝါသံ၊ နေခြင်းကို။ ကပ္ပတိ၊ ပြု၏။ ဧတ္ထ၊ ဤမိမိနေရာ အရပ်၌။ ဗြဟ္မစာရယော၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ကြကုန်သော။ သညတေ၊ ဣန္ဒြေတို့ကို ရှိန်သေအောင်သတ် စောင့်စည်းအပ်ပြီးကုန်သော။ သီလဝန္တေ၊ သီလရှိသူ အရှင်တို့ကို။ ဘောဇေတွာ၊ ဆွမ်းကျွေး၍။ တတ္ထ၊ ထိုအရပ်၌။ ယာ ဒေဝတာ၊ အကြင်နတ်တို့သည်။ အာသုံ၊ ရှိနေကုန်၏။ တာသံ၊ ထိုနတ်တို့အား။ ဒက္ခိဏံ၊ အလှူကို။ အာဒိသေ၊ ရည်ညွှန်းဖော်ကာ အမျှဝေရာ၏၊ ပူဇိတာ၊ အပူဇော်ခံကြရကုန်သော။ တာ၊ ထိုနတ် တို့သည်။ နံ၊ ထိုမိမိကို ပူဇော်သူကို၊ ပူဇေန္တိ၊ တုံ့လှည့်တဖန် ပူဇော်ကြပြန်ကုန်၏။ မာနိတာ၊ မြတ်နိုးခံကြရကုန်သော။ တာ၊ ထိုနတ်တို့သည်။ နံ၊ ထိုမိမိအား မြတ်နိုးသူကို။ မာနေန္တိ၊ ပြန်လည် မြတ်နိုးကြလေကုန်၏။ တဘော၊ ထို့ကြောင့်။ နံ၊ ထိုမိမိကို ပူဇော်မြတ်နိုးသူကို။ မာတာ၊ မိခင်သည်။ ဩရသံ ပုတ္တံ၊ ရင်၌ မွေးဖွားသားအရင်းကို။ အနုကမ္ပတိ ဣဝ၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်ဘိသကဲ့သို့။ အနုကမ္ပန္တိ၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်ကြလေ ကုန်၏။ ဒေဝတာနုကမ္ပိတော၊ နတ်တို့ အစောင့်အရှောက်ကို ခံရသော။ ပေါသော၊ လူသားသည်။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ဘဒြာနိ၊ ကောင်းမြတ်သော အာရုံတို့ကို။ ပဿတိ၊ ကြုံတွေ့ရပေ၏။

မလွန်စေရ

ဘာမဆို ကံကို ယုံပြီး ပုံထားသူများကဲ့သို့ နတ်ကိုယုံပြီး ပုံမှုမျိုးကိုကား မပြုအပ်။ ရတနာသုံးပါးအပေါ်၌ အာရုံပြုလွန်းလေ ကောင်းလေ ဖြစ်သော်လည်း နတ်များအပေါ်၌ အလွန်အကျွံပုံ၍ ယုံခြင်းမျိုး နတ်ရူး ရူးသည် ဆိုရလောက်အောင် ဖြစ်မှုမျိုးကား မလိုလားအပ်ပေ။ အချို့ ဘုရားကို ဆွမ်းတော်တင်ရန်ကား သတိမရ၊ နတ်ပွဲကိုမူကား ငှက်ပျောသီး မနွမ်းစေရအောင် တရိုတသေ တယုတယ ပြုစုပသကြ၏။ ဘုရားထက်ပို၍ ရိုသေလေးစားသော ပူဇော်မှုများကား မိမိ၏ဗုဒ္ဓဘာသာ မပီသမှုကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်ရာ ထိုအမှုမျိုးကို ရှောင်ရှားရန် သတိပြုဖို့ လိုအပ်ပေသည်။

(၃၀) ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။
နနော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၃၀) ဣဓ ဝါ၊ ဤလူ့ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ဟုရံ ဝါ၊ နဂါးပြည် ဂဠုန်ပြည်၌ လည်းကောင်း။ ယံကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော။ ဝိတ္တံ၊ ဥစ္စာရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ သဂ္ဂေသု ဝါ၊ နတ်ပြည် ဗြဟ္မာပြည်တို့၌ လည်းကောင်း။ ပဏီတံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ ယံ ရတနံ၊ အကြင်ရတနာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိပေ၏။ (ဧတ္ထ၊ ဤရတနာတို့တွင်) တထာဂတေန၊ မြတ်စွာဘုရားနှင့်။ သမံ၊ တူညီသောရတနာကား။ န နော အတ္ထိ၊ မရှိသည်သာတည်း။ ဗုဒ္ဓေ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ- လူ့ပြည်၊ နဂါး၊ ဂဠုန်စသောပြည်၊ နတ်ပြည်၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်တို့၌ ရှိသမျှ ကောင်းမြတ်သော ရတနာတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားနှင့် တူသောရတနာကား မရှိနိုင်သည်သာ။ ဘုရားမြတ်၌ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်ကား ထူးခြားကောင်းမြတ်လှပါပေသည်။ ဤ သစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

---

ဘုရားဂုဏ်ရည်

ရတနသုတ်ကား ဘုရား တရား သံဃာ၏ ရတနာအဖြစ်ကို ဟောသော ဒေသနာတည်း။ ဤသုတ်ဖြင့် ဘုရားတရားသံဃာ၏ ရတနာအမှန် ဖြစ်ကြောင်း သစ္စာဆိုကာ သတ္တဝါများ ချမ်းသာရန် တောင့်တခြင်းဖြစ်၏။ “ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ” စသော ဂါထာကား ဘုရားရှင်၏ ရတနာအမှန် ဖြစ်ကြောင်းဆိုကာ သစ္စာပြုသော ဂါထာတည်း။

---

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်

[ဝိတ္တံ၊ နှစ်သက်ခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သော။ ရတနံ၊ ရတနာသည်ဟု ဝိတ္တံကို ရတနံ၏ ဝိသေသနအဖြစ် ပေးရိုးပြုကြ၏။ အဋ္ဌကထာ၌ “ဝိတ္တန္တိ ဓနံ ”ဟု ဖွင့်သည်ကို၎င်း ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံကို ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ-၏ အာဓေယ် အဖြစ်ဖွင့်၍ ရတနံ-ကို သဂ္ဂေသု ဝါ-၏ အာဓေယ်အဖြစ် ဖွင့်သည်ကို၎င်း၊ ယံ ဧတံ ဝိတ္တဉ္စ ရတနဉ္စ ပကာသိတံ-ဟု ဝိတ္တနှင့် ရတနကို သီးခြားပြသည်ကို၎င်း ထောက်ထား၍ ဝိတ္တံ၊ ဥစ္စာရတနာသည်ဟု ပေးခဲ့၏။

ဣဓ ဝါ၊ ၌၎င်း။ ဟုရံ ဝါ၊ ၌၎င်း။ ယံကိဉ္စိ၊ သော။ ပိတ္တံ၊ သည်။ အတ္ထိ၊ ၏။ သဂ္ဂေသု ဝါ၊ တို့၌လည်း။ ပဏီတံ၊ သော။ ယံ ရတနံ၊ သည်။ အတ္ထိ၊ ၏။ ကထာဂတေန၊ နှင့်။ သမံ၊ တူသော။ တံ ဝိတ္တံ စ၊ ထိုဥစ္စာသည်၎င်း။ တံ ရတနဉ္စ၊ ထိုရတနာသည်၎င်း။န နော အတ္ထိ၊ မရှိသည်သာ။ ဤသို့လည်း ပေးနိုင်၏။ သို့သော် အဋ္ဌကထာ ပိဏ္ဍတ္ထ-ပြသော “ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ယံ ဧတံ ဝိတ္တဉ္စ ရတနဉ္စ ပကာသိတံ ဧတ္ထ ဧကမ္ပိ ဗုဒ္ဓရတနေန သဒိတံ ရတနံ နေဝတ္ထိ”ကို ထောက်ကာ ဧတ္ထဟု-နိယတ်ထည့်ခြင်းက အနက်အဓိပ္ပါယ် ပိုချောသည်ဟု ယူဆလျက် ဧတ္ထ၊ ဤရတနာတို့တွင်ဟု အနက်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဣဓ-မှာ သာသနာ၊ လောက၊ ဒေသ၊ ပဒပူရဏ-ဟု လေးမျိုး၌ဖြစ်ရာ ဤ၌ လူ့လောက၌ ဖြစ်၏။ ဟုရံ-ကား ဣတရအနက်ဟော နိပါတ်၊ လူ့ပြည်မှတပါးဆိုလျှင် အလုံးစုံသော ကျန်လောကကို ယူရမည်ကဲ့သို့ ရှိသော်လည်း သဂ္ဂေသုကို ဆိုဦး မည်ဖြစ်၍ နတ်ဗြဟ္မာမှတပါး နဂါး ဂဠုန်ပြည် စသည်ကိုသာ ပါရိသေသနည်းအရ ယူရတော့သည်။ သဂ္ဂ-သဒ္ဒါ နတ်ပြည်ကိုသာ ဟောရိုးရှိသော်လည်း “သောဘနေန ကမ္မေန၊ တင့်တယ် ကောင်းမြတ်သော ကံဖြင့်။ အဒီယန္တိတိ၊ ရောက်အပ်ကုန်သောကြောင့်။ သဂ္ဂါ၊ သဂ္ဂမည်ကုန်၏”ဟူသော အနက်ကြံကာ ဗြဟ္မာပြည်ကိုလည်း ယူရပြန်သည်၊ သို့သော် ဘုံဗိမာန်မရှိသော အရူပဘုံ၌ ရတနာမရှိနိုင်၍ သဂ္ဂအရတွင် ရူပါဝစရဗြဟ္မာကိုသာ ယူ။

ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ-အရ လူ့ ပြည်၌ အရောင်းအဝယ်အတွက်၎င်း၊ တန်ဆာအသုံးအဆောင် အတွက်၎င်း အသုံးပြုသော ရွှေ၊ ငွေ၊ ပုလဲ၊ ပတ္တမြား၊ ကျောက်မျက်ရွဲ၊ သန္တာ စသော ရတနာများနှင့် ရတနာဖြင့်ပြီးသော မြေဗိမာန်တို့၌ဖြစ်သော နဂါး၊ ဂဠုန်စသည်တို့၏ ရတနာများတည်း။ သဂ္ဂေသု ဝါ ရတနံ-ဖြင့် နတ်၊ ဗြဟ္မာ ဘုံဗိမာန်များ၌ ဖြစ်သော ပိုင်ရှင်ရှိ၊ ပိုင်ရှင်မဲ့ ရတနာများတည်း။ “န ဣတိ ပဋိသေဓေ နော ဣတိ အဝဓာရဏေ” အဋ္ဌကထာအရ န နော သမံ ၌ နောသည် အချို့အရာဝယ် ပဋိသေဓ၌ ဖြစ်သော်လည်း ဤ၌ န-က ပဋိသေဓ ဟောပြီးဖြစ်၍ နော-က အဝဓာရဏ၌ ဖြစ်ရသည်။ ]

---

ဗုဒ္ဓေ၏အနက်

ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ၌ ရတနံ-ကို အဋ္ဌကထာက ဘာဝပုဒ်ကြံသည်။ ရတနံ-က ဘာဝပုဒ်ဖြစ်လျှင် ဗုဒ္ဓေသည်သမ္ဗန်ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဗုဒ္ဓေ ဗုဒ္ဓဿ၊ ၏။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ သည်ဟု သမ္ဗန်အနက် ပေးရိုးပြုကြ၏။ ဗုဒ္ဓေ-၏ သမ္ဗန်အနက်ကား သင့်မြတ်သည် မှန်၏။ သို့သော် ပုဒ်တစ်ခုသည် ၎င်း၏ ပင်ကိုယ်အနက် မသင့်မှ အခြားအနက် ပြောင်းပေးရိုး ဖြစ်၏။ ဤ၌ ဗုဒ္ဓနှင့် ရတနံကား အာဓာရ အာဓေယ်အဖြစ် လျော်ကန် သင့်မြတ်လျက်ပင် ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာက ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ-ဟု ဗုဒ္ဓ၏ အာဓာရ အဖြစ်သာ ဖွင့်ဆိုလျက် ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓေ ရတနံကို အဓိပ္ပါယ် ပြောရာ၌လည်း “ န ဟိ ယတ္ထ ရတနံ အတ္ထိ၊ တံ ရတနန္တိ သိဇ္ဈတိ” စသည်ဖြင့် အာဓာရအဖြစ်သာ ဆိုလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဤ၌ ဗုဒ္ဓဿ-ဟု မပြင်တော့ပဲ ဗုဒ္ဓေ-ဘုရား၌ ဟုသာ အဋ္ဌကထာ အလိုကျ ပေးခဲ့သည်။ ]

---

အခြားတနက်

[အဋ္ဌကထာ၌ ရတနံကို ဘာဝလောပအဖြစ်မကြံပဲ အနက်တစ်မျိုး ဖွင့်သေး၏။ ထိုအနက်အရ ဣဒမ္ပိကို အကြောင်းကြံ၍ ဗုဒ္ဓကိုလည်း ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ စသည်ကဲ့သို့ ပဌမာအနက်၌ သတ္တမီကြံပြီးလျှင် ဣဒမ္ပိ၊ ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း၊ ဗုဒ္ဓေ-ဗုဒ္ဓေါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ပဏီတံ၊ မြတ်သော၊ ရတနံ၊ ရတနာဖြစ်ပါပေ၏ဟု ပေးသည်။ ]

---

ရတနကို ဘောကြံရပုံ

[အဋ္ဌကထာ၌ ရတနံ၏ ဘာဝအဖြစ် ဖွင့်သောကြောင့် “ရတနဿ ဘာဝေါ ရတနတ္တံ”ပြု၍ လောပေါ-ဟူသော မောဂ္ဂလ္လာန်သုတ် (၄၊ ၁၂၃)ဖြင့် တ္တ-ကိုချေ။ ဘာဝလောပ ကြံရခြင်းအကြောင်း အဋ္ဌကထာဖွင့်ပုံ ဆိုဦးအံ့။ “စက္ခုံ သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ-၌ ဗာဟိရကတို့ အလို စက္ခုသည်ပင် အတ္တ၊ အတ္တနိယဖြစ်၍ စက္ခုသည် အတ္တ၊ အတ္တနိယမှ ဆိတ်သည်ဆိုလျှင် စက္ခုသည် စက္ခုမှ ဆိတ်သည်ဟု ဆိုရာရောက်၍ မြစ်ပယ်ရာ မရောက်တော့ချေ။ စက္ခုသည် အတ္တဖြစ်ကြောင်း (သာမီ နိဝါသီ ကာရက ဝေဒက အဓိဋ္ဌာယက သဘာဝ)မှ ဆိတ်သည်ဟု ဘာဝအနက်ကို ဆိုမှသာ စက္ခုသည် အတ္တမဟုတ်ဟု ပယ်မြစ်ရာ ကျတော့သည်။ ထို့အတူပင် ဗုဒ္ဓေ ရတနံ၌ ရတနံကို ဘာဝမကြံသော် တည်သောအရာနှင့်၊ တည်ရာဝတ္ထုမှာ ကွဲပြားရမည် ဖြစ်ရာ ဘုရားနှင့် ရတနာမှာ မကွဲပြား၊ ဘုရားသည်ပင် ရတနာဖြစ်၍ ဘုရား၌ ရတနာသည် မြတ်၏ဟု အာဓာရ အာဓေယျ အဖြစ်မှာ မလျော်။ အကြင်အရာ၌ ရတနာရှိသည်ဆိုလျှင် ထိုအရာသည် ရတနာမဟုတ်၍ ဘုရားသည် ရတနာမဟုတ်၊ ဘုရားတပါး ရတနာတခြားဟူသော အနက်သည် ရောက်ရာ၏။ ထို့ကြောင့် ရတနာသည် ဘာဝလောပဖြစ်၍ ဘုရား၌ ရတနာ၏အဖြစ် (စိတ္တီကတ စသော ဂုဏ်များ) ရှိသည်ဟု ဆိုမှ အဓိပ္ပါယ်ရ၍ သင့်မြတ်လှပေရာ၊ ရတနကို ဘာဝပုဒ်အဖြစ် အဋ္ဌကထာဆရာ ကြံခဲ့သည်။ ဘာဝပ္ပဓာန ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။]

---

နှစ်သက်စေတတ်သည်

"ရတိံ ဇနေတီတိ ရတနံ" နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် “ရတနာ"မည်၏။ ဘုရားရှင်၏ ရုပ်သွင်တော်ကလည်း သပ္ပါယ်တင့်တယ် ရှုချင်ဖွယ် ကြည်ညိုဖွယ်ဖြစ်၏။ အသံတော်ကလည်း သာယာလှ၏၊ တရားကလည်း စကားလုံးလှ အနက်အဓိပ္ပါယ်ပြည့်ဝ၏။ သို့ဖြစ်၍ ဘုရားရှင်ကို ဖူးမြင်ရလျှင်ဖြစ်စေ တရားတော်ကို နာရလျှင်ဖြစ်စေ နှစ်သက်မဆုံး ဖြစ်ရ၏။ ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်များကား များလည်းများ အများထက်လည်း ထူးခြားပေါ်လွင်လျက်ရှိ၍ ထိုဂုဏ်တော်များကို အာရုံပြုလျှင် ပုထုဇဉ်များပင် ပီတိအလွန်ဖြစ်ကြရသည်။ ဘုရား၏ တရားသိကာ အရိယာဖြစ်ကြသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ နှစ်သက်အားရမှုမှာ ဆိုဖွယ်မရှိတော့ပါ။ ဤသို့လျှင် အများနှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် ဘုရားရှင်သည် “ရတနာ”အမည်ကို ရခဲ့လေသည်။

---

ပျော်ရွှင်စေတတ်သည်

ထို့ပြင် ပျော်ရွှင်မှုကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့်လည်း “ရတနာ”ဆိုရပြန်သည်။ ဘုရား၏ တရားတော်ကို နာရ၊ သင်အံရွတ်ဆိုနေရလျှင် တရားသိသူ အနက်သိသူ များမှာ စိတ်ပျော်ရွှင်မှုကိုရလျက် ရှိနေကြသည်။ ဘုရားရှင်အဆုံးအမအရ ကျင့်ကြံနေသူတို့မှာ အချို့ ဈာန်ချမ်းသာကို ရ၍ "ဈာနရတိ"ဖြင့် ပျော်ရ၏။ အချို့ ဝိပဿနာ အားထုတ်၍ ရုပ်နာမ်အဖြစ်အပျက်ကို မြင်ရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ပီတိမှာ လူ့ အပျော်မျိုးတွင် ဘယ်အပျော်မျိုးနှင့်မျှ ယှဉ်မရအောင် ထူးခြားသော ပျော်ရွှင်ခြင်းမျိုး ဟု ဆို၏၊ နတ်အပျော်နှင့်လည်း မယှဉ်သာပါ။ မဂ်ဖိုလ်ရ၍ ဖလသမာပတ်ချမ်းသာ စံရသောအခါကား အတုမရှိသုခဖြင့် စိမ်ပေးထားသကဲ့သို့ရှိရာ လောက၌ မည်သည့်အပျော်မျှ တုမရသော အတုမဲ့ ပျော်ရွှင်ခြင်းသာတည်း။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ပျော်ရွှင်ခြင်း အမျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓအရှင်မှာ "ရတနာ" ဟူသော အမည်ကို ရခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။

---

ရတနာအနက် ငါးပါး

ထို့ပြင် အကြင်အရာသည် အရိုအသေ အလေးအမြတ် ပြုအပ်၏၊ အဖိုးများစွာ ထိုက်တန်၏။ အတုလည်း မရှိ၊ တွေ့မြင်ရဖို့လည်း ခဲယဉ်း၏၊မြတ်သောသူတို့သာ သုံးဆောင်ရာလည်း ဖြစ်၏၊ ထိုအရာမျိုးသည် “ရတနာ"မည်၏ဟု ရတနာ၏အနက်ငါးမျိုးလည်း သိအပ်၏။

စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ။
အနောမသတ္တပရိဘောဂံ၊ ရတနံ တေန ဝုစ္စတိ။

စိတ္တိကတံ၊ စိတ်၌ စွဲကပ် အလေးလည်း ပြုအပ်၏။ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အဖိုးများစွာလည်း ထိုက်တန်၏။ အတုလဉ္စ၊ အတုလည်းမရှိ။ ဒုလ္လဘဒဿနဉ္စ၊ မြင်ရခဲသော အရာလည်းဖြစ်၏၊ အနောမသတ္တပရိဘောဂဉ္စ၊ မယုတ်ညံ့သူ လူမွန် လူမြတ်တို့၏သာ သုံးဆောင်ရာလည်း ဖြစ်၏။ တေန၊ ထိုအကြောင်းများကြောင့်။ ရတနံ၊ “ရတနာ”ဟူ၍၊ ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

လေးစားမြတ်နိုး၊ အဖိုးထိုက်တန်၊ တုမဲ့ဟန်နှင့်၊
မြင်ရန်ခဲလတ်၊ သူမြတ်တို့သာ၊ သုံးဆောင်ရာ၊
ရတနာ အနက်ငါး။

---

အလေးပြုအပ်သည်

လောက၌ လေးစားအပ်၊ မြတ်နိုးအပ်သော ရတနာများရှိခဲ့ရာ ထိုရတနာများအပေါ် လေးစားသည်ထက် ဘုရားကို ပိုလေးစားကြ၏။ လက်ထက်တော်အခါက လူများလေးစား ပူဇော်အပ်သော ဆရာအသီးသီးရှိ၏။ ဘုရားရှင်က လေးစားပူဇော်ခံရသလောက် အခြားဆရာတို့ မခံကြရ။ ဘုရားရှင်ကို လူသားများသာမက နတ်ဗြဟ္မာများကပင် လေးစားပူဇော်ခဲ့ကြသည် မဟုတ်လော။ ထို့ ကြောင့်ပင် နတ်ကိုးကွယ်သူတွေ ဗြဟ္မာကိုးကွယ်သူတွေ ရှိရာ သူတို့ကား ဘုရားရှင်အကြောင်းကို သိရသောအခါ နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ပစ်၍ ဘုရားရှင်ကို နှစ်သက်မြတ်နိုးစွာ ပူဇော်ကြသည်။

တောသားလူရိုင်းများနှင့် မြက်စားနေကြသော သမင်များမှာ ပတ္တမြား ရတနာတွေ့ရသော် အရည်အသွေး ကောင်း၊ မကောင်း တန်ဖိုးရှိ၊ မရှိ နားမလည်၍ ကောက်ယူရမှန်းမသိ။ အရည်အသွေးကောင်း၊ မကောင်း နားလည်၍ တန်ဖိုးရှိ၊ မရှိ နားလည်သူသာ ဝမ်းသာအားရ ကောက်ယူ နိုင်၏။ ဘုရားရှင်၌ သူတကာထက် ထူးကဲသော ဂုဏ်အရည်အသွေးများ ထင်ရှားရှိရာ ထိုအရည်အသွေးကို နားလည်သော အသိဉာဏ်ရှိသူများကား ဘုရားထက်သာသော ပူဇော်ထိုက် မြတ်နိုးထိုက်သူကို ရှာမရတော့ပေ။ ဘုရား၏အရည်အသွေးကို ခန့်မှန်းရာ၌ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်အထိ ရှိသူတို့ကား ဘုရားရတနာ၏ အရည်အသွေးကို အကောင်းဆုံး ခန့်မှန်းအကဲဖြတ်နိုင် သူတို့ပင်။ ထို့ကြောင့် သောတာပန်ဖြစ်လျှင်ပင် ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော (=ဘုရား၌ မတုန်မလှုပ် သက်ဝင်ယုံကြည်သူ) ဖြစ်ရသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်၍ အလေးအမြတ် ပြုအပ်သောကြောင့် ရတနာဆိုလျှင် ထိုအနက်မှာ အလေးအပြုအပ်ဆုံး ဘုရားနှင့်သာ အလျော်ဆုံးဖြစ်ရာ ဘုရားသာ တကယ့်ရတနာဖြစ်ပေသည်။

---

အဖိုးများစွာ ထိုက်သည်

လောက၌ အဖိုးမဖြတ်နိုင်အောင် လူအများ အလွန်နှစ်သက်သော ရတနာ များရှိခဲ့၏။ ထိုရတနာများနှင့် ဘုရားမြတ်ကို ယှဉ်၍ ဘုရားကိုပင် ကိုးကွယ်မလား၊ ရတနာကိုသော် ယူမလားဟု တစ်ခုခု အရွေးခိုင်းလျှင် ဘုရားအကြောင်း ကောင်းကောင်းသိသူမှာ ရတနာကို ပစ်လျက် ဘုရားကိုသာ နှစ်သက် အားရစွာ ရွေးပါလိမ့်မည်။

ဇောတိက ဇဋိလ-စသော သူဋ္ဌေးကြီးများ၌ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ရတနာများရှိခဲ့ရာ ထိုရတနာတွေကို စွန့်ကာ ဘုရားထံ ရောက်လာခြင်းဖြင့် ဘုရားရှင်၏ တန်ဖိုးအနဂ္ဃအဖြစ်ကို သိနိုင်ပါသည်။ ဆိုဖွယ်ရှိသေး၏။ လောက၌ တန်ဖိုးနည်းသော ရတနာဖြင့် လဲလှယ်လျှင် ပစ္စည်းနည်းနည်းသာရ၍ ရတနာက တန်ဖိုးရှိလေလေ ပစ္စည်းများများ ရလေလေဖြစ်ရ၏။ ဘုရားတစ်ကြိမ် ရှိခိုးရုံမျှ ပန်းတစ်ပွင့်လှူရုံမျှဖြင့် ပြောမပြနိုင်အောင် အကျိုးတွေ့ရသည်မှာလည်း ဘုရားရတနာ၏ အနဂ္ဃအဖြစ်ကိုပြသော သက်သေပင် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အဖိုးများစွာ ထိုက်သော အနက်အရ ရတနာဆိုရလျှင် ဘုရားထက်သာသော အဖိုးထိုက်ရတနာဟု မရှိသောကြောင့် ဘုရားသာ တကယ့်ရတနာဖြစ်ပေသည်။

---

အတုမရှိ

လောက၌ ပညာကြီးခြင်း ရုပ်အဆင်းလှပခြင်းစသော ဂုဏ်များ၌ ရှေးအကြောင်း ကောင်းမှုများလည်း ပါမြဲပင်။ အကြောင်းကံ ထူးချွန်သောပုဂ္ဂိုလ်၌ အကျိုးဂုဏ်များကလည်း သူတကာထက် သာလွန် ထူးခြားရပေသည်။ လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ကာလကြာအောင် သူတကာထက်ပို၍ ကုသိုလ်ပါရမီတွေ ဆည်းပူးခဲ့ရ သူမတူအောင်လည်း ဖြည့်ခဲ့ရ၍ အကြောင်းက သူများထက် သာခဲ့သည်နှင့်အမျှ အကျိုးဂုဏ်အင်လည်း ကွာခြားရတော့သည်။ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် တစ်ခုနှင့်ပင် အတုလဘွဲ့တော် ခံထိုက်နေပါပြီ။ တခြား ရူပကာယ ဓမ္မကာယ အားလုံးတွင်လည်း ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သူမရှိ၍ လက်ထက်တော်ကပင် အနုတ္တရ(=သာ သောသူမရှိသူ)ပုဂ္ဂိုလ်ပါပေဟု အထပ်ထပ်ချီးကျူးခံခဲ့ရပေသည်။ လောက ရတနာတို့ကား ဆိုင်ရာဒေသ၌သာ အတုမဲ့ ဖြစ်နေရသော်လည်း အခြား တနေရာမှာကား သူနှင့် တူသော သူ့ထက်သာသော ရတနာရှိရမြဲပင်။ စကြရတနာဆိုသည်မှာ သူ့ခေတ်အတွင်း၌ အတုမဲ့ ဆိုရသော်လည်း ဘုရားမရှိသောကြောင့်သာ၊ အကယ်၍ ဘုရားနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ရလျှင် ဘုရားထက် ပို၍ စကြရတနာကို အဘယ်မှာ မြတ်နိုးနိုင် ပူဇော်နိုင်အံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် အတုမဲ့အနက်အရ ရတနာဆိုလျှင် ဘုရားရှင်သာ ရတနာမည်ပါပေသည်။ ဘုရားမြတ်ကား သာသူကိုထား၊ အလားတူပင် မရှိနိုင်သော အစ္ဆရိယ အံ့ဖွယ်ရတနာထူးပင် မဟုတ်ပါလော။

---

မြင်ရခဲသည်

သူလိုငါလို သာမန် နတ်လူ ဗြဟ္မာများကား ရှားပါးလှသည် မဟုတ်၍ အမြဲလိုပင် တွေ့မြင်ကြရ၏။ အံ့ဖွယ် ယောက်ျားထူး ပုဂ္ဂိုလ်မွန် ဘုရားမြတ်မှာ တစ်ရံတစ်ခါမှ ထူးဆန်းစွာ ပေါ်လာ၍ မြင်တွေ့ရဖို့ ခဲယဉ်းလှ၏။ သာသနပ၌ ပွင့်ကြသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများမှာ များစွာ ဖြစ်လာ၍ တွေ့ရခဲသည်မဆိုရပါ။ ဘုရားဖြစ်ရန် လေးသင်္ချေ၊ ရှစ်သင်္ချေ၊ တဆယ့်ခြောက်သင်္ချေကြာအောင် ပါရမီဖြည့်ရ သူတကာ မတွေးဝံ့ သွေးရွံဖွယ်ဖြစ်အောင် စွန့်စားရ၍ ဘုရားအဖြစ် တောင့်တ ဆုပန်လိုသူကား ရှားလှ၏။ ဘုရားအဖြစ် တောင့်တသူများ၌ အချို့ နိယတဗျာဒိတ်မရမီ နောက်ဆုတ်သွားရသူတွေလည်း ရှိ၏။ ဗျာဒိတ်ရသူကား တစ်ဦးတစ်လေသာ။ ထို တစ်ဦးတစ်လေမှာလည်း ကပ်ကမ္ဘာသင်္ချေ များစွာ ပါရမီဖြည့်ကြရသည်ဖြစ်ရာ အချိန်အခါ အလွန်တရာ ကြာမြင့်သော်မှ ဘုရားအဖြစ် ပွင့်ပေါ်ရ၏။

ယင်းသို့လျှင် ဘုရားရှင်ကား ဖူးမြင်တွေ့ကြုံဖို့ ခဲယဉ်းလှ၏။ ထိုကြောင့် ပညာရှိများသည် ဘုရားပွင့်ရာအခါနှင့် ကြုံရခဲသည်၊ တစ်ခါလွဲသွားလျှင် နောင် အတောမသတ် ချေ ကြာရပေဦးမည်၊ ကြုံတောင့်ကြုံခဲ ကြုံလာရတဲ့ အခွင့်မလွတ်စေသင့်ဟု မဂ်ဖိုလ်ရရန် တစ်သန်တည်း ကြိုးစားကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် မြင်နိုင်ခဲသော အနက်အရ ရတနာဆိုလျှင် ဘုရားရှင်ထက် မြင်ရခဲသော ပုဂ္ဂိုလ်မရှိနိုင်ရာ ဘုရားသာ ရတနာဆိုရတော့သည်။

---

သူမြတ်တို့သာ သုံးဆောင်ရာ

သုံးဆောင်သည်ဟူရာ၌ မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း၊ ဆုံးမချက်ကို နာယူခြင်း၊ ဆုံးမချက်အတိုင်း လိုက်နာကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် ဗောဓိပက္ခိယ ရတနာ၊ မဂ်ဖိုလ်ရတနာ များကို ရယူခြင်းများပင်တည်း။ လောကရတနာများ၌ လူယုတ် လူညံ့များပင် သုံးဆောင်နေရသည်မှာ အထင်အရှားပင်တည်း။ ဘုရားရတနာကား လူညံ့တို့ အရာမဟုတ်ပေ။ စင်ကြယ်သော အရိယာ သူမြတ်များနှင့် သူမြတ်အရိယာဖြစ်ရန် ရှေးကောင်းမှုဥပနိဿယရှိကြသော ဘုန်းကံရှိသူ လူမွန် သူမြတ်တို့၏သာ သုံးဆောင်ရာ ဖြစ်၏။ စင်ကြယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များသာ ဘုရားနှင့်နီးသူများဖြစ်ကြ၍ မစင်ကြယ်သူ လူညံ့များမှာ ဘုရားနှင့် ဝေးကွာသူများဖြစ်ကြောင်း ဟောတော်မူသည်ကိုထောက်။ (ရတနသုတ် ယေ ပုဂ္ဂလာ-ဂါထာ ဖွင့်ကြည့်) ထိုကြောင့် သူမြတ်တို့သာ သုံးဆောင်ရာ ဖြစ်၍ ရတနာဆိုလျှင် ဘုရားရတနာသာ တကယ့် မြတ်သူတို့ သုံးဆောင်ရာ တကယ့်ရတနာ အမည်ခံထိုက်ပေသည်။ မြတ်သူသာ သုံးဆောင်ရာဖြစ်၍ ရတနာဟုဆိုလျှင် ဘုရားရှင်သာ တကယ့်ရတနာတည်း။ ဘုရားရတနာကား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများ၊ သဒ္ဓါမရှိသူ၊ လူညံ့များ၏ သုံးဆောင်ရာမဟုတ်။ ဘုရားတန်ဖိုးမသိသူ လူသာမန်တို့၏ အရာမဟုတ်ပေ။ တကယ့်ဥပနိဿယရှိသူ၊ မဂ်ဖိုလ်ရထိုက်သူ သာဝက မဟာသာဝက-တို့သာ သုံးဆောင်ရာဖြစ်၍ အနောမသတ္တ ပရိဘောဂ အရ တကယ့် ရတနာပင်တည်း။ ဘုရားကို ကိုးကွယ်ပါသည်ဆိုသော် လည်း ဘုရားတရား မရသူတို့မှာ အကောင်းဆုံး သုံးဆောင်မှု မဖြစ်သေး၊ တရားကို ရပိုင်ခြင်းဖြင့် ဘုရားရတနာကို အကောင်းဆုံး သုံးဆောင်သူ ဖြစ်အောင် ကြိုးစားသင့်ပေသည်။

---

ပရိတ်တန်ခိုး တိုးရန်

လောက၌ ရတနာဆိုလျှင် အလွန်ပင် မြတ်နိုးတတ်ကြ၏။ တယုတယ တရိုတသေ သိမ်းဆည်း စောင့်ရှောက် တတ်ကြ၏။ ဘုရား၌ ရတနာအဖြစ်ဖြင့်ဘယ်မျှနှစ်နှစ်ကာကာ ယုံကြည် မြတ်နိုးကြပါသနည်း။ ဘုရားအာရုံကို တရိုတသေ တယုဘယ ဘယ်မျှစိတ်ထဲတွင် သိုမှီးမိကြပါသနည်း၊ ဘုရားဂုဏ်ကို သိသူများအဖို့ကား အလွန်မြတ်နိုးဖွယ် တကယ့်ရတနာ ဖြစ်နေသည်။ ထိုသူများအဖို့ “ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ” ဂါထာမှာ ရွတ်ဆို၍အားမရ ကြည်နူးမဆုံး ဖြစ်ကြရ၏။ ထိုသို့ဖြစ်သူ၏ ပရိတ်သာ အလွန်အာနုဘော်ရှိ၍ အန္တရာယ်ကို တကယ်ကင်းစေပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာထေရ်ကား ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်တွေကို အများအပြား စဉ်းစားဆင်ခြင်ပြီးမှ ပရိတ်ရွတ်ခဲ့၏။ သောတာပန်ဖြစ်၍ အဝေစ္စပ္ပသာဒ ရှိသည့်အပြင် ဘုရားဂုဏ်တော်၌ ဗဟုသုတလည်း အလွန်များသဖြင့် အားရ ကြည်နူးမဆုံးသော စိတ်ရှိသူ အရှင်မြတ်၏ ပရိတ်မှာ လွန်စွာ အာနုဘော် ကြီးခဲ့ပါသည်။

ပရိတ်အနက် မသိသော်လည်း ယုံကြည်မှု အားကြီးသူတို့မှာ ပရိတ်တန်ခိုး အကျိုးထိုက်သလောက် ရသည်သာဖြစ်ပါ၏၊ သို့သော် ပရိတ် အနက်သိ၍ ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုမိခြင်းဖြင့် ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ ဖြစ်ရခြင်းမှာ အလွန်ထူးခြားသော ကျက်သရေမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ကျက်သရေ မင်္ဂလာရှိသူ၌ အမင်္ဂလာများ ရှောင်ရှား၍ ကောင်းကျိုးများ တိုးတက်လာမည်မှာ သေချာသောကြောင့် ပရိတ်အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို သိအောင် ကြိုးစားကြပါလေ။

---

သစ္စာစကား

အချို့အရာ၌ အမှန်အတိုင်း ဆိုသောစကားကို သစ္စာဟုဆို၏။ ထိုသစ္စာကို ဝစီသစ္စာဟု ခေါ်သည်။ မမှန်စကား မုသားပြောဆိုမှုမှ ရှောင်ခြင်းကိုလည်း သစ္စာပင်ဆို၏။ ထိုသစ္စာကား ဝိရတိသစ္စာတည်း။ ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂဤလေးပါးကိုလည်း မှန်ကန်သော သဘာဝများဖြစ်၍ သစ္စာပင် ဆိုရသည်။ အရိယသစ္စာတည်း။ ထိုတွင် တကယ်ထင်ရှား ရှိ၍ မပျက်စီးတတ် ကောင်းမြတ်သော သဘောဖြစ်သောကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကို ပရမတ္ထသစ္စာဟုဆိုရပြန်သည်။ အမှန်မဟုတ်သော်လည်း မိမိက အမှန်ဟု စွဲချက်အရ သစ္စာဆိုရသော ဒိဋ္ဌိသစ္စာဟု ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ဤသစ္စာတို့တွင် “ဧတေန သစ္စေန”အရ သစ္စာကား ဝစီသစ္စာပင်တည်း။ ဝစီသစ္စာကား အဖြစ်အပျက် အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း ပြောဆို၍ သဘာဝ တစ်မျိုးပင်ဖြစ်၏။ ထိုသဘာဝဓမ္မကား အဆိပ်ကို ပပျောက်စေနိုင်ခြင်း၊ မီးကိုငြိမ်းစေနိုင်ခြင်း၊ မိုးကိုရွာစေနိုင်ခြင်း၊ ကောင်းကင်၌ တည်စေနိုင်ခြင်း စသော အံ့ဖွယ် အမျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်သော အစွမ်းသတ္တိရှိ၏။

---

သုဝဏ္ဏသာမ

အလောင်းတော် သုဝဏ္ဏသာမ မြားမှန်၍ မြားဆိပ် အရှိန်ဖြင့် တွေဝေမိန်းမောနေသောအခါ “ဤသာမ သည် တရားကျင့်သူ၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သူ၊ မှန်သောစကားကိုပြောသူ၊ မိဘလုပ်ကျွေးသူ၊ အမျိုး၌ ကြီးသူတို့အား ရိုသေတတ်သူ ဖြစ်ကြောင်း သာမကို မိမိအသက်ထက် ပိုမိုချစ်မြတ်နိုးကြောင်း ထိုသစ္စာအရ သာမ၏အဆိပ် လျှောကျပါစေ” ဟု မိဘနှစ်ပါး သစ္စာပြုခဲ့၏။

နတ်သမီးကလည်း “သာမကို မိမိအသက်ထက် ချစ်မြတ်နိုးကြောင်း ဤဂန္ဓမာဒနတောင်၌ သစ်ပင်မှန်သမျှ မွှေးနံ့ ရှိကြသည်ချည်းဖြစ်ကြောင်း။ ဤသစ္စာအရ သာမ၏ အဆိပ်ကျပါစေ” ဟု သစ္စာပြုခဲ့၏။ ထိုသစ္စာများတန်ခိုးကြောင့် အဆိပ်ပြေကာ မြားဒဏ်ရာ အနာပင်မထင်ပဲ ပကတိအတိုင်း ကျန်းမာ ချမ်းသာခဲ့ရ၏။

---

ကဏှဒီပါယန

သစ္စာသည် သဘာဝဓမ္မ တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် အမှန်ကိုဆိုခြင်းသာ ပဓာနဖြစ်၍ ကောင်းသော အရာ အချက်အလက်ကို ဆိုမှမဟုတ်ပဲ အဖြစ်အပျက် အမှန် ဖြစ်ပါက မကောင်းသော အရာကိုပင် ဆိုသော်လည်း တန်ခိုးအစွမ်း ရှိပါသည်။ ကဏှဒီပါယနဇာတ်၌ မဏ္ဍဗျ သူကြွယ်ဇနီးမောင်နှံတို့ ကဏှဒီပါယနရသေ့ထံ အဖူးအမြော်ရောက်ကြစဉ် တွင်းထဲသို့ ဂျင်နှိုက်သော ယညဒတ္တမည်သော သားကလေးအား မြွေကိုက်ခံရ၍ သစ္စာဆိုကြ၏။ “ရသေ့က ငါသည် ရသေ့အကျင့်၌ ခုနစ်ရက်မျှသာ ပျော်ခဲ့၏။ သည့်နောက် အနှစ်ငါးဆယ်ကျော်မျှ မပျော်ပဲ ကျင့်နေရသည်။ ဤသစ္စာကြောင့် ယညဒတ္တ ချမ်းသာပါစေ အဆိပ်ကျကာ အသက်ရှင်ပါစေ”ဟု ဆို၏။ အဆိပ်သည် နို့အထိ ကျဆင်းခဲ့၏။ ထိုနောက် ကလေး၏ဘခင်က “ငါသည် ပေးလှူမှုကို မနှစ်သက် သူများကဲ့၍မည်ကြောင့် မပေးလိုပဲ ပေးလှူနေရသည်။ ဤသစ္စာ ကြောင့် အဆိပ်ကျပါစေ”ဟုဆို၏။ အဆိပ်ကား ခါးအထက်ထိ ကျဆင်းခဲ့၏။ ထို့နောက် ကလေးမိခင်က “ငါသည် သင်ချစ်သားကို ရန်မူသော မြွေနှင့် သင်ချစ်သား၏ ဘခင်အပေါ်၌ မချစ်သည်မှာ အတူတူပင်၊ ဤသစ္စာကြောင့် အဆိပ်ကျပါစေ”ဟု ဆို၏။ ထိုအခါ အဆိပ်မှာ လုံးဝ ကင်းသွားခဲ့၏။ (ဇာတက၊၁၊၂၀၈)

သစ္စာကြောင့် ရေပြင်ကို မြေပြင်ပမာ ဖြတ်သွားနိုင်သည်ကို၎င်း၊ ကောင်းကင်တွင် မြေပေါ်၌ကဲ့သို့ ထိုင်နေနိုင်သည်ကို၎င်း မဟာကပ္ပိနဝတ္ထု ကဋ္ဌဝါဟနဇာတ်များအရ သိနိုင်သည်၊ ဤပရိတ်၌ပင် ငုံးမင်း၏ သစ္စာကြောင့် မီးကွင်းသည်ကို၎င်း၊ အင်္ဂုလိမာလမထေရ်၏ သစ္စာကြောင့် ကိုယ်ဝန် လွယ်ကူစွာ မွေးဖွားနိုင်သည်ကို၎င်း တွေ့ရပေလိမ့်မည်။ ဤ၌ ဘုရားရှင်၏ဂုဏ်တော်မှာ စင်စစ်ဧကန် မှန်သောအချက်ဖြစ်၍ ထိုအချက် ဖြင့် သစ္စာပြုခြင်းမှာ အန္တရာယ်ကင်း၍ ချမ်းသာခြင်းအကျိုးကို မပြီးစေပဲ မရှိနိုင်ရာ၊ ထို့ကြောင့် “ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု”ဟု သစ္စာပြုခြင်း ဖြစ်သည်။

---

သုဝတ္ထိ

"သုဝတ္ထိ အာသိဒ္ဒတ္ထမှိ”ဟူသော အဘိဓာန်အရ သုဝတ္ထိ-ကား အာသိဋ္ဌ (=တောင့်တခြင်း) အနက်ဟောတည်း။ ချမ်းသာပါစေ စသည်ဖြင့် တောင့်တခြင်းတည်း။ အဋ္ဌကထာ၌ သု-သဒ္ဒါ သောဘနအနက်ဟော၊ အတ္ထိသည် အတ္ထိဘာဝဟော-ဟု သိစေလို၍ “သောဘနာနံ အတ္ထိတာ ဟောတု အာဂတာ နိရုပဒ္ဒဝတာ”ဟု ဖွင့်၏။ ကောင်းမြတ်သော အရာတို့၏ ရှိသည်၏ အဖြစ်ဆိုလျှင် ချမ်းသာရေး တောင့်တချက်မှန်သမျှ ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ဤ၌ အရာအားလျော်စွာ ရောဂါကင်းရေး အန္တရာယ်ကင်းရေးအတွက် လိုအပ်သောအရာဖြစ်၍ “အရောဂတ နိရူပဒ္ဒဝတာ”ဟုဆိုသည်။ ဤအဖွင့်အရ သုဝတ္ထိ-ကား နာမ်ပုဒ်ဟု ဆိုရမည်ကဲ့သို့ ရှိ၏။ သို့သော် ဝိဘတ်များကြောင့် ရုပ်ထူးထူးထွေထွေဖြစ်မှုများ မရှိရကား သောတ္ထိကဲ့သို့ အဗျယပုဒ်ပင်ဟု သဒ္ဒနီတိ(သုတ္တ ၃ဂဂ)၌ ဆိုလေသည်။

(၃၁) ခယံ ဝိရာဂံ အမတံ ပဏီတံ၊
ယဒဇ္ဈဂါ သကျမုနီ သမာဟိတော။
န တေန ဓမ္မေန သမတ္ထိ ကိဉ္စိ၊
ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၃၁) သမာဟိတော၊ အရိယမဂ် သမာဓိဖြင့် တည်ကြည်သောစိတ်ရှိတော်မူသော။ သကျမုနီ၊ သာကီနွယ်ဖွား ဘုရားမြတ်သည်။ ခယံ၊ ကိလေသာစုံ ကုန်ပျောက်ရာဖြစ်သော။ ဝိရာဂံ၊ ရာဂအတွက် ပျောက်ပြယ်ကင်းရှင်းရာ ဖြစ်ပေထသော။ အမတံ၊ သေခြင်းမရှိသော။ ပဏီတံ၊ မရောင့်ရဲစေတတ် ကောင်းမြတ်လှသော။ ယံ၊ အကြင် နိဗ္ဗာနဓာတ် တရားမြတ်ကို။ အဇ္ဈဂါ၊ ရတော်မူခဲ့လေပြီ။ တေန ဓမ္မေန၊ ထို နိဗ္ဗာနဓာတ် တရားမြတ်နှင့်။ သမံ၊ တူသော။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော တရားမျိုးသည်။ န အတ္ထိ၊ မရှိတော့ပေ။ ဓမ္မေ၊ နိဗ္ဗာန်တရားတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏ သိသာဖွယ်အကြောင်း ဂုဏ်အပေါင်းသည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ-အရိယမဂ် သမာဓိ ရှိတော်မူသော, သာကီနွယ်ဖွား ဘုရားရှင်သည် ကိလေသာကုန်ရာ ရာဂအတွယ် ပျောက်ပြယ်ရာ သေခြင်းကင်းရာ ကောင်းမြတ်လှစွာသော အကြင် နိဗ္ဗာန်တရားတော်ကို သိမြင် ရပိုင်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုနိဗ္ဗာန်တရားနှင့် ဂုဏ်ရည်တူညီသော တရားဟူ၍ တစ်စုံတစ်ရာ မရှိတော့ပေ။ နိဗ္ဗာန်တရားတော်၌ ဤရတနာဟု သိနိုင်ကြောင်း ဂုဏ်တော်အပေါင်းသည်လည်း ထူးမြတ် လှပေသည်။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ။

နိဗ္ဗာန်တရား

နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို မတွေ့မသိရသေးပဲ ဗုဒ္ဓဖြစ်နိုင်သည်ဟု မရှိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ သာဝကအရိယာအဖြစ် မှန်သမျှ ဤနိဗ္ဗာနဓာတ် တွေ့ရခြင်းဖြင့်သာ ဖြစ်ကြရ၏။ ဤသာသနာ၌ နိဗ္ဗာန်ကား မရမနေ အရယူရန် အလွန်လိုလား တောင့်တအပ်သော တရားမြတ်ပေတည်း။ ထို့ကြောင့်ပင် ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်ကို ချီးကျူးပြီးနောက် ဗုဒ္ဓဖြစ်ကြောင်း အကောင်းဆုံး တရားမြတ် နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို ဂုဏ်ပြုလိုပြန်၍ “ခယံ ဝိရာဂံ” စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသည်။

ဝိရာဂ

နိဗ္ဗာန်ဟူသည် အငြိမ်း ဓာတ်ပင်တည်း။ ကိလေသာတို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘော ရုပ်, နာမ်, သင်္ခါရတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘော ဖြစ်၍ သန္တိလက္ခဏံ နိဗ္ဗာနံ (=နိဗ္ဗာန်ဟု သိရ ကြောင်း အမှတ်အသားမှာ ငြိမ်းခြင်းသဘောသာ)ဟု ဆို၏။ လောက၌ ရောဂါ၏ ပျောက်ငြိမ်းခြင်း စသော အငြိမ်းသဘောဟု ရှိခဲ့ရာ ထိုငြိမ်းခြင်းများမှာ မည်သို့မည်ပုံဟု အထည်ပုံဟန်ဖြင့် မပြနိုင်သော်လည်း သဘာဝအားဖြင့်ကား ရှိနေသော ဓာတ်များပင် ဖြစ်၏။ ထို့အတူ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့၏ မဖြစ်သောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဟူသော အငြိမ်းဓာတ်မှာ ထင်ရှားပါသော်လည်း ငြိမ်းအေးခြင်းတို့၏ သဘာဝအတိုင်း အထည်ပုံဟန် သဏ္ဌာန်နိမိတ်အားဖြင့် ဘယ်သို့ဘယ်ပုံဟု ပြရန်, သိစေရန်ကား မဖြစ်နိုင်၊ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကို ကိုယ်တွေ့ဆိုက်ထိ သိနေသော အရိယာတို့မှာ သင်္ခါရတို့ကဲ့သို့ နိမိတ်ပုံဟန်တို့ကို မမြင်ရပဲ သင်္ခါရတို့၏ မရှိခြင်း ကင်းခြင်း ပျောက်ငြိမ်းနေခြင်းကိုသာ သိလျက် ရှိနေ၍ အနိမိတ္တပစ္စုပဋ္ဌာန (=နိမိတ်ပုံဟန်မရှိသော တရားဟု ယောဂီဉာဏ်တွင် ထင်မြင်ခြင်းရှိ၏) ဟုဆိုခြင်းဖြစ်၏။

ကိလေသာသင်္ခါရတို့၏ ချုပ်ငြိမ်း ကင်းပျောက်ခြင်း သဘောဖြစ်၍ပင် နိဗ္ဗာန်ကို ဟောရာ၌ တဏှာ၏ချုပ်ငြိမ်းပျောက်ပြယ်ရာ ရာဂ ဒေါသ မောဟ ကုန်ရာ စသည်ဖြင့် ကိလေသာ ငြိမ်းရာအဖြစ်ဖြင့်လည်း ဟောခဲ့၏။ အချို့အရာ၌ စက္ခုစသော အာယတန ခြောက်ပါးတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ အဖြစ်ဖြင့် ဟောခဲ့၏။ ရုပ်, နာမ်, သင်္ခါရ-တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ အဖြစ်ဖြင့်လည်း ဟောခဲ့၏။

အချို့အရာ၌ ပထဝီစသော မဟာဘုတ်, အာကာသာနဉ္စာယတန စသော အရူပနာမ်များမရှိရာ ဤဘဝ နောက်ဘဝ, နေလ စသည်တို့ မရှိရာအဖြစ်ဖြင့် သင်္ခါရတို့နှင့် တဖက်တလမ်း ပြောင်းပြန် ဆန့်ကျင်ဖက် အဖြစ်ဟောခဲ့၏။ ထို့ကြောင့်ပင် သင်္ခါရတို့ကဲ့သို့ အဖြစ်အနေအားဖြင့် ဂုဏ်မပြုနိုင်တော့၍ မဖြစ်အနေအားဖြင့်သာ ဂုဏ်ပြုတော်မူလို၍ “ခယံ ဝိရာဂံ” ဟုဟောတော်မူသည်။

နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းဖြင့် ရာဂစသော ကိလေသာများ ကုန်ပျောက်ရသည်ဖြစ်ရာ ကိလေသာကုန်ကြောင်းဖြစ်၍ နိဗ္ဗာန်ကို ခယ-ဟု ဆိုရ၏။ နိဗ္ဗာန်၏ ငြိမ်းခြင်းအနက်ယူ၍ ရာဂစသော ကိလေသာတို့၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓ (=နောင်တဖန် မဖြစ်ပေါ်သောအားဖြင့် ချုပ်ခြင်း) အားဖြင့် ကုန်ပျောက်ခြင်းမျှကို ခယ-ဟု အဋ္ဌကထာ၌ တနည်းဖွင့်၏။ ချုပ်ခြင်းကိုပင် ချုပ်ရာဟု အာဓာရအဖြစ် ဟောသော ဒေသနာများအရ ဤ၌ ကုန်ပျောက်ရာဟု အနက်ပေးခဲ့သည်။

နိဗ္ဗာန်၌ ရာဂစသည် လုံးဝမရှိ၊ နိဗ္ဗာန်ကို ကိလေသာတို့ အာရုံပြုနိုင်ခွင့်လည်း မရှိ၊ ထို့ကြောင့် ယှဉ်ဖက်အနေအားဖြင့် ကြည့်ကြည့်, အာရုံ အနေအားဖြင့် ကြည့်ကြည့် ကိလေသာတို့နှင့်မယှဉ် လုံးဝကင်းလွတ်လျက် ရှိသည်ကိုသာ မြင်ရမည်ဖြစ်၍ ဝိရာဂ-ဟုဆိုသည်။ ထို့ပြင် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရသော် ရာဂစသော ကိလေသာများ ပျောက်ပြယ် ကင်းရှင်းသောကြောင့် ရာဂကင်းကြောင်း အနက်အရ ဝိရာဂ မည်၏။ ခယ ဝိရာဂ နှစ်ပုဒ်မှာ သဒ္ဒါကွဲ ဗျုပ္ပတ်ကွဲသော်လည်း ကိလေသာချုပ်ခြင်းကိုပင် ဂုဏ်ပြုသည်။ နှစ်ပုဒ်လုံး ကိလေသာအားလုံး ကုန်ရာအဖြစ် အဋ္ဌကထာဖွင့်သော်လည်း အနက် ကွဲပြားအောင်ဟု ဝိရာဂ-ကို ရာဂအတွယ် ပျောက်ပြယ်ကင်းရှင်းရာ ဖြစ်သောဟု ပေးခဲ့သည်။ တဏှာက္ခယ (=တဏှာကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်) ဟုဆိုလျှင် တဏှာသာမက အခြားကိလေသာ အားလုံး ကုန်သည်ကိုပါ သိရသကဲ့သို့မှတ်။ ခယ(=ဒုက္ခခပ်သိမ်း ကုန်ငြိမ်းရာ) စသည်ဖြင့်လည်း အနက်ပေးနိုင်သည်။

လောက၌ ပြင်းထန်သော ရောဂါခံစားရ၍ ပျောက်ငြိမ်းသွားသောအခါ ထိုသူမှာ ရောဂါ၏ အလွန်ဆိုးဝါးပုံကို၎င်း, ပျောက်ငြိမ်းမှု၏ အလွန်ထူးမြတ်သော သက်သာရာ၏ အဖြစ်ကို၎င်း ကိုယ်တွေ့ဖြစ်၏။ ထို့အတူ ကိလေသာတို့၏ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း မကောင်းပုံကို၎င်း, ထိုးကျင့် ကိုက်ခဲတတ်သော အနာရောဂါ ပမာ လွန်စွာ ဆိုးဝါးပုံကို၎င်း မြင်ရသောအခါ ထိုကိလေသာတို့၏ အကျိုးမဲ့ပုံ ဂုဏ်မဲ့ပုံမှာ လွန်စွာ ထင်ရှား၏။ ထိုသို့ ကိလေသာတို့၏ အကျိုးမဲ့ပုံ ဂုဏ်မဲ့ပုံကို သိရသောအခါ ကိလေသာတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်၏ တကယ့်အကျိုးစီးပွါးအဖြစ် တကယ့် ဂုဏ်ကျက်သရေအဖြစ်မှာ ထင်ရှားလာတော့၏။ ထို့ကြောင့် ခယဝိရာဂမှာ ကိလေသာတို့၏ အကျိုးမဲ့ပုံ ဂုဏ်မဲ့ပုံ၏ အဖြစ်ကို မြင်ရသူတို့အဖို့ တကယ့်အားကိုးထိုက် မြတ်နိုးထိုက်သော ဂုဏ်များဖြစ်၍ ထိုခယဝိရာဂဂုဏ်ဖြင့် ချီးကျူးခြင်းဖြစ်သည်။

အမတ(=မသေ)ဓာတ်

ဥပ္ပါဒေါ သင်္ခါရာ အနုပ္ပါဒေါ နိဗ္ဗာနံ (=ဖြစ်သောတရားမျိုးကား သင်္ခါရ၊ မဖြစ်သော တရားမျိုးကား နိဗ္ဗာန်တည်း)။ ဤသို့ စသော ပါဠိအရ နိဗ္ဗာန်နှင့် သင်္ခါရတို့ကား ဖြောင့်ဖြောင့် ဆန့်ကျင်ဖက်တို့တည်း။ ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်သော ကြောင့်ပင် အဖြစ်တရားမျိုးဖြစ်သော သင်္ခါရတို့၌ အငြိမ်းဓာတ်ကို ရှာမတွေ့သလို မဖြစ်တရားမျိုးဖြစ်သော နိဗ္ဗာနဓာတ်၌လည်း သင်္ခါရတို့၏ အဖြစ်သဘောမျိုး လုံးဝရှာတွေ့လိမ့်မည်မဟုတ်၊ သင်္ခါရတို့ကား အဖြစ်တရားမျိုးဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်မှု ဥပါဒ်ရှိ၏။ ဖြစ်တတ်၍ ချုပ်မှုဘင်လည်းရှိ၏။ ဖြစ်ပြီးလျှင် ချုပ်မြဲဖြစ်၍ ၎င်းတို့ကား မတ(=သေ)ဓာတ်တို့သာတည်း။ နိဗ္ဗာန်ကား မဖြစ်တရားဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်မှု ပါဒ်မရှိ၊ ဥပါဒ်မရှိသောကြောင့် ချုပ်မှုဘင်လည်းမရှိ၊ အမြဲတန်း မပျက်တော့ပဲ တည်ရှိနေသော ထာဝရ ဓာတ် နိစ္စဓာတ်ဖြစ်၍ အမတ(=မသေ)ဓာတ်ဟု ဆို၏။ ထို့ပြင် နိဗ္ဗာန်ရလျှင် မသေရတော့ပြီ၊ သို့ဖြစ်လျှင် နိဗ္ဗာန်ကား မသေခြင်း၏အကြောင်း တည်း။ ထို့ကြောင့်ပင် အမတဟေတုတာယ ဘင်္ဂါဘာဝတော စ အမတံ (= မသေခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့်၎င်း ဘင်မရှိသောကြောင့်၎င်း အမတမည်၏) ဟု (နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၁၉)၌ ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။

အဘာဝလော

နိဗ္ဗာန်သည် ဖြစ်လည်း မဖြစ်၊ ချုပ်လည်း မချုပ် ရုပ်နာမ်တို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ မရှိရာဟု ဆိုပါလျှင် ၎င်းသည် ပရမတ္ထအားဖြင့် မရှိ ဘာမျှမရှိသော အဘာဝပညတ်သာ ဖြစ်ဖွယ်ရှိတော့သည်ဟု ဆိုရန်ရှိပြန်သည်။ လောက၌ သဘာဝတရားများ ရှိခဲ့၏။ ထို သဘာဝတရားများကား ဉာဏ်၏ အရာဖြစ်၍ သစ္ဆိကရဏ (တိုက်ရိုက် မျက်မှောက်ပြုခြင်း) အတ္တပစ္စက္ခ (=ကိုယ်တွေ့ မြင်သိခြင်း)ဖြင့် သိရ တွေ့ရသော တရားများတည်း။ ပညတ်ဟူသည်မှာ သဘာဝအားဖြင့်မရှိ၊ အထင်အပြောသာဖြစ်၍ ထိုသို့ သိရခြင်းမျိုးဖြင့် တွေ့နိုင်သိနိုင်သော တရားမျိုးမဟုတ်၊ နိဗ္ဗာန်ကား မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်၏ အာရုံဖြစ်၍ အရိယာတို့.မျက်မှောက်ဆိုက်ထိ ကိုယ်တွေ့သိရသော ဓာတ်သဘောဖြစ်ရာ အဘယ်မှာ ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိပဲ ရှိပါအံ့နည်း။ ဤအရာ၌ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ ယုတ္တိပြပုံကို ပြဆိုဦးမည်။

အဇာတ (=မဖြစ်သဘောနိဗ္ဗာန်)ကား ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေသည်။ အဇာတသဘောမရှိခဲ့လျှင် အဖြစ်သဘောရှိသော နာမ်ရုပ်ဓမ္မတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဟူသော ထွက်မြောက်မှုဟု မရှိနိုင်။ စင်စစ်သော်ကား အဇာတသဘော အမှန်ထင်ရှားရှိ၏။ ထင်ရှားရှိသောကြောင့်ပင် ဇာတ ရုပ်နာမ်တို့၏ ချုပ်ငြိမ်ခြင်းဟူသော ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်မှု နိဿရဏ သဘော ထင်ရှားဖြစ်ရသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ မဂ္ဂဘာဝနာကို မပွားခဲ့လျှင် ကိလေသာတို့ကား ဖြစ်မြဲ ဖြစ်နေမည်သာ။ ကိလေသာဖြစ်လျှင် ခန္ဓာတို့လည်း ဖြစ်မြဲဖြစ်နေမည်ပင်။ မဂ္ဂဘာဝနာကို ပါးများသူသည် မဂ်အခိုက်၌ အငြိမ်းဓာတ်ကို ဆိုက်တွေ့ ရ၏။ ထိုအခိုက်၌ပင် ခန္ဓာချုပ်ငြိမ်းမှ ခန္ဓာကို ဖြစ်စေတတ်သော အဘိသင်္ခါရဝိညာဉ်တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းမှုများလည်း ပြီးစီး၏၊ ထိုအငြိမ်းဓာတ်ကား ပျောက်သွားသည် မရှိ ထာဝစဉ် တည်ရှိတော့သည်။ ထိုကြောင့် ပင် ရဟန္တာများ၌ စုတိအခြားမဲ့တွင် ဝဋ်ဒုက္ခသင်္ခါရတို့ လုံးဝချုပ်ငြိမ်းမှု ထင်ရှား လာရတော့သည်။

ပဏိတ

ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာကို နိဗ္ဗာန်ဆိုလျှင် ထိုချုပ် ငြိမ်းမှုကို ချမ်းသာဟု ဘယ်သို့ ဆိုနိုင်မည်နည်း။ “ငါ့ရှင်တို့ ဤနိဗ္ဗာန်ကား ချမ်းသာပေတည်း”ဟု မိန့်တော်မူသော အရှင် သာရိပုတ္တရာမထေရ်ကို အရှင်ဥဒါယီက “ခံစားဖွယ်မရှိသော နိဗ္ဗာန်မှာ ဘယ်သို့ ချမ်းသာဖြစ်ပါသနည်း” ဟုမေးသော် “ဤခံစားမှု ဝေဒယိတ မရှိခြင်းသည်ပင် ချမ်းသာဖြစ်တော့သည်ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ကြောင့်ကြစိုက်ရခြင်း, ဒုက္ခနှင့်ရောနေခြင်း, အမြဲမတည် ပျက်စီးခြင်း, ပျက်စီးသောအခါ ကိုယ်ဆင်းရဲ့ စိတ်ဆင်းရဲ ဖြစ်ရခြင်း စသည်ဖြင့် အပြစ်များလှသော ဤဝေဒယိတသုခ-၌ သန္တိကို အလိုရှိသော ပညာရှင်တို့အဖို့ စိတ်ပျက်ဖွယ်အတိသာ ဖြစ်၏။ ကြောက်မက်ဖွယ် ဒုက္ခအဖြစ်သာ ထင်၏။ ငြိမ်းအေးခြင်းရလေလေ ဒုက္ခအဖြစ် ပို၍ထင်ရှားလေလေ ဖြစ်ရ၏။ သုခမည်သည်မှာ နုတ်နိုင်ပယ်နိုင်သမျှ ပို၍ရလာမြဲဖြစ်၏၊ ကာမချမ်းသာကိုပယ်လျှင် ပဌမဈာန် ချမ်းသာရ၏၊ ထိုပဌမဈာန်ကား ကာမသုခထက် ပို၍ချမ်းသာ၏။ ဝိတက် ဝိစာရကိုနုတ်သဖြင့် ရအပ်သော ဒုတိယဈာန်ချမ်းသာသည် ထို့ထက် ပိုလာ၏။ ပီတိနုတ်၍ရသော တတိယဈာန်, သုခနုတ်၍ရသော စတုတ္ထဈာန်, ရုပ်ကိုနုတ်ပယ်၍ ရသော အရူပဈာန်သုခတို့ကား အဆင့်ဆင့်ပို၍ ချမ်းသာ၏။ ထို့ထက် နာမ်တရားနှင့် ရုပ်တချို့နုတ်၍ ချုပ်ငြိမ်းသော နိရောဓသမာပတ် ချမ်းသာကား ဆိုဖွယ်မရှိ၊ ရုပ်နာမ်အားလုံး ချုပ်ငြိမ်းသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာမှာ ချမ်းသာတကာတို့၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရ၏။ ပရမသုခဖြစ်သောကြောင့် နိဗ္ဗာန်၏ ကောင်းမြတ်သော တရားအဖြစ် သိရ၏။ ကောင်းသော မြတ်သောအရာဆိုလျှင် ၎င်း၌ အပြစ်ကင်းခြင်း ဂုဏ်ရှိခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ ကိလေသာတို့ကား တကယ့်အပြစ်များဖြစ်၏။ ခန္ဓတို့လည်း ဒုက္ခဖြစ်၍ အပြစ် များပင်။ ထိုအပြစ်များကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကား အလွန်ဂုဏ်တက်၍ ပဏီတဟုဆိုရသည်။

ပဏီတ ဟူသည် ဥတ္တမ(=မြတ်သော) အနက်ကြောင့်သာ ပဏီတ မည်သည် မဟုတ်၊ အတပ္ပက(=မရောင့်ရဲစေတတ်သော) အနက်ကြာင့်လည်း ပဏီတဆိုရကြောင်းကို အဋ္ဌကလာ၌ “ဥတ္တမဋ္ဌေန ပန အတပ္ပကဋ္ဌေန စ ပဏီတံ” ဟု ဖွင့်၏။ လောက၌ ကောင်းမြတ်သော အဆင် ဘဏ္ဍာရတနာဆိုလျှင် ပိုင်ရှင်မှာ ကြည့်၍မဝ ဆင်၍အားမရ ဖြစ်သကဲ့သို့ နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို ရရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ ထိုနိဗ္ဗာန်ကို အာရုံယူနေခြင်း၌ အားရတင်းတိမ်သည်ဟု မရှိ၍ မရောင့်ရဲစေတတ်ဟု ဆိုသည်။

နိဗ္ဗာန်ရသည်

ယဒဇ္ဈဂါ-၌ အဇ္ဈဂါ-ကို ဝိန္တိ ပဋိလဘိ (=ရ၏) ဟု ဖွင့်၏၊ မိမိသန္တာန်၌ မဂ်ဖိုလ်ဖြစ်သည်ကို မဂ်ရသည် ဖိုလ်ရသည်ဟု ဆို၏၊ နိဗ္ဗာန်မှာ ထိုကဲ့သို့ဖြစ်သည်ကား မဟုတ်၊ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုခြင်းခေါ် ကိုယ်တွေ့သိခြင်းဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝိန္ဓိ ပဋိလဘိ-ကိုပင် အတ္တနော ဉာဏဗလန သစ္ဆာကာသိ (=မိမိဉာဏ်စွမ်းဖြင့် မျက်မှောက်ပြုပြီ) ဟု အဋ္ဌကထာ ဖွင့်သည်။

“ဤတစ်လံမျှလောက်သော ခန္ဓာကိုယ်၌ပင် ဒုက္ခကိုလည်း ငါဘုရား ပညတ်တော်မူ၏၊ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယ, ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓ, ဒုက္ခ၏ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့် မဂ္ဂကိုလည်း ငါဘုရား ပညတ်တော်မူ၏” ဟု သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ် (သံ၊၁၊၆၁ )၌ ဟောတော်မူ၏၊ ဤဒေသနာအရ နိရောဓ ဟူသည် ဤခန္ဓာ၌ပင် ရှိသည်ဖြစ်သည် မဟုတ်လောဟု ဆိုရန်ရှိပြန်သည်။ နိဗ္ဗာန်ကို ဗဟိဒ္ဓဓမ္မအဖြစ် ဟောတော်မူသောကြာင့် ခန္ဓာကိုယ်၌ကား ရှိနေဖြစ်နေသည် မဟုတ်။ သို့သော် ခန္ဓာ ကိုယ်၌ ရှိနေဖြစ်နေသော နာမ်ရုပ်တို့ကို ရှုမြင်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်၏စိတ်သည် ထို ဖြစ်နေသော ရုပ်နာမ်တို့ကို မြင်နေရာမှ မဖြစ်သော, ချုပ်ငြိမ်းနေသော နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ရောက်သွားခြင်းဖြစ်၍ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ရှိနေသကဲ့သို့ တင်စား၍ ဟောကြားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုသို့ အဖြစ်တရားတို့ကို မြင်နေရာမှ မဖြစ်တရား ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဓာတ်သို့ ရောက်သွားသောကြောင့်ပင် နိဗ္ဗာန်သည် အနီးအနားမှာရှိနေလျက် မမြင်နိုင်ကြသည့် အကြောင်းကို “သန္တိကေ န ဝိဇာနန္တိ၊ မဂါ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ” ဟု သုတ္တနိပါတ (၃၉၇) ၌ ဟောတော်မူ၏။ ဓမ္မဿ၊ မဂ်တရားကို။ အကောဝိဒါ၊ မကျွမ်းကျင်ဘိ မသိမြင်ကုန်သော။ မဂါ၊ သားသမင်သွင် ပုထုဇဉ်တို့သည်။ သန္တိကေ၊ အနီးအနား ဖြစ်ပါလျက်။ န ဝိဇာနန္တိ၊ မသိနိုင်ပဲ ရှိကြလေကုန်၏။

သကျမုနီ သမာဟိတော

နိဗ္ဗာန်သည် ဗဟိဒ္ဓဖြစ်၍ ပုဂ္ဂိုလ်မှ အလွတ် ဆိုရသော်လည်း ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိလေသာ ရုပ်နာမ်တို့ အနုပ္ပါဒ နိရောဓဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘော, ပုဂ္ဂိုလ်၏ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့ဖြင့် တွေ့ရသော သဘောဖြစ်၍ ပုဂ္ဂိုလ်နှင့်ကား ကင်း၍မဖြစ်။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်ရရာ ပုဂ္ဂိုလ်ကို သကျမုနိဟု ညွှန်တော်မူ၏။ နိဗ္ဗာန်ကို ဘုရားမှတပါး အရိယာများလည်း သိသည်သာ။ သို့သော် ပရောပဒေသ (=သူတပါးနည်းပြချက်) ကင်း၍ လက်ဦး မိမိဘာသာ သိတော်မူလာသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဝိသေသကို ညွှန်လို၍ ဘုရားကို နိဗ္ဗာန်သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ပြခြင်းဖြစ်သည်။

ဤ၌ သာကီဝင်အမျိုးမှ မွေးဖွားဖြစ်ထွန်း လာသောကြောင့် သကျဟု၎င်း မောနေယျဓမ္မ (=မုနိဖြစ်ကြောင်းတရားများ) နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် မုနိဟု၎င်း အမည်ရတော်မူသည်။ မောနေယျဓမ္မကား ကာယမောနေယျ, ဝစီမောနေယျ, မနောမောနေယျ-ဟု မဟာနိဒ္ဒေသ (၄၄) ၌ လာသော မောနေယျသုံးပါးပင်တည်း။

သမာဟိတော-၌ ရူပ, အရူပသမာဓိများပါ ဘုရားမြတ်၌ ရှိနေသော်လည်း ထိုသမာဓိများဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မရ၊ မဂ်သမာဓိ ဖိုလ်သမာဓိများဖြင့်သာ နိဗ္ဗာန်ကို ရသည်။ ရှေးဦးစွာ ရခြင်းကို ရသည်ဟု ဆို၏၊ ရပြီးနောက် ဆက်လက်တည်နေသည်မှာ ပိုင်သည် ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု ဆိုနိုင်၏၊ ဖလသမာဓိမှာ ဤသဘောသာတည်း။ ထို့ကြောင့် အရိယမဂ္ဂ သမာဓိနာ သမာဟိတစိတ္တော” ဟု ဖလသမာဓိကို မယူပဲ မဂ္ဂသမာဓိကိုသာ အဋ္ဌကထာဖွင့်သည်။

အတုမဲ့ တရား

ဇာတ ရုပ်နာမ်တို့၏ ဆိုင်ရာ သဘာဝများနှင့် အနိစ္စ လက္ခဏာ စသည်ကို အတော်အသိခက်လျက် ရှိ၏။ သာမန်ဉာဏ်မျိုးရှိသူမှာ ထိုသဘာဝများကို သိရန်ပင် ထောက်တည်မရ ရှိ၏။ ဝိပဿနာဉာဏ်တို့၏ အရာသာတည်း။ အဇာတသဘော ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ရန်ကား သာလွန်ခက်ခဲလျက်ရှိ၏။ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်မှတပါး အခြား လောကီဉာဏ်တို့ဖြင့် ထောက်တည်ရာ မရအောင် နက်နဲလှ၏၊ ထိုသို့ နက်နဲသောကြောင့် သိမြင်နိုင်ရန် ခက်ခဲလှသည်။ အဇာတ (=မဖြစ်)တရားဖြစ်၍ပင် သဘာဝအားဖြင့်လည်း သိမ်မွေ့လှ၏။ နူးညံ့လှ၏၊ ကိလေသာ, ရုပ်နာမ် ဖောက်ပြန်တတ်သော တရားတို့မှ လွှတ်လျက် ရှိနေသောကြောင့် အလွန်လည်း ငြိမ်သက်, အလွန်လည်း ကောင်းမွန်လျက်ရှိ၏။ ဤသို့ စသော အကြောင်းများကြောင့် န တေန ဓမ္မေန သမတ္ထိ ကိဉ္စိ (=နိဗ္ဗာန်နှင့်တူသော တရားတစ်ခုမျှ မရှိ) ဟု ဂုဏ်ပြုခဲ့၏။

ကြိုးစားသင့်သည်

နိဗ္ဗာနဓာတ်ကား အလွန်ထူးခြားသော တရားမြတ် ဖြစ်၏၊ ထူးမြတ် ကောင်းမွန်သော နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို ရယူနိုင်ခွင့်ရှိသည်မှာ သာသနာတော်၏ ထူးခြားသော ဂုဏ်တစ်ရပ်ပင်။ နိဗ္ဗာန်ရောက်ရန် လမ်းမှန်အကျင့်ကောင်းလည်းရှိ၍ ကျင့်သည့်အတိုင်း နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်သည်ဆိုလျှင် သာသနာနှင့် ကြုံရသော ဤအခါမျိုးမှာ နိဗ္ဗာန်ရရေး၌ လေးလေးစားစား မကြိုးစားပဲ မရှိသင့်ပေ။ သို့သော် အလွန်နက်နဲ ခက်ခဲ သိမ်မွေ့သော တရားဖြစ်၍ သာမန် ဇွဲလုံ့လဖြင့်ကား မရနိုင်ရာ။ လွန်စွာ ကြိုးစားခြင်းဖြင့် နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ကြပါစေ။

နယိဒံ သိထိလမာရဗ္ဘ၊ နယိဒံ အပွေန ထာမသာ။
နိဗ္ဗာနံ အဓိဂန္တဗ္ဗ၊ သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနံ။
နိဒါနဝဂ္ဂ၊ ဘိက္ခုသံယုတ် (သံ၊၁၊၄၆၆)

သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနံ၊ အထုံးအဖွဲ့ ဂန္ထမှန်သမျှတို့မှ လုံးဝကျွတ်လွတ်ရာ ဖြစ်သော။ ဣဒံ နိဗ္ဗာနံ၊ မြင်နိုင်ခဲ၍ နက်နဲဧကန် ဤနိဗ္ဗာန်ကို။ သိထိလံ အာရဗ္ဘ၊ ဝီရိယလျော့ ပေါ့ပေါ့ဆဆ အားထုတ်ကြ၍။ န အဓိဂန္တဗ္ဗေ၊ ရနိုင်ဖို့ရာ မဖြစ်နိုင်ပါပေ။ ဣဒံ နိဗ္ဗာနံ၊ ဇွဲအားသန်သူ လူချွန်များသာ ရရာအမှန် ပြည်နိဗ္ဗာန်ကို။ အပွေန ထာမသာ၊ ဇွဲမာန်ကိုလျှော့ ပေါ့ပေါ့တန်တန် သာမာန် စွမ်းအားမျိုးဖြင့်။ န အဓိဂန္တဗ္ဗ၊ သိမ်မွေ့နက်နဲ ခက်အခဲမို့ မလွဲစင်စစ် ရဖို့ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။

(၃၂) ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော ပရိဝဏ္ဏယီ သုစိံ၊
သမာဓိမာနန္တရိကည မာဟု။
သမာဓိနာ တေန သမော နဝိဇ္ဇတိ၊
ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၃၂) ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော၊ ဘုရားမြတ်သည်။ သုစိံ၊ ကိလေသာကင်း အလွန်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော။ ယံ သမာဓိံ၊ အကြင်အရိယာမဂ် သမာဓိကို။ ပရိဝဏ္ဏယီ၊ အနည်းနည်းထုတ်ဖော် ချီးကျူးတော်မူခဲ့လေပြီ။ ယံ သမာဓိံ၊ အကြင်အရိယာမဂ် သမာဓိကိုပင်။ အာနန္တရိကံ၊ မိမိ၏အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးတတ်သည့် အာနန္တရိကသမာဓိ ဟူ၍လည်း။ အာဟု၊ ဘုရားအဆူဆူ မိန့်တော်မူကုန်ပြီ။ တေန သမာဓိနာ၊ ထိုအရိယာမဂ် သမာဓိနှင့်။ သမော၊ တူညီသော သမာဓိမျိုးကား။ နဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိတော့ပေ။ ဓမ္မေ၊ အရိယာမဂ် တရားတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်း ဂုဏ်အပေါင်းသည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ-ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်သည် ကိလေသာကင်း အလွန် သန့်ရှင်း ဖြူစင်သော အရိယမဂ်သမာဓိကို အနည်းနည်း ထုတ်ဖော် ချီးကျူးတော်မူခဲ့၏။ ယင်း အရိယမဂ် သမာဓိကိုပင် မိမိအခြားမဲ့၌ အကျိုးကို ပေးတတ်သည့် အာနန္တရိကသမာဓိဟူ၍လည်း ဘုရားရှင်များ မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအရိယမဂ်သမာဓိနှင့် တူညီသော သမာဓိကား မရှိပေ။ အရိယမဂ်တရားတော်၌ ရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဤဂုဏ်ရည်လည်း ထူးမြတ်လှပေသည်။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါ တွေ ချမ်းသာပါစေ။

အရိယမဂ်ဂုဏ်ရည်

“ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော” စသည်ကား အရိယမဂ် ဂုဏ်တော်ကိုဆိုကာ သစ္စာပြုခြင်းတည်း။ မဂ္ဂဘာဝနာ (=မဂ်ကို မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်စေခြင်း) နှင့်ကင်း၍ နိဗ္ဗာန်မရနိုင်၊ အားလုံးသော ဗုဒ္ဓ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ သာဝကတို့သည် မဂ်တရားဖြင့်သာ နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ဆိုက်ရောက် ကြရ၏။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်တရားကို ဂုဏ်ပြုပြီးနောက် နိဗ္ဗာန်ကဲ့သို့ အရေးတကြီး ရအပ်, ပိုင်အပ် မြတ်နိုးအပ် လိုလားအပ်သော မဂ်တရားကို ဂုဏ်ပြုကာ သစ္စာဆိုတော်မူပြန်သည်။

ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌ

“ဗုဒ္ဓိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ” အရ သစ္စာလေးပါးကို သိတော်မူပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဗုဒ္ဓမည်၏။ ဘုရားရှင်၏ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်လည်း တပါတည်း အပြီးရောက်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် သစ္စားလေးပါးကိုပင် သိ၍ အရဟတ္တမဂ်ရပြီး ရဟန္တာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့မှာ ဤဗုဒ္ဓအမည်တော်နှင့် မသက်ဆိုင်တော့ပြီ။ ထိုဗုဒ္ဓသည်ပင် “ပသတ္ထာနံ၊ ချီးမွမ်းခံရသူတို့တွင်။ ဝိသေသော၊ ထူးခြားသာလွန် အမွန်အမြတ်ဆုံးတည်း” ဟူသော အနက်အရ သေဋ္ဌလည်း မည်ပြန်သည်။ (ဗုဒ္ဓေါ စ သော သေဋ္ဌော စာတိ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော)

တစ်နည်းအားဖြင့် ဗုဇ္ဈတီတိ ဗုဒ္ဓေါ (=သိတတ်သူ ဉာဏ်ရှိသူ)ဟူသော သာမည အနက်အားဖြင့် ဗုဒ္ဓအဖြစ် တစ်နည်းတစ်လမ်း ခေါ်ဆိုရသော အနုဗုဒ္ဓ (=ဘုရားမှတဆင့် သစ္စာသိရသော သာဝက), ပစ္စေကဗုဒ္ဓ (=နည်းညွှန်သူ မရှိပဲ မိမိဘာသာ သစ္စာသိနိုင်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ) သုတ ဗုဒ္ဓ (=ပရိယတ္တိဗဟုသုတ ရှိသော ပညာရှိရဟန်း) တို့တွင် ထူးချွန် ချီးမွမ်းအပ်သော အမြတ်ဆုံးဗုဒ္ဓ ဖြစ်သောကြောင့် ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌ အမည်ရသည်။ (ဗုဒ္ဓေသု၊ ဗုဒ္ဓတို့တွင်။ သေဋ္ဌော၊ အမြတ်ဆုံးတည်း။ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော၊ အမြတ်ဆုံးဗုဒ္ဓ) ဤဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော-ဖြင့် သဗ္ဗညုအဖြစ်ကိုပြ၍ အမှန်အတိုင်းတရားအားလုံး သိသည်ကို၎င်း, တရားမှန်ကိုသိသော ဗုဒ္ဓ၏ ညွှန်ပြသော နည်းလမ်းမှာ နည်းမှန်လမ်းကောင်း အစစ်ဖြစ်မည်ကို၎င်း, ထိုနည်းအရ လိုက်နာသူတို့ တကယ် အကျိုးရှိမည်ကို၎င်း သိစေခဲ့ရာ ထိုသို့သော အတုမဲ့ဗုဒ္ဓက ချီးကျူးအပ်သော မဂ်တရားမှာ အလွန်ကောင်းသော တရားဖြစ်မည် ဧကန်ဟု မဂ်ရကြောင်း အကျင့်များကို လိုက်နာကျင့်ကြရန် အများကို အားတတ်စေ၏။

ပရိဝဏ္ဏယီ သုစိံ

“ပရိဝဏ္ဏယီ” ဖြင့် ထိုထိုပါဠိ၌ အရိယမဂ်အား ချီးကျူးသည်ကိုပြ၍ နိဗ္ဗာန်ရောက်ရန် လမ်းတို့တွင် ဤအဋ္ဌင်္ဂိက အရိယမဂ်လမ်းကြောင်းမှာ ဘေးရန်ကင်းဝေး အေးချမ်း သာယာသော လမ်းတည်းဟု၎င်း မဂ်တို့တွင် အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ်သည် အမြတ်ဆုံးဟု၎င်း ဤသို့စသည်ဖြင့် ချီးကျူးတော်မူခဲ့သည်များကို ရည်သည်။

သုစိ-ဟူသော သာမညသဒ္ဒါဖြင့် သာမန်စင်ကြယ်ခြင်း တကယ်စင်စစ် စင်ကြယ်ခြင်း နှစ်မျိုးလုံးနှင့် ဆိုင်နေရာ မဂ်ကို ချီးကျူးသော သုစိ ဖြစ်ခြင်း ဘုရားရှင် ချီးကျူးလောက်အောင် စင်ကြယ်သော စင်ကြယ်ခြင်းဖြစ်၍ တကယ်စင်ကြယ်ခြင်းကို ယူရမည်ဟု “ကိလေသမလသမုစ္ဆေဒကရဏတော၊ ကိလေသာ အညစ်အကြေးတို့ကို ဖြတ်တောက် ပယ်ရှားမှု ပြုတတ်သောကြောင့်။ အစ္စန္တဝေါဒါနံ၊ စင်စစ် ဖြူစင်လှသော”ဟု သုစိကို အဋ္ဌကထာ ဖွင့်ပြသည်။

လောကီကုသိုလ်များ၏ ကိလေသာပယ်မှုမှာ တဒင်္ဂမျှသာ။ ၎င်းတို့မှာ အနုသယခေါ် အငုပ်ဓာတ်ကို အသေမသတ်နိုင်သဖြင့် နောက်ထပ် ပေါ် လာရစမြဲပင်။ မဂ်ကား တစ်ခါတည်း အငုပ်ဓတ်ကိုပင် အပြုတ်သတ်နိုင်၍ တကယ် စင်ကြယ်သောတရား ဖြစ်ရပေသည်။

ဤ၌ “သုစီတိ ပရိဝဏ္ဏ”ဟု ဖွင့်သော ပရိတ်ဋီကာအရ “သုစိံ=စင်ကြယ်၏”ဟူ၍ဟု ပရိဝဏ္ဏယီ၏ ချီးမွမ်းပုံ အာကာရအဖြစ် သုစိံကို အနက်ပေးကြ၏။ အဋ္ဌကထာ၌ ပရိဝဏ္ဏအရ ချီးကျူးပုံကို ဆိုခဲ့ပြီးအတိုင်း ပါဠိလာမဂ်၏ ဂုဏ်ရည်များကိုသာ ဖွင့်၏။ သုစိံကိုကား ယံ=သမာဓိံ၏ ဝိသေသနအဖြစ် တေန သုစိနာ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌပရိဝဏ္ဏိတေန ဇာနန္တရိကသမာဓိနာ-ဖြင့် သိစေ၏။ ထို့ကြောင့် “သုစိံ၊ အလွန်စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော။ ယံ သမာဓိ၊ ကို” ဟု ယံ-၏ ဝိသေသနအဖြစ် ပေးခဲ့၏။

အာနန္တရိက

အာနန္တရိကညမာဟု ၌အာနန္တရိကံ+ယံ+အာဟု-ဖြတ်။ နိဂ္ဂဟိတ်သည် ယ-နှင့်အတူ ဉ-ဖြစ်၍ ဒွေဘော်လာသည်။ အနန္တရဖလသည် ဖလနောက်ပုဒ်ကျေ၍ အနန္တရဖြစ်၏။ အနန္တရံ အဿ အတ္တီတိ အာနန္တရိကော။
အဿ၊ ထိုမဂ်အား။ အနန္တရံ၊ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်သောအကျိုးသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ အာနန္တရိကော၊ ကမည်၏။ “မိမိအခြားမဲ့ဖြစ်သော ဖိုလ်ဟူသော အကျိုးရှိ၏ ဟူ၍”ဟု အာနန္တရိကံကို သဒ္ဒါနက် ပေးနိုင်၏။

အခြားကုသိုလ်များမှာ ဖြစ်ပြီးနောက် ကာလတပါးသို့ရောက်မှ အကျိုးပေးကြ၏။ ဒိဋ္ဌဓမ္မကံမျိုးပင် နှစ်, ရက်, နာရီ, မိနစ်စသည် ကွာခြားဆိုင်းငံ့ပြီးမှ အကျိုးပေးတတ်၏။ ဤမဂ်ကား မိမိဖြစ်ပြီးလျှင် ပြီးခြင်း ကာလမခြားပဲ အကျိုးပေးတတ်သည်မှာ ထူးခြားသော ဂုဏ်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်၏။ ဤအာနန္တရိကဂုဏ်သည်ပင် တရားဂုဏ်တော်ခြောက်ပါး၌ အကာလိက (=အခါမလင့် အကျိုးကို ပေးတတ်သော တရား)ဟု မဂ် အတွက် သီးခြားဂုဏ်တစ်ရပ်အဖြစ် ပါဝင်၏။ ဤသို့ အကျိုးပေးနိုင်သည်မှာလည်း မဂ်၏ အရှိန်အဝါ အာနုဘော် ကြီးမားသောကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ကိလေသာပယ်သတ်ရေး၌ ၎င်းသည် တစ်ခါတည်း တစ်ကြိမ်တည်းဖြင့် အပြီးသတ် အကြွင်းမဲ့ ပယ်နိုင်ခြင်းဖြစ်၏။

မဂ်ပယ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာရသော အငြိမ်းဓာတ် အရသာကို ဖိုလ်က ခံစားရ၏၊ အကြောင်းကောင်းလျှင် အကျိုးလည်း ကောင်းမြဲ ဖြစ်ရာ အကြောင်းမဂ်ကို ချီးမွမ်းလျှင် အကျိုးဖိုလ်ကိုလည်း အဝိနာဘာဝအားဖြင့် ချီးမွှမ်းပြီး ဖြစ်တော့သည်။

ကမ္ဘာကိုတန့်ထားနိုင်သောပုဂ္ဂိုလ်

မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ ဧကန်ပုံသေ အကျိုးကို ပေးတတ်သောကြောင့် မဂ်ဖြစ်သောအခါ ဖိုလ်ဖြစ်မလာရန် တားမြစ်နိုင်သော အန္တရာယ်ဟု တစ်စုံတစ်ရာမရှိနိုင်၊ ထို့ကြောင့် မဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဌိတကပ္ပီ (=တည်နေသော ကမ္ဘာရှိသောပုဂ္ဂိုလ် ပျက်တော့မည့် ကမ္ဘာကို မပျက်သေးအောင် တန့်ရပ်ထားနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်)ဟု ဟောတော်မူ၏။ ပုဂ္ဂိုလ်ကလည်း မဂ်သို့အဆိုက် ကမ္ဘာကလည်း လောင်ကျွမ်းပျက်စီးချိန် ရောက်နေလျှင် ဖိုလ်မရောက်သေးခင် ကမ္ဘာက မပျက်သေးပဲ ဆိုင်းငံ့နေရ၏၊ ထို့ကြောင့် ဌိတကပ္ပီ (=ကမ္ဘာကို တန့်ရပ်ထားနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်) ဆိုသည်။(ပုဂ္ဂလပညတ် အဘိ၊ပု၊၁၁၆။အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၈။) လုံးလုံး ကမ္ဘာမပျက်အောင် တားထားနိုင် သည်ကား မဟုတ်၊ မဂ္ဂဝီထိနှင့် ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ်ငါးပါး တိုင်အောင်မျှ တန့်ထားနိုင်သည်ကို ဆိုသည်။ သာသနာရှိစဉ် ကမ္ဘာပျက်သည်ကား မရှိ၊ သို့သော် ဤအဖြစ်မျိုးပင် ဖြစ်စေဦးတော့ မဂ်ပုဂ္ဂိုလ်မှာ အန္တရာယ် မဖြစ်နိုင်ဟု အန္တရာယ်မရှိသည်၏အဖြစ်ကို ပြလို၍ ဟောခြင်းဖြစ်၏။

အတုမဲ သမာဓိ

မိမိက အလွန်စင်ကြယ်ခြင်း မိမိကဲ့သို့ အလွန်စင်ကြယ်သော ဖိုလ်အကျိုးကို ပေးတတ်ခြင်း သို့ပေးရာ၌ ကာလမခြား တဆက်တည်း အကျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းစသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဤအရိယမဂ်ကား အတုမဲ့သမာဓိ ဖြစ်ရာ “သမာဓိနာ တေန သမော န ဝိဇ္ဇတိ”ဟု ဂုဏ်ပြုသည်။ ဤအရိယမဂ် သမာဓိနှင့် အကျိုးဂုဏ်ရည် တူညီသော ရူပါဝစရ, အရူပါဝစရ သမာဓိမရှိ၊ ဘာကြောင့်နည်း ထို ရူပသမာဓိ အရူပသမာဓိတို့ကို ပွါးစေခြင်းကြောင့် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဖြစ်ရသူပင် ဖြစ်စေကာ နောင်ငရဲစသည်၌ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့်၎င်း ဤအရဟတ္တမဂ်သမာဓိကို ပွါးခြင်းကြောင့် အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်မှာ အလုံးစုံသော ပဋိသန္ဓေတို့ကို အရှင်းပယ်နိုင်သောကြောင့်၎င်း ဤမဂ် သမာဓိနှင့်တူသော သမာဓိမရှိဟု အဋ္ဌကထာ အကြောင်းပြ၏။

မဂ်အကုန်ယူ

ဤ အဋ္ဌကထာ အကြောင်းပြ၌ အရဟတ္တမဂ်၏ အစွမ်းကို ထုတ်ပြခြင်းမှာ … မဂ်လေးပါးထဲမှ အ ကောင်းဆုံးကို ပြလိုသောကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသအားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ချက် ပြခြင်းဖြစ်၏။ ဤနှိုင်းယှဉ်ချက်ကို ကြည့်၍ “ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော”၌ ယံ ဖြင့် အရဟတ္တမဂ် သမာဓိကိုသာ ပရိတ်ဋီကာဆရာ စွဲယူခဲ့၏။ သုစိ၊ အာနန္တရိက စသော ဂုဏ်ရည်များမှာအောက်မဂ်များ၌လည်း ရှိနေသည်သာ။ ရူပ၊ အရူပ သမာဓိများမှာ သောတာပတ္တိမဂ်ကိုပင် ဂုဏ်အားဖြင့် မမီနိုင်။ထို မဂ်ခဏ၌ ဒိဋ္ဌိစသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်နိုင်ခြင်း, ခန္ဓာအဘိသင်္ခါရ တို့ကို ပယ်စွန့်နိုင်ခြင်း ထို့ကြောင့်ပင် ထို မဂ်ရပြီး ပုဂ္ဂိုလ်သည် အပါယ်မှ လွတ်ခြင်းစသော ဂုဏ်များမှာ ရူပါဝစရ အရူပါဝစရ သမာဓိတို့၌ မရှိသော ဂုဏ်များပင်ဖြစ်သည်။ သင်္ခတတရားတို့တွင် အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ်သည် အမြတ်ဆုံး အဖြစ် ဟောသော ဒေသနာ၌ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ်မှာ … မဂ်၌ လေးပါးလုံးမှ အဋ္ဌင်္ဂိကသာ ဖြစ်ပေသည်။ ဤအကြောင်းများကြောင့် “ယံ၊ အကြင် အရိယမဂ်သမာဓိ ကို”ဟု မဂ်သမာဓိ အကုန်စွဲ၍ အနက်ဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ယာဉ်ရထားတော်မြတ်

ဤသာသနာ၌ နိဗ္ဗာနဓာတ်ကား ပြောမယုံ ကြုံဘူးမှသိ ဆိုသကဲ့သို့ တကယ်တွေ့ရသူတို့၌သာ အလွန်ထူးမြတ်သော သဘာဝဓမ္မအဖြစ် သိရှိကြရ၏၊ ထိုနိဗ္ဗာန်ကို ဆိုက်တွေ့ရေး၌ အရိယမဂ်မှာ အလွန်ထူးမြတ်သော ယာဉ်ရထားကောင်းပင်ဖြစ်ရာ ထိုယာဉ်ရထားကို ပိုင်အောင် ကြိုးစားကြဖို့ ဘုရားရှင်က အထပ်ထပ်အခါခါ မိန့်မှာတော်မူလျက် ရှိ၏။ ထို မဂ်ယာဉ်ရထားသို့ ရောက်ဖို့ရာ ဝိပဿနာ (ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ)ဟူသော ယာဉ်ရထားများကိုလည်း ဆင်ထားပြီး အစဉ် သွားကြဖို့ ရှင်တော်ဘုရားက လမ်းပြခဲ့၏။ ထိုယာဉ်များကို ကိုယ်အား စိတ်အား ဝီရိယနှစ်ပါးဖြင့် ကြိုးစား မောင်းနှင် တွင်တွင်ကြီး သွားကြလျှင် နိဗ္ဗာန်ဆိုက်ရေး ဝေးလှမည် မဟုတ်ကြောင်းကိုလည်း ဘုရားရှင်က ဝန်ခံတော်မူလျက် ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုယာဉ်များဖြင့် နိဗ္ဗာန်ဆိုက်ကာ သံသရာမှ လွတ်မြောက် သွားတော်မူကြသော အရိယာအရှင်တို့ကို အစဉ်အားကျလျက် မဂ်ယာဉ်ရထား ဆင်ထားကာ အစဉ်သွားနိုင်ကြ၍ နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေ။

ဧတဒတ္တနိ သမ္ဘူတံ၊ ဗြဟ္မယာနံ အနုတ္တရံ။
နိယျန္တိ ဓီရာ လောကမှာ၊ အညဒတ္ထု၊ ဇယံ ဇယံ။
မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် (သံ၊၃၊၆)

(ယေသံ ဓီရာနံ၊ အရိယမဂ္ဂင် စက်ရှင်တပ်ထား မြတ်ရထားကို လိုလားခုံမင် အကြင်ပညာရှင်တို့အား)။ အတ္တနိ သမ္ဘူတံ၊ ကိုယ်စွမ်း လုံ့လ အသုံးချသဖြင့် လုံးဝစုံလင် မိမိတွင်ဖြစ်ပေါ်လာသော။ အနုတ္တရံ၊ ထွတ်ဆုံးနိဗ္ဗာန် ရောက်ကြောင်းမှန်၍ တုရန်ယှဉ်ထား ယာဉ်တစ်ပါးဟု အစားရှာမရ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ပေထသော။ ဧတံ ဗြဟ္မယာနံ၊ အရိယမဂ္ဂင် စက်ရှင်ဆင်ထား ထိုယာဉ်ရထားတော်မြတ်သည်။ အတ္ထိ၊ ကိုယ်ပိုင်မြင်အား အထင်အရှား ရှိပေ၏။ တေဓီရာ၊ အရိယမဂ္ဂင် စက်ရှင်ဆင်ထား ထိုပညာရှင်အများတို့သည်။ အညဒတ္ထု၊ စင်စစ်ဧကန် အမှန်ပင်။ ဇယံ ဇယံ၊ ကိလေသာစုံ ရန်သူပုန်ကို အကုန်တိုက်ဖျက် အောင်လျက်, အောင်လျက်သာ။ လောကမှာ၊ အမြဲကြုံရ ဘေးဒုက္ခဖြင့် သောကမကင်း လောကတွင်းမှ။ နိယန္တိ၊ ဒုက္ခဘက်ဆီ ပြန်မလည်ပဲ အမြဲ အေးလျက် သက်သာရာရ လွတ်မြောက်တော် မူကြလေကုန်သတည်း။

(၃၃) ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌ သတံ ပသတ္ထာ၊
စတ္တာရိ ဧတာနိ ယုဂါနိ ဟောန္တိ။
တေ ဒက္ခိဏေယျာ သုဂတဿ သာဝကာ၊
ဧတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၃၃) သတံ၊ ဘုရားအစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့သည်။ ပသတ္ထာ၊ ချီးမွန်းအပ်ကုန်သော။ ယေ ပုဂ္ဂလာ၊ အကြင်အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ အဋ္ဌ၊ ရှစ်ယောက်တို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ ဧတာနိ၊ ဤအရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ စတ္တာရိ ယုဂါနိ၊ မဂ်ဖိုလ်နှစ်လီ အညီတွဲကုန် လေးစုံတို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ သုဂတဿ၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကာ၊ တပည့်သာဝက ဖြစ်ကြကုန်သော။ တေ ပုဂ္ဂလာ၊ ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဒက္ခိဏေယျာ၊ ကံနှင့်အကျိုး မျှော်ကိုးရည်သန် အလှူကောင်း အလှူမှန်ကို ခံတော်မူထိုက်ကြပေကုန်၏။ ဧတေသု၊ ထိုအရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌။ ဒိန္နာနိ၊ လှူအပ်သမျှ အလှူဒါနတို့သည်။ မဟပ္ဖလာနိ၊ ကြီးကျယ်ဖွံ့ဖြိုးသည့် အကျိုးရှိကြကုန်၏။ သံဃေ၊ အရိယာသံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်တော်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ-ဘုရား အစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့ ချီးမွမ်း အပ်သော အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်များကား ရှစ်ပါးဖြစ်ရာ (ထို အရိယာများကား) အစုံအားဖြင့် လေးစုံဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သာဝက ဖြစ်ကြသော ထိုအရိယာတို့ကား အလှူကောင်း အလှူမှန်ကို ခံတော်မူထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များပင်တည်း။ ထိုအရိယာတို့၌ လှူအပ်သမျှ အလှူဒါနတို့ကား အကျိုးကြီးမားလှပေသည်။ အရိယာ သံဃာတော်၌ ရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဤဂုဏ်ရည်သည်လည်း ထူးမြတ်လှပါပေသည်။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ။

အရိယာသံဃာဂုဏ်တော်

မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ဓမ္မတို့ကား ပုဂ္ဂိုလ်ကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ရသော တရားများဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုတရားများ၏တည်ရာ သံဃာ၏ ဂုဏ်ကိုဖော်လျက် သစ္စာတဖန် ပြုလိုပြန်၍ “ယေ ပုဂ္ဂလာ” စသည်ကို ဟောတော်မူသည်။

အရိယာအဖြစ်

“ယေ ပုဂ္ဂလာ”၌ ပုဂ္ဂလသာမည-ဖြစ်သော်လည်း အဋ္ဌ စတ္တာရိ ယုဂါနိ-ဒက္ခိဏေယျာ စသောပုဒ်များအရ အရိယာဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကို ဟောသည်။ အရိယာ၏ အနက်မှာ ပရိသုဒ္ဓ(=စင်ကြယ်ခြင်း) အနက်ဖြစ်ရာ စင်ကြယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များပင်တည်း။ ပုထု+ဇန+။ ပုထု=ကိလေသာ အများအပြား တို့ကို။ ဇန=ဖြစ်စေသူ။ ကိလေသာ ထူပြောလှသော ပုထုဇဉ်အဖြစ်မှ ကိလေသာတို့ကို ပယ်ရှားနိုင်ခြင်းကြောင့် စင်ကြယ်သော အရိယာအဖြစ် တစ်ပါးသို့ ဆိုက်ရောက်သူများဟု ဆိုလို၏။ ထိုအရိယာအဖြစ် ရောက်ရန် ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခါနိုင်ကြောင်း အလုပ်ကို လုပ်ရ၏။ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာတို့၏ အရှိအဖြစ်ကို မမြင်, မရှိသော အတွေး အကြံ စိတ်၏ ဖန်တီးချက်တွေကို မြင်နေရ၍ ကိလေသာများဖြစ်ရ၏။ အမှန် ရှိသော ရုပ်နာမ်ကိုသာ ရှုမှတ်ဆင်ခြင်နေသော် ကိလေသာ ဖြစ်ခွင့်မရ။ ထို ရုပ်နမ်တို့ကို အမှန်အတိုင်း ရှုနေသောဉာဏ်က ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခွါလျက်ရှိနေ၏။ ထိုဉာဏ်ကို ဝိပဿနာ (=အနိစ္စ စသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ရှုသော) ဉာဏ်ဟု ဆို၏။ ထိုဝိပဿနာဖြင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်လျက်ရှိနေရာ ဉာဏ်အဆင့်ဆင့် တက်၍ အားရှိလာသောအခါ သင်္ခါရတို့ကို ရှုမြင်နေသောဉာဏ်မှ သင်္ခါရတို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်သော မဂ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်ရတော့သည်။ ပဌမဆုံး ရောက်သောမဂ်မှာ သောတာပတ္တိမဂ်တည်း။ (သောတာပတ္တိ မဂ္ဂ။ သောတ=အရိယာမဂ်သို့။ အာပတ္တိ=အစဦးရောက်သော။ မဂ္ဂ=မဂ်။)

ဤမဂ်အခိုက်မှာ စိတ်တစ်ခုစာမျှ... အလွန်တိုတောင်း လျင်မြန်လှ၏။ ထိုအခိုက်ကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်မှာ ထိုစိတ်၏ ထူးခြားချက် အရပင်တည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ရှေ့မှ ဂေါတြဘူဖြစ်၏။ ထိုဂေါတြဘူကား ဝိပဿနာ၏ နောက်ဆုံးဖြစ်ရာ ထိုစိတ်သည် ရှေးဝိပဿနာတွေ ယူနေကျ သင်္ခါရအာရုံကို လွှတ်ကာ နိဗ္ဗာန်အာရုံကို စယူလိုက်၏။ ထိုသို့ စယူလိုက်ခြင်းဖြင့် ပုထုဇဉ်အဖြစ် ဤတွင် နေရစ်တော့ဟု ကန့်သတ်ကာ မိမိယူထားသော နိဗ္ဗာန်အာရုံကို မဂ်သို့ ပြောင်းပေးလိုက်၏။ မဂ်က ထိုနိဗ္ဗာန်အာရုံကို ယူကာ ဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ စသော ကိလေသာ အချို့ကို သတ်တော့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ထိုအခိုက်မှာ ကိလေသာ များသူအဖြစ် (=ပုထုဇဉ်ဘဝ)မှ ကိလေသာစင်သူ အဖြစ် (=အရိယာဘဝ)သို့ ရောက်ခဲ့ရသည်ဖြစ်ရာ ၎င်းကို … သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌ (=သောတာပတ္တိမဂ်၌တည်သော) ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဆိုရ၏။

အခြားအရိယများ

မဂ်သည် ချက်ခြင်း အကျိုးပေမြဲ .. ဖြစ်ရာ မဂ်ဖြစ်ပြီးလျှင် ဖိုလ် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် ဆက်၍ ဖြစ်ရ၏။ ထိုဖိုလ်မှစ၍ သောတာပတ္တိဖလ (=သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်သော) ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဆိုရပြီး၊ ၎င်းဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင် သောတာပန် ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ မဂ်ခဏသည် မပြောပလောက်သော အခိုက်အတန့်မျှသာ ဖြစ်၍ ဖိုလ်နှင့်ပေါင်းကာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတည်းအဖြစ် ဆိုလိုက်ပါတော့လောဟု ဆိုရန်ရှိ၏။ မဂ်သည် ခဏမျှ ဖြစ်လိုက်သော်လည်း ထိုခဏအတွင်း ဖြစ်ရသော မဂ်အာနုဘော်ကား အလွန်ကြီးမားလှ၏။ ထို့ပြင် မဂ်နှင့်ဖိုလ်ကား အခြေအနေမတူ ခြားနားကွဲပြားချက် ရှိနေ၏။

မဂ်၏ ကိလေသာကို ပယ်နိုင်သော သတ္တိမျိုး ဖိုလ်၌မရှိ၊ မဂ်က ကိလေသာကို ပယ်လိုက်သဖြင့် ထိုကိလေသာတွေ ငြိမ်းအေးမှ နိဗ္ဗာန် အရသာ ခံစားရမှုတွေ ဖိုလ်က ဆက်ခံ သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်၏။ လောက၌ ကောင်းမှုပြုခိုက် ကောင်းမှုပြုသူဖြစ်၍ နောင်အကျိုးခံစားရသူ အဖြစ် အကြောင်းအကျိုးအရ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးစီ ကွဲပြားရသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း အကြောင်းမဂ်နှင့် အကျိုးဖိုလ် အရ ပုဂ္ဂိုလ်ခွဲရခြင်းဖြစ်သည်။ သောတာပတ္တိမဂ် ဖိုလ် ရပြီးသော သောတာပန်သည် ထိုနေရာ တထိုင်တည်းမှာဖြစ်စေ နောင်အခါဖြစ်စေ ကာမရာဂ, ဗျာပါဒတို့ကို ခေါင်းပါးစေခြင်းငှါ ဒုတိယဘုံ (သကဒါဂါမိဖိုလ်)သို့ ရောက်ခြင်းငှါ အားထုတ်၍ မဂ်ရလာပြန်သော် ထိုမဂ်ကား သကဒါဂါမိမဂ်ဖြစ်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မှာ သောတာပန်ဘဝမှ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌ (=သကဒါဂါမိမဂ်၌ တည်သော) ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရောက်ရသည်။ (သကဒါဂါမိမဂ္ဂ။ သကိံ=တစ်ကြိမ်သာ။ အာဂါမိ=ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအနေလာသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ မဂ္ဂ=မဂ်။ ) ထိုမဂ်သည် ကိလေသာအသစ်ကို မပယ်သော်လည်း ရာဂ, ဒေါသ, မောဟတို့ကို ပါးအောင် ပြုသည်။ ထို့နောက် ဖိုလ်ရသောအခါမှစ၍ သကဒါဂါမိဖလဋ္ဌ (=သကဒါဂါမိဖိုလ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်) ဖြစ်ရသည်။ ၎င်းကိုပင် သကဒါဂါမ်ဟု ခေါ်ရ၏။

ထိုသကဒါဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးနည်းတူ ဝိပဿနာ အားထုတ်၍ နောက်တစ်ကြိမ် မဂ်ရလတ်သော် ထိုမဂ်ကား အနာဂါမိမဂ်ဖြစ်၍ ထိုမဂ်နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌ (=အနာဂါမိမဂ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်)ဟု ဆိုရ၏။ ဖိုလ်ရောက်သောအခါ အနာဂါမိဖလဋ္ဌ (=အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်)ဟု ဆိုရ၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင် အနာဂါမ်ဟု ဆိုသည်။ (န အာဂါမိ=ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအနေ မလာတော့ပြီ ဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်)။ ကာမရာဂနှင့် ဒေါသတို့ကို အကြွင်းမဲ့ သတ်နိုင်၍ ကာမဘုံမှာ မဖြစ်တော့ပြီ။ ဤဘဝမှ စုတေလျင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ဖြစ်ရ၏။ အလိုရှိလျှင် အခြား ဗြဟ္မာ့ဘုံများမှာလည်း ဖြစ်နိုင်၏။

ထို့အတူ ဆက်အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဂ်ရလတ်သော် ထိုမဂ်ကား အရဟတ္တမဂ်ဖြစ်၍ အနာဂါမ်အဖြစ်မှ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌ (=အရဟတ္တမဂ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်)အဖြစ် ရောက်ရသည်။ ဤမဂ်ကား ကိလေသာအလုံးစုံ အကုန်သတ်နိုင်၍ ၎င်း၏ ဖိုလ်မှစ၍ အရဟတ္တဖလဋ္ဌ (=အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်)ဟု ဆိုရသည်။ ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်ပင်တည်း။ (အရဟတ္တ၊အရဟ=ရဟန္တာ၊ တ္ထ=ဖြစ်ကြောင်း မဂ်ဖိုလ်) ဤပုဂ္ဂိုလ်ကား အကျင့်စခန်းတွင် လမ်းဆုံး အမြတ်ဆုံး ပန်းတိုင် လှမ်းကိုင်ရယူပြီး ဖြစ်သောကြောင့် သာသနာ့ကိစ္စ အပြီးတိုင်ရောက်ရှိလာ သော အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျ (=အမြတ်ဆုံး အလှူခံ) ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုဂ္ဂိုလ်အသီးသီးအားဖြင့် ရှစ်ယောက်။ မဂ်ဖိုလ်အတွဲအားဖြင့် လေးစုံဖြစ်၍ “ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌ စတ္တာရိ ယုဂါနိ”ဟု ဆိုသည်။

သတံပသတ္ထာ

မိမိကဂုဏ်ရှိနေလျှင် သူတစ်ပါး၏ဂုဏ်ကို ပိုမိုနားလည် နိုင်၏။ သံဃာ့ဂုဏ်ကို သံဃာရထားသော တရား မျိုးတွေ ရထားသူများက အတိအကျ သိကြမည်မှာ သေချာ၍ သူတော်ကောင်းအရ ဘုရား, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ, သာဝကများကို ယူ၊ အခြား နတ်လူများလည်း ချီးမွမ်းအပ်သည်ပင်။ မိမိက မဂ်ဖိုလ်မရသော်လည်း ရသူပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြင်းအရာကို မြင်၍ မှန်းဆကြည်ညို ချီးမွမ်းနိုင်၏။ အရှင်သာရိပုတ္တရာအလောင်းမှာ အရှင်အဿဇိကို မြင်ရသောအခါ ဣန္ဒြေတို့၏ ကြည်လင်ပုံသွားပုံလာပုံ ကြည့်ပုံ ရှုပုံ စသော အမူအရာတို့၏ သူတကာနှင့်မတူ တမူထူးခြား သိမ်မွေ့ပုံများကို မြင်ရ၍ ဤပုဂ္ဂိုလ် သန္တာန်မှာ တရားထူးရှိလိမ့်မည်ဟု သိရ၏။ အရှင်သာရိပုတ္တရာအလောင်း တရားထူးရပြီး ပြန်လာသည်ကို မြင်ရသောအခါ သူ၏ဣန္ဒြေ အရေအဆင်း ထူးခြားပုံကို မြင်ရသော အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန် အလောင်းက အမတတရား တွေ့ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း မှန်းဆသိရှိနိုင်၏။ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ် ဓမ္မစကြာတရား ဟောရန် ကြွတော်မူစဉ် လမ်းခရီး၌ ဥပကနှင့် တွေ့သောအခါ ဘုရားရှင်၏ ကြည်လင်သော ဣနွေတို့ကို တွေ့ရသော ဥပကမှာ ဘုရားရှင်၏ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးအဖြစ်ကို သိခဲ့၏။

သီဟိုဠ်ကျွန်း ကဿကလိုဏ်၌ သီတင်းသုံးသော အယျမိတ္တမထေရ်ကို ဥပါသိကာမတစ်ဦးက သားအရင်းပမာ ဆွမ်းဝတ်ပြုနေ၏။ တစ်နေ့သ၌ မထေရ် ဆွမ်းခံကြွလာစဉ် တောသွားခါနီး မိခင်က မိမိအဖို့ ဆန်ကွဲနှင့် ဟင်းရွက်ရောချက်သော ယာဂု စီမံထားရန်နှင့် အရှင့်အတွက် နို့ထောပတ်-တင်လဲတို့ဖြင့် ဆွမ်းလှူရန် သမီးအား မှာကြားနေသော စကားကို ကြားရသောအခါ အရှင်မှာ သံဝေဂဖြစ်ကာ “ရဟန္တာ မဖြစ်ပဲ ဆွမ်းကို မစား"ဟု ပြန်၍ တရားအားထုတ်ရာ မကြာမီပင် ရဟန္တာဖြစ်၍ ဆွမ်းခံကြွခဲ့၏။ မိခင် တောမှပြန်သောအခါ သမီးက “ယနေ့ အရှင်၏ ဣန္ဒြေ မျက်နှာအရေအဆင်းများမှာ လွန်စွာ ကြည်လင်လျက်ရှိကြောင်း”ပြောပြရာ မိခင်က ရဟန်းကိစ္စပြီးကြောင်းသိ၍ “အေး သမီးမောင်တော် သာသနာမှာ ပျော်ပြီ၊ မငြီးငွေ့တော့ဘူး”ဟု ဆိုကြောင်း လာ၏။ (ဒီဃနိကာယ် မဟာဝဂ္ဂဋ္ဌကထာ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်- ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၉)

အချို့ မသိ

ကိလေသာစင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့စိတ်မှာ ဒန္တ (= အလွန် ယဉ်ကျေးပြီး) ဖြစ်ခဲ့ရာ ကိုယ်အမူအရာ ဣန္ဒြေများ ထူးခြား သိမ်မွေ့နေ၍ ထိုဣန္ဒြေများသည်ပင် မြင်ရသူတို့၏ချီးမွမ်းဖွယ် ဖြစ်နေရပေသည်။ သို့သော် တစ်ရံတစ်ခါ မိမိက အမှတ်တမဲ့ကြောင့် ဖြစ်စေ ထိုရဟန္တာ၏ သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် မထူးခြားသော အပြုအမူစသည်ကြောင့် ဖြစ်စေ သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်အနေ ထင်မြင်တတ်သည်လည်း ရှိတတ်သေး၏။

မထေရ်ကြီးနှင့်အတူ ဆွမ်းခံကြွသော ရဟန်းငယ်တစ်ပါးသည် လေနာရှိ၍ မိမိနှင့်သပ္ပါယဖြစ်သော ယာဂုကို မအေးမီ ဘုဉ်းပေးမှပဲဟု သစ်တုံးတစ်ခုမှာ ထိုင်၍ ဘုဉ်းပေးနေသော မထေရ်ကြီးကို ကဲ့ရဲ့၏။ ကျောင်းပြန်ရောက်သောအခါ မထေရ်ကြီးက “ငါ့ရှင် ဤသာသနာမှာ ဘယ်မျှလောက် တည်ရာရနေပြီလဲ”ဟုမေး၏။ “မိမိသောတာပန်ဖြစ်ကြောင်း” လျှေက်ထား သောအခါ “သို့ဖြစ်လျှင် အထက်မဂ်အတွက် အားမထုတ်နှင့်တော့”ဟုမိန့်၏။ “အဘယ့်ကြောင့်ပါနည်း”ဟု လျှောက်သော် “ငါ့ရှင်ရဟန္တာကို စွပ်စွဲကဲ့ရဲ့ မိချေပြီ”ဟု အမိန့်ရှိမှ ဝန်ချကန်တော့လေတော့၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၅၅)

ထိုမှတစ်ပါး ရဟန္တာ မထေရ်ကြီးနှင့်အတူ ဆွမ်းခံသွားစဉ် ထိုရဟန္တာ၏ အလုပ်အကျွေး တောထွက်ရဟန်းကြီးက “အရှင်ဘုရား အရိယာဆိုသည်မှာ ဘယ်လိုပုဂ္ဂိုလ်ပါလဲ”ဟု မေး၏။ “ဤလောက၌ အချို့ သက်ကြီးအိုမှာ အရိယာတို့၏ သပိတ်သင်္ကန်းကိုင်ကာ ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်ပြုလျက် အတူသွားနေရပါသော်လည်း အရိယာမှန်း မသိ၊ ဤမျှ အသိခက်သည်”ဟု မိန့်၏။ သို့မိန့်လျက်နှင့်ပင် ထိုရဟန်းကြီးက မသိဆို၏။ ဤအချက်များဖြင့် စေတောပရိယဉာဏ်ရ၍ ဖြစ်စေ ဆွေးနွေးခြင်းကြောင့် ဖြစ်စေ အရိယာအဖြစ် သိခွင့်ရှိသော်လည်း သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ အရိယာအဖြစ်ကို မှန်းဆရာ၌ မှန်သည်လည်းရှိ မှားသည်လည်း ရှိပေလိမ့်မည်။(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၈)

အရိယာ ၁၀၈

အဋ္ဌကထာ၌ “ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌသတံ”ဝယ် အဋ္ဌနှင့် သတံ-တွဲ၍ အရိယာ တစ်ရာ့ရှစ်ယောက်အဖြစ် တစ်နည်း ဖွင့်ပြ၏။ ထိုအဖွင့်အရ “ပသတ္ထာ၊ ချီးမွမ်းအပ်ကုန်သော။ ယေ ပုဂ္ဂလာ၊ အကြင်အရိယာဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ အဋ္ဌသတံ၊ တစ်ရာ့ရှစ်ယောက်တို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏” ဟု ပေး။ တစ်ရာ့ရှစ်ယောက်ဖြစ်အောင် မြှောက်ပုံ တွက်ပုံများကို ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၅၂။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၈၁-များ၌ ကြည့်ရှု ပါလေ။

ဤ၌ သဒ္ဒါအနက်တို့၏ ဆန်းကြယ်ပုံကိုသိ၍ သဒ္ဒကောသလ္လဉာဏ် အတ္ထကောသလ္လဉာဏ်ရရေး ရည်မျှော်တွေးလျက် ဖွင့်ပြခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထိုအခါက တရားနာ နတ်လူများကား ဤမျှ ဝေဖန်မြှောက်ပွား တွက်ခြင်းအားဖြင့် တစ်ရာ့ရှစ်ယောက်အဖြစ် သိကြသည်ဟုကား မဆိုလို။ သူတော်ကောင်းတို့ ချီးမွမ်းအပ်သည်ဟူသော အနက်ကိုသာ သိနားလည် ကြပါလိမ့်မည်။

ချီးမွမ်းခံရခြင်း

သူတော်ကောင်းတို့၏ ချီးမွမ်းခြင်းကို ခံရခြင်းမှာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ရှိနေသော သီလစသော ဂုဏ်တို့ကြောင့်ပင်ဖြစ်၏။ စကားဝါပန်းနှင့် နှင်းဆီပန်းတို့၌ အဆင်းအနံ့များ ရှိ သကဲ့သို့ အရိယာတို့၌ သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာများရှိခဲ့ရာ အဆင်းအနံ့ ရှိသောပန်းကို လူတို့ မြတ်နိုးအပ်သကဲ့သို့ ထိုသီလစသည့် ဂုဏ်ရည်ရှိသော အရိယာအရှင်များလည်း နတ်လူတို့၏ ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကို ခံယူရပေသည်။

ဒက္ခိဏေယျပုဂ္ဂိုလ်

“ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါ့ကို ဆေးကုပေးလိမ့်မည် ငါခိုင်းရာ လုပ်ပေးလိမ့်မည်”ဟူသော တစ်စုံတစ်ခု တောင့်တချက်ဖြင့် လှူသောအလှူကို ဒက္ခိဏာမဆို၊ ကံ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်၍ လှူသော အလှူကိုသာ ဒက္ခိဏာဆိုသည်။ ဤစကားဖြင့် ဒက္ခိဏာအရ အလှူမှန် အလှူကောင်းဟု ဆို၏။ ထိုကြောင့် မြတ်သောအလှူဟု ပြန်ရိုးပြုကြ၏။ ကံ, ကံ၏အကျိုးကို မျှော်ကိုး၍ လှူအပ်သော အလှူဖြစ်ရာ မြှော်ကိုးသလောက် အကျိုးကြီးမြတ်ဖို့မှာ ပုဂ္ဂိုလ်က သီလစသည်နှင့် ပြည့်စုံမှ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် သီလစသည် မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မြတ်သော အလှူခံထိုက်သူဟု မဆိုရ။ ဤအရိယာများကား အကျိုးကြီးမြတ်စေတတ်သော သီလစသော ဂုဏ်များရှိကြ၍ “ဒက္ခိဏံ အရဟတီတိ ဒက္ခိဏေယျော”အရ အလှူ ကောင်း အလှူမှန်ကို ခံထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ရသည်။ ( ဒက္ခိဏံ၊ အလှူကောင်း အလှူမွန်ကို။ အရဟတိ၊ ခံထိုက်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဒက္ခိဏေယျော၊ ဒက္ခိဏေယျမည်၏။)

သမ္မုတိ, ပရတ္ထ

မည်သည့် ကံမျိုးကို စတုဝဂ္ဂ(=လေးပါးအစု) ဘယ်ကံကို ပဉ္စဝဂ္ဂ (ငါးပါးအစု)ဖြင့် ပြုရမည် စသည်ဖြင့် ထိုထိုကံများ ထောက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ပညတ်ထားသော သံဃာများရှိရာ ထိုသံဃာများကား ဘုရားရှင် သမုတ်ပညတ်ချက်အရ ဖြစ်သော သံဃာဖြစ်၍ သမ္မုတိသံဃာ ဆိုသည်။ (သမ္မုတိ=သမုတ်ပညတ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်သော။ သံဃ=သံဃာ။) ဤ၌ ဒက္ခိဏေယျာဖြင့် ထိုသမ္မုတိသံဃာ မဟုတ်ကြောင်း သိစေ၏။

ဒက္ခိဏေယျသံဃာကိုပင် ပရမတ္ထဟုလည်း ဆိုသေး၏။ ပရမတ္ထမှာ အမှန်အတိုင်းဖြစ်သော သဘာဝဟု အနက်ရသည်ဖြစ်ရာ သံဃအနက်အရ အမှန်အတိုင်းဖြစ်သော သံဃာဟု ဆိုလိုသည်။ သံဃာကား သုဋ္ဌု ကိလေသေ ဟနတီတိ သံယော=ကောင်းစွာ ကိလေသာတို့ကို သတ်တတ်သောကြောင့် သံဃာမည်၏။ ဒိဋ္ဌိ သီလသာမညေန သံဟတောတိ သံဃော=ပညာသီလ တူမျှသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပေါင်းအပ်သောကြောင့် သံဃမည်၏။ ဘယ်လို ကွဲပြားကွဲပြား ဘယ်လောက် ဝေးကွာ ခြားနားလျက်ရှိစေ မဂ်ပညာ, မဂ်သီလ စသည်တူမျှလျှင် ပေါင်းစပ်ပါဝင်လျက် ရှိသည်ဟု ဆိုလို၏။ ဤသံဃအနက် နှစ်မျိုးမှာ အရိယာတို့၌ရှိရာ အရိယာသံဃာကို ပရမတ္ထ (=အမှန်သဘာဝအရဖြစ်သော) သံဃ (=သံဃာ) ဟု ဆိုရသည်။ ဒက္ခိဏေယျ (မြတ်သောအလှူကို ခံထိုက်သူ)ဆိုလျှင် ထိုအရှင်မှာ သုပ္ပဋိပန္နာ (=ကောင်းစွာ ကျင့်တော်မူသည့် အဖြစ်) စသော အခြားဂုဏ်များရှိသည်ဟု သိရသည်ဖြစ်ရာ ဒက္ခိဏေယျဖြင့် သံဃာ့ဂုဏ်အားလုံး ပေါင်းရုံးသိမ်းယူပြီး ဖြစ်ကြောင်း သိအပ်သည်။

ဆရာကောင်း တပည့်

လောက၌ ဆရာက ကောင်းပါလျက် ဆရာ၏ စကားကိုမလိုက်နာသူကို ဆရာကောင်းတပည့်ဟု မဆိုလိုကြ။ ဆရာ့စကားကို ရိုသေစွာ လိုက်နာသူကိုသာ ဆရာ ကောင်းတပည့်ဟု ဂုဏ်ပြုလိုကြ၏။ ဤ၌ “သုဂတဿ သာဝက” ဖြင့် ဆရာကောင်းတပည့်ဟု ဂုဏ်ပြုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ “ဝစနံ သုဏန္တီတိ သာဝကာ”။ စကားကို နားထောင်ကုန်သောကြောင့် သာဝကမည်သည်။ ဤအနက်အရ ဘုရားစကားကို နာရုံမျှကိုကား အရိယာမှတပါး သာမန်ပုထုဇဉ်များလည်း နာသည်သာ။ သို့သော် သာမန်ပုထုဇဉ်များမှာ တရား နာ၍ တရားအရ ပြုကျင့်ရမည့် ကိစ္စကိုကား အားမထုတ်ကြ မပြုလုပ်ကြ။ အရိယာတို့သာ တရားနာ၍ တရားအရ ပြုကျင့်ရမည့် ပဋိပတ်ကို ပြုကျင့်သဖြင့် မဂ်ဖိုလ်အထိ ဆိုက်ရောက်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ဤ၌ အရိယာတို့ကိုသာ သုဂတသာဝက (=ဘုရားတပည့်) ဆိုရသည်။

အရိယာသာဖြစ်၍ သာဝကမဟုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် (= ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ), သာဝကသာဖြစ်၍ အရိဟာမဟုတ်သောပုဂ္ဂိုလ် (=ဖိုလ်မရသော လူ), အရိယာလည်းမဟုတ် သာဝကလည်းမဟုတ် (=တိတ္ထိများ ) အရိယာလည်းဟုတ် သာဝကလည်း ဟုတ်သောပုဂ္ဂိုလ် (=ဖိုလ်ရပြီး ရဟန်းတော်များ) ဟု ဧကင်္ဂုတ္တရ အစ္ဆရသင်္ဃာတဝဂ် အဋ္ဌကထာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၈)၌လာခဲ့ရာ ဤ၌ စကုတ္ထပုဂ္ဂိုလ်ကို ယူ။ ဖိုလ်ရ လူပုဂ္ဂိုလ်များလည်း ဆိုခဲ့ပြီး သာဝက အနက်အရနှင့်ညီ၍ အချို့ပါဠိတော်၌ အရိယာ သာဝကအဖြစ် ဟောထားသော်လည်း ဤ၌ကား သံဃာ့အရာဖြစ်၍ လူကိုမယူရ။

ဘုရားနှင့်နီးသူ ဝေးသူ

ဤ“သုဂတဿ သာဝကာ”ဖြင့်ပင် အရိယာများကား ဘုရားနှင့် အနေဝေးစေကာမူ ဘုရားနှင့်နီးစပ်လျက် ရှိသူများဖြစ်ကြောင်းကို၎င်း, သာမန်ပုထုဇဉ်များကား ဘုရားအနီးအပါး နေသူပင်ဖြစ်စေ ဘုရားနှင့် ဝေးကွာလျက်ရှိသူများ ဖြစ်ကြောင်းကို၎င်း သိစေသည်။

သင်္ကန်းစွန်းကိုကိုင်ကာ ငါဘုရားခြေရာနင်းလျက် ငါဘုရားနောက်မှ ထပ်ချပ်မကွာ လိုက်နေသော်လည်း ရာဂ, ဒေါသ, မကင်း၊ သတိ, ပညာ, သမာဓိ မရှိသူဖြစ်လျှင် ထိုရဟန်းကား ငါဘုရားမှ ဝေးကွာသူဖြစ်၍ ငါဘုရားလည်း ထိုရဟန်းမှ ဝေးကွာလျက်ရှိသည်၊ အကြောင်းမှာ တရားကို ထိုရဟန်းမမြင်, တရားမမြင်သူမှာ ငါဘုရားကို မြင်ရသူမဟုတ်၊ ယူဇနာတစ်ရာ ဝေးကွာသောအရပ်မှာ နေသူဖြစ်စေ ရာဂ ဒေါသကင်း၍ သတိ, ပညာ, သမာဓိရှိသူဖြစ်လျှင် ထိုရဟန်းကား ငါဘုရားနှင့် နီးသူဖြစ်၏။ ငါဘုရားလည်း ထိုရဟန်းနှင့် နီးလျက်ပင်ဖြစ်၏။ အကြောင်းမှာ တရားမြင်သော ရဟန်းဖြစ်၍ပင် ဖြစ်၏။ တရားမြင်သူမှ ငါဘုရားကို မြင်သူဖြစ်သည်။ (ဣတိဝုတ်၊၂၅၆၊ သံဃာဋိကဏ္ဍသုတ်)

အလှူ အကျိုးကြီးသည်

“ဗတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ” ကား ဒက္ခိဏေယျ ဖြစ်ခြင်းအကြောင်း ဖြစ်သကဲ့သို့ ဒက္ခိဏေယျသည်လည်း ဇဟေသု စသည်၏အကြောင်း အပြန်အလှန် ဖြစ်သည်။ ဒက္ခိဏေယျ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အလှူအကျိုးကြီးရသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ လှူရသော အလှူအကျိုးကြီးသောကြောင့်လည်း ဒက္ခိဏေယျဖြစ်ရသည်။ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ အနည်းငယ်ပင် လှူရစေကာမူ အကျိုးကြီးမြတ်၏။ အဘယ့်ကြောင့်နည်း၊ သီလစသောဂုဏ်သည် အလှူကို အကျိုးကြီးအောင် ပြုခြင်းဖြင့် အလှူကို စင်ကြယ်အောင် သုတ်သင်တတ်သည်ဖြစ်ရာ အလှူပေး အလှူခံတို့၏ သီလစသည်ရှိခြင်းသည် ဒက္ခိဏဝိသုဒ္ဓေ(=အလှူ၏စင်ကြယ်ခြင်း) ဖြစ်ရသည်။ ဤ၌ အလှူခံဘက်မှ ဒက္ခိဏဝိသုဒ္ဓိအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းကြောင့် အလှူအကျိုးကြီးရသည်။ ဒက္ခိဏဝိသုဒ္ဓိလေးပါးကို ဥပရိပဏ္ဏာသ ဒက္ခိဏာဝိဘင်္ဂသုတ် (မ၊၃၊၂၉၉) ၌ဟောတော်မူသည်။ ဒါယကာဘက်မှ စင်ကြယ်၍ အလှူခံဘက်မှ မစင်ကြယ်သော ဒါန (ဒါယကာက သီလဝန္တ အလှူခံက ဒုဿီလ) အလှူခံက စင်ကြယ်၍ ဒါယကာက မစင်ကြယ်သောဒါန (အလှူခံက သီလဝန္တ ဒါယကာက ဒုဿိလ) နှစ်ဖက်လုံး မစင်ကြယ်(ဒုဿီလချည်း), နှစ်ဖက်လုံး စင်ကြယ်သောဒါန (သီလဝန္တချည်း)။

သံဃိကမဟုတ်

အရိယာသံဃာအား လှူခြင်းမှာ သံဃိက ပုဂ္ဂလိကဟု လာသော အရာ၌ သံဃာအား လှူခြင်းမျိုး မဟုတ်၊ ထိုနှစ်မျိုးအရဆိုလျှင် အရိယာသံဃာ တစ်ပါးပါးအား လှူခြင်းမှာ ပုဂ္ဂလိကဒါနသာတည်း။ သံဃိကဒါနဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ပါး နှစ်ပါးစသည် ရည်ရွယ်၍ လှူခြင်းမျိုးမဟုတ်ပဲ သံဃာအပေါင်းအဖွဲ့ကို လှူခြင်းဖြစ်ရာ ထိုအဖွဲ့မှာ သာမညဖြစ်၍ အရိယာ သံဃာလည်းပါ၍ သမ္မုတိသံဃာလည်း ပါလျက်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အရိယာတစ်ပါးပါးအား လှူရသော ပုဂ္ဂလိကဒါနထက် ထိုသံဃာအဖွဲ့အား လှူရသော သံဃိကဒါနက ပို၍အကျိုးကြီးရ၏။ ပုဂ္ဂလိကဖြစ်စေကာ … ဘုရားအား လှူရခြင်းမှာမူ ထို သံဃိကဒါနထက် ပို၍ အကျိုးကြီးသည်ဟု ချွင်းချက်ရှိသေး၏။ ထို့ကြောင့် သံဃိက လှူသောအခါ သမ္မုတိ သံဃာများ၌ လှူရစေကာ အရိယာသံဃာများကိုလည်း ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းသင့်ပေသည်။

တေသံ သုဒိန္နံ သုဟုတံ သုယိဋ္ဌံ,
ယေ သံဃမုဒ္ဒိဿ ဒဒန္တိ ဒါနံ၊
သာ ဒက္ခိဏာ သံဃဂတာ ပတိဋ္ဌိတာ,
မဟပ္ဖလာ လောကဝိဒူန ဝဏ္ဏိတာ။
ဝိမာနဝတ္ထု(၆၂)

ယေ၊ အကြင်သူတို့သည်။ သံဃံ၊ အရိယာသံဃာတော်ကို။ ဥဒ္ဒိဿာ၊ ရည်၍။ ဒါနံ၊ အလှူကို။ ဒဒန္တိ၊ သမ္မုတိသံဃာ၌ လှူဒါန်းကြကုန်၏။ တေသံ၊ ထို သူတို့သည်။ သုဒိန္နံ၊ ကောင်းစွာ လှူအပ်သည် မည်ပေ၏။ သုဟုတံ၊ ကောင်းစွာ ပူဇော်အပ်သည်မည်၏။ သုယိဋ္ဌံ၊ ကောင်းစွာ လှူအပ်သော အလှူကြီးမည်ပေ၏။ သံဃဂတာ၊ သံဃာ၌ ရောက်လျက်။ ပတိဋ္ဌာ၊ တည်သော၊ သာဒက္ခိဏာ၊ ထိုအလှူကို။ မဟပ္ဖလာ၊ ကြီးမြတ်သောအကျိုးရှိ၏ဟု။ လောကဝိနံ၊ ဘုရားရှင်တို့သည်။ ဝဏ္ဏိတာ၊ ချီးမွမ်းတော်မူအပ်၏။

မဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ဒါန

အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား လှူအပ်သော အလှူသည် အကျိုးကြီး၏ဟု ဆို၏၊ ဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ်လှူရာ၌ ဆိုဖွယ်မရှိ။ မဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် စိတ္တက္ခဏ တစ်ချက်ခန့်သာ ရှိ၍ အလွန် တိုတောင်းသော အခိုက်အတန့်သာဖြစ်ရာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဘယ်သို့ လှူနိုင်သနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၏။ လှူနိုင်ပုံကို ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ (မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၂၄)၌ ဤသို့ပြ၏။

အာရဒ္ဓဝိပဿက (=အားထုတ်အပ်သော ဝိပဿနာရှိသူ) ဟူသည် ဘယ်နေရာ ဘယ်အချိန်မှာမဆို မဂ်ရောက်ဖို့ ရှေးရှုလျက်ရှိရာ ထိုပုဂ္ဂိုလ် ဆွမ်းခံကြွသောအခါ ရပ်နေစဉ် သပိတ်ကို ယူ၍ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ် ထည့်လှူကြ၏။ ထိုအခိုက် မဂ်မှထလျှင် ဤအလှူမှာ မဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို လှူသည်မည်၏။ သို့မဟုတ် ဆွမ်းစားစရပ်၌ ထိုင်နေစဉ် လူတို့က သပိတ်ထဲ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ် လာထား၏။ ထိုအခိုက် မဂ်မှထလျှင် ဤအလှူလည်း မဂ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို လှူသော အလှူပင်။ သို့မဟုတ် ကျောင်း၌ဖြစ်စေ ဆွမ်းစားရာစရပ်၌ ဖြစ်စေ ထိုင်နေသော ရဟန်း၏သပိတ်ကို ဒါယကာတို့က ယူပြီးလျှင် မိမိတို့အိမ်သို့ သွား၍ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ် ထည့်ကြ၏။ ထိုခဏမဂ်မှထလျှင် ဤအလှူလည်း မဂ္ဂသမင်္ဂီ (=မဂ်နှင့် ပြည့်စုံ သော ပုဂ္ဂိုလ်)ကို လှူသော ဒါနပင်ဖြစ်၏။

တေသုအနက်

ဧတေသု-ကို သမ္ပဒါန်၌ သတ္တမီအဖြစ်ပေးကြ၏။သမ္ပဒါနေ ကစ္စည်းသုတ်အရ ဖြစ်၏။ ဒါ-ဓာတ်အရာ၌ သမ္ပဒါန် အသုံးရှိသကဲ့သို့ “သံဃေ ဒေဟိ၊ သံဃေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ၊ ယတ္ထ စ ဒိန္နမဟပ္ဖလမာဟု။ စတူသု သုစီသူ ပုရိသယုဂေသု” စသည်ဖြင့် အာဓာရလည်း အများပင်ထင်၏၊ ထို့ကြောင့်ပင် ကာရကသည် ဝတ္တိစ္ဆာလျှင် အကြောင်းရှိသောကြောင့် သမ္မဒါန်ကို မဆိုလိုပဲ … အာဓာရအဖြစ်သာ ဆိုလိုသော် သတ္တမီလည်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း အာဓာရုဝိဝက္ခာယံ သတ္တမီပိ သိယာ သံဃေ ဒေဟိ'ဟု မောဂ္ဂလ္လာန် (၂၂၄)၌ ဆို၏။ထို့ကြောင့် ဤ၌ အာဓာရအတိုင်း အနက်ပေးခဲ့သည်။]

(၃၄) ယေ သုပ္ပယုတ္တာ မနသာ ဒဠေန၊
နိက္ကာမိနော ဂေါတမသာသနမှိ။
တေ ပတ္တိပတ္တာ အမတံ ဝိဂယှ၊
လဒ္ဓါ မုဓာ နိဗ္ဗုတိံ ဘုဉ္ဇမာနာ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၃၄) ယေ၊ အကြင်ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည်။ ဒဠေန၊ မြဲမြံတည်တံ့သော။ မနသာ၊ သမာဓိနှင့်ယှဉ်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့်။ သုပ္ပယုတ္တာ၊ လွန်စွာကြိုးစား အားထုတ်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍။ ဂေါတမသာသနမှိ၊ ဂေါတမဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်၌။ နိက္ကာမိနော၊ ကိလေသာတို့မှ ကင်းကွာထွက်မြောက်တော် မူကြကုန်၏။ တေ၊ ထိုရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည်။ အမတံ၊ နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့။ ဝိဂယှ၊ အာရုံယူလျှက် သက်ရောက်ကြကုန်၍။ မုဓာ၊ တစ်ရွေးသားမျှ ပစ္စည်းမကုန်ကျရဘဲ။ လဒ္ဓါ၊ လိုရာခဏ အလွယ်ပင်ရတော်မူကြကုန်၍။ နိဗ္ဗုတိံ၊ ဖလသမာပတ် အငြိမ်းဓာတ်အရသာကို။ ဘုဉ္ဇမာနာ၊ ခံစားကြကုန်လျှက်။ ပတ္တိပတ္တာ၊ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ကြကုန်၏။ သံဃေ၊ ရဟန္တာသံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ-မြဲမြံတည်တံ့သော သမာဓိဖြင့် လွန်စွာအားထုတ် ကြကုန်၍ ဂေါတမမြတ်စွာ သာသနာတော်၌ ကိလေသာတို့မှ လွတ်ထွက်ကြသော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည် နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ အာရုံယူလျက် သက်ရောက်ကြပြီးသော် ပစ္စည်းဥစ္စာ အနည်းငယ်မျှ မကုန်ကျရပဲ အလွယ်တကူရရှိ၍ ဖလသမာပတ် အငြိမ်းဓာတ်အရသာ ခံစားကြလျက် အရဟတ္တဖိုလ် ဝင်စား တော်မူကြ၏။ ရဟန္တာသံဃာတော်၌ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်လည်း ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

ရဟန္တာ သံဃာ

ဖလသမာပတ္တိသုခ-ကား ကိလေသာအပူဝေး၍ အေးချမ်းသာယာသော အရိယာစည်းစိမ် တစ်မျိုးပင် တည်း။ ထိုသုခကို ခံစားရသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့အဖို့ အလွန်ထူးမြတ်သော ဂုဏ်ကျက်သရေပင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ရဟန္တာသံဃာကို ဖလသမာပတ္တိဂုဏ်ဖြင့် ချီးကျူးကာ သစ္စာပြုဟန်ပြတော်မူလို၍ “ယေ သုပ္ပယုတ္တာ” စသည်ကို ဟောတော်မူသည်။

အကျင့်လည်း ဂုဏ်ပင်

ဤ၌ နိက္ကာမိနော-အရ ကိလေသာတို့မှ ထွက်မြောက်ခြင်းဟူသည်မှာ အရဟတ္တမဂ်ပင်၊ ထိုမဂ်ကိုရရှိရန် ရဟန္တာမြတ်တို့ အဘယ်သို့ပြုကျင့်ခဲ့ရသည်ကို သုပ္ပယုတ္တာစသည် ဖြင့်ပြ၏။ ဖလသမာပတ္တိဂုဏ်ကို ပြလိုရင်းဖြစ်သော်လည်း ထိုဂုဏ်ရှိကြောင်း အကျင့်သည်လည်း ထူးမြတ်သော ဂုဏ်တရပ်ပင်။ လောက၌ အလုပ်မရှိသူ အလုပ်၌ စိတ်မဝင်စားသူ လူပျင်းမှာ ဂုဏ်ကျက်သရေမဲ့သူသာ ဖြစ်၏။ မိမိအလုပ်ကို စိတ်ပါဝင်စား အားထုတ်ပြုလုပ်နေသူမှာ ဂုဏ်တက်လျက်သာ ရှိနေ၏။ ထို့အတူ သာသနာ၌ ပျင်းရိမေ့လျော့ ပေါ့ဆစွာ ကိုယ့်ကိစ္စအစစ် ပစ်ပယ်ထားသူတို့လည်း ဂုဏ်ကျက်သရေ မဲ့သူများဖြစ်ကြ ၍ ဘာဝနာအလုပ် ကြိုးပမ်းအားထုတ်နေသူသာ ဂုဏ်ကျက်သရေမျိုး နေ့တိုင်း တိုးတက်လျက်ရှိ၏။ မဂ်ဖိုလ်ကိုရအောင် ကြိုးပမ်းကြရာ၌ သာမန်လုံ့လ ဖြင့် ကြိုးစားကြရသည်မဟုတ်၊ အလွန်ကြိုးစားကြရ၏။ ရဟန္တာမဖြစ်မီ ရှေ့အဖို့၌ ထိုကြိုးပမ်းမှုမှာ အောင်မြင်ခြင်းပန်းတိုင် လှမ်းကိုင်နိုင်ကြောင်း အလွန်ကောင်းသော အမှုဖြစ်၍ သုပ္ပယုတ္တာ-ကား ဂုဏ်ပြုခြင်းပင် ဖြစ်ရ၏။ ဤသုပ္ပယုတ္တာဖြင့် ဘာဝနာလုပ်ငန်း၌ မဆုတ်တမ်း ကြိုးစားသော သမ္မပ္ပဓာန် လုံ့လမျိုးရှိသူ၏ အဖြစ်ကိုပြ၏။

သမာဓိယူ

ဒဠေန မနသာ-အရ မြဲမြံသောစိတ်ဟူသည် သမာဓိနှင့်ယှဉ် စိတ်ကိုပင် ဆို၏။ သမထအရာ၌ ဥပစာရ, အပ္ပနာအထိ အဆင့်ဆင့်တက်လာသော သမာဓိကို အလိုရှိအပ်သကဲ့သို့ ဝိပဿနာ အရာ၌ မဂ်ဖိုလ်သမာဓိအထိ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာသော “ခဏိက စိတ္တေကဂ္ဂတာ” ခေါ် ဝိပဿနာနှင့်တွဲနေသော သမာဓိကို အလိုရှိအပ်၏။ ယထာဘူတဉာဏ် (= အမှန်တရားကို သိသောဉာဏ်) ရမှ မဂ်ဖိုလ်ရမြဲ ဖြစ်ရာ သမာဓိမှာ ထိုယထာဘူတဉာဏ် ဖြစ်ခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်၍ မဂ် ဖိုလ်ရကြောင်းပြရာ၌ “ဒဠေန မနသာ” ဟု သမာဓိကို ဆို၏။

ဒဠှေနနှင့် ဒဠေန

“ယေ သုပ္ပယုတ္တာ မနသာ ဒဠှေန”၌ “ဒဟိဿ ဋ္ဌော၊ ဒဟတီတိ ဒဠှံ”ဟူသော မောဂ္ဂလ္လာန်အလို “ တဏှာဒယော”သုတ်နှင့်အညီ ဟ-ပစ္စည်းဖြင့်၎င်း ဟ-ကိုဠ·ပြု၍၎င်း ပြီးသောကြောင့် ဒဠှေနဟု ဟ-ထိုးဖြင့်သာ ရှိရမည်ဖြစ်၏၊ (ဏွာဒိ-၂၂၃)သက္ကတ၌ကား ဟ-ထိုးမပါ ဒဠ-ဟုသာ ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဆရာမြတ်တို့ကား ဤအရာ၌ ဟ-ထိုးမပါ ဒဠေနဟုသာ ရှိစေလို၏။ ဂါထာဗန္ဓ၌ ဆန်းအတွက် အချို့အရာ ဒဠ-ဟုသာ ရှိစေလိုသည်မှာ “န တံ ဒဠံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ ဧတံ ဒဠံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ” (သဂါထာဝဂ္ဂ၊ ကောသလသံယုက် ၇၇)စသော ဥပေန္ဒ ဝဇိရာ ဂါထာပါဒများ၌ ဒဠ၌ ဒ-ကို လဟုအရာထား၍ ဟောကြားသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ “ဟန္ဒ တေ နံ ပဝက္ခာမိ၊ သန္တမ္ဘဿု ဒဠော ဘဝ” (သုတ္တနိပါတ မဟာဝဂ္ဂ နာလကသုတ် ၃၈၈)စသည်တို့၌လည်း ပထျာဝတ္တ ဇ-ဂိုဏ်းအရာ ဒဠော ဘဝ-ဟု ဒ-၏ လဟုအရာထား၍ ဟောကြားချက်ကို တွေ့ရ၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် ဒဠ၌ ဒကို လဟု အရာထား၍ ဟောကြားသည်ကို အတော်တွေ့ရ၏။ ရတ္န ပဒ္မ စေတျ စသောသဒ္ဒါတို့မှာ သက္ကတ၌ အတွေ့များသော်လည်း မာဂဓတွင် စုဏ္ဏိယပါဠိ၌ မတွေ့ရ။ ထိုသို့သော ပုဒ်များတွင် သဒ္ဒနီတိက ရတန-ကို ရတ္န၊ ပဒုမ-ကို ပဒ္မ၊ စေတိယ-ကို စေတျ ပြုရန်ဆို၏။ ထို့အတူ အချို့ ဂါထာအရာ၌ ဒဠှ-ကို ဒဠ ပြုထားသည်ဟု ယူသော် သင့်ဖွယ်ရှိသည်။ စာအများ၌ကား ဒဠှ-ချည်းသာ ရှိနေကြ၏။

ဝိပဿနာအရာ၌ သတိ, ပညာတို့လည်း မပါမပြီးဖြစ်ရာ သမာဓိ, ဝီရိယတို့နှင့် ကင်း၍ဖြစ်သော တရားများမဟုတ်၍ ဤ၌ အဓိနာဘာဝ အားဖြင့် ထိုတရားများကိုလည်း ယူပြီးဖြစ်ကြောင်း သိပါလေ။ ထိုသို့ကျင့်ဖွယ်တရား အလုံးစုံ အကုန်ပါစေလိုသောကြောင့်ပင် အဋ္ဌကထာက သုပ္ပယုတ္တာ-အရ အလွန်စင်ကြယ်သော ကာယ, ဝစီပယောဂရှိသူဟူသော အနက်ယူ၍ ထိုပုဒ်ဖြင့် သီလက္ခန္ဓကို ပြကြောင်းကို၎င်း, ဒဠေန မနသာ-ဖြင့် သမာဓိနှင့် ယှဉ်သောစိတ် ဟူသော အနက်ကိုယူ၍ သမာဓိက္ခန္ဓကို ပြကြောင်းကို၎င်း နိက္ကာမိနောဖြင့် ကိုယ်အသက်၌ မငဲ့ကွက်သော ပညာရှေ့သွား ဦးဆောင်ရှိသော ဝီရိယဖြင့် ကိလေသာတို့မှ ထွက်မြောက်ခြင်း အနက်ကိုယူ၍ ဝီရိယနှင့်ပြည့်စုံသော ပညာက္ခန္ဓကို ပြကြောင်းကို၎င်း ဖွင့်ပြခဲ့လေသည်။]

ခေတ်ကောင်း အခါကောင်း

ဂေါတမသာသနမှိ-၌ ဧဝ-မပါ သော်လည်း ဧဝံ-အနက်ရကောင်း၍ ဂေါတမဘုရားသာသနာ၌သာဟု အနက်ယူ၍ အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ “ဧဝအကျိုး၊ ရှိစနိုး၊ ထည့်ရိုးဧဝပေ”ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။ ဂေါတမဘုရား သာသနာ၌သာ သုပ္ပယုတ္တ (=နည်းမှန် လမ်းမှန်ကို ကြိုးစားမှု) ရှိ၍ ကိလေသာမှ လွတ်ရသည်။ ထိုသာသနာမှ အပဖြစ်သော တိတ္ထိ သာသနာများ၌ ထိုသို့ လွှတ်မြောက်မှုမျိုး မရှိဟု ကန့်သည်။ အညတ္ထာပေါဟန နည်းအားဖြင့်သော်လည်း အနက်ယူ။ (အညတ္ထ=အနက်တပါးကို။ အပေါဟန=မြစ်တားသည်။)

ဗာဟိရသာသနာများ၌ အမရတပ (=သေခြင်းကင်းရေးအတွက် တောင့်တချက်ဖြင့် ကိုယ်အညစ်အနွမ်း အပန်းခံကျင့်သောအကျင့်) ခေါ် အကျင့်အမျိုးမျိုး ကျင့်ကြကုန်သော်လည်း သုပ္ပယောဂ (=နည်းမှန် လမ်းမှန် ကြိုးစားမှု) မဟုတ်သောကြောင့် ကိလေသာမှ လွှတ်မြောက်မှုမျိုး သူတို့တောင့်တသော အမရ(=မသေရခြင်း) အကျိုးမျိုးကား မရ၊ ဒုက္ခသာ အဖတ်တင်ကြရသည်။ ဤသာသနာ၌ကား နည်းမှန် လမ်းမှန် အကျင့်များလည်း ရှိ၏။ ကျင့်ကြံသူများလည်း ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်မှုကို တကယ်ကိုယ်တွေ့ကြုံကြရ၏။ ဘုရားသာသနာကား ခေတ်ကောင်း အခွင့်ကောင်းကြီးတည်း။ ထို အခွင့်ကောင်းကြီးကား တခါလွဲသွားလျှင် နောင်တဖန်ပြန်၍ ကြုံကြိုက်ဖို့ရာ လွန်စွာခဲယဉ်းလှ၍ ဘုရားညွှန်ကြားသော တကယ့်ကိုယ်ကျိုးအစစ် အမှန်များကို မလွတ်တမ်း အရယူကြရန် မမေ့သင့် မမေ့ထိုက်သည်ကိုလည်း သိစေသည်။

ပတ္တိပတ္တာ

“ပတ္တဗ္ဗာတိ ပတ္တိ” ရထိုက်သောကြောင့် ပတ္တိ-မည်၏။ လောက၌ မပြုထိုက်ဆိုလျှင် အကျိုးမရှိ အကျိုးယုတ်မည့် အမှု ဖြစ်သည်ကိုသိရ၍ ပြုထိုက်သည်ဆိုလျှင် အကျိုးရှိ၍ တကယ်ပြုလုပ်ရမည့် အလုပ်ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်၏။ ဤ၌ ရထိုက်သည် ဆိုသောကြောင့် တကယ်အကျိုးရှိ တကယ့်အကျိုးစီးပွါး အစစ်ဖြစ်သည်ကို သိရ၏။ အရဟတ္တဖိုလ်ကိုရလျှင် စင်စစ်ဧကန် အမှန်ပင် သံသရာဆင်းရဲတို့နှင့် တွဲစပ်ပေးတက်သော ယောဂတို့မှ ကင်းရှင်း အေးချမ်းရသည်ဖြစ်ရာ အရဟတ္တဖိုလ်မှာ ပတ္တဗ္ဗ (=ရယူထိုက်သောတရား) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “ပတ္တဗ္ဗာ နာမ ပတ္တုံ အရဟာ၊ ယံ ပတွာ အစ္စန္တယောဂက္ခေမိနော” ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်သည်။ ဤစကားဖြင့် ပတ္တိ၏ ရောက်ခြင်း, သွားခြင်း, ခြေလျင်တပ်, ကုသိုလ်အဖို့ စသော အနက်များကို တားမြစ်သည်။ ပတ္တိံ ပတ္တာ ပတ္တိပတ္တာ။ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သူဆိုသော်လည်း မဂ္ဂါနန္တရ (=မဂ်၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော) ဖိုလ်ကို မဆိုလို၊ ဖလသမာပတ်ကိုသာ ဆိုလိုသည်ဟု သိသာပါသည်။

အရဟတ္တဖိုလ်သာ

ပတ္တိပတ္တာသည် ဖိုလ်သို့ ရောက်ခြင်း, ဖလသမာပတ် ဝင်စားခြင်းတည်း။ ဖလသမာပတ် အရာ၌ အောက်အောက် ဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်အထက် ဖိုလ်ကို မိမိ မရသေးသောကြောင့် မဝင်စားနိုင်။ အထက်အထက် ဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ်ကလည်း အောက်အောက်ဖိုလ်ကို မဝင်းစားနိုင်တော့ပြီ။ အကြောင်းမှာ ပုဂ္ဂိုလ်တပါး အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခြင်းဖြင့် အောက်ဖိုလ်များ ပျောက်ကွယ် ငြိမ်းစဲခဲ့ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကံကိလေသာအချို့ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ခွါနိုင်ခြင်းဖြင့် ပုထုဇဉ်အဖြစ်မှ အဖြစ်တမျိုးပြောင်းကာ အရိယာသောတာပန် ဖြစ်လာရသကဲ့သို့ သကဒါဂါမိမဂ်ဖိုလ် ရသောအခါ သောတာပန်အဖြစ်မှ ပြောင်းကာ သကဒါဂါမ် အဖြစ်သို့ ရောက်ရ၏။ ထို့အတူ အနာဂါမ် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ပြောင်းမှုကိုလည်း သိလေ။ ထိုသို့ ပြောင်းလဲရခြင်းမှာ အထက်အထက် မဂ်တရားတို့က နစ်စေသဖြင့် အောက် အောက်ဖိုလ်များ ဖြစ်နိုင်ခွင့် မရတော့ခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။

အခြား လောကီကုသိုလ်များမှာ ဒုတိယဘဝကျမှ ဝိပါက်ခန္ဓာအသစ် ဖြစ်၍ ဘဝအသစ် အဖြစ်တမျိုး ပြောင်းရ၏။ မဂ်တရားများမှာ မိမိအခြားမဲ့၌ပင် အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်၍ ဆိုင်ရာ မဂ်ဖိုလ်ရလျှင်ပင် ဘဝပြောင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြရ၏။ ထိုသို့ အထက်အထက်ပုဂ္ဂိုလ်များ၌ အောက်အောက်ဖိုလ် များမရှိတော့ပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ရဟန္တာ၏ ဖလသမာပတ်ကို ပြရာ ပတ္တိပတ္တာ၌ “ပတ္တိစရိယာတိ စတူသု သာမညဖလေသု” စသည်၌ကဲ့သို့ ဖိုလ်လေးပါးလုံးကို မယူရတော့ပဲ အရဟတ္တဖိုလ်သာ ယူရပေတော့သည်။ (ပဋိသံ၊၂၁၅။)

နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်

အရိယာတို့၏ ဝိပဿနာကား ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှ အစပြုမြဲဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလိုသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်ရောက်ကာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှ အစပြုလျက် သင်္ခါရတို့ကို ရှူတော့သည်၊ဉာဏ်အဆင့်ဆင့် အစဉ်အတိုင်း တက်ကာ အနုလောမဉာဏ်၏အဆုံး၌ ဖိုလ်သို့ရောက်ရှိ၍ ထို ဖိုလ်စိတ်အစဉ်သည် နိဗ္ဗာန်သို့ အာရုံပြုလျက် သက်ရောက်ရတော့သည်။ ပိုင်းခြားအပ်သော ကာလအတိုင်း ဖိုလ်စိတ် အဆက်မပြတ် ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်နေခြင်းကိုပင် ဖလသမာပတ္တိဟု ဆို၏။ ထို့ကြောင့် ဖလသမာပတ် ဝင်စားခြင်းအကြောင်းကို ဟောရာ၌ အလုံးစုံသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်း, အနိမိတ္တခေါ် နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို နှလုံးသွင်းခြင်းဟု အကြောင်းနှစ်ပါး ဟော၏။

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် စသော ဉာဏ်အဆင့်ဆင့်ဖြင့် သင်္ခါရတို့မှ လုံးဝငြီးငွေ့ တပ်မက်ခြင်းကင်းသော စိတ်ရှိသော အရိယာ၏ဖိုလ်စိတ်သည် သင်္ခါရတို့မှ လွတ်ကင်းရာ နိဗ္ဗာန်အာရုံ၌ ဖြစ်နေ၏။ ထိုသို့ ဖိုလ်၏နိဗ္ဗာန်အာရုံ ဖြစ်နေခြင်းကိုပင် သင်္ခါရနိမိတ်ကို နှလုံးမသွင်းခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နှလုံးသွင်းခြင်းဟု ဆိုအပ်၏။

ဖလသမာပက် တည်တံ့ခြင်းအကြောင်းကို ဟောရာ၌လည်း သင်္ခါရ နိမိတ်တို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်း နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို နှလုံးသွင်းခြင်း ရှေ့အဖို့၌ ပြုပြင်စီမံခြင်းဟု အကြောင်းသုံးပါး ဟော၏။ ဤ၌ ရွှေအဖို့က ပြုပြင်စီမံခြင်း.ဟူသည်မှာ ဖလသမာပတ် မဝင်စားမီ ရွှေအဖို့က ဘယ်အချိန်ကျလျှင် ထမည်ဟု ကာလပိုင်းခြားခြင်းကို ဆို၏။ ဤသို့ ပိုင်းခြားထား လျှင် ပိုင်းခြားသော ကာလမတိုင်မီအတွင်း သမာပတ်တည်တံ့နိုင်၏။ သမာပတ်မှ ထခြင်းအကြောင်းကို ဟောရာ၌လည်း သင်္ခါရနိမိတ်တို့ကို နှလုံးသွင်းခြင်း, အနိမိတ္တခေါ် နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို နှလုံးမသွင်းခြင်းဟု အကြောင်းနှစ်ပါးလာ၏၊ နိဗ္ဗာန်အာရုံပြတ်၍ သင်္ခါရသို့ အာရုံရောက်သောအခါ ဖလသမာပတ် မရှိတော့ပြီဟု ဆိုလို၏။ ဤအချက်များအရ ဖလသမာပတ်မှာ သင်္ခါရနှင့် အဆက်ပြတ်ကာ နိဗ္ဗာနဓာတ်၌ ဆိုက်ရောက်လျက် ရှိသည်မှာ ထင်ရှား၏။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့ နိဗ္ဗာနဓာတ်၌ ဆိုက်ရောက်ကာ အာရုံပြုလျက်ရှိသော ဖလသမာပတ်၏ ဖြစ်ပုံအခြင်းအရာကို ပြလို၍ “အမတံ ဝိဂယှ”ဟု ဟောတော်မူသည်။

ပစ္စည်းမကုန်ရ

အရိယာအရှင်မြတ်တို့ ဖလသမာပတ် ဝင်စားကြ သည်မှာ မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ချမ်းသာစွာ နေရ ခြင်း အကျိုးငှါ ဖြစ်၏။ ကိလေသာအပူ ကင်းဝေးလျက် အလွန်အေးမြ ငြိမ်သက်လှသော ဖလသမာပတ္တိ သုခဖြင့် နေရသည်မှာ ဤသာသနာ၌ အလွန်ထူးမြတ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာ တစ်မျိုးပင်ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် မင်းတို့သည် မင်းစည်းစိမ်ကို ခံစားကြသကဲ့သို့ နတ်တို့သည် နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားကြသကဲ့သို့ ထို့အတူ အရိယာတို့သည် ထူးမြတ်သော လောကုတ္တရာ အရိယာချမ်းသာကို ခံစားဦးမည်ဟူသော အလိုဆန္ဒဖြင့် ဝင်စားတော်မူကြခြင်း ဖြစ်၏။

လောကစည်းစိမ်များကား ပစ္စည်းအကုန်အကျခံမှ ရရှိသော စည်းစိမ်များသာ ဖြစ်၏။ စည်းစိမ်က ကြီးကျယ်လေလေ တန်ဖိုးအကုန်အကျ များရလေလေ ဖြစ်၏။ ဤ ဖလသမာပတ် ချမ်းသာ ခံစားကြသော အရိယာအရှင်တို့မှာ ပစ္စည်းမကုန်ကျရပဲ .. လွယ်ကူသက်သာစွာ ခံစားတော်မူနိုင်ကြ၏။ ထိုသို့ ပစ္စည်းမကုန်ရ တန်ဖိုးမပေးရပဲ လွတ်လွတ်လပ်လပ် အလွယ်တကူ လိုရာခဏ ခံစားတော်မူနိုင်ကြသည်၏ အဖြစ်ကို “လဒ္ဓါ မုဓာ”ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ဤပါဌ်ဖြင့် တန်ဖိုးအကုန်အကျတွေ ခံကာ လွန်စွာကြောင့်ကြစိုက်ရမှ ရနိုင်သော ထိုလောကစည်းစိမ်းများ၌ တကယ်အေးမြ ငြိမ်းချမ်းသော သုခဟု မရှိနိုင်သည်ကို၎င်း, အလိုရှိသောအခါ အလိုရှိသောနေရာ၌ ဘာမျှ ကြောင့်ကြစိုက်ရမှုမပါ သက်သာလွယ်ကူစွာ ခံစားရသော ဤဖလသမာပတ် ချမ်းသာ၌သာ တကယ့် အေးငြိမ်းချမ်းမြ သုခအစစ်အမှန် တွေ့နိုင်ကြောင်းကို၎င်း သိစေသည်။

မုဓာ၏ အနက်မှန်

“မုဓာတိ အဗျယေန”ဟု ဖွင့်သော အဋ္ဌကထာ၌ ဗျယကို ပျက်စီးခြင်း အနက်ဟောယူ၍ မုဓာအရ အဓိပ္ပါယ်ကို အမျိုးမျိုး ယူဆကြ၏။ ဗျယ၏ အနက်ကို “ဝိဂမေ- ကင်းခြင်း၌၎င်း။ ဓနာဒိနော စာဂေ=ဥစ္စာ စသည်ကို စွန့်ခြင်း၌၎င်း။ ဇောတိသောတ္တေ= ဇောတိသကျမ်း၌ ဆိုအပ်သော။ လဂ္ဂါ=လာဂ်မှ။ ဒွါဒသဋ္ဌာနေ စ=တစ်ဆယ်နှစ်တန့်၌၎င်း ဖြစ်၏”ဟု ထောမနိဓိ၌ အနက်သုံးမျိုး ပြ၏။ ကင်းခြင်းဟူသည် ကုန်ခြင်း ပျက်စီးခြင်းပင်တည်း၊ ဥစ္စာ စွန့်ခြင်းဟူသည် ဥစ္စာသုံးခြင်းပင်။ အဗျယေန၌ ဗျယ-ကို ပျက်စီးခြင်းအနက်ကို မယူစေလို၊ ဥစ္စာသုံးခြင်းကို ယူစေလို၍ ကာကဏိကာမတ္တမ္ပိ ဗျယံ အကတွာ (=တစ်ရွေးသားမျှ ပစ္စည်းကုန်ကျမှု မပြုရပဲ )ဟု အဋ္ဌကထာ ဆက်ဖွင့်ခဲ့သည်။

“သယံ အာယံ ဝယံ ဇညာ၊ သယံ ဇညာ , ကတာကတံ” (ဇာတက၊၂၊၆ တေသကုဏဇာတ်)၌ ဗျသနှင့် ဝိ+ဣ +အ ဓာတ်ပစ္စည်းတူ ဝယကို တွေ့ရ၏။ အဋ္ဌကထာက ဒါကပ္ပဓန (=လိုထိုသူတို့အား ပေးအပ်သောဥစ္စာ )ဟု ဖွင့်၏။ ထိုဝယလည်း ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်း သုံးခြင်း အရွယ်စသည်၌ ဖြစ်ရာ အချို့အနက်မှာ ဗျယနှင့် အတူပင်။ မုဓာ ဝါ ဒေတိ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၄) ၌ မုဓာ-ကို “မုဓာတိ အမူလေန”(=အဖိုးမရှိ အလကား) ဟု ဝိမတို့၌ ဖွင့်၏။ ထို့ကြောင့် ပြဆိုခဲ့ပြီး အနက်အရ မုဓာကို ဥစ္စာဓန အသုံးမပြုရပဲဟု၎င်း ပစ္စည်း အကုန်အကျမပါ အလွတ်သာဟု၎င်း ပေးသင့်သည်။ ထို့ပြင် လောကစည်းစိမ်များကား အခြွေအရံ အဖော်အပေါင်းတို့ဖြင့် ခံစားရ၏။ ဖလသမာပတ်ကား အဖော်မပါ တစ်ဦးတည်း လွတ်လပ်စွာ ရရှိသော ချမ်းသာဖြစ်၍ ဤမုဓာအရ အဖော်မပါဟူသော အနက်ကိုလည်း ဆိုနိုင်သေး၏။ ထို့ကြောင့် မုဓာ=အဖော်လည်းမပါ ဥစ္စာလည်း မကုန်ကျရပဲ ဟု၎င်း၊ အဖော်မလို ဥစ္စာကို မသုံးရပဲဟု၎င်း ပေးက ပြည့်စုံသော အနက်ဖြစ်ရာသည်။]

ဖိုလ်ချမ်းသာစံ

အချို့အရာ၌ နိဗ္ဗုတိ-ကား နိဗ္ဗာန်ကို ဟော၏။ ဤ၌ကား ကိလေသာအပူ ငြိမ်းအေးသော အနက်အရ ဖလသမာပတ်ကို ဟောသည်။ ကိလေသာအပူ ငြိမ်းသောကြောင့်၎င်း, အလွန်ငြိမ်သက်သော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုနေရသောကြောင့်၎င်း ဖိုလ်မှာ အလွန်ငြိမ်းအေး ငြိမ်သက်လှပေသည်။ အဆီအနှစ်ရှိ၍ အလွန်စင်ကြယ်သော အတုမဲ့သုခဖြင့် စိမ်ပေးထားသကဲ့သို့ ရှိနေရသည်။ ဈာန်မဂ် ချမ်းသာတို့ထက် သာယာဖွယ်လွန် ချမ်းသာမွန်ဖြစ်သော ဤဖိုလ်ချမ်းသာကို ခံစားရသော အရိယာတို့မှာ အားရတင်းတိမ်ခြင်း မဖြစ်နိုင်ပဲရှိရာ နိဗ္ဗုတိံ ဘုဉ္စမာနာ-ဖြင့် ပြအပ်သော ရဟန္တာမြတ်တို့၏ ဖလ သမာပတ္တိသုခမှာ အားကျဖွယ် ကြည်ညိုဖွယ် နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်၍ ထိုဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့မှာ ရတနာအစစ် ဖြစ်ရပါပေသည်။

တိုက်တွန်းချက်

ပဋိပတ္တိယာ လဒ္ဓဗ္ဗ-ရသသာာဒမနုတ္တရံ။
ဝိန္ဒိတုံ ပဒဟေ နော စေ၊ ကွတ္ထော တေ ဇိနသာသနံ။

အနုတ္တရံ၊ လောကချမ်းသာ တကာတို့တွင် ယှဉ်ဖွယ်ကင်းလတ် အမြတ်ဆုံးဖြစ်ပေသော။ ပဋိပတ္တိယာ၊ ချမ်းသာလိုလား အမျိုးသားတို့ ကြိုးစားကျင့်အပ် ပဋိပတ်ဖြင့်။ လဒ္ဓဗ္ဗရသဿာဒံ၊ ရအပ်မှန်စွာ သာယာဖွယ်တောင်း အကောင်းဆုံး အရသာကို။ ဝိန္ဒိတုံ၊ မကြုံစဖူး အလွန်ထူးသဖြင့် ကြည်နူးပီတိ ဂွမ်းဆီထိသို့ ရရှိခံစားခြင်းငှါ။ ပဒဟေ၊ ကိုယ်ကျိုးအစစ် တကယ်ဖြစ်ဟု နှစ်နှစ်ကာကာ ကြိုးစားရာသတည်း။ နော စေ၊ ဘဝတွက်တာ ခင်တွယ်တာလျက် သဒ္ဓါမသန်လှ ဆန္ဒဆုတ်ယုတ် အားမထုတ်ခဲ့လျှင်။ တေ၊ အခါကောင်းသင့် အခွင့်ကြုံလာ သင့်တွက် တာမှာ။ ဇိနသာသနံ၊ ဂုဏ်ရည်သေတ္တု အနှစ်စုလျက် တုမဲ့ထူးစွာ ဘုရားမြတ်သာသနာသည်။ ကွတ္ထော၊ တောသားသမင် ရတနာမြင်သို့ ဂုဏ်အင်တင့်တိုး အဘယ်အကျိုးရှိပါတော့မည်နည်း။

(၃၅) ယထိန္ဒခီလော ပထဝိဿိတော သိယာ၊
စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယော။
တထူပမံ သပ္ပုရိသံ ဝဒါမိ၊
ယော အရိယသစ္စာနိ အဝေစ္စ ပဿတိ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၃၅) ပထဝိဿိတော၊ မြေ၌ဝင်မှီ တည်နေသော။ ဣန္ဒခီလော၊ လွန်စွာမြဲခိုင် တံခါးတိုင်သည်။ (ဝါ)၊ တံခါးတိုင်ကို။ စတုဗ္ဘိ၊ အရပ်လေးမျက်နှာတို့မှ။ ဝါတေဟိ၊ လေပြင်းမုန်တိုင်း တို့သည်။ အသမ္ပကမ္ပိယော၊ မလှုပ်ရှားစေနိုင်သည်။ သိယာ ယထာ၊ ဖြစ်ရာဘိသကဲသို့။ ယော သပ္ပုရိသော၊ အကြင် သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ အရိယသစ္စာနိ၊ အရိယသစ္စာတို့ကို။ အဝေစ္စ၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍။ ပဿတိ၊ သိမြင်၏။ တံ သပ္ပုရိသံ၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကို။ တထူပမံ၊ ထိုတံခါးတိုင်ကြီးပမာ နှိုင်းခိုင်းစရာ ရှိသူဟူ၍။ (အဟံ၊ ငါဘုရားသည်)။ ဝဒါမိ၊ ဟောတော်မူ၏။ သံဃေ၊ သောတာပန် သံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ်ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ သတည်း။

စကားပြေ-မြေကြီးထဲ၌ ဝင်မှီတည်နေသော တံခါးတိုင်ကြီးသည် အရပ်လေးမျက်နှာမှ လေပြင်းမုန်တိုင်းများ လှုပ်ရှားစေခြင်းငှါ မတတ်နိုင်သကဲ့သို့ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် အရိယာသစ္စာတို့ကို သိမြင်သော သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကို ထိုတံခါးတိုင်ကြီးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ငါဘုရားဟောတော်မူသည်။ သောတာပန် သံဃာ၌ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်မှာလည်း ထူးမြတ် လှပါပေ၏။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

---

သောတာပန်ဂုဏ်ရည်

ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ် အများအပြားရှိခဲ့ရာ သောတာပန် အဖြစ်ကို ကိုယ်တွေ့ကြုံရသူများလည်း ရှိခဲ့၏။ ဘယ်သူ သောတာပန်ပဲဟု အကြားအရ သိနေရသည်လည်း ရှိ၏။ သောတာပန်အဖြစ်မှာ လူအများ၏ အကြား, အတွေ့အားဖြင့် ထင်ရှားခဲ့ရာ ထိုသို့ ထင်ရှား လူသိများသော သောတာပန် သံဃာ၏ဂုဏ်ဖြင့် သစ္စာပြုဟန် ပြတော်မူလိုပြန်၍ “ယထိန္ဒ ခီလော”စသည် မိန့်တော်မူသည်။

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်

ဣန္ဒခီလ သဒ္ဒါ တံခါးခုံကို၎င်း တံခါးတိုင်ကို၎င်း ဟောရာ ဤ၌ တံခါးတိုင်ဟောတည်း။ “ပထဝိဿိတော-မြေ၌စွဲမှီသော တံခါးတိုင်”ဟု သဒ္ဒါက သာမညဖြစ်သော်လည်း အရပ်လေးမျက်နှာမှ လေပြင်းမုန်တိုင်းများ မလှုပ်ရှားစေနိုင်သော တံခါးတိုင်ဆိုသောကြောင့်၎င်း သောတာပန်၏ တံခါးတိုင်နှင့်တူပုံ ဥပမာပြ ပါဠိ၌ “ဂမ္ဘီရနေမော၊ နက်သောတွင်းရှိသော။ သုနိခါတော၊ ကောင်းစွာ စိုက်ထားအပ်သော” ဟု ဆိုသောကြောင့်၎င်း အလွန်ခိုင်ခံ့ မြဲမြံအောင် စိုက်ထားအပ်သော အလွန်ကောင်းသော တံခါးတိုင် ဝိသေသကို ယူအပ်၏။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာက ဣန္ဒခီလ ဟူသည်မှာ မြို့တံခါးကို တားဆီးခြင်း အကျိုးငှါ ရှစ်တောင် ဆယ်တောင်အထိ မြေကိုတူးစိုက်အပ်သော သစ်သားတိုင်ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ပြလေသည်။

အဋ္ဌကထာ၌ “ပထဝိန္တိ ဘူမိံ။ သိတောတိ အန္တော ပဝိသိက္ခာ နိဿိတော” ဟု “ပထဝိဿိတော ဖွင့်သောကြောင့် အဋ္ဌကထာဆရာများ လက်ထက်က ပါဠိမှာ ပထဝိံ သိတော-ဟု ရှိလေသလောဟူ၍ စဉ်းစားဖွယ်ဖြစ်၏။ နေတ္တိအဋ္ဌကထာ၌ကား သိယာတိ ဂမ္ဘီရနေမိတာယ အန္တော ပဝိသိတာ ဘူမိနိဿိတော သိယာ ဘဝေယျ” ဟုပင် ရှိသည်။ စတုဗ္ဘိဝါတေဟိ၊ တို့ဖြင့်၊ ကြောင့်။ အသမ္ပကမ္ပိယော၊ မလှုပ်ရှားနိုင်သည်ဟုလည်း အနက်ပေးတတ်သည်။ “ကမ္မေတုံ ဝါ စာလေတုံ ဝါ အသက္ကုနေယျော” အဖွင့်အရ အသမ္မကမ္ပိယော၌-ဏျပစ္စည်း၏ ကံ၌ သက္ကအနက် ထွန်းပြသည်ကို၎င်း ကာရိတ်ပစ္စည်း အတွင်းငုတ်သည်ကို၎င်း သိရ၏။ ထို့ကြောင့် စတုဗ္ဘိဝါတေဟိ-သည် အသမ္ပကမ္ပိယော-၏ ကတ္တားတည်း။ ဣန္ဒခီလော-ကား ကံတည်း။ “ကံဟောမှန်ဘိ၊ ကိတ်ကိရိယာ၊ နောက်မှာတပါး၊ အာချာတ်သွားက၊ ကတ္တားတဖန်၊ ဖြစ်တုန်ပြန်၊ ချင်းကံ ၎င်း ကတ္တားတည်း” ဟူသော နိယံအရ သိယာ ကြိယာကြောင့် ကတ္တာလည်း ဖြစ်၍ သည်ဟုလည်း အနက်ပြန်ရသည်။

---

သစ္စာ သိမြင်ပုံ

အရိယသစ္စာကို သိရာ၌ အနုဗောဓ (=လောကီ ဉာဏ်ဖြင့် သိမှု), ပဋိဝေဓ (-မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက်သိမြင်မှု) ဟု အသိနှစ်မျိုးရှိရာ ဤ၌ ပဋိဝေဓအသိခေါ် မဂ်ဉာဏ်အသိကို လို၍ အဝေစ္စ ပဿတိ-ဟု ဆို၏။ မဂ္ဂဘာဝနာဟူသည် မိမိသန္တာန်၌ မဂ်ကိုဖြစ်စေခြင်းတည်း။ ထိုမဂ်ကား ပုဗ္ဗဘာဂ ဝိပဿနာ၌လည်း ဖြစ်လျက်ရှိရာ ၎င်းမှာ အရိယမဂ် ဆိုက်ရောက်ရေးအတွက် ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်ရာ မဂ္ဂဘာဝနာကား အရိယမဂ် ဆိုက်ရောက်သောအခါ အပြီးအဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရတော့၏။ ဒုက္ခကို ပိုင်းခြားသိမှု ပရိညာကိစ္စလည်း ဝိပဿနာ၌ ရှိနေလျက်ပင်၊ သို့သော် အပြီးတိုင်မရောက်သေး၊ သိမှုမပြီးသေး၊ မဂ်အခိုက်၌ကား အပြီးတိုင် ထွင်းဖောက်ကာ အရှင်းလင်းဆုံး အခြေသို့ရောက်ခဲ့ရ၏။ ထို့အတူ ဝိပဿနာ အခိုက်ကပင် အစဉ်ဖြစ်နေသော သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ခြင်း ကိစ္စလည်း မဂ်ကျမှ ပြည့်ဝခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် မဂ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသော်လည်း အခြားသစ္စာများကိုပါ တစ်ချက်တည်း ဖောက်ထွင်း သိမြင်မှုပါ ပြီးစီးတော့သည်။ ဤ၌ နိဗ္ဗာန်ကို သိသည်မှာ အာရမ္မဏ (=အာရုံပြုသောအားဖြင့် သိသော ) အသိမျိုးတည်း၊ ဒုက္ခစသည်ကို သိသော အသိကား အသမ္မောဟ (=တွေဝေမှုမရှိ သိပြီး ရှင်းလင်းပြီး ဖြစ်နေသော) အသိမျိုး ဖြစ်သည်။

ဤအချက်၌ ဆီမီးဥပမာဖြင့်ပြ၏၊ ဆီမီးသည် မီးစာကို လောင်စေခြင်း, အမှောင်ကို ဖျောက်ခြင်း, အလင်းကို ပြခြင်း, ဆီကို ခန်းစေခြင်း ကိစ္စလေးချက်ကို တစ်ပြိုင်နက် ပြုသကဲ့သို့ မဂ်သည်လည်း ဒုက္ခကို သိခြင်း သမုဒယကို ပယ်ခြင်း, မဂ္ဂကို ပွါးခြင်း, နိရောဓကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း ဟူသော ကိစ္စလေးချက်ကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပြီးစေ၏။

---

တံခါးတိုင်နှင့်တူပုံ

မဂ်ဖြင့် ကိစ္စလေးချက် ကိုယ်တွေ့ပိုင်လျက်ရှိသော အရိယာ၌ မဂ်ဖြင့်နိဗ္ဗာန်ကို ဆိုက်တွေ့ ရခြင်း အကာလိကမဂ်၏ ဂုဏ်အရ အရိယာဖိုလ်ကို ပိုင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ထိုသို့ ကိုယ်တွေ့ သန္ဒိဋ္ဌိကမဂ်ဖိုလ်များအရ ငါမဂ်ဖိုလ်ရပေပြီဟု ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗ အရ မိမိကိုယ်တိုင် သိရသောကြောင့် ထိုအရိယာမှာ အပရပစ္စယ (=ဘုရားမှတပါး အခြားအားထား ယုံကြည်ဖွယ် မရှိသူ), ဝေသာရဇ္ဇပတ္တ (=ယုံမှားအမျိုးမျိုးဖြင့် ရွံ့စိုးနေရသော ဘဝမှ ယုံမှားကင်း၍ ရဲတင်းသူ ) အဖြစ်ရောက်ခဲ့ရာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးမှာ အခြားအယူအဆ တပါးတို့ကြောင့် အဘယ်မှာ လှုပ်ရှားယိမ်းယိုင် ပါတော့မည်နည်း။ အလွန်ခိုင်ခံ့စွာ စိုက်ထားအပ်သော တံခါးတိုင်ကြီးသည် အရပ်လေး မျက်နှာမှ လေပြင်းမုန်တိုင်းများ မလှုပ်ရှားစေနိုင်သကဲ့သို့ ထိုသောတာ ပန်ကို ဘယ်လို တိတ္ထိ အယူအဆမျိုးကမျှ မလှုပ်ရှားစေနိုင်၊ မိမိအမြင်မှရွှေရှား တိမ်းပါးအောင် မည်သူမျှ မတတ်နိုင်တော့ပေ။ ဤအချက်ကို သံယုတ္တနိကာယ (သံ၊၃၊၃၈၈) ၌လည်း ဟောတော်မူ၏။ ဟောပုံအချုပ်မှာ “နက်သောတွင်းရှိ၍ မရွှေပါး မလှုပ်ရှား ကောင်းမွန် ခိုင်မြဲအောင် စိုက်ထားအပ်သော တံခါးတိုင်ကို အရှေ့ အနောက် တောင် မြောက် အရပ်လေးမျက်နှာတို့မှ လေပြင်းမုန်တိုင်းများ မလှုပ်ရှားစေနိုင်ရာ၊ အကြောင်းမှာ တွင်းကလည်းနက် ကောင်းမွန် ခိုင်မြဲအောင်လည်း စိုက်ထားအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့အတူ သမဏဗြာဟ္မဏ အမည်ခံ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဒုက္ခ, သမုဒယ, မဂ္ဂနိ, ရောဓ, အမှန်တရား သစ္စာတို့ကို သိကြ၏။ ထိုသစ္စာတို့ကို သိပြီးဖြစ်သောကြောင့်ပင် ထိုသမဏဗြာဟ္မဏတို့မှာ ဤသူ တရားထူး သိမြင်သူပဲဟု ဘုရားမှတပါး အခြားသူ၏ မျက်နှာကို မော်မကြည့်ကြတော့ပေ”။

ဤစကားဖြင့် သစ္စာမမြင် ပုထုဇဉ်တို့နှင့် ဆန့်ကျင်ဖက်အဖြစ်ကို ပြ၏၊ ထိုပုထုဇဉ်တို့ကား “ပုထုသတ္ထာရာနံ မုခုလ္လောကိကာတိ ပုထုဇ္ဇနာ အရ ဆရာအမျိုးမျိုးတို့၏ မျက်နှာကို မော်ကြည့်တတ်ကြကုန်၏။ ဤ ဆရာက တစ်မျိုးပြောလျှင် လက်ခံ၍ ဆရာတင်တတ်၏။ အခြားဆရာ တစ်ယောက်က တစ်မျိုးပြောလျှင် သက်ဝင်ယုံကြည်တတ်ပြန်၏။ ဤသို့ ဆရာအမျိုးမျိုး အယူအဖုံဖုံ ပြောင်းနိုင်၏၊ ဤသို့ဖြစ်ရသည်မှာ သစ္စာမမြင်၍ အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖွယ်ကား မတွေ့သောကြောင့်တည်း။ အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်နိုင်လောက်အောင် ကိုယ်တွေ့သစ္စာတရား ရှိပြီး သောတာပန်တို့ကို မည်သူတစ်ယောက်မျှ သွေးဆောင် ဖြားယောင်းခြင်း, ခြိမ်းချောက်ခြင်း, လှည့်စားခြင်းတို့ဖြင့် ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပျောက်အောင်ပြုခြင်းငှါ မတတ်နိုင်။

---

ဖြားယောင်းသွေးဆောင် မရ

အခါတပါး မြတ်စွာဘုရား တရားဟောနေစဉ် ပရိသတ်အစွန်မှ တရားနာနေသော သုပ္ပဗုဒ္ဓမည်သော နူနာရောဂါသည် တစ်ဦးမှာ သောတာပန် ဖြစ်လေသည်။ ပရိသတ်စဲသောအခါ မိမိရသောဂုဏ်ကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားရန် အလာတွင် သိကြားမင်းက စုံစမ်းလို၍ ကောင်းကင်မှနေပြီးလျှင် “သုပ္ပဗုဒ္ဓ သင်ကား ဆင်းရဲလှ၏၊ သင့်ကို ငါမကုန်နိုင်အောင် မြားမြောင်သောဥစ္စာကို ပေးမည်၊ သင်ကသာ ဘုရားကို ဘုရားမဟုတ်၊ တရားကို တရားမဟုတ်၊ သံဃာကို သံဃာ မဟုတ်၊ ဘုရား တရား သံဃာ ငါအလိုမရှိဟု ပြောရမည်”ဟု ဆို၏။ ထိုအခါ “သင် ဘယ်သူနည်း"ဟု သုပ္ပဗုဒ္ဓက မေး၏။ “မိမိ သိကြားမင်း ဖြစ်ကြောင်း” ပြောသော် “အရှက်မဲ့သော သိကြားမိုက်၊ သင့်ကို ငါ စကားပင် ဖက်မပြောထိုက်၊ သင်ကား ငါ့ကို လူဆင်းရဲဆို၏။ ငါ့မှာ သဒ္ဓါ သီလစသော သူတော်ကောင်း ဥစ္စာတွေ ရှိနေ၍ ငါကား လူချမ်းသာဖြစ်၏” ဟု ဆို၏။ သိကြားမင်းလည်း ဤအကြောင်းကို ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားသော် မြတ်စွာဘုရားက “သိကြားမင်း သင်ကဲ့သို့ သိကြား အရာအထောင်မက သုပ္ပဗုဒ္ဓကို ဘုရားမဟုတ်စသည် ပြောခိုင်း၍ ရမည်မဟုတ်ကြောင်း” မိန့်တော်မူသည်။ သုပ္ပဗုဒ္ဓလည်း ဘုရားမြတ်ထံ မိမိရရှိသော အရိယာဂုဏ်ထူးကို လျှောက်ထားပြီး ပြန်အလာတွင် သားသည်အမေ နွားမက ဝှေ့သတ်၍ စုတေကာ နတ်ပြည် ရောက်ရလေသည်။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၂)

---

ချောက်၍မရ

ဘာရဒ္ဓါဇအနွယ် ပုဏ္ဏားတစ်ဦး၌ ဓနဉ္စာနီ မည်သော ဇနီးပုဏ္ဏေးမ ရှိ၏။ ပုဏ္ဏားကြီးကား ဗြာဟ္မဏတို့ကို ကြည်ညို၍ ပုဏ္ဏေးမကား ဘုရားတပည့်မ သောတာပန်တည်း၊ ပုဏ္ဏားကြီးက ဗြာဟ္မဏတို့ကို ထမင်းကျွေးသောအခါ ပုဏ္ဏေးမက ပြုစုတတ်သော်လည်း ပုဏ္ဏေးမက ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာများအား ဆွမ်းကပ်သော အခါမူ ပုဏ္ဏားကြီးသည် အိမ်မှ ရှောင်ပြေးတတ်၏။ တစ်နေ့ ပုဏ္ဏားကြီးသည် ဗြာဟ္မဏငါးရာ ထမင်းစား ဖိတ်လာပြီးနောက် ပုဏ္ဏေးမကို “အို.….ရှင်မ နက်ဖြန် ဗြာဟ္မဏငါးရာ ထမင်းသုံးဆောင်ရန် ကြွလာကြလိမ့်မည်၊ ရှင်မကား ထိုင်ရင်း ရပ်ရင်းဖြစ်စေ ချောင်းဆိုး ချေဆတ်သောအခါဖြစ်စေ “နမော ဗုဒ္ဓဿ” ဟု ရဟန်းဂေါတမအား ရှိခိုးလေ့ ရှိသည်၊ နက်ဖြန် တစ်နေ့တော့ ဤရှိခိုးမှု မပြုပါနှင့်၊ ဤအသံကို ကြားလျင် ဗြာဟ္မဏတွေ စိတ်မချမ်းသာကြ၊ ငါနှင့် ဗြာဟ္မဏတွေ ကွဲအောင် မလုပ်ပါနှင့်” ဟု ဆို၏၊ “အိုရှင်….ဗြာဟ္မဏတွေနှင့်ပဲ ကွဲကွဲ နတ်ဗြဟ္မာတွေနှင့်ပဲ ကွဲကွဲ ကျွန်မတော့ ဘုရားကို သတိရလျှင် ရှိမခိုးပဲ မနေနိုင်” ဟု ငြင်းဆန်၏။ "အိုရှင်မ…အိမ်ခြေတစ်ရာရှိသော ရွာမှာ ရွာတံခါးကိုပင် ပိတ်နိုင်သေးလျက် လက်နှစ်ချောင်းမျှနှင့် ပိတ်ရသော ပါးစပ်ကလေးကို ထမင်းစားချိန်အတွင်းမျှ မပိတ်နိုင်ဘူးလား” စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ပြောသော်လည်း ပုဏ္ဏေးမကြီးက ငြင်းဆန်မြဲ ငြင်းဆန်နေသဖြင့် ခေါင်းရင်းမှ သန်လျက်ကိုယူပြီး “ဟေ့ရှင်...နက်ဖြန် ရဟန်းဦးပြည်းကို ရှိခိုးလျှင် ဤသန်လျက်ဖြင့် ခြေဖျားမှခေါင်းအထိ နုပ်နုပ်ပါအောင် စဉ်းပစ်မည်” ဟု ခြိမ်းချောက်၏၊ ဘုရားတပည့်မ အရိယာမည်သည်မှာ ဘုရားနှင့် စပ်လာလျင် တုန်လှုပ်မြဲ မဟုတ်သည့်အတိုင်း “ကျွန်မ၏ အင်္ဂါကြီးငယ်ကို ဖြတ်လိုဖြတ် သတ်လိုပင်သတ်တော့ ဘုရားအဆုံးအမကို မပယ်နိုင်၊ ဘုရားနှင့်ကင်း၍ မနေနိုင်” ဟု ဆိုသော် ပုဏ္ဏားလည်း ဘာမှ မတတ်နိုင်တော့ပဲ “မင်း ထင်ရာလုပ်တော့” ဟု လက်လျှော့ရှိလေသည်။ နောက်တစ်နေ့ ပုဏ္ဏားများ ထမင်းစားနေချိန် ပြုစုနေရင်း ပုဏ္ဏေးမ ချော်လဲသွားရာ ဘုရားကိုသတိရ၍ “နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ” ဟု သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ဥဒါန်းကျူးလေ၏။ ဗြာဟ္မဏတွေလည်း စိတ်ဆိုးကာ ပုဏ္ဏားကြီးကို ဆဲရေးပြီး ထမင်းစားမပြီးမီ ထပြန်ကြ၏။ ပုဏ္ဏားကြီးလည်း ပုဏ္ဏေးမကို အမျိုးမျိုး ဆဲရေးကာ ဘုရားကို ပြဿနာဖြင့် အဖြေခက်အောင်ပြု၍ ညှဉ်းဆဲရန် ဘုရားထံသွားကာ ပြဿနာမေးသော် ဘုရားရှင်၏အဖြေကို ကြားရ၍ နှစ်သက်အားရကာ ရဟန်းပြုခြင်းဖြင့် မကြာမီ ရဟန္တာအဖြစ် ရောက်ရသည်။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၇ သဂါထာဝဂ္ဂ)

---

လှည့်စား မရ

သူရမ္ဗဋ္ဌကား တိတ္ထိတို့၏ တပည့်တကာဖြစ်၏။ တနေ့ သူရမ္ဗဋ္ဌ သောတာပတ္တိမဂ်ရရန် အခြေခံကို မြင်သော ဗုဒ္ဓရှင်ထော်မြတ်သည် ဆွမ်းခံချိန်၌ သူ၏နေအိမ်တံခါးသို့ ကြလေ၏။ သူရမ္ဗဋ္ဌလည်း ဘုရားရှင်ကို အိမ်ထဲသို့ပင့်လျက် ဆွမ်းဆက်ကပ်ပြီးသော် ဘုရားဟော တရားတော်အရ သောတာပန်ဖြစ်လေ၏။ ဘုရားပြန်ကြွတော်မူပြီးနောက် မာရ်နတ်က သူရမ္ဗဋ္ဌ မိမိ၏ နယ်ပယ်မှ လွှတ်မလွှတ် စုံစမ်းလို၍ ဘုရားနှင့် တူအောင် ဖန်ဆင်းပြီးလျှင် သူရမ္ဗဋ္ဌ၏ အိမ်တံခါးသို့ ရောက်လာ၏၊ ဘုရားရှင် ပြန်ကြွလာသည် ဟူသော အမှတ်ဖြင့် သူရမ္ဗဋ္ဌလည်း ချဉ်းကပ်ကာ ကြွလာခြင်း အကြောင်းကို လျှောက်သော် ဘုရားယောင်ဆောင်သော မာရ်နတ်က “သူရမ္ဗဋ္ဌ ငါတရား ဟောခဲ့စဉ်က တရားခုကို သတိမထား အမှတ်တမဲ့ ဟောခဲ့မိသည်၊ ခန္ဓာငါးပါးလုံးကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု ဟောခဲ့မိ၏။ သို့သော် ခန္ဓာတွေ အကုန်လုံး သည်သဘောချည်း မဟုတ်၊ မပျက်မစဲ ခိုင်မြဲသော ခန္ဓာတချို့ ရှိသေးသည်”ဟု ဆို၏။ ကိုယ်တွေ့တရား မရှိသူဆိုလျှင် ဘုရားပဲဟု အတည်ပြု၍ ဤမာရ်နတ်စကားကို လက်ခံလိုက်မည်သာဖြစ်၏။ တရားကိုယ်တွေ့ သိပြီး ယုံကြည်ဆုံးဖြတ်ပြီး ဖြစ်နေသော သူရမ္ဗဋ္ဌကား ဤအချက်ကို လက်မခံနိုင်၊ ထို့ကြောင့် စဉ်းစားသည်မှာ “ဤစကားသည် အလွန်ဝန်လေးသော စကားဖြစ်၏၊ ဘုရားတို့မည်သည် အမှတ်တမဲ့ ဟောမှုမရှိနိုင်၊ ဘုရားရှင်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်မှာ မာရ်နတ်ဖြစ်၍ ဤသူသည် မာရ်နတ်ဖြစ်ရမည်”ဟု စဉ်းစားပြီးလျှင် သင်“မာရ်နတ် မဟုတ်လော”ဟု ဆို၏။ မာရ်နတ်လည်း မကွယ်မဝှက်သာ ဟုတ်ကြောင်း ဝန်ခံရ၏။ သင်လို မာရ်နတ်မျိုး အရာအထောင် လာဖျက်သော်လည်း ငါ၏သဒ္ဓါကို လှုပ်ရှားစေနိုင်မည်မဟုတ်၊ မဟာဂေါတမဘုရားသည် “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ”ကို ကြားရုံမျှမဟုတ် ကိုယ်တွေ့ သိသည်အထိ ဖြစ်အောင် ဟောကြားခဲ့ပြီးဖြစ်ရာ သင် လှည့်စား၍ ရမည်မဟုတ်၊ “ငါ့အိမ်တံခါးမှာ မနေနှင့်တော့” ဟု နှင်သော် မာရ်နတ်လည်း ကွယ်လေ၏။ ဤ အကြောင်းကို ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားသော် ဤအဋ္ဌပ္ပတ္တိအရပင် သူရမ္ဗဋ္ဌအား အဝေစ္စပ္ပသန္နဧတဒဂ် (=မတုန်မလှုပ် သက်ဝင်ကြည်ညိုသူများတွင် အထူးချွန်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်) အရာဖြင့် မြှောက်စား ချီးကျူးတော်မူသည်။ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၅-၆)

---

သောတာပတ္တိယင်္ဂ

သောတာပန်သည် တရားကို ကိုယ်တွေ့ဖြစ်၍ တရား၌ အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်းကြောင့်ပင် ဘုရား၌ မတုန်မလှုပ် သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း တရားသံဃာ၌ မတုန်မလှုပ် သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း အရိယကန္တသီလ(=ငါးပါးသီလ)နှင့် ပြည့်စုံခြင်း, ဤတရားလေးပါး ၎င်း၌ ထင်ရှားခဲ့သည်။ ဤတရားများကား သောတာပန်များ ရမြဲဖြစ်သော ဂုဏ်အင်္ဂါများတည်း။ ၎င်းလေးပါးသည် မဂ်ဖြင့် ပြီးသောကြောင့် သောတာပတ္တိယင်္ဂ (=သောတာပတ္တိမဂ်၏ အစိတ် အပိုင်း )ဟု ဆို၏။ ဤတရားလေးပါးကို ဓမ္မာဒါသ (=တရားမှန်) ဟုလည်း ဟောခဲ့၏။ လောကတွင် မှန်ကိုကြည့်သော် မိမိ၏ အခြင်းအရာ ပုံပန်းကို ဖြစ်နေသည့်အတိုင်း အမှန်မြင်သိသကဲ့သို့ ဤတရားမှန်ဖြင့် ငါ အပါယ်မလားတော့ပြီ, မဂ်ဟူသော နိယာမဖြင့် မြဲပြီ၊ အထက်မဂ်သာရဖို့ ရှိတော့သည်ဟု သိနိုင်၏။

ထို့ပြင် သပ္ပုရိသသံသေဝ (=သူတော်ကောင်းတို့နှင့် ပေါင်းခြင်း), သဒ္ဓမ္မဿဝန (=တရားနာခြင်း) ယောနိသောမနသိကာရ (=သင့်တင့် ကောင်းမွန်အောင် စိတ်ထားခြင်း), ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ(=မဂ်ဖိုလ်ဓမ္မအား လျော်သောအကျင့်ကို ကျင့်ခြင်း)ဟု လာသော သောတာပတ္တိယင်္ဂတရား လေးပါးကား သောတာပတ္တိမဂ်ရရန် ရှေ့အဖို့က ပြည့်စုံစေရမည့် အကြောင်းအင်္ဂါများတည်း။ သာသနာ၌ အတည်ပြုဆုံးဖြတ်နိုင်၍ မည်သူမျှ မလှည့်စားနိုင်အောင် ခိုင်မာသော ထောက်တည်ရာ ရနေသော သောတာပန်၏ ဤဂုဏ်ရည်ကား အများလိုလား နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်၍ ထိုဂုဏ်ရှင်မှာ နှစ်သက်ဖွယ်ရတနာအစစ် ဖြစ်ရပေသည်။

✺ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ, သံယကိုယုံ၊ မတုန်လှုပ်ဘိ၊ အရိယကန္တ၊
သီလငါးဖြာ၊ စုံညီညာ၊ သောတာပတ္တိယင်။
✺သူတော်ကောင်းခို၊ တရားကိုနာ၊ သင့်စွာစိတ်ထား၊
တရားကျင့်ကာ၊ ညီလေးဖြာ၊ သောတာပတ္တိယင်။

---

ဝဒါမိအရ

“တထူပမံ သပ္ပုရိသံ ဝဒါမိ”၌ ဝဒါမိအရ ကတ္တားအဟံ၌ အရှင်အာနန္ဒ ဟု၎င်း မြတ်စွာဘုရားဟု၎င်းအဆိုနှစ်မျိုး ကွဲခဲ့၏။ တံခါးတိုင်ကို ဥပမာပေး၍ ဟောကြားသော ဒေသနာများမှာ ဘုရာဟောအဖြစ် ထင်ရှားလေရာ ဤ၌ ဘုရားဟောဟုပင် ဆိုရပေမည်၊ အရှင်အာနန္ဒာကို ယူခြင်းမှာ အဋ္ဌကထာလာ အပရေ ဝါဒနှင့်သော် ညီသည်ဟု ဆိုရန်ရှိ၏။ အပရေဆရာတို့ကား ရတနသုတ်၌ “ယာနီဓ ဘူတာနိ”စသော အစ ငါးဂါထာသာ ဘုရားဟော ဂါထာများဖြစ်၍ ကြွင်းဂါထာအားလုံးမှာ ပရိတ်ရွတ်သောအခါ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ် ဟောကြားအပ်သော ဂါထာများ ဖြစ်ကြောင်း မိန့်ဆိုကြ၏။

အလွန် ရှေးကျသော ကာလက ဆင်းသက်လာခဲ့ရသော ဤဒေသနာများကား အဋ္ဌကထာဆရာများ လက်ထက်ကပင် ဘုရားဟော ဟုတ် မဟုတ် အဆိုကွဲခဲ့သေးရာ နှောင်းခေတ် လူများအဖို့ ဘုရားဟော ဟုတ် မဟုတ် အတည်ပြုဆုံးဖြတ်ရေးမှာ မလွယ်ကူလှပေ၊ သို့သော် ဘုရားဟော အခြား ဒေသနာများနှင့် ညီ မညီ သဘာဝ မှန် မမှန်သာ ပဓာနဖြစ်၍ ရိုသေလေးစားစွာ ရွတ်ဖတ်သင့်ကြပေသည်။

(၃၆) ယေ အရိယသစ္စာနိ ဝိဘာဝယန္တိ၊
ဂမ္ဘီရပညေန သုဒေသိတာနိ။
ကိဉ္စာပိ တေ ဟောန္တိ ဘုသံ ပမတ္တာ၊
န တေ ဘဝံ အဋ္ဌမမာဒိယန္တိ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၃၆) ယေ၊ အကြင် သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဂမ္ဘီရပညေန၊ နက်နဲသော ဉာဏ်တော်ရှင် သဗ္ဗညု မြတ်စွာဘုရားသည်။ သုဒေသိတာနိ၊ ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်ကုန်သော၊ အရိယ သစ္စာနိ၊ အရိယသစ္စာတို့ကို။ ဝိဘာဝယန္တိ၊ ကိုယ့်သန္တာန်တွင် မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ပွား ထင်ရှားအောင် ပြုတော်မူကြကုန်၏။ တေ၊ ထို သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဘုသံ၊ အလွန်အကဲ။ ပမတ္တာ၊ စည်းစိမ်ယစ်၍ မေ့လျော့ကြကုန်သည်၊။ ကိဉ္စာပိ ဟောန္တိ၊ အကယ်၍ကား ဖြစ်တတ်ကုန်သေး၏။ တထာပိ၊ ထိုသို့ပင် မေ့လျော့ကြကုန်သော်လည်း။ တေ၊ ထို သတ္တက္ခတ္တုပရမသောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ အဋ္ဌမံ၊ ရှစ်ကြိမ် မြောက်သော။ ဘဝံ၊ ဘဝခန္ဓာကို။ န အာဒိယန္တိ၊ ယူရိုး မရှိကြကုန်။ သံဃေ၊ သောတာပန် သံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ရတနာဟု သိသာရတုံ ဤဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ-နက်နဲသော ဉာဏ်တော်ရှင် သဗ္ဗညု မြတ်စွာဘုရား အကောင်းဆုံး ဟောကြားတော်မူအပ်သော အရိယသစ္စာတို့ကို မဂ်ဉာဏ်ရရှိ၍ ထင်ရှား သိတော်မူကြသော သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် စည်းစိမ်ယစ်၍ အလွန်အကဲ မေ့လျော့ကြစေကာမူ ရှစ်ကြိမ်မြောက် ဘဝကို ယူရိုးမရှိတော့ပေ၊ သောတာပန်သံဃာ၏ ရတနာဟု သိနိုင်ဖွယ် ဤ ဂုဏ်တော်သည်လည်း ထူးမြတ်လှပါပေသည်။ ဤသစ္စာ စကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာကြပါစေ။

---

သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်ဂုဏ်

"ယထိန္ဒခီလော” စသည်ဖြင့် သောတာပန် မှန်သမျှနှင့် သက်ဆိုင်သော ဂုဏ်ဖြင့် ချီးကျူးကာ သစ္စာပြုဟန် ပြတော်မူပြီးနောက် “ယေ အရိယသစ္စာနိ” စသည်ဖြင့် သောတာပန်များတွင် ဂုဏ်အငယ်ဆုံး သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်၏ဂုဏ်ကို ဖော်ကာ သစ္စာပြုဟန် မိန့်တော်မူပြန်သည်။

---

သစ္စာသိခြင်းပင်

“ဝိဘာဝယန္တိ"ကား အချို့အရာ၌ သူတကာသိမြင်အောင် ပြခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤ၌ကား မိမိသန္တာန်တွင် ထင်ရှားအောင် ပြုတတ်သည်ကို ဆိုသည်။ အရိယသစ္စာနိ ဝိဘာဝယန္တိ” ကား မဂ်အခိုက်၌ သစ္စာလေးချက် တစ်ပြိုင်နက် သိခြင်းကို ပြ၏၊ ရှေးမဂ် မရမီက မိမိ၌ သစ္စာတရားများမသိ မှောင်အတိကျနေ၏။ မဂ်ပေါ်လာမှ အလင်းရကာ ထင်ရှားပေါ်လာသည် ဖြစ်ရာ “ပညာဩဘာသေန၊ ပညာရောင်ဖြင့်။ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကံ၊ သစ္စာတို့ကို ကွယ်ကာ ပိတ်ဖုံးတတ်သော။ ကိလေသန္ဓကာရံ၊ ကိလေသာအမှောင်ကို။ ဝိဓမိတွာ၊ ဖျက်ဆီးပယ်ရှား၍။ အတ္တနော၊ မိမိ၏။ ပကာသာနိ ပါကဋာနိ၊ ထင်ရှားသည်တို့ကို။ ကရောန္တိ၊ ပြုကုန်၏” ဟု ဝိဘာဝယန္တိကို အဋ္ဌကထာဆရာ ဖွင့်ပြသည်။

---

သဗ္ဗညုတရား

သစ္စာလေးပါးကို သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်ကို့၏ ပကတိဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက်သိမြင်ရေးမှာ အလွန်ဝေးကွာလျက် မထောက်မမီနိုင်အောင် နက်နဲလှ၏။ ပဋိပတ်လမ်းစဉ်ဖြင့် လိုက်သူတို့သာ သိနိုင်၏။ ထိုလမ်းစဉ်ကို လိုက်၍ သစ္စာတို့ကို သိရသောအခါ အလွန် နက်နဲလှပါတကား၊ အလွန်မြင်နိုင်ခဲအောင် သိမ်းမွေ့လှပါတကား၊ အလွန် ငြိမ်သက် မွန်မြတ်လှပါတကား၊ တက္ကခေါ် စိတ်ကူးဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်ရန် မဖြစ်နိုင်သော တရားပါတကား၊ လမ်းမှန်အတိုင်း ကျင့်သူ ပညာရှင်များ သာ သိနိုင်သော တရားပါတကားဟု နားလည်လာရတော့သည်။

ထိုနက်နဲလှသော သစ္စာတရားတို့ကို ဘုရားဟောအရ သိနိုင်ကြသော်လည်း လက်ဦးထွင်၍ သိမြင်အောင် ဟောပြရေးမှာ သာမန်လူတို့အရာ မဟုတ်။ တကယ့်ဉာဏ်ရှင်၏ အရာသာဖြစ်၏။ ဝေါဟာရအသွယ်သွယ် ပရိယာယ် အချက်အလက် အနက်အဓိပ္ပါယ် အဖုံဖုံ နည်းစုံအောင် ဟောနိုင်ခြင်းမှာ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကြောင့်သာ ဖြစ်၏။ သစ္စာတို့ကို ဆရာမရှိ မိမိကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ သယမ္ဘူတွင်ရသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်တို့မှာ ထိုသို့ ဝေါဟာရမကြွယ် ပရိယာယ် မကျွမ်းကျင်သည့်အတွက် မိမိသိသော တရား သူတပါးအား မဟောပြနိုင်သည်ကို ထောက်ပါ။ ထို့ကြောင့် အတုမရှိ ဉာဏ်ရှင်ကိုယ်တိုင် မြင်အပ် ဟောအပ်သော သစ္စာတရားများမှာ အလွန်ခက်ခဲ နက်နဲမည်ကို၎င်း, ထို ဉာဏ်တော်ရှင် ညွှန်ပြသော နည်းအရ ကျင့်ကြလျှင် နက်နဲလှသော ထိုသစ္စာများကို မှီနိုင်ရန် ဉာဏ်တကယ်ရမည်ကို၎င်း ယုံကြည်ကိုးစား အားထားကြရန် “ဂမ္ဘီရပညေန သုဒေသိတာနိ” ဟု သစ္စာတရားများ၏ ခိုင်လုံသည်၏အဖြစ်ကို ပြတော်မူသည်။ ဂမ္ဘီရာပညာ ဧတဿာတိ ဂမ္ဘီရပညော=နက်နဲသော ပညာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ် မနှိုင်းယှဉ်အပ်သော ပညာရှိဖြစ်သောကြောင့် နတ်နှင့်တကွ တစ်လောကလုံး၏ ဉာဏ်မျိုးဖြင့် မထောက်မမှီနိုင်သော ဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်ဟု အနက်ရသည်ဖြစ်ရာ ဂမ္ဘီရပညာဖြင့် သဗ္ဗညု (=တရားအလုံးစုံကို သိသောဘုရား) အဖြစ်ကို ပြ၏။

---

ခုနစ်ဘဝသာ

“ရဟန်းတို့…သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားတို့ကို မသိခြင်းကြောင့် ငါဘုရားရော သင်တို့ပါ ရှည်လျားလှစွာ သံသရာကာလပတ်လုံး ကျင်လည်ပြေးသွားခဲ့ရပြီ” ဟူသော ဘုရားမိန့်ခွန်းတော်အရ သစ္စာလေးပါး မသိခြင်းမှာ သံသရာရှည်ခြင်းအကြောင်း ဖြစ်၍ သစ္စာကိုသိခြင်းမှာ သံသရာပြတ်စဲကြောင်း ဖြစ်သည်မှာ သိသာ၏။ သစ္စာကို သိရန် ကြိုးပမ်းသော ယောဂီ၏ဝိပဿနာသည် ကိလေသာတို့ကို ပယ်လျက် ရှိနေ၏။ ကိလေသာများသာမက ခန္ဓာအဘိသင်္ခါရတို့ကို ပါ စွန့်ပယ်သည်သာ ဖြစ်၏၊ ထိုသို့ ဝိပဿနာက ကိလေသာသင်္ခါရတို့ကို အစဉ်မပြတ် ပယ်ခွါပေးလျက် ရှိခဲ့သောကြောင့်ပင် မဂ်သို့အရောက်မှာ ထိုကိလေသာသင်္ခါရတို့ကို အကောင်းဆုံး အရှင်းဆုံး ဖြတ်တောက် ပယ်ခွါနိုင်ခြင်းသို့ ရောက်ရတော့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် အဘိသင်္ခါရ ဝိညာဏ်၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် ခုနစ်ဘဝ အလွန်ထား၍ သံသ ရာ၌ ရုပ်, နာမ်ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခွင့် မရှိတော့ပြီ။ ထို့ကြောင့် “န ဘဝံ အဋ္ဌမ မာဒိယန္တိ”ဟု ဟောတော်မူသည်။

သောတာပန်ကား မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ရပြီး မြင်ပြီး ဖြစ်၏။ သတ္တဇီဝသညာ ပျောက်၍ ဓာတုသဘောလည်း ပိုင်နိုင်စွာ သိရပြီးဖြစ်၏။ ဘယ, အာဒီနဝ, နိဗ္ဗဒါ, မုစ္စိတုကမျတာ-စသော ဉာဏ်များဖြင့် သင်္ခါရတို့၌ ဆန့်ကျင်ငြီးငွေ့သော ဉာဏ်များလည်း ဖြစ်ခဲ့ဘူး၏၊ ဤသို့ စသော လက်စကလေးများကြောင့်ပင် ၎င်းသည် ကာမရာဂ မကွာသေး၍ လူစည်းစိမ် နတ်စည်းစိမ်များဖြင့် အမေ့ကြီး မေ့လျော့နေစေကာမူ ထိုလက်စကလေးများကို ပြန်ဖော်လိုသောအခါ လွယ်ကူစွာပင် ဖော်နိုင်တော့သည်။ ရပြီးစာ မေ့နေ၍ ပြန်ကျက်သောအခါ လွယ်သကဲ့သို့၎င်း တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့် ဈာန်လျှောကွယ်ပခဲ့ရသူမှာ ပြန်အားထုတ်လျှင် အလွယ်ပင်ရသကဲ့သို့၎င်း မှတ်အပ်၏။ ခုနစ်ခုမြောက်ဘဝ၌ ရဟန္တာမဖြစ်မီ အမှတ်တမဲ့ ဓား စသည်ဖြင့် ခုတ်သတ်၍ ရုတ်တရက် စုတေရစေကာမူ ထိုမျှ တိုတောင်းလှသော ကာလကလေးအတွင်းမှာပင် ရဟန္တာဖြစ်ရ၏။ ရဟန္တာမဖြစ်ပဲ စုတိရိုး ထုံးစံမရှိဟု ဉာဏဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာ အဋ္ဌာနဝိဘင်း အဖွင့် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၁၁)တွင် လာသည်။

---

သောတာပန်သုံးမျိုး

ဤ၌ ရှစ်ခုမြောက်ဘဝကို မယူဆိုသည်မှာ သောတာပန်တို့တွင် အညံ့ဆုံး သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်ကို ရှည်သည်။ သောတာပန်ဖြစ်ပြီးနောက် အထက်မဂ်ရ မြန်, မမြန်မှာ သဒ္ဓါ, ပညာ စသော ဣန္ဒြေများ ထက်, မထက်ကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်၏။ ထက်မြက်သော ဣရှိသော သောတာပန်မှာ တစ်ဘဝသာ ပဋိသန္ဓေနေ၍ ရဟန္တာဖြစ်၏။ ၎င်းကို ဧကဗီဇီ (=တစ်ခုသော ပဋိသန္ဓေ မျိုးစေ့ရှိသော သောတာပန်) ဟု ဆို၏။ နှစ်ဘဝမှ ခြောက်ဘဝအထိ ပဋိသန္ဓေနေသော သောတာပန်ကား အလတ်စား ဣန္ဒြေရှိသူဖြစ်၏။ ၎င်းကို ကောလံကောလ (=အမျိုးကောင်းတစ်ခုမှ အမျိုးကောင်းတစ်ခုသို့ ရောက်တတ်သော သောတာပန်ဟု ဆို၏။ ခုနစ်ဘဝ ပဋိသန္ဓေနေသော သောတာပန်ကား နုံ့သော ဣန္ဒြေရှိသူတည်း။ ၎င်းကို သတ္တက္ခတ္တုပရမ (=ခုနှစ်ကြိမ်အလွန် ပဋိသန္ဓေရှိသူ) သောတာပန်ဟု ခေါ်ရသည်။ ဤသောတာပန်တို့၏ ဘဝအရေအတွက် ကန့်သတ်ချက်မှာ ကာမဘုံအတွက်သာဖြစ်၍ ရူပ အရူပဘုံများက သောတာပန်များမှာမူ ပဋိသန္ဓေ အကြိမ်များစွာ ယူနိုင်ကြောင်းကို ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထာ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၇)၌ ဆိုသည်။

---

ဥပနိဿယ

သောတာပန်ဖြစ်ပြီးနောက် အထက်မဂ်ရ မြန်ခြင်း မမြန်ခြင်း၌ ဥပနိဿယမှာလည်း အကြောင်းပင်ဖြစ်၏။ ရဟန်းတစ်ပါးသည် တရားကို အားထုတ်နေရင်း စုတေခဲ့၍ တာဝတိံသာ နတ်ပြည် ဗိမာန်တစ်ခု၌ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ တရားအားထုတ်ရင်း စုတေခဲ့ရသူ ဖြစ်၍ နတ်ပြည်သို့ ရောက်နေရသော်လည်း မိမိနတ်ဖြစ်မှန်းမသိ၊ ရဟန်းအမှတ်သာ ရှိကာ စက္ခုန္ဒြေချလျက် ရှိနေ၏။

နတ်သ္မီးများက တူရိယာများ တီးမှုတ်ကြသော်လည်း ဂရုမစိုက်၊ ထိုနတ်သား၏ အခြင်းအရာကို တွေ့ရသော နတ်သ္မီးများက ရဟန်းဘဝက စုတေလာကြောင်း ရိပ်မိကြ၍ ကိုယ်လုံးပေါ်မှန်ကြီး ထောင်ပြမှ မိမိအဖြစ်မှန်ကို သိရသော ထိုနတ်သားမှာ လွန်စွာ စိတ်မချမ်းမသာဖြစ်ပြီးလျှင် ဘုရားရှင်ထံ သွားရောက်လျက် နတ်သ္မီးတွေနှင့် ရှုပ်ပွေဆူညံသော မြေဘုတ်ဘီလူးမများ မှီခိုရာကာမဂုဏ်ဖြင့် အမေ့တိုက်ရာ နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်ကို ဘယ်လို လွန်မြောက်ရပါမည်နည်းဟု လျှောက်၏။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ရထားဥပမာဖြင့် ဟောကြားသောအခါ သောတာပန် ဖြစ်ခဲ့၏။ ဤ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် အရဟတ္တဖိုလ် ပေါက်ရောက် နိုင်လောက်အောင် တရားကို ဟောပါလျက် သောတာပန်မျှဖြစ်ရသည်မှာ သူ၏သောတာပန် ဖြစ်ရုံမျှ ဥပနိဿယ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း သဂါထာဝဂ္ဂ ဒေဝတာ သံယုတ် အဋ္ဌကထာ၌ မိန့်ဆိုသည်။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁)

---

ဝါဒအမျိုးမျိုး

သောဘာပန် သုံးမျိုးကွဲပြားရာ၌ ထိုသို့ကွဲပြားရန် ဘယ်တရားက အတည်ပြုသတ်မှတ်ပေးသည်ကို ဆရာတို့ အယူအဆကွဲပုံ ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၇)၌ ဆို၏။ အချို့က ထိုသို့ သတ်မှတ်ပေးသော အရာမှာ ပုဗ္ဗဟေတု (=ရှေးကံအကြောင်း) ဟု၎င်း အချို့က ပဌမမဂ်, အချို့ က အထက်မဂ် သုံးပါး, အချို့ကမူ အထက်မဂ် သုံးပါး၏ဝိပဿနာဟု၎င်း ဆိုကြ၏။ ထိုတွင် အထက်မဂ်သုံးပါး၏ ဝိပဿာနာက သတ်မှတ်ပေးသည် ဟူသော နောက်ဆုံး အယူအဆသာ သင့်မြတ်ကြောင်း အတည်ပြု၏၊ အထက်မဂ်သုံးပါး၏ ဝိပဿနာအား ကောင်းလျှင် ဧကဗီဇီဖြစ်ရ၏။ ထို့ထက် ညံ့လျှင် ကောလံ ကောလ။ ထို့ထက်ပင် ညံ့သူမှာ သတ္တက္ခတ္တုပရမတည်း။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၌ကား ထိုသောတာပန်သုံးမျိုး၏ ဣန္ဒြေထက်မှု ညံ့မှုမှာ ပုဗ္ဗဟေတု=ရှေးအကြောင်းကံက သတ်မှတ်ပေးကြောင်းဆိုသည်။ ဆိုခဲ့ပြီး ပဌမဆရာ၏ အယူအဆနှင့် တူမျှသည်။

---

ကျေနပ်ခြင်း

ထို့ပြင် အထက်မဂ်ရဖို့ အားမထုတ်လိုတော့ပဲ သောတာပန် ဖြစ်ရုံနှင့် ကျေနပ်နေခြင်းသည်လည်း အကြောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ဖို့ရှိ၏။ အချို့ ဤဘဝပင် အရဟတ္တမဂ်ရမည် ဧကန်ဖြစ်လျက် ရုတ်တရက် မရသေးသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၌ အခြားအကြောင်းများ ရှိတတ်သေးသော်လည်း ဤအကြောင်းလည်း ဖြစ်တတ်၏။ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည် ပုဏ္ဏ မထေရ်၏တရားဖြင့် သောတာပန်ဖြစ်ပြီးနောက် ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည်အထိ ရဟန္တာမဖြစ်။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ သောတာပန်အဖြစ်နှင့် ကျေနပ်လျက် တရားအထူး အားမထုတ်သောကြောင့်လော ဟုလည်း တွေးတောဖွယ်ရာ ဖြစ်ရသည်။ တရားအားထုတ်ရေးထက် ဓမ္မဗဟုသုတအတွက် အလေးပေး ကြိုးစားနေသောကြောင့်လော-ဟု စဉ်းစားဖွယ်ရာပင်။ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခါနီး မိမိမှာ သေက္ခသာဖြစ်၍ ကိစ္စမပြီးသေးသည်ကို တွေးတော ပူပန်စိုးရိမ်နေသော အရှင်မြတ်ကို ဘုရားရှင်က “ကတပုညောသိတံ အာနန္ဒ၊ ပဓာနမနုယုဉ္စ၊ ခိပ္ပံ ဟောဟိသိ အနာသဝေါ အာနန္ဒာ…သင်ကား ကောင်းမှုရှိသူ တစ်ဦးဖြစ်၏၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်လေ၊ မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်လိမ့်မည်”ဟု အားပေးစကား မိန့်ကြားတော်မူသည်။ နောင် ပဌမသံဂါယနာတင်ခါနီး တကယ်အားထုတ်သောအခါ လွယ်ကူစွာ ရဟန္တာဖြစ်ရလေတော့သည်။ (ဒီ၊၂၊၁၁၉)

---

ရတနာအဖြစ်

ပုထုဇဉ်၏ သံသရာကား အဆုံးမရှိ၊ ဘယ်သောအခါ ဆုံးမည်ဟုလည်း အကန့်သတ် မရှိ၊ သံသရာရှည်သည်နှင့်အမျှ အပါယ်ဘေးဒုက္ခ ဇာတိ ဇရာ မရဏ စသော ဒုက္ခများကို ကြီးမားများပြားစွာ ခံရပေဦးတော့မည်။ သို့ဖြစ်၍ ခုနစ်ဘဝမျှနှင့် သံသရာဒုက္ခ လက်စသိမ်းက အငြိမ်းကြီး ငြိမ်းရမည့် ဤအညံ့ဆုံး သောတာပန်၏ ဂုဏ်ပင် မည်မျှနှစ်သက်အားရဖွယ် ဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားလှပေသည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရှင် သောတာပန်မှာ ရတနာဖြစ်ရပေသည်။

---

သောတာပန်၏ထူးခြားပုံ

ပထဗျာ ဧကရဇ္ဇေန၊ သဂ္ဂဿ ဂမနေန ဝါ၊
သဗ္ဗလောကာဓိပစ္စေန၊ သောတာပတ္တိဖလံ ဝရံ။

ပထဗျာ၊ ကမ္ဘာ့ဘွေခွင် မြေတစ်ပြင်လုံး၌။ ဧကရဇ္ဇေန ဝါ၊ တဦးတည်း အရှင် ဘုရင်ဧကရာဇ် ဖြစ်ရသည်ထက်၎င်း။ သမ္ဖဿ၊ ချမ်းသာရိပ်ငြိမ် စည်းစိမ်တွေစုံ နတ်တို့ဘုံသို့။ ဂမနေန ဝါ၊ ကုသိုလ်ဖန်၍ ဗိမာန်အသင့် ဘုံအသင့်ဖြင့် ဂုဏ်မြင့် ဖြိုးမောက် ရောက်ရသည်ထက်၎င်း။ သဗ္ဗ လောကာဓိပစ္စေန ဝါ၊ တလောကလုံး သိမ်းကျုံးလွှမ်းမိုး အစိုးရသည်ထက် ၎င်း။ သောတာပတ္တိဖလံ၊ သောတာပတ္တိ မည်ရှိထူးခြား ဖိုလ်တရားသည်။ ဝရံ၊ ဂုဏ်အရည်ဖြင့် မမှီနိုင်တမ်း အလှမ်းဝေးကွာ ထူးမြတ်လှပါပေသတည်း။ (ဓမ္မပဒ၊၄၀)

(၃၇) သဟာဝဿ ဒဿနသမ္ပဒါယ၊
တယဿု ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တိ။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ၊
သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ။

(၃၇) အဿ၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ ဒဿနသမ္ပဒါယ၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်၏ ပြည့်စုံခြင်းနှင့်။ သဟာဝ၊ အတူမကွာ တပြိုင်နက်သာလျှင်။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ စ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိလည်းကောင်း၊ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ၊ ဝိစိကိစ္ဆာလည်းကောင်း၊ သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ၊ သီလဗ္ဗတ လည်းကောင်း။ ဣတိ, ဤသို့။ တယော၊ သုံးပါးကုန်သော။ ဓမ္မာ၊ တရားတို့သည်။ ဇဟိတာ။ အရှင်းအပြတ် ပယ်ရှားအပ်ကုန်သည်။ ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ ကိဉ္စိ၊ အချို့သော။ ယံ၊ အကြင် ကိလေသာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ (တမ္ပိ၊ ထိုကိလေသာအချို့ကိုလည်း။ ဇဟိတံ၊ ပယ်အပ်ပေပြီ။)

(၃၈) စတူဟပါယေဟိ စ ဝိပ္ပမုတ္တော၊
ဆ စာဘိဌာနာနိ အဘဗ္ဗ ကာတုံ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၃၈) သော၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ စတူဟပါယေဟိ စ၊ အပါယ် လေးဘုံတို့မှလည်း။ ဝိပ္ပမုတ္တော၊ လွတ်မြောက်ရပေပြီ။ ဆ၊ ခြောက်ပါး ကုန်သော။ အဘိဌာနာနိ စ၊ ရုန့်ရင်းသော အကြောင်းစု အမှုအပြစ်တို့ကိုလည်း။ ကာတုံ၊ ပြုခြင်းငှာ။ အဘဗ္ဗော၊ မထိုက်တော့ပေ။ သံဃေ၊ သောတာပန် သံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိရတနံ၊ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ-သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည် သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ် ပြည့်စုံသည်နှင့် တပြိုင်နက် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတ-တရားသုံးပါးနှင့် အချို့ ကိလေသာများကို ပယ်ရှားအပ်ပြီး ဖြစ်သည်။ ထိုသောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည် အပါယ်လေးဘုံတို့မှလည်း လွတ်မြောက်ရပေပြီ။ အဘိဌာနခေါ် ရုန့်ရင်း သော အကြောင်းစု အမှုအပြစ်ကိုလည်း ပြုခြင်းငှါ မထိုက် တော့ပေ။ သောတာပန်သံဃာ၌ ရတနာ၏အဖြစ် ဤနှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်လည်း ထူးမြတ်လှပါပေသည်။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ။

---

သောတာပန် ဂုဏ်တစ်မျိုး

“သဟာဝဿာ” စသည်လည်း သောတာပန်၏ဂုဏ်ရည်ပင်။ သံသရာ၌ ခုနစ်ဘဝ ကျင်လည်ရစေကာမူ မည်သည့် ကိလေသာဘဝကိုမျှ မပယ်နိုင်ကြသေး သော ပုထုဇဉ်တို့နှင့်မတူ တမူထူးခြားသော ဂုဏ်အားဖြင့် ချီးကျူးကာ သစ္စာပြုဟန် ပြတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။

---

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်

“ပဌမံ နိဗ္ဗာနံ ပဿတီတိ ဒဿနံ”=ရှေးဦးစ္စာ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်တတ်သောကြောင့် ဒဿန မည်၏။ သောတာပတ္တိမဂ်တည်း။ ဂေါတြာဘူသည် နိဗ္ဗာန်ကို ရှေးဦးစွာ မြင်သော်လည်း ကိလေသာပယ်မှုကိစ္စ မပြီးသေးသောကြောင့် ဒဿန မဆိုရ၊ လောက၌ မိမိတွေ့လိုသူကို မြင်ရသော်လည်း ကိစ္စမပြီးသေးလျှင် မတွေ့ဟု ဆိုသော အစဉ်အလာရှိ၏၊ မင်းထံ ကိစ္စရှိ၍ သွားသူသည် မင်းကို မြင်ရစေကာမူ မိမိကိစ္စ မပြောရသေးလျှင် မတွေ့ဟု ဆိုဘိသကဲ့သို့မှတ်။ ထို့ ကြောင့် ကိလေသာ ပယ်မှုကိစ္စ ပြုခြင်းဖြင့် ရှေးဦးစွာ နိဗ္ဗာန်ကို တွေ့ရသော သောတာပတ္တိမဂ်ကိုသာ ဒဿန ဆိုရသည်။ ထိုသောတာပတ္တိမဂ်၏ မိမိစိတ်အစဉ်၌ ဖြစ်ပေါ် လာခြင်းကို ဒဿနသမ္ပဒါဟု ဆိုသည်။

တယဿု၌ အဿုကား “ဣဒံသု မေ သာရိပုတ္တ မဟာဝိကဋဘောဇနသ္မိံ ဟောတိ”၌ ကဲ့သို့ ပဒပူရဏနိပါတ်ဖြစ်၍ အနက်မရှိ။ “သန္တော ကာယော သက္ကာယော”။ သန္တော၊ ထင်ရှားရှိသော။ ကာယော၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ အပေါင်းဟူသော ကာယတည်း။ သက္ကာယော၊ ထင်ရှားရှိသော … ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ အပေါင်းဟူသောကာယ။ ထင်ရှားရှိသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာဟူသော စကားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသော အတ္တကို တားမြစ်၏။ ဒိဋ္ဌိဖြင့် ခွဲယူအပ်သော အတ္တကားမရှိ။ ထိုဒိဋ္ဌိ၏ စွဲယူရာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာသာ ထင်ရှားရှိ၏။ ထို့ကြောင့် “သန္တော ကာယော" ဖြင့် အတ္တ၏ ထင်ရှားမရှိခြင်းကို၎င်း, ရုပ်စသော သဘာဝဓမ္မများသာ ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်ကို၎င်း သိစေသည်။ ဒိဋ္ဌိ အာရုံမပြုနိုင်သော လောကုတ္တရာများကား ဒိဋ္ဌိ၏စွဲရာ မဟုတ်သောကြောင့် လောကုတ္တရာတို့ကို ဒိဋ္ဌိတားမြစ်ရန် အတွက် သန္တကာယဟု ဝိသေသန ‘မ’ ရန်မလို။ ထို့ကြောင့် သက္ကာယအရ ဒိဋ္ဌိ၏စွဲရာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာသာ ရသည်ဟုသိ။ သက္ကာယေ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ=ထင်ရှားရှိသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာအပေါင်းဟူသော ကာယ၌ မှားသော အမြင်အယူ ဟူသောဒိဋ္ဌိ။

တနည်း ကာယေ ဒိဋ္ဌိ ကာယဒိဋ္ဌိ။ ကာယေ၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာအပေါင်းဟူသော ကာယ၌။ ဒိဋ္ဌိ၊ မှားသော အမြင် အယူဟူသော ဒိဋ္ဌိတည်း။ ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ အပေါင်းဟူသော ကာယ၌ ဖြစ်သော မှားသောအမြင် အယူဟူသော ဒိဋ္ဌိဥပါဒါနက္ခန္ဓာ၌ အတ္တဟု ယူမှားသော အယူတည်း။ အတ္တက ထင်ရှားမရှိသော် လည်း အတ္တဟု အမှားမြင်သော အယူမှားကား ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသော သဘာဝတရားပင်။

ထို့ကြောင့် “သတိ၊ ထင်ရှားရှိသော။ ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ခန္ဓာ၌ အတ္တဟု ယူမှားသော အယူတည်း” ဟု တနည်းပြု၏။ ထိုသက္ကာယဒိဋ္ဌိကား ရုပ်ကို အတ္တဟု၎င်း, ရုပ်ရှိသော အတ္တဟု၎င်း, ရုပ်၌ အတ္တဟု၎င်း, အတ္တ၌ ရုပ်ဟု၎င်း ရှုခြင်းဖြင့် ရုပ်၌လေးမျိုး ပြားသကဲ့သို့ ဝေဒနာ စသည်၌လည်း လေးမျိုးစီပြား၍ နှစ်ဆယ်ဖြစ်သည်။

ကိလေသာအနာကို ပျောက်ငြိမ်းစေတတ်သောကြောင့် ပညာကို ဝိစိကိစ္ဆိတ (=ကုသမှု)ဟုဆို၏။ ထိုပညာဟူသော ကုသမှုမှကင်းသောတရားကား ဝိစိကိစ္ဆာတည်း။ ပညာကင်း၍ ဆုံးဖြတ်ခြင်းမပြုနိုင်ပဲ ယုံမှားနေခြင်းတည်း။ ဘုရား၌ ယုံမှားခြင်းစသော ယုံမှားခြင်းတို့ကိုယူ။ “စိကိစ္ဆိတံ ဣဘော ဝိဂတံ စိကိစ္ဆတာ ဝါ ဣဒံ ဝိဂတန္တိ ဝိစိကိစ္ဆိတံ”။ စိကိစ္ဆိတံ၊ ပညာဟူသော ကုသမှုသည်။ ဣတော၊ ဤတရားမှ။ ဝိဂတံ၊ ကင်းသည်တည်း။ ဝါ၊ သို့မဟုတ်။ ဣဒံ၊ ဤတရားကား။ စိကိစ္ဆိတာ၊ ပညာဟူသော ကုသမှုမှ။ ဝိဂတံ၊ ကင်းသည်တည်း။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဝိစိကိစ္ဆိတံ၊ ဝိစိကိစ္ဆိတမည်၏။ မိမိမှ ပညာကင်း၍ မိမိကလည်း ပညာမှကင်းသည်။ ပညာနှင့် လုံးဝ မစပ်မယှဉ်ဟု ဆိုလိုသည်။

ကိလေသာ စင်ကြယ်ကြောင်းဟု သာသနာပ တိတ္ထိတို့ယူဆသော နွား ခွေး စသည်တို့၏ အလေ့အကျင့်သည် သီလဗ္ဗတ မည်၏။ သီလဉ္စ ဝတဉ္စ သီလဗ္ဗတံ။ နွား စသည်တို့ကဲ့သို့ ကျင့်ရန် ဆောက်တည်ခြင်းသည် သီလ, ထိုဆောက်တည်ချက်အရ နွားလို လမ်းလျှောက်ရင်း စားခြင်း စသည်ကို ဝတဟု ဆိုသည်။

တနည်းအားဖြင့် မလွန်ကျူးအပ်သည်၏ အဖြစ်ကို သီလဆို၍ ထိုသီလအရ မှီဝဲသည်၏ အစွမ်းဖြင့် အမြဲကျင့်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကို ဝတ ဆို၏၊ နွားလိုအကျင့်ကို လက်ခံထားသည်ဆိုလျှင် ထိုသူ၌ ထိုအကျင့်ကို မလွန်ကျူးရမည့် သဘောရှိနေ၏။ ထိုသဘောအရပင် နွားအကျင့်မှ မလွှဲမရှောင်ပဲ နွားအတိုင်း ကျင့်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ဤ၌ အလေ့အကျင့်ဆိုသော်လည်း ထိုအလေ့အကျင့်ကို စင့်ကြယ်ကြောင်းဟု ယူမှားသော ဒိဋ္ဌိကိုသာ မဂ်က ပယ်ခြင်းဖြစ်၏။ သို့သော် ဒိဋ္ဌိကိုပယ်လျှင် ထိုဒိဋ္ဌိအရဖြစ်သော အကျင့်များကိုလည်း ပယ်သည်ဟုပင် ဆိုရတော့သည်။ သီလဗ္ဗတပရာမာသ ဆိုလိုလျက် ပရာမာသ ကျေသည်ဟုသော်လည်းကြံ။

“ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ”ကို ယံ+အတ္ထိ ကိဉ္စိဖြတ်၊ ဆိုခဲ့ပြီး တရားသုံးပါးမှ တပါး အခြားပယ်အပ်သော ကိလေသာစုကိုယူ။

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ။ ရုပ်နာမ်တို့ကို မမြင်သော သာမန် ပုထုဇဉ်တို့၌ ဤခန္ဓာကို တစ်သားတည်း တစ်လုံးတစ်ခဲတည်းကဲ့သို့ ထင်နေ မြင်နေ၏။ ထိုကဲ့သို့ တစ်လုံးတစ်သားတည်း မြင်သော အမြင်သည်ပင် အတ္တစွဲဖို့ အကြောင်းဖြစ်၏၊ အထူးသဖြင့် ဝိညာဉ် သို့မဟုတ် နာမ်ကို တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ မြင်နေသူမှာ အတ္တစွဲဖို့ သေချာနေတော့၏။ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဗျာပါရတို့သည် အလွန်ဆန်းကြယ်ကုန်၏။ စိတ်ကလွှတ်ပေးလိုက်သည်နှင့် စိတ်၏ အလိုအတိုင်း စိတ္တဇရုပ်များဖြစ်ကာ လှုပ်ရှားပြုမူ နေပုံများမှာ လွန်စွာဆန်းလှ၏။ ထိုအချက်များအရပင် စိတ်ကို မပျက်စီးပဲ အမြဲတည်နေသော တစ်ခုတည်းသော အသက်, လိပ်ပြာ, ဝိညာဉ်ကောင်ဟု စွဲလမ်းသုံးနှုန်းကြ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ရုပ်ကြီးမှာ ပျက်စီး၏။ ဝိညာဉ်မှာ မပျက်စီး၊ တစ်ဘဝပြောင်းကာ ခန္ဓာအသစ်၌ ဖြစ်၏ဟု စွဲလမ်း၏၊ ထိုအစွဲအလမ်းမျိုးမှာ ဘုရားလက်ထက်က သာတိရဟန်းပင် “တဒေဝ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ၊ နာညံ=ထိုဝိညာဉ်သာ ပြေးသွား ပြောင်းရွှေ့ တတ်၏၊ တခြားမဟုတ်” ဟု စွဲလမ်းသည်ကို တွေ့ရ၏။ (မ၊၁၊၃၂၃။)

ထိုသို့ နာမ်ဓာတ်၏ နှိုးပေးချက်အရ ဖြစ်လာရသော ခန္ဓာ၏ ဗျာပါရများကို စဉ်းစားမိကြသော တက္ကီပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤခန္ဓာကိုယ်ထဲ၌ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို လိုသလို စီမံခြယ်လှယ်နေသော အာဏာရှင် အတ္တရှိ၏ဟု ယူဆပြီးလျှင် ၎င်းကို မပျက်မစီး အမြဲတည်ရှိနေသော အနှစ်သာရအဖြစ် ကြံဆလျက် ၎င်း၏သတ္တိပုံဟန်ကိုလည်း အမျိုးမျိုးကြံဖန် ပြောဆိုကြ၏။ ပုဆိန်ဖြင့် ပေါက်သည် ဆိုရာ၌ ပေါက်မှုကို ပုဂ္ဂိုလ်ကတ္တားက ပြီးစေသကဲ့သို့ မျက်စိဖြင့် အဆင်းကို မြင်ရာ, နားဖြင့် အသံကို ကြားရာ စသည်၌ မြင်ခြင်း, ကြားခြင်း အမှုကို အတ္တက ပြီးစေသည်ဟု ကာရကသဘောကိုလည်း ကြံကြ၏။ သုခ ဒုက္ခဖြစ်သောအခါ ဝေဒနာ၏သဘော ထင်ရှား၏။ ထိုသုခကို ခံစားခြင်း, ဒုက္ခကို ခံစားခြင်းကိုလည်း အတ္တ၏ သတ္တိအဖြစ်ယူကာ အတ္တက ခံစားသည်ဟု အတ္တ၏ ဝေဒက သဘောကိုလည်း ကြံကြပြန်၏။ ခန္ဓာကိုယ်သည် အတ္တ၏ အလိုအတိုင်း လိုက်ပြုနေရသည်ဖြစ်၍ ခန္ဓာအိမ်၏ အရှင်လည်းဖြစ်၏။ မိမိက ခန္ဓာ၏အလိုသို့ မလိုက်၊ ခန္ဓာကသာ မိမိအလိုအတိုင်း ဖြစ်နေရသည်၊ ဤသို့ သာမီ (=အရှင်) သယံဝသီ (=မိမိအလိုအတိုင်း စိုးပိုင်သူ ) အဖြစ်ကိုလည်း ကြံကြ၏။ အတ္တသည် ခန္ဓာအိမ်၌ အမြဲနေတတ်၏၊ ခန္ဓာပျက်စီးသော်လည်း ယင်း(အတ္တ) ကား မပျက်စီး၊ ခန္ဓာအသစ်ရှာ၍ တည်မြဲဖြစ်၏။ ဤသို့ နိဝါသီ (=အမြဲနေသူ)အဖြစ်ကိုလည်း ကြံကြ၏။ ထိုသို့ ခန္ဓာကိုယ်ကို လိုသလို ပြုနိုင်သော အရှင်ဖြစ်၍ပင် အဓိဋ္ဌာယက(=ခန္ဓာကို စီမံတတ်သူ) အဖြစ်လည်း ကြံကြ၏။

ရုပ်နာမ်ကို မြင်ရသောအခါသာ ဤအတ္တစွဲ ကွာရတော့သည်၊ အထူးသဖြင့် ရုပ်နာမ်အဖြစ်အပျက်ကိုမြင်၍ တစ်သားတည်းအဖြစ် ပျောက်ကာ လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက်နေဟန်ကို သိရသောအခါ အတ္တဟူသည်မှာ လုံးဝရှာမရတော့ပေ။ သို့ဖြစ်၍ ဝိပဿနာဉာဏ်ကပင် အတ္တကို ပယ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလို၏။

သို့သော် တဒင်္ဂမျှသာ၊ နောင် လုံးဝဖြစ်ပေါ် မလာနိုင်အောင် အပြီးသတ် အမြစ်ပြတ်အောင်ကား မပယ်နိုင်သေး၊ မဂ်ကသာ အကြွင်းမဲ့ ဖြတ်တောက် ပယ်ရှားနိုင်၍ ဇဟိတအရ သမုစ္ဆေဒပဟာန (=လုံးဝပြတ်အောင်ပယ်ခြင်း)ကိုသာ ယူရတော့သည်။

ဝိစိကိစ္ဆာ။ သံသယဟူသည် မကြုံရသူ၌သာ ဖြစ်မြဲတည်း။ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကိုရပြီး တွေ့ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ဓမ္မ၌ ဘယ်မှာ သံသယ ဖြစ်ပါတော့အံ့နည်း၊ ဓမ္မကို ရှင်းလင်းပြီးဖြစ်လျှင် ထိုဓမ္မဖြင့် ဂုဏ်ဖော်ရသော ဗုဒ္ဓ၌၎င်း, ထိုဓမ္မရှိသော သံဃာ၌၎င်း ယုံမှားဖွယ်မရှိတော့ပေ၊ ဓမ္မသဘာဝတို့၏ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေဟန်ကို အဖန်ဖန် တွေ့မြင်ရသောအခါ ရှေးကလည်း ဤသို့ပင် ဖြစ်ဘူးပြီ နောင်လည်း ဤသို့ပင်ဖြစ်လတ္တံ့ ဟု သဘောပေါက်နေပြီး ဖြစ်ရာ သံသရာ၏ ရှေ့အဖို့ ပုဗ္ဗန္တ, နောက်အဖို့ အပရန္တ, ရှေ့နောက်အဖို့နှစ်ပါး ပုဗ္ဗန္တာပရန္တတို့၌လည်း သံသယ မရှိတော့ပြီ။ ရုပ်နာမ်တို့၏ဆိုင်ရာ အကြောင်းများကို စွဲ၍ ဖြစ်ဖြစ် လာ ရဟန်ကို တွေ့နေရ၍ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောကိုလည်း ပိုင်ပြီးဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဝိစိကိစ္ဆာကို ပယ်ခွါပြီးဖြစ်ကြောင်း ဟောတော်မူသည်။

သီလဗ္ဗတ။ နွားခွေး စသည်တို့၏ အလေ့အကျင့်မျိုးကို လိုလားခြင်း နှစ်သက်ခြင်း ကျင့်ကြံခြင်းများမှာ အမှန်တရားကို ထင်ရှား မသိသူများ၌သာ ဖြစ်မြဲတည်း။ မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်ဟူသော တကယ့် စင်ကြယ်ခြင်း ဝိသုဒ္ဓိကို တွေ့ပြီးဖြစ်ရာ ဤထက်ပို၍ စင်ကြယ်သော တရားမရှိဟု အကြွင်းမဲ့ အတည်ပြု ယုံကြည်ပြီးဖြစ်သော သောတာပန်မှာ သာသနာပ ဗာဟိရတို့၏ သံသရာ စင်ကြယ်ကြောင်း အလေ့အကျင့် ဆိုသည်တို့ကို အဘယ်မှာ လက်ခံနိုင်ပါတော့အံ့နည်း။

ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ။ ပရိတ်ဋီကာက ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ-ကို ယံ+အတ္ထိ ကိဉ္စိ-ဖြတ်၍ “ကိဉ္စိ၊ အနည်းငယ်သော။ ယံ ကိလေသဇာတံ၊ အကြင်ကိလေသာ အပေါင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တမ္ပိ၊ ထိုကိလေသာအပေါင်းကိုလည်း။ ဇဟိတံ၊ စွန့်အပ်ပြီ” ဟု အနက်ဆို၏။ ဆရာမြတ်တို့ကား ယဒိ+အတ္တိ ကိဉ္စိ-ဟု ဖြတ်၍ “ကိဉ္စိ၊ စိုးစဉ်းမျှသော ကိလေသာသည်။ ယဒိ အတ္ထိ၊ အကယ်၍ကား ရှိသေး၏။ တထာပိ၊ ထိုသို့ ရှိသေးသော်လည်း” ဟုဆို၍ “စတူဟပါယေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တော”ဖြင့် ဆက်စပ် ယှဉ်ပေးတော်မူခဲ့၏။

“ဣဒါနိ ဇဟိတဓမ္မဒဿနတ္ထမာဟ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ သီလဗ္ဗတံဝါပိ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိတိ” ဟု အနုသန္ဓေပြသော အဋ္ဌကထာအလို၌ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိမှာ ဇဟိတာ အဝန္တိ အရ ဇဟိတဓမ္မ (=စွန့်အပ်သောတရား)ပင် ဖြစ်သည်မှာ သိသာ၏။ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ နှင့်စပ်၍ အဋ္ဌကထာဖွင့်ပုံကို ရှုအပ်သေး၏။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် ဒိဋ္ဌိမှန်သမျှတို့၏ အရင်းခံဖြစ်၍ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကိုပယ်လျှင် အခြားဒိဋ္ဌိမှန်သမျှ ပယ်ပြီးဖြစ်ကြောင်း ဝိစိကိစ္ဆာကား ဘုရား၌ ယုံမှားခြင်းစသော ယုံမှားခြင်း ရှစ်မျိုးဖြစ်ရာ ထိုယုံမှားခြင်းမှာ မူလအခြေခံဖြစ်၍ ယင်းကိုပယ်ခြင်းဖြင့် အခြား ယုံမှားခြင်းမှန်သမျှ ပယ်ပြီးဖြစ်ကြောင်း သီလဗ္ဗတသည် အလေ့အကျင့်ဟူသမျှတို့၏ မူလဖြစ်၍ ၎င်းကိုပယ်လျှင် အခြား နဂ္ဂိယ(=အဝတ်မဝတ်သည်၏အဖြစ်) မုဏ္ဍိယ (=ခေါင်းတုံးသည်၏အဖြစ် စသော အမရတပ (=မသေကြောင်းဟု ယူဆကျင့်သော အကျင့်မျိုး)မှန်သမျှကို ပယ်ပြီးဖြစ်ကြောင်း မိန့်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုသုံးပါးအဆုံး၌ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိဟု ဟောကြောင်း ဖွင့်၏။ ဆိုလိုသည်မှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိမှတပါး ဒိဋ္ဌိမှန်သမျှ ဝိစိကိစ္ဆာအရ ယုံမှားခြင်း ရှစ်ပါးမှတပါး ယုံမှားမှုမှန်သမျှ သီလဗ္ဗတမှတပါး အလေ့အကျင့်မျိုးမှန်သမျှ ပယ်ရာတွင် ပါဝင်စေဖို့ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ-ဖြင့် သိမ်းလိုက်ရသည်။

သောတာပန်၌ ဤသုံးမျိုးအပြင် အပါယဂမနီယ (=အပါယ်လားကြောင်း ဖြစ်သော ရာဂ ဒေါသ မောဟများနှင့် ဣဿာ မစ္ဆရိယ စသော အချို့ကိလေသာလည်း ပယ်ပြီးဖြစ်ရာ ထိုကိလေသာများကိုပါ သိမ်းယူလို၍ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိဆိုသည်ဟု ယူသော် ပြည့်စုံရာ၏။ ထို့ကြောင့် “ကိဉ္စိ၊ အချို့သော။ ယံ၊ အကြင်ကိလေသာစုသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တံ စ၊ ထိုကိလေသာအချို့ကိုလည်း။ ဇဟိတံ၊ စွန့်အပ်ပေပြီ” ဟု ပေးခဲ့သည်။ (အံ၊၂၊၃၈၂၊ ပဟီနသုတ်, အဘဗ္ဗသုတ်တို့ ကြည့်ပါ။)

အချို့က "သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ" ကို၊ "ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ”နှင့်တွဲ၍ “ယံ ကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော။ သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ၊ အလေ့အကျင့်သည်လည်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တံ စ၊ ထိုအလေ့အကျင့် မှန်သမျှ၎င်း။တယော ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တိ”ဟုလည်း တစ်မျိုးပေးလိုကြသေးသည်။

ဆိုဖွယ်ရှိသေး၏၊ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ-ဖြင့် ဒိဋ္ဌိယုံမှား အလေ့အကျင့်အစားစား အကုန်ယူရန် ဖွင့်ခဲ့သော အဋ္ဌကထာအရဆိုလျှင် “သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ၎င်း။ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ၊ ၎င်း။ သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ၊ ၎င်း၊ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ ယံ၊ အကြင်အယူ ယုံမှား အလေ့အကျင့်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။တံ စ၊ ထိုအယူယုံမှား အလေ့ကျင့်၎င်း။ တယော၊ သုံးမျိုးသုံးစား ဖြစ်ကုန်သော။ တေ ဓမ္မာ၊ ထိုတရားတို့ကို။ ဇဟိတာ၊ ပယ်အပ်ကုန်သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏” ဟု ပေးက အဋ္ဌကထာဆရာ၏အလို ပို၍ကျဖွယ်ရှိသည်။

---

အပါယ်မှ လွတ်ရပြီ

ကိလေသာဝဋ် ရှိနေသေးလျှင် သံသရာဒုက္ခခေါ် ဝိပါကဝဋ်ကား ရှိမြဲရှိနေဦးမည်ဖြစ်ရာကိလေသာတို့မှာ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းများသာတည်း။ ထိုကိလေသာဝဋ်ကို ဖြတ်တောက်နိုင်သူမှ သံသရာဒုက္ခတို့မှ ကင်းလွတ်ရပေတော့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ကိလေသဝဋ် အလုံးစုံကုန်ပြီးသော ရဟန္တာတို့၌ ဝိပါကဝဋ်မှာ နောင်အခါ မဖြစ်ပေါ်ရတော့ပဲ ငြိမ်းစဲခြင်းသို့ ရောက်ရသည်။ သောတာပန် ၌ကား ကိလေသာမကုန်သေး၍ ဘဝနှင့် မကင်းရသေးစေကာမူ အပါယ်သို့ လားစေတတ်သော ကိလေသာမှန်သမျှ ကုန်ပြီးဖြစ်၍ ကျန်သော ကိလေသာတို့၌လည်း အပါယ်သို့ ကျစေတတ်သော အစွမ်းသတ္တိမရှိတော့ပြီ။ ထို့ကြောင့်ပင် “စတူဟပါယေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တော”ဟု ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ဖြစ်သည်။ အပါယဂမနီယ ကိလေသာတွေ ဖြတ်တောက်နိုင်သဖြင့် ရအပ်သော ဂုဏ်ထူးတစ်မျိုး အကျိုးတစ်ရပ်ပင်။ အပါယ်လေးပါး မလားရုံ သာမက လူ့ဘဝ၌လည်း နိမ့်ကျသိမ်ငယ်သော အမျိုး၌လည်း မဖြစ်ရတော့ဘဲ အထက်တန်းကျသော အမျိုးကောင်းတို့၌သာ ဖြစ်ရတော့သည်။

ကိလေသာထုထယ်အားကြီးသော ပုထုဇဉ်တို့၌ အပါယ်လေးပါးကား မိမိအိမ်ပမာဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ကိလေသာအချို့ကို ပယ်နိုင်၍ အပါယ်မှ လွတ်ရသော သောတာပန်တို့၏ဂုဏ်မှာ နှစ်သက်ဖွယ်သာ ဖြစ်ရာ ဂုဏ်ရှင် သောတာပန်မှာ ရတနာအဖြစ် ချီးကျူးအပ်တော့သည်။

---

အဘိဌာန ခြောက်ပါး

ကိလေသာရှိလျှင် ကံဖြစ်မြဲတည်း။ ကံဖြစ်လျှင်လည်း အကျိုးရုပ်နာမ် ဟူသော ဝိပါက ဖြစ်ရမြဲသာတည်း။ သို့ဖြစ်လျှင် ကမ္မဝဋ်ကား ဝိပါကဝဋ်၏ မူလအခြေခံဖြစ်၏။ ဝိပါကဝဋ် ကင်းလွတ်ရေးဝယ် ကမ္မဝဋ်ကို ပယ်ရှားနိုင်မှဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် သောတာပန်၏ ထိုကမ္မဝဋ် ပယ်ရှားနိုင်ခြင်းကို ဂုဏ်ယူဖွယ်အဖြစ် တင်ပြလိုပြန်၍ “ဆ စာဘိဌာနာနိ အဘဗ္ဗ ကာတုံ” ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ဌာနကား အကြောင်းဟော။ ဤ၌ အကြောင်းကံကိုပင် ဌာနဆိုသည်။ အကုသိုလ်မှုတို့တွင် သာမန် မှုပြစ်များထက် ကြီးလေးလှသော မှုပြစ်များဖြစ်၍ အဘိ=လွန်ကဲကြီးလေးသော။ ဌာန=အကြောင်းကံများဟုဆို၏။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာက “ဩဠာရိကဌာနာနိ=ရုန့်ရင်း ကြမ်းတမ်းသော ဌာနများ” ဟု ဖွင့်၏။

“အဋ္ဌာနမေတံ ဘိက္ခဝေ အနဝကာသော ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ (=သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်၏ အမိသတ်မှုမှာ ဖြစ်ရိုးအကြောင်းမဟုတ် )” စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသော အရာ၌ ဌာန အဋ္ဌာနအသုံးအရ ဤ၌ ဌာနကို အဘိတွဲ၍ အဘိဌာနဟု ဆိုခြင်းပင်တည်း။

ဆိုခဲ့ပြီး ပါဠိအရ အဋ္ဌာနဝိဘင်း စသည်၌ ဟောတော်မူအပ်သော မာတုဃာတ=အမိသတ်ခြင်း, ပိတုဃာတ=အဘသတ်ခြင်း, အရဟန္တဃာတ=ရဟန္တာသတ်ခြင်း, လောဟိတုပ္ပါဒ =ဘုရားအား သွေးထွက်အောင်ပြုခြင်း, သံဃဘေဒ=သံဃာကွဲအောင်ပြုခြင်း, အညသတ္ထာရုဒ္ဒေသ=ဘုရားမှတပါး အခြားဆရာကို ညွှန်းခြင်းဟူသော ကံတို့ကိုပင် အဘိဌာနခြောက်ပါးဆိုသည်။ (ဝိဘင်း-၃၄၉)။

ပုထုဇဉ်အဖြစ် ကဲ့ရဲ့ခြင်းသာ။ သောတာပန်ကား ပါဏာတိပါတ စသော ကံငါးပါးကိုပင် မပြုသူဖြစ်၍ ပရွက် ခြပုန်းများကိုပင် သတ်ရိုးမဟုတ်။ ဤကံကြီးများကို ပြုဖို့အရေးကား ဝေးစွ၊ သို့ပါလျက် အဘိဌာနခေါ် ဤကံကြီးများကို မပြုဆိုသည် မှာ ပုထုဇဉ်အဖြစ်ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချလို၍ ဖြစ်သည်။ ပုထုဇဉ်အဖြစ်မှာ ကဲ့ရဲ့ဖွယ်ဖြစ်လျှင် ထိုအဖြစ်မှ ကျွတ်လွတ်ခဲ့ရသော အရိယာအဖြစ်ကား ချီးမွမ်းဖွယ်အတိဟု ဂုဏ်တင်ပြီး ဖြစ်တော့သည်။ ပုထုဇဉ်အဖြစ်ကား အလွန်အပြစ်ကြီးလှ၏။ မာတုဃာတစသော အနန္တရိယကံကြီးတို့ကိုပင် ပြုနိုင်၏။ သောတာပန်ကား မဂ်ဖြင့် ပယ်ပြီးဖြစ်ရာ လွန်စွာသန့်ရှင်း အပြစ်ကင်းသော ဘဝအဖြစ် လိုလားဖွယ်ဖြစ်တော့သည်။

ဤ၌ အဘဗ္ဗကာတုံ (=မပြုထိုက်) ဆိုသဖြင့် အဘယ်အခါမှ ပြုမည့်သူ မဟုတ်တော့ပြီဖြစ်ကြောင်း သိစေ၏။ ထို့ကြောင့် ဘဝတစ်ပါး၌ပင် မပြုတော့၊ သောတာပန်သည် နောင်ဘဝတစ့ပါး၌ မိမိသောတာပန် အဖြစ်ကို မသိစေကာမူ မဂ်၏နိယာမ (=မပြောင်းမလွဲ တည်မြဲသော) သဘောအရပင် ဆိုခဲ့ပြီး အဘိဌာန ခြောက်ပါးတို့ကိုလည်း မပြု။ ပကတိ ပါဏာတိပါတစသော ကံငါးပါးနှင့် အညသတ္ထာရုဒ္ဒေသ- ဟူသော ဤခြောက်ပါးသော ဌာနတို့ကိုလည်း မပြု။ ဤသို့ ခြောက်ဌာန နှစ်လီ မပြုတော့သည်ကို ရည်၍ အချို့က “ဆ ဆာဘိဌာနာနိ” ဟု ဖတ်ကြကြောင်း အဋ္ဌကထာ၌ ဆို၏။

အချို့ ကလေးသူငယ်များမှာ သူ့အသက်ကိုသတ်ရန် အလွန်မလိုလား ရှောင်ရှားတတ်ကြ၏။ သူတပါးဥစ္စာကို ခိုးယူရန်လည်း ထို့အတူ မလိုလား မပြုလုပ်ကြ၊ စားရန် ငါးသေ ငါးရှင် ရောနေလျှင် ဝါးရှင်ကို ဘေးမဲ့လွှတ်၍ ငါးသေကိုသာ ရွေးယူတတ်၏။ အရိယာသာဝကပဲ တွေးယူရလောက်အောင် အခြေရှိနေတတ်၏။ ထို့ကြောင့် “မတမစ္စဂါဟာဒ ယော စေတ္ထ အရိယသာဝကဂါမဒါရကာနံ နိဒဿာနံ=ဤအချက်၌ အရိယသာဝက ဖြစ်သော ရွာသားကလေးငယ်များ၏ ငါးသေကိုသာ ရွေးယူခြင်းစသည်မှာ သက်သေဖြစ်သည်”ဟု အဋ္ဌကထာဆိုသည်။

ဆ စာဘိဌာနာနိသာ။ [ဆစာဘိဌာနာနိ-ဟု စာမူအားလုံး၌ တညီတည်း ရှိနေ၏။ ဆစ္စာဘိ၌ ဆန္ဒာနုရုက္ခဏအတွက် ဒွေဘော်ဟုဆိုရမည်။ ဤ၌ ဒွေဘော်မလာသော်လည်း ဆန်းပျက်သည်ဟု မဆိုရ၊ ဤဂါထာကား ဥပဇာတိ ဂါထာဖြစ်၍ ဆ စာဘိ-ဟု ရှိသော်လည်း ဥပဇာတိပင်။ ထို့ ကြောင့် ဒွေဘော်ဆိုသည်မှာ ဆန်းဂိုဏ်းမဖြစ်နိုင် မညီနိုင်သော အရာမှာသာ လာမြဲဖြစ်ရာ ဤ၌ ဒွေဘော်မပါပဲလည်း ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဒွေဘော်မပါသော ဆ စာဘိဌာနာနိ-ဟူသော ပါဌ်သာ သန့်ရှင်းသင့်မြတ်သည်ဟု ဆိုဖွယ်ရှိသည်။

ဤ၌ “စတု ဆ-နောက် ရွှေဘော်ရောက်—အရ ဆ-နောင်ဖြစ်၍ ဒွေဘော်ရောက်ခြင်း မဟုတ်လောဟု ဆိုရန်ရှိပြန်၏။ ဆ-နောက် ဒွေဘော်ရောက်ရမည်ဟု သတ်မှတ်ချက် ရှိသည်မှာ မှန်ပါ၏။ သို့သော် ဆ-နောက် ရောက်သော ထို ဒွေဘော်မှာ ဧက ပဒဖြစ်သော ဆဗ္ဗဏ္ဏ, ဆဋ္ဌော-စသော ဝုတ္တိပဒအရာသာ လာရိုးရှိခဲ့ပါသည်။ အချို့သော “ဒသေတ္ထ ကာဠိယော ဆစ္စ” (ဇာ၊၂၊၂၈၄) စသော ဆန္ဒာနုရက္ခဏ ဌာနမှလွဲ၍ ပါဠိ၌ နာနာပဒအရာ ဝါကျမှာ ဒွေဘာဝဌာနအဖြစ် သက်ရောက်သည်ကို မတွေ့ရပါ။

ထို့ပြင် ဆိုဖွယ်ရှိပါသေး၏။ အဋ္ဌကထာလာ ပါဌန္တရ၌“ဆစ္ဆာဘိဌာနာနိ” ဟု မရှိပဲ“ဆဆာဘိဌာနာနိ”ဟု ရှိနေခြင်းမှာလည်း ညှိနှိုင်းစဉ်းစားဖွယ် တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။]

---

(၃၉) ကိဉ္စာပိ သော ကမ္မကရောတိ ပါပကံ၊
ကာယေန ဝါစာ ဥဒ စေတသာ ဝါ။
အဘဗ္ဗ သော တဿ ပဋိစ္ဆဒါယ၊
အဘဗ္ဗတာ ဒိဋ္ဌပဒဿ ဝုတ္တာ။
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၃၉) သော၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ ကာယေန ဝါ၊ ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း။ ဝါစာယ ဝါ၊ နှုတ်ဖြင့်သော် လည်းကောင်း။ ဥဒ၊ ထို့ပြင်။ စေတသာ ဝါ၊ စိတ်ဖြင့်သော် လည်းကောင်း။ ပါပကံ ကမ္မံ၊ မကောင်းသော ပြစ်မှုကို။ ကိဉ္စာပိ ကရောတိ၊ မသိခဲ့၍ မေ့လျော့သမှု ပြုမိစေကာမူ။ သော၊ ထို သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ တဿ၊ ထိုပြုမိသော ပြစ်မှုကို။ ပဋိစ္ဆာဒါယ၊ ဖုံးကွယ် ထိန်ဝှက်ခြင်းငှာ။ အဘဗ္ဗော၊ မထိုက်တော့ပေ။ ဒိဋ္ဌပဒဿ၊ မဂ်ဖြင့် မြင်သိ နိဗ္ဗာန်ရှိသော အရိယာ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်၏။ အဘဗ္ဗတာ၊ မကောင်းအမှု ပြုမိသောအခါ ကွယ်ကာဖုံးမှု မပြုထိုက်သူ၏ အဖြစ်ကို။ ဝုတ္တာ၊ ရှင်တော်ဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ သံဃေ၊ သောတာပန် သံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိရတနံ၊ ရတနာဟု သိသာရတုံ ဤဂုဏ်တော်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ-သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကိုယ်ဖြင့် ဖြစ်စေ, နှုတ်ဖြင့် ဖြစ်စေ, စိတ်ဖြင့် ဖြစ်စေ မကောင်းသော ပြစ်မှုကို လွန်ကျူးမိစေကာမူ ထိုသောတာပန်မှာ ထိုပြုမိသော ပြစ်မှုကို ကွယ်ကာဖုံးဝှက်သူ မဖြစ်နိုင်ပေ။ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်မြင်ပြီးသော အရိယာ သောတာပန်၏ မိမိပြုသော ပြစ်မှုကို မဖုံးကွယ်ထိုက်သူ ဖြစ်ကြောင်းကို ရှင်တော်ဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ သောတာပန်သံဃာ၌ ဤရတနာဟု သိနိုင်ကြောင်း ဂုဏ်ရည်သည်လည်း ထူးမြတ်လှပါပေသည်။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ။

---

သောတာပန်ဂုဏ်တစ်မျိုး

သောတာပန်ကား အဘိဌာန ခြောက်ပါးကိုသာ မပြုထိုက်သည် မဟုတ်သေး။ အနည်းငယ်မျှ မပြောပလောက်သော ပြစ်မှုကလေးများကိုပင် ပြုမိသော် ထိုပြစ်မှုကို ဖုံးကွယ်ခြင်းငှါ မထိုက်တော့ပေ။ မေ့မေ့လျော့လျော့ နေတတ်သူ သောတာပန်ပင်ဖြစ်စေ အပြစ်ကို ဖုံးကွယ်ထိန်ဝှက်မှု မပြုတော့သည်မှာ သာမန် ပုထုဇဉ်များနှင့်မတူ ထူးခြားသော ဂုဏ်တရပ်ပင်။ ထို့ကြောင့် ထိုဂုဏ်ဖြင့် အမွှန်းတင်ကာ သစ္စာပြုလိုပြန်၍ “ကိဉ္စာပိ သော” စသည်ကို ဟောတော်မူခဲ့ပြန်သည်။

---

ပြုမိသော မကောင်းမှု

အချို့ မကောင်းမှုမှ ရှက်တတ်သော ဘုရားရှင်အပေါ်မှာ ကြည်ညိုသဒ္ဓါကြီးမား ဘုရား အမိန့်တော်ကို ရိုသေလေးစားတတ်သော သူတော်ကောင်း ပုထုဇဉ် ရဟန်းများပင် ဘုရားရှင်က မအပ်ဟု ပညတ်ထားသော သိက္ခာပုဒ်တော်များကို သိလျက်နှင့်ကား လွန်ကျူးမှု မပြုတော့ပေ။ သောတာပန် ရဟန်းမှာ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ၊ ဤအချက်ကို ရည်၍ “ငါဘုရားသည် တပည့်သားတို့အား သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်အပ်၏။ ထိုသိက္ခာပုဒ်ကို ငါ့တပည့်တို့သည် အသက်ဟူသော အကြောင်းကြောင့်ပင် မကျူးလွန်ကြ” ဟု ဟောတော်မူသည်။

လောကဝဇ္ဇ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ-ဟု သိက္ခာပုဒ်နှစ်မျိုးရှိရာ ပါဏာတိပါတ စသောအမှုသည် လောက၌လည်း အပြစ်ရှိ၏၊ ကျူးလွန်သော ရဟန်းလည်း ပညတ်ပြစ်ရောက်၏။ ထိုသိက္ခာပုဒ်မျိုးကို လောကဝဇ္ဇဆို၏။ ထို လောကဝဇ္ဇကို သောတာပန်များ မည်သည့်အခါမှ မကျူးလွန်၊ သစ်ပင် ဖြတ်ခြင်း စသောအမှု၌ လောကပြစ်မရှိ၊ ပညတ်တော်သာ အပြစ်သင့်ရ၏။ အချို့သော ကုဋိကာရ (=ကုဋီဆောက်ခြင်း) သဉ္စရိတ္တ (=အောင်သွယ်ခြင်း )စသော ဂရုကအာပတ်မျိုး သဟသေယျ (=လူသာမဏေ မိန်းမတို့နှင့် တစ်မိုးတစ်ရံတည်း အတူအိပ်ခြင်း) စသော လဟုကအာပတ် မျိုးမှာ အစိတ္တက (=စိတ်မပါပဲ သင့်သော) အာပတ်လည်း ရှိခဲ့ရာ ထိုအာပတ်မျိုးကား ပညတ်တော်ကို နားမလည်မှုကြောင့် အချို့ ရဟန္တာများပင် သင့်တတ်သေး၍ ထိုကဲ့သို့သော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတို့၌ကား သတိလွတ်ကင်း မေ့လျော့ခြင်းကြောင့် သင့်တတ်၏။ ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်သော အပြစ်မျိုးကို ရည်၍ “ကိဉ္စာပိ သော ကမ္မ ကရောတိ ပါပကံ”ဟု ဟောတော်မူသည်။ ဤ၌ ကိုယ်ဖြင့် ကုဋိကာရ, သဟသေယျ စသော မကောင်းမှု ပြုမိတတ်၏။ နှုတ်ဖြင့် ပဒသောဓမ္မ, ဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစာ, ဓမ္မဒေသန, သမ္ဖပ္ပလာပ, ဖရုသဝါစာ စသည်များကို ပြောမိတတ်၏။ စိတ်ဖြင့် လောဘ ဒေါသဖြစ်ခြင်း ရွှေငွေ သာယာခြင်း သင်္ကန်း စသည်၌ ပစ္စဝေက္ခဏာ မဆင်ခြင်ခြင်း စသော မကောင်းမှု ပြုမိတတ်၏။

---

မကွယ်ထိုက်သူ

ပုထုဇဉ်များကား အပြစ်ရောက်သော်လည်း အချို့ မိမိအပြစ်ကို ဖုံးကွယ် ထိန်ဝှက်ထားတတ်၏။ ဤကား မရိုးဖြောင့်မှုပင်တည်း။ ဥဇုပ္ပဋိပန္နဂုဏ်ရပြီးသော သောတာပန်များ၌ကား ထိုသို့ မရိုးဖြောင့်မျိုး မရှိ၊ မိမိပြုသောအမှု မအပ် မပြုထိုက်ဟု သိလျှင် သီတင်းသုံးဘော်များထံ မိမိအပြစ်ကို ဖော်ပြ ကုစားတတ်၏။ နောက်ထပ် မကျူးလွန်တော့ပြီဟုလည်း စောင့်စည်းတတ်၏။

ဘဗ္ဗဆိုလျှင် တကယ်ဖြစ်ရမည်၊ ဧကန်ပုံသေ ဖြစ်ရမည်ဟု သိရ၏။ အဘဗ္ဗဆိုလျှင် ဘယ်နည်းနှင့်မျှ မဖြစ်ထိုက်။ အရိယာဖြစ်ထိုက်သူကို ဘဗ္ဗဆိုရာ တကယ်အမှန်ဖြစ်မည့်သူ ဖြစ်၍ဆိုခြင်းတည်း။ အဘဗ္ဗ ဆိုလျှင်လည်း ဘယ်နည်းနှင့်မျှ မဂ်မရထိုက်သူတည်း။ ထို့ကြောင့်ဤ၌ အဘဗ္ဗလည်း ဖုံးကွယ်ခြင်းငှါ ဘယ်နည်းနှင့်မျှ မထိုက်သူ, ဖုံးမည့်သူ တကယ်မဟုတ်ဟု ဆို လို၏။ ထိုသို့ မဖုံးကွယ်ထိုက်သူ ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းကို ပြလို၍ “အဘဗ္ဗတာ ဒိဋ္ဌပဒဿ ဝုတ္ထာ”ဟု ဟောတော်မူ၏။ နိဗ္ဗာန်ကိုမြင်ရပြီး သောတာပန်၏ ထိုသို့မဖုံးကွယ်ထိုက်သူအဖြစ်ကို ဘုရားရှင်ဟောတော်မူ၍ ထိုဘုရား စကားတော်အရ မဖုံးကွယ်ထိုက်သူဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

---

ဘုရားဟောပုံ

ဤအချက်ကို မူလပဏ္ဏာသ ကောသမ္ဗိသုတ်၌ ဟောတော်မူ၏။ ထိုသုတ်၌ သောတာပန်၏ မဟာပစ္စဝေက္ခဏာ ခုနစ်ပါးလာရှိရာ ဤအပြစ်ကို မဖုံးလွှမ်းခြင်းမှာ စတုတ္ထမြောက် ပစ္စဝေက္ခဏာ ဖြစ်၏၊ ဟောပုံအကျဉ်းချုပ်မှာ ပက်လက်အိပ်တတ်ကာမျှ အရွယ်နုနယ် ကလေးငယ်သည် လက်ဖြင့်ဖြစ်စေ ခြေဖြင့်ဖြစ်စေ မီးကျီးခဲကို ဖိမိလျှင် လျင်မြန်စွာ ရုပ်သိမ်းတတ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ကုစားထမြောက်နိုင်သော အာပတ်တစ်ခုခု သင့်ပြီဆိုလျှင် ထိုအာပတ်ကို ဘုရားထံဖြစ်စေ သိကြားလိမ်မာသော သီတင်းသုံးဖော်များထံ ဖြစ်စေ ထင်ရှား ဖော်ပြ ပြောကြားခြင်းမှာ မဂ်ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်၏ ဓမ္မတာ(=ပင်ကိုယ်သဘာဝ)ပင် ဖြစ်၏။ ထိုသဘာဝမျိုး ငါ့မှာရှိသည်ဟု သိသောဉာဏ်မှာ ပုထုဇဉ်တို့နှင့် မဆိုင်၊ အရိယာတို့နှင့်သာ သက်ဆိုင်သော ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ဤစတုတ္ထပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြင့် သောတာပန်၏ ဂုဏ်ကို ဖော်သကဲ့သို့ အခြား ပစ္စဝေက္ခဏာများကိုလည်း ဖော်ခဲ့ရာ ထိုပစ္စဝေက္ခဏာများကိုလည်း အချုပ်မျှ ထုတ်ပြဦးမည်။

---

အခြားဂုဏ်များ

(၁) သောတာပန်သည် (အမှန်တရားတို့ကို) အမှန်အတိုင်း မသိမမြင်နိုင်အောင် ပိတ်ပင် တားဆီးတတ်သော ကာမရာဂ စသော ပရိယုဋ္ဌာန် ကိလေသာများ မိမိ၌ ရှိ, မရှိ စဉ်းစားဆင်ခြင်သော် ထိုသို့ အမှန်ကို မသိရန် ကာကွယ် တားဆီးတတ်သော ပရိယုဋ္ဌာန် ကိလေသာများ မိမိ၌ မပယ်ရှားရသေးသည် မရှိ၊ မိမိစိတ်မှာ သစ္စာတို့ကို သိမြင်ခြင်းငှါ ကောင်းစွာထားအပ်ပြီ ဖြစ်ကြောင်းသိ၏။ ဤအသိမှာ ပုထုဇဉ်တို့နှင့်မဆိုင် အရိယာတို့နှင့်သာ ဆိုင်သော လောကုတ္တရာအရ ဖြစ်လာရသော အသိဉာဏ်ပင်ဖြစ်ပေသည်။

(၂) ထို့ပြင် ဤအသိဉာဏ်ကို မှီဝဲပွါးများ အကြိမ်များစွာ အလေ့အလာ ပြုနေသော ငါသည် မိမိစိတ်၌ ငြိမ်သက် တည်ကြည်ခြင်းကို ရပါ၏လော, ကိလေသာ ငြိမ်းအေးခြင်းကို ရပါ၏လောဟု ဆင်ခြင်သော အရိယာသာဝကသည် ထိုသို့သော တည်ကြည်ခြင်း ငြိမ်းအေးခြင်းမျိုးကို ရ၏ဟု သိရ၏။ ဤအသိလည်း ပုထုဇဉ်တို့နှင့်မဆိုင် အရိယာများသာ ရပိုင်သော အသိဉာဏ်ပင် ဖြစ်သည်။

(၃) မိမိရသော မဂ်ဉာဏ် အမြင်မျိုး ရထားသော ဤသာသနာမှ ပြင်ပ သမဏဗြာဟ္မဏအမည်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်များ ရှိပါသေးသလောဟု တွေးတော စဉ်းစားသော အရိယာသာဝကသည် မိမိရသော မဂ်ဉာဏ်မျိုး ရထားသော တခြား သာသနာပ သမဏဗြာဟ္မဏများ မရှိဟု ပိုင်နိုင်စွာသိသည်မှာလည်း ပုထုဇဉ်တို့နှင့် မဆိုင် အရိယာများသာ ရပိုင်သော အသိဉာဏ်ပင် ဖြစ်သည်။

(၄) ကို ဆိုခဲ့ပြီ။

(၅) မွေးကာစ သားငယ် နွားကလေးရှိသော သားသည်အမေ နွားမသည် မလွဲသာ၍ မြက်ကို စားနေရသော်လည်း မိမိသားငယ်ကလေးကို စောင်းကာငဲ့ကာ တကြည့်ကြည့် ဖြစ်နေရှာသကဲ့သို့ မလွဲသာ၍ သီတင်းသုံးဘော်များ၏ ကိစ္စကြီးငယ်ကို ပြုနေရသော်လည်း မိမိစိတ်မှာ သက္ခာသုံးပါး ကျင့်ရေး၌သာ ငဲ့ကွက်လိုလားလျက် ရှိသည်မှာ အရိယာတို့၏ သဘာဝတစ်ရပ်ပင်။ ထိုသဘာဝမျိုး ငါ့မှာ ရှိသည်ဟု သိသည်မှာ ပုထုဇဉ်တို့နှင့် မဆိုင် အရိယာတို့သာ ရပိုင်သော အသိဉာဏ်ပင်ဖြစ်သည်။

(၆) မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို ဟောကြားအပ်သောအခါ လိုလို လားလား လေးစားရိုသေစွာ စူးစိုက် နာယူခြင်းမှာ အရိယာ၏ ခွန်အားတစ်မျိုးပင်၊ ထိုခွန်အားမျိုး ငါ့မှာ ရှိသည်ဟု သိသောဉာဏ်မှာ အရိယာတို့သာ ရနိုင် ပုထုဇဉ်တို့နှင့် မဆိုင်သော အသိဉာဏ်ပင် ဖြစ်သည်။

(၇) ဘုရား တရားတော်ကို ယောအပ်သောအခါ အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို နားလည် သဘောကျခြင်း, တရားဒေသနာကို နားလည်သဘောကျခြင်း (ထိုသို့ နားလည့်၍) တရားနှင့်စပ်သော နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်မှု ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းမှာ အရိယာ၏ စွမ်းအားတစ်ရပ်ပင်။ ထိုစွမ်းအားမျိုး ငါ့မှာ ရှိသည်ဟု သိသောဉာဏ်မှာ ပုထုဇဉ်တို့နှင့်မဆိုင် အရိယာတို့သာ ရပိုင်သော လောကုတ္တရာအရ ဖြစ်လာရသော အသိဉာဏ်ပင် ဖြစ်သည်။ (မ၊၁၊၃၉၈)

(၄၀) ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထာ ဖုဿိတဂ္ဂေ၊
ဂိမှာန မာသေ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ။
တထူပမံ ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ၊
နိဗ္ဗာနဂါမိံ ပရမံ ဟိတာယ။
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၄၀) ဂိမှာနံ၊ နွေလတို့တွင်။ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ၊ နွေဦးအစ ဖြစ်သော။ မာသေ၊ တန်ခူးလ၌။ ဖုဿိတဂ္ဂေ၊ ကောင်းစွာပွင့်သည့် ခက်ဖျားစုံရှိသော။ ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ၊ တောအုပ်သည်။ (သသိရိကော ယထာ၊ အသရေ ရှိသကဲ့သို့။) တထူပမံ၊ သဒ္ဒါအနက် နှစ်ချက်စုံကာ ထိုတောအုပ်လျှင် ပုံပမာရှိသော။ နိဗ္ဗာနဂါမိံ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော။ ဓမ္မဝရံ၊ သုံးပုံပိဋကတ် တရားတော်မြတ်ကို။ ပရမံ ဟိတာယ၊ နိဗ္ဗာနဓာတ် အမြတ်ဆုံး အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ။ အဒေသယိ၊ ဟောကြားတော် မူခဲ့လေပြီ။ ဗုဒ္ဓေ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။ ဣဒမ္ပိရတနံ၊ ရတနာဟု သိသာရတုံ ဤဂုဏ်တော်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ- နွေလများတွင် နွေဦးအစဖြစ်သော တန်ခူးလ၌ ကောင်းစွာပွင့်သည့် ခက်ဖျားစုံရှိသော တောအုပ်သည် အသရေရှိလှဘိသကဲ့သို့ အနက်သဒ္ဒါ ဝေဆာစုံပေါ ထိုတောအုပ်ကြီးနှင့် တူသော နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း တရားတော်မြတ် ပိဋကတ်ကို နိဗ္ဗာနဓာတ် အမြတ်ဆုံး အကျိုးစီးပွါးအလို့ငှါ ရှင်တော်ဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရား၌ ရတနာဟု သိကြောင်းဖြစ်သော ဤဂုဏ်တော်သည်လည်း ထူးမြတ်လှပါပေသည်။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ။

ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်

မြတ်စွာဘုရား၏ ရူပကာယ စသည်နှင့် စပ်သော ဂုဏ်တော်များကား အကြားအရ မှန်းဆကြည်ညို ကြရ၏၊ ဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တော်စွမ်းကိုကား ပိဋကတ်တော်က ပြလျက်ရှိနေရာ ထိုပရိယတ်ဓမ္မဖြင့် ဗုဒ္ဓဉာဏ်စွမ်းကို ကိုယ်တွေ့သိရသကဲ့သို့ ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ပရိယတ်ဓမ္မသည် ဗုဒ္ဓအရှင်ကို ဂုဏ်တင်ပေးလျက်ရှိရာ ထိုဓမ္မဖြင့် ဗုဒ္ဓဂုဏ်ကို ဖော်ကာ သစ္စာပြုဟန်ကို ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ စသည်ဖြင့် ပြတော်မူပြန်သည်။

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်

[ဝနသဏ္ဍ-၌ သဏ္ဍသဒ္ဓါ အပေါင်း အစုအဝေး ဟောသကဲ့သို့ ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ-၌ ပဂုမ္ဗ-လည်း အစု အဝေးအုပ်စု ဟောယူ၍ ဝနပ္ပဂုမ္ဗ-တောအုပ်ဟု ပြန်၏။ လူအုပ်ဆိုလျှင် လူအစုအဝေးကို ဆိုသကဲ့သို့ တောအစုအဝေးဟု ဆိုလိုသည်။

အဋ္ဌကထာ အလိုမှာ တောအုပ်ဟု ဆိုလိုဟန်မရှိ၊ ဝန ဝနေ ဝါ ပဂုမ္ဗောဟု ဝစနတ္ထပြုရာ ဝနဿ ပဂုမ္ဗော-ဖြင့် တော၏အစုအဝေး တောအုပ်ဟု ဆိုလိုက ဆိုနိုင်သော်လည်း ဝနေ ပဂုမ္ဗောဖြင့် တောအုပ်ဟု မဆိုနိုင်၊ တော၌ ပဂုမ္ဗ-ဆိုသောကြောင့် ပဂုမ္ဗ-သည် တော၌ရှိသော အစိတ်အပိုင်းသာ ဖြစ်ရမည်၊ တောတစ်ခုလုံး မဖြစ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာအလို တော၌ရှိသော ပန်းရုံ ပန်းချုံကိုသာ ဆိုရပေလိမ့်မည်။ နာနာဝိဓရုက္ခဟနေ၊ အမျိုးမျိုးသော သစ်ပင်တို့၏ တောရှိသော။ ဝနေ၊ တော၌။ သုက္ခိတဂ္ဂသာခေါ၊ ကောင်းစွာပွင့်သော ခက်ဖျားရှိသော။ တရုဏ ရုက္ခဂစ္ဆပရိယာယနာမော၊ သစ်ပင်ငယ်တို့၏ ချုံဟူသော ပရိယာယ်အမည်ရှိသော။ ပဂုမ္ဗော၊ ပဂုမ္ဗသည် ဟုဆိုသော အဋ္ဌကထာကိုထောက်။ ဤအလို ဝနပ္ပဂုမ္ဗ၊ တောရဂုံတွင် စည်ပင်ပါးစီး ပန်းရုံကြီးသည် ဟု ပေးဖို့ရှိ၏။

ဤ၌ကား တောအုပ်ဟူသော အနက်က ပိုမိုလေးနက်သည်ဟု သဘောရ၍ အများပေးရိုးပေးစဉ်အတိုင်း တောအုပ်ဟုပင် ပြန်လိုက်သည်၊ တန်ခူးလ၌ သူ့ရာသီအလိုက် အချို့ပန်းများသာပွင့်၍ အချို့မပွင့်သော်လည်း သမုဒါယဝေါဟာရ(=အစိတ်ကို အပေါင်းအသုံးဖြင့် သုံးနှုန်းခြင်း) အားဖြင့် ပန်းပွင့်သော တောအုပ်ဟုဆိုနိုင်သည်။

ဖုဿိတာနိ အင်္ဂါနိ အဿာတိ ဖုဿိတဂ္ဂေါ။
အသာ၊ ထိုတောအုပ်အား။ ဖုတာနိ၊ ပွင့်ကုန်သော။ အဂ္ဂါနိ၊ အဖျားတို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဖုဿိတဂ္ဂေါ၊ ဖုဿိတဂ္ဂမည်၏။ ဖုဿိတ-ပွင့်သောအနက်မှာ အခြားနေရာ၌ မတွေ့ရ သော ပုဒ်ထူးပင်ဖြစ်၏။ အနေကတ္တာ ဟိ ဓာတဝေါ အရ ဖုသ-ဓာတ်က ပွင့်ခြင်း အနက်ဟောယူ။ ဓာတ်ကျမ်းတို့၌ ဖုသ၏ ပွင့်ခြင်းအနက်ကို မဆို၍ ဖုလ္လိတ-မှ နိပါတန နည်းအရ ဖုဿိတ ဖြစ်လာသည်ဟု သော်လည်းကြံ၊ ထိခြင်းအနက်ကို ယူ၍ ထိသော အဖျားရှိသော တောအုပ်ဆိုလျှင်လည်း အနက်ရနိုင်၏။ အပွင့်တွေ ရွက်နုရွက်ညွှန့်တွေ ဝေဆာစည်ပင်လှ၍ အဖျားခြင်း ထိစပ်နေသော တောဟုဆိုလို၏။

ဂုမ္ဗေ ဖုဿိတဂ္ဂေ-တို့ကား အတ္ထိ သဝိတက္ကသဝိစာရေ အတ္ထိ အဝိတက္ကအဝိစာရေ သုခေ ဒုက္ခေ ဇီဝေ စသည်တို့ကဲ့သို့ ပဌမာအနက်၌ သတ္တမီတည်း။ "ကွစေ ဝါ" မောဂ္ဂလ္လာန်သုတ် (၂၊ ၁၁၀) ဖြင့် သိကို ဧပြု။ ဤ၌ အဋ္ဌကထာဖွင့်အတိုင်း သသိရိကော ဟူသော ပါဌသေသ ထည့်ပေးခဲ့၏။ ထိုသို့မထည့်ပဲ ရှိရင်းအတိုင်း အနက်ပေးလျှင်လည်း တောအုပ်ကြီး စည်ကား တင့်တယ်သကဲ့သို့ ဘုရားတရားတော်လည်း စည်ကား တင့်တယ်သည်ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ရနိုင်သည်။ ဂိမှာနံ၊ နွေလတို့တွင်။ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ၊ နွေဦးအစဖြစ်သော။ မာသေ၊ တန်ခူးလ၌။ ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ၊ တောအုပ်သည်။ ဖုဿိတဂ္ဂေ ယထာ၊ ကောင်းစွာပွင့်သော ခက်ဖျားရှိသကဲ့သို့။ တထူပမံ၊ အနက် သဒ္ဒါ ဝေဆာလှဘိ ထိုတောအုပ်ကြီးလျှင် ဥပမာရှိသော စသည်ဖြင့် ပေးလေ။

ရှေးဦးအစ နွေလမှာ တန်ခူးလပင်။ စန္ဒမာသအရ တန်ခူးလကို ဆိုသောကြောင့် တပေါင်းလပြည့်ကျော် တစ်ရက်မှ တန်ခူးလပြည့်နေ့ အထိကို ဆိုသည်။ ရတုခြောက်ပါးနှင့်ခွဲသော် ဝသန္တရတုဖြစ်၍ ဝသန္တရတု နှစ်လတွင် အစ-လဖြစ်သောကြောင့် "သော ပဌမဂိမှောတိ စ ဗာလဝသန္တောတိ စ ဝုစ္စတိ" ဟု အဋ္ဌကထာဆိုသည်။]

တောအုပ်ဥပမာ

ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ ဒေသနာတော်သည် ကိလေသာ စင်ကြယ်ရာ နိဗ္ဗာန်အလို့ငှါဖြစ်၏။ ထိုနိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းလမ်းကား ဧကာယနော မဂ္ဂေါအရ တစ်လမ်းတစ်ကြောင်းတည်းသာတည်း။ ထိုလမ်းကို လိုက်ရေး၌ ဝေနေယျတို့၏ အဇ္ဈာသယအလိုက် နည်းအမျိုးမျိုးဖန်ကာ ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်, သစ္စာ, သတိပဋ္ဌာန်, သမ္မပ္ပဓာန် စသော အနက်အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့သည်မှာ အလွန်ဝေဝေဆာဆာ ရှိလှ၏။ ဒေသနာတစ်ခုတည်း၌ပင် (ဥပမာ) ခန္ဓ ဒေသနာကို ဟောတော်မူသောအခါ အနက်အသီးသီး နည်းအဖုံဖုံတို့ဖြင့် ပြောင်းလဲကာ ဟောထားခဲ့သည်မှာ လိုလေသေးမရှိအောင် ပြည့်စုံ မြိုင်ဆိုင်လှပေသည်။ ဤသည်ကိုပင် သတ္ထ (=အနက်နှင့်ပြည့်စုံသော) ဟု ဂုဏ်ပြုရ၏။ ထိုအနက်အမျိုးမျိုးကို ဟောရာ၌ ဝေနေယျတို့ နားလည်လွယ်၍ နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်လောက်အောင် သဒ္ဒါစကား အသုံးများကို အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲ သုံးနှုန်းဟောပြောခဲ့သည်မှာလည်း စုံလင်ဝေဆာလှပေ၏။ ဤသည်ကိုပင် သဗျဉ္စန(=သဒ္ဒါနှင့် ပြည့်စုံသော) ဟုဆိုရ၏။ ဤမျှ အနက်သဒ္ဒါတို့ဖြင့် ဝေဆာသော ဒေသနာတော်ကို နွေဦးအစ တန်ခူးလအခါ အပွင့်တွေ ဝေဝေဆာဆာ တောမြိုင်ကြီးနှင့်နှိုင်းသည်မှာ ပညာရှိတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရွှင်ပြုံးစေနိုင်ပေ၏။ ထို့ကြောင့် ပိဋကတ်ကိုလေ့လာပြီးသူများသည် ဤဂါထာကို ရွတ်ဆိုရတိုင်း ကြည်နူးမဆုံး ဖြစ်ကြရတော့သည်။

တင်စားရခြင်းအကြောင်း

မြတ်စွာဘုရားသည် အချို့သုတ္တန်ဒေသနာတို့ကို ဥပမာ, ဥပစာကလေးများဖြင့် တန်ဆာ ဆင်ကာ ဒေသနာ၏ နှစ်သက်စဖွယ် တင့်တယ်ခြင်းကို ဖြစ်စေလျက် ဟောမြွက်တော်မူလေ့ရှိ၏။ ဓမ္မပဒ ပုပ္ပဝဂ်လာ ပန်းဘွဲ့ဒေသနာစသည်များ ဖေဏပိဏ္ဍောပမ, အာသီဝိသောပမ စသော သုတ္တန်များမှာ ဤဒေသနာ မျိုးပင်ဖြစ်၏။

ထိုသို့ဒေသနာကို နှစ်သက်စဖွယ် ခြယ်လှယ်ဟောပြောရခြင်းမှာ တရားနာသူတို့ကို ပီတိဖြစ်အောင် ဆွဲဆောင်ရခြင်းပင်။ ဒေသနာတော်၌ အလွန် ပီတိဖြစ်နေသောအခါ ကိုယ်ရောစိတ်ပါ လွန်စွာအေးငြိမ်းခြင်း ပဿဒ္ဓိ ဖြစ်ရတော့သည်။ ထိုအေးငြိမ်းခြင်းကား ခန္ဓာ၌ စွဲမြဲစွာ စူးစိုက်တည်ငြိမ် နေသော သမာဓိဖြစ်ဖို့ အကြောင်းပေတည်း။ သမာဓိဖြစ်နေသူအဖို့ ရုပ်, နာမ်, ခန္ဓာတို့ကို အမှန်အတိုင်းသိသော ယထာဘူတဉာဏ်ဖြစ်ရန် အလွန် သေချာနေတော့၏။ ထို ယထာဘူတဉာဏ်ဖြင့် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်အထိ ဆိုက်ရောက်ရတော့သည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသနာ၌ လွန်စွာနှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်ဖို့ရာ အရေးကြီးလှသောကြောင့် ဗုဒ္ဓဓမ္မကို ဂုဏ်တင်သော ဤတောဘွဲ့ဒေသနာကို ဟောတော်မူခဲ့သည်။

နိဗ္ဗာန်အတွက်သာ

လောက၌ မေတ္တ, ကရုဏာနည်းပါး အများအပေါ်မှာ စေတနာ မထားတတ်သူတို့မှာ ကိုယ်ကျိုးကို လွန်စွာလိုလားတတ်၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသည် ကျမ်းဂန်ရေးသား ရာ၌ဖြစ်စေ တရားဟောရာ၌ဖြစ်စေ အကျော်အစောကို၎င်း လာဘ သက္ကာရကို၎င်း လိုလားတတ်၏။ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်သည် ဒုက္ခငြိမ်းကြောင်း တရားကောင်း တရားထူးကို ပိုင်နိုင်စွာ ရရှိထား၏။ သတ္တဝါတို့ကို ရှုစားတော်မူသောအခါ မဆုံးနိုင်အောင် ခံရမည့် သံသရာဒုက္ခတို့ကို မြင်ရ၍ လွန်စွာ ကရုဏာသက်ကာ ကယ်တင်တော်မူလိုသော ဆန္ဒဖြစ်တော်မူ၏။ သတ္တဝါများအပေါ်ဝယ် တကယ်ကောင်းစား ချမ်းသာစေ လိုသော မဟာကရုဏာရှင်, ပညာရှင်ဖြစ်တော်မူသော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည့် လာဘ်လာဘ အကျော်အစော စသည်ကို ဘယ်မှာလိုလား ငဲ့ကွက်ပါအံ့ နည်း။ သတ္တဝါများအတွက် အကောင်းဆုံး အကျိုးစီးပွါးကို ပေးသနား လိုသည်သာဖြစ်၏။ နိဗ္ဗာန်ထက်ပို၍ ကောင်းမြတ်သော အကျိုးစီးပွါးဟုလည်း မရှိတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် ရှင်တော်ဘုရား တရားဟောရခြင်းမှာ နိဗ္ဗာနဓာတ် အမြတ်ဆုံး အကျိုးစီးပွါးအလို့ငှါသာ ဖြစ်ကြောင်း ပရမံ ဟိတာယ ဖြင့် ဂုဏ်ပြုရပြန်သည်။

ဗုဒ္ဓ၏ရတနာအဖြစ်

တောဘွဲ့ကဗျာတစ်ခုကို တွေ့ရသောအခါ ကဗျာအရသာကို ခံစားတတ်သောသူအဖို့ စကားလုံး လှလှတွေကိုလည်း ကြည်နူးနှစ်သက်ပေလိမ့်မည်။ အနက်အရသာများကိုလည်း သာယာစွဲလမ်းပေလိမ့်မည်။ ကဗျာကိုနားမလည်သူ အဖို့ကား ထိုကဗျာသည် မည်သို့မျှတန်ဖိုးရှိလိမ့်မည်မဟုတ်။ ထို့အတူ ဒေသနာတော်၌ အတ္ထရသ, သဒ္ဒရသ ခံစားတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များအဖို့ ဘုရားဒေသနာတော်၌ နှစ်သက်ကြည်နူးမဆုံးဖြစ်ကြ၏။ လောက၌ကျမ်းဂန်တစ်ခုကို တွေ့ ရသောသူတို့မှာ ကျမ်းဂန်က ကောင်းသည်နှင့်အမျှ ကျမ်းပြု ပုဂ္ဂိုလ်ကို ကြည်ညိုလေးစား အားရကြသကဲ့သို့ အရသာခံစားရသူတို့မှာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်အပေါ် ကြည်ညိုမဆုံးဖြစ်ရ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ရှေးကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး အတော်များများမှာ ဘုရားဆု တောင်းတော်မူကြခြင်း ဖြစ်၏။ အတ္ထကိုသိရှိ၍ သိရှိသည့်အတိုင်း ကျင့်ကြံသောအားဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ထိ ပေါက်ရောက်ကြသူ ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ကြည်ညိုအားရမှုမှာ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓတရားတော်မှာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ကို နှစ်သက်ကြည်ညိုရခြင်း အကြောင်းဖြစ်၍ ထိုဓမ္မများအရ ဗုဒ္ဓ၏ ရတနာအဖြစ်ကို ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ ဟု ဂုဏ်ပြုရပြန်သည်။

(၄၁) ဝရော ဝရညူ ဝရဒေါ ဝရာဟရော၊
အနုတ္တရော ဓမ္မရံ အဒေသယိ။
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၄၁) ဝရော၊ စိတ်ထားမြတ်သူ လူနတ်အများ လိုလားတောင့်တအပ် မြတ်တော်မူထသော။ ဝရညူ၊ အမြတ်ဆုံးမှန် နိဗ္ဗာန်ကိုလည်း သိတော်မူထသော။ ဝရဒေါ၊ အမြတ်တရားကို ပေးသနားတော်မူတတ်ထသော။ ဝရဟရော၊ ကျင့်စဉ် အကောင်း ရှေးဟောင်းလမ်းမြတ်ကို ယူဆောင်တော်မူတတ်ထသော။ အနုတ္တရော၊ သာလွန်သူမထင် အမြတ်ဆုံး ဘုရားရှင်သည်။ ဓမ္မဝရံ၊ တရားတော်မြတ်ကို။ အဒေသယိ၊ ဟောကြားတော်မူပေပြီ။ ဗုဒ္ဓေ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။ ဣဒမ္ပိရတနံ၊ ဤ ရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ- နတ်လူအများ လိုလားတောင့်တအပ် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် ဖြစ်တော်မူသော အမြတ်ဆုံးနိဗ္ဗာန်ကို သိတော်မူ၍ အမြတ်တရားကို ပေးသနားတော် မူတတ်သော ရှေးဟောင်း ကျင့်စဉ် လမ်းမြတ်ကို ယူဆောင်တော်မူတတ် အမြတ်ဆုံးဘုရား မြတ်သည် တရားတော်မြတ် အရပ်ရပ်ကို ဟောကြားတော် မူလေသည်။ မြတ်စွာဘုရား၌ ရတနာဟု သိနိုင်ကြောင်း ဤဂုဏ်တော် အပေါင်းလည်း ထူးမြတ်လှပါပေသည်။ ဤသစ္စာ စကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ။

ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်

“ဝနပ္ပဂုမ္မ”စသည်ဖြင့် ပရိယတ္တိဓမ္မဖြင့် ရှင်တော်မြတ်၏ ဂုဏ်တော်ကို ဖော်ပြီးနောက် “ဝရော ဝရညူ”စသော ဤဂါထာ ဒေသနာအရ လောကုတ္တရာတရားများဖြင့် ဘုရား၏ဂုဏ်တော် ဖော်ထုတ်ကာ သစ္စာပြုတော် မူပြန်သည်။

မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်

ဝရ-ကားဣစ္ဆာ=တောင့်တလိုလားခြင်း အနက် ဟော။ စိတ်နေ စိတ်ထား ကြီးမား မြင့်မြတ်သူတို့သည် လိုလားအပ် တောင့်တအပ်သောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားကို ဝရဆိုသည်။ မှန်၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ ကြည်ညိုစဖွယ် တင့်တယ်သော ရူပကာယကို၎င်း, သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို၎င်း အခြား သူတကာနှင့်မတူ ထူးခြားသော ဂုဏ်တော်များကို၎င်း သိနားလည်သူတို့သည် ငါတို့လည်း ဤသို့ဖြစ်ရမူ ကောင်းလေစွဟု တောင့်တကြ၏။ မြတ်စွာဘုရား ဝါတွင်း သုံးလပတ်လုံး အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားပြီး၍ တာဝတိံသာမှ သင်္ကဿနဂိုရ်မြို့သို့ စောင်းတန်းသုံးသွယ်ဖြင့် နတ်ဗြဟ္မာများ ခြံရံ ကာ ဆင်းကြွလာသောအခါ မြတ်စွာဘုရား၏ အသရေတော်ကို မြင်ရသူတို့မှာ ဘုရားဆုကို မတောင့်တသူဟူ၍ မရှိကြောင်း ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၇)၌ မိန့်ဆိုသည်ကို ထောက်။

တစ်မျိုး။ မြတ်စွာဘုရားကို မိမိတို့ဆရာ ဖြစ်ရန်၎င်း, တရားကောင်းရရန်၎င်း လိုလား တောင့်တအပ်သည်ဟုလည်း ဖွင့်နိုင်၏။ ဤ၌လည်း စိတ်နေစိတ်ထား မြင့်မြတ်သူတို့ကိုသာ ဆိုလိုကြောင်း သိပါလေ။ စိတ်ထားသေးငယ် ညံ့ဖျင်းသူများကား မိမိက ဆရာဖြစ်နေလျှင် မိမိထက် သာသူကို ဆရာမတင်လိုကြ။ တပည့်ဖြစ်လျှင်လည်း မိမိဆရာမှ ဆရာဟု စွဲမြဲတတ်ကြ၏။ မိမိအယူမှ အယူကောင်း အယူမှန်ဟု စွဲမြဲကာ မစွန့်လွှတ်လိုကြ။ စိတ်နေစိတ်ထား မြင့်မြတ်သူများကား ဆရာစွဲ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲမထား၊ အကောင်းတရားကိုသာ ရှာတတ်၏။ ဤအရာ၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာ အလောင်းသည် သိဉ္စည်း၏ လက်ရုံးတပည့်ကြီးအဖြစ် ရောက်နေသော်လည်း သိဉ္စည်းကဲ့သို့ ကျေနပ်မနေပဲ မိမိအယူအဆ၌ အနှစ်သာရ မရှိသေးသည်ကို သိရလျှင်ပင် အကောင်းတရားကို ရှာခဲ့၏။ အရှင် အဿဇိထေရ်အား တွေ့ရသောအခါ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကား အခြားဂိုဏ်းကပဲဟု သဘောမထား, ပုဂ္ဂိုလ်၏ ထူးခြားသော အသွင်အပြင်ကို မြင်ရ၍ တရားထူးရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းမိသောအခါ ချဉ်းကပ်မေးမြန်း စုံစမ်းတော့၏။ ဤသို့ဖြင့် တရားထူးရကာ ဘုရားထံ ရောက်လာရ၏၊ သိဉ္စည်းဆရာကြီးကို မိမိနှင့်အတူ ဘုရားမြတ်ထံ လိုက်ပါရန် ခေါ်သောအခါ မိမိမှာ ခံအိုးကြီး ဖြစ်နေပြီးမှ လောင်းအိုး မလုပ်နိုင်ဟု ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဤ အရာ၌ ပဏီတာဓိမုတ္တိက (=စိတ်ထားမြတ်သူ), ဟီနာဓိမုတ္တိက (=စိတ်ထားညံ့ဖျင်းသူ) နှစ်ဦး ကွဲပြားပုံ ထင်ရှား၏။

မြတ်သောဂုဏ်ကြောင့်

လောက၌ ကောင်းသော အပြုအမူ အကျင့်ရှိသူကို လူကောင်းလူမြတ်ဆို၍ မကောင်းသော အပြုအမူ အကျင့်ရှိသူကို လူယုတ် လူညံ့ဆိုရ၏။ ပညာ ဥစ္စာ စသော ဂုဏ်များ ရှိစေကာမူ အကျင့်မကောင်းလျှင်ကား အမြတ်မဆိုရ၊ထို့ကြောင့် ကိလေသာ လုံးဝစင်ကြယ်ကင်းရှင်း၍ တကယ့် ဒန္တ(=ယဉ်ကျေးသော ပုဂ္ဂိုလ်), သန္တ(=ငြိမ်းအေး ငြိမ်သက်သော ပုဂ္ဂိုလ်) ဖြစ်သော ဘုရားရှင်မှာ မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ရ၏။ ထို့ထက် သူမတူနိုင်သော ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်များဖြင့် တန်ဆာဆင် ပေးပြန်ရာ လောကမှာ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ရတော့သည်။ သဒ္ဒါမည်သည်မှာ ထိုသဒ္ဒါကဟောသော အရာဝတ္ထုအရ အနက်ကို အနိမ့်အမြင့် ယူရမြဲဖြစ်ရာ သာမန် မြင့်မြတ်သူတို့၌ အမြတ် သာမန်မျှ အနက်ယူရသော်လည်း ဘုရား၌ဖြစ်ရသော ဤ“ဝရ”ကား အားလုံးထက် အမြတ်ဆုံးအဖြစ် အနက်ယူရတော့သည်။ ဆိုခဲ့ပြီး အဓိပ္ပါယ်အရ ဤ“ဝရ”မှာ မြတ်သောဂုဏ်နှင့် ယှဉ်သောကြောင့် “ဝရ” အမည်ရခြင်းဖြစ်၏။ အမည်ဆိုသည်မှာ ယှဉ်ဖက်ဂုဏ်များ အရလည်း ရတတ်၏။ ညိုသော အဆင်းရှိသော အဝတ်ကို အညိုဆိုရသကဲ့သို့ မြတ်သော ဂုဏ်များရှိသော ဗုဒ္ဓကို အမြတ်ဟု ဆိုရသည်။

ဝရညူ

ဝိရာဂေါသေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ-အရ နိဗ္ဗာန်ကား တရားအလုံးစုံတို့ထက် မြတ်၍ ဝရအမည်ရ၏။ မဂ်လေးတန်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကိုသိမှ ဗုဒ္ဓဖြစ်မြဲဖြစ်ရာ ထိုအမြတ်ဆုံး နိဗ္ဗာန်ကို ဗောဓိပင်ခြေ၌ပင် သိမြင်တော်မူခဲ့၍ “ဝရံ နိဗ္ဗာနံ၊ နိဗ္ဗာန်ကို။ ဇာနာတိ၊ သိတော်မူတတ်၏” ဟူသော အနက်အရ ဝရညူ မည်တော်မူ၏။ နိဗ္ဗာန်ကို သိသည်ဆိုသဖြင့် အခြားတရားကို မသိသလောဟု စောဒနာရန်မရှိ။ နိဗ္ဗာန်ကို သိသည်ဆိုလျှင် ထိုနိဗ္ဗာန်ကို မြင်တတ်သော မဂ်ဖိုလ်ကို၎င်း, ထိုမဂ်ဖိုလ်ရကြောင်း ဝိပဿနာ သမာဓိ သီလစသော တရားများကို၎င်း သိပြီးဆိုသော အဓိပ္ပါယ်မှာ ပြီးစီးလျက်ရှိတော့သည်။ မဂ်ဖိုလ်စသော တရားများလည်း ဝရ-အမြတ်တရားချည်း ဖြစ်၍ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသ (= အကောင်းဆုံးကို ညွှန်ပြချက်)နည်းအရ နိဗ္ဗာန်ကိုသာ ဆိုခဲ့ရာ အခြား မဂ်စသော တရားများကိုလည်း ယူပြီးဖြစ်တော့သည်။ တခြားနေရာ၌ ပဓာနနည်း ဆိုသည်ကိုပင် အချို့ အဋ္ဌကထာများ၌ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသဟု ဆိုသည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သာဝကတို့လည်း နိဗ္ဗာန်ကို သိသောကြောင့် ဝရညူမှာ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့် မထူးပါတကားဟု ဆိုဖွယ်ရှိပြန်သည်။ ပဋိဝေဓဉာဏ် အရာတွင် ဆရာမရှိ မိမိအလိုလို ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်း ဒေသနာဉာဏ် အရာတွင်လည်း ဘုရားရှင်ကဲ့သို့ မသိနိုင်ခြင်းစသော အကြောင်းများကြောင့် အခြားပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သာဝက-တို့ကို နိဗ္ဗာန်သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆိုနိုင်သော်လည်း ဘုရားကို ချီးကျူးသော ဝရညူသို့ကား မရောက် မမီ နိုင်ပေ။

ဝရဒေါ

ဝရံ ဒဒါတီတိ ဝရဒေါ။ ဝရံ၊ မြတ်သော တရားကို။ဒဒါတိ၊ ပေးတော်မူတတ်၏။ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဝရဒေါ၊ ဝရဒမည်၏။ အကောင်းဆုံး နိဗ္ဗာန်တရား လက်ကိုင်ထားသော ဘုရားရှင်သည် မိမိ၌ ဒုက္ခခပ်သိမ်း လက်စသိမ်း၍ အငြိမ်းကြီးငြိမ်းရတော့သည်ကို သိနေခဲ့ရာ ထိုနိဗ္ဗာန်တရား အားလုံး သတ္တဝါများ ရစေလိုသည်သာ ဖြစ်၏။ထို့ကြောင့် ဝရဒေါ အမြတ်ကို ပေးသည်ဆိုရာဝယ် နိဗ္ဗာန်ရကြောင်း တရားကောင်း တရားမြတ်တို့ကို ပေးသည်ဖြစ်၍ ဝရ-အရ မဂ်ဖိုလ်အထိ တရားမြတ်တို့ကို ယူ၊ ထိုတရားကောင်းတို့ကို ပေးလျှင် နိဗ္ဗာန်ကိုလည်း ပေးသည်မည်တော့သည်။ ထိုတရားများမှာ မိမိကျင့်၍ ရသည်ဖြစ်သော်လည်း ဘုရား ရှင် နည်းပေးလမ်းပြ ညွှန်ကြားချက်အရ ကျင့်ရသည်ဖြစ်၍ ဘုရားပေးသည်ပင် ဆိုရတော့သည်။

လောက၌ မကောင်းသောသူ မကောင်းသောအကျင့်ကို လေ့လာ နားလည်နေသူသည် သူတပါးအား မကောင်းသော အချက်ကို ညွှန်ကြားမည်ဖြစ်၏။ ကောင်းသောသူ … ကောင်းသော အကျင့်များ၌ လေ့လာလျက်ရှိသူသာ ကောင်းသောအချက်ကို ညွှန်ကြားပေလိမ့်မည်။ အမြတ်ဆုံးလည်းဖြစ် အမြတ်ဆုံးတရားကိုလည်း သိထားသော ဘုရားမြတ်မှာ ဝေနေယျတို့အား အမြတ်ဆုံးတရားကို၎င်း, အမြတ်ဆုံးတရားကို ရနိုင်ကြောင်း နည်းကောင်း လမ်းမှန်တို့ကို၎င်း ပေးလိမ့်မည်မှာ သေချာလှပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဝရော ဝရညူ ဝရဒေါတို့မှာ လွန်စွာလိုက်ဖက်၍ ဩစိတျဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ဂုဏ်ပုဒ်များဖြစ်ပေသည်။

အရေးပါသောဂုဏ်

ဝရဒေါ-ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကား လွန်စွာအရေးပါသော ဂုဏ်တော်တစ်ရပ်ပင်၊ ဤဂုဏ်တော်အရ လူနတ်များ၏ အားရကြည်ညို ရိုသေလေးစားမှုကို အထူးခံရသည်ဖြစ်ရာ ထိုဂုဏ်ကြောင့်ပင် လက်ထက်တော်အခါက နတ်လူတို့၏ ချီးမွမ်းသံမစဲခဲ့ပေ။ ယနေ့တိုင်လည်း ထိုချီးမွမ်းသံများ မစဲသေးပါ။ ထိုသို့ အထူး ချီးကျူးခဲ့သော ဖြစ်ရပ်များမှ ချီးမွမ်းသံတစ်ရပ်ကို (ပဉ္စင်္ဂုတ္တရ ၂၀၆-မှ) ထုတ်ပြဦးမည်။

ကာရဏပါလီ-မည်သော ပုဏ္ဏားသည် ဝေသာလီပြည်၌ လိစ္ဆဝီမင်းတို့၏ အလုပ်ကို လုပ်နေဆဲ အဝေးမှလာသော ပိင်္ဂိယာနီ မည်သော ပုဏ္ဏားကို မြင်ရသော် “အရှင် ဘယ်က လာသလဲ”ဟု မေး၏။ ရဟန်း ဂေါတမထံမှ လာခဲ့ကြောင်း ပြောသော် “ရဟန်းဂေါတမ၏ ပညာစွမ်းကို အရှင် ဘယ်လိုထင်သလဲ ပညာရှိသူတစ်ဦးပဲ ထင်ပါရဲ့”ဟု ဆို၏။ ထိုအခါ ပိင်္ဂိယာနီက “ကျွန်ုပ်က ဘယ်လို လူမို့လဲ ဘယ်လောက် တော်တဲ့လူမို့ ရဟန်းဂေါတမ၏ ပညာစွမ်းကို သိနိုင်ရမှာလဲ, ရဟန်းဂေါတမ၏ ပညာစွမ်းကို သိသူမှာ ရဟန်းဂေါတမလို ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသာ ဖြစ်ရပေမပေါ့”ဟု ဆို၏။ “အရှင်ကား ရဟန်းဂေါတမအား ကောင်းမြတ်မွန်ရည်သော ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့် ချီးမွမ်းသည်။ ဘယ်လိုအကျိုးထူးမြင်၍ ရဟန်းဂေါတမ၌ ဤမျှ ကြည်ညိုရပါသလဲ”ဟု မေးပြန်သော် ပိယာနီသည် ဘုရားရှင် ဂုဏ်တော်များကို ထုတ်ဖော်လေ၏။

“အို အမောင်… အကောင်းဆုံးသော အရသာများဖြင့် ဝအီနေသော ယောက်ျားသည် အခြား ညံ့ဖျင်းသော အရသာများကို မလိုလား မနှစ်သက်တော့ပြီ၊ ထို့အတူ ရဟန်းဂေါတမ ဘယ်ပုံ ဟောသည်ဖြစ်စေ တရားကို နာရသော် ထိုတရားမှတပါး အခြား သမဏဗြာဟ္မဏတို့၏ အယူဝါဒကို မလိုလား မနှစ်သက်တော့ပေ။

အို အမောင်…ဆာလောင်၍ အားနည်းနေသော ယောက်ျားသည် ပျားမုန့်ဆုပ်ကို ရသည်ရှိသော် ဘယ်နေရာမှာလျက်လျက် ကောင်းမွန် ချိုမြသော အရသာကို ရနေသည်သာ၊ ထို့အတူ ရဟန်းဂေါတမ တရားကို ဘယ်ပုံ နာရ နာရ ထိုတရားမှ နှစ်သက်ခြင်းကို ရနေသည်သာ၊ စိတ်ကြည်လင်ခြင်းကို ရနေသည်သာ။

အို အမောင်.…..စန္ဒကူးရွှေဖြစ်စေ, စန္ဒကူးနီဖြစ်စေ စန္ဒကူးတုံး တစ်ခုခု ရသော ယောက်ျားသည် ထိုစန္ဒကူးတုံးကို အရင်း, အဖျား အလယ် သုံးသွယ်တို့တွင် ကြိုက်ရာက နမ်းစေ၊ မွှေးကြိုင်သောရနံ့ကို ရလျက်သာ ရှိသည်။ ထို့အတူ ရဟန်းဂေါတမ တရားဘယ်ပုံ နာရ နာရ ထိုတရားမှ ဝမ်းမြောက်ခြင်း ရလျက်သာ၊ စိတ်ရွှင်ပျခြင်း ရလျက်သာ။

အို အမောင်...အပြင်းအထန် ရောဂါကပ်ရောက်၍ ဒုက္ခရောက်နေသော ယောက်ျားကို ကျွမ်းကျင်သော ဆေးဆရာသည် တခဏခြင်း ရောဂါ ပျောက်ငြိမ်းစေသကဲ့သို့ ထို့အတူ ရဟန်းဂေါတမ ဘယ်နည်းဖြင့် ဟောသည်ကိုမဆို နာရမူ ထိုတရားကြောင့် စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း ငိုကြွေးခြင်း ကိုယ်ဆင်းရဲ စိတ်ဆင်းရဲခြင်းများ ငြိမ်းပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရသည်သာ။

အို အမောင်…အေးကြည် ချိုမြသော ရေရှိ၍ ဆိပ်ကမ်းသာယာ မွေ့လျော်ဖွယ် ရေကန်သာသို့ နွေအပူဒဏ်ခံရ၍ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ ရေဆာလျက်ရှိသော ယောက်ျားသည် ရောက်လာလျက် ထိုရေကန်သို့သက်ဆင်းပြီးလျှင် ချိုးရ သောက်ရသော် အပူအပန်မှန်သမျှ အေးမြ ငြိမ်းစဲခြင်းသို့ ရောက်ရသကဲ့သို့ ထို့အတူ ရဟန်းဂေါတမ ဘယ်နည်းဖြင့် ဟောသည်ကိုမဆို နာရသူမှာ ထိုတရားကြောင့် အပူအပန်မှန်သမျှ ငြိမ် ရသည်သာ ဖြစ်ပါသည်”။

ပိင်္ဂိယာနီ-ထံမှ ဗုဒ္ဓအရှင်၏ ဂုဏ်တော်များကို နာကြားရသောအခါ ကာရဏပါလီသည် နေရာမှထကာ လက်ဝဲပခုံးထက် ကိုယ်ရုံတဖက် တင်လျက် လက်ျာဒူးကို မြေမှာ ထောက်ပြီးလျှင် ဘုရားရှင်ရှိရာ လက်အုပ် ချီ၍ “နမော တဿ” ပဏာမဖြင့် သုံးကြိမ် ဥဒါန်းကျူးကာ ကန်တော့ပေသည်။ (နမော တဿ အဓိပ္ပါယ် ပြန်ကြည့်။)

ဝရာဟရ

“ဝရံ အာဟရတီတိ ဝရာရော”။ ဝရံ၊ မဂ္ဂင်ရှစ် ကြောင်း ရှေးဟောင်းလမ်းမြတ်ကို။ အာဟရတိ၊ ဆောင်ယူတော်မူတတ်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဝရာဟရော၊ ဝရာဟရ မည်၏။ ကတမော စ ဘိက္ခဝေ ပုရာဏမဂ္ဂေါ ပုရာဏအဉ္စသော ပုဗ္ဗကေဟိ သမ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အနုယာတော၊ အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ= ရဟန်းတို့ ရှေးဘုရားအဆူဆူ အစဉ်တစိုက် လိုက်တော်မူခဲ့သော ရှေးရိုးလမ်းကြောင်း လက်ဟောင်းလမ်းမတော်မှာ ဘာတဲ့နည်း။ အင်္ဂါရှစ်ပါး ရှိသော အရိယာမဂ်ပင် ဖြစ်ပေသည်”ဟူသော နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် နဂန္ဒသုတ် (သံ၊၁၊၃၂၉)အရ ဘုရားအဆူဆူလိုက်ခဲ့ရာ တစ်လမ်းတည်းသာဖြစ်သော ရှေးဟောင်းလမ်းမ အရိယာမဂ်ကိုပင် ဝရာဟရ၌ ဝရ- လမ်းကောင်းလမ်းမြတ် ဆိုသည်။

ဒီပင်္ကရာမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်မှ စတင်ကာ ပါရမီတို့ကို ဖြည့်ကျင့်တော်မူလျက် ထိုလမ်းကို အရယူဆောင်တော်မူခဲ့သည်။ ဘုရားမြတ် ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ထိုလမ်းအပေါက် လျှောက်ခဲ့ကြ၍ ဒုက္ခခပ်သိမ်း အေးငြိမ်းခဲ့ရသော နတ် လူ ဗြဟ္မာတို့ကား ရေတွက်မရအောင်ပင် များပြားလှ၏။ ယခု ထိုလမ်းဟောင်းတော်ကြီးကား အထင်အရှားပင်၊ ထိုလမ်းသို့ ရောက်ကြောင်း နည်းကောင်း လမ်းကောင်းများ ဘုရားရှင် ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း မူမပျက် ရှိနေလျက်သာ၊ ထိုလမ်းကို လိုက်သူမှာ ချမ်းသာအမှန် စံရမည်ဖြစ်၍ မလိုက်သူမှာ သံသရာဒုက္ခတို့နှင့် မုချ လုံးလည်လိုက် နေရဦးတော့မည် သာတည်း။

ဂဏကမောဂ္ဂလ္လာန

ဤအချက်၌ ဥပရိပဏ္ဏာသ ဂဏကမောဂ္ဂလ္လာနသုတ် (မ၊၃၊၅၂)မှမှတ်သားဖွယ် ကောက်နုတ်ချက်ကို ထုတ်ပြဦးအံ့။ ဂဏကမောဂ္ဂလ္လာနပုဏ္ဏားက ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားသည်မှာ “အို-အရှင်ဂေါတမ….အရှင်ဂေါတမ ဆုံးအမခံရသူ တပည့်များမှာ အကုန်လုံးပင် နိဗ္ဗာန်ရကြပါသလား၊ အချို့မရပဲ.. ရှိကြပါသလား” ဟူ၍ပင် ဖြစ်၏။ “အကုန်မဟုတ် အချို့ ရ၍ အချို့မရကြောင်း” မိန့်တော်မူသော် “အို-အရှင်ဂေါတမ...နိဗ္ဗာန်လည်း ထင်ရှားရှိ၍ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းလမ်းလည်း အထင်အရှားပင်၊ နည်းပေးလမ်းပြတတ်သူ အရှင်ဂေါတမလည်း ရှိနေသည်သာ၊ သို့ပါလျက် ဘာ့ကြောင့် အချို့ရ အချို့မရ ဖြစ်ရပါသနည်း”ဟု လျှောက်ထားပြန်၏။ “ပုဏ္ဏား…ဤအချက်၌ သင့်ထိုပင် မေးဦးတော့မည်။ သင်ကြိုက်သလို ဖြေလော့၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သွား လမ်းကို သိသလော”ဟု မိန့်သော် သိကြောင်း လျှောက်၏။ “လူတစ်ယောက်သည် သင့်အား ရာဇဂြိုဟ်သွားရန် လမ်းကို ညွှန်ကြားရန် မေးလာသော် သင်က ဘယ်ကနေ ဘယ်သွား ဘယ်ရောက်လိမ့်မည်ဟု လမ်းညွှန်ရာ ထိုသူမှာ သင်ညွှန်သည့်အတိုင်း မဟုတ်ပဲ လမ်းလွှဲလိုက်ကာ နောက်သို့ပြန်လာရာ၏။ တစ်ယောက်ကမူ သင်ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း သွား၍ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ရောက်ရာ၏။ ပုဏ္ဏား ရာဇဂြိုဟ်လည်း အထင်အရှား၊ ရာဇဂြိုဟ်သွားလမ်းလည်း ရှိနေသည်သာ၊ လမ်းညွှန်တတ်သူသင်လည်း အရှိပင်၊ သို့ဖြစ်လျက် တစ်ယောက်မှာ ရာဇဂြိုဟ်ရောက်၍ တစ်ယောက်ကား ရာဇဂြိုဟ်မရောက်ပဲ ရှိသည်မှာ ဘာ့ကြောင့် နည်း”ဟု မေးတော်မူ၏၊ “အရှင်ဂေါတမ တပည့်တော် ဘာလုပ်နိုင်မလဲ၊ တပည့်တော်ကလမ်းညွှန်သူသာဖြစ်ပါသည်”ဟု လျောက်သော်“ပုဏ္ဏား... နိဗ္ဗာန်လည်းရှိ နေလျက်သာ၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းလမ်းလည်း အရှိပင်၊ နည်းပေးလမ်းပြတတ်သူ ငါဘုရားလည်း ရှိသည်သာ၊ သို့ပါလျက် အချို့နိဗ္ဗာန်ရကြ၏၊ အချို့ကား မရကြ။ ဤအရာ၌ ငါဘုရား ဘာတတ်နိုင်မည် နည်း၊ ငါဘုရားကား နည်းပေး လမ်းညွှန်သူသာ ဖြစ်ပေသည်” ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ဘုရားကို ရိုသေမြတ်နိုးသူဖြစ်လျှင် ဘုရားရှင်၏ လမ်းညွှန်ချက်ကို ကြားရရုံ သိရရုံမျှနှင့် ကျေနပ်မနေကြပဲ မရောက် ရောက်အောင် အပေါက်လျှောက်သူသာ ဖြစ်သင့်သည်သာတည်း။

ဩစိတျဂုဏ်

အမြတ်တရားဆောင်နိုင်၍ပင် အမြတ်ဆုံးနိဗ္ဗာန်ကို သိရ၏၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း လမ်းကောင်းပေးနိုင်သူ ဖြစ်ရ၏။ ထိုသို့ အမြတ်ဆုံးတရားကို သိ၍ အကောင်းဆုံးတရားများကို ပေးနိုင်၍ ဝရ=မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ရသည်။ အမြတ်ဆုံးတရားကိုလည်း သိ၊ အကောင်းဆုံးတရားကိုလည်း ပေးတတ်၍ ဝရဖြစ်လျှင် ထိုဝရအဖြစ်မှာ သာမန်ဝရမျှမဟုတ်၊ သာလွန်သူမရှိသော အမြတ်မျိုးသာဟု အနုတ္တရ-က ဝရ-ကို လေးနက်အောင် ထပ်ဆင့် ဖွင့်ပြသကဲ့သို့ ရှိ၏။ အားလုံး အကောင်းဆုံးချည်း ဖြစ်နေသည်ဆိုလျှင် ထိုဘုရားမြတ်ဟောသော ဓမ္မမှာ အမှန်ဆုံး အကောင်းဆုံး ဖြစ်ရမည်သာဟု “ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ”ကို ထောက်ကူပေးပြန်သည်။ ဤဂုဏ်များအရပင် ဗုဒ္ဓအရှင်ကား အများ နှစ်သက်ဖွယ်ရာ ရတနာ ဖြစ်ရပေသည်။ ဤတစ်ဂါထာလုံး၏ အချိတ် အဆက်မှာ လွန်စွာလိုက်ဖက် သင့်လျော်လှသဖြင့် ဤဒေသနာတော်မှာ ဩစိတျဂုဏ် ပြည့်စုံလှပေသည်။

(၄၂) ခီဏံ ပုရာဏံ နဝ နတ္ထိသမ္ဘဝံ၊

ဝိရတ္တစိတ္တာ ယတိကေ ဘဝသ္မိံ။

တေ ခီဏဗီဇာ အဝိရူဠှိဆန္ဒာ၊

နိဗ္ဗန္တိ ဓီရာ ယထာယံ ပဒီပေါ။

ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ၊

ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၄၂) (ယေသံ ခီဏာသဝါနံ၊ အကြင် ရဟန္တာသခင် အရှင်သူမြတ်တို့အား။) ပုရာဏံ၊ ရှေးကံဟောင်းစု ကုသိုလ် အကုသိုလ်သည်။ ခီဏံ၊ သတ္တိကင်းချေ ကုန်ပျောက်ခဲ့ရပေပြီ။ နဝံ၊ အသစ်ဖြစ်သောကံသည်လည်း။ နတ္ထိသမ္ဘဝံ၊ ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်ခြင်း အလျင်းမရှိတော့ပေ။ အာယတိကေ ဘဝသ္မိံ၊ နောင်ဖြစ်ရမည့် ဘဝသစ်၌။ ဝိရတ္တစိတ္တာ၊ တွယ်တာမက်မောခြင်း ကင်းသောစိတ် ရှိတော်မူကြကုန်၏။ တေ ခီဏာသဝါ၊ ထို ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည်။ ခီဏဗီဇာ၊ ကုန်ပြီးသော ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ ရှိတော်မူကြကုန်၏။ အဝိရုဠှိဆန္ဒာ၊ ဘဝဆက်တည် စည်ပင်ရေးဝယ် တွယ်တာသောဆန္ဒ ရှိတော်မမူကြကုန်။ အယံ ပဒီပေါ၊ ဤ ဆီမီးသည်။ နိဗ္ဗာတိ ယထာ၊ ငြိမ်းလေဘိသကဲ့သို့။ ဓီရာ၊ ပညာရှိအစစ် ဖြစ်တော်မူကြကုန်သော။ တေ ခီဏာသဝါ၊ ထို ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည်။ နိဗ္ဗန္တိ၊ သံသရာ စက်ရဟတ် အဆက်ပြတ်၍ ဇာတ်စုံရုပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းတော်မူကြလေကုန်၏။ သံဃေ၊ ရဟန္တာသံဃာတော်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ၊ ဤ ရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်သည်လည်း။ ပဏီတံ၊ ထူးမြတ်လှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ-ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့အား ရှေးအတိတ် ကံဟောင်းများလည်း ကုန်ခဲ့ပြီ။ ကံအသစ်လည်း ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိတော့ပေ။ နောင်ဖြစ်ရမည့်ဘဝသစ်၌ တွယ်တာသောစိတ် လည်း ကင်းတော်တော်မူကြ၏။ ထိုရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့လည်း ကုန်ခဲ့ပြီး ဘဝသစ်ဆက်ဖြစ် စည်ကားရေးဝယ် တွယ်တာသောဆန္ဒလည်း မရှိကြ။ ထိုရဟန္တာ ပညာရှင်တို့သည် ဤဆီမီးငြိမ်းသွားသကဲ့သို့ ဝဋ်ဇာတ်သိမ်း၍ ချုပ်ငြိမ်းတော် မူကြသည်။ ရဟန္တာသံဃာတော်၌ ဤရတနာ၏အဖြစ် နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်ရည်လည်း ထူးမြတ်လှပါပေသည်။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ။

ရဟန္တာဂုဏ်ရည်

ရဟန္တာအရှင်တို့၏ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန် ဝင်စံရခြင်းမှာ လွန်စွာထူးမြတ်သော ဂုဏ်ထူးတစ်မျိုး အကျိုး အာနိသင်တစ်ရပ်ပင်။ အကြောင်းမှာ ဇာတိမကင်းသေးလျှင် အမှန်ပင် ဖြစ်ရဦးတော့မည့် ဝဋ်ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းအေးမြခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဂုဏ်ဖြင့် ရဟန္တာအရှင်ကို အမွှန်းတင်ကာ သစ္စာပြုလိုပြန်၍ “ခီဏံ ပုရာဏံ” စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူပြန်သည်။

ကံဟောင်းလည်းကုန်

ကံများ၌ အကျိုးဝိပါက်ကို ဖြစ်စေတတ်သော မျိုးဓာတ်သတ္တိရှိနေ၏။ ထိုကံတို့ကား ဖြစ်ပြီးလျှင် ချုပ်သွားသော်လည်း မျိုးဓာတ်သတ္တိကိုကား ပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်တွင် မြှုပ်နှံချန်ထားခဲ့မြဲတည်း။ တဏှာအစိုဓာတ် ရှိနေလျှင် ထိုသတ္တိများကား အစွမ်းအရှိန် ရှိနေသည်သာဖြစ်၍ နောင်ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေမည်ဖြစ်ရာ မကုန်သေးသည်သာဖြစ်၏။ အစေးဓာတ် အစိုဓာတ်ရှိသော သစ်စေ့သည် အပင်ပေါက်သကဲ့သို့ တဏှာနုသယ ရှိနေသောသူတို့၏ ကံများသည်လည်း တဏှာအစေးဓာတ် မကင်း၍ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေခြင်းဖြစ်၏။ မီးဖြင်မြှိုက်အပ်, ဖုတ်အပ်သော မျိုးစေ့မှာမူ အစိုဓာတ် ခန်းခြောက်၍ အပင်မပေါက်တော့သကဲ့သို့ ရဟန္တာတို့မှာ တဏှာပယ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် တဏှာအစေးခြောက်ပြီးသော အတိတ်ကံစုမှာ ဆိုခဲ့ပြီး မျိုးဓာတ် သတ္တိမရှိတော့၍ ပဋိသန္ဓေကို မဖြစ်စေတော့ပြီ။ ထိုသို့ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေတတ်သော မျိုးဓာတ်သတ္တိ မရှိတော့သည်ကို ရည်၍ “ခီဏံ ပုရာဏံ” ဟု ဟောတော်မူသည်။ (ပုရာ ဘဝံ ပုရာဏံ။ ပုရာ၊ ရှေး၌။ ဘဝံ၊ ဖြစ်သည်တည်း။ ပုရာဏံ၊ ရှေး၌ဖြစ်သည်။ “ပုရာတော ကော စ” မောဂ္ဂလ္လာန်သုတ် (၄၊၂၂) ဖြင့် ဘဝအနက်၌ ဏပစ္စည်းသက်။)

ကံအသစ်မဖြစ်

ရဟန္တာများကား … ဘုရားပူဇော်ခြင်း ဒါန ပြုခြင်း စသည်ဖြင့် ကောင်းမှုကို ပြုကြသေး၏။ သို့သော် ထို ကောင်းမှုများ၌ ဆိုခဲ့ပြီး ဓာတ်သတ္တိမရှိ၍ ကံအဖြစ်မရောက်တော့ပဲ ကရဏမတ္တံ ကြိယာ=ပြုရုံမျှသာ ဘာအကျိုးမျှ မဖြစ်စေတတ်သော ကြိယာဟုသာ ခေါ်ရတော့သည်။ တဏှာမရှိတော့ပြီဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ကောင်းမှုများသည် အမြစ်ပြတ်ပြီးသော သစ်ပင်သည် အပွင့်အသီးကို မဖြစ်စေ ကြွေလေဘိသကဲ့သို့ ပဋိသန္ဓကို မဖြစ်စေ၍ “နဝ နတ္ထိ သမ္ဘိဝံ=အသစ်ကံများ လည်း ထင်ရှားခြင်း အလျှင်းမရှိ” ဟု ဟောတော်မူ၏။

နတ္ထိသမ္ဘဝံအနက်

[သမ္ဘဝ-ကို ပရိတ်ဋီကာက ကံ-ဟောအဖြစ်ဆို၏။ “တုလ မတု လဉ္စ သမ္ဘဝံ”စသည်၌ ကံ-ဟောရှိနေ၍ဖြစ်သင့်သည်ကား မှန်၏။ သို့သော် အဋ္ဌကထာအလိုကား မဟုတ်။ “အတ္ထိ ခီရာ ဂါဝီ အတ္ထိခီရာ ဗြာဟ္မဏီ”စသည် ဖြင့် “အတ္တိခီရာ” ဟူသော ဗဟုဗွီဟိသမာသ်ကို ဗျာကရုဏ်းတို့၌ တွေ့ရ၏။ အတ္ထိ-ကို ဝိဘတ္တိပဋိရူပကအဗျယ (=ဝိဘတ်အတု နိပါတ်)ဟု၎င်း ဝိဘတျန္တပဋိရူပက (=ဝိဘတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်အတု အဗျယ) ဟု၎င်း ဆို၏။ ထို့ကြောင့်“ဝိဇ္ဇမာနံ ခီရံ အဿာတိ အတ္ထိခီရာ” ဟု ပြု၏။

အဿာ၊ ထိုပုဏ္ဏေးမ (နွားမ) အား။ ဝိဇ္ဇမာနံ၊ ရှိနေသော။ ခီရံ၊ နို့ရည်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဣတိ, ထို့ကြောင့်။ အတ္ထိခီရာ၊ အတ္ထိခီရာမည်၏။

ထို အတ္တိခီရာကဲ့သို့ပင် ဝိဘတ်အတု နိပါတ်ဖြစ်သော နတ္ထိပုဒ်နှင့် သမ္ဘဝ ဗဟုဗ္ဗီဟိ သမာသ် ဖြစ်နေသည်ကို သိစေလို၍ “နတ္ထိ သမ္ဘဝန္တိ အဝိဇ္ဇမာနပါတုဘာ”” ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်ခြင်းဖြစ်သည်။ နတ္ထိကား အဝိဇ္ဇမာန(=မရှိသော) အနက်ဟော။ သမ္ဘဝကား ပါတုဘာဝ (အထင်ရှားဖြစ်ခြင်း) အနက်ဟော။ အဝိဇ္ဇမာနော သမ္ဘ ဝေါ အဿာတိ နတ္ထိသမ္ဘဝံ။ အဿ၊ ထိုကံ၏။ အဝိဇ္ဇမာနော၊ မရှိသော။ သမ္ဘဝေါ၊ ထင်ရှားပေါ်လာခြင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဣတိ, ထို့ကြောင့်။ နတ္ထိသမ္ဘဝံ၊ နတ္ထိသမ္ဘဝ မည်၏။]

ဘဝသစ်၌ မတွယ်တာ

သတ္တဝါများကား မိမိတို့ဘဝကလေးကို အလွန် တွယ်တာကြ၏။ဘဝကုန်ဆုံးမှုကို စိုးရိမ်ကြောက်လန့်ကြသည်မှာ မည်သည့်အရာနှင့်မဆို လဲ၍ ဟန့်တားလိုကြ၏။ မတတ်သာ၍ ဤဘဝကို စွန့်လိုက်ရစေကာမူ ဘဝအသစ် ဆက်ဖြစ်ရန် ကောင်းသော ဘဝကလေးဖြစ်ရန် တောင့်တကြသေး၏။ ဤကား ဘဝများစွာက ထက်ကြပ်ပါသော တဏှာ၏အစွမ်းပေတည်း။ ထိုတဏှာကို ပယ်ပြီးဖြစ်သော ရဟန္တာတို့မှာ ဤဘဝကုန်ဆုံးခြင်းကိုလည်း မကြောက်၊ ဘဝအသစ် ဖြစ်ရန်လည်း မလိုလားတော့ပြီ။ ထို့ကြောင့် “အာယတိကေ ဘဝသ္မိံ ဝိရတ္တစိတ္တာ=နောင်ဘဝ အသစ်ဝယ် တွယ်တာသောစိတ် မရှိကြ” ဟု ဟောတော်မူသည်။

ဤ၌ ဘဝကုန်ဆုံးခြင်းကိုမကြောက်၊ နောက်ဘဝလည်း မလိုလားကြ ဆိုသဖြင့် သေရခြင်းကို လိုလားနှစ်သက်နေသည့် လက်ရှိဘဝ အသက်ရှင် နေရခြင်းကို သဘောကျနေသည်ဟုကား မမှတ်အပ်။ အလုပ်သမားသည် လုပ်ခကို အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုအခ ရမည့်အချိန်ကို ငံ့မြော်နေသလို တကယ့်ငြိမ်းအေးမှု သုခဟူသော ဆုလာဘ်ရမည့် အချိန်ကိုကား စောင့်စား မြော်လင့်လျက် ရှိသတည်း။

ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့မရှိ

မြေမရှိဆိုလျှင် သစ်ပင်မပေါက်နိုင်ဟူသောအနက်မှာ ပြီး၏။ ကံတွေကုန်ပြီဆိုလျှင် ပဋိသန္ဓေမဖြစ် တော့ပြီဟူသောအနက်လည်း ပြီးစီးတော့သည်။ ဤကား တွေးကြံမှသိရသော အနက်ဖြစ်၍ တိုက်ရိုက်သိရှိ ကြည်ညိုကြရန် ကံကိလေသာ ကုန်ခြင်းကြောင့် ရအပ်သောအကျိုးဂုဏ်အင်အဖြစ် ခီဏဗီဇာဟု ဂုဏ်ပြုရပြန်သည်။ ကံကိုအစွဲပြု၍ ပဋိသန္ဓေဖြစ်ရသောကြောင့် ကံကို လယ်ဟု၎င်း ပဋိသန္ဓေကို မျိုးစေ့ဟု၎င်း ပမာပြု၍ “ကမ္မံ ခေတ္တံ ဝိညာဏံ ဗီဇံ”ဟု ဟောတော်မူ၏။ ပဋိသန္ဓေရှိလျှင် ဒုက္ခအမျိုးမျိုး စည်ပင်ပြန့်ပွါး လာသည်သာဖြစ်၍ ဗီဇ-ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ပဋိသန္ဓေကြောင့် သံသရာဒုက္ခ အမျိုးမျိုး အပြစ်အမျိုးမျိုး ဖြစ်ရခြင်းသည် ဘယ်မျှအကျိုးမဲ့ ဖြစ်ရသနည်း, ဘယ်မျှဂုဏ်မဲ့ ကျက်သရေမဲ့ ဖြစ်ရသနည်းဟု စဉ်းစားမိလျှင် ပဋိသန္ဓေကုန်ခြင်းသည် ဘယ်မျှကြီးကျယ်သော ဂုဏ်ထူးဝိသေသ ဖြစ်ရကြောင်း သဘောပေါက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရဟန္တာအရှင်တို့၏ ဤ ခဏ ဗီဗအဖြစ်ဂုဏ်သည် ခုံမင်နှစ်သက်ဖွယ်, တောင့်တဖွယ်, မြတ်နိုးဖွယ် ဂုဏ်ပင်ဖြစ်ပေသည်။

ဘဝစည်ကားမှုမလို

သတ္တဝါတို့ကား မိမိတို့ဖြစ်ရာဘဝမှ လက်စသိမ်းရမည်ဆိုလျှင် မလိုချင်တတ်။ မနေရ၍ သေရ တော့မည်ဖြစ်လျှင် ဘဝအသစ်ကိုမူ လိုချင်မြဲတည်း။ တစ်ဘဝသာမက ဘဝဆက်တိုင်း ဘယ်အဖြစ်မျိုး ဘယ်လိုစည်းစိမ်မျိုး ရလိုပါ၏ဟု ဘဝစည်ကားရေးကို တောင့်တလိုက်သေး၏။ ဤကား ဆန္ဒတဏှာ၏လက်ချက်ပင်တည်း၊ တဏှာမကင်းမီ ရှေ့အဖို့က ရဟန္တာများ၌ ထိုဆန္ဒမျိုးရှိခဲ့သော်လည်း တဏှာကိုပယ်ပြီးသော ယခုအခါမူ “ခီဏာ ဇာတိ=ငါ့မှာပဋိသန္ဓေ ကုန်ခဲ့ရပေပြီ” ဟု ဆင်ခြင်မိတိုင်း အားရကျေနပ်လျက်ရှိရာ ဘဝအဆက် ဆက် စည်ကားရေးကို အဘယ်မှာ လိုချင်တော့ပါမည်နည်း။ ထို့ ကြောင့် “အဝိတ္ထိဆန္ဒာ” ဟု ဂုဏ်ပြုရပြန်သည်။ ဘဝသစ်ကို လိုလားသော ဆန္ဒ တဏှာမှာ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း မကောင်းသော အမင်္ဂလာသာ ဖြစ်၏။

ထိုတဏှာဆန္ဒကို အရှင်း ပယ်သတ်နိုင်သော အရဟတ္တမဂ်ဟူသော အဝိဆန္ဒအဖြစ်မှာ တကယ့်ကျက်သရေမင်္ဂလာသာဖြစ်၍ လွန်စွာလိုလား တောင့်တအပ်သော ဂုဏ်ထူးတစ်ရပ်ပေတည်း။

ဆီမီးငြိမ်းသလို

စုတိနောက် ပဋိသန္ဓေဆက်ဖြစ်ရ၍ ဘဝမပြတ်သေးသော မောင်ဖြူ မောင်မဲ စသော ပုထုဇဉ်သေက္ခတို့မှာ နောင် လူနတ်ဗြဟ္မာ ပညတ်များဖြစ်ကြရပြန်၏။ ရဟန္တာများမှာမူ စုတိဝိညာဏ်ချုပ်သည်နှင့် တပြိုင်နက် အဆက်မရှိတော့ပဲ ငြိမ်းစဲခဲ့ရသည်။ ဆီမီးသည် ငြိမ်းသည်ရှိသော် ဘယ်သို့ရောက်သွားသည်ဟုလည်း ဆိုရန်မရှိ၊ မီးဟူသောအမည်ကို ဆိုရန်လည်း မရှိတော့၊ ငြိမ်းသည်သာ ဆိုရသကဲ့သို့ ရဟန္တာများလည်း ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ၏ အခြားမဲ့၌ အပြီးသတ် ငြိမ်းပြီးဖြစ်ရာ မည်သည့်အရပ်သို့ရောက်သွားသည်၊ ဖြစ်သေးသည်၊ မဖြစ်တော့ စသည်ဖြင့် ဆိုခွင့်မရှိ၊ လူ နတ် ဗြဟ္မာ စသည်ဖြင့် ပညတ်တင်စရာ ဝတ္ထုများ မရှိတော့ပြီဖြစ်ရာ ပညတ်ခြင်းအကြောင်းကိုလည်း လွန်ခဲ့ရပေပြီ။

အမှန်မမြင်၍သာ

အရှင်သာရိပုတ္တရာက စက္ခု-စသော ဒွါရခြောက်ပါး စက္ခုဝိညာဉ်စသော ဝိညာဉ်ခြောက်ပါး အသီးသီးခွဲကာ ထို ဒွါရဝိညာဉ်တို့၌ ငါ၏ဥစ္စာဟု၎င်း, ငါဟု၎င်း, အတ္တဟု၎င်း ရှူသလား, မြင်သလားဟု အရှင်ဆန္ဒအား မေးတော်မူ၏။ ထိုသို့ မရှုမမြင်ကြောင်း လျှောက်သော် ဘာကိုမြင်၍ ဘယ်လိုသိ၍ ထိုသို့ မရှုမမြင်သလဲဟု မေးပြန်၏။ ထိုအခါ အရှင်ဆန္ဒက ထိုတရားတို့၌ ချုပ်ပျက်ခြင်းကိုမြင်၍ ချုပ်ပျောက်သည်၏ အဖြစ်ကိုသိရ၍ ထိုသို့ မရှုမမြင်ကြောင်း လျှောက်ထားခဲ့သည်။ (သံ၊၂၊၂၈၃)

ဤအချက်ဖြင့် သဘာဝဓမ္မတို့၏ ချုပ်ခြင်း နိရောဓကိုမြင်ရသူ၌ တဏှာမာန ဒိဋ္ဌိစွဲများ တည်ရာမရဟု သိနိုင်သည်။ သဘာဝဓမ္မတို့ကို၎င်း, ထိုသဘာဝတရားတို့၏ ချုပ်ပျောက်နေခြင်းကို၎င်း, သဘာဝတို့ လုံးဝငြိမ်းရာ နိရောဓဓာတ်ကို၎င်း မြင်ပြီးဖြစ်သူမှာ အမှန်တရားတို့ကို ထင်ရှားတွေ့သိ နေရသည်ဖြစ်ရာ အတ္တဟု၎င်း, ပြတ်သည်, မြဲသည်ဟု၎င်း ရဟန္တာစုတေလျှင် ဖြစ်သလား, မဖြစ်ဘူးလားဟု၎င်း ကြံတွေးနှင့် ပြောဆိုခွင့် မရှိတော့ပြီ။ မှန်၏၊ တံလျှပ်မှန်း မသိသူသာ တံလျှပ်ကို ရေထင်နေ၏။ မျက်လှည့်ကို အဟုတ်အမှန်ထင်နေသူမှာ လှည့်စားသည်ကို မသိသူသာဖြစ်၏။ သိသူကား လှည့်စားခြင်းမျှဖြစ်၍ အဟုတ်မဟုတ်ကြောင်း နားလည်၏။

အမြင်ပြောင်းပြန်

ပိဋကတ်သုံးပုံ အကုန်တတ်မြောက် နေသူကို ဘာမျှမသိသော လူတစ်ဦးက မည်သို့မျှ နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်၊ အကယ်၍ အကြံသမား ဖြစ်၍ တွေးလျှင် ထိုသူ၏ ဉာဏ်အရည်ကို မှီရောက်အောင် တွေးနိုင်မည်ကား မဟုတ်၊ တောင်တောင် ဤဤ ထင်ရာမြင်ရာ အတွေးသာ ဖြစ်မည်ဖြစ်ရာ မှန်ကန်သော အတွေးကား မဟုတ်နိုင်။ သမုဒယကုန်သဖြင့် ရုပ် နာမ် ခန္ဓာတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းမှု ပြီးနေသည့်အဖြစ် အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန်ဖြင့် ရုပ် နာမ် ခန္ဓာတို့မှ လုံးဝ ကင်းလွတ်နေသည့်အဖြစ်မျိုးမှာ ဂမ္ဘီရ=နက်နဲသည်, အပ္ပမေယျ=မနှိုင်းယှဉ်နိုင် ဒုပ္ပရိယောဂါဟ=သက်ဝင်ဖို့ ခဲယဉ်းသည်ဟု ဆိုရာ နိရောဓကို ကိုယ်တွေ့မရှိ မသိ နားမလည်သူများကား ထိုအခြေအနေမျိုးကို အသိရောက်ဖို့ဝေးစွ ခန့်မှန်းရုံမျှပင် မလွယ်လှ။ နိရောဓကို ကိုယ်တွေ့ ဆိုက်ထိ သိပြီးသူတို့သာ နားလည်ရာ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ရဟန္တာများ၌ တကယ် နှစ်သက်ဖွယ်ရာဖြစ်သော နိရောဓမှာ သာမန်ပုထုဇဉ်တို့အဖို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ဒုက္ခဖြစ်နေရ၏ ရဟန္တာများ စက်ဆုတ်ဖွယ်ဖြစ်သော ဝတ္ထုအာရုံများမှာမူ သူတို့အဖို့ အကောင်းစား ချမ်းသာ နှစ်သက်ဖွယ်ရာဖြစ်ကာ အမြင်ချင်းပြောင်းပြန် ဆန့်ကျင်လျက် ရှိရပေသည်။

သဒေဝကာ လောကဿ၊ ဧတေ ဝေါ သုခသမ္မတာ။

ယတ္ထ စေတေ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တံ တေသံ ဒုက္ခသမ္မတံ။

သုခံ ဒိဋ္ဌမရိယေဟိ၊ သက္ကာယဿ နိရောဓနံ။

ပစ္စနီကမိဒံ ဟောတိ၊ သဗ္ဗလောကေန ပဿတံ။

သဒေဝကဿ လောကဿ၊ နိဗ္ဗာနဓာတ် မမြင်တတ်သည့် နတ်နှင့်တကွ တစ်လောကလုံးသည်။ ဧတေ၊ ဤ ရူပ သဒ္ဒ စသည့်အာရုံ ကာမဂုဏ်တို့ကို။ သုခသမ္မတာ၊ ချမ်းသာဟုပင် အမြင်မှားလတ် သမုတ်အပ်ကုန်၏။ ယတ္ထ၊ အကြင် နိဗ္ဗာနဓာတ် တရားမြတ်၌။ ဧတေ၊ ထိုဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့သည်။ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ လုံးဝရုပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းကြရကုန်၏။ တံ စ၊ အငြိမ်းဓာတ်မှန် ထိုနိဗ္ဗာန်ကိုမူ။ တေသံ၊ တဏှာပူးဝင် ပုထုဇဉ်ဟု ဉာဏ်မြင် ကင်းသူ ထိုနတ်လူတို့သည်။ ဒုက္ခသမ္မတံ၊ ကြောက်ဖွယ်ရာမြင် ကောင်းမထင်ပဲ တွင်တွင်ရှုတ်ချ ဒုက္ခဟု သမုတ်အပ်ပေသတည်း။

သက္ကာယဿ၊ ဥပါဒါန်နယ် တွယ်ရာအကြောင်း ခန္ဓာငါးပါးအပေါင်း၏။ နိရောဓနံ၊ လုံးဝရုပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာမှန် မြတ်နိဗ္ဗာန်ကို။ သုခံ၊ ချမ်းသာအစစ် ဧကန်ဖြစ်၏ ဟူ၍။ အရိယေဟိ၊ သန့်ရှင်းဖြူစင် အရိယာအရှင်တို့သည်။ ဒိဋ္ဌံ၊ ကိုယ်တွေ့ဆိုက်ထိ သိအပ်ပေပြီ။ ဣဒံ၊ နတ်လူသာမန် မမြင်တန်သည့် နိဗ္ဗာန်တရားမြတ် ဤအငြိမ်းဓာတ်ကို။ ပဿတံ၊ မဂ်သိ ဖိုလ်သိ အမြင်ရှိလာ အရိယာအရှင်မြတ်တို့အဖို့။ သဗ္ဗလောကေန၊ ကိလေသာဟု သလာတွေဖုံး တစ်လောကလုံးနှင့်။ ပစ္စနီကံ၊ အမြင်နှစ်ဝ ယှဉ်မရပဲ လုံးဝဆန့်ကျင် ပြောင်းပြန်ပင်။ ဟောတိ၊ အမှားအမှန် မြင်ဟန်ယူဆ မတူမျှချေ ဖြစ်ရပေသတည်း။ (သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ၃၄၂)

(၄၃) ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊

ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။

တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊

ဗုဒ္ဓံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၄၃) ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ ဘုမ္မာနိ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ သမာဂတာနိ၊ စည်းဝေးရောက်လာကြကုန်၏။ (တေမယံ၊ ထို ငါတို့သည်။)၊ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊ နတ်လူအများ လေးစား ပူဇော်အပ်သော။ တထာဂတံ၊ တထာဂတ မည်တော်မူသော။ ဗုဒ္ဓံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။ နမဿာမ၊ ရှိခိုးကြပါကုန်၏။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

(၄၄) ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊

ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။

တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊

ဓမ္မံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၄၃) ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ ဘုမ္မာနိ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ သမာဂတာနိ၊ စည်းဝေးရောက်လာကြကုန်၏။ (တေမယံ၊ ထို ငါတို့သည်။)၊ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊ နတ်လူအများ လေးစား ပူဇော်အပ်သော။ တထာဂတံ၊ တထာဂတ မည်တော်မူသော။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်ကို။ နမဿာမ၊ ရှိခိုးကြပါကုန်၏။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

(၄၅) ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊

ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။

တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊

သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။

(၄၅) ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ ဘုမ္မာနိ၊ မြေ၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌။ ယာနိ ဘူတာနိ ဝါ၊ အကြင်နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ သမာဂတာနိ၊ စည်းဝေးရောက်လာကြကုန်၏။ (တေမယံ၊ ထို ငါတို့သည်။)၊ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ၊ နတ်လူအများ လေးစား ပူဇော်အပ်သော။ တထာဂတံ၊ တထာဂတ မည်တော်မူသော။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ နမဿာမ၊ ရှိခိုးကြပါကုန်၏။ သုဝတ္ထိ ဟောတု၊ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေသတည်း။

စကားပြေ-မြေ၌ဖြစ်သော နတ်များ ကောင်းကင်၌ဖြစ်သော နတ်များ ဤအရပ်၌ စည်းဝေးလျှက် ရှိကြ၏။ ထိုနတ်ပေါင်းများစွာ ငါတို့သည် နတ်လူအများ လေးစားပူဇော်အပ်သော တထာဂတ ဘွဲ့မည်ရသော မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးကြပါကုန်၏။ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေ။ (နောက် နှစ်ဂါထာ၌ ဓမ္မ သံဃာ ထသာ ကွဲသည်။ အထူးမရှိ။)

သိကြားမင်း အဆို

“ယာနီဓ ဘူတာနိ” စသော သုံးဂါထာကား သိကြားမင်းရွတ်ဆိုသော ဂါထာဟုဆို၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်ဖော်ကာ သစ္စာပြုလျက် မြို့သူ မြို့သားများ ချမ်းသာအောင် ပြုတော်မူခဲ့ပြီ။ ငါလည်း မြို့သူ မြို့သားများ ချမ်းသာရေးအတွက် ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်ကိုအစွဲပြု၍ တစ်ခုခုကို ဆိုသင့်သည်ဟု အကြံရကာ ဤသုံးဂါထာကို ရွတ်ဆိုခဲ့ပေသည်။

တထာဂတ

တထာဂတသည် အခြားအရာ၌ ဘုရားကိုသာ ဟောမြဲတည်း၊ ဤ၌ တရား သံဃာတို့ကိုလည်း တထာဂတ သဒ္ဒါဖြင့် ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

တထာ=ရှေးဘုရားများ လာနည်းအရ၊ အာဂတ=လာခဲ့သော ဘုရား။ တစ်လောကလုံး အကျိုးစီးပွါးအတွက် ကြိုးစားတော်မူခဲ့ကြသော ရှေးဘုရားရှင်တို့သည် ပါရမီဆယ်ပါး, အပြားသုံးဆယ်, စွန့်ခြင်းကြီးငါးပါး, စရိယာသုံးပါး စသော ဘုရားဖြစ်ကြောင်း အကောင်းဆုံး တရားများကို ဖြည့်ကျင့်ကာ ဘုရားအဖြစ် ရောက်လာကြသည့် နည်းအတိုင်း ဤဘုရားရှင်လည်း ထိုတရားများဖြည့်ကာ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်လာရသည်။

တနည်း တထာ+ဂတ-ဟု ဖြတ်၍ တထာ=ရှေးဘုရားများ ကြွနည်းအတိုင်း၊ ဂတ=ကြွတော်မူသော ဘုရား။ ရှေးဘုရားရှင်များ ဖွားတော်မူစအခါ ခုနစ်ဘဝါး လှမ်းကြွသကဲ့သို့ ဤဘုရားရှင်လည်း ထိုနည်းအတိုင်း ကြွတော်မူသည်။ ထို့ပြင် ဂမုဟူသည် သွားခြင်းသာမက သိခြင်းပါ ဟောသည်ဖြစ်ရာ တထာ=ရှေးဘုရားများ သိပုံအတိုင်း၊ ဂတ=သိတော်မူသော ဘုရားဟုယူ။ ရှေးဘုရားများ သစ္စာလေးပါး သိတော်မူသည်။ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ဖြင့် အလုံးစုံ သိတော်မူသည်။ ထိုအသိ အတိုင်း ဤဘုရားလည်း သိတော်မူသည်။

ဂဒ-က ဂတ-ဖြစ်လာသည်ဟု တစ်မျိုးကြံပြန်သော် တထာ=ရှေးဘုရားတို့ အမှန်စကား အမှန်တရားကို ပြောကြား ဟောကြားသလို။ ဂတ=ပြောဟောတော်မူသော ဘုရားဟုလည်း အနက်ယူ။

တရား၏ တထာဂတမည်ပုံ

တထာ=ထို အရောက်မျိုးဖြင့်၊ ရောက်အပ်သော တရား။ ထိုအရောက်မျိုး ဆိုသည်မှာ သမထဝိပဿနာ စုံတွဲကာဖြင့် ကိလေသာ အသင်းအပင်းကို ရှင်းလင်း ဖြတ်တောက်သဖြင့် ရောက်အပ်သော ရောက်ခြင်းမျိုးတည်း။ သမထ ဝိပဿနာစွမ်းအားဖြင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်လျက် ရောက်အပ်သော တရားဆိုသည်မှာ မဂ်ဖြစ်၍ ဤအနက်အရ မဂ်တရားကို ရ၏။

နိဗ္ဗာန်အတွက်မူ တထာ=ထိုဉာဏ်အသိမျိုးဖြင့် ဂတ=သိအပ်သော တရားဟု အနက်ဆို။ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းပျောက်နိုင်သော မဂ်အသိမျိုးဖြင့် သိအပ်သော တရားဟု ဆိုလိုသည်။ အဋ္ဌကထာ၌ ဓမ္မအရ မဂ်နှင့် နိဗ္ဗာန်တရား နှစ်မျိုးသာဖွင့်၏။ ခုဒ္ဒကပါဌဋ္ဌကထာဆရာကား “ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” ဖွင့်ရာ၌လည်း ဧကေဆရာတို့က မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို ဆိုကြောင်းပြ၍ မိမိအကြိုက်မှာ ဓမ္မအရ မဂ်နှင့် နိဗ္ဗာန်သာဖြစ်ကြောင်း မိန့်၏။

သရဏဂုံဖွင့်ရာ အခြား အဋ္ဌကထာများ၌ ဓမ္မအရ မုချ ပရိယာယ် အားဖြင့် တရားအကုန်ပင် ယူခဲ့၏။ “ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ” စသော ဆတ္တမာဏဝက ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိ၌ ထိုသို့ တရားအကုန် ကိုးကွယ်ရန် ထားလျက်ရှိကြောင်းဖြင့်လည်း ကိုးကားခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ဤအရာ၌လည်း တရားအကုန်ယူခြင်းမှာ လျော်ကန်၏။ အားလုံး တရားများမှာ ပူဇော်အပ်သည်ချည်း ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်လျှင် တထာဂတ၌ ဖိုလ်တရားအတွက် တထာ=ထိုမဂ်တရား အာရုံပြုသောအားဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ပုံ မျိုးဖြင့်၊ ဂတ=ရောက်သော တရားဟု၎င်း, ပရိယတ္တိအတွက်မူ တထာ-- ထို့ရှေးဘုရားတို့ သိပုံအတိုင်း၊ ဂတ=ဤဘုရား သိအပ်သော တရားဟု၎င်း ကြံသင့်သည်။

သံဃာ၏တထာဂတမည်ပုံ

တထာ=ထို ရောက်ပုံမျိုးဖြင့်၊ ဂတ=ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။ ထိုအရောက်မျိုး ဆိုသည်မှာ ကိုယ်ကျိုးစီးပွါးအတွက် ကျင့်ကြံကြသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ထိုထိုမဂ်ဖြင့် ရောက်အပ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ထိုထိုမဂ်ဖြင့် ရောက်သောကြောင့် သံဃာသည် တထာဂတ အမည်ရသည်။

တိုက်တွန်းချက်

သဒါ မာနံ ကရေ ဇာနံ၊ ရတနံ ရတနတ္ထယေ။

ကိံ အန္ဓော ရတနံ လဒ္ဓါ၊ ဝိဇာနေယျ အနဂ္ဃတံ။

ရတနတ္တယေ၊ တစ်ခေတ်တစ်ခါ ကြုံခဲစွာလျှင် ပေါ်လာထူးခြား ရတနာ မြတ်သုံးပါး၌၊ ရတနံ၊ နှစ်သက်ဖွယ်စုံ ဂုဏ်ရည်ဝင်းသစ် ရတနာ၏အဖြစ်ကို။ ဇာနံ၊ တရားမှန်ပြင် ဖန်ဖန်တင်လျက် ဆင်ခြင်တွေးမိ သိရှိသည်ဖြစ်၍။ မာနံ၊ သတိမလပ် ပဋိပတ်ဖြင့် ပေးအပ်မယွင်း လေးမြတ်ခြင်းကို။ သဒါ ကရေ၊ ဘယ်အခါမဆို ရှင့်အလိုလိုက် စရိုက်ပေးကာ ပြုကျင့်ရာ၏။ အန္ဓော၊ သန္ဓေကပင် မမြင်မစမ်း စုံလုံးကန်းသူသည်။ ရတနံ၊ တန်ဖိုးထိုက်လျက် နှစ်သက်ဖွယ်ရာ ရတနာကောင်းကို။ လဒ္ဓါ၊ အခွင့်သင့်ကာ ရလာသည်ရှိသော်။ အနဂ္ဃတံ၊ အဖိုးကန့်သတ် မဖြတ်နိုင်သည်၏ အဖြစ်ကို။ ကိံ ဝိဇာနေယျံ၊ ရေးရေးမျှပင် အမြင်မရှိ အဘယ်မှာ သိနိုင်ပါအံ့နည်း။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ

ရတနသုတ် နိဿယသစ်

ပြီးပြီ။

(၄၆) ယဿာနုဘာဝတော ယက္ခာ၊ နေဝ ဒဿေန္တိ ဘီသနံ။
ယဉှိ စေဝါနုယုဉ္ဇန္တော၊ ရတ္တိန္ဒိဝ မတန္ဒိတော။

(၄၇) သုခံ သုပတိ သုတ္တော စ၊ ပါပံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ၊
ဧဝမာဒိဂုဏူပေတံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

(၄၆) ဟေ၊ အို… သူတော်ကောင်းတို့။ ယဿ ပရိတ္တဿ၊ အကြင် မေတ္တာသုတ် ပရိတ်တော်၏။ အာနုဘာဝတော၊ တန်ခိုးရှိန်စော် အာနုဘော်ကြောင့်။ ယက္ခာ၊ နတ်အများတို့သည်။ ဘီသနံ၊ ကြောက်မယ်ဖွယ် အာရုံမျိုးကို။ နေဝ ဒဿေန္တိ၊ မပြနိုင်ကြကုန်။ ယမှိ စေဝ၊ အကြင် မေတ္တာသုတ် ပရိတ်တော်၌ သာလျှင်။ ရတ္တိန္ဒိဝံ၊ နေ့ညမပြတ် အခါခပ်သိမ်း။ အတန္ဒိတော၊ ပျင်းရိခြင်းမရှိပဲ။ အနုယုဉ္ဇန္တော၊ ထပ်တလဲလဲ စွဲမြဲရွတ်ပွား အားထုတ်သောသူသည်။

(၄၇) သုခံ၊ ချမ်းချမ်းသာသာနှင့်။ သုပတိ၊ အိပ်စက်ရပေ၏။ သုတ္တော၊ အိပ်ပျော်သည် ရှိသော်။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ ပါပံ စ၊ အိပ်မက်ဆိုးကိုလည်း။ န ပဿတိ၊ မမြင်မက်ရ။ ဧဝမာဒိ ဂုဏူပေတံ၊ ဤသို့ အစရှိသော အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်နှင့်ပြည့်စုံသော။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထိုမေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

စကားပြေ-အို … သူတော်ကောင်းတို့ မေတ္တသုတ် ပရိတ် တော်၏ အာနုဘော်ကြောင့် နတ်အများတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ် အာရုံမျိုးကို မပြနိုင်ပဲ ရှိကြရသည်။ မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်၌ နေ့ညမပြတ် ထပ်တလဲလဲ စွဲမြဲရွတ်ပွါး ကြိုးစားအားထုတ်သူသည် ချမ်းချမ်းသာသာ အိပ်စက်ရ၏၊ အိပ်ပျော်သည်ရှိသော် မကောင်းသော အိပ်မက်မျိုးလည်း မမြင်မက်ရပေ။ ဤသို့စသော အကျိုးအာနိသင်နှင့် ပြည့်စုံသော မေတ္တသုတ်ပရိတ်တော်ကို ငါတို့ ရွတ်ကြကုန်စို့။

---

အချီးအမွှမ်းနှင့် နိဒါန်းအဋ္ဌုပ္ပတ်

အချီး အမွှမ်း ။
“ယဿာနုဘာဝကော” စသည်ကား မေတ္တသုတ်ကို ရွတ်ဆိုပွါးများခြင်း၌ အားစိုက်ကြိုးပမ်း လာချင်အောင် အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်ပြကာ ဂုဏ်တင်ချီးကျူးသော အချီးအမွှမ်း ဂါထာပင်တည်း။ ဘုရားဟောကား မဟုတ်သေး၊ ရှေးဆရာတို့၏ အဆိုဖြစ်သည်။

နိဒါန်းအဋ္ဌုပ္ပတ် ။
မေတ္တသုတ် အာနုဘော်ကြောင့် နတ်အများတို့ ကြောက်မက်ဖွယ် အာရုံကို မပြနိုင်ဟူသော အကျိုးကား မေတ္တသုတ်အဖွင့် အဋ္ဌကထာများလာ ဝတ္ထုအရ အကျိုးပြပင် ဖြစ်၏။ အခါတစ်ပါး ရဟန်းငါးရာတို့သည် ဘုရားမြတ်ထံမှ ကမ္မဋ္ဌာန်းယူပြီးလျှင် ဟိမဝန္တာနှင့် တစ်စပ်တည်း တည်နေသော တောအုပ်တစ်ခုသို့ ဝင်ရောက်ကာ သစ်ပင်ရင်းများ၌ တရားအားထုတ်နေကြ၏။ ထိုရဟန်းတော်တို့၏ သီလတန်ခိုးကြောင့် သစ်ပင်များရှိ နတ်များမှာ သစ်ပင်၌ မနေဝံ့ကြပဲ ကလေးများကို လက်ဆွဲကာ လှည့်လည်နေကြကုန်၏။ တစ်နေ့ပြန်နိုးနိုး စောင့်နေခဲ့ရာ အရှင်များ မပြန်တော့မည်ကို သိရ၍ မနေဝံ့အောင် ညဉ့်အခါ ကြောက်မက်ဖွယ် အဆင်းအသံများ ပြကာ ခြောက်လှန့်ကြတော့သည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့် ရဟန်းများ ထိတ်လန့်ကြ၍ ရောဂါအမျိုးမျိုးရကာ သမာဓိမရဖြစ်ကြရာ မိမိတို့ ဤအရပ်မှာ မနေသင့်ဟု ဆုံးဖြတ်ပြီးလျှင် ဘုရားရှင်ထံ ကြွရောက်၍ ဤအကြောင်းကို လျှောက်ထားကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားလည်း ဤရဟန်းများ ထိုနေရင်းအရပ်မှလွဲ၍ သပ္ပါယဖြစ်ရာ အခြားအရပ်မရှိဟု မြင်တော်မူ၍ ထိုအရပ်သို့ပင် ပြန်လည်နေကြရန် မိန့်တော်မူပြီးလျှင် ဤမေတ္တသုတ်ကို ကမ္မဋ္ဌာန်းအလို့ငှါ၎င်း အကာအကွယ် အရံအတားအလို့ငှါ၎င်း သင်ကြားပေးအပ်တော်မူခဲ့၏။

ရဟန်းတော်များလည်း ပြန်လာကြပြီးလျှင် ဘုရားရှင် သင်ပေးညွှန်ကြားအပ်သည့်အတိုင်း မေတ္တသုတ်ကို ရွတ်ဆိုလျက် မေတ္တာဘာဝနာကို ပွားများကြရာ နတ်အများက ချစ်မြတ်နိုးကြလျက် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်များပင် ပြုလုပ်စောင့်ရှောက်ကြ၏။ ထိုရဟန်းများလည်း မေတ္တာ ဘာဝနာပွား၍ ထိုမေတ္တသုတ်ကို အခြေခံကာ ဝိပဿနာအားထုတ်ခြင်းဖြင့် ဝါတွင်းမှာပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ အားလုံးရောက်ကြလျက် မဟာပဝါရဏာနေ့၌ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏာကို ပြုကြရကုန်သတတ်။ (အကျယ်ကို သုတ္တနိ၊၁၉၁၊ ခုဒ္ဒက၊၂၁၅ အဋ္ဌကထာများ၌ ကြည့်ပါ။)

---

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်

[ယက္ခ-သဒ္ဒါ သိကြား, နတ်ဘီလူးတို့ကို ထိုထိုအရာ၌ ဟောရာ ဤ၌ အတ္တုပ္ပတ်အရ နတ်တို့သာ ယူခဲ့၏။ နတ်များ မပြနိုင်ဆိုသဖြင့် ဘီလူးများလည်း မပြနိုင်ဟူသော အနက်မှာ ပြီး၏။

ဘီသနံ၌ သဒ္ဒနီတိအလို ဘိသိဓာတ် ရုဓာဒိဖြစ်၍ နိဂ္ဂဟိတ်နှင့် ဘိံသနံ-ရှိသင့်သည်။ သက္ကတ၌ကား ဘီဓာတ်ဖြင့်ပြီး၍ ဘီသနံ ရှိ၏။

ယမှိ-၌ ယံ ဟိ-ဟုဖြတ်၍ မဒါသရေ-၌ မဒါ ဟူသော ယောဂဝိဘာဂဖြင့် နိဂ္ဂဟိတ်က “မ” ပြု၍ ကံအဖြစ်ကို အလိုရှိကြ၏။ အားထုတ်ခြင်းအနက်ဟော “အနုယုဉ္စ ယုဉ္စ အာယောဂ” စသော အရာတို့၌ “ပမာဒမနုယုဉ္စန္တိ၊ မာ ပမာဒမနု ယုဉ္စေထ” (ဓမ္မပဒ၊၁၇)စသည်ဖြင့် ကံကို တွေ့ရသကဲ့သို့ “ဣင်္ဃ တုမှေ, အာနန္ဒ, သာရတ္ထေ ဃဋထ အနုယုဉ္ဇထ” (ဒီ၊၂၊၁၁၇ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်), ယုဉ္စထ ဗုဒ္ဓသာသနေ (သဂါထာဝဂ္ဂ ဗြဟ္မသံယုတ် သံ၊၁၊၁၅၉), “အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါ” (ဓမ္မပဒ၊၄၁၊ ၁၂၇) စသည်ဖြင့် အာဓာရကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် အာဓာရကို လို၍ ယမ-ဟု ဆိုခြင်းသာ ဖြစ်ရာ ယံဟိ-ဟုဖြတ်၍ ကံကြံခြင်းမှာ ဂါထာဘာဏကဆရာရှင်၏ အလိုကျမည် မဟုတ်ပေ။

ရတ္တိန္ဒိဝံ-ကား ဒွန်သမာသ်ပုဒ်၊ “ရတ္တော စ ဒိဝါ စ ရတ္တိန္ဒိဝံ”ဟု၎င်း “ရတ္တိ စ ဒိဝါ စ ရတ္တိန္ဒိဝံ” ဟု၎င်း အားဓေယ်ကို ငဲ့ခြင်း ရှိ မရှိ နှစ်မျိုးပင်ပြုနိုင်သည်၊ “ရတ္တိန္ဒိဝဒါရဂဝစတုရဿာ” မောဂ္ဂလ္လာန်သုတ် (၃၊ ၄၇)ဖြင့် အ-ပစ္စည်းသက်၍ နုမ် (ရွှေပုဒ်အဆုံး၏ န အာဂုမ်) လာ၍ ပြီးသည်။ သမာဟာရဒွန်ဖြစ်၍ နပုံလိင်ဖြင့် ရှိသည်။ နေ့ရောညပါ ခပ်သိမ်းသော အခါ၌ဟူ၍၎င်း နေ့ည ပတ်လုံးဟု၎င်း ပေးနိုင်သည်။ သမာသ် ပုဒ်ဖြစ်၍ ရတ္တိံ စ၊ ညဉ့်၌၎င်း။ ဒိဝံ စ၊ နေ့၌၎င်းဟု မပေးရတော့ပေ။

အတန္ဒိတော၌ တန္ဒာ(=ပျင်းရိခြင်း) ကား တာရကာဒိဂိုဏ်း ဖြစ်၍ “သဉ္ဇာတံ တာရကာဒိတွိတော” မောဂ္ဂလ္လာန်သုတ်(၄၊ ၄၅) ဖြင့် ဣတ ပစ္စည်းသက်၍ ပြီးသည်။ သဉ္စာတာ တန္ဒာ အဿာတိ တန္ဒိတော။ အဿ၊ ထိုသူအား။ သဉ္စာတာ၊ ဖြစ်သော။ တန္ဒာ၊ ပျင်းရိခြင်းသည်၊ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ န တန္ဒိတော၊ ဖြစ်သော ပျင်းရိခြင်းရှိသူမဟုတ်။ အတန္ဒိတော၊ မဟုတ်။

အနုယုဉ္စန္တော-ဆိုလျှင် မပျင်းဘဲဟူသောအနက်မှာ ပြီးနေပါလျက် အတန္ဒိတော ဟု အထူး မ’၍ ဆိုသည်မှာ ထူးခြားသော ရည်ရွယ်ချက်အရ ဖြစ်၏။ ဘာဝနာမှုမှန်သမျှ၌ ဤအပျင်းကား အလွန်ကြီးကျယ် အားကောင်းသော အဖျက်အဆီး တစ်ရပ်ပင်တည်း။ အနီးကပ်ဆုံး နှိပ်စက်လျက်ရှိသော ရန်သူဟုလည်း ဆိုရ၏။ ထိုအပျင်းရှိသူ၌ ဘာဝနာမှုကို မပြုလို၊ ပြုပါသော်လည်း တင်းတင်းရင်းရင်း ကြိုးကြိုးစားစား မပြုနိုင်ရှိ၍ မဂ်ဖိုလ်ရသည်အထိ ခရီးရောက် ပြီးမြောက်ရေး၌ အဆီးအတား အနှောင့်အယှက် တစ်ရပ်ဖြစ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ထို အနှောင့်အယှက်ကို အထူး တိုက်ပျက်စေလို၍ အတန္ဒိတောဟု အထူးဆိုခဲ့ရသည်။]

---

မေတ္တာအကျိုး ၁၁-ပါး

ဤ၌ “သုခံ သုပဘိ၊ ပါပံ ကိဉ္စိ န ပယပဿတိ" တို့ကား မေတ္တာအကျိုး တစ်ဆယ့်တစ်ပါးမှ အကျိုးများပင်တည်း။ ထိုအကျိုးနှစ်ပါးအပြင် အခြားအကျိုးများပါ ယူစေလို၍ “ဧဝမာဒိဂုဏူပေတံ”ဟု မိန့်ဆိုခြင်းဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် မေတ္တာ အကျိုးများကို ပြဆိုဦးသည်။

မေတ္တာပွါးသူ၌ အေးချမ်းရွှင်ကြည် တည်ငြိမ်သောစိတ်ရှိရာ ထိုစိတ်ကြောင့်ပင် မေတ္တာမပွါးသူ လူသာမန်တို့ကဲ့သို့ ဟောက်ခြင်း, လူလှိမ့်ခြင်း မရှိ သမာပတ်ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်ပမာ တည်ငြိမ်သက်သာ ချမ်းသာစ္စာ အိပ်ရတတ်၏။ အိပ်စဉ်က ချမ်းသာစွာ အိပ်ရသောကြောင့် နိုးသောအခါလည်း ညည်းတွားခြင်း တွန့်လိမ်ခြင်းစသော ဖောက်ပြန်မှုမရှိ ပကတိ သက်သာ ချမ်းသာစွာ နိုးရတတ်၏။ တည်ငြိမ်အေးမြသော ကိုယ်စိတ်ရှိနေသော ထိုမေတ္တာပွါးသူ၌ ဓာတ်ချောက်ချားခြင်း စသော ဖောက်ပြန်မှု မရှိသောကြောင့် မကောင်းသော အိပ်မက်ဆိုးများလည်း မမြင်မမက်ရတော့ပေ။ သတ္တဝါတို့အပေါ်မှာ ချစ်မြတ်နိုးလျက်ရှိနေသော မေတ္တာပွားသူ၏ မေတ္တာဓာတ်မှာ ဓာတ်ခိုက်လျက်ရှိရာ ထိုသူအား လူတို့ကလည်း ချစ်ကြရ၏။ နတ်တို့ကလည်း ချစ်မြတ်နိုးကြသည်ပင်၊ ချစ်မြတ်နိုးကြသောကြောင့် နတ်တို့က စောင့်ရှောက်ကြ၏။

မေတ္တာသည် အကာအကွယ် အဆီးအတားကောင်း တစ်ရပ် ဖြစ်ရာ ပွါးသူများ အဆိပ်, လက်နက်, မီးများ မထိမလောင် မစူးရှနိုင်ပေ။ မေတ္တာပွါးသူ၌ ကိုယ်စိတ်အေးငြိမ်းခြင်း ပဿဒ္ဓိဖြစ်လျက် နေ၏။ ယင်း ပဿဒ္ဓိမှာ သမာဓိဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ စိတ်လျင်မြန်စွာ တည်ကြည်နေတော့သည်။ မေတ္တဓာတ် အမြဲကိန်းနေသဖြင့် မျက်နှာအဆင်း အလွန် ကြည်လင်လှပ၏။ ထိုအေးချမ်း တည်ငြိမ်သော ကိုယ်စိတ် ရှိနေသောကြောင့်ပင် သေသောအခါ မတွေမဝေပဲ အိပ်ပျော်သွားရသလို သေရတတ်၏။ အရဟတ္တဖိုလ်အထိ မပေါက်နိုင်သေးလျှင် ဈာန်အခြေ ရောက်နေသော ထိုမေတ္တာပွားသူမှာ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ရောက်ရသည်။ ဤကား ဧကာဒသင်္ဂုတ္တရမှ မေတ္တာအကျိုး တစ်ဆယ့်တစ်ပါးပင်တည်း။ (အံ၊၃၊၅၄၂)

ချမ်းသာအိပ်နိုး၊ အိပ်မက်ဆိုးကင်း၊ ချစ်ခြင်းလူနတ်၊ နတ်စောင့်တတ်လျက်၊ လက်နက်ဆိပ်မီး၊ မရောက်ပြီးခဲ့၊ စိတ်လည်းတည်စွာ၊ မျက်နှာကြည်လင်၊ သေလျှင်မတွေ၊ သောအခါ၊ ဗြဟ္မာ့ရွာ၊ လားရာ မေတ္တာအကျိုး။

---

အခြား အကျိုးများ

လူတစ်ယောက်သည် နံနက်အခါ ထမင်းအိုးကြီး အလုံးတစ်ရာလှူ၏။ နေ့လယ်တစ်ရာ ညတစ်ရာလှူ၏။ တစ်ယောက်ကား နံနက် နွားနို့တစ်ညှစ်စာမျှ မေတ္တာပွါး၏၊ နေ့လယ် ညနေတို့၌လည်း နွားနို့ တစ်ညှစ်စာမျှပင် မေတ္တာပွား၏။ တစ်နေ့သုံးခါ ထမင်းအိုးကြီး အလုံးတစ်ရာစီ လှူသူ၏ ဒါနထက် တစ်နေ့သုံးခါ နွားနိ တစ်ခါညှစ်စာမျှ မေတ္တာပွားသူ၏ ကုသိုလ်က သာလွန်အကျိုးကြီးလှ၏။ ဤအချက်ကို နိဒါနဝဂ္ဂ ဩပမ္မသံယုတ် (သံ၊၁၊၄၅၅) ၌ ဟောတော်မူ၏။ ဤ ဒေသနာဖြင့် မေတ္တတရားသည် အလွန်အကျိုးကြီးမား၍ မိမိတပည့် သာဝကများ မေတ္တာပွါးရန် ဘုရားရှင် အထူးလိုလားတော်မူသည်ဟု သိရ၏။ ဘုရားရှင်လည်း လိုလား အကျိုးလည်း ကြီးမားသော ထိုမေတ္တာကို ဘုရားတပည့်တိုင်း မပွားဘဲ မနေထိုက်ဟု သိစေသည်။ (နိဒါနဝဂ္ဂ ဩက္ခာသုတ်-သံ၊၁၊၄၅၅)

တစ်မျိုး

မိန်းမများ၍ ယောက်ျားနည်းသော အိမ်မှာ သူခိုးဓားပြများ အလွယ်တကူ တိုက်ဖျက်နိုင်သကဲ့သို့ မေတ္တာမပွားသူအား နတ်ဘီလူးများက အလွယ်နှင့်ဖျက်ဆီးနိုင်၏။ ယောက်ျားများ၍ မိန်းမနည်းသော အိမ်ကိုမူ သူခိုးဓားပြများ တိုက်ဖျက်ရန် မလွယ်ကူသကဲ့သို့ မေတ္တာပွားသူအား နတ်ဘီလူးများ မဖျက်ဆီးနိုင်။ ဤအကြောင်းကိုလည်း နိဒါနဝဂ္ဂ ဩပမ္မသံယုတ် ကုလသုတ် (သံ၊၁၊၄၅၄-၅) ၌ ဟောတော်မူသည်။ တန်ခိုးရှိသော နတ်ဘီလူးများပင် မဖျက်ဆီးနိုင်လျှင် တန်ခိုးမရှိသော လူများကား ဘယ်မှာ ဖျက်ဆီးနိုင်တော့မည်နည်း။ ဤသို့ မည်သူမျှ မဖျက် ဆီးနိုင်ဆိုသဖြင့် မေတ္တာဘာဝနာ၏ တကယ့် အကွယ်အကာအရံအတားကောင်း အဖြစ်ကို သိနိုင်၏။ ဘေးရန်ဟူသမျှကို ကွယ်ကာတတ်သော ထို မေတ္တာအရံအတားကို ဘယ်သူသည် မပြုထိုက်ပဲ ရှိအံ့နည်း။

အကျိုးထူးတစ်ရပ်

လက်ဖျစ်တစ်ခါတီးမျှ မေတ္တာပွါးသူကား ဈာန်မဆိတ်သူ ဘုရားမြတ် အဆုံးအမဩဝါဒကို လိုက်နာသူဖြစ်၍ တိုင်းပြည်၏ဆွမ်းကို အကျိုးမဲ့ အချည်းနှီးဖြစ်အောင် မပြုပဲ သုံးဆောင်သူဖြစ်ကြောင်း ဧကင်္ဂုတ္တရ (၉) ၌ ဟောတော်မူ၏။ မေတ္တာပွါးသော ရဟန်း၏ ဆွမ်းသုံးဆောင်ခြင်းမှာ သာမိပရိဘောဂ(=စိုးရပိုင်ဆိုင်ခြင်းဖြင့် သုံးဆောင်ခြင်း), အာဏကျပရိဘောဂ (=ကြွေးမတင်သော သုံးဆောင်ခြင်း), ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ (=အမွေခံအဖြစ်ဖြင့် သုံးဆောင်ခြင်း) ဖြစ်၍ အကျိုးရှိသော သုံးဆောင်ခြင်းမျိုးဖြင့် သုံးဆောင်သည်မည်၏။ ဆွမ်းလှူသူအား အကျိုးကြီးမားစေတတ်၍လည်း အကျိုးရှိသော သုံးဆောင်ခြင်း ဖြစ်ရ၏။ ဤစကားဖြင့် မေတ္တာပွားသူ၌ ဂုဏ်အရည်အသွေး အရှိန်အဝါ တိုးတက်လာကြောင်း သိရ၏။ လူပင်ဖြစ်စေ မေတ္တာပွားသူနှင့် မပွားသူမှာ အရည်မတူတတ်ပဲရှိရာ ညီတူညီမျှ လှူလျင် မေတ္တာပွါးသူကို လှူခြင်းက ပိုအကျိုးရနိုင်သည်။ ဤ၌ မေတ္တာနှင့်ဆိုင်သော အရာဖြစ်၍ မေတ္တာကို ဆိုနေရခြင်းဖြစ်၏။

ဤသို့ ဂုဏ်အရည်အသွေး တက်မှုမှာ အခြား မဂ်ဖိုလ်ရကြောင်း သတိပဋ္ဌာန်စသော ဘာဝနာမှုဖြင့်လည်း တိုးတက်လာနိုင်ကြောင်း ၎င်းအင်္ဂုတ္တရ အရပင် သိရ၍ ဘာဝနာမှုမှန်သမျှ ပုဂ္ဂိုလ်၏အရည်အသွေး တက်လာစေသည်ဟု သိနိုင်၏။ သို့ အရည်အသွေး တက်လာနိုင်သည်ဆိုလျှင် မိမိ၏ အရည်အသွေးကို မေတ္တာဘာဝနာဖြင့် တင်မပေးထိုက်ပဲ ရှိပါတော့မည်လော မေတ္တာပွါးသူ၌ ဂုဏ်ကျက်သရေ တက်လျက်ရှိ၏။ ကျက်သရေရှိသူမှာ မကောင်းသောဘေးရန် အန္တရာယ်များ မကပ်လာနိုင်ပဲ ကောင်းသော လာဘ်သပ်ပကာ ချမ်းသာစည်းစိမ်များသာ ဝင်လာလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်လျှင် ထိုယုံကြည်မှုမှာ တကယ်ဖြစ်နိုင်သော ယုံကြည်ချက်သာ ဖြစ်ပေသည်။

မေတ္တာစိတ်ရှိနေသူ၌ အခြား ကရုဏာ, မုဒိတာ, ဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရများ ဖြစ်ပွါးနိုင်တော့သည်။ ဒါန သီလစသော ပါရမီများပြည့်ရန်လည်း လွယ်ကူလျက်ရှိတော့သည်။ ဝေလာမ သုတ္တန်အရဆိုလျှင် ဒါနမှန်သမျှနှင့် သရဏဂုံသီလ မှန်သမျှတို့ထက် နွားနို့တစ်ညှစ်စာမျှ မေတ္တာက ပိုအကျိုးကြီးကြောင်း သိရ၏။ ဤမေတ္တသုတ်ကို အနက်မသိ ပါဠိမျှ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ဘေးအသွယ်သွယ် အန္တရာယ်အရပ်ရပ်တို့မှ ကင်းလွတ်ကြရ သူတို့မှာ မနည်းလှပေ၊ ထို့ထက် အနက်သိ၍ ရွတ်ဆိုရသူ ထို့ထက် မေတ္တာသုတ်လာ မေတ္တာဘာဝနာများ ပွါးသူတို့အဖို့ကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိပေ။ သဒ္ဓါ ဝီရိယသာ ပဓာနဖြစ်၍ တကယ်ယုံကြည် ကြိုးစားခြင်းဖြင့် မေတ္တသုတ်၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကို ခံစားကြရပါစေ။

---

(၄၈) ကရဏီယမတ္ထကုသလေန,
ယန္တသန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ၊
သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ,
သုဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနီ။

(၄၉) သန္တုဿကော စ သုဘရော စ,
အပ္ပကိစ္စော စ သလ္လဟုကဝုတ္တိ၊
သန္တိန္ဒြိယော စ နိပကော စ,
အပ္ပဂဗ္ဘော ကုလေသွနနုဂိဒ္ဓေါ။

(၄၈) သန္တံ၊ ငြိမ်သက်အေးချမ်းသော။ ပဒံ၊ နိဗ္ဗာန်ကို။ အဘိသမေစ္စ၊ အာရုံယူဘိ ထွင်းဖောက်မြင်သိ၍။ (ဝိဟရိတုကာမေန၊ နေခြင်းငှာအလိုရှိသော။) အတ္ထကုသလေန၊ အကျင့်အမျိုးမျိုး အကျိုးစီးပွါး၌ လိမ္မာသူသည်။ ယံ ကရဏီယံ၊ အကြင် ပြုကျင့်ရမည့် သိက္ခာသုံးရပ် အကျင့်မြတ်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တံ၊ ထို သိက္ခာသုံးရပ် အကျင့်မြတ်ကို။ ကရဏီယံ၊ ပြုကျင့်ထိုက်ပေ၏။ သုက္ကော စ၊ စွမ်းနိုင်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ဥဇု စ၊ ဖြောင့်မတ်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဝစော စ၊ ဆိုဆုံးမလွယ်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ မုဒု စ၊ နူးညံ့ပျော့ပျောင်း သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အနတိမာနီ စ၊ မာန်ထောင်လွှားခြင်း မရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။

(၄၉) သန္တုဿကော စ၊ တင်းတိမ် ရောင့်ရဲလွယ်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဘရော စ၊ အမွေးအမြူ လွယ်သူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အပ္ပကိစ္စော စ၊ နည်းပါးသော ကိစ္စရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သလ္လဟုကဝုတ္တိ စ၊ ပေါ့ပါးသော အဖြစ်မျိုးရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သန္ဒိန္ဒြိယော စ၊ ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိသူသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ နိပကော စ၊ ရင့်ကျက်သော ပညာရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အပ္ပဂဗ္ဘော စ၊ ကြမ်းတမ်း ရိုင်းပျခြင်း မရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ကုလေသု၊ အိမ်သားအိမ်သူ လူတို့၌။ အနနုဂိဒ္ဓေါ စ၊ တွယ်တာမက်မောခြင်း မရှိသူလည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။

စကားပြေ-ငြိမ်သက် အေးချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဖောက်ထွင်း သိမြင်၍ နေလိုသော အကျိုးစီးပွါး၌ လိမ်မာသူသည် ပြုကျင့်ရမည့် သိက္ခာသုံးပါး အကျင့်များကို ပြုကျင့်ရမည်။ ထိုသူကား စွမ်းနိုင်ရမည်၊ ဖြောင့်မတ်ရမည်၊ အလွန်ဖြောင့်မတ်ရမည်၊ ဆိုဆုံးမလွယ်ရမည်၊ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းရမည်၊ မာနမကြီးရ၊ ရောင့်ရဲလွယ်ရမည်၊ အမွေးအပြု လွယ်သူဖြစ်ရမည်။ ကိစ္စ နည်းပါးရမည်။ ပေါ့ပါးသော အဖြစ်မျိုးရှိရမည်။ ငြိမ်သက်သောဣန္ဒြေ ရှိရမည်။ ရင့်ကျက်သော ပညာရှိရမည်။ မကြမ်းတမ်း မရိုင်းပြ ယဉ်ကျေးသူဖြစ်ရမည်။ လူတို့၌ တွယ်တာမက်မောခြင်း မရှိရ။

---

မေတ္တာဖြစ်ကြောင်းအကျင့်များ

နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်တွေ့သိလိုသူ မှန်သမျှ သိက္ခာသုံးပါးကို ကျင့်ရန်အရေး တိုက်တွန်းတော်မူပြီးလျှင် ထိုပြုကျင့်ရမည့် အကျင့်များကိုလည်း ထုတ်ဖော်ညွှန်ကြားခြင်းငှါ “ကရဏီယမတ္ထကုသလေန” စသည်ကို ဟောတော်မူသည်။

ကရဏီယ စသည်။
ကတ္တဗ္ဗန္တိ ကရဏီယံ=ပြုကျင့်သင့် ပြုကျင့်ထိုက် ပြုရမည်ဧကန်ဖြစ်သော အကျင့်များတည်း။ ဤ သာသနာ၌ ပြုကျင့်ရမည့် အကျင့်များမှာ သိက္ခာသုံးပါးမှလွဲ၍ အခြားအကျင့်မရှိ၊ ထို့ကြောင့် “သင်္ခေပတော၊ အချုပ်အားဖြင့်။ သိက္ခတ္တယံ၊ သိက္ခာသုံးပါးအပေါင်းသည်။ ကရဏီယံ၊ ကရဏီယမည်၏” ဟု အဋ္ဌကထာ မိန့်သည်။

ထိုသိက္ခာသုံးပါး ပျက်ပြားကြောင်း သီလဝိပတ္တိ (=သီလပျက်ခြင်း) စသော မကောင်းမှုမှန်သမျှကို အကရဏီယ (=မပြုသင့် မပြုထိုက်သော အကျင့်) ဆိုသည်။

အတ္ထကုသလေန၌ အရိယတေတိ အတ္ထော=ကပ်ရောက်အပ်သောကြောင့် အတ္ထမည်၏။ ထိုဝစနတ္ထအရ ကျင့်ကြံရယူသော အားဖြင့် အမြဲရောက်နေရမည့် အကျင့်ပဋိပတ်ကို၎င်း, သို့မဟုတ် မိမိအကျိုးစီးပါး မှန်သမျှကို၎င်း အတ္ထဟု ဆိုသည်။ ဤသာသနာ၌ မိမိ၏အကျိုးစီးပွား အစစ်မှာ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တည်း။ ထိုမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ရရန်အကြောင်းမှာ ကောင်းသော အကျင့်ပဋိပတ်များပင်။ ထိုအကျင့်များကို သိနားလည်၍ နားလည်သည့်အတိုင်း ကျင့်ကြံကြိုးစားသူကို၎င်း ကျင့်ကြံ၍ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ရသူကို၎င်း အတ္ထကုသလ(=အကျိုးစီးပွါး၌ လိမ်မာသူ) ဟု ဆိုသည်။ အကျင့်အမျိုးမျိုး အကျိုးကို နားမလည်၊ နားလည်သော်လည်း မကျင့်သူကို အနတ္ထကုသလ (=အကျိုးစီးပွါး၌ မလိမ်မာသူ)ဟု ဆိုရသည်။

---

ကရဏီယံ စသည်အနက်

ဂါထာ၌ အနက်ပေးခဲ့သည်မှာ အဋ္ဌကထာ ပဌမနည်းအရ ဖြစ်၏။ ထိုနည်းအရ အဘိသမေစ္စ မှာ လောကီဉာဏ်ဖြင့် အနုမာန (=အမှန်းအဆအသိ)မဟုတ်၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့်သိသော ပဋိဝေဓ (=ထွင်းဖောက်သိသော တိုက်ရိုက်အသိ) ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်လျှင် “သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ ကရဏီယံ=နိဗ္ဗာန်ကိုသိ၍ ပြုကျင့်ရမည်” ဟူသော အစပ်မှာမတည့်၊ မဆီလျော်၊ အကြောင်းမှာ နိဗ္ဗာန်ကိုသိ၍ ပြုကျင့်ရမည်မဟုတ်၊ ပြုကျင့်ခြင်းဖြင့်သာ နိဗ္ဗာန်ကိုသိရမည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် ဤစကားနှစ်ရပ် အစပ်တည့်ရန် ပါဌသေသ လိုလျက်ရှိသဖြင့် “နိဗ္ဗာန်ကို သိ၍နေလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကျင့်ရမည်ဟု” အနက်ချရန် “ဝိဟရိတုကာမေန” ဟု အဋ္ဌကထာက ပါဌသေသထည့်ခဲ့သည်၊ အဘိသမေစ္စ ဝိဟရိတုကာမေန-၌ မဂ်ဖြင့် ထွင်းဖောက် သိပြီးနောက် ဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်ဖြင့် နေလိုသူဟု ဆိုလိုကြောင်းသိလေ။

ဒုတိယနည်း

ဒုတိယနည်းမှာ–ကရဏီယခေါ် အကျင့်ကို ကျင့်သူသည် နိဗ္ဗာန်ကိုလိုချင်၍ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ လိုချင်ခြင်းမှာ လည်း ကိလေသာငြိမ်းရာ ဒုက္ခကင်းဝေး အေးချမ်းရာ.. ဟူသော ဘုရားဟောအရ ကြားသိ၍ ဖြစ်စေ မိမိက ဉာဏ်ရှိသဖြင့် မိမိဉာဏ်အရ ကြံဆ၍ဖြစ်စေ အနုမာနအားဖြင့် မှန်းဆ သိမြင်ခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအနုမာန လောကီဉာဏ်အသိကို ယူ၍ သန္တံကို အဘိသမေစ္စ၏ အာကာရအဖြစ်ဖြင့်၎င်း, တံ အဓိဂန္တုကာမေန-ဟု ပါဌသေသထည့်၍၎င်း တနည်း ပေးပြန်သည်။ ထိုနည်းအရ “ပဒံ၊ နိဗ္ဗာန်ကို။ သန္တံ၊ ငြိမ်သက်အေးချမ်း၏ဟူ၍။ အဘိသမေစ္စ၊ လောကီဉာဏ်အရ မှန်းဆသိမြင်၍။ တံ အဓိဂန္တုကာမေန၊ ထိုနိဗ္ဗာန်ကို ရလိုသော။ အတ္ထကုသလေန၊ အကျင့်အမျိုးမျိုး အကျိုးစီးပွါး၌ လိမ်မာသူသည်။ ယန္တံ ကရဏီယံ၊ အကြင်ပြုထိုက် ပြုသင့် ကျင့်ရမည့် အကျင့်သိက္ခာသည်။ အတ္တိ၊ ရှိ၏။ တံ ကရဏီယံ၊ ထိုအကျင့်သိက္ခာကို။ ကရဏီယံ၊ ပြုကျင့်ထိုက်၏” ဟု ပေး။

တတိယနည်း

တတိယနည်း၌ ကရဏီယအကျင့်များကို ကျင့်သူကား ဘယ်သို့ကျင့်သနည်း၊ ဘာကြောင့် ကျင့်ရသနည်းဟု မေးလျှင် နိဗ္ဗာန်ကို အကြားအရ မှန်းဆသိမြင်၍ ကျင့်သည်။ သိသောကြောင့် ကျင့်သည်ဟုဆိုသော် အဓိပ္ပါယ်ရသည်သာ ဖြစ်သောကြောင့် သန္တံကို အာကာရအနက် မပေးဘဲ ပါဌသေသလည်း မထည့်တော့ပဲ တိုက်ရိုက်ပင် ပေးခဲ့ပြန်သည်။ ဤနည်းအရ “သန္တံ၊ ငြိမ်သက်အေးချမ်းသော။ ပဒံ၊ နိဗ္ဗာန်ကို၊ အဘိသမေစ္စ၊ လောကီဉာဏ်အရ မှန်းဆသိမြင်၍။ အတ္ထကုသလေန၊ သည်။ ယံ ကရဏီယံ၊ သည်။ အတ္ထိ၊ ၏။ တံ ကရဏီယံ၊ ကို။ ကရဏီယံ၊ ပြုကျင့်ထိုက်၏” ဟုပေး။ ဤသုံးနည်းလုံး၌ အစ ကရဏီယံကို ယန္တံသို့ အဓိကာရနည်းအရ လိုက်ပေးသည်။ အာဝုတ္တိနည်းအရ နှစ်ထပ်ပေးရသည်ဟု သော်လည်းဆို။ ဤ၌ နိဗ္ဗာန် ကိုသိ၍ပြု ကျင့်ရမည်ဆိုလျှင် ထိုပြုကျင့်ရမည့်အရာကား နိဗ္ဗာန်ရကြောင်း အကျင့်အပြင် အခြားမရှိ၊ ထို့ကြောင့် “ကိံ ပနတန္တံ=ထိုနိဗ္ဗာန်သိ၍ ကျင့်ရမည့် အကျင့်ကား ဘာတဲ့နည်း။ ကိမညံ သိယာ အညတြ တဒဓိဂမူပါယတော=ထိုနိဗ္ဗာန်ရကြောင်း အကျင့်မှလွဲ၍ တခြားအကျင့် ဖြစ်ဖွယ်မရှိ”ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်ပြီ။ ယန္တံ-ကို သန္တံ ပဒံ-နှင့်တွဲ၍လည်း ပေးကြ၏။ အဓိပ္ပါယ်ရ၏၊ အဋ္ဌကထာအလိုကား မကျ။

---

မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ

"သက္ကော ဥဇုစ” စသည်ကား မေတ္တာ၏ ရှေ့အဖို့က ပြုကျင့်ရမည့် အကျင့်များဖြစ်၏ ၊ “ကရဏီယံ အတ္ထကုသလေန”ဟု ဟောသောအခါ အကျဉ်းသင်္ခေပမျှသာဖြစ်၍၊ သိက္ခာသုံးပါး ကျင့်ရမည့်အဖြစ်ကို အချို့နားလည်၍ အချို့နားမလည်သေးပဲ ရှိရာ ထိုနားမလည်သော ရဟန်းများ သိနားလည်စေရန် အကျယ်ဝိတ္ထာရအားဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။

ဤ၌ သက္ကော စသည်ဖြင့် ကရဏီယ (ကျင့်ရမည့်) ဓမ္မများကို ပြလိုရင်းဖြစ်သော်လည်း၊ မည်သည့်ဓမ္မကို ကျင့်ရမည်ဟောသည်ထက် ဘယ်အကျင့်မျိုး ရှိသူဖြစ်ရမည်ဟု ဟောသည်က ပို၍ နားလည်ထင်ရှား စိတ်ဝင်စားမည်ဖြစ်ရာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာန်အားဖြင့် ဓမ္မများကို ညွှန်ကြားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤတရားများ ပြည့်စုံနေမှ မေတ္တာဖြစ်နိုင် တိုးပွါးနိုင်သည်။ ဤအကျင့်တရားများ မပြည့်စုံသူမှာ မေတ္တာတိုးပွါးနိုင်ဖို့ထား၍ ဖြစ်ရုံမျှ ဖြစ်နိုင်ခွင့်ပင် မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းအကျင့်များကို မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ (=မေတ္တာ၏ ရှေ့အဖို့က ကျင့်ရမည့် အကျင့်များ) ဟု ခေါ်ဆို ကြ၏။

အမှန်မှာ ဤအကျင့်များ မပြည့်စုံပဲ ပျက်ပြားနေသူမှာ မေတ္တာသာမက မည်သည့် ဘာဝနာမှုမျိုးမှ ဖြစ်ပွါးနိုင်ခွင့်မရှိ။ အခြား ဘာဝနမှုများလည်း ဤအကျင့်တရားများ ပြည့်စုံသူ၌သာ ဖြစ်နိုင်၍ ဘာဝနာမှု မှန်သမျှ၏ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါများပင်ဟု ဆိုသင့်သည် လောက၌ အကျိုးဖြစ်ထွန်းလိမ့်မည်ဟု ယုံ ကြည်ချက် မရှိသူ, မကျန်းမာသူ, ပျင်းသူ, ဉာဏ်မရှိသူများကား၊ ဉာဏ်ဖြင့် လုပ်ရမည့် အလုပ်မျိုးကို လုပ်လိမ့်မည် မဟုတ်၊ လုပ်သော်လည်း ဖြစ်မြောက်အောင် ပြုစွမ်းနိုင်မည် မဟုတ်။ ယုံကြည်ချက်ရှိသူ, ကျန်းမာသူ, ဝီရိယရှိသူ, ဉာဏ်ရှိသူများသာ ထိုအလုပ်မျိုးကို ဖြစ်မြောက်အောင် လုပ်နိုင်ကြ၏။ ဓမ္မအရာ၌လည်း ဤနည်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကို မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ် (မ၊၂၊၂၉၇)ဖြင့် သိအပ်၏။

စွမ်းနိုင်သူ

ထိုသုတ်၌ ဗောဓိမင်းသားက အရှင်ဘုရား ဘုရားမြတ်ဟူသော ဆုံးမနည်းညွှန်မည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကိုရသော ရဟန်းသည် ဘယ်လောက်ကြာမှ အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်ကို ရပါသနည်း”ဟု လျှောက်သော် “မင်းသား ဤအရေး၌ သင့်ကိုပင် မေးရဦးမည်၊ “သင် ဆင်စီး ချွန်းကိုင်အတတ်ကို တတ်သလော”ဟု မေးတော်မူရာ “တတ်ပါကြောင်း”လျှောက်၏။ “လူတစ်ယောက်သည် သင့်ထံ "ဆင်စီးချွန်းကိုင်အတတ်ကို သင်မည်ဟု လာ၏။ ထိုသူကား ယုံကြည်မှုလည်း မရှိ၊ ကျန်းလည်း မကျန်းမာ၊ ကောက်ကျစ် လှည့်ဖျားတတ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ ပျင်းလည်း ပျင်း၏၊ ဉာဏ်လည်း မရှိ၊ ထိုသူဖြစ်မြောက်အောင် သင်နိုင်ပါမည်လော”ဟု မေးတော်မူ၏။

“ဤအင်္ဂါ ငါးပါးအနက် တစ်ပါးပါးနှင့် ပြည့်စုံနေလျှင်ပင် သင်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ၊ ငါးပါးလုံး ပြည့်စုံနေလျှင်ကား ဆိုဖွယ်မရှိတော့ပါ”ဟု လျှောက်၏။ “တစ်ယောက်သော်ကား ယုံကြည်ချက်ရှိသူ ကျန်းမာသူ ဖြောင့်မတ်သူ မပျင်းမရိ ကြိုးစားတတ်သူ ဉာဏ်ရှိသူ ဖြစ်၏။ ထိုသူကား သင်ကြား တတ်မြောက်နိုင်ပါမည်လော”ဟု မေးသော် “ထိုသူမျိုးမှာတစ်ခုခုသော အင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံလျှင်ပင် သင်ကြား တတ်မြောက်နိုင်ပါ၏။ ငါးပါးလုံး ပြည့်စုံပါမူကား ဆိုဖွယ်မရှိတော့ပါ”ဟု လျှောက်၏။ “မင်းသား ထို့အတူပင် တရားအားထုတ်သူ ဖြစ်ကြောင်းအင်္ဂါ (ပဓာနိယင်္ဂ)များကား ငါးပါးတို့တည်း၊ ဘုရား၌ ယုံကြည်သော သဒ္ဓါရှိခြင်း, ကျန်းမာခြင်း, မစဉ်းလဲမလှည့်ဖြား မိမိအဖြစ်မှန်ကို တင်ပြတတ်ခြင်း, အားထုတ်မှုရှိခြင်း, ပညာရှိခြင်းတို့ဖြစ်၏။ ဤငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော် တရားလျင်မြန်စွာ ရနိုင်၏”ဟု ဟောတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ဤ၌ သက္ကော-စွမ်းနိုင်သူဆိုသည်မှာ ထိုပဓာနိယင်္ဂတရားငါးပါး ပြည့်စုံသူ ဖြစ်ရမည်ဟု သိအပ်သည်။

ယုံကြည်သဒ္ဓါ၊ ကျန်းမာခြင်းတွဲ၊ စဉ်းလဲမပြု၊ အားထုတ်မှုပါ၊ သိပညာ၊ ပဓာနိယင်္ဂငါး။

---

ဖြောင့်မတ်သူ, အလွန်ဖြောင့်မတ်သူ

ဥသု, သုဇူ-ကား ပဓာနိယင်္ဂ ငါးပါးတို့တွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သော မစဉ်းလဲ မလှည့်ဖြားတတ်သူ့ မိမိအဖြစ်မှန်ကို ဘုရားထံ သီတင်းသုံးဖော်များထံ ဖော်ပြတတ်သူ ဖြစ်ရမည်ဟူသော အင်္ဂါအရပင်ဖြစ်၏။ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲခြင်း လှည့်ဖျားခြင်း ရှိသူများကား သူတပါးအပေါ် မေတ္တာထားနိုင်မည်မဟုတ်၊ မေတ္တာသာမဟုတ် ထိုကဲ့သို့ မရိုးဖြောင့်သူများ၌ အခြားအကျင့် တရားကောင်းများ ဖြစ်ပွါးရန်လည်း မလွယ်။ စင်ကြယ်သော ပိတ်ကားချပ်ပေါ်မှာသာ ပန်းချီဆေး တောက်ပပေါ်လွင်စွာ ထင်ရှားနိုင်၍ ညစ်ပေနေသော ပိတ်ကားချပ်ပေါ်တွင် ဆေးရောင်မပေါ်လွင် မထင်ရှားနိုင်သကဲ့သို့ ကောင်းမြတ်သော တရားများကား သန့်ရှင်းသော စိတ်ဓာတ်၌သာ စွဲမြဲစွာထင်နိုင် တည်နိုင်၍ စိတ်ဓာတ်မသန့်ရှင်းသူ၌ တည်နိုင်ခွင့်မရှိ၊ ထို့ကြောင့် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုသည် အလွန် အရေးကြီးသောကြောင့် ဥဇု, သုဟုဇူ-ဟု နှစ်ချက်ထပ် ဟောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

အဋ္ဌကထာ၌ ဤနှစ်ပုဒ်ကို အနည်းနည်း ခွဲပြ၏။ သို့မဟုတ် တစ်ကြိမ်တစ်ခါငယ်ရွယ်စဉ်အခါ ဖြောင့်မတ်မှု "ဥဇု"ဖြင့် ကျေနပ်မနေသေးပဲ အသက်ထက်ဆုံး ထပ်တလဲလဲ မလျော့အောင် ပြုခြင်းဖြင့် အလွန်ဖြောင့်မတ်သူ "သုဟုဇု" ဖြစ်အောင် ပြုရမည်ဟူ၏။ ထို့ပြင် ကိုယ်နှုတ် ကောက်ကျစ်မှုကို ပယ်ခြင်း ဖြင့် ဥဇုဖြစ်အောင်, စိတ်ထားကောက်မှု ပယ်ခြင်းဖြင့် သုဟုဇုဖြစ်အောင် ပြုရမည်။ အဓိသီလ အဓိစိတ္တသိက္ခာဖြင့် ဥဇုဖြစ်ရန်၎င်း, အဓိပညာသိက္ခာဖြင့် သုဟုဇုဖြစ်ရန်၎င်း ကြိုးစားရမည် စသည်ဖြင့် ဖွင့်ပြ၏။ ဤအဋ္ဌကထာအလိုကို သေတ္တု ချကြည့်သော် အကျင့်ကိုကြိုးစားခြင်းဖြင့် အရဟတ္တမဂ်ရကာ ကိလေသာကုန်စင်မှ အပြည့်အစုံ ဥဇု သုဟုဇုဖြစ်သည် ဟု သိရ၏။ ထိုအဖြစ်မျိုးရောက်အောင် မိမိစိတ်ဓာတ်ကို ပဋိပတ်နှင့် အမြဲတစေ ဖြောင့်ပေးနေရမည့် အဖြစ်မျိုးကိုလည်း သိစေသည်။

ဆိုဆုံးမလွယ်သူ

အဆိုအဆုံးမ ခက်သူကို “ဒုဗ္ဗစ”ဆို၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ဤအမှုကို မပြုအပ်ဟု ပြောလာသော် “သင်မြင် သလား ကြားသလား ဘယ်သူက ပြောသလဲ” စသည်ဖြင့် အပြောမခံ ပြန်လှန်ဆိုတတ်၏။ အရေးမလုပ်သလို ဆိတ်ဆိတ်သော်လည်း နေတတ်၏။ စကားကို လက်ခံသော်လည်း ဆိုသည့်အတိုင်း မကျင့်ပဲ လုပ်မြဲလုပ်နေတတ်၏။ ဤသူမျိုးကား တရားထူးရဖို့အရေး အလှမ်းဝေးနေတတ်သူပင်။ သုဝစ (=ဆိုဆုံးမလွယ်သူ) ပုဂ္ဂိုလ်များကား တစ်စုံတစ်ယောက်က ဆုံးမလာသော် အလွန်အားရ ဝမ်းသာစွာ လက်ခံတတ်၏။ နောင်အခါလည်း ဆုံးမပါရန် ပန်ကြားတတ်၏။ ဆုံးမသည့်အတိုင်းလည်း ကျင့်တတ်၏။ ထိုသူမျိုးကား တရားထူးရဖို့ အလွန် နီးကပ်လျက်ရှိသူများပင်တည်း။

အဆုံးအမခက်သူမှာ ဤသူ ငါ့အကျိုးစီးပွါး လိုလားသူပါတကားဟု နားမလည်တတ်၊ ဆရာလုပ်သည်ဟု ထင်လျက် မနှစ်သက်တတ်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးမှာ ထဒ္ဓမန (=အဆုံးအမနှင့် ဆုံးမသူသို့ မလိုက်ပါ တင်းမာနေသော စိတ်ရှိသူ) ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးဖြစ်ရာ မေတ္တာဖြစ်ဖို့ မလွယ်သည့်အပြင် အခြားအကျင့်တရားများဖြစ်ရန်လည်း ဝေးကွာလှ၏။ အဆုံးအမကို လိုလားသူ ကား ဆုံးမတတ်သူကို လေးစား မြတ်နိုးတတ်၏။ အဆုံးအမနှင့် ဆုံးမသူသို့ လိုက်လျောရန် အခန့်သင့် ပျော့ပျောင်းနူးညံ့သော စိတ်ရှိနေရာ ထိုစိတ်မျိုးမှာ မေတ္တာနှင့် “သဟဇာတ်ဖြစ်သော စိတ်ထားပင်ဖြစ်၍ မေတ္တာတမင် မပွါးသော်လည်း မေတ္တာဖြစ်လျက် ရှိနေ၏။ ထိုသူမျိုးမှာ အကျိုးစီးပွါး အစစ်အမှန်ကို လိုလားတောင့်တသူမျိုး ဖြစ်ရာ “ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော=အမှန်တရားသိဖို့ရာ ဆရာရှာရမည်” ဟူသော နိဒါနဝဂ္ဂ နိဒါနသုတ် (သံ၊၁၊၃၄၉)လာ ဘုရားအမိန့်တော်ကို လိုက်နာရန် ဝန်မလေး၍ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်နှင့် ဧကန် နီးကပ်လျက်ရှိသူ ဆိုရတော့သည်။

နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသူ

ဤ၌ မုဒု နူးညံ့သူ ဟူသည်မှာ ဖရုသ ကြမ်းတမ်းခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဖက် နူးညံ့သိမ်မွေ့ခြင်းဆိုသော နူးညံ့ခြင်းမျိုးမဟုတ်၊ ထဒ္ဓ=ခက်ထန်ခြင်း တင်းမာခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဖက် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ပဋိပတ်၌ ကျင့်ရန် ပျင်းရှိဆုတ်နစ်သူ သဒ္ဓါနည်းသူ စသည်တို့မှာ ထိုထို အကျင့်များသို့ မရောက်နိုင်တော့ပဲ တင်းမာနေသူများပင်တည်း။ သဒ္ဓါဆန္ဒရှိသူ စိတ်အားထက်သန်၍ ဝီရိယရှိသူတို့ကား ထိုထို အကျင့်တရားတို့၌ လိုက်လျော ပါသွားလောက်အောင် နူးညံ့ပျော့ပျောင်း နေသူများတည်း။

ထို့ကြောင့် အမုဒု=ခက်ထန်ခိုင်မာနေသူ တင်းမာနေသူကား ပရိကံ (=ပြုပြင်စီမံမှု)မပြုရသေးသောကြောင့် လိုရာအတည်ပြုလုပ်ရန် အသင့်မဖြစ်သေးသည့် မာကျောနေသော ရွှေစင်ပမာ ဤမေတ္တာဘာဝနာ စသောအမှု၌ လိုက်ပါမည်မဟုတ်ပေ။ မုဒု=နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသူကား ပြုပြင်စီမံ ဖန်တီးထား၍ လိုရာအထည်တန်ဆာဖြစ်ရန် အသင့်ဖြစ်နေအောင် ပျော့ပျောင်းနေသော ရွှေစင်ပမာ မေတ္တာဘာဝနာ စသော ပဋိပတ်အမှု ပြုလိုတိုင်းပါအောင် ဆောင်လိုသမျှ လိုက်အောင် နူးညံ့ ပျော့ပျောင်းလျက်ရှိ၏။ မုဒု-၏ သိမ်မွေ့ နူးညံ့ခြင်း အနက်ကိုလည်း အဋ္ဌကထာ တနည်းဖွင့်သေးသည်။ ကိုယ်အမူအရာ နှုတ်အမူအရာနူးညံ့သော ဤပုဂ္ဂိုလ်မျိုးမှာ သိမ်မွေ့ ပြေပြစ်၍ ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်ဖြစ်ရာ ဆိပ်ကမ်းကောင်းပမာ အများအလွယ်တကူ သက်ရောက်ခိုဝင်ရာ ဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးမှာ မျက်မှောင်မကြုတ် ပေါ်လွင်ရွှင်ပျသော မျက်နှာရှိခြင်း ချိုမြသာယာ နားချမ်းသာသော စကားရှိခြင်း ပွင့်လန်းသော မျက်နှာဖြင့် ပဋိသန္တာရပြုတတ်ခြင်း စသောဂုဏ်များကြောင့်ပင် မေတ္တာ၏သဘာဝများ ရှိနေပြီးဖြစ်ရာ မေတ္တာဘာဝနာဖြစ်ရန် အလွန်လွယ်ကူလျက် ရှိတော့သည်။

မာန်မာနမရှိသူ

အမျိုးအနွယ်စသော မာန်ဖြစ်ကြောင်း ဝတ္ထုတို့ဖြင့် သူတပါးအပေါ် မထီမဲ့မြင် မပြုသူကို အနတိမာနီ ဆိုသည်။ မာနထောင်တတ်သူကား သူတပါးတို့ကို မိမိနှင့် မတူမတန်ဟု သဘောထားကာ အဖက်မလုပ် အရေးမစိုက်လိုပဲ ရှိတတ်ရာ ထိုသဘောမှာ မေတ္တာကင်းခြင်း လက္ခဏာဖြစ်၍ ထိုသို့ သဘောရှိသူကား မေတ္တာ၏တည်ရာ အဘယ်မှာဖြစ်အံ့နည်း။ မာနကင်းသူကား မိမိထက်ကြီးသူ မြတ်သူကို လေးစားခယတတ်၍ မိမိထက်ငယ်သူ အောက်ကျသူများကိုလည်း ကူညီတတ်ခြင်း ငဲ့ညှာတတ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ထိုသူများအပေါ် စိတ်သဘောထား နူးညံ့လျက်ရှိရာ ထိုသူမျိုးမှာပင် မေတ္တာ တမင် မပွားပဲ မေတ္တာစိတ်ဖြစ်လျက် ရှိနေပေသည်။

မာနကြီးသူမှာ သူတပါးအပေါ် မောက်မာလိုခြင်း, ပြိုင်လိုခြင်း စသော သဘောဆိုးများ ရှိတတ်ရာ တရားကိုပင် အားထုတ်သော်လည်း ပြိုင်လိုမော်လိုစိတ်ဖြင့် အားထုတ်မည်ဖြစ်ရာ အဘယ်မှာ တရားထူးရနိုင် အံ့နည်း။ အလွန် သိမ်မွေ့သော မာနကလေးများပင် တရားရေး၌ အနှောက်အယှက် ဖြစ်တတ်သေးရာ အတိမာနမှာကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိပေ။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာဘာဝနာအရာ၌ အနှောက်အယှက် အတားအဆီး ဖြစ်၍ပင် အနတိမာနီ-မာန်မထောင်သူ ဖြစ်ရမည်ဟု ညွှန်ကြားတော်မူသည်။

ရောင့်ရဲလွယ်သူ

ရတတ်သမျှ ရှိသမျှ ဖြစ်သမျှနှင့် တင်းတိမ်ကျေနပ်သူကို သန္တုဿက (ရောင့်ရဲလွယ်သူ) ဆို၏။ ရတတ်သမျှနှင့် မရောင့်ရဲသူမှာ ရှာဖွေရ ကြောင့်ကြစိုက်ရသဖြင့် ဗျာပါရတွေများခြင်း, ရှာ၍မရလျှင် … စိတ်မချမ်းသာခြင်း, စိတ်ဆိုးခြင်း, ရပြန်လျှင် ပိုရအောင်ရှာခြင်း ရှာတိုင်းမရသောအခါ စိတ်မသက်သာ ဖြစ်ခြင်း စိတ်ဆိုးခြင်း စသည်ဖြစ်တတ်ရာ မေတ္တာဖြစ်ရေး ဝေးနေသူတည်း။ ရတတ်သမျှ ဖြစ်သမျှနှင့် အားရတင်းတိမ်နေသူမှာ ပစ္စည်းမရမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍၎င်း, တပါးပုဂ္ဂိုလ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍၎င်း စိတ်မချမ်းသာဖွယ် စိတ်ဆိုးဖွယ်မရှိ စိတ်အစဉ် အေးချမ်းလျက်ရှိရာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်ဓာတ်မှာ မေတ္တာနှင့် သဟဇာတ်ဖြစ်ဖို့ရာ အလွန်ဆီလျော်လျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာဘာဝနာဖြစ်ရန် အခြေခံအကျင့်အဖြစ်ဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။

သန္တုဿက-၌ သံ-ကို သက သန္တ သမ အနက်များကို ယူ၍ “သကေန တုဿကော၊ မိမိဥစ္စာဖြင့် နှစ်သက် ကျေနပ်တတ်သူ။ သန္တေန တုဿကော၊ ရှိနေသောဥစ္စာဖြင့် နှစ်သက်ကျေနပ်သူ၊ သမေန တုဿကော အညီအမျှအားဖြင့် နှစ်သက်ကျေနပ်သူ” ဟု အနက်သုံးမျိုး အဋ္ဌကထာ ခွဲ၏။ ထိုတွင် ရဟန်းများအဖို့ ရဟန်းခံရာ သိမ်အပြင်၌ “သလုံးမြင်းခေါင်းဖြင့် ရင်းနှီးရအပ်သောဆွမ်း, ပံသုကူသင်္ကန်း, သစ်ပင်ရင်းကျောင်း, နွားကျင်ပုပ်ဖြင့် ထုံအပ်သောဆေး ဤလေးပါးကို အားထား၍ သင်ရဟန်းဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ထိုလေးမျိုးကို သုံးဆောင်ရေး၌ သင်-ကြိုးစားရမည်။ လာဘ်လာဘ ပေါများသူဖြစ်ပါမူ အခြား ဆွမ်း, သင်္ကန်း, ကျောင်း, ဆေးတို့ကိုလည်း သုံးဆောင်လေဦး”ဟု ညွှန်ကြားခဲ့၏။ မိမိလည်း လက်ခံခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ပစ္စည်းလေးပါးကို မိမိ၏ဥစ္စာ (=သက)ဟု ဆိုရ၏။ ထိုပစ္စည်းလေးပါးဖြင့် ကောင်းသည်ဖြစ်စေ ဆိုးသည်ဖြစ်စေ ကောင်းစွာပြု၍ လှူသည်ဖြစ်စေ, ကောင်းအောင်မပြုပဲ လှူသည်ဖြစ်စေ အလှူခံသောအခါ၌၎င်း, သုံးဆောင်သောအခါ၌၎င်း ဖောက်ပြန်မှုကို မပြပဲ မျှတသူကို သကတုဿက(=မိမိဥစ္စာဖြင့် ကျေနပ်သူ)ဟု ဆိုရ၏။ အကြင်ပစ္စည်းကို မိမိရခဲ့၏၊ မိမိ၌ ထင်ရှားရှိ၏၊ ထိုရှိနေသော ပစ္စည်းဖြင့် မျှတသူကို သန္တုဿက (=ရှိသောပစ္စည်းဖြင့် ကျေနပ်သူ ) ဟု ဆို၏။ ကောင်းမကောင်း အာရုံနှစ်မျိုး၌ နှစ်သက်ခြင်း စိတ်ဆိုးခြင်း မဖြစ်သည်ကို သမဆို၏။ ထိုသမ (=အညီအမျှ စိတ်ထားခြင်း)ဖြင့် အာရုံဟူသမျှတို့၌ ကျေနပ်သူကို သမတုဿက(=အညီအားဖြင့် ကျေနပ်သူ) ဟု ဆိုသည်။

အမွေးအမြူလွယ်သူ

သူတပါးကို မှီနေရသူဖြစ်လျက် သူကျွေးသမျှ ပေးသမျှနှင့် မကျေနပ်နိုင်သူကို ဒုဗ္ဘရ(=အမွေးခက်သူ)ဟု ဆို၏။ ထိုသို့မဟုတ်ပဲ ကျွေးသမျှ မွေးသမျှ ပေးသမျှနှင့် ကျေနပ်သူကား သုဘရ(=အမွှေးလွယ်သူ) ပင်တည်း။ မိမိကိုယ်ကိုမိမိ အမွေးခက်သူ, လွယ်သူ သူတပါး အမွေးခက်သူ, လွယ်သူဟု လေးမျိုး ရှိ၏။ ထိုတွင် အချိုရလျှင် အချဉ်ရှာ, အချဉ်ရလျှင် အချိုရှာစသည်ဖြင့် ရှာတတ်သူကို မိမိကိုယ်ကို မိမိ အမွေးခက်သူဆို၏။ ထိုသို့မဟုတ်ပဲ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ ဆိုးသည်ဖြစ်စေ ရတတ်သမျှ ကျေနပ်စွာစားပြီး မိမိအလုပ် အားထုတ်သူကို မိမိကိုယ်ကိုမိမိ အမွေးလွယ်သူဟု ဆို၏။

အကြင်ရဟန်းသည် အကောင်းကို လှူစေကာ မျက်နှာမသာ မနှစ်သက်သည့် အမူအရာကို ပြတတ်၏။ အလှူ ဒကာရှေ့မှာပင် ဘယ်လိုဟာများ လှူရသလဲဟု မောင်းမဲလျက် ရှင်လူတို့အား ပေးလိုက်၏။ ထိုရဟန်းမျိုးကား သူတပါးအမွေးခက်သော ရဟန်းမျိုးတည်း။ ရဟန်းတစ်ပါးမှာမူ ကောင်းကောင်းဆိုးဆိုး နည်းနည်းများများ ဒကာပေးသမျှ ရသမျှနှင့် ကျေနပ်နှစ်သက်စွာ ကြည်လင်သော မျက်နှာရှိသည်ဖြစ်၍ မျှတ၏။ ဤရဟန်းကား အလုပ်အကျွေး ဒကာတို့၏ အမွေးရလွယ်သော ရဟန်းမျိုးတည်း။ ဤရဟန်းနှစ်မျိုးတွင် အမွေးရခက်သူမှာ မေတ္တာဖြစ်ရန် အလွန်ခက်သည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။ အခြားပဋိပတ်များလည်း ဖြစ်ရန်မလွယ်။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာဖြစ်ရန်၎င်း အခြားပဋိပတ်များ ဖြစ်ရန်၎င်း လွယ်ကူစေသော သုဘရ (=အမွေးအမြူ လွယ်ကူသူ) ဖြစ်ရေးကို ညွှန်တော်မူခဲ့သည်။

ကဿပသံယုတ်

လူများထံမှ ရ, မရနှင့်စပ်၍ စိတ်ထိခိုက်မှုမရှိရန် သဘောထား မှန်ကန်ရေးအတွက် ကဿပသံယုတ်၌ ရှင်တော်ဘုရား ဟောကြားခဲ့ရာ ထိုအချက်မှာ ရောင့်ရဲလွယ်သူ အမွေးအမြူလွယ်သူ ဖြစ်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်၍ အချုပ်မျှ ထုတ်ပြဦးမည်။ “ငါ့ကို မလှူမရှိပါစေနှင့် လှူကြပါစေ၊ နည်းနည်း မလှူကြပါစေနှင့်၊ များများ လှူကြပါစေ၊ အညံ့ကို မလှူကြပါစေနှင့်၊ အကောင်းကို လှူကြပါစေ၊ နှေးနှေး မလှူကြပါစေနှင့်၊ မြန်မြန် လှူကြပါစေ၊ ကောင်းမွန်အောင် မစီမံပဲ မလှူကြပါစေနှင့်၊ ကောင်းအောင် စီမံကာ လှူကြပါစေ” ဤသို့သော စိတ်ထားမျိုးဖြင့် အိမ်များသို့ ချဉ်းကပ်သော ရဟန်းသည် မိမိတောင့်တသည့်အတိုင်း မရသော် စိတ်ထိခိုက်ကာ စိတ်ဆင်းရဲကိုယ် ဆင်းရဲ ဖြစ်ရတော့သည်။

ရဟန်းတစ်ပါးကား“မလှူ မရှိပါစေနှင့် လှူကြပါစေ-စသော ဆိုခဲ့ပြီး တောင့်တချက်များအတိုင်း သူစိမ်းပြင်ပဖြစ်သော သူတပါးအိမ်တို့၌ ဘယ်မှာ ရကောင်းပါအံ့နည်း”ဟု ဤစိတ်ထားမျိုးဖြင့် အိမ်များသို့ ချဉ်းကပ်ရ၏။ ထိုရဟန်းမှာ မရခြင်းစသော အကြောင်းကြောင့် စိတ်မထိခိုက်၊ မဆင်းရဲတော့ပေ။ ကဿပသည် ဤစိတ်ထားဖြင့် အိမ်များသို့ ချဉ်းကပ်သည်ဖြစ်၍ မရခြင်းမျိုး စသည်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက်ခြင်း မရှိ၊ မဆင်းရဲရ။ ကဿပ နမူနာဖြင့် သင်တို့အား ဆုံးမရတော့မည်၊ ထိုနမူနာအတိုင်း ကျင့်ကြလေ”ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူခဲ့လေသည်။ (နိဒါနဝဂ္ဂ၊ ကဿပသံယုတ်။ ၄၀၃)

ကိစ္စနည်းပါးသူ

မိမိပြုလုပ်ရမည့် အလုပ်မှတပါး အခြား မဆိုင်သော အကျိုးမရှိသော အလုပ်များ၌ ကြောင့်ကြစိုက်သူကို အလုပ်များသူဟု ဆို၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များ၌ မိမိအလုပ် လစ်ဟင်း၍ အကျိုးစီးပွါး ပျက်ပြားဆုတ်ယုတ် တတ်သည်သာ၊ဓမ္မရေး၌ကား ထိုအပ္ပကိစ္စ အဖြစ်မှာ.လွန်စွာပင် လိုလားအပ်တော့သည်၊ နဝကမ္မစသော အလုပ်ကိစ္စ၌ ပျော်မွေ့တတ်ခြင်း, စကားများမှု၌ ပျော်မွေ့တတ်ခြင်း, အပေါင်းအသင်းများ၌ ပျော်မွေ့တတ်ခြင်း စသည်ဖြင့် အကျိုးမရှိသော အလုပ်များ၌ ပျော်ပိုက်တတ်သူများကား ကိစ္စများ၍ တရားအားမထုတ်နိုင်သူများတည်း။ မိမိ အားထုတ်ရမည့် တရားမှတပါး အခြားမည်သည့်အလုပ်ပိုကိုမျှ မလုပ်သူကို အပ္ပကိစ္စ (=ကိစ္စနည်းသူ)ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် တရားအားထုတ်မည့်သူများမှာ ပလိဗောဓဆယ်ပါး ဖြတ်တောက် ရှင်းလင်းထားရမည့်အဖြစ်ကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ မိန့်ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ အပ္ပကိစ္စပုဂ္ဂိုလ်သာ ပဋိပတ်၌ ဖြစ်မြောက် ပေါက်ရောက်အောင် အားထုတ်နိုင်မည်ဖြစ်၍ ဤမေတ္တာ၏ ရှေ့သွားအကျင့်များ၌ ကိစ္စနည်းပါးသူ ဖြစ်ရမည့် အရေးကို အကျင့်တစ်ခုအနေ ဟောကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

ပေါ့ပါးသော အဖြစ်ရှိသူ

လောက၌ မိမိမှာ ရှိသင့်သည်ထက် အသုံးအဆောင်တွေ ပိုမိုများပြားစွာ ရှိနေလျှင် ထိုအရာများကို သိမ်းဆည်းစောင့်ရှောက် ပြုပြင်စီမံရသဖြင့် ကိစ္စတွေ အလွန်များပြား၍ ထိုအရာများအတွက် ထိုသူ့မှာ အလွန်ဝန် လေးလျက် ရှိ၏။ ဓမ္မရေး၌ ထိုဝန်းလေးမှုကို ပို၍ မလိုလားအပ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မသက်သက် အားထုတ်ရမည့် ရဟန်းတော်များ၌ မိမိလုံလောက်ရုံ ပရိက္ခရာမျှသာ ဆောင်ထားရမည့်အဖြစ် ခရီးသွားသော အခါ ငှက်များသည် အခြားဘာမျှမပါ၊မိမိအတောင်ပံအားဖြင့်သာ လိုရာပျံသန်း သွားလာသကဲ့သို့ မိမိပရိက္ခရာ ရှစ်ဖြာမျှဆောင်ကာ တာဝန်ပေါ့ပါးစွာ သွားလာရမည့်အဖြစ်ကို ဟောတော်မူ၏။ ပစ္စည်းများလျှင် ထာဝန်လေး၍ တရားကို ကောင်းစွာ အားမထုတ်ဖြစ်ရာ သလ္လဟုကဝုတ္ထိ အဖြစ်လည်း တရားအားထုတ်ရေး၌ လွန်စွာ လိုလားထိုက်သော အကျင့်တစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။

ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိသူ

ဣန္ဒြေဆိုသည်မှာ မျက်စိ, နား, နှာ, လျှာ, ကိုယ်, စိတ် ခြောက်မျိုးတည်း။ ထိုဣန္ဒြေများ ငြိမ်သက်အောင် ပြုရမည်ဆိုသည်မှာ ဣဋ္ဌာရုံနှင့် တွေ့သောအခါ ရာဂမဖြစ်ရအောင် အနိဋ္ဌာရုံနှင့် ကြုံတွေ့ရသောအခါ ဒေါသမဖြစ်ရအောင် စောင့်စည်းရခြင်းများပင်တည်း။ အာရုံတို့၌ ရာဂ ဒေါသစသည် ဖြစ်နေသောသူကား မငြိမ်မသက် လှုပ်ရှားပျံ့လွင့်လျက်ရှိသော ဣန္ဒြေရှိသူတည်း။ ဣတို့ကို မိမိအလိုသို့ ပါအောင် မဆွဲဆောင်နိုင်ပဲ မိမိက ဣန္ဒြေအကြိုက် လိုက်ပါနေသူသာ ဖြစ်၏။ ထိုသူမျိုးကား တရားအားထုတ်ရန် စိတ်ပါမည် မဟုတ်၊ အားထုတ်ပါသော်လည်း တရားပေါက်ရောက်ရန် မလွယ်ကူ၊ ဒေါသစသည် မဖြစ်ရန် စောင့်စည်းပိတ်ဆို့နေသူသာ မလှုပ်ရှား မပျံ့လွင့်သော ဣန္ဒြေရှိသူ ဣန္ဒြေတို့ကို မိမိအလိုပါအောင် ဆွဲဆောင်နိုင် အားရှိသူဖြစ်၍ မိမိက ဣန္ဒြေတို့ အလိုသို့ မလိုက်ပါရသူတည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသာ တရားအဆုံးထိ ပေါက်ရောက်နိုင်ပေသည်။ ဤ၌ ဣန္ဒြေတို့ကို ငြိမ်အောင် ပြုရမည့်အရေးမှာ ဘာဝနာအလုပ် တစ်ခုခုနှင့် ကင်း၍ကား မဖြစ်နိုင်ပေ၊ ဘာဝနာအလုပ် အားထုတ်နေခြင်းဖြင့်သာ ဣန္ဒြေတကယ် ငြိမ်သက်နိုင်သည်ဖြစ်ရာ ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိရမည်ဟူရာ၌ ဘာဝနာတစ်ခုခု ရှိနေရမည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

ပညာရှိသူ

လောကအလုပ်များ၌ ထိုအလုပ်ကို နားလည်ကျွမ်းကျင်မှု ရှိသူ လုပ်သင့်မလုပ်သင့်သော အချိန်ကာလ ဒေသ စသည်ကို နှိုင်းချိန်တတ်သူ, အကျိုးကို မြော်မြင်တတ်သူများသာ ထိုအလုပ်ကို ဖြစ်မြောက်အောင် ပြုလုပ်နိုင်၏၊ ထိုသို့ ကျွမ်းကျင်ချိန်ဆတတ်မှု အကျိုးကို မြော်မြင်တတ်မှု မရှိသူကား ထိုအလုပ်ကို မလုပ်နိုင်၊ လုပ်ပါသော်လည်း အကျိုးသက်ရောက် ပြီးမြောက်အောင် ပြုစွမ်းနိုင်မည့်သူ မဟုတ်ပေ။ ထို့အတူ ဓမ္မရေးရာ၌လည်း မိမိကျင့်ရမည့် အကျင့်ပဋိပတ်၌ သိနားလည်မှုရှိသူ အကျင့်မှန်, မမှန် နှိုင်းချိန်တတ်သူ အကျိုးကို မြော်မြင်ဆင်ခြင်တတ်သူများသာ ထိုပဋိပတ်ကို ပြုကျင့်နိုင်၏။ ထိုသို့ နားမလည် သူများကား ထိုအကျင့်ကို ကျင့်ရန် ဆန္ဒ ဝီရိယစသည် ထက်သန်လှမည် မဟုတ်၍ ပြုလုပ်မည်လည်းမဟုတ်၊ ပြုလုပ်ပါလည်း ထမြောက်မည်မဟုတ်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် မဂ်ဖိုလ်ရသည်အထိ ပညာဖြင့်သာ တစ်ဆက်တည်း သွားရမည့် ပဋိပတ်အရာ၌ ပညာကား လွန်စွာအရေးကြီးလှတော့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် မေတ္တာရှေ့သွား ဤအကျင့်များ၌ နိပကော=ပညာရှိသူ ဖြစ်ရမည်ဟု ညွှန်ကြားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

မကြမ်းတမ်း မရိုင်းပြသူ

ပဂဗ္ဘ-ကား ကိုယ်, နှုတ်, စိတ်ထား သုံးပါး ကြမ်းသူ ရိုင်းသူတည်း။ န ပဂဗ္ဘော အပ္ပဂဗ္ဘော=ကိုယ် နှုတ် စိတ်ထား မရိုင်းသော ယဉ်ကျေးသူတည်း။ ကာယ ပါဂဗ္ဘိယ (=ကိုယ်အမူအရာ၏ ရိုင်းစိုင်းမူ) ဝစီပါဂဗ္ဘိယ (=နှုတ်အမူအရာ၏ ရိုင်းစိုင်းမှု) မနောပါဂဗ္ဘိယ (=စိတ်ထားရိုင်းစိုင်းမှု)ဟု ပါဂဗ္ဘိယ (ရိုင်းစိုင်းသူ ဖြစ်ကြောင်း) သုံးမျိုးရှိရာ ထိုသုံးမျိုးမှ ကင်းသူကို အပ္ပဂဗ္ဘ (=မရိုင်းစိုင်းသူ ယဉ်ကျေးဖွယ်ရာရှိသူ)ဟု ဆို၏။

သံဃာ့အလယ်, ပရိသတ်အလယ်, ကြီးသူရှေ့ဝယ် ဒူးထောင်ပေါင်ကား ထိုင်ခြင်း, ကြီးသူတို့အား နေရာမပေးခြင်း, ငယ်သူတို့အား နေရာတားမြစ်ခြင်း, နေရာကောင်း ဆွမ်းကောင်းရရန် ကြီးသူများရှေ့ ကျော်တက်ခြင်း, ရွာအဝင် မထေရ်ကြီးတို့ရှေ့ကဝင်ခြင်း, ငယ်ရွယ်သူတို့နှင့် တို့လား ဆိတ်လား ကစားခြင်းစသော အမှုများကား ကိုယ်၏ရိုင်းစိုင်းမှု, မယဉ်ကျေးမှုများတည်း။

မထေရ်ကြီး၏ အခွင့်မရဘဲ တရားဟောခြင်း, အမေး မေးသော် မထေရ်ကြီးများကို မပန်ကြားဘဲဖြေခြင်း, ရွာထဲ၌ “ဟေ့ ဒကာမ…ဘာရှိသလဲ ယာဂုလား, ဆွမ်းလား, မုံ့လား, လှူမလား ယနေ့စားသောက်ရမလား” စသော ရဟန်းနှင့်မလျော်သောအပြောမျိုး ပြောခြင်း စသော အပြောအဆိုများကား နှုတ်၏ရိုင်းစိုင်းမှု မယဉ်ကျေးမှုများတည်း။

ကိုယ်, နှုတ်ဖြင့် မပြု မပြောစေကာမူ စိတ်၌ ကာမဝိတက် စသော မကောင်းသောအကြံမျိုး ကြံခြင်းမှာ စိတ်၏ရိုင်းစိုင်းမှု မယဉ်ကျေးမှုပင်တည်း။ ဤနည်းကိုမှီ၍ လူအများ၌လည်း လူအလိုက်ရိုင်းမှု ယဉ်ကျေးမှုကို သိသင့်သည်။ မေတ္တာသည် သဘာဝအားဖြင့် ယဉ်ကျေးနူးညံ့သော သဘောဖြစ်၍ ရိုင်းစိုင်းသောသူ၌ မတည်ပေ။ ယဉ်ကျေးသူသာ မေတ္တာ၏တည်ရာ ဖြစ်နိုင်၍ ဤ အပ္ပဂဗ္ဘ (=ယဉ်ကျေးသူ) ဖြစ်ရမည်ကို မေတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂအကျင့်အဖြစ် ညွှန်ကြားတော်မူခဲ့သည်။

---

လူတို့၌ မတွယ်တာသူ

လူအများ၌ မိဘ ခင်တွယ်လွန်းသူ ဆွေမျိုး ခင်တွယ်လွန်းသူများကား မိဘ ဆွေမျိုးများနှင့် မခွဲမခွာနိုင်၍ တစ်ရပ်တစ်ကျေးသို့ ပညာရေး, စီးပွားရေး, ကြီးပွားရေးအတွက် မခွာမထွက်နိုင်လျှင် ဆုတ်ယုတ်ဖို့ရာသာ ဖြစ်၏။ တိုးတက်ဖို့ မဖြစ်။ ရဟန်းများ၌လည်း လူဒကာ ဒကာမများအပေါ် တွယ်တာခြင်းသည် အကျိုးယုတ်ကြောင်း မတိုးတက် မကြီးပွားနိုင်ကြောင်းပင် ဖြစ်သည်။

ပစ္စည်း၌ မက်မောတွယ်တာသော ရဟန်းသည် ဒကာဒကာမများ၌ တွယ်တာတတ်၏။ မလျော်သောလူတို့နှင့် ရောနှောခြင်းဖြင့် ရောနှောဆက်ဆံတတ်၏။ လူက ပူဆွေးလျှင် မိမိပါ ရောနှောပူဆွေးခြင်း, လူက ဝမ်းသာသောအခါ မိမိပါ ဝမ်းသာခြင်း, ဒကာချမ်းသာလျှင် မိမိပါ ချမ်းသာ၍ ဒကာဆင်းရဲလျှင် မိမိပါ ဆင်းရဲခြင်း, လူ့ကိစ္စတို့၌ မိမိက ကြောင့်ကြစိုက်ခြင်းမျိုးတည်း။ ထို့ကြောင့် လမင်းနှင့်တူစွာ အမြဲအသစ် အာဂန္တု (=ဧည့်သည်)သဖွယ်ဖြစ်၍ ကိုယ်လည်းခွါ စိတ်လည်းခွါ၍ အိမ်သားအိမ်သူ လူများသို့ ချဉ်းကပ်ရမည့်အကြောင်း ဘုရားဆုံးမတော်မူ၏။

လ-သည် ကောင်းကင်၌သွားသည်ရှိသော် မည်သူနှင့်မျှ ပေါင်းသင်းခြင်း မပြု၊ မည်သူ့ကိုမျှ တွယ်တာခြင်း ချစ်ခင်ခြင်း မပြု၊ ထိုသို့မပြုခြင်းကြောင့် လူအများက မချစ်မမြတ်နိုးသည်ဟု မရှိ။ ထို့အတူ သင်တို့လည်း လနှင့်တူစွာ လူအများချစ်မြတ်နိုးမှု ခံယူလျက် လူအများသို့ ချဉ်းကပ်ကြလေဟု မိန့်ဆိုလိုရင်းဖြစ်သည်။ ဧည့်သည်ဟူသည် အိမ်ရှင်က ကျွေးလျှင်စား၍ အိမ်ရှင်တို့နှင့် ပေါင်းသင်းမှ သူတို့၏ကိစ္စတွေ ရွက်ဆောင်မှုမပြုပဲ ထွက်ခွာသွားသကဲ့သို့ အိမ်စဉ်လှည့်၍ ဒကာ ဒကာမတို့က လှူလျှင်ခံယူပြီး သူတို့နှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှု မပြုပဲ သူတို့ကိစ္စတွေကို ကြောင့်ကြမစိုက် မဆောင်ရွက်ပဲ ထွက်ခွာကြ-ဟု မိန့်ဆိုလိုရင်းဖြစ်သည်။

“ရဟန်းတို့...ဘယ်လိုရဟန်းမျိုးသည် လူဒကာ ဒကာမများသို့ ကပ်ရောက်ခြင်းငှါ ထိုက်သနည်း”ဟု မေးတော်မူသောအခါ “အရှင်မြတ်ဘုရားသာ ဟောတော်မူပါ” ဟု ရဟန်းများ လျှောက်၏။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က လက်တော်ကို ကောင်းကင်၌လှုပ်ပြတော်မူ၏။ ဤလက်သည် ကောင်းကင်၌ မငြိမကပ် မတွယ်သကဲ့သို့ အကြင်ရဟန်းသည် လူဒကာ ဒကာမများသို့ ချဉ်းကပ်သော် ထိုသူတို့၌ မငြိမတွယ်ဘဲ “ပစ္စည်းလိုသူများလည်း ရကြပါစေ ကောင်းမှုလိုသူများကလည်း ဒါနကောင်းမှု ပြုနိုင်ကြပါစေ”ဟု သဘောထား၏။ မိမိရရှိခြင်းကြောင့် ဝမ်းသာသလို သူတကာရသည်ကိုလည်း ဝမ်းမြောက်တတ်၏။ ထိုရဟန်းမျိုးသာ ဒကာ ဒကာမသို့ ချဉ်းကပ်ထိုက်ကြောင်း မိန့်တော်မူပြီးလျှင် ကဿပသည် ထိုကဲ့သို့ ရဟန်းမျိုးဖြစ်၍ ကဿပကဲ့သို့ ကျင့်ကြရမည့်အကြောင်းကို နိဒါနဝဂ္ဂ ကဿသံယုတ် (သံ၊၁၊၄၀၂)၌ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ဒကာ ဒကာမတို့၌ မက်မော တွယ်တာတတ်သော ရဟန်းကား တရား၌ ကြောင့်ကြစိုက်မည်မဟုတ်၊ ပစ္စည်းကိုသာ အလေးပြုနေတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့ မဖြစ်ရန် မေတ္တာရှေ့သွား အကျင့်များတွင် ဤအမျိုးတို့၌ မတွယ်တာသူအဖြစ်ကိုလည်း အကျင့်တစ်ခုအဖြစ်ဖြင့် ညွှန်ကြားတော်မူခဲ့သည်။

---

(၅၀) န စ ခုဒ္ဒမာစရေ ကိဉ္စိ,
ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျုံ၊
သုခိနောဝ ခေမိနော ဟောန္တု,
သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။

(၅၀) ယေန၊ အကြင်ဒုစရိုက်စု ယုတ်ညံ့သောအမှုကြောင့်။ ဝိညူ၊ ပညာရှိဖြစ်ကုန်သော။ ပရေ၊ သူတစ်ပါးတို့သည်။ ဥပဝဒေယျုံ၊ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ကုန်ရာ၏။ ခုဒ္ဒံ၊ ယုတ်ညံ့သော။ တံ၊ ထိုဒုစရိုက်မျိုးကို။ ကိဉ္စိ၊ အနည်းငယ်ကလေး အသေးအဖွဲမျှကိုပင်။ န အာစရေ၊ မပြုကျင့်ရာ။ သဗ္ဗသတ္တာ၊ သတ္တဝါမှန်သမျှတို့သည်။ သုခိနောဝါ၊ ကိုယ်၏ချမ်းသာခြင်း ရှိကုန်သည်လည်းကောင်း။ ခေမိနောဝါ၊ ဘေးရန်ကင်းဝေး အေးချမ်းသာယာခြင်းရှိကုန်သည်လည်းကောင်း။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သုခိတတ္တာဝါ၊ ချမ်းသာရွှင်ပျစိတ်ရှိကြကုန်သည်လည်း။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

စကားပြေ- ပညာရှိအများ သူတစ်ပါးတို့ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်မည့် ဒုစရိုက်စု ယုတ်ညံ့သောအမှုမျိုးကို အသေးအဖွဲ အနည်းငယ်မျှပင်ဖြစ်စေ မပြုကျင့်ပါလေနှင့်၊ (ထို့နောက် မေတ္တာပွားရမည်မှာ) သတ္တဝါမှန်သမျှ ကိုယ်ချမ်းသာကြပါစေ ဘေးရန်ကင်းဝေး အေးချမ်းသာယာကြပါစေ စိတ်လည်း ချမ်းသာကြပါစေ။

---

အကရဏီယနှင့် မေတ္တာပို့

“သက္ကော”စသည်ဖြင့် ကရဏိယ (=ပြုကျင့်ရမည့်) ဓမ္မများကို ညွှန်ကြားတော်မူပြီးနောက် “န စ ခုဒ္ဒမာစရေ ကိဉ္စိ”စသည်ဖြင့် အကရဏီယ (=မပြုသင့် မပြုထိုက်သော) ဓမ္မများကို ညွှန်ကြားတော်မူပြီးလျှင် ကျင့်ရန်မကျင့်ရန် တရားများ အပြည့်အစုံပြပြီးဖြစ်သောအခါ တစ်ဖန်ဆက်လက်၍ မေတ္တာဘာဝနာမှုပြုနည်းကို “သုခိနောဝ” စသည်ဖြင့် နည်းပေးတော်မူပြန်သည်။

---

အကရဏီယ၌ မှတ်ဖွယ်

သက္ကော-စသည်အရ စွမ်းနိုင်သူ၏အဖြစ် စသောအကျင့်များပြည့်စုံလျှင် မကောင်းမှု ပြုတော့မည်မဟုတ်ဟု ဆိုရန်ရှိသော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ကျင့်သူဖြစ်စေကာ “ဤအမှုကား မပြောပလောက်ပေ”ဟု ပြုမိမှားတတ်သည်လည်း ရှိတတ်ရာ ထိုကဲ့သို့ မဖြစ်ရန် သတိပေးခြင်းဖြစ်သည်။

ခုဒ္ဒ-သည် အငယ်, အနည်းငယ်, ကြမ်းကြုတ်သူ, နိမ့်ကျသူ, ယုတ်ညံ့သူ, ဆင်းရဲသူ စသောအနက်များကို အဘိဓာန်တို့၌ ပြဆိုရာ ဤ၌ အယုတ်အညံ့ဟောတည်း။ အယုတ်အညံ့သာမန်ဖြစ်သော်လည်း န အာစရေ၊ မကျင့်ရ ဟူသည်ကိုထောက်၍ ယုတ်ညံ့သောအကျင့်ဟု သိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာက “ယံတံ ကာယဝစီမနောဒုစ္စရိတံ ခုဒ္ဒံ လာမကန္တိ ဝုစ္စတိ” ဟုဆို၏။ ကိဉ္စိသဒ္ဒါ အပ္ပက (=အနည်းငယ်) အနက်ဟော။ ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသောအပြစ်ကြီးများကို မဆိုထားနှင့် အဏုမြူမျှ အနည်းငယ် အသေးအဖွဲ အကုသိုလ်များကိုပင် မပြုရဟု ဆိုလို၏။

ထိုအကုသိုလ်မှု ပြုကျင့်ရာ၌ မျက်မှောက်ရရှိမည့်အပြစ်ကိုပြလို၍ “ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျုံ (=၎င်းပြစ်မှုအတွက် ပညာရှိများ သူတစ်ပါးတို့ ကဲ့ရဲ့ဖွယ်ဖြစ်ရာသည်)”ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ဤ၌ ပညာမဲ့သူများကား ပမာဏမဟုတ်၊ ထိုသူမျိုးကား အပြစ်မရှိသည်ကို အပြစ်ဟု လုပ်တတ်၏။ အပြစ်နည်းသောအမှုကို ကြီးကျယ်သောပြစ်မှု ပြုလုပ်ပြောဆိုတတ်၏။ ပညာရှိများသာ ပမာဏဖြစ်၏။ ပညာရှိတို့မည်သည်မှာ သေချာစွာ သက်ဝင်စိစစ်၍ တကယ်ကဲ့ရဲ့ထိုက်သူကိုမှ ကဲ့ရဲ့၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ တကယ်မှန်မှ ချီးမွမ်းလေ့ရှိကြ၏။ ထိုသို့ ပညာရှိများသာ ပမာဏဖြစ်၍ ပညာရှိတို့ ကဲ့ရဲ့ဖွယ်အမှုကို မပြုရဟု ဟောတော်မူသည်။

---

မေတ္တာပို့၌ သိမှတ်ဖွယ်

“သက္ကော ဥဇု” စသော ဆိုခဲ့ပြီး နှစ်ဂါထာခွဲတို့ဖြင့် မေတ္တာဘာဝနာ၏ရှေ့အဖို့၌ ဖြည့်ကျင့်ထားရမည့် မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ (=မေတ္တာ၏ရှေ့အဖို့က ကျင့်ရမည့်အကျင့်များ) ကိုပြခဲ့၏။ ၎င်းတို့ကိုပင် ကမ္မဋ္ဌာနပစာရ (=မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း၏ ဥပစာရ) ဟုလည်း ဆိုရ၏။ အိမ်၏ဥပစာဆိုလျှင် အိမ်၏အနီးအပါးအရပ်ဟု သိရသကဲ့သို့ မေတ္တာဘာဝနာမပြုမီ မေတ္တာ၏ရှေ့အနီးမှာဖြစ်သောအကျင့်များဖြစ်၍ မေတ္တာဘာဝနာ၏ဥပစာဟု ဆို၏။

ထိုဥပစာကိုပြပြီး၍ ရဟန်းတို့၏ ရုက္ခစိုးနတ်များဘေးရန်ကို ပယ်ရှားရန် ပရိတ်အရံအတားအလိုငှါ၎င်း ဝိပဿနာ၏အခြေခံ မေတ္တာဈာန်ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုးငှါ၎င်း မေတ္တာဘာဝနာ ပြုပုံပြုနည်းကို “သုခိနောဝါ” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။

သုခံ ဧတေသံ အတ္ထိတိ သုခိနော ချမ်းသာရှိသူများဖြစ်သောကြောင့် သုခီတို့မည်၏။ ဤအနက်ဖြင့် သုခ-အရ ကိုယ်ချမ်းသာ စိတ်ချမ်းသာ နှစ်မျိုးလုံးနှင့်ဆိုင်သော်လည်း သုခိတတ္တ-ဟု စိတ်ချမ်းသာမှုရှိခြင်းကို ဆိုဦးမည်ဖြစ်၍ ကိုယ်၏ချမ်းသာခြင်းကိုသာ ယူရတော့သည်။

သုခံ သဉ္ဇာတံ အဿာတိ သုခိတော=ဖြစ်သောချမ်းသာရှိသောစိတ်တည်း။ သုခိတော အတ္တာ ဧတေသန္တိ သုခိတတ္တာ=ဖြစ်သောချမ်းသာရှိသော စိတ်ရှိသူများ။ ခေမသဒ္ဒါ ဘေးရန်မရှိခြင်း အေးချမ်းခြင်းဟော။ ကိုယ်စိတ်ချမ်းသာခြင်းကြောင့် အေးချမ်းသည်၊ ဘေးရန်ခပ်သိမ်းအေးငြိမ်းခြင်းကြောင့် အေးချမ်းသာယာသည်။ ခေမံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ခေမိနော=အေးချမ်းခြင်းရှိသူများတည်း။

ဤ“သုခိနောဝါ”စသော စကားကို ဘာကြောင့်ဆိုသနည်း၊ မေတ္တာပွားပုံကို ပြခြင်းငှါဆိုသည်၊ မေတ္တာကို “သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိနော ဟောန္တု=သတ္တဝါမှန်သမျှ ကိုယ်ချမ်းသာကြပါစေ။ ခေမိနော ဟောန္တု=အေးချမ်းသာယာကြပါစေ။ သုခိတတ္တာ ဟောန္တု =စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ”။ ဤသို့ ပွားများအပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

---

မစောဒနာသင့်

“ပညာရှိများကဲ့ရဲ့မည့်အမှုမှန်လျှင် အနည်းငယ်မျှပင်ဖြစ်စေ မပြုရ”ဟူသော စကား၏အခြားမဲ့၌ “သတ္တဝါမှန်သမျှ ချမ်းသာကြပါစေ”စသော စကားကို ဟောခဲ့၏။ မေတ္တာကို ဤသို့ ပွားများရမည် စသော စကားမျိုးမပါ၍ အနုသန္ဓေမစပ်သကဲ့သို့ မရှိပါလောဟု ဆိုရန်ရှိ၏။ မြတ်စွာဘုရားတရားတော်ကား သိနားလည်သူတို့အတွက် ဖြစ်၏။ ထိုသို့သိနားလည်တတ်သူများကား “သုခိနောဝါ”စသည်ဖြင့်၎င်း “ယေကေစိ”စသည်ဖြင့်၎င်း ဟောသောတရားကို ကြားရလျှင် မေတ္တာပွားပုံ နည်းပေးသည်ဟု နားလည်သွားသည်သာ။

တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းအရာကို ပြောဆိုရေးသားပြီး အဆုံး၌ အားလုံးချမ်းသာပါစေဟု အဆုံးသတ်လျှင် ထိုစကားမှာ ထိုသူ၏ဆုတောင်းဖြစ်သကဲ့သို့ ဤ၌မြတ်စွာဘုရားက မေတ္တာပို့ခြင်းဟု မှတ်ယူဖွယ် မရှိလော၊ ဤသို့လည်း ဆိုချင်ကြပြန်သည်။ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟက (=တရားနာသူရဟန်းတို့အတွက် ဟောကြားနေသော ဒေသနာအဖြစ် ထင်ရှား၍ ထိုရဟန်းများကလည်း မိမိတို့ကျင့်ဖို့အတွက် ဟောသည်၏အဖြစ်ကို သိနားလည်ခဲ့ရာ ထိုသို့လည်း ယူဆရန် မသင့်။

ထိုအချက်မှာ “မာတာ ယထာ နိယံပုတ္တမာယုသာ” စသည်ဖြင့် မိခင်သည် မိမိ၏တစ်ဦးတည်းသောသားကို စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ မေတ္တာပွားရမည်စသော နောက်ဟောကြားတိုက်တွန်းမည့် စကားတို့ကိုလည်း ထောက်ထားသိနိုင်သည်ဖြစ်ရာ မစောဒနာသင့်ပဲ စောဒနာခြင်းသာတည်း။

---

(၅၁) ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ,
တသာ ဝါ ထာဝရာ ဝနဝသေသာ၊
ဒီဃာ ဝါ ယေဝ မဟန္တာ,
မဇ္ဈိမာ ရဿကာ အဏုကထူလာ။

(၅၂) ဒိဋ္ဌာ ဝါ ယေဝ အဒိဋ္ဌာ, ယေ ဝ
ဒူရေ ဝသန္တိ အဝိဒူရေ၊
ဘူတာ ဝ သမ္ဘဝေသီ ဝ,
သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။

(၅၁-၅၂) အနဝသေသာ၊ ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ အလုံးစုံကုန်သော။ ယေ တသာ ဝါ၊ အကြင် ထိတ်လန့်တတ်သော ပုထုဇဉ် သေက္ခတို့သည် လည်းကောင်း။ ယေ ထာဝရာ ဝါ၊ အကြင် မထိတ်မလန့် တည်တံ့ခိုင်မြဲသော ရဟန္တာတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ ဒီဃာ ဝါ၊ အကြင်ခန္ဓာရှည်လျား သတ္တဝါများတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ မဟန္တာ ဝါ၊ အကြင် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမား သတ္တဝါများတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ မဇ္ဈိမာ ဝါ၊ အကြင် မတိုမရှည် မကြီးမငယ် အရွယ်အလတ်စား သတ္တဝါများတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ ရဿကာ ဝါ၊ အကြင် ပုကွနိမ့်တို ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော သတ္တဝါများတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ အဏုကာ ဝါ၊ အကြင် သေးငယ်မှုံမွှား သတ္တဝါများတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ ထူလာ ဝါ၊ အကြင် ဝိုင်းစက်ဆူဖြိုး သတ္တဝါမျိုးတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ ဒိဋ္ဌာ ဝါ၊ အကြင် မြင်ဖူးသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ အဒိဋ္ဌာ ဝါ၊ အကြင် မမြင်ဖူးသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ ဒူရေ ဝသန္တိ၊ အကြင် အဝေးအရပ်၌ နေကြသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ အဝိဒူရေ ဝသန္တိ၊ အကြင် အနီးအရပ်၌ နေကြသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ ဘူတာ ဝါ၊ အကြင် နောင်မဖြစ်ရ ဖြစ်ပြီးသား ဖြစ်ကြသော ရဟန္တာတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ သမ္ဘဝေသီ ဝါ၊ နောင်ဖြစ်ရမည့်ဘဝကိုရှာ အကြင် ပုထုဇဉ်သေက္ခ သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ယေ ကေစိ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ပါဏဘူတာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ ဣမေပိ သဗ္ဗသတ္တာ၊ ဤအလုံးစုံကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ သုခိတတ္တာ၊ ချမ်းသာအေးမြ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ရှိကြကုန်သည်။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

စကားပြေ- အလုံးစုံသော ထိတ်လန့်တတ်သော ပုထုဇဉ်သေက္ခများ, မထိတ်လန့်တတ်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်များ, ကိုယ်ခန္ဓာရှည်လျားသော သတ္တဝါများ, ကိုယ်ခန္ဓာကြီးမားသော သတ္တဝါများ, ကိုယ်ခန္ဓာ အလတ်စားသတ္တဝါများ, ပုကွနိမ့်တိုကိုယ်ရှိသော သတ္တဝါများ, သေးငယ်မှုံမွှားသော သတ္တဝါများ, ဆူဖြိုးဝိုင်းဝန်းသော သတ္တဝါများ, မြင်ဖူးသော သတ္တဝါများ, မမြင်ဖူးသော သတ္တဝါများ, အဝေး၌နေသော သတ္တဝါများ, အနီး၌နေသော သတ္တဝါများ, နောင် မဖြစ်ကြမည့် ဖြစ်ပြီး ဖြစ်ရသော ရဟန္တာများ, နောင်ဘဝသစ်ရှာမှီးတတ်သော သေက္ခပုထုဇဉ်များ, လောကရှိ ဤသတ္တဝါအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာကြပါစေ။

---

မေတ္တာပွားပုံအကျယ်

“သုခိနောဝါ”စသည်ဖြင့် သတ္တဝါအားလုံးပေါင်းရုံးကာ မေတ္တာပွားပုံအကျဉ်းချုပ်ကို ပြတော်မူပြီးနောက် ထိုသတ္တဝါတွေကို “တထာပရ”စသည်ဖြင့် အလီလီခွဲကာ မေတ္တာပွားပုံအကျယ်ကို “ယေ ကေစိ ပါဏဘူတာ”စသည်ဖြင့် ညွှန်ကြားတော်မူပြန်သည်။ တစ်မျိုးဆိုရသော် သတ္တဝါများ၏ စိတ်မှာ အာရုံအမျိုးမျိုး အစားစားတွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့ရာ စစချင်း အာရုံတစ်ခုထဲ၌ စွဲမြဲစွာ မတည်နိုင်သေး။ အာရုံအများအပြားကို ရှူပွားရန် ပေးထားသော် ထိုအာရုံများသို့ အစဉ်လိုက်ကာလိုက်ကာ နေရခြင်းဖြင့် တရွေ့ရွေ့ တိုးတက်စွဲမြဲတည်တံ့နိုင်၏။ ထို့ကြောင့် တသ, ထာဝရ စသော အာရုံအမျိုးမျိုး၌ လိုက်ကာလိုက်ကာ စိတ်ကောင်းစွာတည်စေခြင်းအကျိုးငှါ မေတ္တာပွားပုံအကျယ်ကို မိန့်ဆိုတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။

တစ်မျိုးဆိုဖွယ်ရှိသေးသည်၊ စိတ်မည်သည်မှာ ထင်ရှားရာထင်ရှားရာ အာရုံ၌သာ လွယ်ကူစွာတည်နေနိုင်တတ်သည်။ ထို့ကြောင့် တရားနာနေသူရဟန်းများအဖို့ ထင်ရှားရာရာအာရုံ၌ ကောင်းစွာတည်စေရန် (=သမာဓိဖြစ်ရန်) တသ, ထာဝရ စသည့် မေတ္တာ၏အာရုံအမျိုးမျိုးကိုပြတတ်သော “ယေ ကေစိ ပါဏဘူတာ”စသော ဂါထာနှစ်ရပ်ကို မိန့်ဆိုတော်မူသည်။

---

အနက်ပေးဟန်

[“ယေ ကေစိ ပါဏဘူတ” စသည်၌ ယေ ကေစိကား အနဝသေသ (=အကြွင်းမဲ့ အလုံးစုံ) အနက်ဟော။ အလုံးစုံကိုလည်း “အနိယမ”အားဖြင့် ဟောရာ ၎င်း၏ နိယမကား သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ၌ သဗ္ဗသတ္တာတည်း။ တသာဝါ ထာဝရာဝါ-စသည်ကား ယေ ကေစိအရ သတ္တဝါများတည်း။ မှန်၏၊ “ယေ ကေစိ ပါဏဘူတာကား အနိယမသာမညဖြစ်၍ တသာဝါ ထာဝရာဝါ စသည်ကား ထိုအနိယမသာမည၏ အရဖြစ်သော အနိယမဝိသေသများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယေ ကေစိ၊ ကုန်သော။ ပါဏဘူတာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ ယေ တသာဝါ၊ တို့သည်၎င်း။ ပ။ ယေ သမ္ဘဝေသီဝါ၊ တို့သည်၎င်း။ အတ္ထိ၊ ၏။ ဣမေပိ သဗ္ဗသတ္တာ၊ တို့သည်၊ သုခိတတ္တာ၊ ကုန်သည်။ ဘဝန္တု၊ ကုန်သတည်း။ ဤသို့သော်လည်း စပ်၊ သို့မဟုတ် ဂါထာ၌ အနက်ပေးခဲ့သည့်အတိုင်း တသာဝါ စသည်မှစတင်အနက်ပေးကာ ယေ ကေစိ ကိုပြန်စပ်၊ သို့မဟုတ် တသာဝါ-ထိတ်လန့်တတ်သော သတ္တဝါတို့၎င်း။ ပ။ သမ္ဘဝေသီဝါ၊ တို့၎င်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ ယေကေစိ၊ ကုန်သော။ ပါဏဘူတာ၊ တို့သည်။ အတ္ထိ ဣမေပိ သဗ္ဗသတ္တာ စသည်ဖြင့်သော်လည်းစပ်။ ဤသို့သုံးမျိုးစပ်နိုင်သည့်အဖြစ်ကို “ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ တသာဝါ ထာဝရာဝါ၊ အနဝသေသာ၊ ဣမေပိ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ”ဟူသော အဋ္ဌကထာယောဇနာပြဖြင့် သိရသည်။]

---

ပါဏဘူတာအရ

ပါဏဘူတာ နှစ်ပုဒ်လုံး သတ္တဝါဟောဖြစ်၍၎င်း နှစ်ပုဒ်၌ အနက်ထူးမရှိ။ ထို့ကြောင့် “ပါဏာ ဧဝ ဘူတာ=ပါဏသည်ပင် ဘူတမည်သည်”ဟု ဆို၏။ “ပါဏန္တီတိ ပါဏာ=အသက်ရှူတတ်သောကြောင့် ပါဏမည်ကုန်၏”ဟု လုပ်၍ အဿာသပဿာသနှင့် စပ်သော ပဉ္စဝေါကာရသတ္တဝါကောက်ရန်၎င်း၊ “ဘဝန္တိတိ ဘူတာ=ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဘူတမည်ကုန်၏”ဟု လုပ်၍ ဧကဝေါကာရ စတုဝေါကာရသတ္တဝါကောက်ရန်၎င်း အဋ္ဌကထာ၌ ပါဏနှင့် ထူးခြားအောင် ပြုလုပ်၍ တစ်နည်းဖွင့်ပြန်၏။ ပါဏအရ အဿာသပဿာသနှင့် စပ်သော ပဉ္စဝေါကာရဟုဆိုရာ၌ ဆိုဖွယ်ရှိလာ၏။ အကြောင်းမှာ ရူပါဝစရတို့ကား အဿာသပဿာသ မရှိသောသတ္တဝါများတွင် ပါဝင်လျက်ရှိသောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် ပါဏအရ ကာမာဝစရ၊ ဘူတအရ ရူပ, အရူပတို့ကို ကောက်သော် ပို၍ရှင်းလင်းဖွယ်ရှိ၏။

အဋ္ဌကထာအဆို၌ သင့်တင့်အောင်လည်း ဤသို့ကြံသင့်သေး၏။ အာယတ္တပဋိဗဒ္ဓစသည်၌ စပ်သည်ဟူသည်မှာ ဖြစ်နေရှိနေမှမဟုတ်။ အကြောင်းအကျိုးအဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ခြင်းကိုလည်း စပ်သည်ဟုပင် ဆိုရ၏။ အသညသတ်, အရူပတို့မှာ အဿာသပဿာသဈာန်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခွင့်မရှိ၍ အဿာသပဿာသနှင့် မစပ်ဟု ဆိုရ၏။ ရူပါဝစရတို့မှာ အဿာသပဿာသ ဈာန်လေးပါးကြောင့် ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အဿာသပဿာသ နှင့်စပ်နေသည်ဟု ဆိုရသည်။ ဤအလို အဿာသပဿာသပဋိဗဒ္ဓေ-၌ အဿာသပဿာသ အရ ထွက်သက်ဝင်သက်ကို၎င်း, ဈာန်ကို၎င်း နှစ်မျိုးလုံးယူရတော့သည်။ သို့ဖြစ်လျှင် အဿာသပဿာသ ဈာန်မှတစ်ပါး အခြားဈာန်ကြောင့် ဖြစ်သောဗြဟ္မာများနှင့် “ပါဏန္တီတိ ပါဏာ” ဟူသော ဝစနတ္ထကို ဘယ်သို့ဆိုမည်နည်း။ အားလုံးအတွက် ရုဠှီအဖြစ်သာ ဆိုဖွယ်ရှိတော့သည်။

ထို့ပြင် “သဉ္စန္တိတိ သတ္တာ၊ ပါဏန္တီတိ ပါဏာ”ဟူသော စကားတို့အရ ငြိကပ်တပ်မက်တတ်သော ပုထုဇဉ်သတ္တဝါနှင့် အသက်ရှူရှိုက်သော ပဉ္စဝေါကာရသတ္တဝါတို့ကို ကောက်ယူနိုင်ရာ အဋ္ဌကထာတို့၌ ရာဂကင်းသောရဟန္တာ အသက်မရှူရှိုက်တတ်သော ရူပါရူပသတ္တဝါ၌လည်း ဖြစ်ရသော သတ္တပါဏတို့ကို ရုဠှီ သဒ္ဒါအဖြစ်ဆို၏။ ထန်းရွက်မှတစ်ပါး အခြားဖျာ, ယပ် စသည်တို့၌လည်း ဖြစ်သော တာလဝဏ္ဋကို ရုဠှီဟုဆိုသကဲ့သို့တည်း။

ဤ၌လည်း အသက်ရှူတတ်သော ကာမာဝစရမှတစ်ပါး အသက်မရှူသော ရူပ၌လည်း ဖြစ်သော ဤပါဏကို ရုဠှီအဖြစ်ယူမှ အဋ္ဌကထာအဆိုမှာ အပြစ်လွှတ်ပေမည်။ သို့သော် ပါဏ-အရ ကာမသတ္တဝါ, ဘူတ-အရ ကျန်သတ္တဝါကို ယူသောနည်းလောက် မရှင်းလင်း မချောပြေတတ်။

---

တသ စသော သတ္တဝါများ

“တသန္တိတိ တသာ=ထိတ်လန့်တတ်သောကြောင့်...တသမည်၏” အရ တသဟူသည်မှာ တဏှာမကင်းသေး၍ ကြောက်တတ်လန့်တတ်သော ပုထုဇဉ်သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်များတည်း။ “တိဋ္ဌန္တီတိ ထာဝရာ=မကြောက်မလန့် မလှုပ်ရှားပဲ မြဲမြံတည်တံ့သောကြောင့် ထာဝရမည်၏” အရ တဏှာကိုပယ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိကြသော ရဟန္တာတို့ကို ထာဝရဆိုသည်။ ဒီဃမှာ ကိုယ်အနေအထားရှည်လျားသော မြွေ နဂါး ငါး ဖွတ် စသော သတ္တဝါများတည်း။ မဟန္တ-ကား ကြီးသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိသော ငါး လိပ်စသော ရေသတ္တဝါ, ဆင်စသော ကုန်းသတ္တဝါ, ရာဟုစသော နတ်များပင်ဖြစ်သည်။ မြင်း, နွား, ကျွဲ, ဝက် စသော ကိုယ်နေအလတ်စားရှိသော သတ္တဝါများကို မဇ္ဈိမ-ဆို၏၊ ရဿ-ပုတိုသော သတ္တဝါဆိုသည်မှာ ထိုထိုသတ္တဝါအမျိုးမျိုးတို့၌ ဒီဃ မဇ္ဈိမတို့ထက်အောက်ကျ သေးငယ်သော သတ္တဝါပေတည်း။

အဏုက-ကား ပကတိမျက်စိအရာမဟုတ်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၏အရာဖြစ်သော အလွန်သေးငယ်မှုန်မွှားသော သတ္တဝါများဖြစ်၏။ သို့မဟုတ် မဟန္တ မဇ္ဈိမနှင့် ထူလာ မဇ္ဈိမတို့အောက် သေးငယ်သော ပမာဏရှိသော သတ္တဝါတို့ကိုယူ။ ထူလမှာ ဝိုင်းဝန်းသောကိုယ်ရှိသော ယောက်သွား, ခရု, လိပ် စသော သတ္တဝါမျိုးတည်း။ မိမိမျက်စိဖြင့် မြင်ဖူးသောသတ္တဝါကို ဒိဋ္ဌဆိုသည်၊ သမုဒ္ဒရာတစ်ဖက်, တောင်တစ်ဖက်, စကြဝဠာတစ်ဖက်စသည်၌ တည်သော မမြင်ဖူးသော သတ္တဝါတို့ကား အဒိဋ္ဌတို့တည်း။

ဝိဒူရ-ကို အတိဒူရ (=အလွန်ဝေးသော)ဟု အနက်ဆို၏။ ထို့ကြောင့် အဝိဒူရကို မနီးမဝေးဟု အနက်ပြန်၏။ ဤ၌ ဒူရ၏အပြန်ဖြစ်၍ အနီးသာအနက်ဆိုရသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိကိုယ်၌ရှိသောသတ္တဝါကို အဝိဒူရ ဟု၎င်း မိမိကိုယ်မှအပ၌ဖြစ်ကြသော သတ္တဝါတို့ကို ဒူရဟု၎င်း ဆိုရသည်၊ တစ်နည်း မိမိအိမ်ကျောင်းဥပစာအတွင်းအပြင်ဖြင့်၎င်း မိမိကျောင်း, ရွာဇနပုဒ်, ကျွန်းစကြဝဠာအတွင်းအပြင်အားဖြင့်၎င်း အဝိဒူရ-ဒူရ ခွဲရပြန်သည်။

ဘူတ-ဆိုသည်မှာ ဖြစ်ပြီးသားဖြစ်၍ နောင်ဖြစ်ရတော့မည်မဟုတ်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်များပင်တည်း။ သမ္ဘဝံ ဧသန္တိတိ သမ္ဘဝေသိနော နောင်ဘဝဖြစ်ရန် အကြောင်းကံကို ရှာလေ့ရှိသောကြောင့် သမ္ဘဝေသီမည်၏။ သံယောဇဉ်မကင်းသေးသောကြောင့် နောင်ဘဝအဆက်ကို ရှာတတ်သော ပုထုဇဉ်သေက္ခတို့ကို သမ္ဘဝေသီ-ဆိုသည်။ ဤ ဘူတ, သမ္ဘဝေသီကို ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် တစ်နည်းခွဲပြသေး၏။ အဏ္ဍဇ(=ဥ၌ဖြစ်သောသတ္တဝါ), ဇလာဗုဇ (=သားအိမ်၌ဖြစ်သောသတ္တဝါ) တို့မှာ အဥနှင့်သားအိမ်မှ မထွက်ရသေးမီ သမ္ဘဝေသီဆိုရ၏။ ဥ သားအိမ်မှု အပြင်ထွက်လာသောအခါမူ ဘူတတည်း။

သံသေဒဇ (=အညီအဟောက် အပွင့် အပွေး အခေါက်စသည်၌ဖြစ်သော သတ္တဝါ), ဩပပါတိက (=ကိုယ်ထင်ရှားဖြစ်သောသတ္တဝါ) တို့မှာ ပဌမစိတ္တက္ခဏ၌ သမ္ဘဝေသီဟု၎င်း, ဒုတိယစိတ္တက္ခဏမှစ၍နောက် ဘူတ-ဟု၎င်း ခွဲ။ အကြင်ဣရိယာပုထ်ဖြင့် ဖြစ်၏။ ထိုဣရိယာပုထ် မပြောင်းသေးသမျှ သမ္ဘဝေသီတည်း။ ပြောင်းသောအခါမှစ၍ ဘူတအဖြစ် ရောက်သည်ဟုလည်း တစ်နည်းခွဲလေ။

---

ဒုက်, တိက်

ဤဂါကာများအရ ဒုက်လေးဒုက် တိက်သုံးတိက်အားဖြင့် မေတ္တာပွားပုံ ခုနစ်မျိုးဖြစ်၏။

ဒုက်လေးဒုက်ကား (၁) တသ, ထာဝရဒုက်။ (၂) ဒိဋ္ဌာ, ဒိဋ္ဌဒုက်။ (၃) ဒူရ, သန္တိကဒုက်၊ (၄) ဘူတ, သမ္ဘဝေသီဒုက်တို့တည်း။

တိက်သုံးတိက်ကား (၁) ဒီဃ, ရသာ, မဇ္ဈိမတိက်။ (၂) မဟန္တ, အဏုက, မဇ္ဈိမတိုက်။ (၃) ထူလ, အဏုက, မဇ္ဈိမတိက်တို့တည်း။

ဤ ဒုက်, တိက်တို့အရ မေတ္တာဘာဝနာပွားပုံမှာ အဋ္ဌကထာတွဲစပ်ပြသော နည်းအတိုင်း “ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ” ကို၎င်း, “ဣမေပိ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ” ကို၎င်း၊ ဒုက်တိုင်း တိက်တိုင်းယှဉ်ကာ မေတ္တာဘာဝနာ ခုနစ်မျိုးကို ဖော်ထုတ်အပ်၏။

1. ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ ‘တသာ ဝါ ထာဝရာ ဝါ' ဣမေပိ သဗ္ဗသတ္တာ
   ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။
2.                                 "ဒိဋ္ဌာ ဝါ အဒိဋ္ဌာ ဝါ"                               ။
3.                                “ဒူရေ ဝါ သန္တိကေ ဝါ ဝသန္တ"                              ။
4.                                "ဘူတာ ဝါ သမ္ဘေဝေသီ ဝါ"                               ။
5.                                “ဒီဃာ ဝါ ရဿာ ဝါ မဇ္ဈိမာ ဝါ"                              ။
6.                                "မဟန္တာ ဝါ အဏုကာ ဝါ မဇ္ဈိမာ ဝါ"                    ။
7.                                "ထူလာ ဝါ အဏုကာ ဝါ မဇ္ဈိမာ ဝါ"                     ။

မြန်မာပြန်

1. ထိတ်လန့်တတ်သော ပုထုဇဉ်သေက္ခနှင့် မထိတ်လန့်တတ်သော ရဟန္တာ ဤပုဂ္ဂိုလ်အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာကြပါစေ။
2. မြင်ဖူးသောသတ္တဝါ မမြင်ဖူးသောသတ္တဝါ ဤသတ္တဝါအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာကြပါစေ။
3. အနီးအပါးရှိ သတ္တဝါ အဝေးနေသတ္တဝါ။
4. ဖြစ်ပြီး ရဟန္တာနှင့် ဖြစ်ရန်ကံကိုရှာနေသော ပုထုဇဉ်။
5. ကိုယ်ခန္ဓာရှည်သောသတ္တဝါ တိုသောသတ္တဝါ, မရှည်မတို အလတ်စားသတ္တဝါ။
6. ကိုယ်ခန္ဓာကြီးသောသတ္တဝါ, ငယ်သောသတ္တဝါ မကြီးမငယ် အရွယ်အလတ်စားသတ္တဝါ။
7. ကိုယ်ခန္ဓာပြည့်ဖြိုးဝိုင်းဝန်းသောသတ္တဝါ, ငယ်သောသတ္တဝါ အလတ်စားသတ္တဝါ, ဤသတ္တဝါအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာကြပါစေ။

မှတ်ချက်-ဆိုခဲ့ပြီး သုခိတတ္တာမှာ နောက်က သုခိနော ရှိနေ၍ အတ္တက စိတ်ကိုသာ ဟောရ၏။ ဤ၌ အတ္တကို ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးဟောယူ၍ သုခိတတ္ထာ-ချမ်းသာအေးမြ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးရှိကြကုန်သည်ဟု အနက်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤ၌ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာကြပါစေဟု မြန်မာပြန်သည်။

(၅၃) န ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ,
နာတိမညေထ ကတ္ထစိ န ကဉ္စိ,
ဗျာရောသနာ ပဋိဃသညာ,
နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ။

(၅၃) ပရော၊ တစ်ပါးသူတစ်ယောက်သည်။ ပရံ၊ သူတစ်ပါးဟူ အခြားသူ တစ်ယောက်ကို။ န နိကုဗ္ဗေထ၊ စဥ်းလဲသမှု လှည့်ပတ်ခြင်း မပြုပါစေလင့်။ ကတ္ထစိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်၌ (ဘယ်အရပ်မှာမဆို)။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ယောက်သော။ နံ၊ ထိုသူတစ်ပါးက။ နာတိမညေထ၊ မာန်ထောင်သမှု မထီမဲ့မြင် မပြုပါစေလင့်။ ဗျာရောသနာယ၊ ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် စော်ကားထိပါး နှိပ်စက်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း။ ပဋိဃသညာယ၊ ဒေါသစိတ်ဖြင့် လည်းကောင်း။ အညမညဿ၊ အချင်းချင်း (တစ်ယောက်သည် တစ်ယောက်) ၏။ ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲခြင်းကို။ န ဣစ္ဆေယျ၊ အလိုမရှိပါစေလင့်။

စကားပြေ-သူတစ်ယောက်သည် အခြားသူတစ်ယောက်ကို စဉ်းလဲလှည့်ပတ်မှု မပြုပါစေလင့်၊ ဘယ်အရပ်မှာမဆို ဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက် ယောက်ကိုမျှ မထီမဲ့မြင် မပြုပါစေလင့်။ ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် ထိပါးနှိပ်စက်ခြင်းဖြင့်၎င်း, ဒေါသစိတ်ဖြင့်၎င်း အချင်းချင်း တစ်ယောက်သည် တစ်ယောက်၏ ဆင်းရဲမှုကို အလိုမရှိပါစေလင့်။

---

မေတ္တာပို့တစ်မျိုး။

မေတ္တာဘာဝနာဟူသည် သတ္တဝါများ အပေါ်၌ ချမ်းသာသုခ ရရှိရေးအတွက် တောင့်တချက်ဖြင့်သာ ပွါးများရသည်မဟုတ်၊ အကျိုးမဲ့ဒုက္ခတို့ မကျမရောက်ဖို့အရေး တောင့်တသည်၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း ပွါးများရသည်သာ။ ထိုကြောင့် “သုခိနော” စသည်ဖြင့် သတ္တဝါတို့ ချမ်းသာရေး တောင့်တပွားများပုံကို ပြပြီးနောက် ယခုအခါ "န ပရော ပရံ" စသည်ဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ မကျမရောက်ရေး တောင့်တသော အားဖြင့် ပွါးများပုံကို ညွှန်ကြားတော်မူ ပြန်သည်။

---

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်။

[“န နိကုပ္ပထာတိ န ကောပေယျ န ဝဉ္စေယျ ဝါ” ဟူသောပရိတ်ဋီကာ အလို 'န နိကုဗ္ဗေထ'ရှိရမည်ဖြစ်၏။ အမျက်မထွက်ရမည့် အနက်မျိုးမှာ “ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည- နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ”ဟူသော စကားဖြင့်ပင် ပြီးနေ၍ မလိုတော့ဟု ဆိုသင့်သည်။ “န ဝဉ္စေယျ" အဖွင့်နှင့် "န နိကုဗ္ဗေထ" လည်း မဟပ်မိ။ “န နိကုဗ္ဗေထာတိ န ဝဉ္စေယျ” ဟူသော အဋ္ဌကထာအလိုလည်း မကျ။ နိ+ကရ-ဖြင့်ပြီးသော နိကတိမှာ စဉ်းလဲလှည့် ပတ်ခြင်းအနက်ကို ဟောသကဲ့သို့ နိ+ကရ-ဖြင့်ပင် ပြီးသော နိကုဗ္ဗေထလည်း စဉ်းလဲလှည့်ပတ်ခြင်း အနက်ကို ဟောသည်ဟု "န ဝဉ္စေယျ"ဖြင့် သိစေသည်။

အချို့အရာ၌ နိကတိနှင့် ဝဉ္စနာ ကွဲပြားပုံကို ပြ၏။ "ဝဉ္စနာဟူသည်"မှာ ထိုထိုအကြောင်း ဥပါယ်တို့ဖြင့် လှည့်ပတ်ခြင်းဖြစ်၍ "နိကတိ”ကားမှော် မန္တန် မျက်လှည့်အတတ်တို့ဖြင့် ရွှေမဟုတ်သည်ကို ရွှေစသည်ပြုလုပ် လှည့်ပတ်ခြင်းဟုဆို၏။ ဤ၌ကား နှစ်မျိုးလုံးပင် ဝဉ္စေယျ အရဖြစ်၏။ ထိုမျှမကသေး “တုလာကူဋ-ချိန်စဉ်းလဲ, ကံသကူဋ-ခွက်စဉ်းလဲ, မာနကူဋ-တင်းအခြင်စဉ်းလဲ” စသော ကူဋ အမျိုးမျိုးကိုလည်း ယူရသည်ပင်။ ဝဉ္စနာကို “အညထာဌိတဿ၊ တစ်မျိုးအနေအားဖြင့် တည်နေသော။ ဝတ္ထုနော၊ အရာဝတ္ထုကို။ အညထာရူပေန၊ တစ်ခြားတစ်မျိုးအသွင်ဟန်ဖြင့်။ ကထနာဒိနာ၊ ပြောဆိုခြင်း စသည်ဖြင့်။ အညမောဟောပ္ပါဒနေ၊ တစ်ပါးသူကို တွေဝေမှုဖြစ်အောင် ပြုခြင်း၌ဖြစ်၏” ဟုဖွင့်သော ထောမနိမိအရ ဤဝဉ္စေယျ၌ ဝဉ္စနာကိုလည်း ထိုသဘောအရ-အားလုံးလှည့်ပယ်မှုမှန်သမျှ ယူနိုင်တော့သည်။]

---

တောင့်တရခြင်း။

လှည့်ပတ်ခြင်း ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲခြင်းမှာ ထိုသူ့အပေါ် မေတ္တာမရှိခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ ထို့အတူ အလှည့်ပတ်ခံနေရသော သူကလည်း စိတ်ဆိုးတော့မည်ပင် ဖြစ်၏။ ဤသို့ဖြင့် နှစ်ဖက်လုံး မကောင်းကျိုးများ ဖြစ်ပွါးနိုင်၍ ဤမလှည့်ပတ်ပါစေနှင့် ဟူသော မေတ္တာကို ပွားရခြင်းဖြစ်သည်။

မာနထောင်ခြင်းသည်လည်း မေတ္တာမရှိသူအပေါ်၌သာ ဖြစ်၏။ မိမိ အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသူဖြစ်လျှင် ထိုသူ့အပေါ်မှာ စိတ်နူးညံ့နေရာ မာနဟု ရှိနိုင်မည်မဟုတ်။ ထို့ကြောင့် မာနသည် မေတ္တာကင်းခြင်း၏ အမှတ်အသားပင် ဖြစ်သည်။ မာန်ထောင်လွှားသူကို မြင်ရလျှင်ပင် အမြင်ကပ်ကြ၏။ ထို့ထက် မထီမဲ့မြင်ပြုခံရလျှင် အဘယ်မှာစိတ်မဆိုးပဲ ရှိအံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် မာနသည်လည်း မာန်ထောင်သူ မထီမဲ့မြင်ပြုခံရသူ နှစ်ဦးစလုံးအဖို့ မကောင်းကျိုး ဖြစ်ကြောင်းသာ ဖြစ်ရာ သတ္တဝါတို့အပေါ် စေတနာရှိသူတိုင်း ဤ “နာတိမညေထ” မထီမဲ့မြင် မပြုပါစေနှင့်ဟူသော တောင့်တချက် ပြုရမည်သာ။

[ဗျာရောသနာ ပဋိဃသညာ-ဟူရာဝယ် "နိန္ဒာဗျာရောသဥပါရမ္ဘဘယ” ဥပရိပဏ္ဏာသ (မ၊၃၊၁၂)၌ “ဗျာရောသ ကို ဃဋ္ဋန (=ထိပါးခြင်း) ဟု၎င်း အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ “ရောသေဟိ ရောသက” စသော ရောသကိုလည်း ဃဋ္ဋနဟုပင် ထိုထိုအဋ္ဌကထာတို့၌ ဖွင့်ကြ၏။ အချို့အရာ၌ ရောသကကို ကောဓဇနက (=အမျက်ဒေါသကို ဖြစ်စေတတ်သူ) ဟု ဖွင့်သည်ကို တွေ့ရ၏။

ရုသဓာတ်ကို ဟိံသာ (=ညှဉ်းဆဲခြင်း) ကောဓ (=အမျက်ထွက်ခြင်း)ဟု ဓာတ်ကျမ်းတို့၌ နှစ်နက်တွေ့ရသည်ဖြစ်ရာ ဟိံသာဟူသည် ဃဋ္ဋနပင်။ ဃဋ္ဋန-ထိပါးဆိုသည်မှာ ကိုယ်ဖြင့်ရိုက်နှက်မှု, နှုတ်ဖြင့် ဆဲရေးမှုစသော ညှဉ်းဆဲမှု စော်ကားနှိပ်စက်မှုပင် ဖြစ်သည်။ ကောဓဇနက-အမျက်ထွက်အောင်ပြုမှု ဆိုသည်မှာလည်း ထိုရိုက်နှက်မှု ဆဲရေးမှုစသော အမှုများပင်ဖြစ်၍ အနက်ကွဲသော်လည်း ဃဋ္ဋနနှင့် သဘောမကွဲ။ ထို့ကြောင့် “ဗျာရောသနာ” ဟူသည် ကိုယ်ဖြင့်ရိုက်နှက်မှုစသည် နှုတ်ဖြင့်ဆဲရေးမှု စသည်ဖြင့် ထိပါးစော်ကား နှိပ်စက်ခြင်းများပင်ဖြစ်သည်ဟုမှတ်။ “ဗျာရောသနာယ” ဟုဆိုလိုလျက် “သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော” “ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော” စသည်တို့၌ကဲ့သို့ ယ ကျေသည်။ “သုတ္တေ သုခုစ္စာရဏတ္ထမက္ခရလောပေါ” ဟူသော သဒ္ဒနီတိ (သုတ္တ၊ ၄၁)အရ ပါဠိ၌ သုခုစွာရဏအတွက် ယ-အကျေကို ဆိုသော်လည်း ဤ၌ ဆန်းဂိုဏ်း စောင့်ရှောက်ရာဟု ဆိုရသည်။ ပဋိဃသညာလည်း ထိုနည်းပင်၊ ပဋိဃသညာ၌ သညာကို ပဓာနပြုသဖြင့် ဒေါသစိတ်ကို ဆိုသည်ဟု သိအပ်၏။]

“ဗျာရောသနာ ပဋိဃသညာ”ကို “နာတိမညေထ” နှင့် စပ်တတ်၏။ အဋ္ဌကထာ၌ “နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ" နှင့်စပ်ရန်ဖွင့်သောကြောင့် ထိုအစပ်ကို သတိပြုသင့်သည်။ ဒေါသဟူ၍ ဖြစ်လာလျှင် မိမိအဖို့လည်း မကောင်း၊ ခံရသူအဖို့လည်း စိတ်ဆင်းရဲ ကိုယ်ဆင်းရဲအကြောင်း ပြန်လှန် ဒေါသဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါများ ကောင်းစားစေလိုသော စေတနာရှိသူတိုင်း ထိုဒေါသမျိုး မဖြစ်ရန်, ချစ်ချစ် ခင်ခင် ရှိကြရန် တောင့်တမည်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အချင်းချင်း၏ ဆင်းရဲမှုကို မပြုလိုကြစေလင့်ဟု မေတ္တာပြုရန် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။

---

(၅၄) မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ္တ
မာယုသာ ဧကပုတ္တမနုရက္ခေ၊
ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု,
မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။

(၅၄) မာတာ၊ မွေးသည့်မိခင် ကျေးဇူးရှင်သည်။ နိယံပုတ္တံ၊ မိမိရင်နှစ် သားရင်းဖြစ်သော။ ဧကပုတ္တံ၊ တစ်ဦးတည်းသော သားကို။ အာယုသာ၊ မိမိအသက်ဖြင့်သော်ပင်။ အနုရက္ခေ ယထာ၊ အစဉ်မကွာ ကွယ်ကာ စောင့်ရှောက်ဘိသကဲ့သို့။ ဧဝမ္ပိ၊ ဤအတူလည်း။ သဗ္ဗဘူတေသု၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၌။ အပရိမာဏံ၊ အတိုင်းအတာ ပမာဏမရှိသော။ မာနသံ၊ မေတ္တာစိတ်ကို။ ဘာဝယေ၊ အကြိမ်ကြိမ် အခါခါ ပွါးများရာ၏။

စကားပြေ-မွေးမိခင်သည် မိမိ၏ရင်သွေးဖြစ်သော တစ်ဦးတည်းသောသားကို မိမိအသက်နှင့်လဲ၍ပင် အစဉ်ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ဘိသကဲ့သို့ ထို့အတူ သတ္တဝါအလုံးစုံတို့၌ အတိုင်းအတာ ပမာဏမရှိသော မေတ္တာစိတ်ကို ပွါးများပါလေ။

---

မိခင်ပမာ မေတ္တာထား။

သတ္တဝါများအပေါ်၌ အကောင်းဆုံး အစွဲမြဲဆုံး ထားအပ်သော မေတ္တာကို ဤမေတ္တာ ဘာဝနာအရာ၌ အလိုရှိအပ်၏။ လောက၌ သားသမီးများအပေါ်၌ ထားအပ်သော မိခင်၏မေတ္တာမှာ အလွန်အကဲဆုံး မေတ္တာဖြစ်၍ ထို မိခင်၏ မေတ္တာမျိုး သတ္တဝါများအပေါ်မှာ ထားရမည့်အဖြစ်ကို “မာတာ ယထာ” စသည်ဖြင့် တိုက်တွန်းတော်မူသည်။

---

ဂါထာ၌ သိမှတ်ဖွယ်။

ဤ၌ မိမိကိုယ်တိုင် ကိုးလ, ဆယ်လ လွယ်ကာ မွေးလာခဲ့ရသောကြောင့်၎င်း, အမြဲ နီးနီးကပ်ကပ် ကိုယ်နှင့်မကွာ ယုယပိုက်ထွေး နို့ချိုတိုက်ကျွေးလျက် ပြုစုခဲ့ရသောကြောင့်၎င်း ဘခင်ထက် မိခင်၏မေတ္တာစိတ်က သာလွန်၏။ ထိုကြောင့် လွန်ကဲသော မေတ္တာကို ပမာပေးသောဤအရာ၌ မိခင်မေတ္တာကို ယူခြင်းဖြစ်သည်။ မွေးစားသော သားကိုလည်း မွေးစားမိခင်တို့မှာ အလွန်ချစ်တတ်၏။ သို့သော် မိမိကိုယ်တိုင် မွေးရသော ဩရသ=သားရှင်းကို ချစ်ခြင်းထက်တော့ မလွန်နိုင်။ သားရင်းကိုသာ လွန်ကဲစွာ ချစ်ရှာပေလိမ့်မည်။ ထိုကြောင့် နိယံ ပုတ္တံ=မိမိ သားရင်းဟု... အထူး“မ” ခဲ့သည်။

သားရင်းတွင်လည်း သားသမီးများသော မိခင်မှာ ချစ်စရာတွေ များနေသဖြင့် လွန်ကဲသောချစ်ခြင်းဟု ရှိနိုင်ဖို့ ခဲယဉ်းသည်။ တစ်ယောက်တည်းသော သားရှိသောမိခင်မှာ သားတစ်ယောက်တည်း အပေါ်တွင် စုပုံ၍ အသည်းနစ်အောင် ချစ်တတ်မြဲဖြစ်ရာ လွန်ကဲသောမေတ္တာကို ယူလိုသော ဤအရာ၌ ဧကပုတ္တ=တစ်ဦးတည်းသော သားအဖြစ်ကို ဆိုခဲ့သည်။

ဤမျှလောက် ချစ်အားပိုသည်ကို အာယုသာဖြင့် ပြ၏။ အသက်ဖြင့်ပင် စောင့်ရှောက်သည်ဆိုရာ၌ အသက်ကို စွန့်၍ပင် စောက်ရှောက်သည်ဟု ဆိုလို၏။ ဤ၌ အပိ-မပါသော်လည်း အပိ-အနက် ဖြစ်သင့်၏။ အသက်ဖြင့်သော်လည်း စောင့်ရှောက်သေး၏။ အခြားကိုယ်ခန္ဓာ ပစ္စည်းဥစ္စာဖြစ်မူ ဆိုဖွယ်ရာမရှိဟု သမ္ဘာဝနာကို ထွန်းပြ၏။ ထို့ကြောင့် “အယုသာ၊ မိမိအသက်ဖြင့် သော်ပင်”ဟု အနက်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအနက်မျိုး ယူစေလို၍ “အတ္တနော အာယုမ္ပိ စဇိတွာ”ဟု အာယုသာကို အဋ္ဌကထာ ဖွင့်သည်။

ပရိတ်ဋီကာ၌ “အာယုသာ ဇီဝိတေန သမံ ဇီဝိတဟေဟု ဝါ” ဟု ဖွင့်၏။ “ဇီဝိတေန သမံ”ဖြင့် အာယုသာကို အသက်နှင့် ထပ်တူဟု ပေးရမည်ဖြစ်၏။ အဓိပ္ပါယ်ရသော်လည်း “အတ္တနော အာယုမ္ပိ စဇိတွာ” ဟူသော အဋ္ဌကထာ အနက်ကို မမီ။ မိမိအသက်ကိုလည်း စွန့်၍ စောင့်ရှောက်သည် ဆိုသည်မှာ မိမိအသက်ထက်ပင် ပိုချစ်သည်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည် ဖြစ်ရာ ထိုအနက်သာ ပိုမိုလေးနက်သည်။ ဇီဝိတဟေတု ဝါ အရ အသက်ကြောင့်, အသက်ဟူသော အကြောင်းကြောင့်ဟူသော နောက် အနက်မှာ အဓိပ္ပါယ် မရလှပေ။

---

ဆိုလိုသော အဓိပ္ပါယ်။

တစ်ဦးတည်းသော မိမိရင်သွေးကို အသက်နှင့်လဲကာ ကွယ်ကာ စောင့်ရှောက်သော မိခင်၏ မေတ္တာမျိုးကို သတ္တဝါများအပေါ် ထားကာ မေတ္တာပွါးရမည်၊ ထိုသို့ ပွားသောအခါလည်း အချို့ကို အာရုံမပြုပဲ ချန်ထားခဲ့လျှင် အချို့သတ္တဝါအပေါ်သာ ရောက်၍ အတိုင်းအတာ အကန့်အသတ် (=ပရိမာဏ)ရှိသော မေတ္တာဟု ဆိုရ၏။ ထိုကဲ့သို့မဟုတ်ပဲ မည်သူ့ကိုမျှမချန်ထား အားလုံးအာရုံပြုကာ အားလုံးအပေါ်မှာ ရောက်သောမေတ္တာကို အပရိမာဏ (=အတိုင်းအရှည် အကန့်အသတ် မရှိသော) မေတ္တာဟု ဆိုသည်။ ထိုကဲ့သို့ အပရိမာဏ မေတ္တာမျိုး ပွားရမည်ကို အပရိမာဏံဖြင့် ပြသည်။ တစ်ယောက်တည်း အပေါ်မှာပင် ဤအရပ်သာ ပိုင်းပွားမည်၊ ဤအရပ်ကိုကား မပွားဟု ကိုယ်ခန္ဓာ၌ အပိုင်း အခြားထားပွားလျှင် အတိုင်းအရှည် အကန့်အသတ်ရှိနေသော မေတ္တာဖြစ်ပြန်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပဲ ထိုတစ်ယောက်အပေါ်မှာပင် ဘယ်အရပ် ဘယ်အပိုင်းကိုမျှ မချန်ထား အား လုံး အကြွင်းမဲ့အားဖြင့် ပွားလျှင် အပရိမာဏဟုပင် ဆိုရတော့သည်။ ထိုကြောင့် “အပရိမာဏသတ္တာရမ္မဏဝသေန ဝါ၊ အတိုင်းအတာ အကန့်အသတ်မရှိ သတ္တဝါအကုန်လျှင် အာရုံရှိသည်၏အစွမ်းဖြင့်၎င်း။ ဧကသ္မိံ သတ္တေ၊ သတ္တဝါတစ်ဦး၌ပင်၊ အနဝသေသဖရဏေန ဝါ၊ အကြွင်းမဲ့ ဖြန့်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်၎င်း” ဟု အပရိမာဏအရ အတိုင်းအတာ မရှိပုံကို အဋ္ဌကထာ ဖွင့်ဆိုသည်။

ဘာဝယေ-ကို ပုနပ္ပုနံ ဇနယေ ဝဍ္ဎယေ=အဖန်ဖန် ဖြစ်စေပွားစေရာ၏ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ ထိုအနက်အရ ပွားစေရာ၏ ဟုလည်း ပေးနိုင်၏။ မြန်မာ၌ “ဘာဝေတိ, ဘာဝေန္တော” စသော ထိုထိုအရာတို့၌ ပွါးစေသည်ကို ပွါးများသည်ဟုပင် အသုံးပြုလေ့ရှိ၏။ ဘာဝနာပွါးများသည် စသော ထိုအသုံးများအရ ဤ၌ ပွါးများရာ၏ဟုသာ အနက်ပြန်လိုက်သည်။

---

(၅၅) မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိ,
မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ၊
ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ,
အသမ္ဗာဓံ အဝေရမသပတ္တံ။

(၅၅) ဥဒ္ဓံ၊ အထက်လောက အရူပဘဝ၌ လည်းကောင်း၊ အဓော၊ အောက်ပြည်လောက ကာမဘဝ၌ လည်းကောင်း။ တိရိယံ၊ အလယ်လောက ရူပဘဝ၌ လည်းကောင်း။ သဗ္ဗလောကသ္မိံ၊ အလုံးစုံသောလောက၌။ အပရိမာဏံ၊ အတိုင်းအတာ ပမာဏမရှိသော။ မေတ္တံ၊ မေတ္တာနှင့် ယှဥ်သော။ မာနသံ၊ စိတ်ကို။ အသမ္ဗာဓံ၊ အပိုင်းအခြားကင်း ကျဥ်းမြောင်းခြင်း မရှိသည်ကို။ အဝေရံ၊ ဒေါသဟူဘိ အတွင်းရန်လည်းမရှိသည်ကို။ အသပတ္တံ၊ နှိပ်စက် ရန်မူ အပရန်သူလည်း မရှိသည်ကို။ (ကတွာ၊ ပြု၍။) ဘာဝယေ၊ ပွားများရာ၏

စကားပြေ-အထက် အရူပဘဝ, အောက် ကာမဘဝ, အလယ် ရူပဘဝ အလုံးစုံသောလောက၌ ပိုင်းခြား ကန့်သတ်ချက်မရှိသော မေတ္တာစိတ်ကို အပိုင်းအခြားကင်း ကျဉ်းမြောင်းခြင်း မရှိအောင်, ဒေါသဟူသော အတွင်းရန်မရှိအောင်, အပရန်သူလည်း မရှိအောင် ပွါးများပါလေ။

---

မေတ္တာကို ပွါးအောင်ပြုပုံ။

ဆိုခဲ့ပြီးဂါထာ၌ မေတ္တာကို အတိုင်းအရှည် အကန့်အသတ်မထား ပွားများရမည့်အဖြစ်ကို ဆိုခဲ့၏။ အတိုင်းအရှည်မရှိ ပွါးများရမည်ဆိုသည်မှာ အလုံးစုံနှံ့အောင် ပွါးများရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာကို လောကအနှံ့ဖြန့်ကာ ပွါးစေရပုံကို “မေတ္တဉ္စ” စသည်ဖြင့် ပြတော်မူသည်။

---

တစ်လောကလုံး။

ဤ၌ သဗ္ဗလောက အရကို သတ်မှတ်ပြလို၍ “ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယံ”ဟု ဆိုသည်။ ဥဒ္ဓံ-အရ အရူပဘုံ, အဓော-အရ ကာမဘုံ, တိရိယံ-အရ ရူပဘုံကို ယူရမည်ကို ဖွင့်ပြီးသော် တစ်နည်းအားဖြင့် ဥဒ္ဓံ-အရ အထက် ဘဝဂ်အထိ, အဓော-အရ အောက် အဝီစိအထိ, တိရိယံ-အရ ကျန် အလယ်ဒေသကို ယူရန် တစ်မျိုးဖွင့်ပြပြန်သည်။ မည်သည့်နည်းဖြင့် ယူသည်ဖြစ်စေ သဗ္ဗလောက ရသည်ချည်းဖြစ်၍ နှစ်မျိုးလုံး အသင့်ပင်။ ဗုဒ္ဓအရှင် ဟောတော်မူသော ကာလ၌ တရားနာသူ ရဟန်းတို့၌လည်း အမြင်နှစ်မျိုးပင် ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ သို့သော် သဗ္ဗလောကကို ဆိုလိုသည်ဟု နားလည်သည့် အရာတွင် အမြင်ထပ်တူသာ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။

---

အသမ္ဗာဓ။

အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ်ရှိသော နေရာကို သမ္မာဓ (=ကျဉ်းမြောင်းသည်)ဟု ဆို၏။ အပိုင်းအခြားပျက်မှ ကျယ်ဝန်းပြန့်ပွါးသည်။ ဤ၌ ရန်သူကို သီမာ (=အပိုင်းအခြား) ဆိုသည်။ မေတ္တာအရာ၌ ဤသူကား မိမိ ရန်သူဖြစ်သည်ဟု မေတ္တာမပွါး ချန်ထားခဲ့သော် ပိုင်းခြားကန့်သတ်ချက် ရှိနေ၍ ကျဉ်းမြောင်းလျက် ရှိ၏။ ဘိန္နသီမ (=အပိုင်းအခြားဖျက်သူ) ဖြစ်အောင် ရန်သူကိုပင် မချန်ထားပဲ ရန်သူ၌သော်လည်း မေတ္တာရောက်အောင် ပြုသော် အပိုင်းအခြားပျက်၍ ကျဉ်းမြောင်းခြင်းမရှိ မေတ္တာနယ် ကျယ်သွားသည်ကို အသမ္ဗာဓဆိုသည်။

တစ်မျိုးဆိုရသော် ဘာဝနာ မပြည့်စုံသေးခင် ဘုံလောကအနှံ့ မေတ္တာစိတ်ဖြန့်ပွားဖို့ မလွယ်သေးသော်လည်း ဘာဝနာ ပြည့်စုံ အားရှိလာသောအခါ မည်သည့် ဩကာသလောကမျှ မကျန်ရအောင် အနှံ့ဖြန့်ပွါးနိုင်လာသည်။ ဤသို့ ဘုံလောကအနှံ့ ဖြန့်ပွါးနိုင်လာသောအခါ မေတ္တာသည် အသမ္ဗာဓ ဖြစ်လာတော့သည်။ ဤစကားဖြင့် အသမ္ဗာဓ ဖြစ်ရန်မှာ ဘိန္နသီမ (=အပိုင်းအခြားပျက်အောင် ပြုနိုင်သူ)ဖြစ်၍ ဘာဝနာ အားကောင်းလာမှ ဖြစ်နိုင်ခွင့်ရှိရာ ဥပစာရဈာန် အပ္ပနာဈာန် ရရှိမှသာ ထိုသို့ ဖြစ်နိုင်၍ ထိုဈာန်ရသူများ၏ မေတ္တာကို အသမ္မာဓ ဟု ဆိုရကြောင်း သိပါလေ။

---

သီမာသမ္ဘေဒ။

ဤ၌ အပိုင်းအခြားပျက်ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆိုခွင့် ဆိုက်လာပြန်သောကြောင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်လာ မေတ္တာပွါးပုံ အစီအစဉ်အကျဉ်းချုပ်မျှကို ဆက်လက်ပြဦးမည်။ မေတ္တာဘာဝနာအရာ၌ မေတ္တာရှေးဦးစွာ မပွားအပ်သူ, ပွားအပ်သူ, လုံးဝမပွားအပ်သူများ ရှိရာ မချစ်အပ်သူ (=မုန်းသူ) ၌ မေတ္တာ 'စ’ မပွါးရ၊ ပွါးလျှင် ဒေါသဖြစ်လာတတ်၍ မေတ္တာဖြစ်ရန် ခက်ခဲ၏။ အလွန်ချစ်သူ၌ တဏှာပေမ ရှိနေရာ ထိုသူ၏ သုခ, ဒုက္ခအတွက် သောကစသည် ဖြစ်လာတတ်၍ မေတ္တာ ပွါးရေးမှာမလွယ်။ မမုန်းမချစ် အလတ်စား ပုဂ္ဂိုလ်၌ မိမိက ချစ်မြတ်နိုးမှု မရှိသောကြောင့် ချစ်မြတ်နိုးသူ အရာထားရန် အခက်တစ်ရပ်ပင်။ ရန်သူ၌ကား ဒေါသဖြစ်လာမည် ဖြစ်၍ စတင်ပွားရန် သာ၍မလွယ်သည်သာ။ ထို့ကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးတို့၌ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာမပွါးအပ်။

လိင်မတူသူများ၌ ရာဂဖြစ်တတ်ခြင်း သေသူ၌ပွါးလျှင် အပ္ပနာဈာန် ဥပစာရဈာန် မရနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထိုသူနှစ်မျိုးတို့၌ကား လုံးလုံးမပွားသင့်။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာပွါးလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “အဟံ သုခိတော ဟောမိ နိဒ္ဒုက္ခော=ငါချမ်းသာပါစေ ဆင်းရဲကင်းပါစေ” စသည်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ရှေးဦးစွာ ပွားအပ်၏။ မိမိကိုယ်ကို ပွါးခြင်းမှာ ဈာန်ရဖို့ကား မဖြစ်နိုင်။ သို့သော် ငါချမ်းသာချင်သလို, ငါမဆင်းရဲချင်သလို အခြားသတ္တဝါများလည်း ဆင်းရဲကင်းလို ချမ်းသာလိုကြသည်ဟု-မိမိကို သက်သေတင်ကာ တစ်ပါးသတ္တဝါတွေ အပေါ်မှာ အကျိုးလိုလားမှု, ချမ်းသာလိုလားမှု ဖြစ်လာတတ်၍ မိမိကိုယ်ကို စတင်ပွားရခြင်းဖြစ်သည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-ပ-၂၇)

ထို့နောက် မိမိချစ်ခင် လေးစားအပ်သော ဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်စသည်တို့၌ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သီလ, သုတဂုဏ် ချစ်ဖွယ်ပြောဆို ပြုမူခဲ့ပုံ စသော ချစ်မြတ်နိုးဖွယ် ကြည်ညိုဖွယ် ဂုဏ်များကို အောက်မေ့ပြီးလျှင် “ဧသ သပ္ပုရိသော သုခိတော ဟောတု နိဒ္ဒုက္ခော=ဤသူတော်ကောင်း ချမ်းသာပါစေ ဆင်းရဲကင်းပါစေ” စသည်ဖြင့် မေတ္တာပွါးရသည်။ ထိုသို့ မိမိအကျိုး လိုလား၍ လေးစားမြတ်နိုးသော ဆရာစသည်တို့၌ ပွါးအပ်သော မေတ္တာ အလေ့အလာများ အားရှိလာသောအခါ အလွန်ချစ်သော မိတ်ဆွေ မမုန်းမချစ် အလယ်အလတ်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ရန်သူများ၌ ပြောင်းကာ ပြောင်းကာ အစဉ်အတိုင်း ပွားသွားရသည်။ အလေ့အလာ ပွါးများ ထားအပ်ပြီးသော မေတ္တာသည် နောင်ရန်သူ၌ စိတ်ရောက်သောအခါပင် ရန်သူအဖြစ် မမြင်တော့ပဲ ပိယပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရောက်လာတော့သည်။

✺ လိင်မတူရာ၊ သေသူမှာ၊ မေတ္တာ မပွားနှင့်။
✺ မုန်းထားသသူ၊ လွန်ချစ်သူနှင့်၊ လယ်လူတဖြာ၊ ရန်သူမှာ၊ မေတ္တာ မ'စ'လင့်။
✺ မိမိ 'စ'ယူ၊ ချစ်သူ နောက်ဆို၊ ပို၍ ချစ်သူ၊ ကိုယ့်ရန်သူ၊ ပွားမူစဉ်တိုင်းသင့်။

ဤသို့ မေတ္တာကို ထပ်တလဲလဲ ပွားနေသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိနှင့် မိမိချစ်မြတ်နိုးသော ပိယပုဂ္ဂိုလ်, မမုန်းမချစ် အလယ် အလတ်စားပုဂ္ဂိုလ် ရန်သူဟူသော ဤလေးဦး၌ မေတ္တာစိတ် ညီတူညီမျှ မရှိသေးလျှင် သီမာ သမ္ဘေဒ (=အပိုင်းအခြား ပျက်ခြင်း) မဖြစ်သေး၊ ထိုလေးဦး၌ အကျိုးလိုလားသော မေတ္တာစိတ်ထား ညီတူညီမျှဖြစ်မှသာ သီမာသမ္ဘေဒ ဖြစ်၏။ “သီမာသမ္ဘေဒ”ဟူရာ၌ ရွာတို့၏အပိုင်းအခြားသည် တစ်ရွာနှင့် တစ်ရွာကို မရောစေပဲ သီးခြားကန့်သတ် တည်နေသကဲ့သို့ မိမိစသော လေးဦးမှာ ဘာဝနာ၏ ရှေ့အဖို့၌ မရောယှက်ပဲ သီးခြားအသွင် တည်နေသော အပိုင်းအခြား သီမများပင်ဖြစ်သည်၊ ဘာဝနာကြောင့် ထိုသူလေးဦး၌ … စိတ်တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်လာသောအခါ အပိုင်းအခြား ပျက်သွားပြီဟု ဆိုရတော့သည်။

ထိုအပိုင်းအခြား ပျက်ခြင်းလက္ခဏာကို ဤသို့ပြဆို၏။ ချစ်သူ ရန်သူ မမုန်းမချစ်သူ သုံးဦးသား မိမိနှင့်အတူ တစ်နေရာမှာ နေစဉ် သူခိုးများရောက်လာ၍ ရဟန်းတစ်ပါး ပေးရန်ဆိုလာ၏။ “ဘာကြောင့်လဲ” ဟု မေးသောအခါ သူ့ကိုသတ်၍ လည်ချောင်းသွေးဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ရန် ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြ၏။ ထိုအခါ ဘယ်သူ့ကိုယူဟု စိတ်အကြံဖြစ်လျှင် သီမာသမ္ဘေဒ မဖြစ်သေး၊ “ငါ့ကို ယူတော့ ဤသုံးဦးကို ထားခဲ့” ဟု ကြံလျှင်ပင် သီမာသမ္ဘေဒ မဖြစ်သေး၊ ဘာကြောင့်နည်း၊ တစ်ယောက်ယောက်ကို ယူစေခြင်းသည် ထိုသူများအကျိုး မလိုလားခြင်း ဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ လေးယောက်တွင် ဘယ်သူ့ကိုမျှ ပေးစရာ မမြင်သောအခါ လေးဦးလုံးအပေါ်မှာ ညီမျှသော စိတ်ထားဖြစ်နေပြီ။ ထိုအခါကား သီမာသမ္ဘေဒ (=အပိုင်းအခြားဖျက်မှု)ပြုပြီးဖြစ်နေသောအခါတည်း။

ထိုသို့ သီမာသမ္ဘေဒ ဖြစ်လျှင်ပင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် နိမိတ်ကို၎င်း ဥပစာရသမာဓိကို၎င်း ရတော့သည်။ ဤ၌ နိမိတ်ဆိုသော်လည်း ပထဝီကသိုဏ်း စသော ကမ္မဋ္ဌာန်းများကြောင့် ရအပ်သော ပဋိဘာဂနိမိတ်မျိုး ထင်သည်ကား မဟုတ်၊ ဆိုခဲ့ပြီး သီမာသမ္ဘေဒကိုပင် နီဝရဏကင်းကြောင်း ဥပစာရဈာန် ရကြောင်းဖြစ်၍ နိမိတ်နှင့်တူသောကြောင့် နိမိတ်ဟု ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ ထို နိမိတ်ကိုပင် အထပ်ထပ်အခါခါ လေ့လာပွားများ ခြင်းကြောင့် မကြာမီ အပ္ပနာဈာန်သို့ ဆိုက်ရောက်တော့သည်။

---

ရန်, ရန်သူမရှိ။

“အဝေရ”၌ ဝေရ-အမေတ္တာ၏အတွင်းရန် ဒေါသကို ဆို၏။ ထိုဒေါသမရှိသော မေတ္တာမျိုးဖြစ်အောင် ပွါးရမည်ဆိုလို၏။ မေတ္တာ၌ကား ဒေါသရှိသည်မဟုတ်၊ ဘာဝနာ၏အကြား အကြား၌ တစ်ခါတစ်ခါ ပေါ်လာသော ဝေရစေတနာ (=ဒေါသစိတ်) ကို မဖြစ်အောင် ပြုရမည်ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ မည့်သည့် ဘာဝနာမှု၌မဆို သမာဓိအား မကောင်းသေးခင် ရှေးယခင် ကြုံတွေ့ရဘူးသော အာရုံများမှာ ထင်လာတတ်မြဲဖြစ်၏။ တစ်ရံတစ်ခါ မိမိကို တစ်စုံတစ်ယောက်က အကျိုးမဲ့ပြုခဲ့သည်ကို၎င်း စော်ကားခဲ့ ထိပါးခဲ့သည်ကို၎င်း ယခုပင် အပြုခံနေရသည့်ပမာ ထင်လာတတ်၏။ ထိုအခါမျိုး၌ မခံမရပ်နိုင်အောင် ဒေါသစိတ် ပေါ်လာတတ်၏။ မေတ္တာကို ပွားနေစဉ် အခါလည်း အကြားအကြား၌ ဝေရစေတနာခေါ် ထိုဒေါသစိတ်မျိုး ဖြစ်လာသော် သဝေရ-ဒေါသစိတ်ရှိသော မေတ္တာဟု ဆိုရ၏။ အကြားအကြား၌ ထိုသို့ ဒေါသစိတ် ပေါ်မလာအောင် ဆက်စပ်သွားမှ အဝေရဖြစ်သည်၊ ဆိုလိုရင်းမှာ ထိုဝေရ စေတနာမျိုးမှာ သမာဓိ အားမကောင်းသေးမီသာ ဖြစ်လာတတ်၍ သမာဓိ အားကောင်းလာသော ဘာဝနာပြည့်စုံချိန်မှာ ဖြစ်လာတော့မည် မဟုတ်သောကြောင့် အဝေရဖြစ်အောင် ပွားရမည် ဆိုသောစကားဖြင့် သမာဓိ အားအကောင်းဆုံးဖြစ်သည်အထိ ပွားရမည်ကို ညွှန်ကြားသည်။ ထိုစကားဖြင့် အဝေရမှာ ဥပစာရဈာန် အပ္ပနာဈာန် မေတ္တာကို ပြဆိုခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ထိုကဲ့သို့ သတ္တဝါများအပေါ်၌ ဒေါသစိတ်မရှိ၊ မေတ္တာဓာတ်အား ကောင်းစွာ ထားနိုင်သူအား လူလည်းချစ် နတ်ဘီလူးတို့လည်း ချစ်အပ်သည်ဖြစ်ရာ ရန်သူမရှိတော့ပြီ။ ထို့ကြောင့် ဤမေတ္တာစိတ်ကို ရန်သူမရှိသည်အထိ အားရှိလာအောင် ပွားရမည်ဟုဆို၏။ ဤတွင် ပုဂ္ဂိုလ်၌ ရန်မရှိသည်ကို အသံပတ္တံ မာနသံ-စိတ်၌ ရန်မရှိသည်ဟု ဆိုသဖြင့် ဌာနျူ , ကာရဏူပစာဟုမှတ်။

---

မှတ်ချက်။

ဤ၌ “အသမ္ဗာဓံ၊ ကျဉ်းမြောင်းခြင်း မရှိသော။ အဝေရံ၊ ဒေါသဟူဘိ အတွင်းရန် မရှိသော။ အသပတ္တံ၊ အပရန်သူလည်း မရှိသော။ မေတ္တံ မာနသံ၊ မေတ္တာစိတ်ကို” ဟု ဝိသေသနအဖြစ်လည်း ပေးနိုင်၏။ အဋ္ဌကထာ၌ “ဧဝံ ဘာဝေ န္တောပိ စ တံ ယထာ အသမ္ဗာဓံ အဝေရံ အသပတ္တဉ္စ ဟောတိ၊တထာ သမ္ဗာဓဝေရသတ္တာနံ အဘာဝံ ကရောန္တော ဘာဝယေ” ဟု ဆိုသည့်အတိုင်း ကြိယာဝိသေသန အဖြစ် ကတွာ-ထည့်ကာ အနတ်ပေးခဲ့၏။

အကြင်အခြ င်းအရာဖြင့် အသမ္ဗာဓ စသည်ဖြစ်၏။ ထိုအခြင်းအရာဖြင့် ပွားရမည်ကို ဆိုသောစကားအရ ကတွာ မထည့်ဘဲ “အသမ္ဗာဓံ၊ မကျဉ်းမြောင်းသည်တိုင်အောင်၎င်း။ အဝေရံ၊ ရန်မရှိသည်တိုင်အောင်၎င်း၊ အသပတ္တံ၊ ရန်သူမရှိသည် တိုင်အောင်၎င်း၊ ဘာဝယေ၊ ပွားရာ၏”ဟု သော်လည်း ပေးလေ။

(၅၆) တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နော ဝ,
သယာနော ယာဝတာဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ
ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျ,
ဗြဟ္မမေတံ ဝိဟာရမိဓမာဟု။

(၅၆) တိဋ္ဌံ ဝါ၊ ရပ်လျက်သော် လည်းကောင်း။ စရံ ဝါ၊ သွားလျက်သော် လည်းကောင်း။ နိသိန္နော ဝါ၊ ထိုင်လျက်သော် လည်းကောင်း။ သယာနော ဝါ၊ အိပ်လျက်သော် လည်းကောင်း။ ယာဝတာ၊ အကြင်မျှလောက်။ ဝိတမိဒ္ဓေါ၊ ကင်းသော အိပ်ချင်ငိုက်မျဉ်းခြင်းရှိသည်။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အထ၊ ငိုက်မျဉ်းခြင်းကင်း ထိုအချိန်အတွင်း၌။ ဧတံ သတိံ၊ ထိုမေတ္တာယှဥ်ဘိ ဈာန်သတိကို။ အဓိဋ္ဌေယျ၊ စွဲမြဲမကွာ ဆောက်တည်ရာ၏။ ဣဓ၊ ဤဘုရား သာသနာတော်၌။ ဧတံ၊ ဤမေတ္တာမကင်း ဈာန်ဖြင့်နေခြင်းကို။ ဗြဟ္မံ၊ ထူးမြတ်သော။ ဝိဟာရံ၊ နေခြင်းမျိုးဟူ၍။ အာဟု၊ မြတ်ဘုရားတို့ ဟောကြားတော်မူကုန်ပြီ။

စကားပြေ-ရပ်လျက်ဖြစ်စေ၊ သွားလျက်ဖြစ်စေ၊ ထိုင်လျက်ဖြစ်စေ၊ အိပ်လျက်ဖြစ်စေ၊ ငိုက်မျဉ်းခြင်း ကင်းနေသော အချိန်မှာ မေတ္တာဈာန်သတိကို စွဲမြဲစွာ ဆောက်တည်ရာ၏။ ဤ ဘုရားရှင်သာသနာတော်၌ ဤမေတ္တာဈာန်သတိဖြင့် နေခြင်းကို ဗြဟ္မဝိဟာရ(=ထူးမြတ်သော နေခြင်းမျိုး) ဟူ၍ ဘုရားရှင်များ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

ကိုယ်အနေအထားနှင့် ချီးကျူးချက်။

“မေတ္တဉ္စ”စသော ဂါထာဖြင့် မေတ္တာဘာဝနာ ပွါးစေပုံကို ဟောခဲ့၏။ ယခုတဖန် ထိုမေတ္တာဘာဝနာပွါးသူ ပုဂ္ဂိုလ်အဖို့ အချို့ကမ္မဋ္ဌာန်းများကဲ့သို့ ဣရိယာပုထ် သတ်မှတ်ချက်မရှိ၊ မိမိလိုရာ ဣရိယာပုထ်မျိုးဖြင့် ပွါးများနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကိုပြ၍ မေတ္တာဖြင့်နေခြင်းကို ချီးကျူးတော်မူခြင်းငှါ “တိဋ္ဌံ စရံ” စသော ဂါထာကို ဆက်လက် ဟောကြားတော်မူသည်။

အနေသတ်မှတ်ချက်မရှိ။

အာနာပါန-အရာ၌ “နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ” စသည်ဖြင့် တင်ပလ္လင်ခွေ ထိုင်ရန်၎င်း အထက်ပိုင်းကိုယ်ကို ဖြောင့်မတ်စွာ ထားရန်၎င်း ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ချက် ဟောတော်မူသကဲ့သို့ ဤ၌ သတ်မှတ်ချက်ဟူ၍မထား၊ မိမိသက်သာ ချမ်းသာသလို နေလိုရာ ဣရိယာပုထ်ဖြင့်နေကာ ပွါးများနိုင်၏။ ရပ်လျက်ပွါးများ၍ ညောင်းလာလျှင် ထိုင်ခြင်းစသော အခြားအနေအထား ပြောင်းကာ ပွါးနိုင်၏။ ထို့အဘူ ထိုင်လျက်စီးဖြန်းစဉ် ညောင်းလာလျှင် တခြား အိပ်ခြင်း၊ ရပ်ခြင်းစသည်ဖြင့် လိုသလို ပြောင်းနိုင်ကြောင်းကို “တိဋ္ဌံ ဝါ”စသည်ဖြင့် ပြ၏။

မအိပ်ချင်သရွေ့။

မည်သည့် ဣရိယာပုထ်ဖြင့် ပွားသည်ဖြစ်စေ အိပ်ချင်လျှင် ဘာဝနာ၌ သမာဓိရမည်မဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် ဘယ်ဣရိယာပုထ်ဖြင့် ဖြစ်စေ အိပ်ချင်ခြင်း ကင်းနေသော အခါဖြစ်လျှင် ထိုမေတ္တာသတိ ဆောက်တည်ပါဟူ၍ အဓိပ္ပါယ်ယူရမည်ကို “ယာဝတာ ဝိဂတမိဒ္ဓေါ အဿ အထ ဧတံ မေတ္တာဈာနသတိ အဓိဋ္ဌေယျ” ဟု အဋ္ဌကထာ ရှင်းပြသည်။ “ယာဝတာ ဝိဂတမိဒ္ဓေါ အဿ အထ=အိပ်ချင်ခြင်း ကင်းနေရာအခါ၌”ဟု အနက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဂါထာ၌ အဋ္ဌကထာအတိုင်း ယာဝတာ အနိယမ၏ နိယမအဖြစ် အထ-ကိုထည့်၍ အနက်ပေးခဲ့သည်။ တာဝတာ-ဟု နိယမ ထည့်ပေးလျှင်လည်း “ယာဝတာ အ ဿ တာဝတာ=အိပ်ချင်ခြင်း ကင်းနေသလောက်”ဟု အနက်ရ သည်ဖြစ်ရာ အသင့်ပင်ဖြစ်သည်။

အနက်တစ်မျိုး။

မည်သည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းမဆို သမာဓိအား မကောင်းသေးခင် အိပ်ချင်ခြင်း ငိုက်မျဉ်းခြင်းများ ဖြစ်လာ တတ်မြဲတည်း။ သမာဓိအားကောင်း၍ နိုင်နင်းလာသောအခါ အိပ်ချင်ခြင်း ငိုက်မျဉ်းခြင်း မရှိတော့ပဲ အလွန်ကြည်လင်စွာ ပွားနိုင်တော့သည်။ ဤမေတ္တာ ဘာဝနာ၌လည်း လေ့လာနိုင်နင်းပြီးဖြစ်၍ သမာဓိအား ရှိနေသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖို့ ဘယ်ဣရိယာပုထ်ဖြင့်မဆို ပွားလိုသောအခါ အိပ်ချင်ခြင်းကင်းလျက် ကြည်လင်စွာပွားနိုင်သည် ဖြစ်ရာ “တိဋ္ဌံ စရံ" စသည်ဖြင့် ထိုဝသီမြောက်ပြီး ဖြစ်သည်ကိုပြ၏။ ထိုသို့ မေတ္တာအရာ ဝသီမြောက်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်၏အဖြစ်ကို ပြသောကြောင့်ပင် ထိုဂါထာ၏ ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပါယ်မှာ ဘယ်ဣရိယာပုထ်ဖြင့် ပွားသည်ဖြစ်စေ မအိပ်ချင်ပဲ ပွားများဆောက်တည်နိုင်သည် ဟူ၏။

ထိုအဓိပ္ပါယ်အရ အနက်ပေးသော် “တိဋ္ဌံ ဝါ=ရပ်လျက်သော်၎င်း ။ပ။ သယာနော ဝါ၊ အိပ်လျက်သော်၎င်း။ ယာဝတာ၊ အကြင် ဣရိယာပုထ်ဖြင့်။ ဧတံ သတိ၊ ထိုမေတ္တာဈာန်သတိကို။ (အဓိဋ္ဌာတုကာမော၊ ဆောက်တည်လိုသည်။)အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ တာဝတာ၊ ထိုဣရိယာပုထ်ဖြင့်။ ဝိတမိဒ္ဓေါ၊ ကင်းသော အိပ်ချင်ခြင်း ငိုက်မျဉ်းခြင်း ရှိသည်ဖြစ်၍။ အဓိဋ္ဌေယျ၊ ဆောက်တည်နိုင်ရာ၏”ဟု ဖြစ်သည်။ ဤ၌“အဓိဋ္ဌေယျ၊ ဆောက်တည်”ဟူသည် တည်စေသည်ကိုပင် ဆို၏။ သီလဆောက်တည်သည် ဆိုလျှင် မိမိ၌ သီလတည်စေသည်ကိုပင် ဆိုသကဲ့သို့တည်း။ အဓိဋ္ဌာနကို အချို့အရာ၌ ပတိဋ္ဌာပနာ (=တည်စေခြင်း) အနက်ကို တွေ့ရသည်ဖြစ်ရာ အဓိဋ္ဌေယျ၌လည်း တည်စေရာ၏ဟု သဒ္ဒါနက် မှတ်သင့်သည်။

ဈာန်ရသူသာ။

“မေတ္တာဈာနသတိံ အဓိဋ္ဌေယျ=မေတ္တာဈာန်နှင့်ယှဉ်သော သတိကို ဆောက်တည်ရမည်” ဟု အဋ္ဌကထာ ဆိုသောကြောင့် “တိဋ္ဌံ စရံ”စသည်မှာ မေတ္တာဈာန်ရပြီး ပုဂ္ဂိုလ် အတွက် ညွှန်ကြားချက် အကျိုးပြချက်ဟု ဆိုရတော့သည်။ “မေတ္တဉ္စ”စသော ဂါထာဖြင့် မေတ္တာဘာဝနာကို အပ္ပနာဈာန် ရသ အထိ အပြည့်အစုံ ညွှန်ကြားတော်မူခဲ့ပြီး ဖြစ်ရာ ထို့ကြောင့်ပင် ဤအရာ၌ မေတ္တာဈာန် သတိကိုသာ ယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ဈာန်ရပြီးပုဂ္ဂိုလ် အဖို့ဖြစ်သော်လည်း မည်သည့် ဣရိယာပုထ်ဖြင့်မဆို ပွားနိုင်ခြင်းမှာ မေတ္တာဘာဝနာ စ-ပွားသူ အခြားပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်လည်း သက်ဆိုင်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များလည်း လိုသလို ဣရိယာပုထ်ဖြင့် ပွားနိုင်ခွင့်ရှိသည်။

မြတ်သောနေခြင်း။

ထူးမြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဂုဏ်တင် ချီးကျူးခြင်းဖြင့် အချို့လုပ်ငန်းများမှာ စိတ်ပါဝင်စား အားထုတ် လိုက်နာတတ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် အလွန်ထူးမြတ် အထူးလေးစား မြတ်နိုးအပ်သော ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်သည် ယောဂီတို့အား ဆွဲဆောင်ခြင်းငှါ မေတ္တာကို ချီးကျူးတော်မူလို၍ “ဗြဟ္မမေတံ”စသည် မိန့်တော်မူပြန်သည်။ “ဗြဟ္မံ ဝိဟာရံ” ၌ မြတ်သောကြောင့်၎င်း ဒေါသ မရှိသောကြောင့်၎င်း ဗြဟ္မဟု ဆိုရ၏။ မေတ္တာမှတပါး အခြားကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ကိုယ်ကျိုးအတွက် သက်သက် ဖြစ်သော အကျင့်များဖြစ်၏။ သတ္တဝါတွေ ချမ်းသာပါစေဟု ပွားသော ဤမေတ္တာမှာ အများသတ္တဝါတို့၏ အကျိုးကို ပြုကျင့်ခြင်းတည်း။ ထိုသို့ အများအကျိုး ပြုကျင့် သောကြောင့်ပင် မေတ္တာဖြင့်နေခြင်းကို ဗြဟ္မဝိဟာရ (=မြတ်သောနေခြင်း)ဟု ဆိုရတော့သည်။ ထို့ပြင် နိဝရဏ ကွာပြီးသော ဗြဟ္မာကြီးများ၏စိတ်မှာ ဒေါသအမြဲ ကင်းစင်လျက်သာ ရှိ၏။ ထို့အတူ မေတ္တာဖြင့်နေသော ယောဂီများလည်း ဗြဟ္မာကြီးများနှင့်တူစွာ ကင်းကွာသော ဒေါသရှိလျက် နေကြ သည်သာ၊ ထိုသို့ ဒေါသမရှိသော အနက်အရလည်း “ဗြဟ္မဝိဟာရ” ဟု ဆိုရသည်။

ဝိဟာရလေးမျိုး။

ဝိဟာရ-နေခြင်းဟူသည်မှာ လေးမျိုးရှိရာ သွား၊ ရပ်၊ ထိုင်၊ လျောင်းဟူသော အနေမျိုးမှာ ဣရိယာပုထ် ဟူသော နေခြင်းမျိုးဖြစ်၍ ဣရိယာပထ ဝိဟာရဖြစ်သည်။ ဗြဟ္မလောက၌ ဖြစ်သော နေခြင်းမျိုးမှာ ဈာန်သမာပတ်ဖြင့် နေခြင်းမျိုးဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဈာန်သမာပတ်ကို ဒိဗ္ဗဝိဟာရ (=ဗြဟ္မာ၌ ဖြစ်သော နေခြင်းမျိုး)ဟု ဆို၏။ မေတ္တာဖြင့်နေခြင်းမှာ ဆိုခဲ့ပြီး အနက်အရ ဗြဟ္မဝိဟာရမည်၏။ အရိယာများသည် ဖလသမာပတ်ကိုဝင်စားလေ့ ရှိ၏။ ထိုကြောင့် ဖလသမာပတ်ကို အရိယဝိဟာရ (=အရိယာတို့၏ နေခြင်းမျိုး) ဟု ဆိုရသည်။ ဤဝိဟာရလေးမျိုးတို့တွင် ဗြဟ္မဝိဟာရကို ယူစေလို၍ “ဗြဟ္မမေတံ ဝိဟာရံ” ဟုမိန့်တော်မူသည်။

(၅၇) ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ,
သီလဝါ ဒဿနေန သမ္ပန္နော၊
ကာမေသု ဝိနယ ဂေဓံ,
န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘသေယျ ပုန ရေတီတိ။

(၅၇) သော၊ ထိုမေတ္တာဈာန်ရပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဒိဋ္ဌဉ္စ၊ အတ္တဒိဋ္ဌိသို့လည်း။ အနုပဂမ္မ၊ မစွဲယူ မကပ်ရောက်မူ၍။ သီလဝါ၊ လောကုတ္တရာ သီလရှိသူသည်။ ဒဿနေန၊ သောတာပတ္တိ မဂ်ဥာဏ်နှင့်။ သမ္ပန္နော၊ ပြည့်စုံသူသည်။ (သမာနော၊ ဖြစ်လျှက်) ကာမေသု၊ ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌။ ဂေဓံ၊ ကိလေသာဖြင့် တွယ်တာမက်မောခြင်းကို။ ဝိနေယျ၊ တစ်စမကြွင်း အရှင်းပယ်ရှားပြီးသော။ ဇာတု၊ စင်စစ်ဧကန် အမှန်ပင်။ ပုန၊ နောက်ထပ်တဖန်။ ဂဗ္ဘသေယျံ၊ ပဋိသန္ဓေတည် နေခြင်းသို့။ န ဧတိ၊ မရောက်ရတော့ပေ။

စကားပြေ-ထိုမေတ္တာဈာန် ရပြီးသောယောဂီသည် အတ္တဒိဋ္ဌိ အစွဲမရှိအောင် ပြု၍ လောကုတ္တရာ သီလရှိသော သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသူဖြစ်လျက် ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ ကိလေသာဖြင့် တွယ်တာခြင်းကို အရှင်းပယ်ရှားပြီးသော် အမှန်ပင် နောက်တဖန် ပဋိသန္ဓေမနေရတော့ပေ။

ဈာန်မှ မဂ်ဖိုလ်သို့။

မေတ္တာဘာဝနာ ပွါးများပုံကို အပ္ပနာဈာန်အထိ အပြည့်အစုံ ဟောတော်မူခဲ့ပြီ၊ ထိုမေတ္တာဘာဝနာကား အပ္ပနာဈာန် ရရန်သာဖြစ်၍ မဂ်ဖိုလ်အထိ ပိုစွမ်းနိုင်ခြင်း မရှိသေး။ ဗုဒ္ဓရှင်တော်၏အလိုမှာ အားလုံးမဂ်ဖိုလ်ရရန် အတွက်သာဖြစ်၍ မေတ္တာမှ တစ်ဆင့်တက်ကာ အရိယာဖြစ်ရန် နည်းလမ်းညွှန်ပြလျက် ဒေသနာကို အဆုံးသတ်တော်မူလို၍ “ဒိဋ္ဌိဉ္စ”စသည်ဖြင့် ဟောကြားတော်မူသည်။

အတ္တဒိဋ္ဌိကိုယူ။

“ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော” စသော အချို့အရာ၌ သမ္ပဒါသမ္ပန္နော-ပုဒ်များအရ ဒိဋ္ဌိသဒ္ဒါသည် သမ္မာအယူခေါ် လောကီဉာဏ်ကို၎င်း၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ကို၎င်း ဟော၏။ ဤ၌ အနုပဂ္ဂမ္မ-အရ ပယ်ခွါရမည့် ဒိဋ္ဌိဖြစ်သောကြောင့် မိစ္ဆာအယူကို ယူရမည်မှာ သိသာ၏။ မိစ္ဆာအယူတွင်လည်း “ဒဿနေန သမ္ပန္နော" ကို ထောက်၍ မဂ်ရသည်အထိ ပယ်ခွါရမည့် ဒိဋ္ဌိဟု သိရသည်ဖြစ်ရာ အတ္တဒိဋ္ဌိကိုယူ။ အတ္တဒိဋ္ဌိသည် ဒိဋ္ဌိမှန်သမျှတို့၏ အရင်းခံဖြစ်သောကြောင့် အတ္တဒိဋ္ဌိရှိနေသူ၌ မည်သည့်ဒိဋ္ဌိမှ အရှင်းကင်းသည်ဟု မဆိုနိုင်၊ အတ္တဒိဋ္ဌိကို နုတ်ပယ်ပြီးကလည်း မည်သည့်ဒိဋ္ဌိမျှ မကျန်ရစ်တော့ပေ။

ထို့ပြင် အတ္တဒိဋ္ဌိရှိသူ၌ သဘာဝအမှန် ရုပ်နာမ်တို့ကို မမြင်နိုင်ပဲ ရှိရာ ရုပ်နာမ်မြင်မှ နိဗ္ဗာန်မြင်ရမည်ဖြစ်၍ မဂ်ရဖို့အရေး၌ ရုပ်နာမ်တို့ကို ကွယ်ကာထားသော ထိုအတ္တစွဲကို အရေးတကြီးထားကာ ပယ်ရှားရမည် ဖြစ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိအရ အတ္တဒိဋ္ဌိကို ယူသည်မှာ သင့်မြတ်ပေသည်။ ဆိုဖွယ်ရှိသေးသည်။ ဤ၌ မေတ္တာဘာဝနာသည် သတ္တဝါပညတ်ကို အာရုံပြုသောကြောင့် အတ္တဒိဋ္ဌိနှင့် နီးစပ်လျက် ရှိနေ၏။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာဘာဝနာကို ဟောပြီးနောက် ဤအတ္တဒိဋ္ဌိကို ပယ်ရှားဖြတ်တောက်ရန် "ဒိဋ္ဌိံ စ အနုပဂ္ဂမ္မ"ဟု ဟောတော်မူခြင်းဖြစ်ရာ ဒိဋ္ဌိ-အရ အတ္တဒိဋ္ဌိ ယူရမည်မှာ ထင်ရှားသည်။

ဝိပဿနာပြ။

“ဒိဋ္ဌိ-ဖြင့် မရောက်မစွဲမူ၍” ဟူသည် ဝိပဿနာ ဘာဝနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ပယ်ရမည်ကို ဆိုသည်။ မေတ္တာဈာန်ကိုရသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုဈာန်မှထ၍ ဈာန်၌ရှိသော ဝိတက်၊ ဝိစာရ စသော နာမ်ဘရားတို့ကို၎င်း၊ ထိုနာမ်တရားတို့၏မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုစသော ရုပ်တရားတို့ကို၎င်း ရှုဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ် အမြင်သန်လာသောအခါ ခန္ဓာကိုယ်၌ သတ္တဝါအတ္တကို ရှာမရ သင်္ခါရရုပ်နာမ် အစုအဝေးမျှသာ တကားဟု အမှန်မြင်သောကြောင့် အတ္တဒိဋ္ဌိ အမှားအစွဲသို့ မရောက်တော့ပေ။

အဋ္ဌကထာ၌ ဈာန်ကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာတက်သော နည်းကိုသာပြ၏။ ထိုသို့ပြသဖြင့် မေတ္တာဈာန်ကို အခြေခံ မပြုတော့ပဲ အခြားထင်မြင်ရာ ရုပ်နာမ်များကို ဆင်ခြင်မှု မပြုရဟုကား မမှတ်အပ်။ ဈာန်မှတပါး အခြားရုပ်နာမ်များကို ရှုလိုက ရှုနိုင်ခွင့်ရှိသည်။

ထို့ပြင် မေတ္တာကို အပ္ပနာဈာန်အထိ ရောက်အောင် မပြုတော့ပဲ ဥပစာရဈာန်မျှဖြင့်ဖြစ်စေ ဥပစာရဈာန်ပင် မရပဲ ပရိတ်အရံအတားအတွက် ပွါးများခြင်းမျှဖြင့်ဖြစ်စေ ပွါးများသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည်လည်း ရုပ်နာမ်ကိုသာ ရှုခြင်းဖြင့် အတ္တဒိဋ္ဌိကို ပယ်နုတ်နိုင်သည်၏ အဖြစ်ကိုလည်း အဋ္ဌကထာက တားမြစ်သည်ဟု မမှတ်အပ်။ အရာအားလျော်စွာ ဖွင့်ပြခြင်းသာဖြစ်သည်။

ဝိသုဒ္ဓိခြောက်ပါးယူ။

ဤ၌ “ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ”ဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကို ဆိုအပ်၏၊ သို့သော် အတ္တဒိဋ္ဌိသည် မဂ်သို့ ရောက်မှ အကြွင်းမဲ့ပြတ်၏။ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိစသော ဝိသုဒ္ဓိငါးပါးတို့ဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်းအဖြစ်အပျက် အခြင်းအရာတို့ကို ဆက်ကာဆက်ကာ ရှုနေရသည်မှာ အတ္တဒိဋ္ဌိကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ရန်ချည်းသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ပဋိပဒါဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိတိုင်အောင် ၎င်းဝိသုဒ္ဓိ ငါးပါးကိုလည်း “ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ”ဖြင့်ပင် ပြကြောင်း သိပါလေ။ ဝင်္ကဝုတ္တိ၊ နေယျတ္ထနည်း။ ဤ၌ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိမှာ ပါဠိအရ အဖြောင့်ယူရသောအနက်၊ တိုက်ရိုက်သိအပ်သောအနက်ဖြစ်၍ ဥဇုဝုတ္တိ၊ နီတတ္ထ။ အခြားဝိသုဒ္ဓိများ မဖြစ်၊ မဂ်မရ၍ ထိုဝိသုဒ္ဓိများကိုလည်း ထည့်ယူရသည်မှာ သွယ်ဝိုက်သော အားဖြင့် ယူရသောအနက် အဓိပ္ပါယ်ရအတိုင်း ဆောင်၍ယူရသော အနက်ဖြစ်၍ ဝင်္ကဝုတ္တိ၊ နေယျတ္ထ ဆိုသည်။

အလယ်-မဂ်နှစ်ပါး။

“သီလဝါ ဒဿနေန သမ္ပန္နော” နှစ်ပုဒ်ဖြင့် သောတာပတ္တိမဂ် ရပြီးသော သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ်ကိုပြ၏။ သောတာပန်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုဘာဝနာကိုပင် ပွါးခြင်းဖြင့် သကဒါဂါမိမဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်ရသည်။ ထိုအခါ သောတာပတ္တိမဂ်က မပယ်နိုင်သေးသော ကာမတဏှာမှာ ပါးခဲ့၊ နည်းခဲ့၏။ ထို့နောက် တစ်ဆင့်တက်ကာ ပွါးများပြန်သောအခါ အနာဂါမိမဂ် ရပြန်သည်။ ထိုအခါ ကာမရာဂမှာ အကြွင်းမဲ့ပယ်ပြီးဖြစ်တော့၏။ ထို့ကြောင့် "ကာမေသု ဝိနေယျ ဂေဓံ" ဖြင့် သကဒါဂါမိ၊ အနာဂါမိ မဂ်နှစ်ပါးသို့ ရောက်ပြီးသော သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ် အဖြစ်ကိုပြသည်။

အဋ္ဌကထာအဆို။ အနာဂါမ်အဖြစ်သို့ ရောက်သောပုဂ္ဂိုလ်မှာ၊ ကာမရာဂ ပယ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဤလူဘုံနှင့်တကွ ကာမဘုံမှန်သမျှမှာ မဖြစ်တော့ပြီ။ ထိုသို့လူဘုံ၌ ဖြစ်တော့မည်မဟုတ်၍ “န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘသေယျ ပုနရေတိ=နောက်တဖန် ဧကန် အမိဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေမနေရတော့”ဟု ဟောခဲ့၏။ အမိဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေမနေရဟု ဆိုသဖြင့် ၎င်းမှာ ဤလူဘုံမှ စုတေသော် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတို့၌ ဖြစ်ပြီးလျှင် ထိုဘုံတို့မှာပင် အရဟတ္တဖိုလ် ရရှိလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်စံရတော့မည်။ ဤသို့ အဋ္ဌကထာ၌ ဂဗ္ဘသေယျကို ဇလာဗုဇ ပဋိသန္ဓေယူကာ ဤဒေသနာကို အနာဂါမိမဂ်ဖိုလ်တို့ဖြင့် ဤလူ့ဘုံအတွက် အဆုံးသတ်တော်မူခဲ့သည်။

တစ်မျိုးကြံဦး။

မြတ်စွာဘုရား အလိုတော်မှာ ဖြစ်နိုင်လျှင် အရဟတ္တဖိုလ်အထိ ပေါက်ရောက်စေလိုသည်သာ ဖြစ်ပေလိမ့် မည်။ ဤ၌လည်း တရားနာသူ ရဟန်းတို့ကို ဤဘဝ သို့မဟုတ် ဤခဏအတွင်း အရဟတ္တဖိုလ်ရောက်သည်အထိ ပေါက်စေရန် ဟောသည်ဖြစ်ရာ၏။ သို့ဖြစ်လျှင် “ကာမေသု ဝိနေယျ ဂေဓံ” ဖြင့် အနာဂါမိဖိုလ် ရောက်သည်အထိပြ၍ “န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘသေယျ၊ ပုန ရေတိ"ဖြင့် အရဟတ္တမဂ်ရ၍ ရဟန္တာဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကို ပြ၏ဟုယူသော် ဘုရားအလိုတော်နှင့် ပို၍ကိုက်ညီဖွယ် ရှိပေလိမ့်မည်ဟု သဘောရ၏။ သို့ ယူခဲ့သော် ဂဗ္ဘသေယျံ-ကိုဘယ်သို့ အနက်ဆိုရမည်နည်း။ ထန်းရွက်မှတပါး ဖျာစသည်တို့ဖြင့် ပြုအပ်သောယပ်ကို တာလဝဏ္ဋဟု ခေါ်သောအခါ ရဠှီသဒ္ဒါ ဆိုရသကဲ့သို့ သံသေဒဇ၊ ဥပပါတ် ပဋိသန္ဓေတို့ကိုလည်း ဂဗ္ဘသေယျဟု ယူရသော ဤအရာဝယ် သဒ္ဒါအဖြစ် ထား၍ ပဋိသန္ဓေလေးပါးလုံး ရနိုင်တော့သည်။

တစ်နည်း။

“နာဟံ ပုနပေဿံ ဂဗ္ဘသေယျံ” သုတ္တနိ၊၂၈၃)၌ ဂဗ္ဘသေယျဖြင့် ပဋိသန္ဓေ လေးပါးလုံး ယူရမည်ဖြစ်ရာ ထိုသို့ရအောင် အဋ္ဌကထာ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆)ကြံခဲ့၏။ “ဂဗ္ဘဉ္စ သေယျဉ္စ ဂဗ္ဘသေယျံ”ဟု ဒွန်ပြုပြီးလျှင် “တတ္ထ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏေန ဇလာဗုဇယောနိ သေယျဂ္ဂဟဏေန အဝသေသာ=ထိုဂဗ္ဘသေယျ ဟူသော ပုဒ်၌ ဂဗ္ဗ-သဒ္ဒါ ဖြင့် ဇလာဗုဇ ပဋိသန္ဓေကို ဆိုသည်။ သေယျ-သဒ္ဒါဖြင့် ကြွင်း ပဋိသန္ဓေများကို ဆိုသည်”ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တစ်မျိုးကြံသေး၏။ ဂဗ္ဘသေယျံမှာ ပဓာနနည်းအရ ဆိုခြင်းဖြစ်၍ ထိုဂဗ္ဘသေယျ-သဒ္ဒါဖြင့်ပင် ပဋိသန္ဓေ လေးမျိုးလုံး ယူနိုင်သည့်အဖြစ်ကို “ဂဗ္ဘသေယျမုခေန ဝါ သဗ္ဗာပိ တာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ-တစ်နည်းဆိုရသော် ဂဗ္ဘသေယျကို ပဓာနပြုသောအားဖြင့် ပဋိသန္ဓေအားလုံးတို့ကို ဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း သိရမည်”ဟုမိန့်ဆိုပြန်သည်။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ မေတ္တသုတ် နိဿယသစ် ပြီးပြီ။

ခန္ဓသုတ် နိဿယသစ်

(၅၈) သဗ္ဗာ သီဝိသ ဇာတီနံ၊ ဒိဗ္ဗမန္တာဂဒံ ဝိယ။
ယံ နာသေတိ ဝိသံ ဃောရံ၊ သေသဉ္စာပိ ပရိဿယံ။

(၅၉) အာဏာခေတ္တမှိ သဗ္ဗတ္ထ၊ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗပါဏိနံ။
သဗ္ဗသောပိ နိဝါရေတိ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

(၅၈-၅၉) ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်တို့၊ ဒိဗ္ဗမန္တာဂဒံ၊ နတ်မန္တန် နတ်ဆေးဝါးသည်။ သဗ္ဗာသီဝိသဇာတီနံ၊ လျင်သောအဆိပ်ရှိသော မြွေမျိုးမှန်သမျှတို့၏။ ဃောရံ၊ ပြင်းထန်လှစွာသော၊ ဝိသံ၊ အဆိပ်ကို၊ နာသေတိ ဝိယ၊ အရှင်း ပျောက်ပြေ ပျက်စီးစေတတ်သကဲ့သို့။ တထာ။ ထို့အတူ။ ယံ ပရိတ္တံ၊ အကြင် ခန္ဓသုတ် ပရိတ်တော်သည်။ သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော။ အာဏာခေတ္တမှိ၊ အာဏာခေတ် အတွင်း၌။ သဗ္ဗပါဏိနံ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၏။ ဃောရံ၊ ပြင်းထန်လှစွာသော။ ဝိသံ စ၊ အဆိပ်ကို လည်းကောင်း။ သေသံ၊ အဆိပ်မှ ကြွင်းသော။ ပရိဿယဉ္စာပိ၊ ဘေးရန် အမျိုးမျိုးကို လည်းကောင်း။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သဗ္ဗသောပိ၊ အကြွင်းမထင် အကုန်ပင်။ နိဝါရေတိ၊ မြစ်တား ပယ်ရှားနိုင်ပေ၏။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို ခန္ဓသုတ်ပရိတ်တော်ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

စကားပြေ-အို သူတော်ကောင်းတို့... နတ်မန္တန်, နတ်ဆေးဝါးသည် လျင်သောအဆိပ်ရှိသော မြွေမျိုးမှန်သမျှတို့၏ ပြင်းထန်သောအဆိပ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သကဲ့သို့ ခန္ဓသုတ်ပရိတ်တော်သည် အာဏာခေတ်တစ်ခွင်လုံး၌ သတ္တဝါ အလုံးစုံတို့၏ ပြင်းထန်သော အဆိပ်ကို၎င်း, ကြွင်း ဘေးရန် အမျိုးမျိုးကို၎င်း ဘယ်အခါမဆို လုံးဝကုန်စင်အောင်ပင် မြစ်တားပယ်ရှားနိုင်ပါသည်၊ ထိုခန္ဓသုတ် ပရိတ်တော်ကို ငါတို့ ရွတ်ဆိုကြကုန်စို့။

ပရိတ်ပျိုး အမွှမ်း။

“သဗ္ဗာသီဝိသဇာတီနံ”ကား ဘုရားဟောမဟုတ်။ ရှေးဆရာတို့၏ အဆိုအမိန့်ပင်။ ခန္ဓသုတ်၏ အာနုဘော် အစွမ်းသတ္တိ ဘယ်မျှရှိသည်ကို အမွှမ်းတင်အပ်သော ပရိတ်ပျိုးပင်တည်း။

နိဒါန်း။

မြတ်စွာဘုရား သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးစဉ် ရဟန်းတစ်ပါး မြွေကိုက်ခံရ၍ လျှောက်ထားသောအခါ ထိုရဟန်းမှာ ဝိရူပက္ခ စသော နဂါးမျိုးတို့၌ မေတ္တာမပို့၍ အကိုက်ခံရခြင်းဖြစ်ကြောင်း အကယ်၍ မေတ္တာပို့လျှင် အကိုက်ခံရမည် မဟုတ်ကြောင်း မိန့်တော်မူ၍ မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ဖို့ မိမိ၏လုံခြုံရေး မိမိ၏ အကာအကွယ် အစောင့်အရှောက် ဖြစ်ရေးအတွက် ပရိတ်အရံအတားကို ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့၏။ ထို အရံအတားပြုပုံကို ဝိရူပက္ခေဟိ-စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသည်။ အံ၊၁၊၃၈၄။ ဝိ၊၄၊၂၄၅။)

ဇာတက (ဒုက) ဋ္ဌကထာ၌လည်း ရဟန်းတစ်ပါး မြွေကိုက်ခံရခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ မိမိ အလောင်းတော်ဖြစ်စဉ်က ခန္ဓသုတ် ပရိတ်အရံအတားဖြင့် ကာကွယ်ကြရန် နည်းပေးခဲ့ပုံ ဟောတော်မူ၏။ ဘုရားအလောင်းသည် ရသေ့ရဟန်းပြုကာ ရသေ့များစွာဖြင့် ဟိမဝန္တာ၌ သီတင်းသုံး၏။ ရသေ့တစ်ဦး မြွေကိုက်ခံရ၍ လျှောက်ထားသောအခါ ထိုရသေ့ မြွေကိုက်ခံရခြင်း သေရခြင်းမှာ မြွေတို့၌ မေတ္တာ မပို့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း အမိန့်ရှိ၍ မေတ္တာပို့ပုံကို နည်းပေးသောအားဖြင့် ခန္ဓသုတ်ကိုပင် သင်ပေးခဲ့ကြောင်း လာရှိသည်။ (အကျယ်ကို ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၂-ကြည့်။)

၄

အာသီဝိသ။

သဗ္ဗ၊ အလုံးစုံသော၊ အာသီဝိသ၊ လျင်သော အဆိပ်ရှိသော မြွေတို့၏။ ဇာတိ၊ အမျိုး။ အာသိယံ ဝိသံ ဧတဿာတိ အာသီ ဝိသာ။ ဧတဿ၊ ဤမြွေအား။ အာသိယံ၊ အစွယ်၌။ ဝိသံ၊ အဆိပ်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်၊ အာသီဝိသော၊ အာသီဝိသမည်၏။ ဤဂြိုဟ်အရ အာသီဝိသ-ကား မြွေသာမန်ကိုလည်း ဟော၏။ “ဝရံ တေ မောဃပုရိသ အာသီဝိသဿ ဃောရဝိသဿ မုခေ အင်္ဂဇာတံ ပက္ခိတ္တံ” ဟူသော ပါရာဇိကဏ် ပါဠိတော်၌ အလွန်လျင်မြန်သော အဆိပ်ရှိသော မြွေကိုလည်း ဟော၏။ အာသု သီဃံ ဝိသံ ဧတဿာတိ အာသီဝိသောပြု။ ဧတဿ၊ ထိုမြွေအား။ အာသုသီဃံ၊ လျင်မြန်သော။ ဝိသံ၊ အဆိပ်သည် အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်၊ အာသီဝိသော၊ အာသီဝိသ မည်၏။ အာသုဝိသ၌ အာသုသည် နိရုတ္တိနည်းဖြင့် အာသီဖြစ်ရသည်။

၅

“စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေ အာသီဝိသာ ဃောရဝိသာ” စသော သဠာယတန သံယုတ် (သံ၊၂၊၃၈၁) ၌လည်း အလွန်ပြင်းထန် လျင်မြန်သော အဆိပ်ရှိသော မြွေဟောပင်။ အဋ္ဌကထာ၌ အာသိက္ကဝိသ (=သွန်းလောင်းအပ်သော အဆိပ်ရှိသောမြွေ)ဟု ဆိုလိုလျက် (တ္တကို ချေ, ဣကို ဒီဃပြု၍) အာသီဝိသဖြစ်၏။ အသိတဝိသ (=စားအပ်သော အဆိပ်ရှိသောမြွေ၊ စားသမျှ အဆိပ်ချည်း ဖြစ်ရသည်ဟု ဆိုလိုလျက် နိရုတ္တိနည်းအရ အသိတသည် အာသီဖြစ်သည်။ အသိ သဒိသဝိသ (=သန်လျက်နှင့် တူသော အဆိပ်ရှိသောမြွေ)ဟုဆိုလိုလျက် သာကပတ္တိဝဂိုဏ်းဖြစ်၍ အလယ်သဒိသကျေသည်။ ဤသို့ အာသီဝိသကို သုံးနည်းဖွင့်၏။ ဤ၌ “ဃောရံ ဝိသံ”ပုဒ်များကိုထောက်၍ မြွေသာမန်ကို မဟော၊ အလွန်ထက်မြက် ပြင်းထန်လျင်မြန်သော အဆိပ်ရှိသော မြွေကိုယူ။ ထိုမြွေတို့၏အဆိပ်ကိုပင် ပယ်နိုင် သည်ဆိုလျှင် သာမန်အဆိပ်ရှိသော မြွေတို့၏အဆိပ်မှာ ဆိုဖွယ်မရှိ ဆိုပြီးဖြစ်တော့သည်။

နတ်မန္တန်ဆေးဝါး။

ဒိဗ္ဗ၊ နတ်၌ဖြစ်သော။ မန္တ၊ မန္တန်။ အဂဒ၊ဆေး။ ဤခန္ဓသုတ်၏ အစွမ်းကို နတ်မန္တန်, နတ်ဆေးဝါးများနှင့် ပမာပြုခဲ့၏။ နတ်ဟူသည် ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ (=ကံ၏အကျိုး ကြောင့် ဖြစ်သောတန်ခိုး) ရှိသူများဖြစ်၍ ကိုယ်ရောင်ဖျောက်နိုင်ခြင်း ကိုယ်ထင်ပြနိုင်ခြင်း အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းပြနိုင်ခြင်း, လူတို့မမြင်နိုင်သည်ကို မြင်ခြင်း လူတို့ထက် အသိလျင်ခြင်း စသော လူတို့ထက်သာသော တန်ခိုးရှိသူများဖြစ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဆေးဝါး မန္တန်များလည်း လူသားတို့၏ ဆေးဝါးမန္တရားများထက် အစွမ်းအာနိသင်ရှိမည်ပင် ဖြစ်၍ ဤ၌ နတ်မန္တန် ဆေးဝါးနှင့် ပမာပြုခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

မပျောက်နိုင် မရှိ။

ဤ၌ ပရိတ်၏အရှိန်အဝါမှာ အာဏာခေတ်အတွင်း ပျံ့နှံ့ မြဲဖြစ်၍ “အာဏာက္ခေတ္တမှိ” ဟု ဆိုသည်။ အချို့ ဘယ်လိုအရပ်က ဘယ်မြွေအစားမျိုးမှာ ကိုက်မိလျှင် ဆေးမမီဟု အဆိုရှိ၏။ ဤခန္ဓသုတ် တန်ခိုးကား ထိုသို့ မပျောက်နိုင်သော ဒေသဟု ချွင်းချက်မရှိ၊ ဘယ်အရပ်မဆို ပျောက်ကင်းစေနိုင်၍ “သဗ္ဗတ္ထ”ဆိုသည်။ ဘယ်နေ့ ဘယ်အချိန်မှာ ကိုက်လျှင် ကုမရဟု ဆို၏။ ဘယ်အချိန်မှာ ဆေးကုမသွားနှင့်ဟု မြွေဆရာတို့အဖို့ အချိန်ကန့်သတ်ချက်ရှိ၏။ ဤ ခန္ဓသုတ်မှာ ထိုသို့ အချိန်အခါ ကန့်သတ်ဖွယ်မလို၊ ဘယ်အခါ ဘယ်ကာလမှာမဆို ပျောက်ကင်းစေနိုင်၍ “သဗ္ဗဒါ” ဆိုသည်။ အချို့ ဆေးများမှာ ရှင်းရှင်းမပျောက်တတ်၊ အချို့ အပမှီနေသည် ကု-မရဟု ဆို၏။ ဤခန္ဓသုတ်ကား လုံးဝအရှင်း ပျောက်ကင်းစေတတ်သည့်အပြင် ထို အပ, ပယောဂ ဆိုသော အရာများပင် ပယ်နှင်နိုင်စွမ်းရှိသဖြင့် “သဗ္ဗသောပိ” ဆိုသည်။

ဘေးရန်အမျိုးမျိုး။

ဤသုတ်ကား မေတ္တာပွါးခြင်း, ဘုရားဂုဏ်တော် ပွါးများခြင်းဖြင့် ပြုစီရင်အပ်သော ဗုဒ္ဓမန္တန်တော်ကြီး ဖြစ်၏၊ သတ္တဝါများအပေါ်၌ မေတ္တာ အထူးရောက်စေလျက် ဘုရားကို လွန်စွာကြည်ညို အားထားသူများအဖို့ ဤသုတ်၏ အစွမ်း အာနုဘော်ကို ကိုယ်တွေ့ ခံစားရသည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုသူများအဖို့ မြွေ စသော သတ္တဝါများ ရန်မမူရှောင်ရှားကြသည့်အပြင် မြွေကိုက်ခံရသူကို ဤမန္တန်ရွတ်ဖတ် ကုသပေးခြင်းဖြင့် အဆိပ်ကို ပယ်ဖျောက် ပျောက်ကင်းစေနိုင်ကြ၏။ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၌ တကယ် ယုံကြည်သူ မေတ္တာ, ကရုဏာရှိသူ အချို့ဆရာများသည် မြွေကိုက်ခံရသူ၏ အဆိပ်ကို ဤသုတ်ဖြင့် ကုသလျက် အကျိုးခံစားကြရ၏၊ မြွေကိုသာမက အားလုံး သတ္တဝါများအပေါ်မှာ မေတ္တာပို့ခြင်း, ရတနာသုံးပါးဂုဏ်ကို အာရုံပြုခြင်းတို့ကြောင့်ပင် ဤသုတ် ကား မြွေဆိပ်ကိုသာမက အခြားဘေးရန် အန္တရာယ် အသွယ်သွယ်ကို စောင့်ရှောက်တတ်၍ လက်တွေ့ အကျိုးခံစားရသူများကား မနည်းလှပေ၊ ထို့ကြောင့် “သေသဉ္စာပိ ပရိဿယံ” ဆိုသည်။

(၆၀) ဝိရူပက္ခေဟိ မေ မေတ္တံ
မေတ္တံ ဧရာပထေဟိ မေ။
ဆဗျာပုတ္တေဟိ မေ မေတ္တံ
မေတ္တံ ကဏှာ ဂေါတမကေဟိ စ။

(၆၀) ဝိရူပက္ခေဟိ၊ ဝိရူပက္ခနဂါးမျိုးတို့နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ ဧရာပထေဟိ၊ ဧရာပထနဂါးမျိုးတို့နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ ဆဗျာပုတ္တေဟိ၊ ဆဗျာပုတ္တနဂါးမျိုးတို့နှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေ သတည်း။ ကဏှာဂေါတမကေဟိ စ၊ ကဏှာဂေါတမ နဂါးမျိုးတို့နှင့်လည်း။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေဖြစ်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေ သတည်း။

စကားပြေ-ဝိရူပက္ခ နဂါးမျိုးတို့နှင့် ငါ၏ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာဖြစ်ပါစေ။ ဧရာပထ နဂါးမျိုးတို့နှင့်လည်း ငါ၏ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာ ဖြစ်ပါစေ။ ဆဗျာပုတ္တ နဂါးမျိုးတို့နှင့်လည်း ငါ၏ မိတ်ဆွေအဖြစ် … ချစ်မေတ္တာဖြစ်ပါစေ။ ကဏှာဂေါတမ နဂါးမျိုးတို့နှင့်လည်း ငါ၏ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ် မေတ္တာဖြစ်ပါစေ။

မေတ္တာပွါးဟန်။

"ဝိရူပက္ခေဟိ မေ မေတ္တံ” စသည်ကား မြွေမင်း လေးမျိုးတို့၏ အမျိုးအဆွေတို့၌ မေတ္တာပွါးပုံကို ပြသော ဂါထာတည်း။

မြွေအမျိုးမျိုး။

ဝိရူပက္ခ စသည်ကား နဂါးမင်းတို့တည်း။ ထိုနဂါးမင်းတို့နှင့် အမျိုးဇာတ်တူ မြွေနဂါးတို့သည် ဝိရူပက္ခ စသည် အမည်ရကြ၏။ ဤ၌ မြွေမျိုးတို့ကို ဆိုအပ်၏။ ၁-ကဋ္ဌမုခမြွေ=ထိုမြွေအကိုက်ခံရသူမှာ တစ်ကိုယ်လုံး တောင့်တင်း ခက်မာလာ၏။ ၂-ပူတိမုခမြွေ=ထိုမြွေအကိုက်ခံရသူမှာ အသားများမှ အရေများ ယိုထွက်လာသည်။ ၃-အဂ္ဂိမုခမြွေ=ထိုမြွေ အကိုက်ခံရသူမှာ မီးမြှိုက်ခံရသကဲ့သို့ တစ်ကိုယ်လုံး ပူလောင်လာသည်။ ၄-သတ္ထမုခမြွေ=ထိုမြွေအကိုက်ခံရသူမှာ အပိုင်းပိုင်း ပြတ်တော့သည်။ ထိုမြွေလေးမျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုး၌ ၁-ဒဋ္ဌဝိသ=အကိုက်ခံရသဖြင့် အဆိပ်တက်လာသောမြွေ။ ၂-ဒိဋ္ဌဝိသ= မြင်ရရုံမျှဖြင့် အဆိပ်တက်လာသော မြွေ။ ၃-ဖုဋ္ဌဝိသ=မြွေထိခံရသောအခါ အဆိပ်တက်လာသော မြွေ။ ၄-ဝါတဝိသ=လေထိသဖြင့် အဆိပ်တက်လာသောမြွေဟု လေးမျိုးစီ ရှိပြန်သည်။ ဤမြွေမျိုးတို့တွင် ဝိရူပက္ခစသော မြွေလေးမျိုးတို့မှာ ဒဋ္ဌဝိသ မြွေမျိုးသာ ဖြစ်ကြောင်း အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာဖွင့်သည်။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၂၊ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၆)

ဥပသေနမထေရ်။

မြင်ရုံမျှနှင့် အဆိပ်တက်စေသော ဒိဋ္ဌဝိသ စသည်မှာ လွန်စွာအဆိပ်ပြင်းလှ၏။ ထိုတွင် ဒိဋ္ဌဝိသ, ဝါတဝိသတို့၏အစွမ်းကို မသိရသော်လည်း ဖုဋ္ဌဝိသ (=ထိရုံဖြင့် အဆိပ်တက်စေသော) မြွေကိုမူ သဠာယတနသံယုတ်၊ ဥပသေန အာသီဝိသသုတ်၌ တွေ့ရသည်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာ မထေရ်၏ ညီတော် အရှင်ဥပသေန မထေရ်သည် သင်္ကန်းချုပ်နေစဉ် လိုဏ်ဂူအမိုးပေါ်တွင် ကစားနေကြသော မြွေငယ်နှစ်ကောင်မှ တစ်ကောင်သည် အရှင်မြတ်၏ ပခုံးပေါ်ကျလာ၏။ ထိုမြွေကား ဖုဋ္ဌဝိသမြွေမျိုးဖြစ်ရာ အဆိပ်တွေ ပြန့်ဆင်းလာသည်ကို သိရသော အရှင်မြတ်သည် တန်ခိုးဖြင့် မိမိကိုယ်ခန္ဓာ လိုဏ်ဂူအတွင်း မပျက်စီးရန် အဓိဋ္ဌာန်ပြုပြီးလျှင် ရဟန်းတို့အား မိမိကိုယ်မပျက်စီးမီ ခုတင်ပေါ်တင်လျက် အပြင်ထုတ်ရန် မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းများ အပြင်ထုတ်ခဲ့ရာ အပြင်ရောက်သော် ခုတင်ပေါ်မှာပင် ဖွဲ့ဆုပ်ပမာ ပြန့်ကြဲတော် မူခဲ့ရရှာသတတ်။ (သံ၊၂၊၂၆၇)

(၆၁) အပါဒကေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဒွိပါဒကေဟိ မေ။
စတုပ္ပဒေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဗဟုပ္ပဒေဟိ မေ။

(၆၁) အပါဒကေဟိ၊ အခြေမရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့်။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်။ ဒွိပါဒကေဟိ၊ အခြေနှစ်ချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့်။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်။ စတုပ္ပဒေဟိ၊ အခြေလေးချောင်း သတ္တဝါတို့နှင့်။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်။ ဗဟုပ္ပဒေဟိ၊ များသော အခြေရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့်။ မေ၊ ငါ၏။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်။

စကားပြေ-အခြေမရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့် မိတ်ဆွေအဖြစ် ငါ၏ ချစ်မေတ္တာ ဖြစ်ပါစေ၊ အခြေနှစ်ချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့်လည်း ငါ၏ မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာ ဖြစ်ပါစေ။ အခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့်လည်း ငါ၏မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာ ဖြစ်ပါစေ။ အခြေများစွာရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့်လည်း ငါ၏မိတ်ဆွေအဖြစ် ချစ်မေတ္တာ ဖြစ်ပါစေ။

သတ္တဝါကုန် မေတ္တာပွါးရန်။

ဆိုခဲ့ပြီး ဂါထာဖြင့် မြွေများကိုသာ မေတ္တာပွါးပုံ ပြပြီးနောက် မြွေများသာမက အခြားသတ္တဝါများ အားလုံးအပေါ် မေတ္တာပွါးဟန်ကို “အပါဒကေဟိ မေ မေတ္တံ” စသည်ဖြင့် ပြတော်မူပြန်သည်။

အရကောက်။

မိတ္တဿ ဘာဝေါ မေတ္တံ။ မိတ္တဿ၊ မိတ်ဆွေ၏။ ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းတည်း။ မေတ္တံ၊ မိတ်ဆွေဖြစ် ကြောင်း မေတ္တာရ၏။ မေတ္တာနှင့်ယှဉ်သော စိတ်ကိုသော်လည်း ကောက်။ အပါဒက-အရ မြွေမျိုးမှန်သမျှနှင့် ငါးတို့ကိုယူ။ ဒွိပါဒကမှာ လူနှင့်ငှက် အမျိုးမျိုးတည်း။ စတုပ္ပဒမှာ ဆင်, မြင်း, နွား, ကျွဲ စသည်ဖြစ်၏။ ဗဟုပ္ပဒ-ကား ကင်းမြီးကောက်, ကင်းခြေများ, ခူ, ပင့်ကူစသည်များတည်း။

(၆၂) မာ မံ အပါဒကော ဟိံသိ၊
မာ မံ ဟိံသိ ဒွိပါဒကော။
မာ မံ စတုပ္ပဒေါ ဟိံသိ၊
မာ မံ ဟိံ သိ ဗဟုပ္ပဒေါ။

(၆၂) အပါဒကော၊ အခြေမရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ မာ ဟိံသိ၊ မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်။ ဒွိပါဒကော၊ အခြေနစ်ချောင်းရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ မာ ဟိံသိ၊ မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်။ စတုပ္ပဒေါ၊ အခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ မာ ဟိံသိ၊ မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်။ ဗဟုပ္ပဒေါ၊ များသော အခြေရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ မာ ဟိံသိ၊ မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်။

စကားပြေ-အခြေမရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည် ငါ့ကို မညှဉ်း ဆဲပါစေလင့်။ အခြေနှစ်ချောင်းရှိသော သတ္တဝါမျိုးလည်း ငါ့ကို မညှဉ်းဆဲစေလို၊ အခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါမျိုးလည်း ငါ့ကို မညှဉ်းဆဲစေချင်၊ အခြေများစွာရှိသော သတ္တဝါမျိုးသည်လည်း ငါ့ကို မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်။

တောင့်တချက်ဖြင့် ပွါးပုံ။

ယခင် “ဝိရူပက္ခေဟိ” စသည်ကား မေတ္တာကို တိုက်ရိုက်ဖော်ကာ မေတ္တာပါးပုံများတည်း။ တဖန် တောင်းပန်ချက်ဖြင့် မေတ္တာပြုပုံ ပြုနည်းကို “မာ မံ အပါဒကော ဟိံသိ” စသည်ဖြင့် ပြတော်မူပြန်သည်။

မေတ္တာပင်။

“ငါ့ကို မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်” ဆိုသည်မှာ တောင်းပန်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် မေတ္တာပွါးပုံ တစ်မျိုးပင်။ သတ္တဝါများအပေါ်၌ စိတ်ထားကြမ်းသော သူတို့မှာ ထိုသတ္တဝါများကို ခုခံရန် ရိုက်နှက်ညှဉ်းဆဲရန်သာ လိုလားမည်ဖြစ်ရာ ထိုသူများကား ဤသို့ တောင်းပန်မှုမျိုး ဘယ်မှာ ပြုနိုင်ပါမည်နည်း။ ငါ့ကို မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်ဆိုသည်မှာ ထို သတ္တပါများက မေတ္တာထားရန်, ကောင်းရန်လိုလားသော အာသီသပင်ဖြစ်ရာ သတ္တဝါများအပေါ် မေတ္တာ သက်ရောက်သောသဘော သတ္တဝါတို့၌ စိတ်ဓာတ်နူးညံ့လျက် ရှိသောသဘောပင် ဖြစ်တော့သည်။ ထို့ကြောင့် "မာ မံ အပါဒကော ဟိံသိ” စသည်မှာ မေတ္တာဘာဝနာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။

(၆၃) သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗ ပါ ဏာ၊
သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။
သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပသန္တု၊
မာ ကိဉ္စိ ပါပါ မာဂမာ။

(၆၃) သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ သတ္တာ၊ ငါးခန္ဓာဝယ် တွယ်တာတတ်စွာ သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ပါဏာ၊ အသက်ရှူတတ်သော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ ကေဝလာ၊ အကြွင်းမရှိကုန်သော။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဘူတာ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ သဗ္ဗေ၊ သတ္တဝါအကုန် အလုံးစုံတို့သည်။ ဘဒြာနိ၊ ကောင်းမြတ်သော ဣဋ္ဌာရုံတို့ကို။ ပဿန္တု၊ တွေ့ကြုံကြရပါစေကုန် သတည်း။ ကဉ္စိ၊ ဘယ်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်သို့သော်မျှ။ ပါပံ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခသည်။ မာ အဂမာ၊ မကျ မလာ မရောက်ပါစေလင့်။

စကားပြေ-သတ္တဝါမှန်သမျှ ကောင်းမြတ်သော ဣဋ္ဌာရုံတို့ကို ကြုံတွေ့ကြရပါစေ။ ဘယ်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်သို့မျှ ဆင်းရဲဒုက္ခ မကျမလာ မရောက်ပါစေလင့်။

အနောဒိဿက။

ဆိုခဲ့ပြီး “ဝိရူပက္ခေဟိ” စသည်ကား ပုဂ္ဂိုလ်များကို ထုတ်ဖော်ရည်ညွှန်း၍ ပြုအပ်သော မေတ္တာဖြစ်၍ ဩဒိဿက (=ရည်ညွှန်းခြင်းဖြင့် ဖြစ်သော) မေတ္တာတည်း။ ထိုသို့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို သီးခြားဖော်ထုတ် ရည်ညွှန်းခြင်းမပြုပဲ အားလုံးသတ္တဝါ သာမန်အဖြစ် ပေါင်းကာ ထိုသတ္တဝါအားလုံး၌ ပြုသောမေတ္တာကား အနောဒိဿက(=မရည်ညွှန်းပဲ ဖြစ်သော) မေတ္တာဟုဆိုရသည်။ ထိုအနောဒိဿကမေတ္တာဘာဝနာပြုပုံကို “သဗ္ဗေ သတ္တာ” စသည်ဖြင့် နည်းပေးတော် မူသည်။

(၆၄) အပ္ပမာဏော ဗုဒ္ဓေါ၊ အပ္ပမာဏော ဓမ္မော။
အပ္ပမာဏော သံဃော၊ ပမာဏဝန္တာနိ သရီသပါနိ။
အဟိဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ၊ ဥဏ္ဏနာဘီ သရဗူ မူသိကာ။

(၆၄) ဗုဒ္ဓေါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ အပ္ပမာဏော၊ ဂုဏ်တော်အားဖြင့် ချင့်နှိုင်းတိုင်းတာမရ ပမာဏ မရှိပါပေ။ ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးသည်။ အပ္ပမာဏော၊ ဂုဏ်အရဖြင့် ဤမျှသာပြ တိုင်းတာမရ၍ ပမာဏ မရှိပါပေ။ သံဃော၊ အရိယာသံဃာတော်သည်။ အပ္ပမာဏော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးစုံညီ ဂုဏ်ရည်အရ တာမရ၍ ပမာဏ မရှိပါပေ။ အဟိ၊ မြွေလည်းကောင်း။ ဝိစ္ဆိကာ၊ ကင်းမြီးကောက် လည်းကောင်း။ သတပဒီ၊ ကင်းခြေများလည်းကောင်း။ ဥဏ္ဏနာဘီ၊ ပင့်ကူ လည်းကောင်း။ သရဗူ၊ အိမ်မြှောင်လည်းကောင်း။ မူသိကာ၊ ကြွက်လည်းကောင်း။ (ဣတိ ဣမာနိ ) သရီသပါနိ၊ ရင်ဖြင့်တွား၍ သွားတတ်သော ဤသတ္တဝါတို့ကား။ ပမာဏဝန္တာနိ၊ ကိလေသာဟု တိုင်းတာဖွယ်ရာ ပမာဏ ရှိကြပေကုန်၏။

စကားပြေ-မြတ်စွာဘုရားသည် ဂုဏ်တော်အားဖြင့် အတိုင်း အရှည် ပမာဏမရှိ။ လောကုတ္တရာ တရားတော်သည်လည်း ဂုဏ်တော်အားဖြင့် တိုင်းတာမရ ပမာဏမရှိ။ အရိယာ သံဃာတော်သည်လည်း လောကုတ္တရာ တရားအရ ပမာဏမရှိ။ မြွေ, ကင်းမြီးကောက်, ကင်းခြေများ, ပင့်ကူအိမ်မြှောင်, ကြွက် ဟူသော ရင်ဖြင့် တွားသွားတတ်သော သတ္တဝါများကား တိုင်းတာကန့်သတ်မှု ပြုတတ်သော ကိလေသာ ရှိသူများဖြစ်၍ ပမာဏရှိသူများပင်တည်း။

အရံအတားပြုခြင်း။

ဆိုခဲ့ပြီး ဂါထာများဖြင့် မေတ္တာဘာဝနာပြုနည်း ပေးတော်မူပြီးနောက် ယခုတဖန် ရတနာသုံးပါး ဂုဏ်ကို ရင့်ကျူးကာ အန္တရာယ်ပြုတတ်သော သတ္တဝါများမှ အကာအကွယ် အရံအတားပြုရမည့်ပုံကို ပြတော်မူလို၍ “အပ္ပမာဏာ ဗုဒ္ဓေါ” စသည်ကို မိန့်တော်မူပြန်သည်။

ပမာဏ မရှိပုံ။

“ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ” ဟူသော စတုကင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၆)၌ ဗုဒ္ဓအရ ဗုဒ္ဓ၏ ဂုဏ်တော်များကို ယူရန်ဖွင့်၏။ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဘုရားဂုဏ်တော်သည်ဟုလည်း ပေးနိုင် သည်။ ပမာဏပြုတတ်သော ကိလေသာများ မရှိသောကြောင့်၎င်း ဂုဏ်တော်များ၏ ပမာဏမရှိသောကြောင့်၎င်း ဘုရားရတနာကို အပ္ပမာဏ ဆိုရသည်ဟု ဒုကဇာတကဋ္ဌကထာ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၄)၌ ဖွင့်၏။

နောက်အနက်ကို ယူ၍ “ ဂုဏ်တော်အားဖြင့် ချင့်နှိုင်း တိုင်းတာမရ ပမာဏမရှိပါပေ”ဟု ပေးခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရား၌ လောကုတ္တရာ ဓမ္မဂုဏ်သည်ပင် မည်သို့မျှ တိုင်းတာကန့်သတ်၍ မရ။ ပမာဏ မပြုနိုင်။ လောကုတ္တရာဓမ္မကြောင့် ရလာသော အသင်္ချေယျ အပ္ပမေယျဂုဏ်တော်များမှာ အခြားတစ်ဆူက တစ်သက်လုံး ဟောနေသော်လည်း မကုန်နိုင်ဟုဆိုရာ ဘယ်မှာကန့်သတ် နိုင်ဖွယ်ရှိပါအံ့နည်း။ “ဓမ္မောတိ နဝလောကုတ္တရ ဓမ္မော”ဟူသော ဒုကနိပါတ ဇာတက အဋ္ဌကထာ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၄) အရ လောကုတ္တရာ တရားကိုးပါးကို ဓမ္မအရယူ။ လောကုတ္တရာ တရားများကား “ဂမ္ဘီရ=နက်နဲသည်။ ဒုဒ္ဒသ=မြင်နိုင်ဖို့ ခက်သည်” စသည်ဖြင့် ချီးကျူးခံရသည်ဖြစ်ရာ ဘယ်မှာ ပမာဏပြုနိုင်ပါအံ့နည်း။ ထိုသို့ ပမာဏမရှိသော လောကုတ္တရာ ဓမ္မနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် သံဃာမှာလည်း အပ္ပမာဏ ဖြစ်တော့သည်။

ပမာဏပြုပုံ။

ပမာဏပြုတတ်သော ကိလေသာ မရှိသောကြောင့် အပ္ပမာဏဆိုရာ၌ ကိလေသာများ ပမာဏပြုတတ်ပုံကို (သဠာယတနစိတ္တသံယုတ် အဋ္ဌကထာအရ) ဤသို့ သိအပ်၏။ တောင်ခြေ၌ သစ်ရွက်ပုပ်, သစ်ဖက်ပုပ်တို့ဖြင့် မဲညစ်နေသောရေ ရှိတတ်၏။ ထိုရေကို မြင်ရသူတို့မှာ အလံတစ်ရာလောက် နက်သည်ဟု ထင်ရတတ်၏။ သို့သော် တုတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ကြိုးဖြင့်ဖြစ်စေ ထောက်ကြည့်သောအခါ ခြေဖမိုးပင် မမြုပ်တတ်သည်ကို တွေ့ရ၏။ ထို့အတူ ရာဂစသည် မဖြစ်သေးမီ သောတာပန်လိုလို, သကဒါဂါမ်လိုလို, အနာဂါမ်လိုလို ထင်ရ၏။ ရာဂစသည် ဖြစ်လာမှ “ရတ္တ=တပ်မက်တတ်သူ, ဒုဋ္ဌ=စိတ်ဆိုးတတ်သူ, မူဠ=တွေဝေသူဟု ထင်ရှားလာတော့သည်။ ထို့ကြောင့် ရာဂစသည်တို့မှာ “ဤပုဂ္ဂိုလ်ကား သည်မျှသာ”ဟု တိုင်းတာ ကန့်သတ်မှု ပမာဏ ပြုတတ်သော တရားများဖြစ်ကြသည်။ ဂေါဒတ္တသုတ် (သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၆)

ဘာဆိုလိုသနည်း။

မြွေစသော သတ္တဝါများကား ပမာဏ ပြုတတ်သော ကိလေသာများ ရှိသောကြောင့် ပမာဏ ဝန္တာနိ=အတိုင်းအရှည် ပမာဏ ရှိကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤ၌ ဘုရား, တရား, သံဃာသည် ပမာဏမရှိ။ မြွေစသော သတ္တဝါများ ပမာဏရှိကြ၏ ဟူသောစကားဖြင့် ဘာဆိုလိုပါသနည်း။ ဘုရား, တရား, သံဃာ၏ ဂုဏ်တော် တန်ခိုးတော်ကား အလွန်ကြီးမား၏။ ဤသတ္တဝါများကား အညံ့စား သတ္တဝါကလေးများသာ။ အပ္ပမာဏော-စသည်ဖြင့် ဘုရား, တရား, သံဃာဂုဏ်တော်များကို အောက်မေ့သဖြင့် ယင်း ရတနာသုံးပါး၏ အာနုဘော်အရ ထိုသတ္တဝါများ ဘာမျှမလုပ်နိုင်၊ ယင်းသတ္တဝါများမှ အကာအကွယ်ရတော့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ရွှေ့ဆက်ကာ “ကတာ မေ ရက္ခာ=ငါ အကာအကွယ် အစောင့်အရှောက် ပြုပြီးပြီ။ ကတံ မေ ပရိတ္တံ=ငါ အရံအတား ပြုပြီးပြီ”ဟု ဟောတော်မူခဲ့၏။

(၆၅) ကတာ မေ ရက္ခာ ကတံ မေ ပရိတ္တံ
ပဋိက္ကမန္တု ဘူတာနိ။
သောဟံ နမော ဘဂဝတော
နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ။

(၆၅) မေ၊ ငါသည်။ ရက္ခာ၊ အကာအကွယ် အစောင့်အရှောက်ကို။ ကတာ၊ ပြုအပ်ပြီးပေပြီ။ မေ၊ ငါသည်။ ပရိတ္တံ၊ အရံအတားကို။ ကတံ၊ ပြုခဲ့ပြီးပေပြီ။ ဘူတာနိ၊ အန္တရာယ်ပြုတတ်သော သတ္တဝါတို့သည်။ ပဋိက္ကမန္တု၊ ဖဲခွါရှောင်ရှားကြကုန်လော့။ သောဟံ၊ ထိုငါသည်။ ဘဂဝတော၊ ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံခဲ့ကြ ရှေးဘုရားရှင် မှန်သမျှအား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းကို။ (ကရောမ၊ ပြုလုပ်ပါ၏။) သတ္တန္နံ၊ ခုနစ်ဆူကုန်သော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ၊ ဝိပဿီအစရှိသော ဘုရားရှင်တို့အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းကို။ (ကရောမိ၊ ပြုလုပ်ပါ၏။)

စကားပြေ-ငါသည် အကာအကွယ် အစောင့်အရှောက်ကို ပြုပြီးခဲ့ပြီ။ ငါသည် အရံအတားကို ပြုပြီးခဲ့ပြီ။ သတ္တဝါများ ရှောင်ရှားကြကုန်လော။ ထိုငါသည် ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံတော်မူပြီး သော ရှေးရှေး ဘုရားရှင်မှန်သမျှအား ရှိခိုးပါ၏။ ဝိပဿီ အစရှိသော ခုနစ်ဆူသော ဘုရားရှင်တို့အား ရှိခိုးပါ၏။

အကာအကွယ် ထပ်ပြုခြင်း။

“အပ္ပမာဏော”စသည်ဖြင့် အကွယ်အကာ အရံအတား ပြုခဲ့ပြီးနောက် ထိုအကာအကွယ်အရ သတ္တဝါများ ရှောင်ရှားရန် နှင်ပြီးလျှင် ပဏာမ မင်္ဂလာ အကာအကွယ် တစ်ရပ်ကို ထပ်မံပြုလုပ်ရန် ညွှန်ပြတော်မူခြင်းငှါ “ကတာ မေ ရက္ခာ” စသည် မိန့်တော်မူသည်။

ခိုင်မြဲရန်။

အကာအကွယ် ပြုပြီးဖြစ်၍ သင်တို့ ရှောင်ကြဟု ဆိုပြီးနောက် “သောဟံ နမော ဘဂဝတော” စသည် ဆိုရပြန် သည်မှာ “မြဲရာသံပတ် ကျပ်ရာသပ်ပင်း” ဆိုသကဲ့သို့ အကာအကွယ် မြဲမြံ ခိုင်ခံ့သည်ထက် ခိုင်ခံ့ရန် ထပ်မံ၍ ပဏာမမင်္ဂလာဖြင့် နိဂုံးချုပ်ကာကွယ်မှု ပြုခြင်းဖြစ်သည်။

ဘဂဝတောဟု သာမန်ဆိုသောကြောင့် ယခု အများကိုးကွယ်လျက်ရှိသော ဂေါတမဘုရားရှင်ကိုပင် ဆိုရမည်ကဲ့သို့ရှိ၏။ သို့သော် ဂေါတမဘုရားရှင်မှာ သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ-ဟု အထူးထုတ်ဖော် ရှိခိုးရာ ဘုရားခုနစ်ဆူတွင် ပါဝင်ပြီးဖြစ်ရာ ဤဘဂဝတောကို ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ခဲ့ပြီး ဘုရားမြတ်မှန်သမျှကို ယူရန် “အတီတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သဗ္ဗဿာပိ ဘဂဝတော” ဟု ဇာတကအဋ္ဌကထာဖွင့်သည်။

အဆိုမတူ။

“အပ္ပမာဏော ဗုဒ္ဓေါ” မှစ၍ နောက်ဒေသနာကို ဂါထာများပင်ဟု၎င်း, စုဏ္ဏိယဖြစ်သည်ဟု၎င်း အဆိုကွဲလျက်ရှိ၏။ “ကတာ မေ ရက္ခာ” စသော နောက်ဒေသနာကို “ဣမံ ဂါထ မာဟ” ဟူ၍ အဋ္ဌကထာက ဂါထာအဖြစ် အနုသန္ဓေဆိုထားသောကြောင့် ထိုဒေသနာ၏ ဂါထာဟုတ်, မဟုတ်မှာ အငြင်းမပွါးသာတော့ပြီ။ “အပ္ပမာဏော စသော ရှေးဒေသနာကိုမူ အဋ္ဌကထာ ဂါထာအဖြစ် မဆိုပဲ သာမည အနုသန္ဓေ ဆိုထားသောကြောင့် အဋ္ဌကထာက စုဏ္ဏိယ ဆိုလိုသလောဟု တွေးတောမည်ဆိုလျှင် တွေးတောဖွယ်ရာပင်။ သို့သော် ဇာကက ဒေသနာမှာ ဂါထာချည်းဟောသော ဒေသနာဖြစ်ရာ ဂါထာဟုပင် ဆိုရပေတော့မည်။ ဆန်းနှင့်မညီလျှင် အရှင်သံဃရက္ခိတ ထေရ်က သာမညအမည်ပေးရန် ညွှန်ကြားထားပြီးဖြစ်ရာ ဤအချက်ဖြင့်လည်း ဂါထာမဟုတ်ဟု ဆိုနိုင်ဖွယ်မရှိတော့ပေ။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ
ခန္ဓသုတ် နိဿယသစ်
ပြီးပြီ။

မောရသုတ် နိဿယသစ်

(၆၆) ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ၊ နိဗ္ဗတ္တံ မောရယောနိယံ။

ယေန သံဝိဟိတာ ရက္ခံ၊ မဟာသတ္တံ ဝနေစရာ။

(၆၇) စိရဿံ ဝါယမန္တာပိ၊ နေဝသက္ခိံသု ဂဏှိတုံ၊

“ဗြဟ္မမန္တ"န္တိ အက္ခာတံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

(၆၆-၆၇) ဟေ၊ အို … သူတော်ကောင်းတို့။ ဗောဓိသမ္ဗာရေ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ် ရရန်ထောက်ကူ ပါရမီအဆောက်အဦတို့ကို။ ပူရေန္တံ၊ ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးတော်မူသော။ မောရယောနိယံ၊ ဥဒေါင်းမျိုး၌။ နိဗ္ဗတ္တံ၊ ဖြစ်တော်မူသော။ ယေန ပရိတ္တေန၊ အကြင် မောရသုတ် ပရိတ်တော်ဖြင့်၊ သံဝိဟိတာရက္ခံ၊ ကောင်းစွာ ပြုစီရင်အပ်သည့် စောင့်ရှောက်ကာကွယ်မှုရှိသော။ မဟာသတ္တံ၊ ဘုရားအလောင်း ရွှေဥဒေါင်းမင်းကို။ ဝနေစရာ၊ ခုနှစ်ဆက်သောမုဆိုးတို့သည်။ စိရဿံ၊ နှစ်ပေါင်း ခုနှစ်ရာ ရှည်မြင့်ကြာအောင်။ ဝါယမန္တာပိ၊ ဖမ်းမိဖို့ရာ ကြိုးစားကြပါကုန်သော်လည်း။ ဂဏှိတုံ၊ လက်ရ ဖမ်းယူခြင်းငှာ။ နေဝ သက္ခိံသု၊ မတတ်နိုင်ကြကုန်သည် သာတည်း။ ဗြဟ္မမန္တန္တိ၊ ဗြဟ္မမန္တန် (= ထူးမြတ်သော မန္တန်တော်) ဟူ၍။ အက္ခာတံ၊ ရှင်တော်ဘုရား ချီးကျူးမြွက်ကြားတော်မူအပ်သော။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို မောရသုတ် ပရိတ်တော်ကို၊ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြပါကုန်စို့။

စကားပြေ-လွယ်၏။

အမွှမ်း။

“ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ” စသည်ကား မောရသုတ်ပရိတ်တော်ကို ရွတ်လို, နာလို, သင်လိုသောဆန္ဒ ထက်သန်စွာဖြစ်ကြရန် မောရသုတ်ပရိတ်တော်၏ သတ္တိဂုဏ်အင် အာနိသင်ပြကာ ဂုဏ်တင်ချီးကျူးအပ်သော ပရိတ်ပျိုး အမွှမ်းပင်တည်း။

နိဒါန်း။

မောရသုတ်ဖြင့် အကာအကွယ်ပြုထားသော ဘုရားအလောင်း ဥဒေါင်းမင်းကို မုဆိုးတို့မဖမ်းနိုင်ဟူသော စကားမှာ ဒုကနိပါတ် မောရဇာတ် အဋ္ဌကထာလာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိအရပင် (ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉) ဘုရားအလောင်းတော်သည် ဥဒေါင်းမင်း ဖြစ်စဉ်အခါ ဟိမဝန္တာတော ဒဏ္ဍကဟိရညတောင်၌ နေ၏။ ဥဒေါင်းမင်းသည် နေထွက်ချိန်တွင် နေကိုကြည့်ကာ “ဥဒေတယံ”စသော ဂါထာကို ရွတ်ပြီးလျှင် အစာရှာထွက်၍ အစာရှာရာမှ ပြန်လာသောအခါ တောင်ပေါ်မှနေလျက် ဝင်သောနေကို ကြည့်ကာ "အပေတယံ" စသောဂါထာကို ရှုတ်သည်။ ဤပရိတ်တန်ခိုးကြောင့် ဘုရားအလောင်းမှာ ကြောက်လန့်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းများ မရှိခဲ့ပေ။

ဗာရာဏသီအနီး မုဆိုးရွာမှ မုဆိုးတယောက်သည် ဟိမဝန္တာ၌ တောလည်စဉ် ဥဒေါင်းမင်းကို တွေ့ခဲ့၍ မိမိသားအား ပြောထားခဲ့လေသည်။ တစ်နေ့ ဗာရာဏသီမင်း၏ မိဖုရား ခေမာဒေဝီသည် ရွှေဥဒေါင်း တရားဟောသည်ကို နာရသည်ဟု အိပ်မက်မြင်မက်၍ ရွှေဥဒေါင်းတရား နာလိုရှိကြောင်း ဘုရင်အား လျှောက်၏။ ဘုရင်လည်း မုဆိုးတို့ကို စုံစမ်းရာ ဖခင်ထံမှ ကြားရသော မုဆိုးက ဒဏ္ဍကရညတောင်ဝယ် ရွှေဥဒေါင်းရှိကြောင်း လျှောက်တင်သော် သူ့ကိုပင် ထိုရွှေဥဒေါင်းကို ဖမ်းယူခဲ့ရန် တာဝန်ပေးအပ်လေသည်။

မုဆိုးလည်း ဟိမဝန္တာသို့ သွား၍ ဥဒေါင်းမင်း အစာရှာရာ မြေပြင်တဝိုက်၌ ကျော့ကွင်းထောင်၍ ဖမ်းသော်လည်း ခုနစ်နှစ်ကြာ၍ မုဆိုးသာ တောထဲ၌ သေဆုံးခဲ့၏။ ဥဒေါင်းမင်းကိုကား အမိမဖမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ခေမာ မိဖုရားလည်း လိုရာမရ၍ နတ်ရွာစံခဲ့ရ၏။ ဘုရင်လည်း မိဖုရားဆုံးရသဖြင့် ဥဒေါင်းမင်းကို စိတ်နာသောကြောင့် “ဟိမဝန္တာ ဒဏ္ဍကဟိရညတောင်က ရွှေဥဒေါင်းမင်း အသားစားရသူမှာ မအို မသေနိုင်”ဟု ရွှေပြားပေါ်တွင် အက္ခရာရေးထိုးစေပြီး မကြာခင်နတ်ရွာစံလေ၏။ စာကို မြင်ရသော နောက်မင်းများသည် မုဆိုးများကို လွှတ်ကာဖမ်းစေခဲ့သော်လည်း မရ၊ မင်းခြောက်ဆက်တိုင်တိုင် လွန်ခဲ့လေသည်။ ခုနစ်ဆက်မြောက် မင်းလက်ထက်၌ လွှတ်အပ်သော မုဆိုးသည် အကြံရကာ ဥဒေါင်းပျိုမကို သင်ပြီးလျှင် "မ"သံ ပေးစေ၏။ "မ" သံကြားသော ဘုရားအလောင်းသည် ပရိတ်ရွတ်ရန် သတိမရပဲ သွားမိရာ ကျော့ကွင်း၌ အမိခံရတော့သည်။

မုဆိုးလည်း ဥဒေါင်းမင်းကို ယူဆောင်ကာ ဘုရင့်ထံ ဆက်သောအခါ ဥဒေါင်းမင်းက မိမိအား ဖမ်းခြင်းအကြောင်းကို မေး၏။ ဥဒေါင်းမင်း အသားစားရသူမှာ မအို, မသေနိုင်ဆို၍ ဖမ်းရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြော၏။ “အရှင်မင်းကြီး..အကျွန်ုပ်ကား မသေရပြီလော”။ ဥဒေါင်းမင်းကား သေရမည် ဖြစ်ပါသည်။ “ကျွန်ုပ်သေရလျှင် ကျွန်ုပ်အသား စားရသူမှာ ဘာကြောင့် မသေပဲရှိရမည်နည်း”။ ဥဒေါင်းမင်းက ရွှေအဆင်း ရှိသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ “မင်းကြီး ကျွန်ုပ် ရွှေအဆင်းရှိခြင်းမှာ အကြောင်းမဲ့မဟုတ်ပါ၊ ရှေးအခါ စကြာမင်းဖြစ်စဉ် မိမိလည်း ငါးပါးသီလ ကျင့်သုံး၍ လူအားလုံးတို့ကိုလည်း ကျင့်သုံးစေသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်” ဟု ပြောဆို၍ စကြာမင်းဖြစ်စဉ်ကရထားမှာ ဤမင်္ဂလာကန်တော်ထဲ၌ ရှိကြောင်းပြောကာ ထုတ်ဖော်စေသောအခါ မင်းကြီးလည်း ယုံကြည်လာ၏။ ထို့နောက်မင်းကြီးအား တရားဟောကာ ဟိမဝန္တာသို့ ပြန်လေသည်။

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်။

[မဟာသတ္တ၌။ "မဟာ၊ မြတ်သော။ သတ္တ၊ ပုဂ္ဂိုလ်။ မဟာ၊ မြတ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်၌။ အာသတ္တ၊ ငြိကပ်တွယ်တာသူ" ဟု အနက် နှစ်မျိုးရ၏။ မဟာသတ္တ၊ မြက်သောပုဂ္ဂိုလ် ဟူရာ၌ ကောင်းသောအကျင့် မြင့်မြတ်သော လုပ်ငန်းများရှိသူ ဆိုလိုသည်။ ပါရမီများမှာ တကယ့်သူတော်ကောင်း ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့၏အမှုဖြစ်ရာ ထိုပါရမီစု ကောင်းမှုရှိသော အလောင်းတော်သည် မဟာသတ္တ(=မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်) ဖြစ်တော့၏။

ဒုတိယအနက်အရ မဟာသတ္တမှာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်၌ ငြိကပ်တွယ်တာသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ရာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို လွန်စွာ လိုချင်လှ၍ ထိုဉာဏ်ရရန် နည်းလမ်းများ ကြိုးစားရှာဖွေ အားထုတ်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ရရန် နည်းလမ်းများမှာ ပါရမီများပင် ဖြစ်ရာ ပါရမီကို ကြိုးစားဆည်းပူးနေသူဟုပင် ဆိုရပေမည်။ ဤအနက်နှစ်မျိုးအရ ပါရမီဖြည့်နေသူဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော မဟာသတ္တ၏ ထိုအဓိပ္ပါယ်သရုပ်ကို ဖော်ထုတ်ခြင်းငှါ “ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ”ဟု မိန့်တော်မူသည်။]

ဗောဓိသမ္ဘာရ။

ဗောဓိ-သဒ္ဒါသည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်, အရိယမဂ်, ဗောဓိအမည်, ညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်များ၌ ဖြစ်ရာ ဤ၌ ဗောဓိ အရ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကိုယူ။ သို့မဟုတ် ဗောဓိဆိုသော်လည်း မဟာဗောဓိကို ယူ။ မဟာဗောဓိဆိုသည်မှာ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်နှင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တည်း။ ဘုရားရှင်၌ ထိုဉာဏ်နှစ်ပါးကား အပြန်အလှန် အထောက်အမ ဖြစ်ရ၏။ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် ရသည်။ ထိုအရဟတ္တမဂ်မှာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကြောင့် တစ်ပါးသူတို့၏ အရဟတ္တမဂ်နှင့် မတူ ထူးခြားရသည်။ အရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်လည်း ပြီးစီးခဲ့ရာ ထိုဉာဏ် နှစ်ပါးမှာ အချင်းချင်း အထောက်အမ ဖြစ်ကြလေသည်။ ဂါထာ၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ဗောဓိအရယူကာ အနက်ပေးခဲ့သည်။ “အရဟတ္တ မဂ်ဉာဏ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ်၏ အဆောက်အဦ ပါရမီတို့ကို” ဟု လည်းပေးနိုင်၏။

အိမ်ဖြစ်ရန် ပါဝင်ရမည့် အစိတ်အပိုင်းများ စုံညီစုပေါင်းမိမှ အိမ်ဟု ဖြစ်ရသကဲ့သို့ ဒါနစသော ပါရမီအစိတ်အပိုင်းများ စုံညီ ပေါင်းစပ်မိ သောအခါမှ ဗောဓိဖြစ်ရ၏။ ထို့ကြောင့် အိမ်ဖြစ်ရန် အစိတ်အပိုင်း အပေါင်းကို ဂေဟသမ္ဘာရ (=အိမ်၏အဆောက်အဦ) ဟု ဆိုရသကဲ့သို့ ဗောဓိဖြစ်ရန် ပါရမီအပေါင်းကို ဗောဓိသမ္ဘာရ (=ဗောဓိ၏အဆောက် အဦ)ဟု ဆိုရသည်။

ဥဒေါင်းမျိုး။

“နိဗ္ဗတ္တံ မောရယောနိယံ” ဖြင့် ဂတိ-ဟူသည် မတည်မြဲ၍ အနိမ့်, အမြင့်, အယုတ်, အမြတ် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်နိုင်သော သံသရာ၏သဘောကို ပြ၏။ အလောင်းတော်ကြီးများပင် ဤသို့ ဂတိမမြဲ ဗလောင်းဗလဲ အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ရလျှင် သာမန်လူ သူငါတို့ကား ဘယ်မှာ ဆိုဖွယ်ရာ ရှိတော့မည်နည်း။

နိယတဗျာဒိတ်ရပြီးသော အလောင်းတော်တို့၌ ဤဂတိ ပြောင်းလဲမှုမှာ ပါရမီတွေ ဖြည့်ခွင့်တစ်မျိုး ရပြန်၍ နစ်နစ်နာနာ ကတိမ်းကပါး ဖြစ်မသွားနိုင်သော်လည်း မိမိတို့ ဤသို့ဖြစ်ရလျှင် နောင်သုဂတိဘုံ ပြန်တက်ဖို့မှာ ဘယ်မျှ ခဲယဉ်းလှသည်မှာ ကာဏကစ္ဆပေါပမ, နခသိခေါပမ သုတ္တန်များအရ ထင်ရှားလှသည်။ ထို့ကြောင့် လူလည်းဖြစ်လာ သာသနာနှင့်လည်း ကြုံဆဲ အခွင့်အခါကောင်းကြီးကို မလွှဲစေပဲ အပါယ်တံခါးပိတ်သော မဂ်ဖိုလ်ကို ရအောင် ယူထားရမည်ကိုလည်း သတိပေးလျက်ရှိကြောင်း သိပါလေ။

တန်းတူ မတွေးသင့်။

“ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ” ဖြင့် ဘုရားလောင်း ရွှေဥဒေါင်း၏ အခြေအနေ အရည်အသွေးကို ပြခဲ့ရာ ထိုအခါက အလောင်းတော်မှာ ဒါန, သီလ, မေတ္တာတို့ဖြင့် သတ္တဝါများအပေါ် အကျိုးစီးပွါး လိုလားသော စိတ်ရှိခြင်း ပညာပါရမီတော် ဖြည့်ခဲ့ပြီးဖြစ်၍ အသိဉာဏ် ရင့်သန်နေခြင်း, ခန္တီ, သစ္စာ, ဥပေက္ခာ များအရ စိတ်ဓာတ် အလွန်ရင့်သန် ခိုင်မာနေခြင်းများဖြင့် ထူးခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်နေ၍ တိရစ္ဆာန်သာမန်များကို မဆိုထားဘိ သူသူငါငါ လူသာမန်များနှင့်ပင် တန်းတူထားကာ ယှဉ်၍ မရတော့ပေ။ ထိုသို့သော အလောင်းတော်၌ သာမန်တိရစ္ဆာန်များနှင့် တန်းတူထားကာ တွေးလျှင် ထိုအတွေးမှာ သဘာဝမကျ။ ထို့ကြောင့် "တိရစ္ဆာန်ဥဒေါင်းက ဘုရားနှင့် တရားတွေကို ဘယ်သူက ပြောလို့ သိထားသလဲ? မန္တန်ဖွဲ့ ရွှတ်နိုင်တယ်ဆိုတာ ဟုတ်နိုင်ပါ့မလား? တရားဟောနိုင်တယ်ဆိုတာ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်မရှိ” စသော အတွေးမျိုးမှာ အရာမရောက်ပေ။ ထိုအတွေးမျိုး ရှိနေသူများ၌ ဤပရိတ်အကျိုး ခံစားရမည်မဟုတ်။ စိတ်ချယုံကြည်စွာ အားကိုး ရွတ်ဆို သူများမှာ ဤပရိတ်အကျိုးကို ခံစားခဲ့ရဘူးပြီ ခံစားရဆဲ ခံစားရပေဦးမည်။

(၆၈) ‘‘ဥဒေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာ,

ဟရိဿဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော၊

တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ,

တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ဒိဝသံ။

(၆၈) စက္ခုမာ၊ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့အား ပေးအပ်သောမျက်စိ ရှိပေထသော။ ဧကရာဇာ၊ အရောင်များတွင် ပြိုင်ယှဉ်ဖွယ်ကင်း တစ်ဦးတည်းသောမင်း ဖြစ်ပေထသော။ ဟရိဿဝဏ္ဏော၊ ရွှေအဆင်းနှင့် တူသော အဆင်းရှိပေထသော။ ပထဝိပ္ပဘာသော၊ မြေပြင်၌ပြန့် အနှံ့ပင် ထွန်းလင်းတတ်ပေထသော။ အယံ၊ ဤနေမင်းသည်။ ဥဒေတိ၊ တက်ထွန်းပေါ်ထွက်လာပေ၏။ တံ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ ဟရိဿဝဏ္ဏံ၊ ရွှေအဆင်းနှင့် တူသော အဆင်းရှိပေထသော။ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊ မြေပြင်၌ပြန့် အနှံ့ပင် ထွန်းလင်းတတ်ပေထသော။ တံ၊ အရှင်နေမင်းကို။ နမဿာမိ၊ ရှိခိုးပါ၏။ တယာ၊ အရှင်နေမင်းသည်။ အဇ္ဇ၊ ယနေ့။ ဂုတ္တာ၊ စောင့်ရှောက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍။ မယံ၊ အကျွန်ုပ်တို့သည်။ ဒိဝသံ၊ တစ်နေ့တာပတ်လုံး။ ဝိဟရေမု၊ ချမ်းချမ်းသာသာ နေကြရပါကုန်အံ့။

စကားပြေ-ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့အား ပေးအပ်သော မျက်စိ ရှိ၍ အရောင်များတွင် တစ်ဦးတည်းသော ဘုရင်ဖြစ်သော ရွှေအဆင်းရှိလျက် မြေပြင်အပြန့် နှံ့အောင် ထွန်းလင်းတက်သော ဤနေမင်းသည် ထွက်ပေါ်လာ၏။ ထို့ကြောင့် ရွှေအဆင်းရှိကာ ကမ္ဘာမြေအပြန့် နှံအောင် ထွန်းလင်းတတ်သော အရှင်နေမင်းကို အကျွန်ုပ် ရှိခိုးပါ၏။ယနေ့ အရှင်နေမင်း၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံယူ၍ အကျွန်ုပ်တို့ တစ်နေ့တာပတ်လုံး ချမ်းသာစွာ နေကြရပါကုန်အံ့။

နေကို ရှိခိုးပုံ။

ဗြဟ္မမန္တန်ကို ဖွဲ့သော အလောင်းတော် ရွှေဥဒေါင်းမင်းသည် ရှေးဦးစွာ “ဥဒေတယံ” စသည်ဖွဲ့ကာ နေမင်းကို ရှိခိုးသည်။

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်။

[စက္ခု အတ္ထိဟိ စက္ခုမာ။။ အဿ၊ ထိုနေမင်းအား။ စက္ခု၊ မျက်စိသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ စက္ခုမာ၊ စက္ခုမာမည်၏။ နေမင်း၌ မျက်စိ ဘယ်သို့ရှိသနည်း။ သကလ စက္ကဝါဠဝါသီနံ၊ စကြဝဠာ တစ်ခွင်လုံး၌ နေကြသူတို့၏။ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ၊ အမှောင်ကို ပယ်ခွင်း၍။ စက္ခုပဋိလာဘကရဏေန၊ မျက်စိအမြင်ရမှုကို ပြုခြင်းဖြင့်။ တေန၊ ထိုနေမင်းသည်။ တေသံ၊ ထိုကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့အား။ ယံ စက္ခု၊ အကြင် မျက်စိအမြင်ကို။ ဒိန္နံ၊ ပေးအပ်၏။ တေန စက္ခုနာ၊ ထိုကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့အား ပေးအပ်သော မျက်စိဖြင့်။ စက္ခုမာ၊ မျက်စိရှိသတည်း။ (ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀)

ဤ၌ နေမင်းက လောကသားတို့အား မျက်စိပေးသည် ဆိုလျှင် ထိုမျက်စိမှာ လောကဓာတ်သားတို့၌သာ ရှိရမည်ဖြစ်၏။ ထိုသို့မဟုတ်ပဲ နေမင်းကပေးသော မျက်စိ နေမင်းမှာရှိသည် ဆိုခြင်းမှာ ပရိကပ္ပနာသာတည်း။ ကြံဆတင်စား၍ ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ လောကဓာတ်၌ စက္ခုရှိခြင်းသဘောကို နေ၌တင်ပေးသည်။ တဒ္ဓမ္မူပစာရ ဟု ဆိုရန်ရှိ၏။ ဤသို့မဟုတ်ပဲ နေရောင်ကြောင့် မျက်စိအမြင်ရကြသည်။ အကြောင်း အရောင်ရှိနေသည်ကို အကျိုး မျက်စိအမြင် ရှိသည်ဆိုသောကြောင့် "ဖလူပစာ"ဟု ဆိုသော် ချောပြော၏။ ဤအလို စက္ခုမာ-မျက်စိ ရှိသောဟုပင်ပေး။

လောက၌ အရောင်အလင်းကို ပြုတတ်သော အရာဝတ္ထုတို့တွင် နေကား အကြီးဆုံး အထူးခြားဆုံးဖြစ်၍ ဧကရာဇာ-တစ်ဦးတည်းသော ဘုရင်ဟု နေကိုဂုဏ်တင်၏။

ဟရိ၊ ရွှေနှင့်။ သ၊ တူသော။ ဝဏ္ဏ၊ အဆင်းရှိသော။ သမာနမှ ဖြစ်သော “သ”တည်း။ ဆန္ဒာနု ရုက္ခဏအတွက် ဒွေဘော်လာသည်။]

မိစ္ဆာ ဖြစ်သလော။

ဤ၌ဘုရားအလောင်း ရွှေဥဒေါင်းမင်း၏ နေကိုရှိခိုးခြင်းမှာ မိစ္ဆာအယူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ ဤပရိတ်ကို အချို့ လက်မခံလိုကြ။ နေရောင်ကြောင့် သစ်ပင် စသော သက်မဲ့ဝတ္ထုများ, လူစသော သက်ရှိသတ္တဝါများ အသက်ရှင်ကြ ကြီးပွါးကြရ၏။ နေရောင်ခြည်ဓာတ် မရလျှင် ထိုသို့ ကြီးပွါးမှု မရှိနိုင်၊ နေကား လောကကို အကျိုးပြုကာ စောင့်ရှောက်လျက်ရှိ၏။ "တယာဇ္ဇဂုတ္တာ” စသည်မှာ ဤအချက်များကို ရည်ကာ ဆိုခြင်းဖြစ်ဖွယ်ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ရွှေဥဒေါင်းမင်းသည် လောကရေးအတွက် အားကိုးတစ်ခုအနေအားဖြင့် နေကိုရှိခိုး၏။ ထို့နောက် သံသရာရေး ဓမ္မရေးအတွက် ဘုရားနှင့်တရားတော်များကို ရှိခိုးသည်။ သရဏဂုံ တည်ပြီးသူသည် ရတနာသုံးပါးမှ တပါးအခြား တိတ္ထိ, မင်း, စသည်ကို ဝတ်တရားအရ ဖြစ်စေ ဆရာဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်စေ ကြောက်၍ဖြစ်စေ ရှိခိုးသော်လည်း သရဏဂုံ မပျက်ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆို၏။ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်များကို အားထားရှိခိုးနေသော ဥဒေါင်းမင်းမှာ လောကရေးအတွက် အားကိုးတစ်ခုပြုကာ နေကို ရှိခိုးသော်လည်း ၎င်းအဖို့ သရဏဂုံမပျက်၍ မိစ္ဆာအယူ သက်သည်ဟု ဆိုဖွယ်မရှိ။ ထို့ကြောင့် ဤအချက်မျှဖြင့် ဤ ဥဒေါင်းမင်းပရိတ် အပေါ် ယုံကြည်ကိုးစားချက် မပျက်သင့်ပေ။

(၆၉) ‘‘ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ,

တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု၊

နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ,

နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာ၊

ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ,

မောရော စရတိ ဧသနာ’’။

(၆၉) ယေ ဗြဟ္မဏာ၊ ပယ်ရှားအပ်သည့် မကောင်းမှုရှိသော ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မဏ အကြင်ဗုဒ္ဓ ရှင်တော်မြတ်တို့သည်။ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ အလုံးစုံသော တရားတို့ကို။ ဝေဒဂူ၊ ဉာဏ်အမြင်အား ထင်ရှားပြုတုံ သိတော်မူကြကုန်၏။ တေ ဗြဟ္မဏာ၊ ထို ဗုဒ္ဓ ရှင်တော်မြတ်တို့သည်။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းကို။ (ပဋိက္ကမန္တု၊ ခံယူတော် မူကြပါကုန်။) တေ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ မံ စ၊ အကျွန်ုပ်ကိုလည်း။ ပါလယန္တု၊ စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါကုန်။ ဗုဒ္ဓါနံ၊ ဘုရားရှင်တိုအား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဗောဓိယာ၊ ဘုရားရှင်တို့၏ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဝိမုတ္တာနံ၊ အရဟတ္တဖိုလ် ဝိမုတ္တိဖြင့် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်တော်မူကြသော ဗုဒ္ဓအရှင်မြတ်တို့အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဝိမုတ္တိယာ၊ ရှင်တော်မြတ်တို့၏ ဝိမုတ္တိငါးပါးအား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ (ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။) သော မောရော၊ ထို ဥဒေါင်းမင်းသည်။ ဣမံ ပရိတ္တံ၊ ဤ ပရိတ်အရံအတားကို။ ကတွာ၊ ပြုလုပ်၍။ ဧသနာ ဧသနာယ၊ အစာရှာခြင်းငှာ။ စရတိ၊ လှည့်လည်၏။

စကားပြေ-ဝိသုဒ္ဓိဗြာဟ္မဏ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်တို့သည် အလုံးစုံသော တရားတို့ကို သိတော်မူကြကုန်၏။ ထိုဗုဒ္ဓရှင် တော်မြတ်တို့သည် အကျွန်ုပ်၏ ရှိခိုးခြင်းကို ခံယူတော်မူကြပါကုန်။ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည် အကျွန်ုပ်ကိုလည်း စောင့်ရှောက်တော်မူကြပါကုန်။ ဘုရားရှင်တို့အား ရှိခိုးပါ၏။ ဘုရားရှင်တို့၏ မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်အား ရှိခိုးပါ၏။ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်တော်မူကြသော ဘုရားရှင်တို့အား ရှိခိုးပါ၏။ ထို ဘုရားရှင်တို့၏ ဝိမုတ္တိငါးပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ရဟန်းတို့ ထို ဥဒေါင်းမင်းသည် ဤပရိတ်အရံအတားကို ပြုကာ အစာရှာရန် လှည့်လည်လေသည်။

ဘုရား, တရားကို ရှိခိုးပုံ။

ဥဒေါင်းမင်းသည် နေမင်းကို ရှိခိုးပြီးနောက် တဖန် ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်ပြီးသော ရှေးဘုရားရှင်များနှင့် ထိုဘုရားရှင်တို့၏ ဂုဏ်တော်ဖြစ်သော တရားတော်များကို ရှိခိုးပြန်သည်မှာ "ယေ ဗြာဟ္မဏာ” စသော ဂါထာများပင်တည်း။

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်။

ဗြာဟ္မဏ သဒ္ဒါကား၊ အမျိုးအရ ဗြာဟ္မဏခေါ် ရသော ဇာတိ ဗြာဟ္မဏ၌လည်း ဖြစ်၏။ ပုဏ္ဏား (ဗြာဟ္မဏ)ဟု တွင်နေသော လူမျိုးတည်း၊ “ဗြဟ္မီ အဏတီတိ ဗြာဟ္မဏော” ဗြဟ္မီ၊ ဝေဒကို။ အဏတိတိ၊ ရွတ်ဖတ်တတ်သောကြောင့်။ ဗြာဟ္မာဏော၊ ဗြာဟ္မာမည်၏။

ကိလေသာတို့ကို ပယ်နိုင်သော ဂုဏ်အရ ဗြာဟ္မဏဟု ခေါ်ရသော ဝိသုဒ္ဓိဗြာဟ္မဏ (=ကိလေသာ စင်ကြယ်သော ဗြာဟ္မဏ)၌ လည်း ဖြစ်၏။ "တ မဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ” စသည်ဖြင့် ဘုရားပေးသည့် အမည်အရ ဗြာဟ္မဏခေါ်ရသော ဘုရားရဟန္တာ များတည်း။ “ဗာဟိတာ အဏာ ဧတေသန္တိ ဗြာဟ္မဏာ”။ ဧတေသံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့အား။ ဗာဟိတာ၊ မြစ်တားပယ်ရှားအပ်ကုန်ပြီးသော။ အဏာ၊ ကိလေသာတို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဗြာဟ္မဏာ၊ ဗြာဟ္မဏမည်ကုန်၏။ ဗြာဟ္မဏ က ဘုရား ရဟန္တာတို့ကို ဟောသော်လည်း သဗ္ဗဓမ္မေ ဝေဒဂူ ပုဒ်များအရ ဤ၌ ဘုရားတို့ကိုသာ ဟောတော့သည်။ ဂါထာ၌ ရဟန္တာတို့ကို၎င်း, ရဟန္တာနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကို၎င်း ထည့်သွင်းအနက်ပေးသည်မှာ ဒုတိယဂါထာအရ “အတီတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဗုဒ္ဓေစေဝ ဗုဒ္ဓဂုဏေစ နမဿတိ” ဟူသော ဒုကဇာတက အဋ္ဌကထာ အလိုမကျ။

ဝေဒဂူ ကို “ အတ္တနော ဉာဏဿ ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကတွာ ဂတာ” ဟူသော ဒုကနိပါတ ဇာတကအဋ္ဌကထာ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁)အရ ဉာဏ်အမြင်အား ထင်ရှားပြု သိတော်မူကြကုန်၏ ဟု ပေးခဲ့သည်။ ဝေဒဂူ၏ အချုပ် အနက်မှာ သိသည်သာ ဖြစ်၍ သိတော်မူကြကုန်၏ ဟုလည်း ပေးနိုင်သည်။

ဗောဓိ သဒ္ဒါသည် အခြားအရာ၌ မဂ်ဉာဏ်ကိုဟောသော်လည်း ဤ၌ မဂ်, ဖိုလ်နှစ်ခုလုံးကိုပင် ဇာတကဋ္ဌကထာယူ၏။ ဖိုလ်ကို ကာရဏူပစာရ အားဖြင့် ယူလေ။

ဇာတကဋ္ဌကထာ၌ “ဝိမုတ္တာနံ”ကို “အရဟတ္တဖလ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တာနံ=အရဟတ္တဖိုလ် ဝိမုတ္တိဖြင့် လွတ်ကုန်သော”ဟု ဖွင့်၏။ သို့ဖြစ်၍ ဝိမုတ္တိယာကိုလည်း ထိုအရဟတ္တဖိုလ် ဝိမုတ္တိကိုပင် ယူနိုင်၏။ ဇာတကအဋ္ဌကထာ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁) ၌ကား ဝိမုတ္တိ ငါးပါးလုံးပင် ယူ၏။ ထိုအဖွင့်အတိုင်း အနက်ပေးခဲ့သည်။

ဝိမုတ္တိငါးပါး။

(၁) တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ=ဒါန, သီလ, ဝိပဿနာတို့ဖြင့် ဆိုင်ရာ ဆန့်ကျင်ဘက် အကုသိုလ်များမှ လွတ်မြောက်ခြင်း။

(၂) ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ=ဥပစာရ, အပ္ပနာဈာန်တို့ဖြင့် ဝိတက်စသော ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏတရားများမှ လွတ်မြောက်ခြင်း။

(၃) သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ=မဂ်ဖြင့် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ခြင်း။

(၄) ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ=ဖိုလ်၌ ကိလေသာငြိမ်းခြင်းဟူသော လွတ်မြောက်ခြင်း။

(၅) နိဿရဏဝိမုတ္တိ=သင်္ခါရတို့မှ လွတ်သော နိဗ္ဗာန်တည်း။

ဘုရားဟောသာ။

ဤဂါထာ၌ နောက်ဆုံး “ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ၊ မောရောစရတိ ဧသနာ”ကား ဥဒေါင်းမင်းရွတ်သော ပရိတ်မဟုတ် ၊ “နမော ဝိမုတ္တိယာ” တိုင်အောင် ရွတ်ပြီးလျှင် ဥဒေါင်းမင်း အစာရှာသွားကြောင်း ဘုရားရှင်က ဆက်ဟောသော ဒေသနာတည်း။ ထိုသို့ ဘုရားဖြစ်မှ ဆက်ဟောသော ဒေသနာဖြစ်၍ ထိုဒေသနာအဖြစ် ထင်ရှားအောင် ဇာတကဋ္ဌကထာက “ဘိက္ခဝေ” ပုဒ်ထည့်၍ အနက်ပေးသည့်အတိုင်း ဤ၌လည်း “ဘိက္ခဝေ” ပုဒ် ထည့်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

(၇၀) ‘‘အပေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာ,

ဟရိဿဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော၊

တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ,

တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ရတ္တိံ။

(၇၀) စက္ခုမာ၊ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့အား ပေးအပ်သောမျက်စိ ရှိပေထသော။ ဧကရာဇာ၊ အရောင်များတွင် ပြိုင်ယှဉ်ဖွယ်ကင်း တစ်ဦးတည်းသောမင်း ဖြစ်ပေထသော။ ဟရိဿဝဏ္ဏော၊ ရွှေအဆင်းနှင့် တူသော အဆင်းရှိပေထသော။ ပထဝိပ္ပဘာသော၊ မြေပြင်၌ပြန့် အနှံ့ပင် ထွန်းလင်းတတ်ပေထသော။ အယံ၊ ဤနေမင်းသည်။ အပေတိ၊ အတ္တတောင်စွယ် ဝင်ပျောက်ကွယ်၏။ တံ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ ဟရိဿဝဏ္ဏံ၊ ရွှေအဆင်းနှင့် တူသော အဆင်းရှိပေထသော။ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊ မြေပြင်၌ပြန့် အနှံ့ပင် ထွန်းလင်းတတ်ပေထသော။ တံ၊ အရှင်နေမင်းကို။ နမဿာမိ၊ ရှိခိုးပါ၏။ တယာ၊ အရှင်နေမင်းသည်။ အဇ္ဇ၊ ယနေ့။ ဂုတ္တာ၊ စောင့်ရှောက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍။ မယံ၊ အကျွန်ုပ်တို့သည်။ ရတ္တိံ၊ တစ်ညတာပတ်လုံး။ ဝိဟရေမု၊ ချမ်းချမ်းသာသာ နေကြရပါကုန်အံ့။

(၇၁) ‘‘ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ,

တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု၊

နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ,

နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာ၊

ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ,

မောရော ဝါသ' မကပ္ပယိ’’။

(၇၁) ယေ ဗြဟ္မဏာ၊ ပယ်ရှားအပ်သည့် မကောင်းမှုရှိသော ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မဏ အကြင်ဗုဒ္ဓ ရှင်တော်မြတ်တို့သည်။ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ အလုံးစုံသော တရားတို့ကို။ ဝေဒဂူ၊ ဉာဏ်အမြင်အား ထင်ရှားပြုတုံ သိတော်မူကြကုန်၏။ တေ ဗြဟ္မဏာ၊ ထို ဗုဒ္ဓ ရှင်တော်မြတ်တို့သည်။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းကို။ (ပဋိက္ကမန္တု၊ ခံယူတော် မူကြပါကုန်။) တေ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတိုသည်။ မံ စ၊ အကျွန်ုပ်ကိုလည်း။ ပါလယန္တု၊ စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါကုန်။ ဗုဒ္ဓါနံ၊ ဘုရားရှင်တိုအား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဗောဓိယာ၊ ဘုရားရှင်တို့၏ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဝိမုတ္တာနံ၊ အရဟတ္တဖိုလ် ဝိမုတ္တိဖြင့် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်တော်မူကြသော ဗုဒ္ဓအရှင်မြတ်တို့အား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ ဝိမုတ္တိယာ၊ ရှင်တော်မြတ်တို့၏ ဝိမုတ္တိငါးပါးအား။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။ (ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။) သော မောရော၊ ထို ဥဒေါင်းမင်းသည်။ ဣမံ ပရိတ္တံ၊ ဤ ပရိတ်အရံအတားကို။ ကတွာ၊ ပြုလုပ်၍။ ဝါသံ၊ အိပ်တန်းတက်လေ ညအိပ်နေခြင်းကို။ အကပ္ပယိ၊ ပြုလေပြီ။

အထူးမရှိ “ဥဒေတယံ” စသော ဂါထာများကား နံနက် နေထွက် ရွတ်သော ဒေါင်းမင်း ပရိတ်ဖြစ်၍ ဤ “အပေတယံ" စသော ဂါထာမျာကား ညနေ နေဝင်ရွတ်သော ဒေါင်းမင်းပရိတ်တည်း။ ပရိတ်နှစ်မျိုး၌ ပုဒ်ပါဌ်များ အထူးမရှိလှ၍ ဆိုခဲ့ပြီးအတိုင်း သိလောက်ပေပြီ။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ

မောရသုတ် နိဿယသစ်

ပြီးပြီ။

ဝဋ္ဋသုတ် နိဿယသစ်

(၇၂) ပုရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ၊ နိဗ္ဗတ္တံ ဝဋ္ဋဇာတိယံ။
ယဿ တေဇေနေ ဒါဝဂ္ဂိ၊ မဟာသတ္တံ ဝိဝဇ္ဇယိ။

(၇၂) ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့၊ ဗောဓိသမ္ဘာရေ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ် ရရန်ထောက်ကူ ပါရမီ အဆောက်အဦတို့ကို၊ ပူရေန္တံ၊ ဖြည့်ကျင့် ဆည်းပူးတော်မူသော။ ဝဋ္ဋဇာတိယံ၊ ငုံးမျိုး၌။ နိဗ္ဗတ္တံ၊ ဖြစ်တော်မူရသော။ မဟာသတ္တံ၊ ဘုရား အလောင်း ငုံးမင်းကို။ ယဿ ပရိတ္တဿ၊ အကြင် ဝဋ္ဋသုတ် ပရိတ်တော်၏။ တေဇေန၊ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့်။ ဒါဝဂ္ဂိ၊ တောမီးသည်။ ဝိဝဇ္ဇယိ၊ ရှောင်ကွင်းလေပြီ။

(၇၃) ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ၊ လောကနာထေန ဘာသိတံ။
ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

(၇၃) သာရိပုတ္တဿ၊ သာရိပုတ္တမည်သော။ ထေရဿ၊ မထေရ်အား။ လောကနာထေန၊ လောကသားတို့၏ အားထားကိုးကွယ်ရာ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဘာသိတံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော။ ကပ္ပဋ္ဌာယိံ၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးဆက် မပျက်အရှည် တည်သော သဘောရှိသော။ မဟာတေဇံ၊ ကြီးမားသော အစွမ်းအာနု ဘော် ရှိသော။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို ဝဋ္ဋသုတ်ပရိတ်တော်ကို (မယံ၊ ငါတို့သည်။) ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

စကားပြေ-လွယ်၏။

အမွှမ်း။ — “ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ” စသော ဤဂါထာများလည်း ဘုရားဟောမဟုတ်သေး၊ ရှေးဆရာတို့ ဝဋ္ဋသုတ်ကို သင်ချင်, နာချင်, ရွတ်ဆိုချင်အောင် ဂုဏ်တင်အပ်သော အမွှမ်းတစ်မျိုး ပရိတ်ပျိုး ပင်တည်း။

နိဒါန်း။ — ဤသုတ်ကို အရှင်သာရိပုတ္တရာ မထေရ်မြတ်အား ဟောသည် ဆိုခြင်းမှာ စရိယာပိဋက ဒေသနာကိုရည်သည်။ ဇာတကဒေသနာအရ အခြားရဟန်းတော်များကိုလည်း ဟောသေးသည်ဟု သိရ၏။ သို့သော် ဝဋ္ဋသုတ်လာ ဂါထာအကုန်ကားမဟုတ်၊ “သန္တိ ပက္ခာ အပတနာ” စသော သစ္စာပြု တစ်ဂါထာသာတည်း။ အခါတပါး မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတော်များနှင့်အတူ မဂဓကိုင်း၌ ဒေသစာရီ ကြွချီခဲ့ရာ တစ်ခုသော အရပ်၌ မီးအကြီးအကျယ် လောင်နေသည်နှင့် ကြုံရ၏။ ထိုမီးကြီးကား ဘုရားရှင်ထံ ရောက်မလာပဲ ဘုရားရှိရာအရပ်မှ ပတ်ပတ်လည် တစ်ဆယ့်ခြောက်ပယ်အရပ်က ရှောင်ကွင်းရာ ရဟန်းများက တအံ့တဩ ချီးမွမ်း ပြောဆိုကြ၏။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က “ဤအရပ်ကို မီးကွင်းခြင်းမှာ ငါ၏ ယခုဘဝ အစွမ်းမဟုတ်။ ငါ၏ ရှေးအခါက သစ္စာစွမ်းအားသာ ဖြစ်သည်။ ဤအရပ်ကား တစ်ကမ္ဘာလုံး မီးလောင်တော့မည်မဟုတ်၊ ကပ္ပဋ္ဌိတိ တန်ခိုး ပြာဋိဟာ ဖြစ်သည်” ဟု မိန့်တော်မူပြီးလျှင် မိမိ ငုံးမင်းဖြစ်စဉ်က ဤအရပ်၌ တောမီးလောင်ရာ မိဖတွေ စွန့်ခွါသွား၍ တစ်ဦးတည်း ခိုကိုးရာမဲ့ကာ ကြံရာမရဖြစ်နေသော အလောင်းတော် ငုံးမင်းသည် နောက်မှအကြံရပြီးလျှင် “သန္တိ ပက္ခာ အပတနာ” စသော သစ္စာကိုပြုသောအခါ တောမီးမှာ ရှောင်ခွါ အေးငြိမ်းသွားကြောင်း ဟောတော်မူသည်။ ငုံးမင်းသစ္စာပြု၍ မီးငြိမ်းခဲ့ရသော အရပ်မှာ ဤကမ္ဘာအတွင်း ဘယ်အခါမျှ မီးလောင်တော့မည်မဟုတ်။ “ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ” ဟု ချီးကျူးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ (ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၈)

---

စရိယာပိဋက

“အတ္တိ လောက” စသည်တို့ကား စရိယာပိဋကပါဠိ (၄၁၅)မှဖြစ်၍ တရားစစ်သူကြီးဖြစ်သော အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ်၏ မေးမြန်းလျှောက်ထားချက်အရ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်သည် ဗုဒ္ဓဝင်ဒေသနာကို ဟောတော်မူရာ မြတ်စွာဘုရား၏ ပါရမီအပေါင်း အကြောင်းကောင်းပုံကို အာရုံပြုမိရာက လွန်စွာအားရသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ မထေရ်သည် တစ်ဆင့်တက်ကာ ဘုရားဂုဏ်တော်များကို စဉ်းစားသောအခါ မိမိကလည်း ပညာကြီး ဂုဏ်တော်များကလည်း အနန္တဖြစ်ရာ တွေးတိုင်းပေါ်ကာ မဆုံးနိုင်ဖြစ်လေသည်။ ဤတွင် လွန်စွာအားရ ပီတိသောမနဿ ဖြစ်လွန်းလှ၍ ဘုရားရှင်၏ ဤ ပါရမီတို့ကား ဘယ်ဘဝများမှာ ရင့်ကျက်လာခဲ့သည်, ဘယ်ပုံရင့်ကျက် လာခဲ့သည်များကို လူနတ်တို့အား ထင်ရှားအောင်ပြုရန် တောင်းပန် လျှောက်ထားဖို့ အကြံရတော်မူသည်။...အရှင်မြတ်၏ လျှောက်ထား တောင်းပန်ချက်အရ ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာအတွင်း အကိတ္တိပညာရှိစသော ထိုထိုဘဝတို့၌ ဖြည့်ခဲ့ ရင့်ကျက်လာခဲ့ရသော စရိယာ (အကျင့်) များကို ပြရာ စရိယာပိဋက ဒေသနာကို ဟောတော်မူသည်။ ဤသုက်မှာ ထိုစရိယာပိဋကတွင် ပါဝင်သော စရိယာများမှ စရိယာတစ်ရပ်ဖြစ်၍ “ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ၊ လောကနာထေန ဘာသိတံ-ဟု ဆိုသည်။

---

ဝဋ္ဋသုတ်အပြည့်အစုံ

အရှင်သာရိပုတ္တရာအား ဟောကြားရာ၌ “အတ္ထိ လောကေ သီလဂုဏော” မှစ၍ ဟောသည် မဟုတ်။ အတ္ထိ လောကေ မတိုင်မီ ခုနစ်ဂါထာမျှ ရှိနေသေး၏။ တရား သဘောများ ပါဝင်၍ လိုရင်းပဓာနဟု ယူဆကာ ရှေးဆရာတို့က အချို့ကိုသာ ရွေးထုတ်စီစဉ်ခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဝဋ္ဋသုတ် အပြည့်အစုံကို သိရှိရွတ်ဆို ကြည်ညိုလိုသူများအတွက် စရိယာပိဋက ပါဠိ (၄၁၄) မှ ယူကာ ဖော်ပြလိုက်ပါသည်။

(၁) ပုနာပရံ ယဒါ ဟောမိ, မဂဓေ ဝဋ္ဋပေါတကော၊
အဇာတပက္ခော တရုဏော, မံသပေသိ ကုလာဝကေ။

ပုန၊ တစ်ဖန်။ အပရံ၊ တစ်ပါးသော အကျင့်မှာ။ ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။ အဟံ၊ ငါသည်။ မဂဓ၊ မဂဓတိုင်း တောအရပ်၌။ ကုလာဝကေ၊ အသိုက်ထဲ၌။ အဇာတပက္ခော၊ အတောင် မပေါက်သေးသော။ တရုဏော၊ နုနယ်သေးကွေး မွေးစကလေးဖြစ်သော။ မံသပေသိ၊ အမွှေးပေါက်မလာ အသားတုံးသာ ဖြစ်နေသေးသော။ ဝဋ္ဋပေါတကော၊ ငုံးငယ်သည်။ ဟောမိ၊ ဖြစ်ရပေ၏။

(၂) မုခတုဏ္ဍကေနာဟရိတွာ မာတာ ပေါသယတီ မမံ၊
တဿာ ဖဿေန ဇီဝါမိ, နတ္ထိ မေ ကာယိကံ ဗလံ။

(တဒါ၊ ထိုအခါ၌။) မာတာ၊ ငါ့မိခင်သည်။ မုခတုဏ္ဍကေန၊ နှုတ်သီးဖြင့်။ အာဟရိတွာ၊ အစားအစာ ဆောင်ယူခဲ့၍။ မမံ၊ ငါ့ကို။ ပေါသယတိ၊ မွေးမြူ၏။ တဿာ၊ ထိုမိခင်၏။ ဖဿေန၊ ကိုယ်ငွေ့အတွေ့ဖြင့်။ ဇီဝါမိ၊ ငါအသက်ရှင်ရပေ၏။ မေ၊ ငါ့အား။ ကာယိကံ ဗလံ၊ ကိုယ်အားသည်။ နတ္ထိ၊ မရှိပေ။

(၃) သံဝစ္ဆရေ ဂိမှသမယေ, ဒဝဍာဟော ပဒိပ္ပတိ၊
ဥပဂစ္ဆတိ အမှာကံ, ပါဝကော ကဏှဝတ္တနီ။

သံဝစ္ဆရေ၊ နှစ်တိုင်း နှစ်တိုင်း။ ဂိမှသမယေ၊ နွေအခါ၌။ ဒဝဍာဟော၊ တောမီးသည်။ ပဒိပ္ပတိ၊ လောင်၏။ ကဏှဝတ္တနီ၊ မဲနက်သော လမ်းကြောင်းရှိသော။ ပါဝကော၊ မီးသည်။ အမှာကံ၊ ငါတို့အရပ်သို့။ ဥပဂစ္ဆတိ၊ ကပ်ရောက်လာ၏။

(၄) ဓမဓမာ ဣတိဧဝံ, သဒ္ဒါယန္တော မဟာသိခီ၊
အနုပုဗ္ဗေန ဈာပေန္တော, အဂ္ဂိ မမမုပါဂမိ။

ဓမဓမ ဣတိ၊ ဓမ်ဓမ်ဟူ၍။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ သဒ္ဒါယန္တော၊ အသံပြုလာသော။ မဟာသိခီ၊ ကြီးစွာသော မီလျှံရှိသော။ အဂ္ဂိ၊ တောမီးသည်။ အနုပုဗ္ဗေန၊ အစဉ်လိုက်အားဖြင့်။ ဈာပေန္တော၊ လောင်ကျွမ်းစေလျက်။ မမံ၊ ငါ့အနီးသို့။ ဥပါဂမိ၊ ဆိုက်ရောက်လာလေပြီ။

(၅) အဂ္ဂိဝေဂဘယာတီတာ, တသိတာ မာတာပိတာ မမ၊
ကုလာဝကေ မံ ဆဍ္ဍေတွာ, အတ္တာနံ ပရိမောစယုံ။

အဂ္ဂိဝေဂဘယာ၊ မီးရှိန်ဘေးမှ။ ဘီတာ၊ ကြောက်ကြကုန်လျက်။ တသိတာ၊ ထိတ်လန့်ကြကုန်သော။ မမ၊ ငါ၏။ မာတာပိတာ၊ အမိအဖတို့သည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ ကုလာဝကေ၊ အသိုက်ထဲ၌။ ဆဍ္ဍေတွာ၊ စွန့်ထားခဲ့ကုန်၍။ အတ္တာနံ၊ မိမိကိုယ်ကို။ ပရိမောစယုံ၊ အလွတ်ရုန်းကြကုန်ပြီ။

(၆) ပါဒေ ပက္ခေ ပဇဟာမိ, နတ္ထိ မေ ကာယိကံ ဗလံ၊
သောဟံ အဂတိကော တတ္ထ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ။

အဟံ၊ ငါသည်။ ပါဒေ၊ ခြေတို့ကို၎င်း။ ပက္ခေ၊ အတောင်တို့ကို၎င်း။ ပဇဟာမိ၊ ကောင်းကင်ပျံရေး ဆန့်တန်းဖို့ ကြိုးစားပါသေး၏။ မေ၊ ငါ့အား။ ကာယိကံ ဗလံ၊ ကာယဗလသည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ သောဟံ၊ ထို ငါသည်။ တတ္ထ၊ မိတကွဲ ဖတကွဲ ထိုအသိုက်ထဲ၌။ အဂတိကော၊ မပျံနိုင်အား မသွားတတ်သာ အားကိုးရာမဲ့သည်ဖြစ်၍။ တဒါ၊ ထိုအခါ၌။ ဧဝံ စိန္တေသိ၊ ဤသို့ ကြံမိလေပြီ။

(၇) ယေသာဟံ ဥပဓာဝေယျံ, ဘီတော တသိတဝေဓိတော၊
တေ မံ ဩဟာယ ပက္ကန္တာ, ကထံ မေ အဇ္ဇ ကာတဝေ။

အဟံ၊ ငါသည်။ ဘီတော၊ ကြောက်သည်ဖြစ်၍။ တသိတဝေဓိတော၊ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်လျက်။ ယေသံ၊ အကြင် မိဖတို့အတောင်ကြားသို့။ ဥပဓာဝေယျံ၊ ပြေးဝင်မှီခိုရာ၏။ တေ၊ ထို ငါမှီခိုရမည့် မိဖတို့သည်။ မံ၊ ငါ့ကို။ ဩဟာယ၊ စွန့်ပယ်ထားခဲ့၍။ ပက္ကန္တာ၊ ဖဲခွါကြကုန်ပြီ။ မေ၊ ငါသည်။ အဇ္ဇ၊ ယနေ့။ ကထံ၊ ဘယ်နည်းဘယ်ပုံ။ ကာတဝေ၊ ပြုလုပ်ရပါအံ့နည်း။

အကြံပေါ်လာပုံ။ — မိဖတွေ စွန့်ခွါသွား၍ မိမိတစ်ဦးတည်း အားကိုးရာမဲ့ ဖြစ်နေပုံကို စဉ်းစားရင်း မည်သို့ပြုရမည်ကို မကြံတတ်အောင် ဖြစ်နေရာမှ ရုတ်တရက် အကြံပေါ်လာသည်။ “ဤလောက၌ သီလတရား ရှိနေသည်။ သစ္စာတရားလည်း အထင်အရှားပင်။ ထို့ပြင်ရှေးအခါက ပွင့်တော်မူကြသော သီလ, သမာဓိ, ပညာ, မေတ္တာ, ကရုဏာ, ခန္တီတရားများ ရှိကြသည့် သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့လည်း ရှိခဲ့၏။ ထိုဘုရားရှင်တို့၏ အမှန်ထွက်မြောက်တတ်သော တရားလည်း ရှိ၏။ ငါ့မှာလည်း အမှန်ထင်ရှားဖြစ်နေသော သစ္စာဟူသော သဘာဝတရား ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးအတိတ်က ပွင့်တော်မူကြသော ဘုရားရှင်တို့ကို၎င်း ထိုဘုရားရှင်တို့၏ တရားဂုဏ်တော်တို့ကို၎င်း ဆင်ခြင်အောက်မေ့ပြီးလျှင် ငါ၌ရှိနေသော အမှန်တရားကိုကိုင်ကာ သစ္စာပြုပြီး မီးကိုငြိမ်းစေခြင်းဖြင့် ငါနှင့်တကွ အားလုံးသတ္တဝါတွေ ချမ်းသာရေးကို ငါပြုရတော့မည်”။ ဤသို့ အကြံပေါ်လာသော အလောင်းတော် ငုံးမင်းသည် ထိုသို့ရသည့် အကြံအတိုင်း ဘုရား တရားတို့ကို အောက်မေ့ကာ သစ္စာပြုပုံများကို “အတ္ထိ လောကေ သီလဂုဏော” စသော နှစ်ဂါထာဖြင့် ပြခဲ့သည်။

(၇၄) အတ္ထိ လောကေ သီလဂုဏော၊
သစ္စံ သောစေယျ နုဒ္ဒယာ။
တေန သစ္စေန ကာဟာမိ၊
သစ္စကိရိယ' မုတ္တမံ။

(၇၄) လောကေ၊ လောက၌။ သီလဂုဏော၊ သီလအကျင့်တရားသည် လည်းကောင်း။ သစ္စံ၊ သစ္စာတရားသည် လည်းကောင်း။ သောစေယျံ၊ စင်ကြယ်သည်၏ အဖြစ်သည် လည်းကောင်း။ အနုဒ္ဒယာ၊ မေတ္တာ ကရုဏာသည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တေန သစ္စေန၊ ထို သစ္စာတရားဖြင့်။ ဥတ္တမံ၊ ထူးမြတ်သော။ သစ္စကိရိယံ၊ အမှန်ဖော်ကာ သစ္စာဆိုမှုကို။ ကာဟာမိ၊ ပြုပေတော့အံ့။

အကြံရပုံ စကားပြေ-လောက၌ သီလတရား, သစ္စာတရား, စင်ကြယ်သည်၏အဖြစ်, မေတ္တ, ကရုဏာ တရားများ ရှိကြ၏။ ထိုတရားများတွင် ပါဝင်သော သစ္စာတရားဖြင့် ထူးမြတ်သော သစ္စာဆိုမှုကို ငါပြုပေတော့အံ့။

(၇၅) အာဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မဗလံ၊ သရိတွာ ပုဗ္ဗကေ ဇိနေ။
သစ္စဗလ မဝဿာယ၊ သစ္စကိရိယ’ မကာသဟံ။

(၇၅) အဟံ၊ ငါသည်။ ဓမ္မဗလံ၊ တရားတော်၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကို။ အာဝဇ္ဇေတွာ၊ ဆင်ခြင်၍။ ပုဗ္ဗကေ၊ ရှေးအခါက ပွင့်တော်မူကြကုန်သော။ ဇိနေ၊ ငါးမာရ်အောင်မြင် ရှင်တော်ဘုရားတို့ကို။ သရိတွာ၊ အောက်မေ့၍။ သစ္စဗလံ၊ သစ္စာ၏ အစွမ်းအာနဘော်ကို။ အဝဿာယ၊ အားကိုးတစ်ခု အမှီပြု၍။ သစ္စကိရိယံ၊ သစ္စာဆိုမှုကို။ အကာသိံ၊ ပြုခဲ့ပေပြီ။

အကြံအတိုင်းပြုခဲ့ပုံ စကားပြေ-ငါသည် တရားတော်၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် ရှေးအတိတ်က ပွင့်တော်မူကြကုန်သော ဘုရားရှင်တို့ကို အောက်မေ့လျက် သစ္စာ၏အစွမ်းကို အားကိုးပြုကာ သစ္စာဆိုမှု ပြုခဲ့ပေပြီ။

သဒ္ဓါအရ ရှင်းလင်းချက်။ — [ဤဂါထာတို့၌ ဆိုလိုသော အဓိပ္ပါယ်ကို ဆိုခဲ့ပြီ။ သီလဂုဏ-၌ ဂုဏ-ကား ဓမ္မ (=တရား) ဟောတည်း။ သောစေယျ-၌ သုခိနော၊ စင်ကြယ်သည်၏။ ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းတည်း။ သောစေယျံ။ စင်ကြယ်သည်၏ အဖြစ်အရ ကာယသောစေယျ (=ကာယဒွါရ၌ စင်ကြယ်သည်၏အဖြစ်), ဝစီသောစေယျ (=ဝစီဒွါရ၌ စင်ကြယ်သည်၏ အဖြစ်) မနော သောစေယျ (=စိတ်၌ စင်ကြယ်သည်၏ အဖြစ်)ဟု တိကင်္ဂုတ္တရ (၂၇၅)၌လာသော ဒုစရိုက်များမှ စင်ကြယ်ခြင်းကိုယူ။]

(၇၆) သန္တိ ပက္ခာ အပတနာ၊ သန္တိ ပါဒါ အဝဉ္စနာ။
မာတာ ပိတာ စ နိက္ခန္တာ၊ ဇာတဝေဒ ပဋိက္ကမ။

၇၆။ မေ၊ ငါ့အား။ ပက္ခာ၊ အတောင်တို့သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ အပတနာ၊ ပျံကား မပျံနိုင်ကုန်။ မေ၊ ငါအား။ ပါဒါ၊ ခြေတို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ အဝဉ္စနာ၊ သွားကား မသွားနိုင်ကုန်။ မာတာပိတာ စ၊ ငါ့ကိုဆောင်မည့် အမိအဖတို့သည်လည်း။ နိက္ခန္တာ၊ အသက်ဘေးကြောင့် ရှောင်ပြေး ထွက်ခွါခဲ့ကုန်ပြီ။ ဇာတဝေဒ၊ အို တောမီး။ ပဋိက္ကမ၊ ပြန်၍ လှည့်သွား ရှောင်ရှားပါလေလော့။

သစ္စာပြုပုံ စကားပြေ-ငါ့အား အတောင်များရှိနေ၏။ ပျံကား မပျံနိုင်။ ငါ့မှာ ခြေထောက်များရှိနေ၏၊ သွားကား မသွားနိုင်။ ငါ့အမိအဖတို့လည်း အသက်ဘေးကြောင့် ရှောင်ပြေး ထွက်ခါကြကုန်ပြီ၊ အို တောမီး..ပြန်၍လှည့်သွား ရှောင်ရှားပါလေ။

သစ္စာဖြစ်ပုံ။ — သစ္စာဆိုသည်မှာ အဖြစ်က မည်သို့ရှိစေ မှန်သောသဘော ဟုတ်, မဟုတ်သာ ပဓာနဖြစ်ရာ ဤ၌ ဘုရားအလောင်း၏ အတောင်ရှိနေခြင်း, ထိုအတောင်များ မပျံနိုင်ခြင်း, ခြေထောက်များ ရှိနေခြင်း, ထိုခြေထောက်များ မသွားနိုင်ခြင်း, မိဖနှစ်ပါး စွန့်ခွါပြေးခြင်း ဤအားလုံးမှာ အမှန်ဖြစ်နေသော သဘာဝဓမ္မများသာ ဖြစ်၏။ ထိုအမှန်သဘာဝများကို ယူကာ သစ္စာပြုခြင်းကြောင့် အလိုရှိအပ်သော မီးငြိမ်းခြင်း အကျိုးပြီးမြောက်နိုင်သည်အထိ အစွမ်းအာနုဘော် ရှိပေသည်။

(၇၇) သဟ သစ္စေ ကတေ မယှံ၊
မဟာပဇ္ဇလိတော သိခီ။
ဝဇ္ဇေသိ သောဠသ ကရီသာနိ၊
ဥဒကံ ပတွာ ယထာ သိခီ။
သစ္စေန မေ သမော နတ္ထိ၊
ဧသာ မေ သစ္စပါရမီ။

(၇၇) မယှံ၊ ငါဘုရားသည်။ သစ္စေ၊ သစ္စာဆိုမှုကို။ ကတေ၊ ပြုအပ်သည် ရှိသော်။ သဟ၊ သစ္စာဆိုသည်နှင့် တပြိုင်နက်။ သိခီ၊ မီးသည်။ ဥဒကံ၊ ရေသို့။ ပတွာ၊ ရောက်သည်ရှိသော်။ ဝဇ္ဇေသိ ယထာ၊ ငြိမ်းအေးပျောက်သေ ရှောင်လေဘိ သကဲ့သို့။ တထာ၊ ထို့အတူ။ မဟာပဇ္ဇလိတော၊ ကြီးမားသော အရှိန်အလျှံရှိသော။ သိခီ၊ တောမီးသည်။ သောဠသကရီသာနိ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပယ်စာ အကွာသို့ တိုင်အောင်။ ဝဇ္ဇေသိ၊ လုံးဝရုပ်သမ်း ငြိမ်းအေးရှောင်ခွါလေပြီ။ မေ၊ ငါ၏။ သစ္စေန၊ သစ္စာတရားနှင့်။ သမော၊ တူသောတရားကား။ နတ္ထိ၊ မရှိတော့ပေ။ ဧသာ၊ ဤသစ္စာအမှုသည်။ မေ၊ ငါဘုရား၏။ သစ္စပါရမီ၊ ထွတ်ဖျားရောက်လာ သစ္စာပါရမီတော် ပေတည်း။

စကားပြေ-ငါဘုရားသည် သစ္စာဆိုမှု ပြုအပ်သည်ရှိသော် ပြုသည်နှင့်တပြိုင်နက် မီးသည် ရေသို့ရောက်သော် ငြိမ်းအေးရသကဲ့သို့ ကြီးမားသော အရှိန်အလျှံရှိသော တောမီးသည် တစ်ဆယ့်ခြောက်ပယ်စာ အကွာအဝေးတိုင်အောင် ရှောင်ကွင်းငြိမ်းအေး လေသည်။ ငါ၏ သစ္စာနှင့်တူသော တရားကား မရှိတော့ပေ။ ဤသစ္စာအမှုသည် ငါဘုရား၏ အထွတ်အထိပ်ရောက်လာရသော သစ္စာပါရမီတော်ပင် ဖြစ်တော့သည်။

တောမီး ငြိမ်းပုံ။ — ဘုရားအလောင်း ငုံးမင်း၏ သစ္စာအစွမ်းကြောင့် မီးတခဏခြင်း ငြိမ်းရပုံ, မိမိ ထိုအခါက ပြုခဲ့သော သစ္စာမှာ သူတကာနှင့်မတန် မဆက်ဆံသော ပါရမီမြောက် အထွတ်အထိပ် ရောက်သော သစ္စာဖြစ်ပုံများကို “သဟ သစ္စေ ကတေ မယှံ” စသည်ဖြင့် အဆုံးသတ် နိဂုံးအဖြစ် ဟောတော်မူသည်။

ဘုရားသာ။ — ဤဝဋ္ဋသုတ်၌ “အဟံ မေ မယှံ” ဟူသော "ငါ" များမှာ ဘုရားကိုသာ စွဲခဲ့သည်။ ငုံးမင်း၏ အတွေး, အပြော, အပြုအမူများဖြစ်ရာ ဘုရားအမှု မဟုတ်ပါတကားဟု ဆိုရန်ရှိ၏။ ငုံးမင်းနှင့်ဘုရား ပုဂ္ဂိုလ်အရ ကွဲပြားသော်လည်း ရုပ်နာမ်အစဉ် သန္တာန်အားဖြင့် ဆိုလျှင် တစ်စဉ်တည်း တစ်ခုတည်းဖြစ်၍ ဆိုနိုင်သည်။ ဤအဆိုမျိုးကို ဧကတ္တနည်းဆို၏။ …ကွဲပြားသော်လည်း တစ်ခုတည်းအဖြစ် ဆိုရသော နည်းတည်း။ အဘေဒေါပစာရ'လည်း ဆိုနိုင်သည်။ ကွဲပြားနေသော်လည်း မကွဲပြားသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ကြံစည်တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းမျိုး တည်း။

ဝဇ္ဇေသိပင် စပ်။ — [“ဥဒကံ ပတာ ယထာ သိခီ ”ဟူသော ဥပမာနဝါကျကို ဥပမေယျ နှင့် တစ်ခါတည်း မစပ်ပဲ နိဗ္ဗူကော နိဗ္ဗာယိ-တို့ထည့်ကာ သီးခြားခွဲ၍ စပ်ရိုးရှိ၏။ ဝဇ္ဇေသိ-ကြိယာမှာ ဥပမာနှင့် စပ်၍ မဖြစ်ဟု ယူဆသောကြောင့် ဖြစ်ဖွယ်ရှိ၏။ ဝဇ္ဇဓာတ်သည် စာဂ-စွန့်ခြင်း, ရှောင်ခြင်းကို ဟောရာ မီးသေခြင်းမှာ တည်ရာကို စွန့်ခြင်း, တည်ရာမှ ရှောင်ခြင်းပင် ဖြစ်သောကြောင့် ဝဇ္ဇနပင်ဖြစ်သည်ဟု သဘောရ၍ ဤ၌ ဝဇ္ဇေသိနှင့်ပင် ယှဉ်စပ်ပေးခဲ့သည်။ ဥပမာန ဥပမေယျ၌ ကြိယာတစ်ဖက်ပြလျှင် နှစ်ဘက်လုံး၌ ယှဉ်စပ်ပေးမြဲ ထုံးစံအရ ဤ၌လည်း ထိုနည်းအရ ယှဉ်စေလို၍ တစ်ဖက်မှာသာ ပြထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူ။]

သူတပါးနှင့်မတူ။ — ဘုရားအလောင်းကား ထိုအခါက တိရစ္ဆာန်လည်း ဖြစ်၏၊ ဥမှပေါက်စ အလွန်ငယ်လှသော အရွယ်လည်း ဖြစ်၏။ ထိုအရွယ် ထိုအဖြစ်မျိုးတို့ဖြင့် ပြုခဲ့သော သစ္စာမှုကြီးမှာ သူတကာဖြစ်ဖို့ကား အလွန်အလှမ်းဝေးလှပါဘိ၏။ ထို့ကြောင့် “သစ္စေန မေ သမော နတ္ထိ"၊ ဧသာ မေ သစ္စပါရမီ=ငါ့သစ္စာမျိုး တစ်ခြားသူမှာ မဖြစ်နိုင်၊ ငါ့ ဤအမှုကား အခေါင်ပေါက်အောင် ရောက်နေသော သစ္စာပါရမီဖြစ်သည်” ဟု ဟောတော်မူသည်။

ဘုရားအလောင်း၏ ထိုအဖြစ်မှာ ယုံဖွယ်ရာမရှိဟု ဆိုကောင်းဆိုကြပေမည်။ မောရသုတ်အဖွင့်၌ ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေဖြင့် တိရစ္ဆာန် သာမန်မဟုတ်ကြောင်း တိရစ္ဆာန်သာမန်တို့နှင့် တန်းတူထား၍ မတွေးသင့်ကြောင်း ဆိုခဲ့ပြီ။ ဘုရားအလောင်း ငုံးမင်းဘဝကား ဘုရားဖြစ်ဖို့နှင့် အတော်ကြီး နီးကပ်နေသော ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာအတွင်းက ဘဝဖြစ်စဉ်တည်း။ ပါရမီတွေ အတော်ကြီး ရင့်နေသောအခါလည်း ဖြစ်၏။ လောက၌ လူဝင်စားဟု ရှိခဲ့ရာ ထို လူဝင်စားမှာ လွန်ခဲ့သော ဘဝက အဖြစ်အပျက်များကို အားလုံးသိကြ ပြောနိုင်ကြ၏။ ဇာတိဿရဉာဏ်ရသော ထိုလူဝင်စား၏ ဘဝတပါးက အဖြစ်အပျက်များကို ပြောပြနိုင်မှုကို ထိုဉာဏ်မရှိသူများက မယုံနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကြ၏။ သို့သော် ယခင်ဘဝက ဆွေမျိုး မိတ်ဆွေ ဆရာမိဖ မိတ်သင်္ဂဟတို့ကို အမည်နာမနှင့်တကွ ပြောပြနိုင်ခြင်း, ရှေးက ပြုခဲ့ပုံများကို အသေအချာ ပြောပြနိုင်ခြင်းများကြောင့် မယုံဟု ဆိုရမည်လည်း အခက်ဖြစ်၏။ ဘုရားအလောင်းသည်ကား ဘုရားအဆူဆူကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရ၏။ တရားတော်များကိုလည်း နာခဲ့ရ၏။ ကိုယ်တိုင်လည်း ထိုတရားတော်များကို အားထုတ်ခဲ့ရဘူး၏။ ဘုရားတရား အတွေ့အကြုံ များ ခဲ့ရသော ဘုရားလောင်းများ၌ ဇာတိဿရဉာဏ်မျိုးဖြင့် ဘုရားတို့ကို သတိရခြင်း တရားတို့ကို ပြန်လည် ဆင်ခြင်နိုင်ခြင်းများဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ထိုတရားတို့ကို ညွှန်ပြသူမရှိပဲ စွမ်းစွမ်းတမံ ပြုကျင့်နိုင်ခြင်း, ဟောပြနိုင်ခြင်းမျိုးကို မဖြစ်နိုင်ဟု လုံးဝငြင်းဆန်ခြင်းငှါ မထိုက်ပေ။ ဘုရား၌၎င်း တရား၌၎င်း ယုံကြည် စိတ်ချခြင်းသည် ကုသိုလ်ဖြစ်ကြောင်း, တရား တိုးတက်ကြောင်းဖြစ်၍ မယုံကြည်ခြင်းမှာ ရထိုက်သော တရားများ ပျက်ပြားကြောင်းဖြစ်ရာ သဒ္ဓါရှေ့သွားဖြင့် ဘုရားတရားတော်ကို ကြည်ညိုပွားများ ကြိုးစားသက်ဝင်နိုင်ကြပါစေ။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ
ဝဋ္ဋသုတ် နိဿယသစ်
ပြီးပြီ။

ဓဇဂ္ဂသုတ် နိဿယသစ်

(၇၈) ယဿာ နုဿရဏေနာပိ၊ အန္တလိက္ခေပိ ပါဏိနော။
ပတိဋ္ဌ မဓိဂစ္ဆန္တိ၊ ဘူမိယံ ဝိယ သဗ္ဗထာ၊

(၇၉) သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဇာလမှာ၊ ယက္ခာစောရာဒိသမ္ဘဝါ။
ဂဏနာ န စ မုတ္တာနံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

(၇၈-၇၉) ဟေ၊ အို .. သူတော်ကောင်းတို့။ ယဿ ပရိတ္တဿ၊ အကြင် ဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ အနုဿရဏေနာပိ၊ အောက်မေ့ရုံမျှ ဖြင့်သော်လည်း။ ပါဏိနော၊ သတ္တဝါတို့သည်။ အန္တလိက္ခေ၊ ကောင်းကင်၌သော်ပင်။ ဘူမိယံ ဝိယ၊ မြေပေါ်၌ကဲ့သို့။ သဗ္ဗထာ၊ ခပ်သိမ်းသောအခြင်းအရာအားဖြင့်။ ပတိဋ္ဌံ၊ ထောက်တည်ရာကို။ အဓိဂစ္ဆန္တိ၊ ရရှိကြကုန်၏။ ယက္ခစောရာဒိသမ္ဘဝါ၊ ဘီလူး သူခိုးစသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော။ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဇာလမှာ၊ ဘေးရန်ခပင်း ပိုက်ကွန်တွင်းမှ။ မုတ္တာနံ၊ လွတ်မြောက်ကြရသူတို့၏။ ဂဏနာ စ၊ အရေအတွက်သည်လည်း။ န၊ မရှိတော့ပါပေ။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို ဓဇဂ္ဂသုတ်ပရိတ်တော်ကို။ (မယံ၊ ငါတို့သည်။) ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

စကားပြေ အမွှမ်း-လွယ်၏။

ဓဇဂ်သုတ်အကျိုး။ ဓဇဂ္ဂပရိတ်တော်ကို အောက်မေ့ရုံမျှဖြင့်ပင် ကောင်းကင်၌ဖြစ်စေကာမူ မြေပြင်မှာကဲ့သို့ ထောက်တည်ရာ ရနိုင်သည်ဟူသော အချီးစကားမှာ သဂါထာဝဂ္ဂ သက္ကသံယုတ် အဋ္ဌကထာ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၂) ဓဇဂ္ဂသုတ်အဖွင့် ဝတ္ထုအရပင်ဖြစ်၏။ သီဟိုဠ်ကျွန်း ဒီဃဝါပီ စေတီ၌ အင်္ဂတေအချောကိုင်နေစဉ် ရဟန်းငယ်တစ်ပါးသည် စေတီအထက်ဆင့် လက်ရမ်းမှ ကျ၍ စေတီဝမ်းပြင်ဖြင့် လျှောကျလာ၏။ အောက်၌ ရှိသော ရဟန်းများက ဓဇဂ္ဂသုတ်ကို ဆင်ခြင်ပါ ငါ့ရှင်ဟု လှမ်းပြောကြသော် ထိုလိမ့်ကျသော ရဟန်းသည် သေရမည့်ဘေးမှ ကြောက်လန့်သဖြင့် “ဓဇဂ္ဂပရိတ္တံ မံ ရက္ခတု=ဓဇဂ္ဂပရိတ်သည် ငါ့ကို စောင့်ရှောက်ပါစေ”ဟု ဆို၏။ ထိုခဏ၌ပင် ရုတ်တရက် အုတ်နှစ်ချပ်ပေါ်လာကာ လှေခါးထစ်ဖြစ်လျက် ခံနေ၏။ အပေါ်ရှိ ရဟန်းများက နွယ်လှေခါး ချပေးရာ ထိုလှေခါးပေါ် ရဟန်းရောက်လျှင်ပင် အုတ်နှစ်ချပ်မှာတည်မြဲတိုင်း မူလနေရာ၌ ပြန်ရောက်နေလေသည်။

ဓဇဂ္ဂပရိတ်ကြောင့် ဘေးရန်မှ လွတ်မြောက်ကြရသူတို့မှာ မရေတွက်နိုင် ဟူသောအကျိုးပြမှာလည်း “ဣဒံ အာဝဇ္ဇေတွာ ယက္ခဘယစောရဘယာဒီဟိ ဒုက္ခေဟိ မုတ္တာနံ အန္တော နတ္ထိ"ဟူသော ဆိုခဲ့ပြီး အဋ္ဌကထာအရ ဆိုခြင်းပင်။

အနက်ပေးပုံ။

ဤ၌ အောက်မေ့ရုံဖြင့်ပင် ကောင်းကင်၌ တည်ရာရ၏။ အောက်မေ့ရုံမျှဖြင့်ပင် ဘေးအပေါင်းမှ လွတ်သူတို့မရေ မတွက်နိုင်ဟု အနုဿရဏေနာပိ-ကို နှစ်ချက်လုံးနှင့်ယှဉ်၍ အနက်ယူအပ်၏။ ထိုသို့ယူရမည်ကို “ဤဓဇဂ္ဂသုတ်ကို ဆင်ခြင်၍ ဘီလူးဘေး, ခိုးသူဘေး စသော ဘေးဒုက္ခတို့မှ လွတ်ကြရသူတို့ အဆုံးမရှိ” ဟု ဆိုသော ယခင် အဋ္ဌကထာကို ထောက်၍ သိအပ်၏။

အပိ-အနက်။

[အနုဿရဏေနာပိ၌ အပိသဒ္ဒါကား နှိမ့်ချအပ်သော ဂရဟာအနက်ကိုပြ၏။ ၎င်းသည် မြှောက်ပင့်အပ်သော သမ္ဘာဝနာ အနက်ကို ပေါင်းဆည်း၏။ အောက်မေ့ရုံမျှဖြင့်သော်ပင် ကောင်းကင်၌ ထောက်တည်ရာ ရ၏။ ရွတ်ဆိုပါမူကား ဆိုဖွယ်မရှိ ဟူလို။ အန္တလိက္ခေပိ-၌ အပိ-သဒ္ဒါကား သမ္ဘာဝနာကို ပြ၏။ ဂရဟာကို ဆည်းသည်။ ကောင်းကင်၌သော်ပင် ထောက်တည်ရာရနိုင်၏။ မြေပြင်စသည်မှာ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ-ဟု ဆိုလိုသည်။]

(၈၀) ဧဝံ မေ သုတံ၊
ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ။
ဇေတဝနေ အနာထ ပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။

(၈၀) (ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။) မေ၊ တပည့်တော်သည်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ သုတံ၊ နာခံမှတ်သား ကြားခဲ့ရပါ၏။ ဧကံ၊ တပါးသော။ သမယံ၊ အခါ၌။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ သာဝတ္ထိယံ၊ သာဝတ္ထိနေပြည်တော်၌။ ဇေတဝနေ၊ ဇေတဝန် မည်သော။ အနာထပိဏ္ဍိကဿ၊ အနာထပိဏ်သူဌေး၏။ အာရာမေ၊ ကျောင်း တိုက်၌။ ဝိဟရတိ၊ သီတင်းသုံး တော်မူပါ၏။

(၈၁) တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ “ဘိက္ခဝေါ” တိ။
“ဘဒန္တေ”တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။
ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
“ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ,
ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠှော အဟောသိ။
အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော
ဒေဝေ တာဝတိံသေ အာမန္တေသိ –
‘သစေ, မာရိသာ, ဒေဝါနံ သင်္ဂါမဂတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ
ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
မမေဝ တသ္မိံ သမယေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။
မမဉှိ ဝေါ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ
လောမဟံသော ဝါ, သော ပဟီယိဿတိ’။

(၈၁) တတြ ခေါ၊ ထိုဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ပင်။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဘိက္ခူ၊ ရဟန်းတို့ကို။ ဘိက္ခဝေါတိ၊ ရဟန်းတို့ဟူ၍။ အာမန္တေသိ၊ ခေါ်တောမူပြီ။ ဘဒန္တေ တိ၊ အရှင်ဘုရားဟူ၍။ တေ ဘိက္ခူ၊ ထိုရဟန်းတို့သည်။ ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏ မိန့်ခေါ်ခြင်းကို။ ပစ္စဿောသုံ၊ စကားတုံ့ပြန် ခံယူကြကုန်ပြီ။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဧတံ၊ ဤစကားကို။ အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဘူတပုဗ္ဗံ၊ ရှေး၌ဖြစ်ဘူးသည်ကား။ ဒေဝါသူရသင်္ဂါမော၊ နတ်တာဝတိံသာ အသူရာတို့၏ စစ်သည်။ သမပဗျူဠော၊ ပြင်ဆင်ခြင်းပြု စုရုံးမှုသည်။ အဟောသိ၊ ဖြစ်ပြီ။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ အထခေါ၊ ထိုအခါ၌။ ဒေဝါနမိန္ဒော၊ နတ်တို့အရှင် ဘုရင်ဖြစ်သော။ သက္ကော၊ သိကြားမင်းသည်။ တာဝတိံသေ ဒေဝေ၊ တာဝတိံသာနတ်တို့ကို။ အာမန္တေသိ၊ မိန့်ဆိုပြီ။ မာရိသာ၊ ဆင်းရဲမဲ့ငြား မောင်နတ်သားတို့။ သင်္ဂါမဂတာနံ၊ စစ်မြေပြင်၌ ရောက်နေကြကုန်သော။ ဒေဝါနံ၊ အမောင် နတ်တို့အား။ ဘယံ ဝါ၊ ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဆမ္ဘိတတ္ထံ ဝါ၊ နှလုံးသားခုန် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ လောမဟံသော ဝါ၊ မွေးညှင်းရွှင်ပျ ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ သစေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ အကယ်၍ ဖြစ်ငြားအံ့။ တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။ မမေဝ၊ ငါ၏သာလျင်။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကေယျာထ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်လော့။ ဟိ၊ မော်ကြည့်ဖို့ကောင်း အကြောင်းကို ဆိုရသော်။ မမံ၊ ငါ၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် နှလုံးသားခုန် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် မွေးညှင်းရွှင်ပျ ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်လန့်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်း မှန်သမျှကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်အပ်ပေလတ္တံ့။

အရှင်အာနန္ဒာလျှောက်ထားချက် စကားပြေ

အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် ဤသို့ မှတ်သား ကြားနာခဲ့ရပါသည်။ အခါတပါး မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိနေပြည်တော်ဝယ် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူပါသည်။ ထိုဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်၌ပင် ရဟန်းများကို “ရဟန်းတို့” ဟု ခေါ်တော်မူရာ ရဟန်းများက “အရှင်ဘုရားဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်ခေါ်ချက်ကို တုံ့ပြန်ခံယူကြပါသည်။မြတ်စွာဘုရားသည် ဤဆိုမည့် စကားကို မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။ ရဟန်းတို့ ရှေး၌ဖြစ်ဘူးသည်မှာ တာဝတိံသာနတ်တို့နှင့် အသုရာတို့၏ စစ်ပြင်ဆင် စုရုံးမူဖြစ်၏။ ထိုအခါ နတ်တို့သနင်း သိကြားမင်းသည် တာဝတိံသာနတ်တို့ကို မိန့်ဆို၏။ ဆင်းရဲမရှိသူ အမောင်နတ်တို့ စစ်မြေပြင်ရောက်နေကြသော အမောင်နတ်တို့အား ကြောက်လန့်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းများဖြစ်လျှင် ထိုအချိန်မှာ ငါ၏ အလံတော်ထိပ်ဖျားကိုသာ မော်ကြည့်ကြကုန်လော့။ အကြောင်းမှာ ငါ၏အလံတော်ထိပ်ဖျားကို မော်ကြည့်ကြကုန်သော သင်တို့အားဖြစ်ရမည့် ကြောက်ခြင်း, တုန်လှုပ်ခြင်း, ကြက်သီးထခြင်းများ ပြေပျောက်မည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

နိဒါန်း။

"ဧဝံ မေ သုတံ” စသည်ကား ဘုရားဟောမဟုတ်သေး၊ ပဌမသံဂါယနာ တင်စဉ်က အရှင်အာနန္ဒာ၏ လျှောက်ထားချက်ကို နိဒါန်းအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းသာ။ အခြားပရိတ်များမှာ ဆိုင်ရာ အကြောင်းအဋ္ဌုပ္ပတ်အရ ဟောကြားခဲ့သော်လည်း ဤဓဇဂ္ဂပရိတ်၌ ထိုသို့သောအကြောင်းမရှိ၊ မိမိအလိုတော်အတိုင်း ဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ မိမိအလိုတော်အရ ဟောသောဒေသနာများ၌ ရှေးဦးစွာ “ဘိက္ခဝေါ”ဟု ခေါ်တော်မူလေ့ရှိ၏။ ထိုသို့ ခေါ်ခြင်းမှာ ကြံတွေးစဉ်စား စိတ်တခြားရောက်နေသော ရဟန်းများ တရားဆင်ခြင်နေသော ရဟန်းများ ကမ္မဋ္ဌာန်းနှလုံးသွင်းနေသော ရဟန်းများရှိတတ်ရာ ထိုရဟန်းများ တရား၌ သတိဖြစ်စေဖို့ပင် ဖြစ်သည်။

[“ဘဒန္တေတိ ဂါရဝဝစနမေတံ” အရ၊ ဘဒန္တေ-ကား ဘုရားအား ဂါရဝပြုသော စကားတည်း။ လောက၌ လူကြီးက မိမိအမည် ခေါ်သောအခါ “ခင်ဗျား” ဟု စကားတုံ့ပြန်မှု ပြု၏။ ဘုန်းတော်ကြီးများက ခေါ်သောအခါ အရှင်ဘုရားဟု တုံ့ပြန်၏။

ဤ၌ ဘဒန္တေ-သည် ဂါရဝစကား ဖြစ်သော်လည်း ရဟန်းတို့ ဟူသော ဘုရားရှင် ခေါ်တော်မူချက်ကို တုံ့ပြန်သော စကားဖြစ်၍ “သတ္ထုနော ပဋိဝစနဒါနံ ဝါ=မြတ်စွာဘုရားအား ပြန်လည်လျှောက်ထား စကားတုံ့ပြန်ပေးခြင်း ”ဟု နိဒါနဝဂ္ဂ နိဒါန သံယုက် အဋ္ဌကထာ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂)၌ ဖွင့်ပြသည်။

ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ ၌ ဘဂဝတော အာမန္တနံ ပဋိအဿောသုံ-ဟူသော အဋ္ဌကထာအလို ဆဋ္ဌီတည်း။ သဒ္ဒါဆရာတို့အလိုမှာ သမ္ပဒါန်သာ။ “ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရားအား။ ပစ္စဿောသုံ၊ ဝန်ခံကုန်ပြီ”။ ဟုပေး။ သို့သော် မောဂ္ဂလ္လာန် (၂၊၂၅)ကမှ ဆဋ္ဌီအလိုရှိ၏။]

ဘုရားဟော။

“ဘူတပုဗ္ဗံ-စသည်လည်း အရှင်အာနန္ဒာ လျှောက်ထားသော စကားပင်ဖြစ်၏။ သို့သော် ဘုရားဟောသည့်အတိုင်း ပြန်လျှောက်ထားခြင်းဖြစ်၍ ဘုရားဟော စကားတော်သာတည်း။ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌ ရှေးဟောင်းနတ်များရှိခဲ့၏။ မဂဓတိုင်း မစလရွာက မာဃလုလင်သည် အဖော် အပေါင်း သုံးကျိပ်သုံးယောက်နှင့်အတူ ကောင်းမှုပြုခဲ့ရာ တာဝတိံသာ ရောက်လာကြ၏။ ဧည့်သည်တွေ ရောက်လာကြ သည်ဟု ရှိရင်းစွဲနတ်များက ဂန္ဓပါနခေါ် မွှေးကြိုင်သော အနံ့ရှိသော နတ်အဖျော်ကို စီမံကြ၏၊ သိကြားမင်းက မိမိအဖော်များကို ထိုအဖျော်ကို မသောက်ကြပဲ သောက်ဟန်ဆောင်ရုံမျှသာ ပြုကြဖို့ သတိပေးသောကြောင့် ထိုနတ်များ မသောက်ကြ၊ ထိုပြည်ရှိနတ်များမှာ အလွန်အကျွံသောက်ကြ၍ မူးလဲမေ့လျော့နေစဉ် ခြေထောက်ကိုဆွဲကာ မြင်းမိုရ်တောင်ခြေသို့ ပစ်ချကြကုန်၏။ သူတို့ကံအရ မြင်းမိုရ်တောင်ခြေမှာ အသုရာ နတ်ပြည်ပေါ်လာ၏။ သူတို့ ကိုယ်အဆင်း စသည်နှင့် နတ်ပြည် အခြေအနေမှာ တာဝတိံသာနတ်နှင့် ထပ်တူဖြစ်၍ မိမိတို့ တစ်တိုင်းတစ်ပြည်သို့ ရောက်မှန်းမသိသော်လည်း သခွတ်ပင် ပွင့်သောအခါ အမှတ်ရလာကြ၏။ “တို့ပြည်မှာ ပင်လယ်ကသစ်ပွင့်သည်၊ ဤပြည်ကား တို့ပြည်မဟုတ်၊ တို့ပြည်ကို လုယက်ထားသော သိကြားအိုကို စစ်တိုက်ကြစို့ ”ဟု ဆိုကာ စစ်ချီလာကြ၏။ ဤသို့ဖြင့် အသုရာနှင့် တာဝတိံသာ စစ်ဖြစ်ကြရသည်။ အချင်းချင်း စစ်တိုက်ကြသော်လည်း သူတို့မှာ ပေါက်ပြဲခြင်း သွေးထွက်ခြင်းဟု မရှိ၊ ထိတ်ရုံ လန့်ရုံမျှသာ၊ အသူရာကနိုင်၍ တာဝတိံသာ ရောက်လာသည်ဖြစ်စေ တာဝတိံသာက နိုင်၍ အသုရာပြည်အထိ ရောက်သည်ဖြစ်စေ မြို့တံခါးပိတ်လိုက်လျှင် ဘာမျှမတတ်နိုင်တော့၍ ဤပြည်နှစ်ပြည်မှာ အယုဇ္ဈပုရ (=ရန်သူမအောင်နိုင်သော ပြည်များ) ဟု ဆိုသည်။ ဤသို့ တစ်ရံတစ်ခါ စစ်ဖြစ်၍ “ဘူတပုဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ”စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသည်။ သက္ကသံယုတ်၊ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၉)။

သမုပဗျူဠှ။

သမုပဗျူဠှ ကားသံ+ဥပ+ဝိ+ဝဟဓာတ်၊ တပစ္စည်းဖြင့် ပြီး၏။ တ-ပစ္စည်းကို ဟပြု၊ ဓာတွန္တ-ဟ-ကို ဠ-ပြု၊ ဝဟ ၌ ဝ-ကို ဥပြု၊ ဥ-ကို ဒီဃပြု၊ ဝိ ၌-ဝ-ကို ဗ၊ ဣ-ကို ယ-ပြု၊ နိဂ္ဂဟိတ်ကို မ-ပြု။ သမုပဗျူဠှ-ကို သဂါထာဝဂ္ဂ သက္ကသံယုတ်အဋ္ဌကထာ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၁)က “သမ္ဘိဏ္ဍိတော၊ ပေါင်းအပ်သည်။ ရာသိဘူတော-အစုဖြစ်၍ ဖြစ်သည်”ဟု ဖွင့်၏။ ၎င်းဋီကာ၌ သံ-၏ သဟအနက်ကို၎င်း။ ဗျူဠှ၏ သမာဂမ (=ပေါင်းဆုံခြင်း) အနက်ကို၎င်း ယူ၍ “ဥဘိန္နံ သဟ ဧဝ သမာဂမော”ဟု ဖွင့်၏။ နှစ်ဖက်အတူ ဆုံမိသည်ဟုပေး။ ထို့ပြင် ဥပ၏ ဘုသ-အနက်ကိုယူ၍ “ဘုသံ ဝါ၊ ဗျူဠှောတိ အတ္တော” ဟုလည်း တစ်နည်း ဖွင့်၏။ လွန်လွန်ကဲကဲ ပေါင်းဆုံမိသည်ဟု ပေး။ လွန်လွန်ကဲကဲ ပေါင်းဆုံမိခြင်းသည် နှစ်ဘက်စစ်သည်တို့ ဆုံမိ၍ အပေါင်းအစု ဖြစ်နေသောကြောင့် “သမ္ဘိဏ္ဍိတော ရာသိဘူတော” ဟု အဋ္ဌကထာ ဖွင့်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆို၏။

ဗျူဠှ၏အနက်ကို အမရကောသက “ဝိနျာသိတ=စီစဉ်ခင်းကျင်း၍ ထားခြင်း၊ သံဟတ=ပေါင်းစုခြင်း” အနက်နှစ်မျိုးဆို၏။ ထောမနိဓိ၌ “နိဝေသန ဝိသေသန၊ တင်ပြင်သိမ်းသွင်းခြင်း အထူးအားဖြင့်။ ဌိတေ၊ တည်သော။ သေနာဒိမှိ၊ စစ်တပ် စသည်၌၎င်း။ သံဟတေ၊ ပေါင်းစုခြင်း၌၎င်း။ ပုထုလေ၊ ဆူဖြိုးကြီးမားသည်၌၎င်း။ ပရိဟိတေ၊ ဝတ်အပ်သည်၌၎င်း။ ဝိဝါဟိတေ၊ လက်ထပ်ထိမ်းမြားအပ်သည်၌၎င်း ဖြစ်၏”ဟုဆို၏။ ဤ၌ သံဟတ အနက်ပင်ဖြစ်၏။ မူလပဏ္ဏာသ မဟာဒုက္ခက္ခန္ဓသုတ် (မ၊၁၊၁၂၁)၌ ဥဘတောဗျူဠှံကို ၎င်းအဋ္ဌကထာက ဥဘတော ရာသိဘူတံ” ဟုပင် ဖွင့်၏။ ဋီကာက “ဒွိန္နံ သေနာနံ ဗျူဟာသံဝိဓာနေန ဝါ ဥဘတောဗျူဠှံ”ဟူ၏။ နှစ်ဘက် စစ်ဆင်တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသောဟု ပေး။ ဤ၌ နှစ်ဘက်ပေါင်းဆုံ စုဝေးမိသည်မှာ စစ်တိုက်ဖို့ရာ ပြင်ဆင်စုရှုံးခြင်းပင် ဖြစ်၍ “ပြင်ဆင်ခြင်းပြု စုရုံးမိသည်” ဟု ပေးခဲ့သည်။ “နှစ်ဖက်ဆိုင်လျက် တစ်ပြိုင်နက် ပေါင်းဆုံမိသည်” ဟုသော်လည်း ပေး။

မာရိသ။

[“ဒေဝတာနံ ပိယသမာဒါစာရဝစနမေတံ” ဟူသော သဂါထာဝဂ္ဂ ဒေဝတာသံယုတ် အဋ္ဌကထာ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆) အရ မာရိသ-ကား နတ်တို့၏ ချစ်စနိုးအခေါ်တစ်မျိုးပေတည်း။ မရိသ-ဓာတ် ဏ-ပစ္စည်း။ မရိသ-သည် သဟန-အနက်၌ဖြစ်ရာ သဟန-ဟူသည် ခန္တီ (=သည်းခံခြင်း) အဘိဘဝန(လွှမ်းမိုးခြင်း) အနက် ၂-မျိုး ထွက်သောကြောင့် ဤ၌ အဘိဘဝနအနက်ကို ယူ။ ထို့ကြောင့် “မရိသနဋ္ဌေန ပါပါနံ ရောဂါဒိအနတ္ထာနံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန မာရိသော”ဟု သံယုတ်ဋီကာ ဖွင့်၏။ ရောဂါစသော အကျိုးမဲ့ မကောင်းတရားတို့ကို လွှမ်းမိုးဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် မာရိသ မည်၏။ ဒုက္ခကင်းသူ ဟူလို။ ထို့ကြောင့် “နိက္ခာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ”ဟု သံယုတ်အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။

ဆင်းရဲသူများကိုလည်း မာရိသ-ဟု ခေါ်တတ်သေးရာ ရုဠှီသဒ္ဒါဟု ယူ။ “ပေါက္ခရံ အဿ အတ္တီတိ ပေါက္ခရဏီ” အရ ကြာရှိရေရှိသောကြောင့် ပေါက္ခရဏီ အမည်ရခဲ့ရာ ရေမရှိ ကြာမရှိသော ကန်ကိုလည်း ရုဠှီအားဖြင့် ပေါက္ခရဏီ-ဟုပင် ခေါ်ရသကဲ့သို့ ဤမာရိသ-သဒ္ဒါသည်လည်း အလွန်ချမ်းသာသော ခေတ်အခါ ကမ္ဘာဦးက ဝေါဟာရဖြစ်ရာ နောင်အခါမူ ဒုက္ခရှိသည်ဖြစ်စေ မရှိသည်ဖြစ်စေ ရုဠှီအားဖြင့် “မာရှိသ” ခေါ်နိုင်တော့သည်သာ” ဟု ၎င်းသံယုတ်အဋ္ဌကထာ ဖွင့်သည်။

“ဒေဝတာနံ ပါဋိယေက္ကော ဝေါဟာရော။” ဟူသော ဒီဃနိကာယ် မဟာဝဂ္ဂ သက္ကပဉှသုတ် အဋ္ဌကထာ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၁)အရ မာရိသကား နတ်တို့၏ သီးခြားအခေါ် တစ်မျိုးဟု သိရ၏။ သို့သော် လူများအချင်းချင်း မာရိသခေါ်သည်ကိုလည်း တွေ့ရ၏။ ဇာတက ဋ္ဌကထာ တတိယအုပ် သဗ္ဗမံသလာဘဇာတ် (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၆)၌ မိမိထံ အသား တောင်းလာသော သူဌေးသားအား မုဆိုးက “မာရိသ ပရံ ကိဉ္စိ ယာစန္တေန နာမ ပိယဝစနေန ဘဝိတဗ္ဗံ ဟု ဆို၏။ သုတ္တနိပါတ် အဋ္ဌကဝဂ် တိဿ မေတ္တေယျသုတ် (သုတ္တနိ၊၄၀၆)၌ ‘‘မေထုနမနုယုတ္တဿ, ဝိဃာတံ ဗြူဟိ မာရိသ၊”ဟု တိဿ မေတ္တေယျ-က ဘုရားရှင်အား မာရိသ ဟူသောအခေါ်ဖြင့် ခေါ်၏။

ထို့ပြင် မာရိသကို “နိက္ခ=ဆင်းရဲ မရှိသူ။ နိရာဗာဓ=ရောဂါကင်းသူ”ဟု အဖွင့်များသော်လည်း တခြား အဖွင့်တစ်မျိုးကိုလည်း တွေ့ရ၏။ ဇာတက-ပလောဟကုမ္ဘီဇာတ်(၁၀၀)၌—

နတ္ထိ အန္တော ကုတော အန္တော၊ န အန္တော ပဋိဒိဿတိ။
တဒါ ဟိ ပကတံ ပါပံ၊ မမ တုယှဉ္စ မာရှိသ—

ဟု လာရာ ထိုမာရှိသကို ၎င်းအဋ္ဌကထာ က “မာရိသာတိ မယာ သဒိသာ၊ ပယာလပနမေတံ ဧတေသံ” ဟု ဖွင့်၏။ ဤ၌ ငါနှင့်တူသူ ငါ့လူဟူသော အခေါ်မှာ ချစ်စဖွယ်အခေါ် တစ်မျိုးပင်ဟူ၏။ အမရကောသ၌ကား မာရိသကို မြင့်မြတ်သူ'ဟု ဆို၏။ဤမြင့်မြတ်သူ အနက်အရ “မာရိသ”မှာ “အယျ’၏ ပရိယာယ်ဖြစ်ရာ ၎င်းကို “အရှင် အရှင်ဘုရား”ဟုလည်း ပြန်နိုင်သည်။ “မာရိသာတိ မယာ သဒိသာ”ဟူသော အဖွင့်အရ အရာအားလျော်စွာ မိတ်ဆွေဟုလည်း ပြန်နိုင်ဘွယ်ရှိသည်။ မာရိသကား ဟိံသာ (=ညှဉ်းဆဲခြင်း)အနက်၌ ဖြစ်၍ ပဋိသေဓအနက်ရှိသော မာ-သဒ္ဒါနှင့် သမာသ် ဖြစ်သည်ဟု ထောမနိဓိ၌ ဆို၏။ နတ္ထိ ရိသော ဧတဿာတိ မာရိသော-ပြု။]

ဘယစသည်။

ဘယကို စိတ္တုတြာသဟု ဖွင့်သောကြောင့် စိတ်ထိတ်လန့်ခြင်းတည်း။ ကြောက်လန့်ခြင်း ဟူသည်မှာလည်း စိတ္တုတြာသပင်။ “ထဒ္ဓဘာဝကရဘယာဘာဝေန အဆမ္ဘီ" ဟူသော သုတ္တနိပါတ် ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ် အဋ္ဌကထာ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၈) အရဆိုလျှင် ဆမ္ဘီသည် တောင့်တင်းခိုင်မာခြင်း ရှိသူတည်း။ ထမ္ဘမှ ထ-သည် ဆ' ဖြစ်လာသည်။ ဤအလို ဆမ္ဘိတတ္တံ-ကို ကိုယ်လက်တောင့်တင်း ခိုင်မာခြင်းဟု ပြန်။ “ဆမ္ဘီတိ ပဝေဓိတကာယော”ဟူသော သဂါထာဝဂ္ဂ ကောသလသံယုတ် အဋ္ဌကထာ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၂)၌ ဆမ္ဘီ-ကား တုန်လှုပ်ခြင်း အနက်ဟောတည်း။ ဆမ္ဘိတတ္တံ-ကို “ကာယိဉ္ဇနံ ကာယကမ္ပော ဟဒယမံသစလနံ။”ဟု ဖွင့်သော ပါရာဇိက သုဒိန္နကဏ္ဍဋ္ဌကထာ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၆)အလိုလည်း “ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်း နှလုံးသားတုန်လှုပ်ခြင်း”ဟု ဆို၍ ဆမ္ဘ၏ တုန်လှုပ်ခြင်းအနက်ကိုပင် ဖွင့်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤအဖွင့်ကို ယူ၍ ဆမ္ဘိတတ္တံ=နှလုံးသားခုန် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည်ဟု ပေးခဲ့၏။

မော်ကြည့်ကြလော့။

ဥလ္လောကေယျာထ မော်ကြည့်ကြဆိုသည်မှာ အလံတော်က မြင့်သောကြောင့်ဖြစ်၏။ သိကြားမင်းစီးသော ဝေဇယန္တာရထားသည် … ရထားလုံးက ယူဇနာ ငါးဆယ်, နောက်ပိုင်း ရှေ့ပိုင်းက ယူဇနာ ငါးဆယ်စီရှိ၍ ယူဇနာ တစ်ရာ့ငါးဆယ် ရှည်လျား၏။ ရထားတွင်း ခင်းထားအပ်သော ပလ္လင်မှာ တစ်ယူဇနာရှိ၏။ ပလ္လင်ထက်မှ ထီးဖြူမှာ သုံးယူဇနာရှိ၏။ ကြွင်းသောတန်ဆာတို့၌ကား ပမာဏမရှိ၊ အလံတော်ကား ယူဇနာနှစ်ရာ့ငါးဆယ်မြင့်၏။ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ် အဋ္ဌကထာအဆိုတည်း။ (သက္ကသံယုတ်- သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၁)။ ထိုသို့ အလံတော် ယူဇနာ နှစ်ရာ့ငါးဆယ် မြင့်သောကြောင့်ပင် ဥလ္လောကေယျာထဟု ဆိုသည်။

မကြောက်ခြင်း။

အလံတော်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဘာ့ကြောင့်မကြောက်သနည်း၊ ယခုခေတ် မိမိတိုင်းပြည်၏ အထွတ်အထိပ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသော အလံတော်များရှိခဲ့ရာ ထိုအလံကို မြင်ရသူတို့သည် ဇာတိမာန် တက်ကြွကြသကဲ့သို့ သိကြားမင်း ၏ အလံတော်ကို မြင်ရသောနတ်တို့လည်း “တို့ဘုရင် လာရောက်ပြီး တိုင်ကြီးလို မားမားကြီး လုပ်နေပြီ၊ တို့ ဘယ်သူကို ကြောက်ရမည်လဲ”ဟု ရဲစိတ် ရဲမာန်ပေါ်လာသည်ဟု သက္ကသံယုတ် အဋ္ဌကထာ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၂)၌ ဖွင့် သည်။

ကံပုဒ်သာ။

ပဟီယိဿာတိ-ကား ပ+ဟာဓာတ်, ကံ၌ ယပစ္စည်း, ဿတိ ဝိဘတ်ဖြင့် ပြီးသည်။ ကမ္မရုပ်ဖြစ်၍ သော- ကား ပဟီယိဿတိ-၏ ကံပုဒ်သာတည်း။

(၈၂) ‘နော စေ မေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ,
အထ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။
ပဇာပတိဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ’။

(၈၂) မေ၊ ငါ၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ နော စေ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အကယ်၍ မကြည့်မိကုန်ငြားအံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မကြည့်မိကုန်သည်ရှိသော်။ ပဇာပတိဿ၊ ပဇာပတိမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကေယျာထ၊ မောကြည့်ကြကုန်လော့။ ဟိ၊ မော်ကြည့်ရခြင်း အကြောင်းကား။ ပဇာပတိဿ၊ ပဇာပတိမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီး ထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထို ကြောက်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

(၈၃) ‘နော စေ ပဇာပတိဿ ဒေဝါရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ,
အထ ဝရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။
ဝရုဏဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ’။

(၈၃) ပဇာပတိဿ၊ ပဇာပတိမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ နော စေ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အကယ်၍ မကြည့်မိကုန်ငြားအံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မကြည့်မိကုန်သည်ရှိသော်။ ဝရုဏဿ၊ ဝရုဏမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလောကေယျာထ၊ မောကြည့်ကြကုန်လော့။ ဟိ၊ မော်ကြည့်ရခြင်း အကြောင်းကား။ ဝရုဏဿ၊ ဝရုဏမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီး ထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထို ကြောက်ခြင်းတုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

(၈၄) ‘နော စေ ဝရုဏဿ ဒေဝါရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ,
အထ ဤသာနဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။
ဤသာနဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ’။

(၈၄) ဝရုဏဿ၊ ဝရုဏမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို။ နော စေ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အကယ်၍ မကြည့်မိကုန်ငြားအံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မကြည့်မိကုန်သည်ရှိသော်။ ဤသာနဿ၊ ဤသာနမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလောကေယျာထ၊ မောကြည့်ကြကုန်လော့။ ဟိ၊ မော်ကြည့်ရခြင်း အကြောင်းကား။ ဤသာနဿ၊ ဤသာနမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ ဓဇဂ္ဂံ၊ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ၊ မော်ကြည့်ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီး ထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထို ကြောက်ခြင်းတုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

တခြား အလံတော်များကြည့်ရန် စကားပြေ

ငါ၏ အလံတော် ထိပ်ဖျားကို မော်မကြည့်မိခဲ့လျှင် ပဇာပတိနတ်မင်း၏ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို မော်ကြည့်ကြကုန်လော့။ အကြောင်းမှာ ပဇာပတိနတ်မင်း၏ အလံတော်ထိပ်ဖျားကို မော်ကြည့်ကြကုန်သော သင်တို့အား ဖြစ်လာမည့် … ကြောက်ခြင်း, ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်း, ကြက်သီးထခြင်းများ ပျောက်လိမ့်မည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ (နောက် နှစ်ပုဒ်လည်း ဝရုဏနှင့် ဤသာန အမည်သာ ကွဲသည်၊ အတူ ပြန်လေ။)

သိကြားနှင့် တူပုံ။

ပဇာပတိ, ဝရုဏ, ဤသာန နတ်မင်းသုံးပါးမှာ သိကြားမင်းနှင့် ရုပ်ဆင်းတူ အသက်အရွယ်တူ နတ်မင်းများ ဖြစ်ကြ၏။ ပဇာပတိနတ်မင်းက ဒုတိယနေရာရသူဖြစ်၍ ဝရုဏ နတ်မင်းက တတိယနေရာ ဤသာနနတ်မင်းက စတုတ္ထနေရာ ရသူများဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့ သိကြားမင်းနှင့်တူသော နတ်များဖြစ်ရာ သူတို့၏ အလံသည်လည်း နတ်များ၏အကြောက်ကို ပြေပျောက်စေကာ ရဲရင့်လာစေတတ်သည်။

(၈၅) “တံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊
သက္ကဿ ဝါ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊
ပဇာပတိဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊
ဝရုဏဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊
ဤသာနဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊
သော ပဟီယေထာပိ နောပိ ပဟီယေထ။

(၈၆) “တံ ကိဿ ဟေတု –?
သက္ကော ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနမိန္ဒော
အဝီတရာဂေါ အဝီတဒေါသော အဝီတမောဟော
ဘီရု ဆမ္ဘီ ဥတြာသီ ပလာယီတိ။

(၈၅) ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဒေဝါနမိန္ဒဿ၊ နတ်တို့၏အရှင် ဘုရင်ဖြစ်သော။ သက္ကဿ၊ သိကြားမင်း၏။ တံ ခေါ ပန ဓဇဂ္ဂံ၊ ထို အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ ဝါ၊ မော်ကြည့်ကြသော နတ်တို့အား လည်းကောင်း။ ပဇာပတိဿ၊ ပဇာပတိ မည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ တံ ခေါ ပန ဓဇဂ္ဂံ၊ ထို အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ ဝါ၊ မော်ကြည့်ကြသော နတ်တို့အား လည်းကောင်း။ ဝရဏဿ၊ ဝရဏမည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ တံ ခေါ ပန ဓဇဂ္ဂံ၊ ထို အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ ဝါ၊ မော်ကြည့်ကြသော နတ်တို့အား လည်းကောင်း။ ဤသာနဿ၊ ဤသာန မည်သော။ ဒေဝရာဇဿ၊ နတ်မင်း၏။ တံ ခေါ ပန ဓဇဂ္ဂံ၊ ထို အလံတော် ထိပ်ဖျားကို။ ဥလ္လောကယတံ ဝါ၊ မော်ကြည့်ကြသော နတ်တို့အား လည်းကောင်း။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင် ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းကို။ ပဟီယေထာပိ၊ ပယ်ဖျောက်အပ်သည်လည်း ရှိရာ၏။ နောပ ပဟီယေထ၊ မပယ်ဖျောက်အပ်သည်လည်း ရှိရာ၏။

(၈၆) တံ၊ ထို ကြောက်ခြင်းစသည် ပျောက် မပျောက် နှစ်မျိုးဖြစ်ရခြင်းသည်။ ကိဿ ဟေတု၊ အဘယ် အကြောင်းကြောင့်နည်း။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဟိ ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။ ဒေဝါနမိန္ဒော၊ နတ်တို့၏အရှင် ဘုရင်ဖြစ်သော။ သက္ကော၊ သိကြားမင်းသည်။ အဝီတရာဂေါ၊ မကင်းသေးသော ရာဂရှိ၏။ အဝီတဒေါသော၊ မကင်းသေးသော ဒေါသရှိ၏။ အဝီတမောဟော၊ မကင်းသေးသော မောဟရှိ၏။ ဘီရု၊ ကြောက်တတ်၏။ ဆမ္ဘီ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ်တတ်၏။ ဥတြာသီ၊ ထိတ်လန့်တတ်၏။ ပလာယီ၊ ထွက်ပြေးတတ်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်ပင်တည်း။

စကားပြေ-လွယ်၏။

ပဓာနနည်း

ဤ၌ “သက္ကော ဟိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝါနမိန္ဒော” ဟု သိကြားတစ်ဦးတည်းကိုသာ အဝီတရာဂ စသည်ဖြင့် ဟောသည်မှာ ပဓာနနည်းတည်း။ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသလည်းဆို။ သိကြားမင်းပင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟမကင်း ကြောက်တတ်၊ လန့်တတ်၊ ပြေးတတ်သူ ဖြစ်သည်ဆိုလျှင် ကျန်နတ်များမှာ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ ပြီးတော့သည်။

(၈၇) “အဟဉ္စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ ဝဒါမိ –
‘သစေ တုမှာကံ၊ ဘိက္ခဝေ၊
အရညဂတာနံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတာနံ ဝါ သုညာဂါရဂတာနံ ဝါ
ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊
မမေဝ တသ္မိံ သမယေ အနုဿရေယျာထ –

(၈၇) ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ အဟဉ္စ ခေါ၊ ငါဘုရားသည်ကား။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ဝဒါမိ၊ ဟောတော်မူ၏။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ အရညဂတာနံ ဝါ၊ တောအရပ်သို့ ကပ်ရောက်သည်မူလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ရုက္ခမူလဂတာနံ ဝါ၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ ကပ်ရောက်သည်မူလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ သုညာဂါရဂတာနံ ဝါ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ ကပ်ရောက်သည်မူလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ တုမှာကံ၊ သင်တို့အား။ ဘယံ ဝါ၊ ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဆမ္ဘိတတ္ထံ ဝါ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်း သည်လည်းကောင်း။ လောမဟံသော ဝါ၊ ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ သစေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ အကယ်၍ ဖြစ်ငြားအံ့။ တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။ မမေဝ၊ ငါဘုရားကိုသာလျှင်။ အနုဿရေယျာထ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

( ၈၈) "ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ
ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ
အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ
ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ။

(၈၈) သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ခြောက်စုံ ဂုဏ်တော်ထင်ရှား ထို ရှင်တော် မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ အရဟတ္တ မဂ်အရဖြင့် ဗုဒ္ဓဂုဏ်အင် စုံလင်ခဲ့ရာ ဗြဟ္မာ, နတ်, လူ သုံးဘုံသူတို့၏ အလှူတော်အတန်တန် အပူဇော်မှန်သမျှ ခံတော်မူထိုက် နှစ်ခြိုက်ဖွယ်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ အရဟံ၊ အရဟဟု သုံးတန်ဘုံခွင် လွင်တလူလူ ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။

သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ အမှန်တိုင်းသာ ဆရာမပြ သဘာဝဖြင့် ဓမ္မဖုံဖုံ တရားစုံကို အကုန်သိတောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘွဲ့တော်ရလျှက် လောကတစ်ခွင် ထင်ထင်ပေါ်ပေါ် ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။

သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်နှင့် အကျင့်စရဏ ပြည့်ဝစုံလင် ဂုဏ်တင်ဖွယ်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္မန္နဟု လောကတစ်ခွင် ထာဝစဉ် ထင်ပေါ် ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။

သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်, ကံတော်, ဉာဏ်တော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ စကားကောင်းဆို နိဗ္ဗာန်ကိုကြွ ဗုဒ္ဓဖြစ်ထိ လွဲမရှိဘဲ သတိ, သမ္ပဇဉ် မြဲယှဉ်ကောင်းစွာ လာတော်မူတတ် သိမှတ်ဖွယ်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ သုဂတော၊ သုဂတဟု ဂုဏမြတ်မွန် တံခွန်ထူကာ ကျော်ကြားတော် မူပါပေသတည်း။

သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးသခင် ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ သတ္တဝါအဖုံဖုံ ဘုံအနန္တ သင်္ခါရဟု လောကအစုံ အကုန်သိတတ် မြတ်, အရည်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ လောကဝိဒူ၊ လောကဝိဒူ တံခွန်ထူ လျက် ဝှန်ဆူဖြိုးမော် ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။

သော ဘဂဝါ၊ နတ်လူလေးမြတ် ဆည်ကပ်အပ်သား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ သီလစသည် ဂုဏ်အရည်ဖြင့် မီသူကင်းကွာ သာသူမထင် ဂုဏ်တင်ဖွယ်ကောင်း ဤအကြောင်း ကြောင့်လည်း။ အနုတ္တရော၊ အနုတ္တရ ဘွဲ့တော်ရလျှက် လောကလုံးတွင် ထင်ထင်ရှားရှား ကျော်ကြားတော် မူပါပေသတည်း။

သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ ဆုံးမထိုက်သူ နတ်နှင့်လူကို ကျင့်မူလုံးဝ အသုံးကျအောင် ဆုံးမပဲ့ပြင် သွန်သင်ပေတတ် မြတ်အရည်ကောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ ပုရိသဒမ္မသာရထိ ဂုဏ်အရှိဖြင့် နှံ့သိကြေညာ ကျော်ကြားတော် မူပါပေသတည်း။

သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းခြောက်ပါးသခင် ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ ကုန်သည်ကြီးမှူး ဦးစီပမာ သတ္တဝါတို့ကို သံသရာတစ်ဝှမ်း ခရီးကြမ်းမှ ရွှေနန်းနိဗ္ဗူ ထုတ်ကယ်ယူလျက် နတ်လူဗြဟ္မာ မြတ်ဆရာဟု မှတ်စရာအရည်ကောင်း ဤ အကြောင်းကြောင့်လည်း။ သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ၊ သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ ခေတ်လုံးလျှံအောင် ဆူညံခြိမ့်ဝေ ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။

သော ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ကြီးမား ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ သစ္စာလေးတန် တရားမှန်ကို ရွှေဉာဏ်တော်ထူး မဂ်အမှူးဖြင့် မြင်သိတော်မူ နတ်လူတစ်တွေ မြင်သိစေတတ် လက်ဦးတွင်ဘိ ထူးမြတ်ဘိတောင်း ဤအကြောင်းကြောင်လည်း။ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗုဒ္ဓနာမံ ဘွဲ့တော်ခံလျှက် သုံးတန်ဘုံဘွေ ထင်ရှားတော်မူပါပေသတည်း။

သော ဘဂဝါ၊ လောကထွတ်တင် ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ ဣဿရိယ စသည်ခြောက်ဆင့် ဘုန်းပန်းပွင့်တွေ တင့်ဝေဘိတောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။ ဘဂဝါ၊ ဘဂဝါဟု သူငါပြောရ လောကတစ်ခွင် ထာဝစဉ်ထင်ပေါ် ကျော်ကြားတော်မူပါပေသတည်း။

ဣတိ၊ ဤသို့။ အနုဿရေယျာထ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

ဘုရားဂုဏ်တော် စကားပြေ- ဘုန်းတော်ကြီးမား ထိုမြတ်စွာ ဘုရားသည် ဗြဟ္မာနတ်လူတို့၏ အပူဇော်ကို ခံတော်မူထိုက်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း အရဟံမည်တော်မူ၏။ တရားအလုံးစုံကို အမှန်အတိုင်းသာ ဆရာမရှိ သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏။ ဝိဇ္ဇာဉာဏ် အကျင့်စရဏ ပြည့်ဝစုံလင်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္န မည်တော်မူ၏။ ကောင်းသောစကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း သုဂတ မည်တော်မူ၏။ လောကသုံးပါးကို အကြွင်းမဲ့သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း လောကဝိဒူ မည်တော်မူ၏။ သီလစသော ဂုဏ်အစုဖြင့် အတုမရှိ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း အနုတ္တရမည်တော်မူ၏။ ဆုံးမထိုက်သော သတ္တဝါတို့ကို အယဉ်ကျေးဆုံးဖြစ်အောင် ဆုံးမပဲ့ပြင်တတ်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း ပုရိသဒမ္မသာရထိ မည်တော်မူ၏။ ကုန်သည်ကြီးမှူး ဦးစီးပမာ သတ္တဝါတို့ကို သံသရာခရီးခဲမှ ထုတ်ဆောင် ကယ်တင်တော်မူတတ်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ မည်တော်မူ၏။ သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ကိုယ်တော်တိုင်လည်း သိ၊ ဝေနေယျတို့ကိုလည်း သိစေတော်မူတတ်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓမည်တော်မူ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဘဂဝါ မည်တော်မူ၏။ ဤသို့ အောက်မေ့ကြလေ။

ဂုဏ်တော်ကိုးပါး

ဆိုခဲ့ပြီးအနက်မှာ ဂုဏ်တော်ဆယ်ပါး အခွဲအရ ဖြစ်၏။ ဂုဏ်တော်ကိုးပါးကို လိုသော် အနုတ္တရောနှင့် ပုရိသဒမ္မသာရထိကို တွဲပေးရန် ဖြစ်သည်။ သော ဘဂဝါ၊ ထို ဘုန်းတော်ကြီးမား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဣတိပိ၊ ဆုံးမထိုက်သား သတ္တဝါများကို တရားပြပေး ဆုံးမရေးတွင် ယှဉ်ဖွယ်ကင်းလတ် အမြတ်ဆုံးပုံ ဂုဏ်အရည်ကောင်း ဤ အကြောင်းကြောင့်လည်း။ အနုတ္တရော ပုရိဘဒမ္မသာရထိ၊ အနုတ္တရောပုရိသ ဒမ္မသာရထိ မည်ရှိ ဝေးပျံ့ ဂုဏ်ရနံ့ကြူ ကျော်ကြားတော်မူခဲ့ပါပေသတည်း။

မှတ်ချက်

ဤ ဓဇဂ်သုတ်၌ ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်တော်များကို ရှင်လူအများ ကြည့်ရှုနိုင်ကြရန် မကျဉ်းမကျယ် မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်များကို ရေးသားထည့်သွင်းထားသည်။

ဘုရားဂုဏ်တော် ၁၀-ပါး

၁-အရဟံဂုဏ်တော်

အရဟံအဖွင့်။ အရဟံ၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သည်။ အဆင်းမလှ ရနံ့မရှိသောပန်းကို လူတို့မြတ်နိုးမြဲမဟုတ်။ အဆင်းလည်းလှ ရနံ့လည်းမွှေးသော ပန်းကိုမူ လူတိုင်းပင် မြတ်နိုးမြဲတည်း။ ဂုဏ်, ကျက်သရေရှင်များမှာ အဆင်းလည်းလှ ရနံ့လည်း မွှေးကြူလျက်ရှိသော ပန်းပမာ များလှစွာသော လူတို့၏ မြတ်နိုးဖွယ် ဖြစ်ရ၏။

ပြောမပြနိုင်အောင် မြားမြောင်ပေါကြွယ်သော ဂုဏ်တော်များသခင် ဘုရားရှင်မှာ အများ၏ပူဇော်ဖွယ် ဖြစ်ရလေသည်။ မှန်၏။ ရဟန္တာ များမှာ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျ=အမြတ်ဆုံးအလှူကို ခံထိုက်သော ပူဇော်ထိုက်သူ အရှင်များ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုသို့ ဖြစ်သည်မှာ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာတို့ကို သတ်၍ ရှင်းပြီးဖြစ်သောကြောင့်ပင်။ သို့သော် ရဟန္တာ အရှင်များသည် ဝါသနာကိုကား မပယ်နိုင်ကြ။ ကိလေသာတွေ ကုန် သော်ငြားလည်း ကိလေသာ၏ အရှိန်အစော် ဝါသနာကား ကျန်ရစ်သေး၏။

အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆ – ထို အရှင်ကား ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးပင်။ ဗြာဟ္မဏမျိုး၌ ဖြစ်၍ ဝသလ=သူယုတ်ဟု ပြောခဲ့သော အလေ့ အလာ ဘဝငါးရာတိုင် ဖြစ်ခဲ့ရာ ရဟန္တာဖြစ်သော်လည်း ထိုဝါသနာမှာ ကျန်ရစ်၍ ဝသလ-သူယုတ်ဟူသော အခေါ်ဖြင့် ခေါ်လေ့ရှိသေး၏။ တစ်ခါက လူတစ်ယောက် ပိတ်ချင်းသီးတောင်းကြီး ယူလာရာ အရှင်မြတ်က “သူယုတ် ဘာတွေလဲ”ဟု မေး၏။ မိမိကို သူယုတ်ခေါ်ရကောင်းလား သူ့အလိုက် ကန့်လန့်ပြောမှပဲဟု “ကြွက်ချေးတွေပါ ဘုရား”ဟု ပြောလိုက် ၏။ “အေး ကြွက်ချေးဆို ကြွက်ချေးပေါ့ကွယ်”ဟု မိန့်၏။ နောက် မထေရ်လွန်သွားသောအခါ တကယ်ကြွက်ချေးတွေ ဖြစ်နေတော့၏။

တောင်းထဲက ပိတ်ချင်းသီးသာမက လှည်းပေါ် ကြည့်လိုက်သောအခါ လှည်းပေါ်က ပိတ်ချင်းသီးတွေပါ ကြွက်ချေးတွေ ဖြစ်နေတော့သည်။ လူတစ်ယောက် အကြံပေးချက်အရ ပိတ်ချင်းသီးတောင်း မပြီး မထေရ်ရှေ့ သွားပြန်ရာ “သူယုတ် ဘာတွေလဲ”ဟု မေးပြန်၏။ “ပိတ်ချင်းသီးတွေပါ ဘုရား”ဟု လျှောက်၏။ “အေး ပိတ်ချင်းသီးဆို ပိတ်ချင်းသီးပေါ့ကွယ်” ဟု မိန့်တော်မူမှ ပိတ်ချင်းသီးအဖြစ် ပြန်ရောက်ရတော့သည်။ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၆ ဧတဒဂ္ဂဝဂ်)

အရက်ကို သွန်လိုက်သော်လည်း အရက်နံ့မှာ အရက်အိုး၌ စွဲနေရစ်သကဲ့သို့ ရဟန္တာများ၌ ကိလေသာကုန်သော်လည်း အထုံဓလေ့ ဝါသနာအငွေ့မှာ ကျန်ရစ်ခဲ့၏။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများလည်း ထို့အတူပင်။ ဘုရားရှင်ကား ထိုဝါသနာကိုပင် မကျန်ရစ်အောင် အရှင်း ပယ်သတ်နိုင်သောကြောင့် လောကတွင် အစင်ကြယ်ဆုံး အသန့်ရှင်းဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် ဖြစ်တော်မူပါပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားထက်သာသော ပူဇော်ခံထိုက်သောသူကို ဤလောက, တခြားလောက, ဘယ်လောကမှာမှ ရှာမရတောပေ။

ကွာခြားပုံ အမျိုးမျိုး။ ကိလေသာ ပယ်ရာ၌သာ ကွာခြားသည် မဟုတ်သေး။ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ရအပ်သော အကျိုးဂုဏ်များ၌လည်း ကွာခြားလှ၏။ အချို့ ပါရမီထူးချွန်သော ရဟန္တာအရှင်များ၌ အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်ရသည်နှင့် တပြိုင်နက် ပဋိသမ္ဘိဒါ, အဘိညာဉ်, သမာပတ်စသော ဉာဏ် တန်ခိုးများပါ တပါတည်း ရမူပြီးခဲ့၏။ ထိုအသိ ထိုတန်ခိုးများကား တစ်စိတ်တစ်ဒေသသာ သိသော အကန့်အသတ်ရှိသော တန်ခိုးများသာတည်း။ ဘုရားရှင်ကား အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ် ရပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် တရားအကုန်သိသော သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကြီးကိုပါ ရခဲ့၏။ အခြား အာသယာနုသယဉာဏ် (=အတွင်းဓာတ်ခံ ကိလေသာ အငုပ်ဓာတ်တို့ကို သိသောဉာဏ်) စသော တစ်ပါးသူနှင့်မဆိုင် ဘုရားရှင်များသာ ရနိုင်သော ဉာဏ်တော်များကိုလည်း ရခဲ့၏။ ဘုရားများသာ ရနိုင်သော “အာဝေဏိက”ခေါ် သီးခြားဂုဏ်တော်များလည်း ရှိခဲ့၏။ တန်ခိုးအရာ၌လည်း အကန့်အသတ်မရှိ အဆုံးမရှိအောင် သိနိုင် မြင်နိုင်သည်မှာ ဘယ်သူမှ တုမရသော အစွမ်းများပင်။

ကိလေသာကင်း သန့်ရှင်းကြည်လင်သောကြောင့်ပင် ပင်ကိုယ်က ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ ဝါဝင်းသော ကိုယ်တော်မှ ဝါရွှေသော ရောင်ခြည်တော်များ ကွန့်မြူးလျက်ရှိသည့်ပြင် ထိုထိုအရပ်မှ ညို, နီ, ဖြူလျက် ပြိုးပြိုး ပြက်ပြက် တခဲနက်သော ရောင်ခြည်တော်များ အပြိုင်အဆိုင် မြိုင်မြိုင်ကြီး မြူးကွန့်လျက် နှစ်သက်ကြည်ညိုဖွယ် ဖြစ်နေသည်မှာလည်း အခြား ပုဂ္ဂိုလ်များထက် ထူးခြားသော ကျက်သရေပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် လက်ထက်တော်အခါက မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ “အတုလ=အတုမဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ပါပေ”ဟူသော ချီးကျူးသံမှာ ယနေ့တိုင် ပဲ့တင်ခတ်လျက် ရှိပေသည်။ မှန်းဆ ထောက်ထားဖွယ် ဓမ္မများအရ၎င်း, သာသနာဝင် အရ၎င်း ယခုခေတ် ပညာရှင်များကလဲ ထပ်မံ ချီးကျူးခဲ့ကြ၍ ပဲ့တင်ခတ်မြဲ ခတ်လျက်ရှိရာ “ပညာရှိအတွေး ပြေးကြည့်သည်ထက်မှန်” ဆိုသော စကားအရ ယုံမှားဖွယ် မရှိတော့ပေ။

အမြဲပူဇော်ခံခဲ့ရပုံ။ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ကား သုမေဓာရှင်ရသေ့ဖြစ်စဉ် နိယတ ဗျာဒိတ်ပန်း ဆင်မြန်းတော်မူသော အခါ ကပင် လူအများ၏ ထူးခြားသော ပူဇော်မှုကို ခံခဲ့ရ၏။ ထိုနောက် ပါရမီတွေကို ဖြည့်သော အလောင်းတော်ဘဝ၌လည်း ပူဇော်ခံခဲ့ရသည်ပင်။ ပါရမီမှာ မြင့်မြတ်သူ လူရည်ချွန်တို့၏ လုပ်ငန်းဖြစ်ရာ ထိုလုပ်ငန်းရှင် အလောင်းတော်မှာ ဘဝပေါင်းများစွာပင် အပူဇော်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်၏။ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ခဲ့ရသော ဘဝများမှာပင် ထူးထူးခြားခြား အပူဇော်ခံခဲ့ရသည်မှာလည်း အထင်အရှားပင်။ ပဋိသန္ဓေနေသောအခါ နတ်များက စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် ပူဇော်ကြ၏။ ဖွားမြင်တော်မူသောအခါ နတ်များသာမက ရဟန္တာ ဗြဟ္မာကြီးများပင် လာရောက်ပူဇော်ကြ၏။ ကာဠဒေဝီလ ရသေ့ကား သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ ဆရာဖြစ်၏။ နတ်ပြည်သို့ ရောက်သောအခါ နတ်တွေ မြူးပျော် ကခုန်နေကြသည်ကို တွေ့ရ၍ အကြောင်းကို မေးသောအခါ အလောင်းတော် မွေးဖွားကြောင်း သိရ၏။

ထို့ကြောင့် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ နန်းတော်သို့ ကြွလာကာ အလောင်းတော်ကလေးကို တွေ့လိုကြောင်း အမိန့်ရှိသဖြင့် အလောင်းတော်ကလေးကို ပြရင်း ရှိခိုးခိုင်းရာ ရသေ့ကြီး ဦးခေါင်းပေါ်သို့ အလောင်း တော်၏ခြေမှာ အစုံပျံတက်လျက် ရောက်သွား၏။ ဤအံ့ဖွယ်ကို မြင်ရသောအခါ ရသေ့ကြီးက ရှိခိုးဦးချခဲ့၏။ သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးလည်း သားတော်ကလေးကို ရှိခိုးလေသည်။ လယ်ထွန်မင်္ဂလာပြုစဉ် အထိန်းတော်များက သပြေပင်ရင်း၌ အလောင်းတော်ကို သိပ်ထားကြကာ လယ်ထွန်မင်္ဂလာကို ကြည့်နေကြ၏။ အလောင်းတော်ကလေးကား တင်ပလ္လင်ခွေကာ ပဌမဈာန် ဝင်စားနေ၏။ နေစောင်းသွားသော်လည်း သပြေပင်ရိပ်မှာ ပြောင်းရွှေ့မသွားပဲ အလောင်းတော်ကို နေပူမှ ကာမြဲ ကာလျက် ရှိနေ၏။ အထိန်းတော်များက သတိရ၍ ပြန်လာကြသောအခါ ထို အံ့ဖွယ်ကို မြင်ကြရ၍ မင်းကြီးအား သံတော်ဦးတင်ကြ၏။ မင်းကြီးလည်း ထိုအခါ ဒုတိယအကြိမ် သားတော်ကလေးကို ရှိခိုးပြန်သည်။ ဘုရားမဖြစ်မီကပင် လူနတ်တို့၏ အပူဇော်ကို ခံခဲ့ရသော ရှင်တော်မြတ်ကား ဘုရားဖြစ်သောအခါ ဆိုဖွယ်ရာ မရှိတော့ပြီ။ ထိုခေတ်က အပူဇော်ကို ခံနေရသော လူမင်း လူဆရာ ပဏ္ဍိတ်တွေသာမက နတ်ဗြဟ္မာများက ပူဇော်သည်ကိုပင် ထူးထူးခြားခြား ခံခဲ့ရသည်ဖြစ်ရာ အပူဇော်ခံရသူတို့တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့ရပေတော့သည်။

အခြားအနက်များ။ အရဟံ၏ အခြားအနက်များလည်း ရှိသေးရာ အနည်းငယ် ထုတ်ပြဦးမည်။ အရ+ဟံ၊ အရိ=ရန်သူ၊ ဟံ=သတ်တတ်သည်။ အရိ-သည် သဒ္ဒါနည်းအရ “အရ” ဖြစ်နေသည်။ ရန်သူကား ကိလေသာများတည်း။ အကျိုးမဲ့ဒုက္ခကို ဖန်တီးတတ်သောကြောင့်၎င်း, တက်လမ်း၌ အနှောက်အယှက် အတားအဆီးများ ဖြစ်တတ်သောကြောင့်၎င်း ကိလေသာတို့ကား ရန်သူများဖြစ်ကြ၏။ မင်းအဖြစ်ကို အလိုရှိသူသည် ရန်သူများကို တွန်းလှန်နှိမ်နင်း၍ အောင်မြင်မှ မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရ၏။ ဓမ္မရာဇာ တရားမင်းအဖြစ်ကို အလိုရှိသော ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့ကို သတ်နိုင်ကြောင်း လက်နက်ကောင်းရရန် အခြေခံပါရမီတို့ကို ဆည်းပူးတော်မူလာခဲ့ရ၏။ ပါရမီ သမထ ဝိပဿနာ လက်နက်များဖြင့် ဆက်ကာ ဆက်ကာ တိုက်ခဲ့ရာ နောက်ဆုံး အရဟတ္တမဂ် လက်နက်တော်ပိုင်ကာ ကိလေသာအားလုံး ခြေမှုန်းအောင်မြင်တော်မူခဲ့၍ အရဟံဘွဲ့တော်ခံကာ ဓမ္မရာဇာအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူခဲ့သည်။

အရဟံ၏အနက်တမျိုး။ တစ်နည်းအားဖြင့် အရ=အကန့်တို့ကို၊ ဟံ=ဖျက်ဆီး တတ်သည်ဟုလည်း ဆိုနိုင်ပြန်၏။ ကုသိုလ်, အကုသိုလ် စေတနာကို သင်္ခါရဆို၏။ ထိုသင်္ခါရရှိလျှင် ဇာတိ (=ပဋိသန္ဓေ) ဖြစ်၍ ဇရာမရဏဖြင့် တစ်ဘဝ အဆုံးသတ်ရမြဲတည်း။ ထို့ကြောင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အရ ဘဝကို စက်ဝိုင်းအနေ ဆင်သောအခါ သင်္ခါရများကို ထောက်, အကန့်များဟု၎င်း, ဧရာမရဏကို အနားအကွပ်ဟု၎င်း ဆိုရ၏။ သင်္ခါရဖြစ်ရန် အဝိဇ္ဇာ (=မသိမှု) နှင့် တဏှာ (=တပ်မက်မှု) တို့မှာ အကြောင်းဖြစ်ရာ ထိုတရားနှစ်ပါးတို့ကို သင်္ခါရအကန့်များ အခြေခံရာ ပုန်းတောင်းခေါ် အချက်အဖြစ် ဆိုရပြန်သည်။ စက်ဝိုင်း အလယ်က အကန့်တွေကိုဖျက်ဆီးလိုက်လျှင် အကွပ်တို့ ချက်တို့မှာ အသုံးမဝင် မလည်နိုင်တော့ပေ။ သင်္ခါရအကန့်တို့ကို ဖျက်ဆီးတော်မူသည် ဆိုသဖြင့် ဘဝ၌ ဒုက္ခစက်လည်မှုကို ပယ်ရှင်းပြီး ဖြစ်တော်မူသည်ဟု ဆိုလို၏။ ဤဂုဏ်လည်း အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်နိုင်မှုကြောင့် ရတော်မူအပ်သော ဂုဏ်သကတ်ပင် ဖြစ်ပေသည်။

ပုဒ်ဖြတ်ပုံ တစ်မျိုး။ အ+ရဟံ၊ အ=မရှိ။ ရဟ=ဆိတ်ကွယ်ရာ။ မကောင်းမှုပြုခြင်း၌ ဆိတ်ကွယ်ရာမရှိ။ ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ မကောင်းမှု မပြုဟု ဆိုလို၏။ လောက၌ ပညာရှိအမည်ခံ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့ပင် မျက်မြင်၌ မကောင်းမှု မပြုသော်လည်း၊ ကွယ်ရာ၌ကား ပြုတတ်ကြသေး၏။ ဘုရားရှင်ကား ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ပင် မပြု။ ကိလေသာ မကင်းသေးသူ၌သာ အကုသိုလ်မှု ရှိသော်လည်း ကိလေသာ လုံးဝမရှိ သော ရှင်တော်မြတ်မှာ ဘယ်အခါ ဘယ်ဒေသမှာမှ မရှိနိုင်တော့ပေ။ အချို့ကိုယ်နှုတ်၌ ထိန်းသိမ်းနိုင်သော်လည်း စိတ်၌ကား ဖြစ်တတ်သေး၏။ ဘုရားရှင်ကား စိတ်၌ပင် အလွန်သန့်ရှင်းလျက် ရှိပေသည်။ ဤသည်လည်း အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ရအပ်သော အကြောင်းဗျုပ္ပတ်ပင် ဖြစ်ပေသည်။

ဘုရားဖြစ်တော်မူသောအခါ မဆိုထားဘိ အလောင်းတော်ဘဝ ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်ဆဲအခါကပင် စိတ်ဓာတ်တော်မှာ အလွန်စင်ကြယ်လျက် ရှိခဲ့ပေသည်။ မာရ်နတ်ကြီးသည် ဘုရားရှင်အပေါ် အပေါက်ရှာရန် ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး ခြေရာချင်းကပ် ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်ပါစုံစမ်းလျက်ရှိ၏။ နောက်ဆုံး လုံးဝ ရှာမရသောအခါ……

သတ္တဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ၊ အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ။
ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ၊ သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတိမတော။
(သုတ္တနိ၊၃၄၃။ ပဓာနသုတ်)

ဘုရားရှင်ကို ခုနစ်နှစ်လုံးလုံး ခြေရာချင်းကပ် ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်ခဲ့သော ငါကား ကြီးမားသော သတိပိုင်ရှင် ဘုရားမြတ်၏ အကုသိုလ်ဖြစ်ခွင့် အကြားအပေါက်ကို ရှာမရခဲ့ပါပေဟု ညည်းတွား ဝန်ချခဲ့ရသည်၊ ဤမျှ စင်ကြယ်တော်မူပေသည်။ (ဤ၌ ခုနစ်နှစ်ဆိုသည်မှာ ဘုရားမဖြစ်မီ ဒုက္ကရစရိယာကျင့်စဉ် ခြောက်နှစ်နှင့် ဘုရားဖြစ်ပြီး နောက်တစ်နှစ်ကို ဆိုသည်။)

များလှစွာသော အနက်တွေ။ အရဟံကို ဤမျှသာမက ပညာရှင် ဆရာမြတ်တို့ အနည်းနည်းအဖုံဖုံ ကြံခဲ့ကြသည်မှာ များစွာပင် ကျန်သေး၏။ လောက၌ ဂုဏ်မရှိသူ ဂုဏ်သာမန်ရှိသူ၌ ချီးကျူးဖွယ်ဂုဏ် ရှာရခက်သော်လည်း တကယ်ဂုဏ်ပေါများလှသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ၌ကား ဉာဏ်ရှိသမျှ ရှာရလွယ်လျက်သာ ရှိရ၏။ အနန္တဂုဏ်ရှင် ဘုရားမြတ်အဖို့မှာ အရဟံဟူသော သဒ္ဒါကို ဘယ်ဖက်သို့ ဦးတည်၍ လှည့်ပေးလိုက် ပေးလိုက် ဂုဏ်တော်တွေ ဝင်လာရသည်မှာ အဆန်းမဟုတ်တော့ပေ။

မှန်၏။ ဥပါလိသူကြွယ်ကား တိတ္ထိဆရာကြီး နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ၏ တပည့် ဖြစ်၏။ နောင်အခါ ဘုရားရှင်၏ တရားကို နာရ၍ ဘုရားတပည့်အဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့၏။ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တက အိမ်ရောက်လာပြီး “သင့်ကို မင်းနှင့်တကွ အများပရိသတ်က ငါတို့တပည့်ဟု အသိအမှတ် ပြုခဲ့၏။ ယခု ဘယ်သူ့တပည့် မှတ်ရမည်လဲ”ဟု မေး၏။ ထိုအခါ မိမိ ဘုရားတပည့်ဖြစ်ကြောင်း ဂုဏ်ထော်တွေကို ရွတ်ဆို ချီးကျူးပြသသည်မှာ ဂါထာပေါင်း များစွာပင်။ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တက "ယနေ့မှပင် ရှင်ဂေါတမ တပည့်ဖြစ်သည်။ ဘယ်တုန်းကများ ရဟန်းဂေါတမ၏ ဂုဏ်တွေစုရုံး သီကုံးထားခဲ့သလဲ”ဟု မေး၏။ “ပန်းမျိုးစုံသော ပန်းပုံကြီး ရှိနေလျှင် ပန်းသည်မှာ သီကုံးဖို့မခက်တော့ပါ။ လိုရာ လိုရာကို ကောက်ကာ ငင်ကာ အလိုရှိသလို သီကုံးနိုင်သကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရားမှာ ဂုဏ်တော်ပေါင်း များစွာရှိနေရာ တပည့်တော် များမှာ ထိုဂုဏ်တော်တွေ စုရုံးသီကုံးဖို့ အခက်အခဲမရှိ လွယ်လျက်သာ ရှိပါသည်။ ချီးမွမ်းထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မချီးမွမ်းနိုင်သူဟု မရှိနိုင်ပါ”ဟု ပြောလေသည်။ (မ၊၂၊၄၄ ဥပါလိသုတ်)

၂-သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်တော်

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ အဖွင့်။ သမ္မာ=အကောင်းဆုံး။ သံ=ကိုယ်တော်တိုင်။ ဗုဒ္ဓ=သိတော်မူသောဘုရား။ သမ္ဗုဒ္ဓ=ကိုယ်တော်တိုင် သိသည်ဆိုရာ၌ နည်းညွှန်သူ ဆရာမရှိ ပါရမီအစွမ်းကြောင့် မိမိဘာသာ ရှာဖွေတွေ့ရှိ သိတော်မူသည်ဟု ဆိုလို၏။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများလည်း ဆရာမရှိ အလိုလို သိတော်မူကြ၏။ သို့သော် အသိချင်းမတူ ကွာခြားပုံကို သမ္မာဖြင့်ပြ၏။ အကောင်းဆုံး သိသည်ဟူရာ၌ အမှားမရှိ အမှန်အတိုင်းသိသည်။ မသိသောအရာမရှိ အားလုံးသိသည်ဟု ဆိုလို၏။ (ဤအချက်ဖြင့် သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်၏ အစွမ်းကိုပြ၏။) ထို့ကြောင့်ပင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသသာ သိကြသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့မှာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ အမည်ကို ခံတော်မမူကြရတော့ပေ။

မျက်မြင်မှ အကြောင်းသိ။ လောက၌ အလွန်နက်သော တောကြီးသို့ မလှည့်ဘူးသူများသည် ထိုတော၏ အခြေအနေကို မသိ မခန့်မှန်းနိုင်ကြ။ လှည့်ဘူးသူများသာ တော၏ အလွန် နက်ရှိုင်းပုံကို၎င်း, ပန်း သစ်သီးမျိုးတွေ ဝေဝေဆာဆာနှင့် သာယာနေပုံကို၎င်း သိနိုင်ကြ၏။ ပိဋကတွင် ကျင်လည်ဘူးသော ပညာရှိတို့ကား ဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တော်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ကြ၏။

အဘိဓမ္မာအလိုအားဖြင့် လောက၌ အရာဝတ္ထုမှန်သမျှ မပြောင်းမလွဲ တည်မြဲသည်ဟု မရှိပါ။ သာမန်လူတို့အမြင်၌ တည်မြဲနေသည် ထင်ရသော အရာဝတ္ထုမှာ ဓာတုဝိဘာဂဉာဏ် ထက်သန်သော ဉာဏ်ကြီးရှင်များ အမြင်တွင် ဖြစ်ပျက်မစဲ တသဲသဲ ဖောက်ပြန်နေသော အရာသာဖြစ်လျက် ရှိနေပါသည်။ ထိုထို အရာဝတ္ထုများကား အဋ္ဌကလာပ် ရုပ်ဓာတ်တွေ မရေသာအောင် ဖွဲ့စည်းတည်နေသော အရာများသာ ဖြစ်ခဲ့၏။ ဖြစ်မြဲဖြစ်နေသော အဋ္ဌကလာပ်ရုပ်ဟုလည်း တစ်ခုမျှမရှိခဲ့၊ ဖြစ်ပြီးလျှင် ချုပ်ပျောက်ရသည်သာ၊ ချုပ်ပျက်သည့် နေရာဝယ် အစားထိုးလျက် အသစ်အသစ် ကလာပ်များက ထပ်မနားမစဲ ဖြစ်လျက် ချုပ်လျက်ရှိနေခဲ့၏။ ရုပ်ကလာပ်ကလေးတစ်ခု၏ ပမာဏမှာလည်း ပြောမပြနိုင်အောင်ပင် သေးငယ်လှ၏၊ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၌ ထိုရုပ်ကလာပ်ကလေးတွေကို စိတ်ဖြာဝေခွဲလျက် တစ်သန့်စီ တစ်သန့်စီ သိနိုင်သည်။ ထိုကလာပ်တို့၏ အဖြစ်နှင့် အပျက်ကိုလဲ ကွဲကွဲပြားပြား ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိသည်ဆိုလျှင် ထိုအသိမှာ မည်မျှခက်ခဲ ဖြစ်နိုင်ခဲသော အသိပါနည်း၊ အခြား ဉာဏ်ကြီးရှင်တို့၏ အရာပင် မဟုတ်ပါပေ။ ဘုရားရှင်ကား ထိုမျှအထိ သိတော်မူခဲ့ရာ သူမတူသော ဉာဏ်တော်ရှင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြရပါပေသည်၊ ထို့ကြောင့်ပင် ထိုသို့သော အသိအရ အဘိဓမ္မာ၌ ရုပ်ဓာတ်တို့ကို အမျိုးမျိုး စိတ်ဖြာလျက် တိကျသေချာစွာ ဟောတော်မူနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သတ္တဝါ တို့ ခန္ဓာကိုယ်၌ သူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့်သူ ရုပ်ကလာပ်တွေ ဖြစ်နေပုံကို၎င်း, ထိုရုပ်ကလာပ်တွေမှာ အကြောင်းမဲ့ ဖြစ်နေကြသည် မဟုတ်ပဲ ဆိုင်ရာ အကြောင်းကိုယ်စီဖြင့် ဖြစ်ကြပုံနှင့် အကြောင်းကလာပ်များကလည်း အကျိုးရုပ်ကလာပ်တွေကို ဆိုင်ရာသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု ထောက်ပံ့လျက် ရှိနေကြပုံကို၎င်း ရုပ်အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုထဲက ရုပ်တွေ အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုနေကြပုံကို၎င်း, ထိုရုပ်ကလာပ်တွေ သက်တမ်းဘယ်မျှ ရှိသည် ကို၎င်း ဖြစ်ပြီးရုပ်ကလာပ်တွေပျက်၍ ရုပ်ကလာပ်အသစ်တွေ ဆက်ကာ ဆက်ကာ အစားထိုး ပေါ်လာ၍ ဖြစ်ပျက်ဖြစ်ပျက်နေဟန်ကို၎င်း ဓာတ်ခွဲ ဝေဖန်လျက် ဟောထားသည်မှာ လိုလေသေးမရှိပေ။ ထိုအချက်တွေကို လေ့လာရသော ပညာရှိတို့က အလွန်သိတော်မူပါပေသည်ဟု ဉာဏ်တော်ကို ခန့်မှန်းအားရကြ၏။

အလွန်ခဲယဉ်းသော အမှု။ ထိုမျှသာမက အကောင်အထည် မရှိသော နာမ်တရားများကိုလည်း စိတ်နှင့်စေတသိက် တွဲ၍ သူ့အတွဲနှင့်သူ ဖြစ်နေကြသည်ကို၎င်း တစ်ခုပျက် တစ်ခုဖြစ်နှင့် အစဉ်မပြတ် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်ပျက်နေပုံကို၎င်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ရပုံ, ရှေးစိတ်က နောက်စိတ်ကို သတ္တိအမျိုးမျိုးဖြင့် ကျေးဇူးပြု ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိပုံ ဖြစ်လာသော နာမ်တရားများကလည်း ရုပ်ကလာပ်တွေကို ပေါ်လာအောင် ပေါ်ပြီးရုပ်တွေ တည်တံ့နိုင်အောင် သတ္တိအမျိုးမျိုးဖြင့် ကျေးဇူးပြု အထောက်အပံ့ပေးလျက် ရှိနေပုံများကို၎င်း ဟောထားသည်မှာ လိုလေသေးမရှိ စုံစေ့လှပေသည်။

ဤနာမ်တရားတို့ကို ခွဲထားသည်မှာ အလွန်ပြုနိုင်ခဲ့သော အမှုကြီးကို ပြုစွမ်းတော်မူခဲ့ခြင်းပင်။ ရှင်နာဂသေနက မိလိန္ဒမင်းကြီးကို မေးသည်မှာ “ဂင်္ဂါ, ယမုနာစသော မြစ်ကြီးငါးသွယ်က ရေတွေ သမုဒ္ဒရာထဲ စီးဝင်ခဲ့ရာ သမုဒ္ဒရာရေနှင့် ရောနေသော ထိုရေတွေကို ဤကား ဂင်္ဂါမြစ်ရေ့, ဤကား ယမုနာမြစ်ရေ စသည်ဖြင့် ခွဲခြားနိုင်ပါမည်လော”ဟု မေး၏။ မင်းကြီးက “ခဲယဉ်းလှပါကြောင်း” လျှောက်၏။ ဤကား ဖဿ, ဤကား ဝေဒနာ စသည်ဖြင့် နာမ်တရားတို့ကို ခွဲခြားသော ဘုရားရှင်မှာ ထိုရေကို ခွဲခြားရသည်ထက် အဆပေါင်းများစွာ ခက်ခဲလှသော ခွဲခြားမှုကြီးပြုခဲ့ရာ တကယ့်ပြုနိုင်ခဲသောအမှုကြီး ပြုခဲ့ခြင်းပါပေ”ဟု အရှင်မြတ်က ချီးကျူးတော်မူခဲ့ပေသည်။ (မိလိန္ဒ၊၉၄ -အရူပဗ္ဗေဝဝတ္ထာနဝဂ်) ဤတရားများကို ရှေးခေတ် ယခုခေတ်တို့၌ ဘုရားမှတပါး မည်သူမျှ မသိကြ မဟောနိုင်ခဲ့ကြရာ ဘုရားရှင်၏ အတုမရှိသော ဉာဏ်တော်ကြီးကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။

သုတ္တန်ဟောပုံ။ အဘိဓမ္မာ၌ ပုဂ္ဂိုလ်မျက်နှာမလိုက် သဘာဝဓမ္မ ရှိသမျှတို့ကို အတိအကျ အကုန်စုံအောင် ဟောခဲ့ သော်လည်း တရားကျင့်ရေးနှင့်စပ်သော သုတ္တန်ကျပြန်သောအခါ တရားနာတို့၏ ဓာတ်ခံအလိုက် သိထိုက်သော တရားအချို့ကို ထုတ်ကာ သိလွယ်မြင်လွယ် နာချင်ဖွယ် နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်အောင် အနက်သဒ္ဒါ ဝေဝေဆာဆာနှင့် ဥပမာ ဥပစာ စသည်ဆင်လျက် ဟောပြောတော်မူချက်မှာလည်း တရားတတ် စကားတတ် ဖြစ်တော်မူကြောင်း ထင်ရှားလှပါပေသည်။ ပရမတ် ပညတ်စုံအောင် အကုန်သိတော်မူပါပေသည်ဟု အံ့ဩချီးကျူးရပြန်သည်။ ဤသို့လျှင် ပိဋကတ်ဖြင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို မှန်းဆ နိုင်သည်။ မှန်၏။ အခြေခံက မှန်လျှင် မှန်းဆချက်လည်း လွှဲသည်ဟု မရှိနိုင်ပါ။

အရှင်သာရိပုတ္တရာ မှန်းဆချက်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်က “အသိဉာဏ်အရာ ဘုရားရှင်ထက် သာလွန်သောသူကား ရှေးကလည်း မရှိခဲ့ဘူး ယခုလည်းမရှိ နောင်လည်း ရှိလိမ့်မည်မဟုတ်။ ဤသို့ပင် ဘုရားရှင်အပေါ်မှာ တပည့်တော် ကြည်ညိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်”ဟု လျှောက်၏။ ဘုရားရှင်က “သာရိပုတ္တရာ တစ်ထစ်ချ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကြုံးဝါး လျှောက်တင်ခဲ့၏။ ဘုရားရှင်မှန်သမျှတို့၏ စိတ်ကိုသိ၍လော”ဟု မေးတော်မူရာ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ဘုရားရှင်တို့ကို ပိုင်းခြားသိနိုင်သော စေတောပရိယဉာဏ် တပည့်တော်မှာ မရှိပါ။ သို့သော် တရားမှန်းဆချက်ကို သိထားပါသည်။ ဥပမာ ရှင်ဘုရင်၏ အစွန်အဖျား ကျသော မြို့တစ့မြို့ရှိခဲ့ရာ ပြအိုး, တံတိုင်းများဖြင့် အခိုင်အလုံ ကာရံထားသည်မှာ ကြောင်ဝင်ပေါက်ပင်မရှိ လုံလှ၏။ တံခါးကလည်း တစ်ပေါက်တည်း ရှိ၏။ ထိုမြို့တံခါးစောင့်သည် ဤမြို့သို့ ဝင်ထွက်သွားလာသူ သတ္တဝါအကြီးစားများမှာ ဤတံခါးပေါက်ကပင် ဝင်ထွက်သည်ဟု သိနိုင်ပါသည်။ ထိုအဘူ အားလုံးသော ဘုရားရှင်များမှာ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး ပွါးများ၍ သတိပဋ္ဌာန် ၄ ပါး၌ စိတ်ခိုင်မာစွာထားကာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရကြသည်ဟု တရားမှန်းဆချက်ကို သိလျက်ရှိပါကြောင်း လျှောက်ထားလေသည်။ (ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ် သမ္ပသာဒနီယသုတ် ဒီ၊၃၊၈၂-၃)။

အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ မှန်းဆချက်မှာ အမှန်တရားကို အခြေခံ၍ မှန်းဆခြင်းဖြစ်ရာ အမှန်းအဆ မလွှဲခဲ့ပါ။ ဉာဏ်ရှိသူမှာ ခြေရာမြင်လျှင် သတ္တဝါကို မှန်းဆရာ၌ မလွှဲနိုင်သကဲ့သို့ပင်, ဘယ်သူမှ မဟောနိုင် မသိနိုင်သော တရားတွေကို မြင်ရ၍ အတုမရှိသော ဉာဏ်ရှင်အဖြစ် မှန်းဆရာ၌ အဘယ်မှာ လွဲနိုင်ပါတော့အံ့နည်း။

ဤအရာ၌ ဘုရားမှလွဲလျှင် ပညာအကြီးဆုံး အရှင်သာရိပုတ္တရာပင် ဘုရားရှင်တို့ စိတ်ကိုသိသော ဉာဏ်မရ အမှန်းအဆသာ။ သာသနာတော်၌ ပညာအရှိဆုံး သာဝကကြီးပင် မသိနိုင်သော ဘုရားရှင်မှန်သမျှတို့၏ စိတ်တော်ကို သိနိုင်သည့်အတွက်လည်း ဘုရားရှင်မှာ သူမတူသော အသိဉာဏ်ပိုင်ရှင်အဖြစ် အားရကြည်ညိုရပြန်ပါသည်။

အဘယမင်းသား။ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကြီးကြောင့်ပင် ပညာရှင် ထိပ်သီးများစွာနှင့် နတ်ဗြဟ္မာတို့ ဘယ်သူမေးမေး တွေးနေရသည် မရှိ၊ လေးကန် ဆုတ်ဆိုင်းနေသည်မရှိ။ ရွှံ့ထိတ်ခြင်းမရှိ၊ ချက်ခြင်းပင် ဖြေကြားနိုင်သည်မှာလည်း အထင်အရှားပင်၊ အဘယမင်းသားက “မြတ်စွာဘုရား…….မင်း, ပုဏ္ဏား, သူကြွယ်, ရဟန်း ပညာရှိတွေ ပြဿနာ မေးလျှောက်လာသောအခါ ရှေးကပင် ဘယ်သို့ ဖြေမည်ဟု စဉ်းစားထားရပါသလော, သို့မဟုတ် တခဏချင်း ဖြေနိုင်ပါသလော” ဟု လျှောက်၏။

“မင်းသား …ဤအချက်၌ သင့်ကိုပင် မေးရပေဦးမည်၊ ရထားအစိတ်အပိုင်းများကို သင်နားလည်သလော”ဟု မေးတော်မူရာ မိမိနားလည်ကြောင်း လျှောက်၏။ “သင့်ကို တစ်ဦးတစ်ယောက်က ရထားအစိတ်အပိုင်းကို မေးလျှင် ရှေးကပင် ငါဘယ်သို့ ဖြေမည်ဟု စဉ်းစားထားရသလော။ သို့မဟုတ် ချက်ခြင်းပင် ပြောနိုင်သလော”ဟု မေးပြန်ရာ “တပည့်တော် ရထားမောင်းသူပါ။ ရထားအစိတ်အပိုင်းတွေ အားလုံး နားလည် ထားပြီး ဖြစ်ရာ စဉ်းစားဖွယ် မလိုပါ။ ချက်ခြင်း ပြောနိုင်ပါသည်”ဟု လျှောက်၏။ မင်းသား…ငါဘုရားကား သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ထားပြီးဖြစ်ရာ တရားအချက်တို့ကို သိပြီးဖြစ်နေသော ငါဘုရားမှာ ကြိုတင်စဉ်းစားဖွယ်မလို၊ ချက်ခြင်း ဉာဏ်တော်မှာ ထင်လာရတော့သည်”ဟု မိန့်ကြားတော်မူသည်။ (မ၊၂၊၅၀ အဘယရာဇကုမာရသုတ်)။

ကောသလမင်းလျှောက်ပုံ။ ကောသလမင်းကြီးက မိမိသည် ဘုရားရှင်၏ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓအဖြစ်ကို ဘာ့ကြောင့် ယုံကြည်မှန်းဆ ကြည်ညို မြတ်နိုးရကြောင်း အကြောင်းများစွာ လျှောက် ထားခဲ့၏။ ထိုအကြောင်းများမှ အကြောင်းတစ်ချက်မှာ လောက၌ မင်းပညာရှိ, ရဟန်းပညာရှိ, ပုဏ္ဏားပညာရှိ, သူကြွယ်ပညာရှိတို့ ရှိကြပါ၏။ ထိုပညာရှိတို့ကား မိမိတို့ပညာစွမ်းဖြင့် သူတပါး အယူအဆကို ဖောက်ထွင်း ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ပြကာ လှည့်လည်လျက် ရှိကြပါ၏။ သူတို့ကား ဘုရားရှင် ဘယ်အရပ် ရောက်လာသည် ကြားရလျှင် “ဘုရားရှင် ဘယ်လိုဖြေသော် မိမိတို့က ဘယ်လို အပြစ်တင်လိုက်မည်”ဟု ခဲရာခဲဆစ် အမေးပြဿနာကို ကြိုတင်ပြင်ဆင် ထားနှင့်ကြ၏။ သို့သော် ဘုရားရှင်ထံ သူတို့ရောက်လာ၍ ဘုရားက တရားဟောတော်မူသောအခါ မိမိတို့ မေးရန်, အပြစ်တင်ရန် စီမံပြင်ဆင်ခဲ့သော ဝါဒများကို တင်ခြင်းမေးခြင်း မပြုတော့ပဲ ဘုရားရှင်၏ တပည့်သာဝကအဖြစ် ခံယူကြတော့သည်။ အချို့ ရဟန်းပြုကြ ပါသည်။ ထိုအချက်များကြောင့် မိမိသည် ဘုရားရှင်၏ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓအဖြစ် မှန်းဆယုံကြည်နိုင်ခဲ့ကြောင်း လျှောက်ထားခဲ့လေသည်။ (မ၊၂၊၃၂၂။ ဓမ္မစေတိယသုတ်)

ဘယ်သူမှ မလှန်နိုင်။ တစ်ရံတစ်ခါ ဝါဒတင်လာသော ပညာရှိ ထိပ်သီးများလည်း ရှိခဲ့၏။ အားလုံး အရှုံးပေးရသည် ချည်းပင်။ ရှင်တော်မြတ်သည် တစ်ရံတစ်ခါ တိတ္ထိပရိဗိုဇ်တို့ကျောင်းသို့ပင် ကြွ၍ သူတို့အမေးများကို ဖြေခြင်း တရားဟောခြင်းများ ပြုတော်မူလေ့ ရှိ၏။ မကျေနပ်သူ, ဘုရားထက်လွန်အောင် ပြောနိုင်သူမရှိခဲ့။ ထိုခေတ်က အတ္တအစွဲ အလွန်သန်သော ခေတ်ဖြစ်ရာ ဘုရားရှင်က အမှန်တရားတို့ကို ထုတ်ဖော် ပြနိုင်ခြင်း နားလည်ကျေနပ်အောင် ဟောတော်မူနိုင်ခြင်း အခြားသူ မလှန်နိုင်အောင် အကြောင်းအချက်တို့ကို အကွက် ကျကျ ထုတ်ပြနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဘုရားရှင်၏ အနတ္တဝါဒကို တွန်းလှန် ဖြိုဖျက်နိုင်သူဟု မရှိခဲ့ပေ။ ဤသို့လျှင် မည်သည့်ပရိသတ် မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ် မျိုးနှင့် ကြုံရကြုံရ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပြတ်ပြတ်သားသား ဘုရားမြတ်ကသာ အနိုင်ရ အသာရခဲ့သည်မှာ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကြီးကြောင့်ပင်။ ဤဉာဏ်တော် ကြီးကြောင့်ပင် ဘုရားရှင်၏ ဝေသာရဇ္ဇ=ရဲရင့်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။ (ဝေသာရဒ္ဓဉာဏ်လေးပါးကို အာဋာနာဋိယ သဗ္ဗေဒသဗလူပေတော-ဂါထာအဖွင့်ကြည့်။)

၃။ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နဂုဏ်တော်

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နအဖွင့်။
ဝိဇ္ဇာဟူသည် ဉာဏ်ပညာအလင်းတည်း။ ဘုရားရှင်သည် ဘုရားဖြစ်မည့်နေ့ ညဉ့်ဦးယာမ်၌ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ကို ရတော်မူ၏။ ဤဉာဏ်ဖြင့် ရှေးအတိတ်က ဖြစ်ခဲ့ဘူးသော ဘဝခန္ဓာပေါင်း များစွာတို့ကို သိတော်မူ၏။ သန်းခေါင်ယာမ်၌ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ကို ရတော်မူ၏၊ ဤဉာဏ်ဖြင့် အဝေးက အာရုံ၊ သေးငယ်သောအာရုံ၊ သတ္တဝါအစုံစသည်တို့ကို သိတော်မူ၏။ မိုးသောက်ယာမ်၌ အာသဝက္ခယဉာဏ်တော်ကို ရတော်မူ၏။ ဤဉာဏ်ကား ကိလေသာတို့ကို ကုန်စေတတ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်တည်း။ “ပု, ဒိ, အာ”ဟု မှတ်သားအပ်သော ဤဉာဏ်သုံးပါးကို ဝိဇ္ဇာသုံးပါးဆိုသည်။ (ဤဉာဏ်သုံးပါးနှင့်တကွ ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါးဟု တစ်မျိုးရှိသေး၏။ ထိုထို ဂုဏ်တော်ဖွင့်များ၌ ကြည့်ပါ။)

စရဏကြောင့် ဝိဇ္ဇာရ။
အရိယာတို့သည် ပဋိပတ်နှင့်ကင်း၍ မဂ်ဖိုလ်ရသည်မဟုတ်။ သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာ အကျင့်များဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ရသကဲ့သို့ ဘုရားရှင်လည်း အကျင့်ပဋိပတ်ဖြင့် ဆိုခဲ့ပြီးသော ဝိဇ္ဇာများကိုရရာ ထိုအကျင့်များကို စရဏ (=မဂ်ရောက်ကြောင်း နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်)ဟု ဆိုရသည်။ ဘုရားရှင်၏ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်များက သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ပြည့်စုံအောင် ပြုပေး၏။ မှန်၏၊ အာသဝက္ခယခေါ် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်မရပဲ သဗ္ဗညုတဉာဏ် မရနိုင်။ ထိုဉာဏ်ရမှ သဗ္ဗညုဉာဏ်ရ၍ ဝိဇ္ဇာက သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ပြည့်စုံစေသည်ဟု ဆိုရ၏။ စရဏတရားများက မဟာကရုဏာကို ပြည့်စုံစေသည်။ ဘုရားရှင်၏ စရဏတရားများ၌ ကရုဏာဘာဝနာ ဈာန်လည်းပါရာ ဘုရားဖြစ်သောအခါ စရဏတရားများ အကောင်းဆုံး အထွတ်အထိပ်ရောက်သကဲ့သို့ ကရုဏာလည်း မဟာကရုဏာ (=အလွန်ကြီးမြတ်သော ကရုဏာ) အဖြစ်သို့ ရောက်လေသည်။

စရဏ တဆယ် ငါးပါး။
သီလစောင့်လေ၊ ဣန္ဒြေထိန်းရ၊ အာဟာရမှာ၊ တိုင်းတာကိုသိ၊ နိုးကြားရှိလျက်၊ ဟိရိ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ သုတ ပညာ၊ သဒ္ဓါ သတိ၊ ဝီရိယစု၊ ပ, ဒု, တ, စ၊ ဈာန်လေးဝ၊ စရဏ တစ်ဆယ်ငါး။

ဆရာကောင်းမှ တပည့်ကောင်း။
လောက၌ အသိဉာဏ်သာ ရှိ၍ အကျင့်တရား မရှိသောသူမှာ သူတကာ တရားမဲ့ပြုနေလျှင် သနားစောင့်ရှောက်ရမှန်းမသိ။ ကယ်တင်ရန် နားမလည်တတ်။ အသိဉာဏ်ပါ မရှိမူကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိတော့ပေ။ အသိ ဉာဏ်ဝိဇ္ဇာ၊ အကျင့်စရဏ-ရှိသူကား မိမိက တရားရှိသူဖြစ်ရာ သူတပါး အကျိုးမဲ့ပြုနေလျှင် သနားတတ် ထိုအကျိုးမဲ့မှ ကယ်တင်ကာ အကျိုးရှိအောင် စောင့်ရှောက်ပြုပြင်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုး၏ တပည့်များမှာ တပည့်ကောင်းတွေ ဖြစ်တတ်၏။ ဤကား ဝိဇ္ဇာစရဏ ပြည့်စုံသူတို့၏ ဓမ္မတာတည်း၊ အကောင်းဆုံး ဝိဇ္ဇာစရဏရှင် ဘုရားမြတ်ကား သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးဖြင့် အကျိုးမဲ့ အကျိုးရှိ သိတော်မူ၍ မဟာကရုဏာတော်ဖြင့် သတ္တဝါတို့ကို အကျိုးမဲ့မှ ကယ်တင်၍ အကျိုးရှိရာသို့ အနည်းနည်းဖြင့် ပို့ပေးခဲ့ရာ မကောင်းသော တပည့်ဟု မရှိလှ။ ကောင်းစွာကျင့်သော တပည့်များသာဖြစ်ရာ လက်ထက်တော်အခါက အရိယာများမှာ “နှစ်ဆယ့်လေးသင်္ချေ ကုဋေခြောက်ဆယ် ဗိုလ်ခြေတစ်သိန်း” ဟု ပြောစမှတ် ပြုခဲ့ကြသည်။ [ဤအရေအတွက်သည် သောတတ္ထကီကျမ်း၏ အဆိုဖြစ်သည်။ နှစ်ဆယ့်လေးဌာနတို့၌ အသင်္ချေယျ, အပရိမေယျ နတ်လူတို့ မဂ်ဖိုလ်အမြိုက် သောက်ကြကုန်ပြီ။ ကုဋေတစ်သိန်း စသော အတိုင်းအရှည်အားဖြင့်လည်း များကုန်သည်သာ တည်းဟု သီလက္ခန်ဋီကာဟောင်း ဒီ၊ဋီ၊၁၊၃၁၇-နှင့် ဒီဋီသစ်၊၂၊၂၉၁-တို့၌ ဆိုသည်။]

ဒုက္ခ ခံနိုင်ရည်ရှိပုံ။
ဘုရားရှင်ကား သက်သက်သာသာ အေးချမ်းစွာ ကျောင်းကန်များ၌ စံနေနိုင်သော်လည်း သတ္တဝါ များအတွက် သက်သာခိုကာ စံနေတော် မမူအားခဲ့ပေ။ မြေကြမ်းသော ခရီးလမ်းများကိုလည်း လျှောက်ခဲ့ရ၏။ ဥတုကြမ်းသော တောစခန်းများ သစ်ပင်ရင်းများ၌လည်း စံနေတော်မူရ၏။ ဘယ်လိုဥတု ဘယ်လိုနေရာမျိုး ကြုံရကြုံရ အမှုထားတော် မမူ။ ဘုရားဖြစ်ခါမှ မဆိုထားဘိ ဘုရားမဖြစ်မီ ခြောက်နှစ်ကြာအောင် တောအုပ်အတွင်း သစ်ပင်ရင်းတို့တွင် ကျင်လည်ခဲ့ရစဉ်ကပင် စိတ်တော်မှာ ဘယ်သို့မျှ မဖြစ်ခဲ့။ ဤသည်ကား စရဏများ၏ အစွမ်းပေ။ ထို့ပြင် မည်သည့်နေရာ၌ နေရ နေရ ဒိဗ္ဗ, ဗြဟ္မ, အရိယ, ကရုဏာသမာပတ္တိဝိဟာရ ဟူသော ဗိမာန်များ၌ ပြောင်းကာ ပြောင်းကာ စံနေမြဲဖြစ်ရာ ထိုဗိမာန်များ အစွမ်းကြောင့်လည်း အကာအကွယ်ရကာ အမြဲချမ်းသာလျက် ရှိပါပေသည်။ ဆိုဖွယ်ရှိသေး၏။ ကိလေသာ မကင်းသူတို့သာ ထိုဒဏ်များအတွက် မသက်မသာ ခံနိုင်ရည် မရှိ ဖြစ်သော်လည်း ဘုရားရှင်မှာ ကိလေသာကုန်ပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ခံနိုင်ရည်ရှိရာ ဝိဇ္ဇာ၏ စွမ်းအားကြောင့်ဟုလည်း ဆိုနိုင်၏။

ဟတ္ထာဠဝက။
အခါတစ်ပါး ဘုရားမြတ်သည် အာဠဝီပြည် ယင်းတိုက်တောအတွင်း နွားတို့၏ သွားရာလမ်း သစ်ရွက်အခင်း ပေါ်မှာစံနေတော်မူရာ ဟတ္ထာဠဝက ရောက်လာ၍ “ဘယ့်နှယ်လဲ မြတ်စွာဘုရား … ချမ်းသာစွာ ကျိန်းစက်ရပါရဲ့လားဘုရား”ဟု နှုတ်ဆက်စကား လျှောက်ထား၏။ “အေး ငါ ချမ်းသာစွာ အိပ်စက်ရပါရဲ့။ မင်းသား... လောကမှာ ချမ်းသာစွာ အိပ်ရသူတို့တွင် ငါလဲ အပါအဝင်ပင် ” ဟု မိန့်တော်မူသော် “မြတ်စွာဘုရား….အေးမြတဲ့ ဆောင်းတွင်းညလဲဖြစ်, ဆီးနှင်းတွေလဲကျ, မြေကြီးကလဲကြမ်း, သစ်ရွက်ခင်းကလဲပါး, သစ်ပင် အရွက်တွေကလဲကျ, သင်္ကန်းကလဲအေး, လေအေး လေကြမ်းကလဲတိုက် သို့ဖြစ်လျက် ချမ်းသာစ္စာ အိပ်ရပါရဲ့ဟု မိန့်တော်မူပါပေ့ဘုရား”ဟု လျောက်၏။ “သည်လိုဆိုလျှင် မင်းသားကိုပင် မေးရဦးမှာပဲ အတွင်းအပြင် အင်္ဂတေလဲ ကျံအပ်ပြီး ပိတ်ထားတဲ့ တံခါးပြုတင်းပေါက်တွေလဲ ရှိတဲ့ အထွတ်တပ် အိမ်ကြီးအတွင်း ကော်ဇောအခင်းများ ခင်းထားအပ်တဲ့ ပလ္လင်ထက် မယားလေးယောက် အပြုစုခံလျက် အိပ်တဲ့သူဟာ ချမ်းသာစွာ အိပ်ရမလား မအိပ်ရဘူးလား”ဟု မေးတော်မူရာ “ချမ်းသာစွာ အိပ်ရပါမယ်ဘုရား”ဟု လျှောက်၏။ “ဘယ့်နှယ်လဲ ထိုသူဟာ ရာဂကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ကိုယ်စိတ်ပူပန်မှုတွေ ကြုံလာရတဲ့အခါ, ဒေါသ၊ မောဟကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ကိုယ်စိတ်ပူပန်မှုတွေ ကြုံလာရတဲ့အခါ, ဆင်းရဲစွာ အိပ်ရမှာ မဟုတ်လား”ဟု မေးတော်မူပြန်ရာ “မှန်ပါ, မိန့်တော်မူတိုင်းပါဘုရား”ဟု လျှောက်၏။ “ဆင်းရဲစွာ အိပ်ရတဲ့ ထိုသူ၌ ရာဂ, ဒေါသ, မောဟမျိုး ငါဘုရား အရှင်းပယ်ပြီးဖြစ်ရာ ငါ့မှာ အမြဲတမ်း ချမ်းချမ်းသာသာ ကျိန်းစက်ရပေတယ်”ဟု မိန့်တော်မူလေသည်။ (အံ၊၁၊၁၃၅ ဒေဝဒူတဝဂ်၊ ဟတ္ထကသုတ်)

ပေါင်းကြည့်မှ အကြောင်းသိ။
“သံဝါသေန သီလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ=ပေါင်းကြည့်မှ သီလကို သိရသည်”ဟူသော ပါဠိအရ နီးနီးကပ်ကပ် ပေါင်းသင်း ဆည်းကပ်ရသော တပည့်သာဝကများကား ဘုရားရှင်၏ စရဏကို အားရကြည်ညိုကြရသည်။ ဗြဟ္မာယုမည်သော ဗြာဟ္မဏ ပါမောက္ခကြီးက စုံစမ်းခိုင်းသော ဥတ္တရလုလင်သည် ဘုရားရှင်နှင့် နီးနီးကပ်ကပ်နေကာ ခုနစ်လကြာအောင် စုံစမ်းထောက်လှမ်းခဲ့၏။ သွားပုံ, လာပုံ, နေပုံ, ထိုင်ပုံ, စားပုံ, သောက်ပုံ, ဒကာ ဒကာမများနှင့် ဆက်ဆံပုံ အစရှိသော ဘုရားရှင်၏ အမူအရာအားလုံးကို သေချာစွာပင် စုံစမ်းခဲ့၏။ အပြစ် အနာအဆာ လုံးဝ မတွေ့အောင် ပိရှိသေသပ် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့လှသော ကိုယ်အမူအရာ နှုတ်အမူအရာများသာ တွေ့မြင်ရ၍ မိမိတွေ့မြင်ရသမျှ ဘုရားရှင်၏ စရဏများကို မိမိဆရာကြီးထံ ပြန်လည်အစီရင်ခံခဲ့ရာ ကြားရသော ဆရာကြီးမှာ ဘုရားကို မမြင်ရပဲပင် ပီတိဖြစ်လွန်းလှ၍ ရှိမခိုးပဲ မနေနိုင် လောက်အောင်ဖြစ်ကာ “နမော တဿ”ပဏာမဖြင့် ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ် ရှိရာသို့ ဦးညွှတ် ရှိခိုးပေသည်။ (မ၊၂၊၃၄၁ ဗြဟ္မာယုသုတ်) ဤသို့စသည်ကို ထောက်ဆ၍ ဘုရားရှင်၏ စရဏမှာ ထိပ်ဆုံးရောက်အောင် ပြည့်ဝလျက်ရှိသည်ကို ခန့်မှန်း ကြည်ညိုနိုင်ပေသည်။

၄။ သုဂတ ဂုဏ်တော်

သုဂတအဖွင့်။
သု=ကောင်းသေားစကားကို။ ဂတ=ဆိုတော်မူသည်။ အပြစ်ရှိသောစကား, အကျိုးမရှိသောစကားကို မဆို၊ အပြစ်ကင်း၍ အကျိုးရှိသောစကားကို မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တက အဘယမင်းသားကို ဘုရားရှင်အပေါ် ဝါဒတင်ရန် အကြံပေး၏။ သူ အကြံပေးပုံမှာ “ဘုရားရှင်သည် သူတပါး မချစ်မနှစ်သက်သောစကားကို ပြောသလောဟု မေးပါ။ ပြောသည်ဟုဆိုလျှင် သို့ဖြစ်မူ ပုထုဇဉ်နှင့် ဘာထူးသေးသနည်းဟု မေးပါ။ မပြောဟု ဆိုခဲ့လျှင် “ဒေဝဒတ်သည် အပါယ်လားမည့်သူ ငရဲလားမည့်သူ တစ်ကမ္ဘာလုံး ငရဲနေရမည့်သူ ကုစားမရကောင်းသောသူ” ဟု ဒေဝဒတ် မကြိုက်သောစကားကို ဘာ ကြောင့် ပြောရသနည်းဟု မေးပါ။ ထိုသို့ နှစ်ဖက် အစွန်းမလွှတ်သော အမေးကိုမေးလျင် ရှင်ဂေါတမမှာ သံဆူးခွကြီး မျိုထားရသူပမာ မထွေးနိုင် မမျိုနိုင် ဖြစ်လိမ့်မည်” ဟူ၏။

အဘယ မင်းသားလည်း ဝန်ခံပြီးလျှင် ယနေ့ အချိန်မရှိ၊ နက်ဖြန်မှ မေးတော့မည်ဟု ဘုရားရှင်ကို ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပင့်၏။ နံနက်၌ ဘုရားရှင် အိမ်သို့ ကြွလာသောအခါ ထိုပြဿနာကို မေးလျှောက်လေသည်။ အစွန်းနှစ်ဖက် ထောင်ဖမ်းသည်ကို သိတော်မူပြီးသော ဘုရားရှင်က “ဤအရေးမှာ တထစ်ချ ပုံသေပြောလို့ မဖြစ်ဘူး မင်းသား” ဟု အစွန်းနှစ်ဖက် ရှောင်လျက် ဖြေကြားတော်မူသောအခါ “ဤအဖြေကြောင့် နိဂဏ္ဌတွေ ပျက်စီးကုန်ရပါပြီဘုရားဟု လျှောက်ထားလေသည်။ “ပြောတယ် မပြောဘူး တစ်ခုခုသာ ပြောရမည်၊ ထိုသို့ပြောလျှင် ရှင်ဂေါတမ အခက်ကြုံလိမ့်မည်” ဟူသော သူတို့ အယူအဆ သူတို့ အထင်ကြီးမှုတွေမှာ ဘုရားရှင်က လွတ်အောင်ရှောင်ကာ ဖြေလိုက်သဖြင့် ပျက်ပြား သွားခဲ့ရသောကြောင့် “နိဂဏ္ဌတွေ ပျက်စီးကုန်ပါပြီ”ဟု လျှောက်ထားခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုအခါ “နိဂဏ္ဌတွေ ပျက်စီးကုန်ပါပြီ ဘုရား ” ဟုလျှောက်ထားခြင်း၏ အကြောင်းကို မေးတော်မူရာ “မိမိကို နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တက ဘုရားထံ ဝါဒတင်ရန် သင်ပေးလိုက်ကြောင်းများကို” လျှောက်ထား၏။ ဘုရားရှင်က “တထစ်ချ ပြောမဖြစ်” ဟူသော မိမိစကားကို ထပ်မံ ရှင်းလင်းလို၍ အဘယမင်းသား ရင်ခွင်ထဲမှ သားတော်ကလေးကို သက်သေတင်ကာ ဤသို့ မိန့်တော် မူပြန်၏။

“သင့်သားတော် ဤသူငယ်ကလေးသည် သင်၏ မေ့လျော့မှုကြောင့် ဖြစ်စေ အထိန်းတော်များ မေ့လျော့မှုကြောင့် ဖြစ်စေ သစ်သားစ သို့မဟုတ် အိုးခြမ်းကွဲ တစ်ခုခုကို မျိုမိ၍ လည်ချောင်းထဲ တစ်ဆို့နေလျှင် သင် ဘယ်လိုလုပ်မည်နည်း”ဟု မေးရာ “တပည့်တော် ထုတ်ယူရပါမည်။ သာမန်နှင့်မရလျှင် လက်ချောင်းကိုကွေး၍ သွေးသံရဲရဲနှင့်ပင် ဆွဲထုတ်တန် ဆွဲထုတ်ရပါမည်။ ဘာ့ကြောင့်ဆိုသော် တပည့်တော်သားအပေါ်မှာ ချစ်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်” ဟု လျှောက်၏။ “မင်းသား...ထို့အတူ ဘုရားရှင်မည်သည် မမှန်, အကျိုးမရှိ, သူတပါး မလိုလား မနှစ်သက်သော စကားကို မပြော။ မမှန် အကျိုးမရှိမူ သူတပါး နှစ်သက်သော စကားကိုလည်း မပြော။ မှန်ကားမှန်၏ အကျိုးမရှိ သူတပါး မနှစ်သက် ဤစကားကိုလည်း မပြော။ မှန်လည်း မှန်၏ အကျိုးလည်း ရှိ၏, သူတပါးကား မနှစ်သက်၊ ဤစကားကိုမူ အခါကိုကြည့်၍ ပြောသင့်သောအခါ ပြော၏။ မှန်၏ အကျိုးရှိ၏, သူတပါးနှစ်သက်၏၊ ဤစကားမျိုးကိုကား ပြော၏။ အဘယ့်ကြောင့်နည်း၊ သတ္တဝါများကို ငါဘုရား ချစ်မြတ်နိုးသောကြောင့်”ဟု မိန့်တော်မူသည်။ (မ၊၂၊၂၇။ ရာဇကုမာရသုတ်)

အဘယ ဉာဏ်တော် နှစ်ရပ်။
ဤဒေသနာဖြင့် မှန်လည်း မှန်, အကျိုးလည်းရှိ, သူနှစ်သက်သော စကားကို အခါခပ်သိမ်း ပြော၍။ မှန်ကန်, အကျိုးရှိသော်လည်း သူမနှစ်သက်သော စကားကို ကလေး ဒုက္ခကို အရေးမထား လည်ချောင်းမှ သံဆူးခွကို ဆွဲထုတ်သကဲ့သို့ ပြောသင့်သော အခွင့်အရေး ကြုံလာသောအခါ တစ်ရံတစ်ခါ ပြောရသည်ဟု သိရ၏။ မမှန်, အကျိုးမရှိသော စကားကို ကိလေသာ မကင်းသူတို့သာ ပြောမြဲတည်း။ ဘုရားရှင်မှာ ကိလေသာကင်းပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ထိုစကားမျိုး မပြောတော့ပေ။ ဤအချက်ဖြင့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို ကြည်ညိုရ၏။ သူတပါး နှစ်သက်အားရအောင်, ကျေနပ်အောင် မပြောတတ်လျှင် ထိုစကားလည်း စကားကောင်း မဟုတ်သေး။ အခြေအတင် ပြောရာ၌ အချက်ကျကျ အကွက်မိမိ မပြောတတ်လျှင် ထိုစကားလည်း စကားကောင်း မဟုတ်။ ဘုရားရှင်ကား သူနာချင်ဖွယ် နှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်အောင်လည်း ဟောတတ်၏။ ဝါဒပြိုင်လာလျှင် သူမလှန်နိုင် လက်မှိုင်ချ ရအောင် အချက်ကျကျလည်း ပြောတတ်၏။ ဤအချက်ကို ပိဋကတ်၌အများအပြား တွေ့နိုင်သည်။ ဤ အဘယဝတ္ထု၌ပင် ဘယ်မျှ စကားအရာ လိမ္မာ ကျွမ်းကျင်တော်မူသည်ကို သိနိုင်ပါသည်။ .. ဤသည်ကား သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် အစွမ်းကြောင့်ဖြစ်ရာ သုဂတဂုဏ်တော်အရ ထို ဉာဏ်တော်မြတ်ကိုလည်း အားရ ကြည်ညိုရပြန်ပါသည်။

သုဂတအနက်တမျိုး။
သု=ကောင်းသော နိဗ္ဗာန်သို့။ ဂတ=ကြွတော်မူသော ဘုရား။ ဘုရားမှတပါး အခြား သာဝကများလည်း နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြ၏။ သို့သော် ဘုရား၏ရောက် ခြင်းက ပိုမို၍ ပေါ်လွင်ထင်ရှားလှ၏။မှန်၏၊ ဘုရားရှင်ကား နိဗ္ဗာန်လမ်း ကို ရှေးဦးစွာ တွေ့ရှိရ၍ ထိုလမ်းဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ လက်ဦးရောက်ခဲ့၏။ ထို့ နောက် ဘုရားရှင်က ထိုလမ်းဖြင့် ရှေ့ဆောင် တွဲခေါ်ခဲ့၍ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြသည်မှာ မနည်းလှပေ။ ရှေးဦးရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်ဖြင့် ၎င်း နိဗ္ဗာန်လမ်းပြ ရွှေ့ဆောင် ဦးစီးအဖြစ်ဖြင့်၎င်း ဘုရားရှင်၏ နိဗ္ဗာန်ရောက်ခြင်းက ပေါ်လွင် ထင်ရှားလျက်ရှိပါသည်။ ထို့ပြင် နိဗ္ဗာန်ရောက်ခြင်း တူသော်လည်း နိဗ္ဗာန်ရောက်ပြီးနောက် ရအပ်သောဂုဏ်အရာကား ကွာခြားလှ၏။ ဇောတိက ဇဋိလ စသော သူဌေးကြီးတို့၏ “သေဋ္ဌိ”ဘွဲ့ ကို တော်ရုံလျော်ရုံ ပစ္စည်းရှိသူက ခံလျှင် မတန်မရာ၍ လူအများက အသိအမှတ် မပြုနိုင်ကြပေ။ ထို့အတူ တစိတ်တဒေသ ဂုဏ်တူရုံမျှဖြင့် အတုလဂုဏ်ရှင်၏ သုဂတဂုဏ်အင်ကိုလည်း သာသနာ၌ မည်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်ကမျှ မခံဝံ့ မခံရဲကြ ခံလျှင်လည်း အသိအမှတ် ပြုနိုင်ကြမည် မဟုတ်ပေ။

ကောင်းစွာလာတော်မူသည်။
သု=ကောင်းစွာ၊ အာဂတ လာတော်မူသည်။ ဘုရားဖြစ်တော်မူသည်အထိ ကောင်းစွာ လာတော်မူခဲ့သည်ဟု ဆိုလို၏။ လောက၌ ရည်မှန်းရာသို့ အရောက် သွားလာနိုင်သူကို အသွားအလာကောင်းသူဟု ဆိုရ၏။ လမ်း လွဲလမ်းမှား လိုက်၍ လိုရာသို့ မရောက်က အသွားအလာ ကောင်းသူ မဖြစ်နိုင်။ သံသရာကား လမ်းကောက် လမ်းမှားတွေ ပေါများသော ကန္တာရကြီးပင်။ သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ မျက်မမြင် ပုဂ္ဂိုလ်ကဲ့သို့ဖြစ်ရာ လမ်းမှားပေါလှသော ဤလောက၌ လမ်းကောင်း လိုက်မိသည်ထက် လမ်းကောက် လမ်းမှားသာ အရောက်များရတော့သည်။ လေးသင်္ချေကို မဆိုထားဘိ တကမ္ဘာ အတွင်းမှာပင် လမ်းမှား၍ ချောက်ထဲကျ စုံးစုံး မြုပ်ခဲ့ရသော ဘဝပေါင်းမှာ မနည်းလှပေ။ ဘုရားရှင်မှာ နိယတဗျာဒိတ် ရသည့်အခါကစ၍ သဗ္ဗညုတ ပန်းတိုင်ကြီးကို မျက်ခြည် မပြတ်ခဲ့၊ အမြဲတမ်း ဦးတည်မြှော်မှန်းခဲ့၏။ ထိုဉာဏ်တော်ကြီးအတွက် ပစ္စည်းဥစ္စာ ကိုယ်အင်္ဂါသာမက အသက်ပါ စွန့်ရန် အဆင်သင့် ဖြစ်နေခဲ့၏။ထို့ကြောင့်ပင် သူတကာ မတွေးဝံ့ ရှူဖွယ် ထိတ်ဖွယ် ဖြစ်လောက်အောင် ပြောင်မြောက်စွာ စွန့်စွန့် စားစား ပါရမီဆယ်ပါးကို အားရပါးရ ဖြည့်တော်မူ နိုင်ခဲ့၏။ ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်ကြီးသို့ တသန်တည်း စိတ်ရောကိုယ်ပါ လွှတ်ထားသဖြင့် လမ်းမှား လမ်းလွှဲမရောက် အစဉ် လမ်းဖြောင့်လျက် ရှိခဲ့ပေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် နောက်ဆုံး၌ ရည်မှန်းချက်မြောက် သဗ္ဗညုတ ပန်းတိုင်သို့ ရောက်တော်မူရသည်၊ သုဂတ၏ ဤအနက်အရ ဗုဒ္ဓရှင်တော်၏ ပါရမီအကြောင်း အလွန် ကောင်းခဲ့ပုံကို၎င်း အကြောင်းကောင်း၍ အကျိုးမဟာဗောဓိ (=အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်)၏ အလွန်ထူးခြားပုံကို၎င်း စေ့စပ်စွာ အာရုံပြုမိသူတိုင်း အားရမဆုံး ကြည်ညိုမဆုံး ဖြစ်ရတော့သည်။

၅။ လောကဝိဒူဂုဏ်တော်

လောကဝိဒူအဖွင့်။
လောက=လောက အားလုံးကို။ ဝိဒူ=သိတော်မူသည်။ လောကကို သိပါသည်ဆိုသော ပုဂ္ဂိုလ် အားလုံးထက် သာလွန်သိနိုင်သော ဉာဏ်ကြီးရှင် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးဟု ဆိုလို၏။ လောက သုံးပါး ရှိခဲ့ရာ သတ္တဝါအမျိုးမျိုးကို သတ္တလောကဆို၏။ သတ္တဝါတို့၏ တည်နေရာ ဘုံဌာနတွေကား ဩကာသလောကတည်း။ သတ္တဝါ ဘုံဟူသော ဝေါဟာရ ပညတ်များ၏ တည်ရာ ရုပ်နာမ်တရားများကို သင်္ခါရလောကဟု ခေါ်ရသည်။ သတ္တလောကကို သိရာ၌ လူနတ်ဗြဟ္မာ ငရဲသား တိရစ္ဆာန် ပြိတ္တာ အသုရကာယ် အမျိုးမျိုးတို့ကို အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ စုံအောင် သိတော်မူ၏။ သတ္တဝါ တစ်ဦးစီ၏ ယခုတစ်ဘဝအဖြစ်သာမက ရှေးကဖြစ်ခဲ့ဘူးသော ဘဝအဖြစ်မျိုး နောင်ဖြစ်ရမည့် ဘဝအဖြစ်မျိုးတွေကိုလည်း သိတော်မူ၏။ တန်ခိုးကြီးသော နတ်ဗြဟ္မာ ရသေ့များနှင့် သာဝကများလည်း ထိုသို့ သိကြ၏။ သို့သော် ၎င်းတို့ကား ဘဝဘယ်မျှ ကမ္ဘာဘယ်လောက် အထိသာဟု အကန့်အသတ်ဖြင့် သိကြ၏။ ဘုရားရှင်ကား အဆုံးအစမရှိ သိတော်မူသည်မှာ ထူးခြားချက် ဖြစ်၏။

သူမတူသော အသိ။
သတ္တဝါနှင့်စပ်၍ ထိုအသိမျိုးမှာ တခြားပုဂ္ဂိုလ်များလည်း သိတန်သလောက် သိနိုင်သေး၍ ထူးဆန်း လှသည် မဟုတ်သေးဟု ဆိုသော် ဆိုနိုင်ပါသေး၏။ ဘယ်သူမှ လိုက်မမီသော ဘုရားရှင်၏ အသိရှိပါသေး၏။ ထိုအသိမှာ သတ္တဝါတို့၏ အတွင်းဓာတ်ခံ သတ္တိအမျိုးမျိုးကို ခွဲခြား သိနိုင်ခြင်းပင်။ ဥပမာ-သစ်ပင်ပေါက်စ၌ အသီး-သီးစေတတ်သော ဓာတ်သတ္တိ ရှိနေသော သစ်ပင်နှင့် ထိုသတ္တိမျိုးမရှိ မြုံမည့်သစ်ပင်ဟု နှစ်မျိုးရှိရာ၌ ထိုသတ္တိ ရှိမရှိ သိရန်အချက်မှာ မည်မျှခက်ခဲမည်နည်း။ ထိုဓာတ်သတ္တိကိုသိရန် လောကစမ်းသပ်နည်း ရှိသော် ရှိရာ၏။ သတ္တဝါတို့ အတွင်းဓာတ်ခံကို သိရန်ကား ဘုရားဉာဏ်မှတပါး အခြားမရှိပေ။ ထို့ကြောင့်ပင် သတ္တဝါတို့ကို ဘယ်လိုဓာတ်ခံမျိုး ရှိနေသည်၊ ဘယ်အနုသယကိလေသာက လွန်ကဲသည် နည်းသည် ဘယ်လို စိတ်ကြိုက် အလိုဆန္ဒရိုသည်၊ ဘယ်စရိုက်မျိုး လွန်ကဲသည်၊ ဘယ်ဣန္ဒြေက ရင့်နေပြီ နုသေးသည် စသည်တို့ကို အတွင်းဝင်ကြည့်၍ အတိအကျမြင်ရသူပမာ သေချာစွာ ခွဲခြားသိနိုင်ပေ၏။ ဥပါဒ်အနေ ပေါ်နေသော သဘာဝတရားများကို အနုစိတ်သိရန်ပင် ခက်ခဲလှ၏။ အခြားသူတို့အရာ မဟုတ်ပေ။ ပေါ်မလာသေးပဲ ဓာတ်သတ္တိအဖြစ်သာ တည်ရှိနေသော ဆိုခဲ့ပြီး သဘောများကို သိရန်မှာ အခက်ဆုံးပင်ဖြစ်ရာ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်ရှင်ကိုထား၍ တပါးဘယ်သူ သိနိုင်အံ့နည်း၊ ထို့ကြောင့် အာသယာနုသယ ဉာဏ် (=အတွင်းဓာတ်ခံ ကိလေသာအပုပ်ဓာတ်တို့ကို သိသောဉာဏ်) ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ် (=ဣန္ဒြေအနုအရင့်ကို သိသောဉာဏ်) တို့မှာ အသာဓာရဏ (=အခြားသူများနှင့်မဆိုင် ဘုရားရှင်နှင့်သာ ဆိုင်သော ဉာဏ်များ) ဖြစ်ရသည်။

ဘုရားအရာ။
အတွင်းဓာတ်ခံ စရိုက်စသည်ကို သိရေးမှာ ဘုရားအရာသာ ဖြစ်၍ပင် အရှင်သာရိပုတ္တရာကဲ့သို့ ပညာရှင်ထိပ်သီး မထေရ်မြတ်ကြီးသော်မှ တရားအပေး လွဲခဲ့ရသေး၏။အရှင်မြတ်ကား မိမိတပည့် ရဟန်းငယ်တပါးကို “ငယ်ရွယ်သူတို့မှာ ရာဂအဖြစ် များတတ်သည်” ဟု အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ရာ နိမိတ်မျှပင်မထင် ခရီးမရောက် ဖြစ်လေ၏။ ရဟန်းငယ်ကို ဘုရားရှင်ထံ ခေါ်သွားပြီးလျှင် အကြောင်းကို လျှောက်ထားရာ ထိုရဟန်း၏ ဓာတ်ခံကို ဆင်ခြင်သော ဘုရားရှင်သည် အလှအပ ကြိုက်တတ်သော သဘောကို တွေ့ရ၍ အသုဘနှင့် မလျော်သည်ကို သိရ၏။ ဆက်လက်ဆင်ခြင်ပြန်သော် ဘဝငါးရာတိုင် ရွှေပန်းထိမ်သည် ဖြစ်ခဲ့သည်ကို မြင်ရ၍ ထိုဓာတ်ခံကို အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်နိုင်သောကြောင့် ရွှေပဒုမ္မာကြာပန်းကြီး ဖန်ဆင်းပေးအပ်ပြီး လောဟိတကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းစေသောအခါ မကြာမီ စတုတ္ထဈာန်အထိ ရခဲ့၏။ ထို့နောက် ပဒုမ္မာကြာပန်းကြီး ညှိုးနွမ်း ရိယော်ပုံကို ဖန်ဆင်းပြသောအခါ အနိစ္စ စသောသဘောထင်လျက် မဂ်ဖိုလ်ရကာ ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့ရပေသည်။ မဂ္ဂဝဂ်၊ သုဝဏ္ဏကာရတ္ထေရဝတ္ထု-(ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၆။)

ဘုရားရှင် ဉာဏ်ဘော်အစွမ်း။
အရှင်မဟာပန္တက-ကားရဟန္တာမြတ်ကြီးပင်။ မိမိညီတော်စူဠပန္ထကကို လေးလကြာ သော်လည်း ဂါထာတစ်ပုဒ် မရကောင်းလားဆိုပြီး နှင်လွှတ်ခဲ့၏။ ဘုရားရှင်နှင့်တွေ့၍ ၎င်းနေ့ နံနက်ခင်းပင် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ဈာန်အဘိညာဉ်များရကာ ရဟန္တာဖြစ်မည်ကို သိရသောကြောင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးသော အခါ မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်လေသည်။ ဧတဒဂ္ဂဝဂ်၊ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၈) နေရောင် လင့်နေသော ပွင့်ကာနီး ပဒုမ္မာကြာငုံ့ကြီးပမာ အလွန်ပင် ဣန္ဒြေတွေ ရင့်နေသည်ကို သာဝကများ အမှတ်မထားမိပဲ ဘုရားရှင်သာ သိတော်မူသည်မှာ ဓာတ်ခံသိရာ၌ သူမတူအောင် စွမ်းနိုင်သော ဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တော်စွမ်းပင် ဖြစ်ပေသည်။

ဩကာသ သိတော်မူပုံ။
ယခုခေတ် မျက်မြင်အားဖြင့် လူအမျိုးမျိုး နေထိုင်ရာ တောင်ကျွန်းသာတည်း။ လူများမရောက် မမြင်ရသော အနောက်ကျွန်း အရှေ့ကျွန်း မြောက်ကျွန်းများ လည်း ရှိနေသေး၏။ ထိုကျွန်းကြီး လေးကျွန်းတို့၏ အလယ်၌ မြင်းမိုရ်တောင်ကြီးနှင့် တောင်ရံခုနစ်လုံးရှိ၏။ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ပတ်ဝိုင်းလျက် သီဒါသမုဒ္ဒရာကြီး တည်လျက်ရှိ၏၊ ကျွန်းလေးကျွန်းတည်ရာ ကမ္ဘာကိုပတ်လျက် စကြဝဠာတောင်ကြီး ကာဆီးလျက် ရှိပြန်သည်။ မြင်းမိုရ်တောင်ထိပ်၌ တာဝတိံသာ နတ်ဘုံရှိ၍ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ထိပ်၌ စတုမဟာရာဇ် နတ်ဘုံရှိ၏။ တာဝတိံသာမှ အထက်ကောင်းကင်၌ ယာမာစသော နတ်ပြည်လေးဘုံ အဆင့်ဆင့် တည်လျက်ရှိသည့်ပြင် ဗြဟ္မာဘုံ နှစ်ဆယ်လည်းရှိ၏။ မြေအောက်၌ကား ငရဲဘုံ ရှစ်ထပ်ရှိပြန်၏။ ပြိတ္တာ တိရစ္ဆာန်အသုရကာယ်တို့ကား ဘုံသီးခြား မဟုတ်ကြ။ ဤသုံးဆယ့်တစ်ဘုံတည်ရာ ကမ္ဘာလောကတစ်ခုကို စကြဝဠာဟု ဆိုရာ ဆက်ကာဆက်ကာ တည်လျက်ရှိသော ထိုစကြဝဠာပေါင်းမှာ အဆုံးမရှိတော့ပေ။ ဤကား ကမ္ဘာတည်နေပုံ အချုပ်မျှသာတည်း။

ဘုရားရှင်ကား ဆိုခဲ့ပြီးစကြဝဠာ ဩကာသ လောကတွေကို လိုက်ကြည့်နေရသည် မဟုတ်၊ ထိုင်ရာမထ အလိုရှိသလို မြင်နေရတော့၏။ တချို့ တန်ခိုးကြီး နတ်ဗြဟ္မာ ရသေ့ သာဝကများကလည်း မြင်နိုင်ကြ၏။ သို့သော် တစ်စိတ်တစ်ဒေသသာ။ ဘုရားရှင်ကဲ့သို့ အဆုံးအဆမရှိအောင် မမြင်ကြ။ ဘုရားရှင်ကဲ့သို့ ဝေဖန်ခွဲခြား၍လည်း အသေးစိတ် မသိနိုင်ကြ။ ထို့ကြောင့် ဩကာသလောကကို သိရာ၌လည်း တုဖက်မရှိဖြစ်တော့သည်။

သင်္ခါရသိတော်မူပုံ။
သတ္တ, ဩကာသ ဟူသည် ပညတ်များသာ။ တကယ်ထင်ရှားရှိသည်ကား မဟုတ်။ တကယ် ထင်ရှား ရှိနေသော ပရမတ် ဓာတ်သားများအပေါ် အခေါ်အဝေါ် ပြုထားခြင်းမျှသာတည်း။ အမှန်မှာ ရုပ်ကလာပ် အဖွဲ့အစည်း နာမ်ကလာပ် အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ကုဋေများစွာ ပေါင်းစပ်၍ နေသောအရာကို “သတ္တ ဝါ” ခေါ်၍ ရုပ်ကလာပ်မျှသာ ဖွဲ့စည်းတည်နေသော အရာကို “ဩကာသ” (ဘုံ)ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်၏။ သတ္တလောက ဩကာသလောကကို သိကြသည် ဆိုသော တန်ခိုးကြီး ပုဂ္ဂိုလ်များပင် သင်္ခါရလောကကို သိရန်ကား အစွမ်းမရှိကြ၊ သာသနာ၌ ဘုရားအဆုံးအမခံ ကျင့်ကြံရသဖြင့် ဝိပဿနာညဏ် ထက်သန်လျက်ရှိကြသော ယောဂီအရိယာများသည် ဝိပဿနာအခိုက်၌ ရုပ်နာမ်တို့ကို သိကြ၏။ သို့သော် အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက်လျက်ရှိသော ရုပ်နာမ်တို့ကို မလွတ်တမ်း တစ်ခုစီ အကုန်မြင်ကြရသည် မဟုတ်။ ထင်ပေါ်ရာ ထင်ပေါ်ရာ ရုပ်နာမ်များကိုသာ သိကြ၏၊ ထို ရုပ်နာမ်များ၌ပင် အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် အသေးစိတ် သိကြသည်လည်း မဟုဘ်။အထူးခြားဆုံး ဝိပဿနာအဖြစ် အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ အနုပဒဝိပဿနာ ဟု(မ၊၃၊၃၅ ၌)လာရာ ဈာန်အဆင့်ဆင့်ဝင်စားကာ ထိုဈာန်တို့မှ တရားများကို အစဉ်မလွတ်ရအောင် ရှုနိုင်သည်ဟူ၏။ သို့သော်နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်၌ကား ဘုရားအရာသာဖြစ်၍၊ မရှုနိုင်ဖြစ်ရ၏။ ထင်ရှားသည်ဆိုသော တရားအစု၌ပင် ဝေဒနာစသော တရားတစ်ခုစီကိုသာသိ၍ နာမ်အဖွဲ့အစည်း အကုန်သိသည်ကား မဟုတ်ပေ။ ဘုရားရှင်အောက် အကောင်းဆုံး ဗောဓိဉာဏ်ရှင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများပင် ရုပ်နာမ် တစိတ်ကဒေသကိုသာ သိတော်မူကြ၏။ ထိုအရှင်တို့ကား ကိုယ့်သန္တာန်ရှိ တရားစုကိုသာ သိတန်သလောက်သိကြ၍ သူတပါးသန္တာန်ရှိ ရုပ်နာမ်နှင့် ဗဟိဒ္ဓ-တော, တောင် စသည်ရှိ ရုပ်ဓာတ်တို့ကိုကား မသိနိုင်ကြ။

ဘုရားရှင်ကား တစ်ခုစီ အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်နာမ် တရားတို့ကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခွဲခြားသိနိုင်၏။ ကလာပ်စည်းတစ်ခုစီက ရုပ်များကိုလည်း ခွဲခြားနိုင်၏။ အကြောင်းအမျိုးမျိုး သတ္တိအဖုံဖုံ စုံအောင်ပင် သိတော်မူ၏။ မိမိ သူတပါး မရွေး အတွင်းအပ သက်ရှိသက်မဲ့မရွေး အားလုံးသော လောကဓာတ် အမျိုးမျိုးကို ခွဲခြားဝေဖန်၍ သိတော်မူ၏။ ဘုရားရှင်၏ အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ်ကား ရှင်တော်မြတ်၏ အတုမရှိသော ဓာတုဗေဒ ဆရာမြတ်အဖြစ်ကို ပြလျက်ရှိပေသည်။ ထို့ကြောင့် လောကကိုသိပါသည်ဆိုသော တန်ခိုးကြီး နတ်ဗြဟ္မာ သာဝကတို့က တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို သိရသော မိမိတို့အသိကလေးဖြင့် လောကဝိဒူ အမည်ကို မခံလို မခံဝံ့ကြ၊ ဘုရား၏ သူတပါးနှင့်မဆိုင် ကိုယ်ပိုင်ဂုဏ်တော်ဖွဲ့အဖြစ် ဟစ်ကြွေးကြေညာကာ အားရလေးစားစွာ ပူဇော်ကြရပေသည်။

၆။ အနုတ္တရဂုဏ်တော်

အနုတ္တရအဖွင့်။
အနုတ္တရ=သာလွန်သူ မရှိသောပုဂ္ဂိုလ်။ အဖက်ဖက်တွင် မိမိက အသာဆုံး အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ မိမိထက်သာသူဟု တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟုဆိုလို၏။ ဘုရားရှင်ကား လုမ္ဗိနီဥယျာဉ်တွင် မယ်တော်ဝမ်းတိုက်မှ ဖွားလျှင်ဖွားချင်း မြောက်ဖက်သို့ မျက်နှာမူကာ ခုနစ်ဖဝါးလှမ်း ကြွတော်မူလျက် လောကကိုကြည့်ရာ မိမိထက် သာသောသူ မတွေ့ရ၍ “အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿ=ငါကား တစ်လောကလုံးထက် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သည်”။ “သေဋ္ဌောဟမသ္မိ လောကဿ=ငါကား တစ်လောကလုံးထက် ထူးခြားသာလွန်သူဖြစ်သည်။ “ဇေဋ္ဌောဟမသ္မိ လောကဿ=ငါကား တစ်လောကလုံးထက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်” ဟု သုံးခွန်းသော စကားကို မကြောက်မရွံ့ ရဲဝံ့စွာ ကြုံးဝါးတော်မူခဲ့၏။ ထိုစဉ်အခါ နတ်ဗြဟ္မာများက အမြတ်ဆုံးအဖြစ် ဝန်ခံခဲ့ရာ လူများမှာလည်း တအံ့တဩ ပြောမဆုံးဖြစ်ခဲ့ကြရ၏။ အရဟံဂုဏ်တော်အဖွင့်၌ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း နောင်အခါလည်း အံ့ဩဖွယ်ရာများ တွေ့ခဲ့၍ အဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင် ကာဠဒေဝီလ ရသေ့ကြီး၏ ရှိခိုးမှုကို ခံရသည့်အပြင် ခမည်းတော်မင်းတရားကြီးကလည်း နှစ်ကြိမ်တိုင် ရှိခိုးခဲ့လေသည်။ ဘုရားမဖြစ်မီကပင် သူမတူသော အံ့ဖွယ်ယောက်ျားမြတ် ဖြစ်ခဲ့သော ရှင်တော်မြတ်ကား ဘုရားဖြစ်လာသောအခါ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ အံ့ဩဖွယ် အတိချည်းသာ ဖြစ်ရတော့သည်။

အံ့ဩကြရပုံများ။
သူတကာ မယှဉ်နိုင်အောင် နိုင်နင်းကျွမ်းကျင်စွာ ပြုနိုင် ပြနိုင်သော တန်ခိုးတော် အမျိုးမျိုးကို မြင် ရသော် အံ့ဩကြရ၏။ သူမတူအောင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ သိမ်မွေ့ငြိမ်သက်လှသော စရဏ(=သီလစသော အကျင့်) များကို မြင်ရပြန်သော် နီးကပ်စွာ ပေါင်းသင်းမှီဝဲ ဆည်းကပ်ရသော တပည့်သာဝကများမှာ အံ့ဩရပြန်ပါသည်။ ဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် သူမတူအောင် သိနိုင်သော ပညာစွမ်းကို သိရသောအခါသည်။ အလွန်အံ့ဩရသည်ပင်။ ယခုခေတ် ဘုရားတရားတော်များကို လေ့လာရသူတို့မှာပင် ဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်စွမ်းကို အံ့မခန်းဖြစ်ကြရ၏။ တရားနာရသော် အသံတော် သာယာလှပုံ စကားအရာ လိမ္မာကျွမ်းကျင်လှပုံ တရားတော်၏ လေးနက်ပုံ အမျိုးစုံ အောင်ပင် အံ့ချီးဖွယ်ကြုံရ၏။ လက္ခဏာတော်ကြီးငယ် အသွယ်သွယ်တို့ဖြင့် တင့်တယ်သော ရွှေစင်ရုပ်တော်မှ တစ်လံမျှသော ရောင်ခြည်ခြောက်သွယ်သော ရောင်ခြည်တော်တို့ တင့်တယ်စွာ မြူးကွန့် တလွန့်လွန့် ဖြာထွက်နေသည်မှာလည်း ရှုမဝ-ဖူးမဝ အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်ကြရ၏။

ဤသို့ အဖက်ဖက်၌ သူထက်ကဲအောင် ထူးခြားလှသော ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ အကြောင်းပါရမီများကို စဉ်းစားပြန်သော် သူမတူအောင် စွန့် စားခဲ့ပုံများမှာလည်း အံ့ဖွယ် အတိပင်။ ထို့ပြင် အဋ္ဌာရသ-ဗုဒ္ဓဓမ္မ (=ဘုရားသာ ရနိုင်သော ဂုဏ်တော်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး), ဒသဗလ (=အားတော်ဆယ်တန် ဘုရားဉာဏ်များ) (အာဋာနာဋိယသုတ် အဖွင့်ကြည့်) စသော တရားများ သူတပါးမှာမရှိ ဘုရားရှင်၌သာ ရှိသည်ကို မြင်ရသော် အံ့ဩကြရပြန်၏။ ဤမျှအံ့ဖွယ်အတိ အစ္ဆရိယပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သော ကြောင့်ပင် စကြဝဠာတွေ အနန္တရှိသော်လည်း ဤစကြဝဠာမှာသာဖြစ်၍ ဤစကြဝဠာ၌လည်း လူ့ဘုံ၌သာ။ လူ့ဘုံမှာလည်း တောင်ကျွန်း မဇ္ဈိမဒေသ၌သာ ယှဉ်ဖွယ်ရာမရှိပဲ တစ်ဆူတည်း ထူးခြားစွာ ပေါ်ထွန်းရလေသည်။

၇။ ပုရိသဒမ္မသာရထိ ဂုဏ်တော်

သို့မဟုတ် အနုတ္တရောပုရိသဒမ္မသာရထိ ဂုဏ်တော်

ပုရိသဒမ္မသာရထိအဖွင့်။
ပုရိသဒမ္မ=ဆုံးမထိုက်သော သတ္တဝါတို့ကို။ သာရထိ=ဆုံးမတော် မူတတ်၏။ ဤ၌ဂုဏ်တော်ဆယ်ပါးအဖြစ် အနုတ္တရကို သီခြားယူခဲ့၏။ ဂုဏ်တော်ကိုးပါး အရဆိုလျှင် အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ ဟု နှစ်ပုဒ်တွဲကာ ဂုဏ်တော် တစ်ပါးယူ။ သတ္တဝါတို့ကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမရာ၌ အတုမရှိ အသာဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလို၏။ လောကဝိဒူဂုဏ်တော်အရ လောကကိုသိခြင်းမှာ ဤအနုတ္တရောပုရိသ ဒမ္မသာရထိ ဂုဏ်တော်ကြီးကို ရခြင်း၏ အကြောင်းပင်ဖြစ်၏။ အထူးသဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ အတွင်းဓာတ်ခံ အမျိုးမျိုးကို အသေအချာ သိခြင်းမှာ သတ္တဝါတို့ကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမ နည်းပေးရာ၌ အလွန်ပင် ထိရောက်လှပေသည်။ မှန်၏ ရောဂါ၏လက္ခဏာကို မသိပဲ ဆေးပေးလျှင် အနာတခြား ဆေးတလွဲဖြစ်ကာ လူနာမှာ ရောဂါမပျောက်ပဲ တိုး၍ပင် လာတတ်သေး၏။ ရောဂါ၏ လက္ခဏာနှင့် သူနာ၏ ဓာတ်ခံသိသော ဆရာသာ အနာနှင့်ဆေး တည့်အောင်ပေးနိုင်၏။

ကိလေသာတို့ကား တကယ့်အနာရောဂါများတည်း၊ ဆိုးဝါးသော ကာယကံမှု ဝစီကံမှု မနောကံမှုများမှာ ထိုကိလေသာအနာရှိ၍ ဖြစ်သော ဖောက်ပြန်မှုများပင်တည်း။ “ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော” အရ ပုထုဇဉ်မှန်သမျှ အရူးချည်းဟု အဆိုရှိခဲ့ရာ ထိုအရူးထခြင်းမှာလည်း ကိလေသာအနာ၏ ဖောက်ပြန်မှုပင် ဖြစ်တော့သည်။ တရားဆေးတော် အမျိုးမျိုး လက်ကိုင်ရှိတော်မူသော ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ကား ကိလေသာအနာတို့၏ အငုပ် အတက် အနည်းအများစသော အတွင်း အခြေအနေမှန်ကို ဧကန်သိတော်မူရာ ပေးသမျှ ဓာတ်ခိုက်လျက် ဘယ်မျှရိုင်းနေသူဖြစ်စေ ယဉ်ကျေးရတော့သည်သာ။ သတ္တဝါတို့၏ဓာတ်ခံကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မသိကြသော သာဝကတို့၌ တစ်ခါတစ်ရံ တရားနှင့် ဓာတ်ခံစရိုက် မတိုက်ပဲ လွဲသောအခါ ရှိတတ်သော်လည်း ( လောကဝိဒူအဖွင့်ကြည့် ) ဓာတ်ခံကို ပိုင်နိုင်စွာ သိတော်မူသောဘုရားရှင်၌ ထိုသို့ လွဲသည်ဟု မရှိ ပေ။ သာဝကတို့ ဆုံးမ၍ ခရီးမရောက်သူကား ဘုရားမြတ်ထံ ရောက်လာ သောအခါ ခရီးရောက်၍ အပြီးမြောက် ယဉ်ကျေးသူ ဖြစ်တော့သည်။ ထို့ကြောင့် “အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ=သတ္တဝါတို့ ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမရာ၌ အတုမရှိ စွမ်းတော်မူသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ပါပေ” ဟု တစ်လောကလုံးက အံ့ချီးဂုဏ်တင် ဦးထိပ်ရွက် ပန်ဆင်ခဲ့ရပေသည်။

အမျိုးမျိုးဆုံးမပုံ။
သတ္တဝါတို့ကို ဆုံးမတော်မူရာ၌ အနုအားဖြင့်၎င်း အကြမ်းအားဖြင့်၎င်း, အနု အကြမ်း နှစ်မျိုး အားဖြင့်၎င်း သင့်လျော်သလို ဆုံးမတော်မူ၏။ ဒေဝဒတ် နည်းညွှန်ချက်အရ အဇာတသတ်မင်းက နာဠာဂိရိဆင်ကြီးကို အရက်မူးအောင် အလွန်အကျွံ တိုက်ပြီးလျှင် တပည့်သံဃာများနှင့် ဆွမ်းခံကြွလာသော ဘုရားရှင်ထံ လွှတ်လေရာ ဘုရားရှင်၏ မေတ္တာတော်စွမ်းအားကြောင့် ဆင်ကြီးမှာ ဘုရားရှေ့ ဒူးတုပ်လာ၏။ ထို့နောက် ဘုရားရှင် တရားဟော၍ ဆင်ကြမ်းကြီးမှာ ဆင်လိမ်မာအဖြစ်သို့ ရောက်ရသည်။ လူအများ တအံ့တဩ ပြောစမှတ်ပြုရသည်မှာ “တုတ်တွေ ချွန်းတွေ ကြိမ်လုံးတွေနှင့် သူတကာ ဆုံးမ မရသော ဆင်ကြီးကို တုတ်မပါ လက်နက်မပါ လိမ်မာယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမတော်မူနိုင်ပါပေသည်”ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။

ဘုရားရှင်သည် သစ္စက အမ္ဗဋ္ဌစသော ပညာရှိ မာန်ကြီးသူအချို့တို့ကို ခပ်ကြမ်းကြမ်း ပြောဆိုနှိမ့်ချ ဆုံးမတော်မူရ၏။ ဝါဒပြိုင်လာသောအခါ အချို့ပညာရှိတို့ကို သူတို့ဝါဒ နိမ့်ကျအောင် နှိမ့်ချပြီးမှ သာယာညှင်းပျောင်းစွာ တရားပြ၍ ဆုံးမရ၏။ ဗကဗြဟ္မာစသော အချို့တန်ခိုးကြီး နတ်ဗြဟ္မာများကို တန်ခိုးပြိုင်ကာ ဆုံးမရသည်လည်း ရှိ၏။ တစ်ခါက ကေသိမည်သော မြင်းဆရာတစ်ဦး ဘုရားရှင်ထံ ရောက်လာရာ “မြင်းတို့ကို မည်သို့ဆုံးမသနည်း ကေသိ”ဟု မေးတော်မူ၏။ “တပည့်တော် အနုနည်းဖြင့်လည်း ဆုံးမပါသည်။ အကြမ်းနည်းဖြင့်လည်း ဆုံးမပါသည်၊ အကြမ်းအနု နှစ်မျိုးစုံဖြင့်လည်း ဆုံးမပါသည်။ ဘယ်နည်းနှင့်မျှ ဆုံးမ မရသောမြင်းကိုမူ သတ်ပစ်လိုက်ပါသည်” ဟု လျှောက်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရားသည် အနုတ္တရောပုရိသဒမ္မသာရထိ ဖြစ်တော်မူရာ သတ္တဝါတို့ကို ဘယ်ပုံ ဆုံးမပါသနည်း”ဟု လျှောက်၏။ “ကေသိ….ငါဘုရားလည်း သတ္တဝါတို့ကို အနု, အကြမ်း, အနုနှင့်အကြမ်း နည်းလမ်းသုံးမျိုးတို့ဖြင့်ပင် ဆုံးမ၏။ ဘယ်နည်းနှင့်မျှ ဆုံးမ မရသောသတ္တဝါကိုမူ သတ်ပစ်လိုက်ရသည်”ဟုမိန့်တော်မူရာ“အရှင်ဘုရား မှာ ပါဏာတိပါတကို မပြုကောင်းသည် မဟုတ်ပါလော” ဟု လျှောက်ရာ “အေး မှန်ပေသည်၊ ငါ မဆုံးမ မကံမြစ်ပဲ လက်လွှတ်လိုက်လျှင် ထိုသူမှာ သေသည်ပင် မည်တော့သည်”ဟု မိန့်တော်မူ၏။ (အံ၊၁၊၄၂၇၊ ကေသိသုတ်)

အားကျဖွယ် ပရိသတ်။
ယခုခေတ် အဆုံးအမကောင်းသော ဆရာ၏ တပည့်များမှာ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့၍ အချိုးကျလှ၏။ ယဉ်ကျေးသော တပည့်ပရိသတ်တို့ကို မြင်ရသူတို့မှာ ဆရာ၏ ဆုံးမပဲ့ပြင်ကောင်းပုံကို အားရကြမြဲတည်း။ လက်ထက်တော်က ဗုဒ္ဓပရိသတ်မှာ ဘုရားအဆုံးအမခံရ၍ အလွန်ယဉ်ကျေးနေခဲ့ရာ ထိုပရိသတ်မျိုးကို ကြုံရသူတိုင်း ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမ အလွန်ကောင်းပုံကို ပြောမဆုံးဖြစ်ရ၏။ အဇာတသတ်မင်းသည် ခမည်းတော်ကို ပြစ်မှား, ဘုရားရှင်ကို ပြစ်မှားပြီးနောက် နောင်တရရာ ဇီဝက၏ ညွှန်ကြားချက်အရ တစ်ခုသော ညချမ်းအခါ သံဃာ့ပရိသတ်များ စုဝေးနေစဉ် ဘုရားရှင်ထံ ရောက်လာ၏။ အလွန် ငြိမ်သက်လှသော သံဃာ့ပရိသတ်ကို မြင်ရသောအခါ မိမိသားတော်ကလေးကို အမှတ်ရ၏။ “ငါ့သားတော်ကလေး ဥဒယဘဒ္ဒသည် ဤယဉ်ကျေးပုံမျိုး, ငြိမ်သက်ပုံမျိုးရှိသူ ဖြစ်ပါစေ”ဟု တောင့်တမိလေသည်။ (ဒီ၊၁၊၄၇။ သာမညဖလသုတ်)

ကန္ဒရကနှင့် ပေဿ။
စမ္ပာပြည် ဂဂ္ဂရာရေကန်နား၌ ရဟန်းသံဃာများနှင့် သီတင်းသုံးနေတော်မူသော ဘုရားမြတ်ထံ ကန္ဒရကပရိဗိုဇ်နှင့် ပေဿမည်သော ဆင်ထိန်းသားတို့ ရောက်လာကြ၏။ ကန္ဒရကသည် ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ် ခြံရံ ခစားလျက်ရှိနေကြသော သံဃာ့ပရိသတ်ကို မြင်ရသောအခါ လှည့်ကာပတ်ကာ ကြည့်ရှုပြီး လွန်စွာအားရလျက် အံ့ဖွယ်ရာအဖြစ် ချီးကျူးသောစကား လျှောက်ထားခဲ့၏။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က ဤရဟန်းများမှာ ရဟန္တာနှင့် သေက္ခအရိယာများချည်းသာ ဖြစ်ကြောင်း သူတို့သည် သတိပဋ္ဌာန်တရား လေးပါးတို့၌ စူးစိုက်စွဲမြဲသော စိတ်ရှိသူများ ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူသော် ပေဿ-က “မြတ်စွာဘုရား သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး ဟောကြားထားသည်မှာ အံ့ဖွယ်ပင်ဖြစ်ပါသည်။ တပည့်တော်များလည်း ရံခါရံခါ ဤသတိပဋ္ဌာန်တရား လေးပါး၌ ပွါးများစူးစိုက်ကြပါသည်။ ရှုပ်လိမ်ပွေရှက် အသိခက်သော လူများအတွက် အကျိုးရှိ မရှိ တရားများကို မြတ်စွာဘုရား သိနားလည်ပုံမှာ လွန်စွာ အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်ပါသည်။ လူများမှာ အသိခက်အောင် ရှုပ်ပွေ သူများဖြစ်၍ တိရစ္ဆာန်များမှာ ဖြောင့်စင်းပေါ်လွင် လှပါသည်။ တပည့်တော်များသည် ဆင်ရိုင်းကို ယဉ်အောင် ဆုံးမနိုင်သူများ ဖြစ်ရာ ဆင်ရိုင်းမှာ စမ္ပာပြည် အသွားအပြန် ခရီးအတွင်း၌ သူလုပ်လိုတာတွေကို မဖုံးမကွယ် မလှည့်ဖျားပဲ ထင်ရှားပြုလုပ်သည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ လူများကား ရှုပ်ပွေလှပါ၏။ တိရစ္ဆာန်တို့ကား ပေါ်လွင်လှ ပါသည်”ဟု လျှောက်ထားလေ၏။

တိရစ္ဆာန်များသည် ကျင်ကြီး စွန့်လိုလျှင် စွန့်လိုက်ကြ ကျင်ငယ် စွန့်လိုလျှင် စွန့်လိုက်ကြ ရပ်လိုလျှင် ရပ်လိုက်ကြ ဘေးဖယ်လိုလျှင် ဖယ်လိုက်ကြနှင့် လုပ်ချင်သမျှ မဖုံးမကွယ် ထင်ရှားပြုကြ၏။ လူများကား ရှေ့တွင်တစ်မျိုး ကွယ်ရာတစ့မျိုး စိတ်ထဲကတစ်မျိုး အပြင်အမူအရာကတစ်ဖုံ နှင့် အလွန် ရှုပ်ရှက်ခတ် နိုင်လှပါသည်ဟု ဆိုလို၏။ ပုထုဇဉ်ကား အရှုပ် အသမားများသာ၊ အရိယာဖြစ်လျှင် အရှုပ်အပွေကင်း၍ ဖြောင့်စင်းသူ ဖြစ်၏။ တကယ် ဖြောင့်စင်းသူ ယဉ်ကျေးသူ အရိယာသံဃာ ပရိသတ်ကို မျက်မြင်တွေ့ရသော ပေဿ-ကား ဤပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ဤသတိပဋ္ဌာန်တရားဖြင့် ယဉ်ကျေးသူတွေ ဖြစ်ကြပါတကားဟု … အားရမိရာမှ တရားကောင်း လက်ကိုင်ရှိ၍ ယဉ်ကျေးသူတွေ ဖြစ်အောင် ဆုံးမတော်မူနိုင်သော ဘုရားရှင်၏အဖြစ်ကို ကြည်ညိုမဆုံးဖြစ်ကာ အံ့ဖွယ်ရာ အဖြစ် လျှောက်တင်ခြင်းဖြစ်ပေသည်။ (မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ၊ကန္ဒရကသုတ် မ၊၂၊၂)

ကောသလမင်းလျှောက်ပုံ။
ပရိသတ်အား ဤမျှယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမပုံကို မြင်ရသဖြင့် အတုမဲ့ ဆုံးမတတ်သူ အနုတ္ထရောပုရိသဒမ္မသာရထိအဖြစ်ကို ယုံကြည်နိုင်ကြ၏။ ဤ အချက်မှာ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဓမ္မစေတိယသုတ် (မ၊၂၊၃၂၄)၌ ကောသလမင်းကြီး လျှောက်ချက်ဖြင့် ထင်ရှား၏။ မင်းကြီး လျှောက်ပုံမှာ- “မြတ်စွာ ဘုရားတပည့်တော်သည် သတ်ဖြတ်နိုင် ဒဏ်တပ်နိုင်သော အာဏာပိုင် တစ်ဦးဖြစ်ပါသည်။ သို့ပါလျက် လွှတ်ရုံးတော်မှာ တပည့်တော် စကားပြောစဉ် ဝင်ပြောကြသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို “ငါပြောနေစဉ်၊ ဝင်မပြောကြ”နှင့် တားမရခဲ့ပါ။ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် ရာပေါင်းများစွာသော တပည့်ပရိသတ်၌ တရားဟောနေသောအခါ ချေဆတ်သံ ချောင်းဟန့်သံမျှ မကြားရပါ။ တစ်ခါက အရှင်မြတ် တရားဟောနေစဉ် ရဟန်းတစ်ပါး ချောင်းဟန့်မိရာ အနားရှိ ရဟန်းတပါးက ဒူးနှင့်အသာတို့၍ “အရှင် တိတ်တိတ်နေပါ အသံမပြုပါနှင့်၊ ဘုရားရှင် တရားဟောနေပါသည်”ဟု သတိပေးသည်ကို တွေ့ခဲ့ဘူးပါသည်။ တုတ်မပါ လက်နက်မပါပဲ ဤမျှ ငြိမ်သက်အောင် ဆုံးမနိုင်သည်ကို တပည့်တော် အားရအံ့ဩရပါသည်။ ဤမျှ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ တည်ငြိမ်သော ပရိသတ်မျိုးကို အရှင်ဘုရား သာသနာတော်မှတပါး တခြား ဘယ်နေရာမှာမျှ မတွေ့ရဘူးပါ။ထို့ကြောင့် ရှင်တော်မြတ်၏ ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဧကန်ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကို မှန်းဆ ကြည်ညိုနိုင်ပါသည်”ဟု လျှောက်ထားလေသည်။

ပရိသတ်ကို ကျေနပ်တော်မူပုံ။
မြတ်စွာဘုရားသည် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူခါနီး စည်းဝေးခစားလျက် ရှိနေသော ရဟန်းပရိသတ်ကို မိန့်တော်မူသည်မှာ “ရဟန်းတို့… ဘုရား တရား သံဃာ၌ ဖြစ်စေ မဂ်၌ဖြစ်စေ အကျင့်၌ဖြစ်စေ ယုံမှားရှိကြမူ မေးသာ မေးကြ၊ ဘုရားကို မျက်မြင်တွေ့ပါလျက် တို့တတွေ မမေးမလျှောက်ခဲ့ မိလေခြင်းဟု နောက်မှ နောင်တ မဖြစ်ကြစေနှင့်”ဟူ၏။ ရဟန်းတစ်ပါးမှ မမေးပဲရှိရာ “ငါဘုရားကို လေးစားကြောက်ရွံ့၍ မမေးဝံ့ဖြစ်ခဲ့လျှင် အနီးအပါး မိတ်ဆွေရဟန်း တစ်ပါးပါးကို တဆင့်ပြောကြား မေးမြန်းခိုင်းလေ”ဟု မိန့်တော်မူသော်လည်း ရဟန်းတစ်ပါးတစ်လေမျှ မမေး မလျှောက်ကြ။

ထိုအခါ အရှင်အာနန္ဒာက “ဤမျှ များပြားသော ပရိသတ်ထဲမှာ တစ်ပါးတစ်လေမျှ ဘုရား, တရား, သံဃာ, မဂ်, ပဋိပတ်၌ ယုံမှားမရှိဟု တပည့်တော် ယုံကြည်ပါသည်၊ အံ့ဖွယ်ရှိပါပေစ္စဘုရား”ဟု လျှောက်ထားခဲ့သော် “အာနန္ဒာ…သင်ကား ယုံကြည်ချက်အရ လျှောက်ထားခြင်းဖြစ်၍ ငါဘုရားကား ဤရဟန်းတွေ ယုံမှားမှုမရှိဟု အတိအကျ သိတော်မူကြောင်း, ဤပရိသတ်၌ အညံ့ဆုံးရဟန်းမှာ သောတာပန်ဖြစ်ကြောင်း” မိန့်တော်မူ၏။ (ဒီ၊၂၊၁၂၇ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်)

ရှင်တော်ဘုရားကား ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ခါနီး မိမိပရိသတ်ကို ကျေနပ် အားရတော်မူသည်နှင့်အမျှ ရှေးခေတ် ခုခေတ် ထိုအဖြစ်ကို ကြားရသူတိုင်းက ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ “အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ” အဖြစ်ကို နှစ်နှစ် ကာကာ ကြည်ညိုအားရကြပါသည်။

၈-သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ ဂုဏ်တော်

သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ အဖွင့်။ ။ဒေဝမနုဿာနံ = နတ်လူတို့၏။ သတ္ထာ = ဆရာ။ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ ဂုဏ်တော်အရ သတ္တဝါတို့ကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမတော်မူနိုင်သောကြောင့်ပင် “သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ = နတ်လူတို့၏ ဆရာ” ဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးကို ရတော်မူ၏။ ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမခံရ၍ ယဉ်ကျေးလာသော နတ်ဗြဟ္မာတို့က တို့ဆရာပဲဟု အသဲစွဲ မြတ်နိုးဂုဏ်ပြု အသိအမှတ်ပြုရာမှ ဤဂုဏ်တော်ကြီးမှာ ကမ္ဘာလောကတွင် ပဲ့တင်ခတ် ကျော်စောလာခြင်း ဖြစ်၏။ လောကဆရာတို့ထံမှ ရသောပညာမှာ တစ်ဘဝစာအတွက်သာ။ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခမှ လွတ်စေနိုင်သည်လည်း မဟုတ်။ ကမ္ဘာများစွာ ဖန်ခါခါ ရလာခဲ့ဘူးသော ပညာမျိုးဖြစ်ရာ ထူးဆန်းလှသည်လည်း မဟုတ်။ ဘုရားရှင်ပေးသော ပညာမှာ သံသရာ ဒုက္ခတွေ သိမ်းဖို့ အငြိမ်းဓာတ် သုခကိုရကြောင်း သိကြောင်း ပညာဖြစ်ရာ ဘဝများစွာက တစ်ခါမျှ မကြုံခဲ့ဘူးသော ထိုအငြိမ်းဓာတ်ကို တွေ့ရသောအခါ ဘယ်ဆရာအပေါ်မှ မဖြစ်စဘူး ထူးကဲသော မြတ်နိုးမှုမျိုးဖြင့် ဆရာအစစ်အဖြစ် မြတ်နိုးကြ၏။ လောက၌ မိမိဆရာက တော်သလို လျော်သလို ဖြစ်ခဲ့လျှင် ငါ့ဆရာပဲဟု ညွှန်ပြရန် ဝန်လေးတတ်ကြ၏။ ဆရာက အသင်အပြကောင်း၍ အကျင့်ကောင်း ဂုဏ်ကောင်းရှိလျှင် မိမိဆရာအဖြစ် ရဲဝံ့စွာ ထုတ်ဖော်နိုင်ကြ၏။ ဘုရားရှင်ကား အတုမရှိသော နည်းညွှန်လမ်းပြ ဖြစ်သည့်ပြင် သူမတူသော အကျင့်များ ဂုဏ်များဖြင့် ထင်ရှားခဲ့ပြန်ရာ ထိုခေတ် တပည့်သာဝကများမှာ မျက်နှာကိုမော့ ရင်ကိုကော့ကာ မိမိတို့ဆရာအဖြစ် ရဲဝံ့စွာ တင်ပြနိုင်ကြ၏။ ဘာ့ကြောင့်နည်း၊ မိဖဘို့ မေတ္တာ ကရုဏာမျိုးကိုလည်း ရရှိ၏၊ ဥစ္စာအမွေထက် ထူးမြတ်သော ပညာအမွေကိုလည်း ခံရ၊ လောက၏ ဆရာဖြစ်သော ဘုရားမြတ်ကား သတ္တဝါတို့၏ ဆင်းရဲကြောင်း ဆင်းရဲရပုံ အစုံစုံကို ဉာဏ်ဝင်စား ဆင်ခြင်သော မဟာကရုဏာ သမာပတ်ကို အထပ်ထပ် အခါခါ မကြာမကြာ ဝင်စားသနားတော်မူလျက်ရှိရာ ဘယ်ဆရာ မိဘမှ မထားနိုင်သော မေတ္တာကရုဏာကိုလည်း ထားတော်မူ၏။ ဘယ်ကာလက ဘယ်သူမျှ မပေးနိုင်ခဲ့သော ထူးမြတ်သော လောကုတ္တရာအမွေကိုလည်း နှင်းခဲ့၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ဘုရားတပည့် တပည့်များစွာ အရိယာတို့မှာ “ငါ ဘုရား သားတော်ဟေ့၊ ငါ ဘုရား သမီးတော်ဟေ့”ဟု လည်မော့ကာ ဝင့်ဝင့် ကြွားကြွား မြွက်ကြားနိုင်ပေသည်။

လေးနက်သော ဆရာအဖြစ်။ ။ထို့ပြင် ဘုရားရှင်၏ ဆရာအဖြစ်ကား လေးနက်လှပါ၏။ လောကဆရာများသည် လာဘ်ပူဇော် သက္ကာရ အကျော်အစောကို လိုလားတတ်ကြ၏။ ကိုယ်ကျိုးကို ငဲ့ကြသေး၏။ ဘုရားရှင်ကား အလောင်းတော်ဘဝ ပါရမီတွေ ဖြည့်စဉ်ကပင် လာဘ်စသည်ကို မလိုလား၊ တရားကိုသာ အလေးပေးခဲ့၏။ ထီးနန်းစည်းစိမ်တွေ စွန့်ကာ တောထွက်လာသည့် အခါကစ၍ မည်သည့် လာဘ်သပ်ပကာ ကျော်စော ထင်ရှားမှုကိုမျှ အရေးမထားခဲ့၊ ဘုရားဖြစ်သော အခါကား ဆိုဖွယ်ရာ မရှိပြီ။ ဗုဒ္ဓကိစ္စ ပြီးခဲ့ပြီဖြစ်ရာ ကိုယ်ကျိုးအတွက် လုံးဝမရှိတော့ပေ။ သတ္တဝါများ အတွက်သာ တသန်ထဲ ထားခဲ့ရာ နေ့မအား ညမအား ကြိုးစား နည်းပြခြင်းဖြင့်သာ အချိန် ကုန်လွန်တော်မူခဲ့၏။ လောကဆရာများကား မိမိထံရောက်လာသော တပည့်များကိုသာ သင်ကြားကြ၏။ ဘုရားရှင်ကား မိမိထံ ရောက်လာသော တပည့်များသာမက အပြည်ပြည် အရွာရွာသို့ အရောက်ကြွကာ ဟောပြတော်မူခဲ့၏။ နေ့စဉ် ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတွေကို ဂရုစိုက် ကြည့်တော်မူလေ့ရှိ၏။ ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတွေ့လျှင် ဘယ်လောက် ပင် ဝေးဝေး ဘယ်နေရာမဆို ယုတ်စွအဆုံး အညစ်အကြေးစွန့်ပစ်ရာ လူမသွားချင်သော အရပ်များပင်ဖြစ်ဖြစ် ကြွတော်မူ၏။

တစ်ရံတစ်ခါ တန်ခိုးဖြင့်ကြွ၍ တစ်ရံတစ်ခါ ခြေကျင်ပင် လျှောက်တော်မူ၏။ အချို့ ကျွတ်ဆိုက်ဖို့ နီးသော သတ္တဝါဆိုလျှင် နီးနီးကပ်ကပ် တယုတယပင် စောင့်ရှောက်နည်းပေး၏။ အချို့ အဝေးမှပင် ရောင်ခြည်တော်လွှတ်၍ အားပေး၏။ အဝေးမှပင် တရားပြတော်မူ၏။ မိုးလင်းခါနီး ခဏကလေးမျှ ကျိန်းစက်ချိန်ရှိ၍ နေ့ရောညဉ့်ပါ သတ္တဝါများကို နည်း လမ်းညွှန်ပြ ဆုံးမခြင်းဖြင့် လေးဆယ့်ငါးဝါပတ်လုံး ကြိုးစားတော်မူခဲ့သော ဗုဒ္ဓရှင်တော်၏ ဆရာအဖြစ်မှာ ဘယ်မျှ အားရ ကြည်ညို ရိုသေလေးစားဖွယ် ကောင်းလှပါသနည်း။

သတ္ထာ၏ အနက်တစ်မျိုး။ ။“သတ္ထ”သည် ကုန်သည်တို့၏ အကြီးအမှူး ဦးစီးခေါင်းဆောင်ကိုလည်း ဟော၏။ ထိုကုန်သည်အကြီးအမှူး ဦးစီးခေါင်းဆောင်နှင့် တူသောကြောင့်လည်း မြတ်စွာဘုရားကို သတ္ထာဟု ဆိုရပြန်သည်။ အသွားအလာ ခက်ခဲသော ခရီးကို ကန္တာရ (=ခရီးခဲ)ဟုခေါ်၏။ ထိုကန္တာရမှာ ခြင်္သေ့သစ်ကျား စသော သားရဲပေါသော ကန္တာရ, ရေရှား အစာရှားသော ကန္တာရ, ဘီလူးပေါသောကန္တာရ, သူခိုးဓားပြ ပေါသော ကန္တာရရှိရာ ရှေးက ကုန်သည်များသည် လှည်းဖြင့် ထိုကန္တာရများကို ဖြတ်ကျော်သွားရသောအခါ လိမ်မာသော ဦးစီးခေါင်းဆောင်ကောင်းလို၏။ ခေါင်းဆောင် လိမ်မာလျှင် ကန္တာရနှင့် မကြုံတွေ့ရအောင် အခန့်မသင်၍ ကြုံရပြန်လျှင်လည်း ငယ်သားများကို ဘေးရန်ကင်းအောင် စောင့်ရှောက် ကယ်တင်တတ်၏။ ဇာတ်တော်၌ ဒေဝဒတ်အလောင်း ကုန်သည်ကြီး ခေါင်းဆောင်သော လှည်းငါးရာနှင့် ဘုရားအလောင်း ကုန်သည်ကြီး ဦးစီးခေါင်းဆောင်သော လှည်းငါးရာတို့ ဘီလူးပေါသော ကန္တာရနှင့် ကြုံရသောအခါ ဒေဝဒတ် ခေါင်းဆောင်သော လှည်းငါးရာမှ လူနှင့်နွားများမှာ ဘီလူးအစာ ဖြစ်ရ၏။

ဘုရားအလောင်း ခေါင်းဆောင်သော လှည်းငါးရာမှာ ချမ်းသာစွာ ဘေးရန်ကင်းသော နယ်မြေသို့ ရောက်ကြရ၏။ ထို့အတူ သံသရာကား ပဋိသန္ဓေ အို နာ သေရေး ဘေးအမျိုးမျိုး ထူပြောလှသော ကန္တာရကြီးတည်း။ ထိုကန္တာရတွင် ကျင်လည်ကြရသော သတ္တဝါများကား ဘေးရန်အမျိုးမျိုး ကြုံတွေ့နေရသော ဒုက္ခသည်များသာတည်း။

ဘုရားရှင် ဦးစီးခေါင်းဆောင်သော သတ္တဝါများကား ထိုကန္တာရကို လွန်မြောက်နိုင်ကြ၍ ဘေးကင်းသော နယ်မြေဖြစ်သည့် သန္တိသုခ နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ဆိုက်ရောက် ကြရ၏။ ထိုကြောင့် ဘုရားရှင်ကို ကန္တာရမှ ကယ်တင် စောင့်ရှောက်တတ်သော ကုန်သည် ဦးစီးပမာပြု၍ မနုဿာနံ၊ နတ်လူတို့၏။ သတ္ထာ၊ ဦးစီးခေါင်းဆောင် ကုန်သည်ကြီးနှင့် တူတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား"ဟု ဂုဏ်ပြု ချီးကျူးကြပေသည်။

၉-ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်တော်

ဗုဒ္ဓအဖွင့်။ ။ဗုဒ္ဓ=သစ္စာလေးပါးတရားကို သိသည်, သိစေသည်။ ။“သဗ္ဗဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗုဒ္ဓေါ=အလုံးစုံသော တရားတို့ကို သိတော်မူသောကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓ”ဟု ဆိုနိုင်၏။ သို့သော် “စတုသစ္စ ဝိနိမုတ္တော ဓမ္မော နာမ နတ္ထိ=သစ္စာလေးပါးမှ လွတ်သော တရားမည်သည် မရှိ”ဟူသည်အရ တရားအားလုံး သစ္စာလေးပါး၌ ပါဝင်သည်ချည်း ဖြစ်ရာ သစ္စာလေးပါးကို သိသည်ဆိုသဖြင့် တရားအကုန် သိသည်ဟူသော အနက်လည်း ပြီး၏။ သစ္စာမသိပဲ အရိယာ, ရဟန္တာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓ, ဗုဒ္ဓဟူ၍ ဖြစ်သည်မရှိ၊ သစ္စာအားလုံးကို သိခြင်းဖြင့်သာ ဖြစ်ကြရ၏။ သစ္စာသိရာ၌ အချို့မှာ သစ္စာသိရုံမျှရှိ၍ အချို့မှာ ပဋိသမ္ဘိဒါ, အဘိညာဉ်, သမာပတ်စသော ဂုဏ်ထူးများကိုလည်း တပါတည်းရကြ၏။ ဘုရားရှင်လည်း သစ္စာသိသော အရဟတ္တမဂ်နှင့် ဖိုလ်၏အခြားမဲ့၌ပင် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးကို ရ၏။ ဒသဗလခေါ် ဘုရားအား ဉာဏ်တော် ဆယ်ပါး၌လည်း အပြီးတိုင် ပေါက်ရောက်၏။

အခြား အသာဓာရဏ (=သူတပါးနှင့် မဆိုင်သော ) ဂုဏ်တော်, ဝေသာရဇ္ဇဉာဏ်တော် စသော ဘုရားသာရသော ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော် အားလုံးကိုလည်း ရတော်မူ၏။ ထိုကြောင့်ပင် သစ္စာသိကြသော်လည်း သစ္စာသိခြင်းကြောင့် ရအပ်သော ဂုဏ်ချင်းမှာ အလွန်ကွာခြားလှသောကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူသော အမည်တော်မှာ အခြားပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် မဆိုင်တော့ပေ။ မှန်၏။ ဗုဒ္ဓဟူသော အမည်တော်မှာ မယ်တော် ခမည်းတော်တို့က မှည့်ရသည်လည်း မဟုတ်, အစ်ကို အစ်မ မိတ်ဆွေဉာတိ ရဟန်းပုဏ္ဏား နတ်ဗြဟ္မာတို့က မှည့်ရသည်လည်း မဟုတ်, အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်၏ အဆုံး၌ ဖြစ်လာသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ဗောဓိပင်ရင်း၌ ရသည်နှင့်တပြိုင်နက် တရားအလုံးစုံ သိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော အမည် ပညတ်တော် ဖြစ်ကြောင်း မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိ (၃၆၃)၌ ဟောတော်မူသည်။ လောက၌ ပစ္စည်းဥစ္စာ များစွာရှိသူကို သေဋ္ဌိ (=သူဌေး)ဟု၎င်း, ပညာကြီးသူကို ပဏ္ဍိတ (=ပညာရှိ)ဟု၎င်း မိမိသူတပါးက မှည့်ပေးရသည်မဟုတ်ပဲ သူ့ ဂုဏ်အရ တွင်လာခြင်းဖြစ်သကဲ့သို့ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကြီးကြောင့် အလိုလို တွင်လာရသော အမည်တော်ကြီးဖြစ်ရာ သစ္စာသိရုံမျှဖြင့် ဗုဒ္ဓ ဟူသော အမည်ကို လောကက အသိအမှတ် မပြုကြပါ။

ဗုဒ္ဓ၏အနက်တစ်မျိုး။ ။ဗုဒ္ဓ၏ အခြားအနက်များလည်း ရှိသေး၏။ "ဗုဓ" မှ သဒ္ဒါနည်းအရ "ဗုဒ္ဓ" ဖြစ်လာရာ "ဗုဓ"သည် သိခြင်းသာမက နိုးခြင်းအနက်လည်း ဟောသေး၏။ အိပ်ပျော်ရာမှ နိုးသူဟု အဓိပ္ပါယ်ရ၏။ မောဟမကင်းသေးလျှင် အိပ်ပျော်နေသူပင် ဖြစ်၏။ အိပ်ပျော်နေသူမှာ ဘာမျှ မသိရသကဲ့သို့ မောဟရှိသူမှာ တရားအမှန်ကို မမြင်ရသောကြောင့် တကယ် အအိပ်ကြီး အိပ်နေသူသာတည်း။ ဘုရားရှင်ကား အအိပ်ကြီး အိပ်ပျော်နေသော လောကသားထဲမှ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် မောဟကို ဖျက်ဆီးနိုင်သောကြောင့် ပဌမဆုံး နိုးကြား တော်မူသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီးပေတည်း။

လောက၌ အတူအိပ်နေသူထဲမှ ပဌမဆုံး နိုးသူသည် ကျန်သူတွေ အအိပ်မလွန်အောင် နှိုးပေးသကဲ့သို့ ပဌမဆုံး နိုးတော်မူသော ရှင်တော်မြတ်သည် အအိပ်ကြီး အိပ်လျက်ရှိသော သတ္တဝါတို့ကို နှိုးပေးတော်မူရာ အိပ်ပျော်ရာမှ နိုးကြသူတို့မှာ ဂဏန်းမထိုးနိုင်တော့ပေ။ ဘုရားရှင် နှိုးပေးတော်မူချက်အရ နိုးလာရ၍ အားရလျက်ရှိသော သတ္တဝါတို့က “ဗုဒ္ဓ=နိုးလာသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ပါပေ” ဟု ဂုဏ်တင်ရာမှ ထိုအမည်မှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၌သာ တွင်လာရာ နောက်မှ နိုးရသူတို့က ထိုအမည်ကို မခံဝံ့ မခံရဲ ကြတော့ပေ။

ပွင့်တော်မူသည်။ ။ဗုဓ သည် ဝိကသန=ပွင့်ခြင်းအနက်လည်း ဟော၏။ ဤအလို ဗုဒ္ဓ=ပွင့်တော်မူသော ဘုရားဟု ဆိုလို၏။ အရဟတ္တမဂ် အရဟတ္တဖိုလ်ဖြစ်ခြင်းကိုပင် ပွင့်သည်ဟု ဆိုရ၏။ သစ်ပင်များ၌ ပွင့်စေတတ်သော ဓာတ်သတ္တိရှိနေ၏။ ထိုဓာတ်သတ္တိအရှိန်မှာ မြေ, ရေ, နေပူစသော အကူအပံ့ဖြင့် တရွှေ့ရွှေ့ တိုးတက်လာခဲ့ရာ နောက်ဆုံး ပွင့်လောက်အောင် အရှိန်ကောင်းလာသော တနေ့၌ အကင်းအငုံ ထွက်ကာ ပွင့်လာရလေတော့သည်။ အလောင်းတော်ဘဝက ပါရမီတွေ ဖြည့်နေရသည်မှာ ပွင့်စေတတ်သော ဓာတ်သတ္တိအရှိန်တက်အောင် ပြုပြင် နေရခြင်းပင်၊ … နောက်ဆုံးဘဝမှာ ဓာတ်သတ္တိ အရှိန်အကောင်းဆုံးဖြင့် ငုံကင်းထွက်လာခြင်းပင်။ တောထွက်၍ တရားအားထုတ်သောအခါကား အဖူးအတံ အတော်ကြီး ထွက်လာသော အချိန်ပေ။ ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်၌ အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်ရခြင်းမှာ ကားကားစွင့်စွင့် ကြွားကြွားဝင့်လျက် ပွင့်လာခြင်းပင်တည်း။ ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော် အထပ်ထပ် ချပ်လွှာတွေ ရံကာ တင့်တယ်စွာ ပွင့်လာသော ထိုရှင်ကော်မြတ် ပန်းပွင့်တော်ကြီး၏ ရနံ့မှာ သောင်းလောကဓာတ် နတ်ဗြဟ္မာတွေ အရပ်ရပ်ကို တခဏခြင်းပျံ့နှံ့ သွားရာ အားရမဆုံး ကြည်နူးရွှင်ပျော်မဆုံး ဖြစ်ကြရ၏။ တစ တစ လူ ပြည်အရပ်ရပ် ပျံ့နှံ့သွားသည့်ပြင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဖူးမြင်ရ တရားပီတိ ဖြစ်ရသူတို့က အတုမရှိ ပန်းပွင့်တော်ကြီးဟု အသီးသီးဂုဏ်တင် ကြည်ရွှင်အားရ ချီးကျူးထောမနာရပေသည်။

၁၀-ဘဂဝါ ဂုဏ်တော်

ဘဂဝါအဖွင့်။ ။ဘဂ=ဘုန်းတော်များ။ ဝါ=ရှိသည်။ သူတပါးထက် သာလွန်ကဲသော ဘုန်းတော်များရှိသော ဘုရားဟု ဆိုလို ၏။ ရှေးကောင်းမှုကံများကြောင့်ဖြစ်သော အကျိုးဂုဏ်အင်များကို ဘဂ=ဘုန်းဟုခေါ်၏။ ရှင်တော်မြတ်၌ လွန်ကဲထူးခြားစွာ ဖြည့်ဆည်းပူးတော် မူခဲ့သော ပါရမီစု ကောင်းမှုအစွမ်းကြောင့် သူတကာထက် သာလွန်သော ဘုန်းတော်များ ရတော်မူသည်။ ထိုဘုန်းတော်များကို “ဣဿရိယ, ဓမ္မ, ယသ, သိရီ, ကာမ, ပယတ္တ” ဟု ခြောက်ပါး ခွဲပြ၏။ ထိုတွင် ဣရိယကား အစိုးရခြင်းတည်း။ ဘုရားရှင်ကား စက်ဆုပ်ဖွယ်အာရုံကို စက်ဆုပ်ဖွယ်မရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ရှုနိုင်၏။ စက်ဆုပ်ဖွယ်မရှိသော အာရုံကို စက်ဆုပ်ဖွယ်အဖြစ် ရှုနိုင်၏။ စက်ဆုပ်ဖွယ်, မစက်ဆုပ်ဖွယ် အာရုံမှန်သမျှကို ဥပေက္ခာပြု လျစ်လျူရှုနိုင်၏။ ထိုသို့ ဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌ အာရုံအမျိုးမျိုးကို လိုသလိုရှုရန် မိမိစိတ်တော်ကို လွန်စွာ အစိုးရတော်မူ၏။ ဤသို့ စိတ်တော်ကို အစိုးရခြင်းကိုလည်း “ဣဿရိယ” ဘုန်းတော်ဟု ဆိုအပ်၏။

ဘုန်းတော်ရှစ်ပါး။ ။ထို့ပြင် “အဏိမာ” စသော ဘုန်းတော်ရှစ်ပါးကိုလည်း “ဣဿရိယ” ဘုန်းတော်ဟုပင် ဆို၏။ အဏုမြူမျှ သေးငယ်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်သော တန်ခိုးတော်ကား "အဏိမာ" တည်း အလွန်သေးငယ်သော မုံညင်းစေ့အတွင်းမှ အဏုမြူမျှသေးငယ်သော ကိုယ်တော်ကို ဖန်ဆင်းကာ ပရိက္ခရာရှစ်ပါးလွယ်လျက် စင်္ကြံကြွတော်မူနိုင်၏။ လေဟုန်ဖြင့် ပျံ့လွင့်တက်သော ဝါဂွမ်းကဲ့သို့၎င်း ငှက်များပျံသကဲ့သို့၎င်း ပေါ့ပါးလျင်မြန်စွာ ကောင်းကင်၌ ခြေကျင်ကြွသွားနိုင်ခြင်းစသော တန်ခိုးတော်ကို "လဃိမာ” ဆို၏။ ဤ၌ ပေါ့ပုံကို သိစေလို၍ ငှက်များနှင့် ပုံပြုသော်လည်း ဘုရားရှင်၏ ပေါ့ပုံ လျင်ပုံကား ဘယ်သူမျှ မတုနိုင်ပါ။ အဘိညာဉ်စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော တန်ခိုးဖြစ်သည်နှင့် အမျှ စိတ်လျင်မြန်သကဲ့သို့ပင် လျင်မြန်ပေါ့ပါးလှပေသည်။ လိုရာအရပ်သို့ ခဏခြင်းရောက်နိုင်သော၊ တန်ခိုးကို “ပတ္တိ” ဟုခေါ်သည်။ ဘုရားရှင်သည် တစ်ရံတစ်ခါ မြောက်ကျွန်းသို့ ဆွမ်းခံကြွသည်လည်းရှိ၏။ နတ်ဗြဟ္မာ ပြည်သို့ ကြွသည်လည်းရှိ၏။ တခြားစကြဝဠာသို့ကြွ၍ ထိုအရပ်က မင်းများပုံဟန်ဖြင့် တရားဟောသည်လည်း ရှိ၏။ ဘယ်မျှဝေးသော အရပ်ဖြစ်စေ လျင်မြန်စွာ ခဏချင်း ရောက်နိုင်သည်။ ကိုယ်တော်မြတ် အလို ရှိရာ ပုံသဏ္ဌာန်အသွင် အမျိုးမျိုးကို လိုသလို ဖန်ဆင်း ပြီးမြောက်နိုင်သော တန်ခိုးတော်ကား “ပါကမ္မ" ဘုန်းတော်တည်း။ ကိုယ်တော်ကို ကြီမားလိုသလောက် ကြီးမားအောင် ဖန်ဆင်းနိုင်သော တန်ခိုးတော် ကို “မဟိမာ” တန်ခိုးတော်ဆိုသည်။ "ဤသိတာ" ကား အစိုးရသော ဘုန်းတော်တည်း။ ဘုရားရှင်အလိုတော်ကား သတ္တဝါတို့ကို မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ရစေလို၏။ ရရန်ကျင့်စေလို၏။ လိုက်နာစေလို၏။ ထိုအဖြစ်မျိုးရောက် ကိုယ်တော်အလို ပြီးမြောက်အောင် ဆွဲဆောင်ရာ၌ မပါမရှိ အလိုသို့ လိုက်ပါသည်ချည်းဖြစ်ရာ သတ္တဝါတို့ကို လွန်စွာ စိုးပိုင်တော်မူခဲ့သည်။ ဣဒ္ဓိဝိဓဆိုင်ရာ တန်ခိုးအမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းရာ၌ အလွန်နိုင်နင်း ကျွမ်းကျင်သည်၏ အဖြစ်ကို “ဝသိတာ” ဘုန်းတော်ခေါ်သည်။ ကောင်းကင်ပျံ မြေလျှိုး စသော တစ်စုံတစ်ခုသော ကိစ္စပြုရာ၌ ပြီးဆုံးစေချင်သော် မတင်မကျ မရှိစေရ ပြီးဆုံးစေနိုင်ခြင်းကို "ယတ္ထကာမာဝသာယိတာ”ဘုန်းတော် ဟုဆိုအပ်၏။

ဘုန်းတော်ရှစ်ပါး ဘုရားရှိခိုး
အဏိမာ လဃိမာ ပတ္တိ၊ ပါကမ္မံ မဟိမာ တထာ။
ဤသိတာ စ ဝသိတာ စ၊ ယတ္ထကာမာဝသာယိတာ။
ဣဿရိယဂုဏောပေတံ၊ ဝန္ဒေ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလံ၊

အဏိမာ စ၊ အဏုမြူသဖွယ် သေးငယ်ပုံဟန် ဖန်နိုင်စွမ်းဘိ အဏိမာခေါ် ဘုန်းတော်က တစ်မျိုး။ လဃိမာ စ၊ လေဝယ်လွှင့်ပါး ဝါဂွမ်းလားသို့ ငှက်များပုံသွင် ထက်ကောင်းကင်၌ ခြေလျင်လျင်လျား ကြွသွားနိုင်ဘိ အစွမ်းရှိသည့် ‘လဃိမာ” ခေါ် ဘုန်းတော်က တစ်ဖုံ။ ပတ္တိ စ၊ အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် စိတ်ကြံတိုင်းသာ လိုရာဒေသ မှန်သမျှသို့ မကြာရလျှင်း ခဏချင်းပေါက် ရောက်စွမ်းနိုင်ဘိ "ပတ္တိ” ဟုခေါ် ဘုန်းတော်က တစ်တန်။ ပါကမ္မံ စ၊ ရှင်မြတ်စိတ်တွင် ဖြစ်စေချင်သည့် ပုံသွင်စသည် အလီလီကို လိုသလိုဖန် စီမံသမျှ ပြီးစီးရသည့် "ပါကမ္မ" ခေါ် ဘုန်းတော်က တစ်ရပ်။ မဟိမာ စ၊ ကိုယ်တော်မြတ်ကို ကြီးလိုသမျှ ရူပပုံဟန် ဖန်နိုင်စွမ်းဘိ "မဟိမာ"ခေါ် ဘုန်းတော်က တစ်သွယ်။ တထာ၊ ဘုန်းတော်ဆိုသမျှ မလိုရအောင် ထိုမှတပါး။ ဤသိတာ၊ နတ်လူဗြဟ္မာ သတ္တဝါကို လိုရာလိုရာ အပါဆောင်ကြဉ်း စိုးပိုင်ခြင်းဟု နိုင်နင်းသတ္တိ "ဤသီတာ"ခေါ် ဘုန်းတော်က တစ်ဝ။ ဝသိတာ စ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓော် ဝသီဘော်၌ ပြိုင်ဖော်မရှိ စွမ်းနိုင်ဘိသည့် "ဝသိတာ” ခေါ် ဘုန်းတော်က တစ်ပါး။ ယတ္ထကာမာဝသာယိတာ စ၊ ကောင်းကင်ပျံရိုး မြေလျှိုးစသည် အလီလီရှု မှုအဝဝ ပြုသမျှတွင် ပြီးစေချင်သော် မတင်မကျ မရှိရပဲ လုံးဝမသွေ ပြီးစေနိုင်ဘိ အစွမ်းရှိက “ယတ္ထကာမာဝသာယိတာ" ခေါ် ဘုန်းတော်က တစ်ခု။ ဣတိ၊ ဤသို့။ ဣဿာရိယဂုဏောပေတံ၊ အရာရာမျိုး အစိုးတရ ဣဿရိယဟု ရှစ်ဝအစုံ ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော။ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလံ၊ ပြိုင်ဖက်ရည်တူ မရှိမူ၍ လူထက်လဲမြတ် နတ်ထက်လဲသာ ဗြဟ္မာဦးညွတ် ထွတ်ဖျားသခင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားကို။ ဝန္ဒေ ဝန္ဒာမိ၊ ထူးမြတ်ရှစ်စုံ တန်ခိုးဂုဏ်တွင် အာရုံ ထားကာ ပွားသဒ္ဓါဖြင့် များစွာမြတ်နိုး ဦးညွတ်လျှိုး၍ ရှိခိုးကန်တော့ပါ၏ဘုရား။

ဓမ္မဘုန်းတော်။ ။လောကုတ္တရာတရားကို “ဓမ္မ” ဆိုသည်။ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးမှာ ရှေးပါရမီစု ကောင်းမှုတော်ကြောင့် ရလာသော အရေးကြီးသော ဂုဏ်ဖြစ်၍“ဘဂ”ဘုန်းတော်များတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ရသည်။ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးကို မရပဲ ဘုရားမဖြစ်။ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးကို ရသောကြောင့် ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော် အလုံးကို သိမ်းကြုံးပိုင်စိုးခဲ့ရာ လောကုတ္တရာတရားကိုးပါးမှာ အရေးပါသောကြောင့် ဘုန်းတော်တစ်ရပ်အဖြစ် အထူးဆိုရသည်။

ယသဘုန်းတော်။ ။ကျော်စောခြင်းနှင့် အခြွေအရံကို “ယသ” ဆိုသည်။ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ ကျော်စောခြင်း ဂုဏ်သတင်းမှာ ကမ္ဘာလောကဓာတ်၌ ယနေ့တိုင် ပဲ့တင်ခတ်လျက် ရှိနေပါသည်။ထိုသို့ကျော်စောခြင်း အဆက်မပြတ် ပဲ့တင်ခတ်လျက် ရှိခြင်းမှာ မပျက်နိုင်အောင် ခိုင်ခံ့လှသော ဓမ္မအများ တရားမှတ်တိုင်ကြီးကြောင့်ပင် ဖြစ်ပေသည်။

ပညာရှိအများ အစဉ်လေးစားမြတ်နိုးမှုကိုခံခဲ့ရသော ပိဋကတ်ဓမ္မ ရှိနေသမျှ ဤကမ္ဘာလောက၌ ဗုဒ္ဓ၏ကျော်စောခြင်းကား အဟုန်ပြင်းစွာ ပဲ့တင်ခတ်လျက် ရှိနေမည်သာတည်း။ သက်တော်ထင်ရှား ရှိတော်မူစဉ်အချိန်အခါ ကစ၍ ပညာရှိအများတို့ လက်ခံလျက် သာသနာ ၂၅၀၀-ကျော်ခေတ်အထိ တည်ရှိသည်မှာ ဧကန်ဖြောင့်မှန်၍ အနှစ်သာရနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်က ပညာရှိများလည်း ရှေးကထက် ပိုမို၍ လက်ခံ ယုံကြည်လာသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။

လက်ထက်တော်အခါက ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ကျော်စောခြင်းမှာ ဆိုဖွယ်ရာ မရှိတော့ပါ။ လူ၌သာမက နတ်ဗြဟ္မာတိုင် ကျော်ကြားလျက် ရှိရ၏။ လောက၌ အသိုင်းအဝိုင်း ချဲ့ထွင်ဖန်တီးမှုများဖြင့် ကျော်စောရသော ကျော်စောမှုမျိုးလည်း ရှိတတ်၏။ ဘုရားရှင်ကား ထိုကဲ့သို့ သိုင်းဝိုင်းမှု လုပ်ကြံဖန်တီးမှုမပါ အမှန်အတိုင်းသာ ဖြစ်လာသော ဂုဏ်တော်များဖြင့်သာ ကျော်စောလာရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၌ တရား၏ မှန်ကန်ခြင်း, အတုမရှိသော ဂုဏ်တော်များ ရှိခြင်းကြောင့် လက်ထက်တော်က ဘုရားရှင်ထက် တပည့် အခြွေအရံများသော ဆရာဟု တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မရှိခဲ့ပါ။

ထိုခေတ်က မင်းစိုးရာဇာနှင့် များစွာသော ပါမောက္ခ, ပဏ္ဍိတ်ဆရာကြီးတို့မှာ ဘုရားတပည့်သာ များရသည်။ လူတွင်မက နတ်ဗြဟ္မာပရိသတ်များကား အလွန့်အလွန် များပြားခဲ့ရာ ယနေ့ နတ်ပြည် ဗြဟ္မာ့ ပြည်၌ ရှိနေကြသေး၏။ ဤသို့လျှင် ကျော်စောခြင်း အခြွေအရံများခြင်းမှာ ဘုန်းတော်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။

သိရီဘုန်းတော်။ ။ကိုယ်တော်၏ ကျက်သရေကို“သိရီ”ဆို၏။ ဘုရားရှင်၏ ရူပကာယတော်မှာ သုံးဆဲ့နှစ်ပါးသော လက္ခဏာ တော်ကြီးများနှင့် ပြည့်စုံလျက်ရှိ၏။ ဤလက္ခဏာများနှင့် ပြည့်စုံသော အခြားပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ ရှိတတ်၏။ သို့သော် ကိလေသာကင်းစင်၍ အလွန်ကြည်လင် ရွှန်းပလျက်ရှိသော ဘုရားရှင်၏ အသရေတော်ကို မမီနိုင်ကြချေ။

ထို့ပြင် ရှစ်ဆယ်သော လက္ခဏာတော်ငယ်များဖြင့်လည်း တန်ဆာဆင်ထားပြန်ရာ ဖူး၍မဝ အားမရနိုင် ဖြစ်ကြရ၏။ တစ်လံမျှလောက် အမြဲ ထွန်းတောက်လျက်ရှိသော ရောင်ခြည်တော်ဝန်းက၎င်း, အလိုရှိသောအခါ ကွန့်မြူးဖြာထွက်လာသော ရောင်ခြည်တော် ခြောက်သွယ်က၎င်း ရှုမဝဖွယ် တင့်တယ်သော ကျက်သရေကို ဆောင်ပေးလျက် ရှိနေပေ သည်။

ဘုရားရှင်၏ မျက်မှောင်တော်နှစ်သွယ် အလယ်တည့်တည့်၌ ဥဏ္ဏလုံခေါ် မွေရှင်တော်လည်း ရှိနေ၏။ ထိုမွေရှင်တော်မှာ အထူးလှပ ဖြူဆွတ်လျက် ဆန့်လိုက်လျှင် နှစ်တောင်ခန့် အရှည်ရှိ၍ လက်ျာရစ် ခွေလျက်ရှိရာ ၎င်းမှ ဖြူဖွေးသော ရောင်ခြည်တော်လည်း မျက်နှာတော်ကို ပေါ်လွင်အောင် ဆင်ထားသကဲ့သို့ အများတကာ ဖူးမဝအောင် ရှိစေသည်။ ဦးထိပ် ဖျားပေါ်၌ ရောင်ခြည်တော်တွေ စုတက်ကာ ထွန်းဖြာလျက်ရှိသော ကေတုမာလာခေါ် ရောင်လျှံတော် တစ်မျိုးကလည်း ရှိနေသေး၏။ ဤသို့လျှင် လူများထက် အလှအပ အရောင်အဝါ သာလျက်ရှိနေသော နတ်ဗြဟ္မာကြီးများပင် ဖူး၍မဝ အားမရအောင် တင့်တယ်ခြင်း အသရေကို ဆောင်လျက်ရှိသော ဘုရားရှင်၏ ရူပကာယ ကျက်သရေကို “သိရီဘုန်းတော်” ဟု ဆိုသည်။

ကာမ ဘုန်းတော်။ ။ရှင်တော်မြတ်ကား သဗ္ဗညုအဖြစ်ဟူသော ကိုယ်တော်မြတ် အကျိုးကိုလည်း လိုလားတော်မူခဲ့၏၊ သတ္တဝါတွေကို ကယ်တင်ရန်ဟူသော သူတပါးအတွက်လည်း လိုလားတော်မူခဲ့၏၊ အလိုတော်ရှိသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးကိုလည်း ရ၍ သတ္တဝါတွေကိုလည်း ကယ်တင်တော်မူနိုင်ခဲ့၏။ အလိုတော်ရှိသော မိမိ သူတပါး အကျိုးနှစ်ပါးကို ပြီးမြောက်စေနိုင်သော ဘုန်းတော်ကို “ကာမ ဘုန်းတော်”ဟု ဆိုသည်။

ပယတ္တဘုန်းတော်။ ။အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့သော ဝီရိယတော်ကို “ပယတ္တဘုန်းတော်”ဟု ဆိုသည်။ ဘုရားမဖြစ်မီ ဘဝပေါင်း များစွာကပင် အရှင်မြတ်၏ ဝီရိယမှာ သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ မမီ လောက်အောင် ပြောင်မြောက်ခဲ့၏။ တစ်ရှိန်တည်း တိုးတက်လာသော ထိုဝီရိယမှာ ဘုရားဖြစ်တော်မူလာသောအခါ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်လေတော့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အနားယူနေသည့်အချိန်ဟု ပြောပလောက်အောင် မရှိလှပဲ သတ္တဝါများအတွက် မနေမနား ကြိုးစား ဟောပြော ချွေချွတ်တော်မူသည်ကို အများအတွက် ကြိုးစားနေပါ သည်ဆိုသော ဘယ်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မမီပေ။ ဤဝီရိယတော်ကြီး အတွက်လည်း နတ်, လူ, ဗြဟ္မာတို့၏ လွန်စွာအားထား လေးစားမြတ်နိုးမှုကို အတုမဲ့အောင် ဆောင်ယူရရှိတော်မူပေသည်။

(၈၉) မမံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊
သော ပဟီယိဿတိ။

(၈၉) ဟိ၊ အောက်မေ့ရခြင်း အကြောင်းမှာ။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ မမ၊ ငါဘုရားကို။ အနုဿရတံ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင်ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီးထခြင်း လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီးထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

(၉၀) ‘နော စေ မံ အနုဿရေယျာထ,
အထ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ –

၉၀။ မံ၊ ငါဘုရားကို။ နော စေ အနုဿရေယျာထ၊ အကယ်၍ မအောက်မေ့ မိကုန်သည်ဖြစ်အံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ရှိသော်။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်ကို။ အနုဿရေယျာထ၊ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

(၉၁) ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော
သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော
ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော
ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ။

၉၁။ ဘဂဝတာ၊ သုံးလူထွတ်ထား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ ဓမ္မော၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ဓမ္မက္ခန်, ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်ကို။ သွာက္ခာတော၊ ကောင်းခြင်းသုံးဖြာ စုံညီညာလျှက် အနက်သဒ္ဒါ ဝေဆာစုံလင် ဂုဏ်တင်ဖွယ်မှန် ကျင့်ရန်လျှောက်ပတ် ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါပေ၏။

ဘဂဝတာ၊ သုံးလူထွတ်ထား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ သွာက္ခာတော၊ နည်းစုံလောင်းကာ ကောင်းစွာသတ်မှတ် ဟောကြားတော်မူအပ်သော။ ဓမ္မော၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ကိုးတန်တရားတော်မြတ်သည်။ သန္ဒိဋ္ဌိကော၊ သူပြော,ငါပြော အဟော၌တည် မယုံကြည်ရ ဓမ္မကျင့်သူ နတ်လူမှန်က ဒိဋ္ဌကိုယ်တိုင် ပိုင်ပိုင်တိတိ သိအပ်မြင်အပ် တရားတော်မြတ်ပါပေတည်း။

ဓမ္မော၊ မဂ်လေးပါး တရားတော်သည်။ အကာလိကော၊ အခါအခွင့် ကြာမဖင့်ပဲ မလင့်မနှေး ချက်ခြင်းအကျိုးပေးတတ်သော တရားတော်မြတ်ပါပေတည်း။

ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးသည်။ ဧဟိပဿိကော၊ လာလှည့်စမ်းပါ ရှုစမ်းပါဟူ သူငါနှိုးဆော် ဖိတ်ခေါ်ထိုက်သား လွန်ထူခြားလတ် တရားတော်မြတ်ပါပေတည်း။

ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးသည်။ ဩပနေယျိကော၊ ပုဆိုးမီးလောင် ခေါင်းမီးလောင်လည်း ငြိမ်းအောင်ပြုရေး မပြုသေးပဲ အရေးကြီးစွာ ဘာဝနာဖြင့် စိတ်မှာစွဲအောင် အမြဲဆောင်ထိုက်ပါပေ၏။

ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးကို။ ဝိညူဟိ၊ တရားသိမြင် ပညာရှင်တို့သည်။ ပစ္စတ္တံ၊ ကိုယ်စီအမှန် ကိုယ့်သန္တာန်၌။ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ရပိုင်ဟန်ကို အမှန်တိုင်းရှိ သိမြင်အပ်ပေသတည်း။

ဣတိ၊ ဤသို့။ အနုဿရေယျာထ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

တရားဂုဏ်တော် စကားပြေ-ငါဘုရားကို မအောက်မေ့မိသော် တရားတော်ကို အောက်မေ့ကြလော့။ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားတော်ကို ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ ကောင်းစွာဟောအပ် တရားတော်မြတ်သည် ကိုယ်တွေ့ သိမြင်အပ်သော တရားတော်ပေတည်း။ အခါမလင့် အကျိုးကို ပေးတတ်၏။ လာလှည့် ရှုလှည့်ဟု ဖိတ်ခေါ်ထိုက်သော တရားတော် ဖြစ်၏။ အရေးကြီးစွာ စိတ်မှာစွဲအောင် အမြဲဆောင်ထိုက်ပေ၏။ တရားသိမြင် ပညာရှင်တို့သည်. အသီးအသီး မိမိ သန္တာန်၌ သိမြင်အပ်ပေ၏။ ဤသို့ အောက်မေ့ကြလေ။

တရားဂုဏ်တော် ၆-ပါး

၁-သွာက္ခာတဂုဏ်တော်

သွာက္ခာတ အဖွင့်။ ။ဘုရား၏ တရားတော်ကား အကောင်းဆုံး ဟောကြားအပ်သော တရားတော်တည်း။ ရှင်တော်မြတ်၏ တရားတော်မှန်သမျှမှာ အစလည်းကောင်း, အလယ်လည်း ကောင်း, အဆုံးလည်းကောင်း ဟူသော ကောင်းခြင်းသုံးဖြာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ မကောင်းသော အစိတ်အပိုင်းဟု တစ်ရွေးမျှ မရှိ။ ထိုသို့ ကောင်းသည်မှာလည်း အားလုံးသော ဒေသနာများမှာ အနက်သဒ္ဒါနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါက အစီအစဉ်မကျ နည်းလမ်း စည်းကမ်းမညီမျှ ကမောက္ကမဖြစ်လျှင်၎င်း, ဆိုလိုရင်းအချက် အနက်အဓိပ္ပါယ်ကလည်း အကျိုးမဲ့သော အနက်ဖြစ်လျှင်၎င်း၊ ထို တရားမျိုးမှာ မကောင်းသော တရားသာ ဖြစ်ပေသည်။ ဘုရားရှင်၏ ဒေသနာများကား သဒ္ဒါကလည်း ပညာရှိတို့ အပြစ်ရှာမရ ချီးမှုမ်းရလောက်အောင် အစီအစဉ်ကျကာ သာယာပြေပြစ် နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်လျက် အနက်ကလည်း တကယ့် အကျိုးစီးပွါးရရေး ငြိမ်းချမ်းရေး ချမ်းသာရေးကို ဖြစ်စေတတ်သော အနက်များသာဖြစ်ရာ မကောင်းသော အစိတ်အပိုင်းဟု မရှိသော အကောင်းအတိသာ ဖြစ်လျက် ရှိပေသည်။

ကောင်းခြင်း သုံးဖြာ တစ်မျိုး။ ။ဘုရား တရားတော်၌ ကောင်းခြင်းသုံးဖြာ ရှိပုံကို ဤသို့လည်း မှတ်အပ်သေး၏။ တရားတော်၌ နာယူရခြင်း ကျင့်ရခြင်း, အကျိုးရခြင်းဟု သုံး ပိုင်းရှိခဲ့ရာ ထိုသုံးပိုင်းလုံးမှာ အကောင်းအတိသာ ဖြစ်၍လည်း ကောင်းခြင်းသုံးဖြာနှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု ဆိုရ၏။ ဘုရားတရားတော်ကို နာရ သင်ရလျှင် တရားကိုသိခြင်း အနက်ကိုသိခြင်းဖြင့် ပီတိအထူးဖြစ်ကြရ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် လက်ထက်တော်အခါက ဗုဒ္ဓမြတ်တရားတော်၏ ကောင်းမြတ်လှပုံကို ဂုဏ်တင် ချီးကျူးကြသော အသံများမှာ မစဲခဲ့ပေ။ [ရတန သုတ် ဝရော ပရညူ အဖွင့် ကာရဏပါလီ ဝတ္ထု (နှာ၂၇၀) ကြည့်။]

စိတ်ကိုချမ်းသာ အေးမြစေတတ် ပီတိဖြစ်စေတတ်သော တရားဖြစ်သောကြောင့်ပင် ထိုတရားနာရသူမှာ သောက ပရိဒေဝ-စသော အပူတွေကင်းရ၏။ ရာဂ ကင်းရ၏။ ဒေါသ ကင်းရ၏။ အပူကင်း အညစ်ကင်း၍လည်း စိတ်တွင်အေးမြ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ ဖြစ်ကြရ၏။ ကျင့်ရသောအခါ ဆိုဖွယ်ရာမရှိပြီ။ အကျင့်သီလ တစ်ခုဖြင့်ပင် ဘေးကင်းရန်ကင်း စိတ်ချမ်းသာ ကိုယ်ချမ်းသာခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်၏။ သမာဓိ ပညာစသော အကျင့်များကို ကျင့်ရပါမူကား တရားက တက်လေလေ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ သုခ သမာဓိတွေ ဖြိုးဖြိုးကာ အပျော်ကြီးပျော်စရာ ကောင်းလေလေ ဖြစ်ရတော့သည်။

တရားပေါက်၍ အလိုရှိသော မဂ်ဖိုလ် အကျိုးကိုရသော အခါကား ပြောမပြနိုင်အောင် ဝမ်းသာခြင်း, ချမ်းသာခြင်းကို ရတော့သည်သာ။ ထို့နောက် ဒုက္ခတွေ လက်စသိမ်းရမည်ကို သိရ၍ တွေးလိုက်တိုင်း ဝမ်းသာရခြင်း ဖလသမာပတ္တိ ဗိမာန်ကြီးကို ပိုင်ကာ နေလိုသော အခါတိုင်း ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့စွာ နေရခြင်း စသည်ဖြင့် ချမ်းသာဖွယ် အတိဖြစ်ရာ အဆုံး၏ကောင်းခြင်းမှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်လေတော့သည်။ ဤကောင်းခြင်းသုံးဖြာကို သိရလျှင် ဘုရားရှင်၏ တရားတော်မှာ ဘယ်မျှ ကောင်းစွာ ဟောကြားအပ်သည်ကို သိနိုင်ပေသည်။

အကြိတ်အနယ်ခံနိုင်သော တရား။ ။ ဤမျှ ကောင်းသောကြောင့်ပင်၊ ပညာရှိတို့၏ အကြိတ်အနယ်ကို ခံနိုင်ရာ ယခုတိုင် ကမ္ဘာ၌ ဝင့်ကြွားလျက် တည်နေနိုင်၏။ မှန်၏။ ဇီဝ အတ္တ (= အသက်ကောင် လိပ်ပြာ ဝိညာဉ်) ပရမအတ္တ (=အနန္တတန်ခိုး ရှင်၏ မပျက်နိုင်သော ဝိညာဉ်)စသော ဝါဒများ, သာသနာ့အပြင်ဖက်က အခြားမိစ္ဆာဝါဒများမှာ အသေအချာ ပြနိုင်သည်မဟုတ်, စိတ်ကူး အတွေးအရ ညွှန်ပြလျက်ရှိရာ သဘာဝလိုက်စားသူ ပညာရှိတို့၏ အကြိတ်အနယ် ဆွေးနွေးမှု စိစစ်မှုတို့ကို မခံနိုင်ကြပေ။

ဗုဒ္ဓတရားတော်မှာ ထိုကဲ့သို့ အတွေးဖြင့် အရမ်းညွှန်ပြသော ထရားမဟုတ်ပဲ အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်ရပုံများကို လက်တွေ့ ပြနိုင်ရာ ပညာရှိလေလေ အားရကျေနပ်လေလေ ဖြစ်ရသည်။ ဤအချက်၌ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဥပါလိသုတ်မှ ကောက်နုတ်ချက်ကို ပြဆိုဦးမည်။ ဥပါလိကား တိတ္ထိဒကာရင်း ဖြစ်၏။ သူ့ဆရာ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ၏ အကြံပေးချက်အရ ဗုဒ္ဓမြတ်ထံ ဝါဒတင်ရန် လာ၏။ ရှင်တော်မြတ်သည် သူတင်လာသော ဝါဒကို အကြောင်းအချက် အမျိုးမျိုးပြလျက် ပယ်ဖျက်သောအခါ လွန်စွာအားရကျေနပ်၏။ ထို့နောက် ဘုရားရှင်က တရားဟောတော်မူသောအခါ သောတာပန် ဖြစ်လေသည်။ ဘုရားတပည့် ဖြစ်သွားပြီဟု ကြားရသောအခါ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တက သူ့ဒကာဟောင်းထံ လာပြီးလျှင် “သင်ကား ဂေါတမထံ ဝါဒတင်မည်ဟု သွားပြီး ယခုတော့ ရဟန်းဂေါတမ၏ ဝါဒကွင်းကြီး အစွပ်ခံခဲ့ရသည်။ ရဟန်းဂေါတမ၏ လှည့်စားမှု မာယာဖြင့် သင် အလှည့်စားခံခဲ့ရပြီ” ဟု မခံမရပ်နိုင်သည့်အလျောက် ပြစ်တင်ပြောဆိုလေ၏။ ထိုအခါ ဥပါလိက “ဘုရားရှင်၏ လှည့်စားမှုမာယာမှာ အလွန်ကောင်းလှပါသည်။ တပည့်တော်၏ ဆွေမျိုးတွေ မိတ်ဆွေထွေ ထိုမာယာဖြင့် အလှည့်ခံရလျှင် အားလုံးချမ်းသာကြမည် ဖြစ်ပါသည်။ တစ်လောကလုံး အလှည့်ခံရလျှင်လည်း တစ်လောကလုံး ချမ်းသာကြပေမည်” ဟု ဆို၍ တိတ္ထိဝါဒနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ ခြားနားချက်များကို ပုံပမာကလေးဖြင့် ဆက်လက်၍ ပြောပြန်သည်။

မျောက်ဆေးဆိုးခိုင်းပုံ။ ။ရှေးက ပုဏ္ဏားအိုကြီး တစ်ယောက်၌ မွေးခါနီး ကိုယ်ဝန်ရှိနေသော ဇနီးငယ်ကလေးတစ်ယောက်ရှိရာ မမွေးသေးသော သူ့ကလေးအတွက် မျောက်ကလေး အဝယ်ခိုင်းသည်။ “ဆိုင်းပါဦး မွေးမှ သင့်သလိုဝယ်တာပေါ့”ဟု ပြောသော်လည်း ဇနီးက အထပ်ထပ်ပူဆာသောကြောင့် ဈေးသို့သွား၍ မျောက်ကလေး ဝယ်ပေးရသည်။မျောက်ကလေးကို ဆေးဆိုးပေးရန် ပူဆာပြန်သောကြောင့် ပင်းမင်းဆိုင်သို့ သွားပြီးလျှင် မျောက်ကလေးကို ရိုက်နှက်ဖွပ်လျှော်ပြီး ဆေးဆိုးပေးရန် အပ်နှံသောအခါ ပင်းမင်းဆရာက“ခင်ဗျားမျောက်မှာ ဆေးဆိုးတော့ ခံနိုင်ပါလိမ့်မည်။ ရိုက်နှက်ဖွပ်လျှော်ခြင်းကိုတော့ ခံနိုင်မည်မဟုတ်” ဟု ဆိုသတဲ့။ (မဇ္ဈိမနိကာယ ဥပါလိသုတ် မ၊၂၊၃၈-၄၆) “ထို့အတူပင် နိဂဏ္ဌတို့ဝါဒမှာ လူမိုက်တို့ အထင်ကြီးရုံ ဟန်ဆောင်ဆေးဆိုးပြမှုတော့ ခံနိုင် ပါရဲ့။ ပညာရှိတို့၏ အကြိတ်အနယ် ဆွေးနွေးသုံးသပ်မှုကိုတော့ ခံနိုင်ရည်မရှိပါ”ဟု ဆိုလေသည်။ ဥပါလိကား ယခင်က တိတ္ထိတို့ဝါဒကို အသဲ စွဲလက်ခံ ယုံကြည်ခဲ့သူ ဖြစ်သော်လည်း ဘုရားတရားတော်ကို နာရသောအခါ ထိုတိတ္ထိဝါဒ၌ ဘာမျှအနှစ်ရှာမရ အလဟဿအဖြစ်ကို အတိအကျ သိနိုင်သည်မှာ ဘုရားတရားတော်များ၏ မည်သည့် သာသနာ့ပြင်ပ ဓမ္မနှင့်မဆို ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သော ကောင်းဂုဏ်တွေ ရှိနေသည်ကို ဖော်ပြခြင်းပင် ဖြစ်၏။

အကောင်းဆုံးတရား။ ။ဂဏက မောဂ္ဂလ္လာန ပုဏ္ဏားကြီးသည် ဘုရားရှင်ထံ ပြဿနာမေးလျှောက်ရာ ဘုရားမြတ်၏ အဖြေစကား တရားတော် အမျိုးမျိုးကို ကြားနာရ၍ လွန်စွာ အားရ ဝမ်းသာလှသဖြင့် “အရှင်ဂေါတမ… အမြစ်နံ့သာမျိုး မှန်သမျှတွင် ကရမက်ကို အကောင်းဆုံး အမြတ်ဆုံးဟု ဆိုအပ်ပါသည်။ အနှစ်နံ့သာမျိုးတို့တွင် စန္ဒကူးနီကို အထူးခြားဆုံး အမြတ်ဆုံးဟု ဆိုအပ်ပါသည်။ အပွင့်နံ့သာမျိုးတို့တွင် မြတ်လေးပန်းကို အမြတ်ဆုံးဟု ဆိုအပ်ပါ သည်။ ထိုနည်းတူစွာပင် ယခုခေတ်ပေါ် တရားတို့တွင် အရှင်ဂေါတမ၏ ဩဝါဒတရားမှာ အကောင်းဆုံး အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ပါပေသည်”ဟု ချီးကျူးလေသည်။ (ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ ဂဏက မောဂ္ဂလ္လာနသုတ် မ၊၃၊၅၇)

၂-သန္ဒိဋ္ဌိကဂုဏ်တော်

သန္ဒိဋ္ဌိကအဖွင့်။ ။သန္ဒိဋ္ဌိက=ကိုယ်တိုင် သိမြင်ထိုက်သောတရား။ သူတပါးအပြောဖြင့် ယုံကြည် လက်ခံရသည် မဟုတ်ပဲ ကိုယ်တွေ့ဒိဋ္ဌ တွေ့ရမြင်ရ သိရသော မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်တရားများကို သန္ဒိဋ္ဌိကဆိုသည်။ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်၌ ကိုယ်တွေ့သိရသော သန္ဒိဋ္ဌိကဂုဏ် ရှိသည်ဟု ဆိုသဖြင့် သာသနာ့ပြင်ပ အယူအဆ ဓမ္မများ၌ ထိုကဲ့သို့ ကိုယ်တွေ့သိခြင်းဖြင့် သိရသည်မဟုတ်ပဲ သူများအပြောဖြင့်သာ လွမ်းနေရသော ဓမ္မများသာ ဖြစ်ကြောင်း သိရ၏။ ဗြာဟ္မဏဝါဒ၌ ဈာန်တရားများရှိ၏။ ကိုယ်တွေ့လည်း ဖြစ်၏။ သို့သော် ထိုဈာန်တရားများမှာ နိဗ္ဗာန်ကဲ့သို့ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းစေတတ်သော ဓာတ်မဟုတ်၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်ရောက်ကြောင်း တရားများသာတည်း။ ဗြဟ္မာကို သူတို့က “ကမ္ဘာနှင့်သတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းသူ မအိုမသေ အမြဲတည်နေသူ”ဟု ဆိုရာ ယင်းဗြဟ္မာတို့၏ နေရာဘုံကို သူတို့အလို နိဗ္ဗာန်တစ်မျိုးပင် ဆိုရ၏။ ဗြဟ္မာကို အမြဲတည်နေသူဟု ဆိုသည်မှာ သူတို့ကိုယ်တွေ့သိ မဟုတ်ပဲ သူများအပြောမျှသာ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒအရ အမှန်မှာ သူတို့ပြောသလို အနိစ္စဓာတ် မဟုတ်ပဲ ရုပ်ဓာတ် နာမ်ဓာတ်ပင် ဖြစ်၍ တစ်နေ့ သေကျေပျက်စီးကာ အပါယ် အထိ ထိုးကျနိုင်သော ဓာတ်တို့ သာတည်း။

ဗကဗြဟ္မာကြီးက သူ့ကိုယ်သူ မြဲသည် ကမ္ဘာလောကကို သူဖန်ဆင်းသည် ထင်နေ၏။ ထင်သလို မဟုတ်ကြောင်း နားလည်အောင် ဘုရားရှင် ကြွရောက် ဆုံးမတော်မူခဲ့၏။ အချို့ ကောင်းကင်ဘုံ၌ ကမ္ဘာကိုဖန်ဆင်းသော ထာဝရတည်နေသော အနန္တတန်ခိုးရှင်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ သူ၏တပည့်ကောင်းများမှာ ထိုတန်ခိုးရှင်ထံ ရောက်ကြရသည် ဆို၏။ ယင်းအနန္တတန်ခိုးရှင်တို့၏ နေရာကောင်းကင်ဘုံဟူသည် သူတို့အလို နိဗ္ဗာန်တမျိုးပင်။ သို့သော် ထိုနိဗ္ဗာန်မျိုးလည်း ပြောသူကလည်း သူပြောဖြင့် ယုံကြည်ခဲ့၍ နာသူကလည်း သူပြောအရသာဖြစ်ရာ အပြောအရသာရှိ၍ တကယ်မြင်အောင် လက်တွေ့ မပြနိုင်သောကြောင့် ကိုယ်တွေ့သိရသော ဤသာသနာက နိဗ္ဗာန်မျိုးကား မဟုတ်ပေ။ အခြားမိစ္ဆာဝါဒ အမျိုးမျိုးမှာလည်း စိတ်ကူးချက် အထင်မှားချက် များသာဖြစ်ရာ အဘယ်မှာ ကိုယ်တွေ့ သိအောင် ညွှန်ပြနိုင်အံ့နည်း။

အားလုံး ကိုယ်တွေ့ချည်း။ ။ဤသာသနာ၌ နိဗ္ဗာနဓာတ်ကား ကိုယ်တွေ့ သိမြင်ရ ခံစားရသော ဓာတ်ကြီးသာတည်း။ ထို နိဗ္ဗာန် အငြိမ်းဓာတ်ကို တွေ့သိရလျှင် နောက်နောင် မဆုံးအောင် ခံစားရဦးမည့် သံသရာဒုက္ခတွေ လက်စသိမ်း၍ ငြိမ်းတော့မည်ကိုလည်း သိနိုင်တော့၏။ ထိုနိဗ္ဗာန်ကို မြင်နိုင်သော မဂ်တရား ဖိုလ်တရားများ မိမိသန္တာန်မှာ ဖြစ်လာသည်ကိုလည်း ထင်ထင်ရှားရှား သိရသည်သာ။ မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်သာမက ထိုမဂ်ဖိုလ် ရကြောင်း အကျင့်ကိုကျင့်သောအခါ ရှေးအခါက စာတွေ့ သူပြောအရသာ သိခဲ့ရသော ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ပျက်ပုံကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား ကွဲပြားစွာ ကိုယ်တွေ့ပင် မြင်လာတော့သည်။ ဤသို့ ကျင့်ဆဲ အခါကစ၍ နိဗ္ဗာန်ပေါက်သည်အထိ အားလုံး ကိုယ်တွေ့ချည်း ဖြစ်ခဲ့ရာ ဘယ်မျှ အားရကျေနပ်ဖွယ် ဖြစ်သည်မှာ ဆိုဖွယ်ရာမရှိတော့ပြီ။ ရှေးက မိမိကိုးကွယ် အားထားသော တရားတော်၌ ဟုတ်မှဟုတ်ပါ့မလားဟု ယုံမှားသံသယ ဖြစ်တတ်၏။ တရား၌ သံသယရှိလျှင် တရားရှင် ဘုရား၌၎င်း, ထိုတရားရှိသော သံဃာ၌၎င်း ယုံမှားတော့သည်သာ။ တရားကို ကိုယ်တွေ့ မြင်ရသောအခါ၌ကား ဤထက်ကောင်းသော တရားမရှိ အကောင်းဆုံး တရားဟု အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်နိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ရာ တရား၌ သံသယ လုံးဝကင်းရှင်းခဲ့ပြီ၊ တရား၌ သံသယကင်းလျှင် တရားရှင်ဘုရား၏ တကယ်ဘုရားအစစ် ဖြစ်ကြောင်း ထိုတရားရှိသော သံဃာ၏ တကယ့်သံဃာစစ်ဖြစ်ကြောင်း ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်နိုင်တော့၏။ ထိုသို့ ဆုံးဖြတ်နိုင်သောကြောင့်ပင် ရှေးအခါက မိမိကိုးကွယ်ရာ ရတနာသုံးပါးနှင့်စပ်၍ သူတပါးက ထိခိုက်ပြောဆိုလာလျှင် ငါ့တရား, ငါ့ဘုရားများမှာ ထိုသူပြောသလိုများ ဖြစ်နေမလား သူ့တရားကများ ဟုတ်လေမလား စသည်ဖြင့် ရွှံ့ရွံ့စိုးစိုး ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ကိုယ်တွေ့ သိရသောအခါ ဤတရားသာ အစစ်အမှန် ဤအစစ်အမှန်တရားမှာ ဤဗုဒ္ဓသာသနာ၌သာ ရှိ၍ သာသနာ့ပြင်ပ တခြားအယူဝါဒများ၌ မရှိဟု ပိုင်ပိုင်ကြီး ဆုံးဖြတ်နိုင်ရာ ဓမ္မနှင့်စပ်၍ ရဲရင့်သူအဖြစ်ရောက်တော့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် တရားကို … ကိုယ်တွေ့ မြင်ရသူတို့မှာ ဘုရားမှတပါး သာသနာ့ပြင်ပက တခြားကိုးကွယ် အားထားယုံကြည် ကိုးစားစရာဟု ဘယ်သူ့ကိုယ်မှ မမြင်ရတော့ပေ၊ ဘုရား၌သာ အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည်ကိုးစားတော့၏။

တရားမတွေ့ရခြင်းအပြစ်။ ။ဤမဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန် တရားများကို မမြင်ခင် ပုထုဇဉ်ဘဝက အခြားထူးသလိုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင်လျှင် အားရတတ်၏၊ မြတ်နိုးတတ်၏၊ ဆရာပြောင်းတတ်၏။ သုနက္ခတ္တ-ရဟန်းမှာ ဘုရားရှင်၏တပည့် အလုပ်အကျွေးဖြစ်၏။ ဘုရားရှင်၏ ကျက်သရေနှင့် အကျင့်အမျိုးမျိုး တန်ခိုးတော် ဉာဏ်တော်များကို မြင်ရသိနေရသော သူလည်းဖြစ်၏။ ထိုသို့ ကျက်သရေရှင် ဘုန်းရှင် ဉာဏ်ရှင် တန်ခိုးရှင်နောက်က သပိတ်ပိုက် လိုက်နေရသူ ဖြစ်ပါလျက် ဖိုခနောက်ကြား ပြာပုံမှာ အိပ်လျက် ခွေးလို လေးဖက်ထောက်စား ခွေးများအကျင့် ကျင့်နေသော ကျက်သရေမဲ့လှစွာသော ကောရခတ္တိယ တက္ကတွန်းကြီးကို ရဟန္တာဟု အထင်ကြီးလေသည်။ ဘုရားရှင်က သိ၍ အပြစ်တင်သောအခါ ဘုရားရှင်ကိုပင် ပြန်ငေါ့လိုက်သေးသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား….သူတပါး၏ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဝန်မတိုပါနှင့်” ဟူ၏။ ပါထိကသုတ် (ဒီ၊၃၊၄) တရားမသိသော ပုထုဇဉ်ဘဝမှာ ဘယ်မျှစိတ်ပျက်ဖွယ် ကောင်းလှပါသနည်း။

ကောသလမင်း လျှောက်ထားချက်။ ။ကိုယ်တွေ့တရား သိရသူကား ဘုရားထက်ပို၍ လေးစားအပ် မြတ်နိုးအပ် ပူဇော်အပ်သောသူဟု ရှာမတွေ့ရတော့ပေ။ ဤအချက်၌ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဓမ္မစေတိယသုတ် (မ၊၂၊၃၂၅)လာ ကောသလမင်းကြီး လျှောက် ထားချက်မှ ကောက်နုတ်ချက်ကို ပြဆိုဦးမည်။ မင်းကြီးလျှောက်ပုံမှာ “မြတ်စွာဘုရား...ဣသိဒတ္တနှင့် ပုရာဏမည်သော လက်သမား ဆရာကြီးများမှာ တပည့်တော်က ယာဉ်ရိက္ခာ, အသက်မွေးမှု အခြွေအရံ ပေးထားသူများ ဖြစ်ကြပါလျက် ရှင်တော်မြတ်ကို လေးစားသလောက် တပည့်တော်အား မလေးစားကြပါ။ တစ်ခါက စစ်ထွက်ခိုက်ကြုံသောအခါ သူတို့ကို စုံစမ်းလို၍ ကျဉ်းမြောင်းသော တစ်နေရာ၌ သူတို့နှင့်အတူ အိပ်ကာ တပည့်တော် အိပ်ချင်ယောင် ဆောင်နေပါသည်။ သူတို့နှစ်ယောက် အတော်ညဉ့်နက်အောင် တရားဆွေးနွေးပြီး ဘုရားရှင်ရှိရာ ခေါင်းထားလျက် တပည့်တော်ဖက် ခြေပြုကာ အိပ်ကြပါသည်။ ထိုအခါ အံ့ဖွယ်ရှိပါပေစွ၊ ဤဣသိဒတ္တနှင့် ပုရာဏတို့သည် ယာဉ်ရိက္ခာ အခြွေအရံ အသက်မွေးမှုမှန်သမျှ ငါ့ထံမှ ရနေသူများ ဖြစ်ပါလျက် ဘုရားရှင်ကို လေးစားသလောက် ငါ့ကို မလေးစားကြ။ ဧကန်ပင် သူတို့မှာ တရားထူးတွေ အဆင့်ဆင့် မြင့်သထက်မြင့်ကာ သိလာသောကြောင့်ပဲ”ဟု တအံ့တဩ တွေးတောအားရမိခဲ့ပါသည်။ ထိုသို့ အားရဖွယ် မြင်ရသောကြောင့်ပင် ရှင်တော်မြတ်၏ ဘုရားစစ်မှန်ပုံ, တရားတော်၏ ကောင်းမြတ်ပုံ သံဃာ၏ စစ်မှန်သော သံဃာဖြစ်ပုံကို မှန်းဆကြည်ညိုနိုင်ခဲ့ပါသည်”ဟု လျှောက်ထားလေသည်။

၃-အကာလိကဂုဏ်တော်
အကာလိက။ ။အကာလိက=အခါမလင့် အကျိုးကို ပေးတတ်သည်။ ဤဂုဏ်ကား မဂ်လေးပါး တရားနှင့်သာဆိုင်သော ဂုဏ်တည်း။ မဂ်လေးပါးသည် မိမိဖြစ်ပြီးလျှင်ပြီးခြင်း တစ်ဆက်တည်း ဖိုလ်တည်းဟူသော အကျိုးကို ပေးတော့သည်။ မဂ်ကားအကြောင်း ကုသိုလ်တည်း၊ ဖိုလ်ကား အကျိုးဝိပါက်ဖြစ်၏။ မဂ်က ကိလေသာ သတ်ပေး၏။ ကိလေသာ ကင်းအေးငြိမ်းခြင်း သုခကို ဖိုလ်ကခံစားရ၏။ အခြားကုသိုလ်များကား နောင်ဘဝမှ အကျိုးပေး၏။ အကျိုးပေး မြန်သည်ဆိုသော ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယ ကံများပင် ငါးရက် ခုနစ်ရက်ကြာမှ ပေး၏။ ပုဏ္ဏ, ကာကဝလ္လိယစသော အချို့သူတို့၏ ကံများမှာ နေ့ချင်းအကျိုးပေးရာ ထိုကံများပင် နာရီအတော်ခြားပြီးမှ အကျိုးရ၏။ မဂ်တရားတို့၏ တခြားကုသိုလ်များကဲ့သို့ ကာလမဆိုင်းပဲ တစ်ဆက်တည်း အကျိုးပေးနိုင်သည်မှာ ကိလေသာတို့ကို တစ်ခါတည်း အပြီးအပြတ် သတ်နိုင်သော အလွန်အားကြီးသော အာနုဘော်ကြောင့်ပင်။ ထိုအာနုဘော်ကြောင့် အကျိုးပေးရာ၌လည်း တခြားကုသိုလ်တို့၏ အကျိုးထက် သာလွန် တုမရသော အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်တော့သည်။ တစ်ခြားကုသိုလ်တို့၏ အကျိုးမှာ ကိလေသာမကင်း ဒုက္ခမရှင်းသော အကျိုးများသာဖြစ်ရာ ကိလေသာကင်း ဒုက္ခရှင်း၍ အေးငြိမ်းခြင်းသုခ ခံစားရသော ဖလချမ်းသာမှာ အကျိုးချမ်းသာတကာတို့၏ အထွတ် အထိပ် ဖြစ်တော့သည်။ ဤသို့ လျင်လျင်မြန်မြန် အကျိုးပေးနိုင်အောင် အစွမ်းအာနုဘော်ရှိခြင်း အကောင်းဆုံးအကျိုးကို ပေးနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် မဂ်၏သတ္တိမှာ အံ့ချီးဖွယ်ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ကာလအခြားမရှိ တစ်ဆက်တည်း အကျိုးပေးနိုင်သော ထိုအစွမ်းကို မဂ်၏ သီးခြားဂုဏ်အဖြစ် “အကာလိကော”ဟု ဂုဏ်တင်ချီးကျူးခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ (ရတနသုတ် ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော-စသော ဂါထာဖွင့် (နှာ-၂၁၇) ကိုလည်း ရှုလေဦး။)

၄-ဧဟိပဿိကဂုဏ်တော်

ဧဟိပဿိက အဖွင့်။ ။ဧဟိပဿိက=လာစမ်းပါ ကျင့်ကြည့် လှည့်စမ်းပါဟု ဖိတ်ခေါ်ထိုက်သော တရား။ ထင်ရှားရှိသော တရား ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း အလွန်စင်ကြယ် သန့်ရှင်းသောကြောင့်၎င်း လာစမ်းပါ ကျင့်ကြည့်လှည့်စမ်းပါဟု အများကို ဖိတ်ခေါ် ပြထိုက်သော တရားဟု ဆိုလို၏။ လောက၌ ပြတိုက်စသည်တွင် ဘာမျှမရှိလျှင်၎င်း, ရှိသော အရာဝတ္ထုက မစင်မကြယ် မနှစ်သက်ဖွယ်သော အရာသာဖြစ်လျှင်၎င်း လူအများ ရှုချင်မည်မဟုတ်၍ ဖိတ်ခေါ်ပြသခြင်းငှါ အဘယ်မှာ ထိုက်အံ့နည်း၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် တရားများကား မိမိသန္တာန်၌ အထင်အရှား တွေ့နိုင်၍ ထင်ရှားရှိသော တရားများလည်းဖြစ်၏။ မြူတိမ် အခိုး ကင်းစင်၍ အလွန်ကြည်လင် ရွှန်းပသော လပြည့်ဝန်းကြီးတရထည် အရည်ရွှန်းလဲ့ ရှုဖွယ်မငြီး ပတ္တမြားကြီးအသွင် အလွန်ပင်သန့်ရှင်း အပြစ်လည်း ကင်းစင်လှ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် အများကို ဖိတ်ခေါ်ပြသခြင်း ခံနိုင်သော အရည်အချင်းရှိ၍ “ဧဟိပဿိက”ဟု ဆိုရသည်။

ခေါ်ပြထိုက်ပုံတစ်မျိုး။ ။မဂ်သည် အခြား ကုသိုလ်များကဲ့သို့ အချိန်မဆွဲ ကာလမခြားပဲ တစ်ဆက်တည်း အကျိုးကိုပေး တတ်သော အကာလိက ဂုဏ်ရှိသည်ဟု ဆိုခဲ့၏။ ချက်ခြင်း အကျိုးခံစားရခြင်း ခံစားရသော အကျိုးကလည်း အေးငြိမ်းချမ်းသာသော နိဗ္ဗုတိ အရသာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဘယ်ကုသိုလ်ကမျှ မပေးနိုင်သော အထူး ခြားဆုံး အကျိုးထူးလည်း ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်ရာ မဂ်၏ ဤအကာလိက ဂုဏ်အရပင် အများကို ဖိတ်ခေါ်ပြသမှု ခံနိုင်ရည်ရှိနေပေပြီ။ ထို့ပြင် လောက၌ အထူးအဆန်းဆိုလျှင် ကိုယ်တိုင်လည်း ကြည့်လိုကြ၏၊ မိတ်ဆွေ သင်္ဂဟ ချစ်ကျွမ်းဝင်သူများကိုလည်း အားပါးတရ ခေါ်ပြလိုကြ၏၊ အခြားတရားများမှာ ဘဝများစွာက ကြိမ်ဖန်များစွာ လူတိုင်းရခဲ့ဘူးလှပြီဖြစ်ရာ မထူးဆန်းလှတော့ပေ။ ထို့ကြောင့်ပင် မဖြစ်စဖူး ထူးထူး ခြားခြား ဤတရားများ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ မကြုံစဖူး ထူးခြားသော အံ့ဩခြင်း, နှစ်သက်ခြင်း ဝမ်းမြောက်ခြင်းများ ကြုံရတော့သည်။ ထိုအခါ ဤတရားမျိုးကို မိမိချစ်ကျွမ်းဝင်သောသူများ ရစေလို ပြောပြ လိုသော ဆန္ဒများ အဟုန်ပြင်းထန်စွာ ပေါ်တတ်ရာ ပေါ်လာသည့်အတိုင်း ဤတရားရအောင် ကြိုးစားဖို့ တိုက်တွန်းတတ် ဖိတ်ခေါ်တတ်လေသည်။

ဗုဒ္ဓလက်ထက်တော်က ဤသို့ အချင်းချင်း ဖိတ်ခေါ်ကျင့် ကြံစေသဖြင့်လည်း အရိယာများ အံ့မခန်း များပြားခဲ့ရပေသည်။ ဤအချက်များဖြင့်လည်း တရား၏ “ဧဟိပဿိက”ဂုဏ်မှာ ထင်ရှားလှပေသည်။

ဘုရားဖိတ်ခေါ်ပုံ။ ။ဘုရားရှင်ကလည်း “ဧဟိ ပဿ=လာလှည့် ကျင့်ကြည့်လှည့်” ဟူသောသဘောဖြင့် ဟောခဲ့သော တရားတော်များမှာ အများအပြားပင်၊ “ဤငါ့သာသနာမှာသာ ပဌမသမဏ သောတာပန်ရှိသည်၊ ဒုတိယသမဏ သကဒါဂါမ် တတိယသမဏ အနာဂါမ် စတုတ္ထသမဏ ရဟန္တာလည်း ဤငါ့သာသနာမှာသာရှိသည်၊ ငါ့သာသနာမှ ပြင်ပ တခြားအယူဝါဒများကား သမဏလေးပါးတို့မှ ဆိတ်သုဉ်းကင်းကွာသော ဝါဒများဖြစ်ကြသည်။” (ဒီ၊၂၊၁၂၄ မဟာဝဂ္ဂ၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်) "သမဏဖြစ်ကြောင်းမှာ မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်တည်း၊ မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်တရားများ ထိုတရားရရန် အကျင့်များ တခြားမှာမရှိ၊ ငါ့ သာသနာမှာသာရှိသည်။ မယုံလာကြ ကျင့်ကြည့်ကြ” ဟု မိန့်တော်မူလိုရင်းဖြစ်ရာ မိမိတရား၏ “ဧဟိပဿိက”ဂုဏ်ကို ဖော်ပြခြင်းပင်။ ဤဒေသနာဖြင့် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်မရှိသော သာသနာပြင်ပ အခြားအယူဝါဒတို့၌ “ဧဟိ ပဿ”ဟု ဖိတ်ခေါ်ခံနိုင်သော တရားမရှိ၊ အပြောအရ ယုံရသော တရားများသာ ဖြစ်၏။ “ဟိပဿိက”ဂုဏ် မရနိုင်သော တရားများသာ ဟုလည်း သိစေတော်မူသည်။

ဖိတ်ခေါ်ပုံတမျိုး။ ။မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်၌ “ပူဆွေးမှု သောက ငိုကြွေးမှု ပရိဒေဝတို့ကို လွန်မြောက်ရန်, ကိုယ်ဆင်းရဲ စိတ်ဆင်းရဲ လုံးဝချုပ်ငြိမ်းရန်, အရိယာမဂ်ရရန်, နိဗ္ဗာန်ကို ကိုယ်တွေ့ ဆိုက်ထိသိရန်လမ်းမှာ တစ်ကြောင်းတည်း, တစ်လမ်းတည်းဖြစ်ရာ ထို လမ်းမှာ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး တရားပင်”ဟု ဟောတော်မူ၏။ ထိုဒေသနာဖြင့် “လာကြ သတိပဋ္ဌာန်ကို ကျင့်ကြည့်လှည့်ကြ။ ကျင့်လျှင် အရိယာမဂ်ရလိမ့်မည် နိဗ္ဗာန်ကိုယ်တွေ့ သိရလိမ့်မည်, သိလျှင် သောက ပရိဒေဝ ပျောက်ရမည်, ကိုယ်စိတ်ဆင်းရဲခြင်း အလျှင်းပေါ်မလာ အချမ်းသာကြီး ချမ်းသာလိမ့်မည်”ဟု မိန့်တော်မူလိုရင်းဖြစ်ရာ မိမိတရားသော်၏ “ဧဟိ ပဿိက”ဂုဏ်တော်ကိုပြခြင်းပင်။ ဤသို့ “ဧဟိပဿိက ဂုဏ်ကိုပြသော ဒေသနာများမှာ အများအပြားပင် ရှိပေသည်။

၅-ဩပနေယျိက ဂုဏ်တော်

ဩပနေယျိကအဖွင့်။ ။ဩပနေယျိက-မိမိစိတ်ထဲ စွဲအောင် ဆောင် ကပ်ထိုက်သောတရား။ မိမိတို့အဖို့ မရရအောင် ကြိုးစားရယူထိုက်သော တရားများဟု ဆိုလို၏။ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် တရားများကား ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းကြောင်း အကောင်းဆုံး ကိုယ်ကျိုး ကိုယ်စီးပွား အစစ်အမှန်ပင်ဖြစ်ရာ ထိုတရားများထက်ပို၍ ရယူထိုက်သော တရားဟု ဘယ်မှာရှိတော့အံ့နည်း။ ထို့ကြောင့်ပင် ထိုတရားများ မရအရ မနေမနား အရေးတကြီး ကြိုးစားရယူကြရန် ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်က ထပ်တလဲလဲ မကြာမကြာ အခါခါပင် နှိုးဆော်တော်မူခဲ့ပေသည်။

ရင်ဝတွင် လှံအစူး ခံရသူသည် ထိုလှံကြီးနုတ်ဖို့ရာ အရေးတကြီး ကြိုးစားသလို, ဦးခေါင်းမီးလောင်ခံရသူသည် ထိုမီငြိမ်းရန် အရေးတကြီး ကြိုးစားရသလို သံသရာဘေးမြင်သူသည် သတိတရား စွဲစွဲမြဲမြဲ ထားကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီး အပြီးပယ်နုတ်ပစ်ဖို့ရန် တသန်တည်း ကြိုးစားသင့်ပေသည်။ ( သဂါထာဝဂ္ဂ ဒေဝတာသံယုတ်- ၁၂ ) ဤကား ရှင်တော်မြတ်၏ အထူးနှိုးဆော်ချက်ပင် ဖြစ်သည်။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် ရုပ်နာမ် ခန္ဓာ၌ ငါဟူသော အတ္တစွဲဖြင့် လွဲမှားသောအယူဖြစ်ရာ ထိုဒိဋ္ဌိမှာ သဿတ ဥစ္ဆေဒ စသော ဒိဋ္ဌိ, ထိုထို အကုသိုလ် အမျိုးမျိုး၏ အခြေခံ ဖြစ်သောကြောင့် သံသရာဒုက္ခတို့ကို အဆက်မပြတ် ထပ်တလဲလဲ မဆုံးအောင် ခံရခြင်း၏ အကြောင်းဗီဇဖြစ်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိရှိနေသူတို့အဖို့ အပါယ်လေးပါးမှာ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ရာသဖွယ် ဖြစ်နေတော့ရာ ငရဲမီးအလောင်ခံရ ပြိတ္တာဖြစ်၍ အစာငတ် ရေငတ်ခံရ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်၍ ဒုက္ခအမျိုးမျိုး ခံရခြင်းဖြင့် မရပ်မစဲ ဆင်းရဲခံရမည်ဖြစ်ရာ ကံတော်၍ သုဂတိရောက်ရသော ဘဝမှာ ခုနစ်ရက် ခုနစ်လီ မဲမှောင်နေသော မိုးကြီးထဲမှာ တစ်ခါတစ်ရံ စက္ကန့်ပိုင်းကလေးမျှ လျှပ်စီးလက်လိုက်သကဲ့သို့သာ ရှိတော့သည်။ ဤမျှမဆုံးအောင် ခံရမည့် အနန္တဆင်းရဲတို့ကြောင့် ထိုဒိဋ္ဌိကြီးကို အရေးတကြီး ပယ်နုတ်ဖို့ရာ တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့ပေသည်။

ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပါယ်။ ။ဤ၌ မဂ်ရမှ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအပြီးတိုင် ပယ်နိုင်မည် ဖြစ်ရာ “သက္ကာယဒိဋ္ဌိပယ်နိုင်အောင် ကြိုးစားကြ” ဟူသော စကားဖြင့် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ရအောင် ဝိပဿနာ အလုပ်ကို အားထုတ်ကြဟု မိန့်တော်မူလိုရင်း ဖြစ်သည်။ ရှင်ဝလှံစူးခံရသူ ဦးခေါင်း မီးလောင်ခံရသူ ဥပမာမှာလည်း အတော် လေးနက်လှ၏။ ရင်ဝလှံစူးခံရသူ၌ ထိုလှံကို နုတ်ဖို့ထက် အရေးကြီးသော ကိစ္စမရှိတော့ပေ။ ဦးခေါင်း မီးလောင်ခံရသူလည်း ထို့အတူ မီးငြိမ်းဖို့ထက် အရေးကြီးသောကိစ္စဟု ဘယ်မှာရှိအံ့နည်း။ ဥပမာမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိနှင့် စာလျှင် အတော်အောက်ကျသော ဥပမာသာ။ ဘာ့ကြောင့်နည်း-? ရှင်ဝလှံစူး ဦးခေါင်း မီးလောင်ခံရသူ၏ ဒုက္ခမှာ တဘဝအတွက် ဒုက္ခသာဖြစ်ရာ မဆုံးနိုင်အောင် ခံရဦးမည့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိအတွက် ဒုက္ခနှင့်စာလျှင် ဘာမျှ မပြောပလောက်သောကြောင့်ပင်။ သို့ဖြစ်လျှင် လှံစူးခံရသူ လှံနုတ်ဖို့ အရေးကြီးသည်ထက် ဦးခေါင်းမီးလောင်ခံရသူမီးငြိမ်းအောင်ပြုဖို့ အရေးကြီးသည်ထက် သက္ကာယဒိဋ္ဌိပယ်ဖို့က အဆပေါင်းများစွာ ပို၍ အရေးကြီးပေသည်။ ထိုသို့ ပို၍အရေးကြီးသောကြောင့်ပင် ရှင်ဝလှံစူးခံရသူသည် လှံကို မနုတ်သေးပဲ ဦးခေါင်းမီးလောင်ခံရသူသည် မီးမငြိမ်းသေးပဲ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ပယ်နိုင်အောင် အရေးတကြီး ပြုရမည်ဟု အဓိပ္ပါယ်ယူလေ။

အရေးကြီးပုံတစ်မျိုး။ ။အချို့ ပါဠိ၌ မီးစွဲလောင်လျက်ရှိသော ကိုယ်ဝတ်အထည်ကို၎င်း, ဦးခေါင်းကို၎င်း အရေးမပြု လျစ်လျူရှုကာ တရားရအောင်သာ ကြိုးစားဖို့ ဟောတော်မူ၏။ လက်ထက်တော်အခါက အချို့အရှင်မြတ်ကြီးများမှာ ဘုရားရှင် အလိုတော်အတိုင်း အရေးတကြီး အားထုတ်ကြသည်။ တောထဲ၌ တရားအားထုတ်လျက် ရှိနေသော တိဿမထေရ်ကို အမွေပေးရမည်စိုးသော အရှင်၏ ခယ်မက ခိုးသားငါးရာတို့ကို စေလွှတ်သတ်ခိုင်းလိုက်၏။ တစ်ညတာမျှ ဆိုင်းကြရန် ထိုသူတို့ကို ခွင့်ပန်ကာ မထေရ်မြတ်သည် အနီးမှကျောက်တုံးကြီးတစ်ခုဖြင့် ဒူးနှစ်ဖက်ကို ရိုက်ချိုးလျက် အာမခံချက်ပေးပြီး သွေးစိမ်းရှင်ရှင်ဖြင့် တသွင်သွင် … ကျိုးသွားသောဒူးမှ အလွန်ပြင်းထန်လှသော ဒုက္ခကို အရေးမထား တရားကိုသာ တွင်တွင်ကြီး အားထုတ်ခဲ့ရာ အရုဏ်တက်သောအခါ ရဟန္တာအဖြစ် ရောက်ရှိပေသည်။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၉) ဘာ့ကြောင့် ဒုက္ခကို ဤမျှအရေးမထားပဲ ဇွဲကြီးစွာ အားထုတ်ရသနည်း။ ဤဒေသနာ၌သာ ရနိုင်သော အခွင့်ကောင်းကြီးကို လက်လွတ်ခံရလျှင် ဝိနိပါတဘေးကြီး အပြီးထက်ကြပ် ကပ်ပါလျက်ရှိသော ပုထုဇဉ်ဘဝဖြင့် ဒုက္ခတွေအနန္တ ခံရဦးမည်အရေး တွေးဆဆင်ခြင် ကောင်းကောင်းကြီး မြင်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။

နီးမှသေဘေးကြောက်။ ။အိုဘေး, နာဘေး, သေဘေး, အပါယ်ဘေး စသော သံသရာဘေးတို့ကား သတ္တဝါတို့အဖို့ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းသော ဘေးတို့တည်း။ အထူးသဖြင့် သေဘေးကို အလွန်ကြောက်ကြ၏။ မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်တို့ကား အားလုံးသောဘေးတို့ကို ကာကွယ်ပယ်ဖျောက်နိုင်သည်ဟု ဘုရားရှင် အာမခံသော ဓာတ်သေတ္တု၊ အနှစ်ဆေးကောင်းများ ဖြစ်ကြ၏။ သေဘေးကို ကြောက်ကြသော ပုဂ္ဂိုလ်များကား ထိုဘုရားဆေးတော်ကို ရရန် အလေးပေးကြိုးစားကြ၏။ ထိုတရားရရန် အမှတ်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များကား သေဘေးကို မကြောက်သောကြောင့်မဟုတ် မေ့အားကြီး၍ သေဘေးကို မမြင်ခြင်းပင်။ သူတို့မှာ သေရတော့မည်ကို သိလျှင် ကြောက်လိုက်ကြသည်မှာ ပြောစရာ မရှိတော့ပေ။ အသောကမင်းတရားကြီး၏ ညီတော် တိဿမင်းသားသည် တစ်နေ့ တောလည်ထွက်သောအခါ သမင်များကိုမြင်ရလျှင် “ဤသမင်များမှာ မြက်ကိုစားနေရလျက် ပျော်မြူးနိုင်ကြ၏။ စားကောင်းသောက်ဖွယ်တွေ စားကာ အိပ်ရာကောင်း၌ အိပ်ရသော ရဟန်းများမှာ ဘာပြောစရာရှိမလဲ" ဟု မသင့်သောအကြံကို ကြံ၏။ မိမိအကြံကို နောင်တော် မင်းတရားကြီးအား လျှောက်တင်သောအခါ သူ့ကိုဆုံးမလို၍ “ညီတော် ခုနစ်ရက် ထီးနန်းစံပါ ခုနစ်ရက်လည်လျှင်တော့ သတ်ရလိမ့်မယ်” ဟု အမိန့်တော်မှတ်လိုက်၏။ ခုနစ်ရက်ကြာလျှင် သေမည်ကို တွေးတောပူပန် ထိတ်လန့်နေသော မင်းသားမှာ အလွန်သာယာ ဖွယ် ကောင်းသော ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို အဘယ်မှာ သာယာနှစ်သက်တော့အံ့နည်း။

ခုနစ်ရက်လည်သောအခါ “ဘယ့်နှယ်လဲ နန်းစည်းစိမ်စံရတာ ပျော်ရဲ့လား ညီတော်” ဟု မေး၏။ “သေရမည့်ဘေး တွေးကြောက်နေရတာ ဘယ်မှာ ပျော်နိုင်ပါမလဲ နောင်တော်” ဟု လျှောက်သော် အေး ညီတော်မှာ ခုနစ်ရက်ကြာမှ သေရမှာသိ၍ ဤမျှ မပျော်မရွှင်နိုင်လျှင် ရဟန်းတော်များမှာ ထွက်သက် ဝင်သက်တိုင်းတွင် အစဉ်မလပ် သေဘေးကပ်နေသကဲ့သို့ ထင်နေရာ ဘယ်မှာ ပျော်ရွှင်နိုင်မလဲ” ဟု မိန့်၏။ ထိုအခါမှ သာသနာကို အလွန်ကြည်ညိုတော့၏။ နောင်အခါ ရဟန်းပြုရာ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်လေသည်။ နိဒါန်း၊(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၁။) တိဿမင်း သားကား စောစောက သေရမည်ကို ကြောက်ရမှန်းမသိ အမေ့ ကြီး နေသူတည်း။ ခုနစ်ရက်ကြာ သတ်မည်ဆိုမှ ကြောက်ရမှန်း သိလာ၏။ ထိုအခါမှ သာသနာ၌ မသေဆေးရှာရာ သူအလိုရှိသော မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ဟူသော မသေဆေးကို ရလေ၏။ နောင်အခါ၌ကား သေဘေးမည်မျှ နီးကပ်သော်လည်း သေရမှာ မကြောက်တော့ပြီ။ ယခုဘဝ စုတိအခြားမဲ့၌ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတ်ကြီးသို့ ဆိုက်ရောက်ကာ အမြဲတမ်း ချမ်းသာရတော့မည်သာတည်း၊ သို့ဖြစ်လျှင် ဤထက်ပို၍ စိတ်ထဲ၌ ဆောင်ကပ် ထိုက်သောတရား ဘယ်မှာရှိတော့အံ့နည်း။

သာသနာမြေကောင်း။ ။မှန်၏၊ မြေကလည်း အဆီမရှိ, အဆီခန်းသော မြေကြမ်းခရောင်း မကောင်းသော မြေဖြစ်၍ မျိုးစေ့ကလည်း မမှန်လျှင် စိုက်ပျိုးသူ၏ ကြိုးစားမှုမှာ အရာမရောက် အသီးအနှံကောင်းကို ရလိမ့်မည်မဟုတ်။ မြေဆီဩဇာ ပြည့်ဝ သော မြေကောင်းမှာ လွန်စွာ လတ်ဆတ်သန့်ရှင်းသော မျိုးကောင်းကို စိုက်ပျိုးလျှင် အလွန်ကောင်းသော အသီးတွေကို ရနိုင်သည်။ သာသနာ့ပြင်ပ ဝါဒတို့ကား မြေညံ့နှင့် တူလျက် သူတို့ ဓမ္မများကလည်း မျိုးစေ့ပုပ် ပိုးထိုးလောက်ကိုက်များနှင့်တူရာ ဘယ်မှာ ကိုယ်ကျိုးအစစ်အမှန် အသီးအနှံတို့ကို ရနိုင်အံ့နည်း။ ရှင်တော်မြတ် သာသနာကား ဆိုခဲ့ပြီး ဂုဏ်များအရ အလွန် အနှစ်အဆီပေါ နှစ်သက်ဖွယ်သော မြေမှုန်မြေကောင်းဖြစ်ပေသည်။ အကျင့်တရားမှာလည်း လျော့လွန်း တင်းလွန်း တဖက်စွန်းသို့ ယွန်းနေသော အကျင့်မျိုးမဟုတ်, မဇ္ဈိမပဋိပတ် ဖြောင့်မတ်သန့်ရှင်းသော အကျင့်ဖြစ်ရာ အပုပ်အဆွေးမရော ပိုးထိုးလောက်ကိုက်မပါ လွန်စွာသန့်ရှင်း အပြစ်ကင်းဘိ သတ္တိဓာတ် အပြည့်ရှိသော မျိုးပမာ ကြိုးစားချင်ဖွယ်ရာသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် လောက၌ အောင်မြင်ပါသည်၊ ဖွံ့ဖြိုးပါသည်၊ စည်ကားပါသည်ဆိုသော အကျင့်မျိုးစေတို့၏ တန်ခိုး အကျိုးသီးနှံတို့ထက် အတုမဲ့သာလွန်အောင် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်, ဆောင်စွမ်းနိုင်သော မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ဟူသော တရားအသီးတို့ကို ဖြစ်စေ, ရစေ, ခံစားစေနိုင်ရာ ဘယ်သာသနာ ဘယ်ဓမ္မ ဘယ်လိုအယူဒါဒများက တုပဂုဏ်ပြိုင် အနိုင်ယူနိုင်တော့အံ့နည်း။ လက်ထက်တော်က ဂုဏ်အားဖြင့် သရဖူဆောင်းနိုင်သကဲ့သို့ ယခုခေတ်တွင်လည်း ယှဉ်မရ ပြိုင်မရ ထိပ်ဆုံးက တံခွန်လွှင့်ကာ သရဖူဆောင်းလျက်ပင် ရှိနေပေသည်။

ထိတ်လန့်မှ တရားသတိရ။ ။ဆိုခဲ့ပြီးသော အကြောင်းများအရ ဘုရား တရားတော်မှာ အကယ်စိတ်ထဲ စွဲအောင် ဆောင်ထိုက် ရယူထိုက်သောတရား အစစ်အမှန်ပင် ဖြစ်ပေ၏။ ထိုမျှရယူထိုက်သော တရားအမှန်ဖြစ်ကြောင်း သိစေကာမူ လူတွေမှာ ပျော်လိုက်ပါးလိုက်နှင့် မေ့မေ့လျော့လျော့ ဖြစ်နေသောအခါ တရားကို အမှတ်မရ ထိတ်လန့်လာသောအခါကျမှ အမှတ်ရတတ်၏။ တစ်ခါက သိကြားမင်း ဘုရားထံ ရောက်လာပြီးလျှင် တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တ (=တဏှာမှ လွတ်ရာ နိဗ္ဗာန်၌ လွတ်လွတ် ကင်းကင်း ဖြစ်နေသူ)ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကြောင်း တရားလျှောက်ခဲ့ရာ ဘုရားရှင်က ဟောတော်မူ၏။ သိကြားမင်းလည်း လွန်စွာ အားရ ကျေနပ်လျက် ကောင်းချီးပြုကာ နတ်ပြည်သို့ ပြန်လေသည်။

ထိုအခါ အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်သည် သိကြားမင်း ကောင်းချီးပြုသံ ကြားရသောအခါ သိကြားမင်းထံ သွားရောက် စုံစမ်းရန် အကြံဖြစ်၍ နတ်ပြည်သို့ ကြွလေ၏။ ထိုအခါ သိကြားမင်းကား ဧကပုဏ္ဍရိကမည်သော ဥယျာဉ်၌ တီးကြ မှုတ်ကြ ကကြ ဆိုကြသော နတ်သမီးများဖြင့် အပျော်ကြီး ပျော်နေခိုက်ဖြစ်၏။ အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ကြွလာသောအခါ သီဆို တီးမှုတ်သံတို့ကို တိတ်စေ၍ ခရီးဦးကြိုဆို နှုတ်ခွန်းဆက်ရာ အရှင်မြတ်က ဘုရားထံမှ သိကြားမင်း နာခဲ့ရသော တရားကို မိမိအား ဟောပြပါမည့်အကြောင်း မိန့်တော်မူ၏။ သိကြားမင်းကား တရားကို အမှတ်မရတော့ပြီဖြစ်ရာ စကားဖာသောအားဖြင့် မိမိမှာ နတ်တွေကို အမှုအခင်းတွေနှင့် ရှုပ်နေရာ တစ်ရံတစ်ခါ နာခဲ့ရသော တရားကိုပင် အမှတ်မရကြောင်း လျှောက်၍ ဝေဇယန္တာပြာသာဒ်သို့ အရှင်မြတ်အား ပင့်သွားပြီးလျှင် ဝေဇယန္တာ ချီးကျူးခန်း ဖွင့်ပြနေတော့သည်။ ဤတွင် အရှင်မြတ်က “အလွန်မေ့အားကြီးလှသော သိကြားပါတကား ထိတ်လန့်အောင် လုပ်ဦးမှပဲ”ဟု တန်ခိုးတော်ဖြင့် ဝေဇယန္တာ ပြာသာဒ်ကြီးကို ခြေမကြားညှပ်ကာ သိမ့်သိမ့်ခါအောင် လှုပ်စေ၏၊ ထိုအခါမှ အံ့ဩထိတ်လန့်ခြင်းဖြစ်ကာ တရားကို အမှတ်ရလာ၍ ဘုရားထံမှ နာလာရသော တရားကို ပြန်လည်ဟောပြနိုင်သည်။ (မူလပဏ္ဏာသ စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ်- မ၊၁၊၃၁၈။ )

ဤဝတ္ထုဖြင့် ပျော်နေသောအခါ တရားမေ့၍ ထိတ်လန့်သော အခါမှ တရားအမှတ် ရလာတက်သည်ဟု သိရ၏။ ထို့ကြောင့် သံသရာဘေး ဒုက္ခတို့ဖြင့် ထိတ်လန့်အောင် စိတ်ကိုလှန့်ပေးလျက် ဩပနေယျိကဂုဏ် ပြည့်စုံကောင်းမွန်လှသော ဘုရားမြတ် တရားတော်ကို ရကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မဇ္ဈိမပဋိပတ် အကျင့်မြတ်တို့ကို လွန်လွန်ကဲကဲ စိတ်ဇွဲပြင်းထန် တသန်တည်းထား ကြိုးစားအားထုတ်သင့် အားထုတ်ထိုက်လှ ပေသတည်း။

၆-ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗဂုဏ်တော်

ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ အဖွင့်။ ။ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ-ပညာရှိတို့သည် ကိုယ်စီကိုယ်ငှ မိမိသန္တာန်၌ သိအပ် ခံစားအပ်သည်။ စာတတ် ပေတတ် ဗဟုဿုတများသော ပညာရှိမျိုးကို အခြားအရာ၌ "ဝိညူ"ဆိုရသော်လည်း ဤ“ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗ”ဂုဏ်ကား ထိုဝိညူတို့၏ အရာမဟုတ်ပေ။ မဂ်ဖြင့် သိသော အရိယာတို့ကိုသာ "ဝိညူ"ဆိုရသည်။ ထိုပညာရှိ အရိယာတို့ကား ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြင့် မိမိသန္တာန်၌ မဂ်ဖိုလ် ဖြစ်ခဲ့သည်ကို၎င်း နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခဲ့ရသည်ကို၎င်း သိကြ၏။ ဖလသမာပတ်ဖြင့် နိဗ္ဗာနဓာတ်ကိုတွေ့ကာ ထူးမြတ်သော နိဗ္ဗုတိအရသာကိုလည်း ခံစားကြ၏။ သို့သိကြ ခံစားကြရာ၌လည်း ကိုယ့်မဂ်ကိုယ့်ဖိုလ်ဖြင့် ကိုယ့်နိဗ္ဗာန်အသီး သီးကို ကိုယ်စီကိုယ်ငှ တွေ့မြင်ခံစားကြရ၍ “ပစ္စတ္တံ၊ အသီးအသီး ကိုယ်စီကိုယ်ငှ မိမိသန္တာန်၌။ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သိအပ် ခံစားအပ်၏”ဟု ဆိုသည်။

ကိုယ်ပိုင်တရားအစစ်။ ။ထိုတရားများကား ကိုယ်သာ ဆိုင်သော ကိုယ်ပိုင်တရားအစစ် ဖြစ်၏။ မှန်၏၊ ဆရာ၏ မဂ်က တပည့်၏ ကိလေသာတို့ကို ပယ်နိုင်သည်မဟုတ်။ ဆရာ၏ ဖလသမာပတ်ဖြင့် တပည့်ချမ်းသာစွာ မနေနိုင်၊ ဆရာကိုယ်တွေ့ မျက်မှောက် ပြုထားသော နိဗ္ဗာန်ကို တပည့်မျက်မှောက်ပြုနိုင်သည်ဟု မရှိ၊ ဤတရားများကား တကယ် မိမိစိတ်မှာ အသေအချာတွေ့မြင်ရသော ပညာရှင်များ ကိုယ်တွေ့ခံစားရသော တရားများသာ ဖြစ်ပေသည်။ ဤ၌ "ဝိညူဟိ"အရ အရိယာပညာတို့သာဟု အနက်ယူရမည်ဖြစ်၍ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၁၊၂၁၀)က “ဗာလာနံ ပန အဝိသယောစေသ=ဤတရားများမှာ ဗာလတို့၏ အရာမဟုတ်, ဗာလတို့နှင့် မတန်ရာ”ဟု ဆိုလေသည်။

အကျိုးချင်း ထူးခြားပုံ။ ။ဤဂုဏ်ဖြင့် အခြားလောကီကုသိုလ်အကျိုးများနှင့် ကွာခြားပုံကို သိရ၏။ လောကီ ကုသိုလ်များကြောင့် ရအပ်သော အကျိုးမှာ သူတကာအား ပေးနိုင်ခံစားစေနိုင်သည်လည်း ရှိ၏။ ဥပမာ-ကုသိုလ်ကံကြောင့် ပစ္စည်းဥစ္စာ ပေါများလျှင် သူတစ်ပါးကို ပေးနိုင်၏။ အိမ်ကောင်း အိပ်ရာကောင်း နေရာကောင်းရလျှင် သူတစ်ပါးကို နေစေကာ ချမ်းသာကို ဝေငှပေးနိုင်၏။ မဂ်ကုသိုလ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဖိုလ်အကျိုးကား ထိုသို့ သူတစ်ပါးကို ဝေငှရစကောင်းသော အကျိုးမဟုတ်။ ကိုယ့်ဖိုလ်ဖြင့်သာ ငြိမ်းအေးခြင်း နိဗ္ဗုတိအရသာကို ခံစားရ၏။ မဂ် ဖိုလ် အသီးသီးရှိသကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်လည်း အသီးသီးရှိရာ ကိုယ့်နိဗ္ဗာန်နှင့်ကိုယ် အာရုံပြုကြခြင်းပင်။ ဤသို့လျှင် ကိုးကွယ်သူကို ဖန်ဆင်းသူ တန်ခိုးရှင်က ကယ်တင်နိုင်သည်ဆိုသော တရားမျိုး မဟုတ်ပဲ မိမိ၏ အကျင့်မှန် လမ်းမှန်ဖြင့် အဖန်ဖန် ကြိုးစားချက်အရ ကိုယ်တိုင်ကျင့်၍ ကိုယ်တွေ့သိရ ခံစားရသော တရားများဖြစ်ကြောင်း ဤဂုဏ်ဖြင့်ပြရာ တရား၏ တကယ်ထင်ရှားရှိခြင်း ကောင်းမြတ်မှန်ကန်ခြင်း, တကယ်အကျိုးရှိခြင်း စသည်တို့ကြောင့် သာသနာ့ပြင်ပ ဓမ္မဆိုသည်များနှင့် လားလားမျှ မတူ တမူထူးခြား အလွန်အားထားမြတ်နိုး အထူးအားကိုးထိုက်သော တရားများဖြစ်ကြောင်း ကောင်းကောင်းကြီး သိနိုင်ပေသတည်း။

(၉၂) ဓမ္မံ ဟိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿရတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ။

(၉၂) ဟိ၊ အောက်မေ့ရခြင်း အကြောင်းမှာ။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်ကို။ အနုဿရတံ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင်ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီးထခြင်း လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

(၉၃) ‘‘နော စေ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ,
အထ သံဃံ အနုဿရေယျာထ –

(၉၃) ဓမ္မံ၊ တရားတော်ကို။ နော စေ အနုဿရေယျာထ၊ အကယ်၍ မအောက်မေ့ မိကုန်သည်ဖြစ်အံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ရှိသော်။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ အနုဿရေယျာထ၊ အောက်မေကြကုန်လော့။

(၉၄) ‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော
ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတောသာဝကသံဃော
ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော
သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော,
ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊
ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, အာဟုနေယျော၊
ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော,
အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’တိ။

(၉၄) ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။ သုပ္ပဋိပန္နော၊ ဘုရားအဆုံးအမ မလွန်ရအောင် ညွန်ပြတိုင်းသာ အကောင်းဆုံး ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော၊ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ လမ်းသာယာဖြင့် ကောင်းစွာလျှောက်၍ ကောက်ကွေ့ခြင်းကင်း ဖြောင့်စင်းတည့်မတ်စွာ ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။ ဉာယပ္ပဋိပန္နော၊ ချမ်းသာစစ်မှန် နိဗ္ဗာန်ဆက်ရေး အလေးပေးကာ ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော၊ နတ်လူ ကြည်ညို ရိုသေဖို့တန် ခံယူထိုက်ခွင့် ဂုဏ်ရည်မြင့်စရာ ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
ယဒိဒံ ယာနိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ၊ မဂ်ဖိုလ်နှစ်လီ အညီတွဲကုန် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်ပေါင်း လေးစုံတို့သည်။ အဋ္ဌ ပုရိသ ပုဂ္ဂလာ၊ ရှစ်ပါးသော ယောက်ျားမွန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ ဧသ သာဝကသံဃော၊ တပည့်သား သံဃာတော်သည်။
အာဟုနေယျော၊ အဝေးမှပင် ဆောင်ယူငင်လာ လှူစရာကို ရှင်သာထိုက်စေ ခံတော်မူထိုက်ပါပေ၏။
ပါဟုနေယျော၊ ချစ်ခင်မြတ်နိုး ဆွေမျိုးမိတ်ကလျာ အတွက်တာဟု ဖွယ်ရာမငြီး အသီးစီမံ အာဂန္တုက ဧည့်ဒါနကို မုချမသွေ ခံတော်မူထိုက်ပါပေ၏။
ဒက္ခိဏေယျော၊ ချမ်းသာအမျိုးမျိုး အကျိုးရည်သန် အလူမှန်ကို ခံတော်မူထိုက်ပါပေ၏။
အဉ္ဇလိ ကရဏီယော၊ ကောင်းကျိုးကိုသော် ရည်မျှော်တလျှက် လက်နှစ်ဖက်ကို ဦးထက်မှာမိုး ရှိခိုးခြင်းအမှန် ခံတော်မူထိုက် ပါပေ၏။
လောကဿ၊ တစ်လောကလုံး၏ ကြီးကျယ်ဖွံ့ဖြိုး အကျိုးအရ နှိုင်းဆကင်းဘိ အတုမရှိသော။ ပုညခေတ္တံ၊ ကောင်းမှုမျိုးတို့ စိုက်ပျိုးဖွယ်ရာ လယ်ယာတစ်မျိုး အဖိုးထိုက်တန် မြေကောင်းမှန် ပါပေသတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။ အနုဿရေယျာထ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

သံဃာ့ဂုဏ်တော် စကားပြေ-တရားတော်ဂုဏ်ကို မအောက် မေ့မိသည်ရှိသော် သံဃာတော်ဂုဏ်ကို အောက်မေ့ကြကုန်လော့။ ဘုရားရှင်၏ တပည့်သား သံဃာတော်သည် ကောင်းစွာ ကျင့်တော်မူတတ်၏။ ဖြောင့်မတ်စွာ ကျင့်တော်မူတတ်၏။ နိဗ္ဗာန်ရရေး အလေးပေးကာ ကျင့်တော်မူတတ်၏။ နတ်လူတို့ အရိုအသေ ခံထိုက်အောင် ကျင့်တော်မူတတ်၏။ အစုံအားဖြင့် လေးစုံ, အသီးအသီးအားဖြင့် ရှစ်ပါးသော ဤဘုရားသား သံဃာတော်သည် အဝေးမှဆောင်ယူ အလှူကိုသော်ပင် ခံတော်မူထိုက်၏။ ဧည့်သည်ကောင်းတို့ အတွက် စီမံအပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုကိုပင် ခံတော်မူထိုက်၏။ အလှူကောင်းအလှူမှန်ကို ခံယူဖို့ ထိုက်တန်တော်မူ၏။ လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးခြင်းကို ခံတော်မူထိုက်၏။ တစ်လောကလုံး၏ အတုမရှိသော ကောင်းမှုပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်းသဖွယ် ဖြစ်တော်မူ၏၊ ဤသို့ အောက်မေ့ကြလေ။

သံဃာ့ဂုဏ်တော် ၉-ပါး

၁-သုပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်

သုပ္ပဋိပန္နအဖွင့်။ ။သု=ကောင်းစွာ။ ပဋိပန္န= ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်။ အသိဉာဏ် "ဝိဇ္ဇာ” အကျင့် “စရဏ"နှင့် ပြည့်ဝသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ တပည့်သာဝကတို့မှာ ကောင်းစွာကျင့်သော တပည့်များသာ ဖြစ်ကြောင်းဆိုခဲ့ပြီ။ ဝိဇ္ဇာစရဏ ဂုဏ်အရ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ ဤအရိယာ သံဃာများမှာ အကျင့်မကောင်းသူဟု အဘယ်မှာရှိအံ့နည်း။ အားလုံးသော လူနတ်တို့ နှစ်လို ကြည်ညိုဖွယ် အကျင့်ဂုဏ်နှင့် ပြည်ည့်စုံလျက်သာ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရှင်တော်မြတ်ကား အနုတ္တရောပုရိသဒမ္မသာရထိ=ဆုံးမထိုက်သူတို့ကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမရာ၌ သူမတူအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဖြစ်၍ သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ=နတ်လူတို့၏ ဆရာမြတ် ဖြစ်တော်မူရာ ထိုသို့သော ဘုရားမြတ်၏ တပည့်တို့ထက် ယဉ်ကျေးပြေပြစ် စင်စစ် နှစ်သက် ကြည်ညိုဖွယ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရှာမရနိုင်ပေ။

အခြေခံကောင်းပုံ။ ။လောက၌ စီးပွါးရေး ပညာရေးတွင် ထိပ်သီးဖြစ်လိုသူမှာ ပညာဆုတ်ယုတ်ကြောင်း ဥစ္စာပျက် ပြားကြောင်း အပျော်အပါး စသည်မလိုက်စားပဲ ကောင်းစွာ သင်အံ ရှာဖွေလျက် အဖန်ဖန် ကြိုးစားသည်သာ။ ထို့အတူ အရိယာသာဝက ဗုဒ္ဓမြတ်တပည့်တို့မှာ အာသဝတို့၏ ကုန်ခြင်းကို လိုလားတောင့်တသူများ ဖြစ်ရာ သန့်ရှင်းသူ အကျင့်ကောင်းသူများသာ ဖြစ်ကြ၏၊ အာသဝကုန်ကြောင်း ကောင်းသော အခြေခံများ ပြည့်ဝသူများဖြစ်ကြ၏၊ ထိုအခြေခံများကား ပဓာနိယင်္ဂတရားများပင်။ ပဉ္စင်္ဂုတ္တရ၌ ရှင်တော်မြတ်၏ ဟော တော်မူပုံ အချုပ်မှာ မိဖက် ဖဖက် နှစ်ဖက် ဆွေခုနစ်ဆက် တိုင်အောင် စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော မျိုးဇာတ်ရှိခြင်း, အဆင်းလှခြင်း, မယ်တော် ခမည်းဘော်တို့၏ ချစ်မြတ်နိုး ခံရခြင်း, နိဂုံးဇနပုဒ်သားတို့၏ ချစ်မြတ်နိုးခံရခြင်း, မင်းတို့တတ်သင့် တတ်ထိုက်သော အတတ်မျိုးတို့ကို အပြည့်အစုံ တတ်မြောက်ခြင်း ဤအင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏သားကြီးသည် မင်းအဖြစ်ကို တောင့်တသကဲ့သို့ ဘုရားရှင်၏ မဂ်ဉာဏ်ကို ယုံကြည်သော သဒ္ဓါရှိခြင်း, အနာရောဂါကင်း၍ မနှံ့မထက် အညီအမျှ ကျေကျက်စေနိုင်သော ပါစကမီးရှို့ခြင်း ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲ လှည့်ဖျားခြင်း မရှိ၊ မိမိအဖြစ်မှန်ကို ဖော်ပြတတ်ခြင်း ကုသိုလ်တို့၌ တာဝန်မလျော့ မပေါ့ပြင်းထန်သော လုံ့လရှိခြင်း သစ္စာလေးပါးကို ထွင်းဖောက် နိဗ္ဗာန်ထိ ရောက်နိုင်သော အဖြစ်အပျက်ကို မြင်သောပညာနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ဤတရားငါးပါး ပြည့်စုံသောရဟန်းသည် အာသဝကုန်ခြင်းကို လိုလားတောင့်တသည်။ (အံ၊၂၊၁၃၄)

ဘုရားအမိန့် မလွန်။ ။ဤမျှ အခြေခံကောင်းလှသောကြောင့်ပင် ထိုအရှင်မြတ်တို့မှာ ရှင်တော်မြတ်က ဤအမှုမအပ် မပြုရဆိုလျှင် ထိုအမှုမျိုးကို အသက်ပင်စွန့်လျက် စောင့်ရှောက်ကြသည်မှာ အံ့ဖွယ်ရာ ကောင်းလောက်အောင်ပင် ဖြစ်ပေသည်။ သမာဓိ, ပညာ အကျင့်များ၌လည်း ထိုနည်းပင်။ မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန် တရားများကား ယောက်ျားတို့၏ စွမ်းအားလုံ့လဖြင့်သာ ရနိုင်သော တရားများဖြစ်ရာ ထိုတရားများမရပဲ ဝီရိယ၏ အကောင်းဆုံး အထွတ်အထိပ်မြောက် ပေါက်ရောက်မှု မဖြစ်နိုင်သေး။ အရေ အကြော အရိုးသာ ကျန်ပါစေ, အသွေးအသားအားလုံး ခန်းခြောက်ပါစေ ကြိုးစားရမည်ဟု ဘုရားရှင်က အမိန့်တော်ရှိလျှင် ထိုအမိန့်တော်အတိုင်း ခန်းခြောက် ပိန်ချုံးရုံမက အသက်ပါစွန့်ရသည်အထိ ကျင့်နိုင်သော သတ္တိရှိသော ပုရိသ အာဇာနည် ယောက်ျားကောင်း ပီသတော်မူကြပေသည်။ အရိယာမဖြစ်မီကပင် ထိုမျှစင်ကြယ်သန့်ရှင်း အပြစ်ကင်းအောင် အကောင်းဆုံး ကျင့်ကြသော ထိုအရိယာအရှင်တို့မှာ ကိလေသာကင်းစင် အလွန်ပင်သန့်ရှင်းသူ အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်သောအခါကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိ အကောင်းအတိသာ ဖြစ်ကြ ပေသည်။

မကောင်းသော အကျင့်သာ။ ။သာသနာ့ ပြင်ပ၌လည်း အလွန်ပြင်းထန်စွာ ကျင့်သူတို့ရှိကြ၍ ၎င်းတို့ကိုလည်း “သုပ္ပဋိပန္န” ဆိုရမည် မဟုတ်လောဟု ဆိုဖွယ်ရှိ၏။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ အကျင့်မှာ တင်းလွန်းလျော့လွန်း အစွန်းမလွတ်သော အကျင့် များဖြစ်၍ ဤသာသနာက နိဗ္ဗာန်ကဲ့သို့သော အကောင်းဆုံး အသေချာဆုံး ပန်းတိုင်လည်းမရှိ ဖြစ်လေရာ ဘယ်မျှကျင့်စေကာမူ အလိုရှိသော ဒုက္ခငြိမ်းခြင်း အကျိုးမရ၍ ဒုပ္ပဋိပန္န=မကောင်းသဖြင့် ကျင့်သူသာ ဖြစ်လေတော့သည်။ ဤသာသနာ၌ကား (ဘုရားဂုဏ်တော်အဖွင့်၌ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း) ဗုဒ္ဓကလည်း သုဗုဒ္ဓ=အလွန်ကောင်းမြတ်သည့် ဘုရားစစ် ဘုရားမှန်, (ဓမ္မဂုဏ်တော်အဖွင့်၌ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း) တရားကလည်း သုဓမ္မ=ကိုယ်တွေ့ လက်တွေ့အရ အကောင်းဆုံး ဟောပြအပ်သော တရားစစ် တရားမှန်ဖြစ်ရာ ထိုဘုရားစစ်၏ တပည့်, ဘုရား၏တရားမှန်ကို အမွေဆက်ခံရသော သံဃာကလည်း သုသံဃ=အကောင်းဆုံး သံဃာဖြစ်တော့သည်။ ဤသို့ ဘုရား, တရား, သံဃာ၏ အကောင်းဆုံးချည်း ဖြစ်ခြင်းသည်ပင် ဗုဒ္ဓသာသနာ၏ သမ္ပတ္တိဂုဏ်ဖြစ်ရာ ထိုသာသနာကား သံသရာဘေး ကြောက်သူ ချမ်းသာအစစ်အမှန်ကို လိုလားသူ နတ်, လူ, ဗြဟ္မာတို့၏ ခိုကိုးရာ အေးရိပ်သာအဖြစ် ထင်ရှားတည်ရှိနေပေသည်။

မိတ်ဆွေလိုကျင့်သူ။ ။ဘုရားရှင်က “အာနန္ဒာ….ငါ့ကို မိတ်ဆွေ အဖြစ်မျိုးဖြင့် ကျင့်ကြ။ ရန်သူ အဖြစ်မျိုးဖြင့် မကျင့်ကြလေနှင့်။ ထိုသို့ ရန်သူလိုမကျင့် မိတ်ဆွေလို ကျင့်ခြင်းမှာ သင်တို့အား ကာလကြာမြင့်စွာ အကျိုးစီးပွါးရရေး ချမ်းသာရေးအတွက် ဖြစ်လိမ့်မည်” ဟု အရှင်အာနန္ဒာအား မိန့်တော်မူပြီးနောက် ရန်သူလိုကျင့်သူ မိတ်ဆွေလို ကျင့်သူများကို ခွဲခြားဟောတော်မူ၏။ အချုပ်မှာ ဘုရားရှင်က “ဤတရားသည် သင်တို့အဖို့ စီးပွါးချမ်းသာရေးအတွက် ဖြစ်သည်”ဟု ညွှန်ကြားတော်မူလျှင် ကောင်းစွာနားမထောင် မကျင့်သူမှာ ဘုရားရှင်အပေါ်၌ ရန်သူလိုကျင့်သူဖြစ်၍ ကောင်းစွာနားထောင်လျက် အမိန့်တော်အတိုင်း လိုက်နာကျင့်ကြံသူမှာ ဘုရားရှင်အပေါ်၌ မိတ်ဆွေလို ကျင့်သူပင်ဖြစ်၏။ (ဥပရိပဏ္ဏာသ မဟာသုညတသုတ် မ၊၃၊၁၅၈) ဤအရှင် သံဃာတော်များကား ဘုရားမြတ်အပေါ်၌ မိတ်ဆွေလို ကျင့်ကြသော တပည့်ကောင်းများ ဖြစ်ကြရာ ဒုပ္ပဋိပန္န (... မကောင်းကျင့်သူ)ဟု အဘယ်မှာရှိတော့ အံ့နည်း။ အားလုံး သုပ္ပဋိပန္န (=ဘုရားအမိန့်တော်ကို မသွေဖီ အမိန့်တော်နှင့် တညီတည်း ကျင့်ကြသော အကောင်းဆုံး ကျင့်သူများ)သာ ဖြစ်ကြပေသည်။

၂-ဥဇုပ္ပဋိပန္န ဂုဏ်တော်

ဥဇုပ္ပဋိပန္နေ အဖွင့်။ ။ဥဇုပ္ပဋိပန္န=ဖြောင့်မတ်စွာ ကျင့်တော်မူသည်။ “သုပ္ပဋိပန္န” ဂုဏ်တော်အရ အကောင်းဆုံး ကျင့်တော်မူကြသော အရိယာအရှင်များမှာ လမ်းလွှဲလမ်းမှားလိုက်ခြင်း စဉ်းသဲကောက်ကျစ် လှည့်ဖြားခြင်းများ ဘယ်မှာ ရှိတော့အံ့နည်း။ မှန်၏။ “ဥဇုပ္ပဋိပန္န”အနက်မှာ လမ်းကောက် လမ်းမှားမလိုက် လမ်းဖြောင့်အတိုင်း ကျင့်သူ။ လှည့်ပတ်ခြင်း ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲခြင်းမရှိ ရိုးသား ဖြောင့်မတ်စွာ ကျင့်သူဟု အနက်နှစ်မျိုးပင် ရပေသည်။ ဒုက္ခငြိမ်းရန် ရည်သန်ကျင့်ကြသော အကျင့်များတွင် ကာမဂုဏ်ချမ်းသာ ခံစားခြင်း အကျင့် မိမိကိုယ်ကို ပင်ပန်အောင် ကျင့်သော အကျင့်ဟု နှစ်မျိုး ရှိ၏။ ပဌမအကျင့်ကို လျော့လွန်းသော အကျင့်ဟု၎င်း ဒုတိယအကျင့်ကို တင်းလွန်းသောအကျင့်ဟု၎င်း ဆိုရ၏။ ဤသို့ လျော့လွန်း တင်းလွန်း တစ်ဖက်စွန်းသို့ ကျသွားသော အကျင့်များဖြစ်သောကြောင့်ပင် အလိုရှိသော ဒုက္ခငြိမ်းချမ်းရေးသို့ မရောက်နိုင်ပဲ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းသာ ဖြစ်ကြရ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုလမ်းများမှာ ဒုက္ခငြိမ်းရေးအတွက် ဖြောင့်သော လမ်းများမဟုတ် လမ်းကောက် လမ်းလွဲ လမ်းမှားများသာ ဖြစ်ကြ တော့သည်။

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး တရားလမ်းတော်ကြီးကား မလျော့မတင်း အလယ်အလတ်ကျသော မဇ္ဈိမပဋိပဒါ (=အလယ် အလတ် အကျင့်) ဖြစ်ရာ နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ရောက်ရန် ဤလမ်းမှလွဲ၍ တခြား လမ်းတစ်မျိုးမရှိ၊ တစ်ကြောင်းတည်းသော လမ်းဖြစ်၏။ အားလုံးသော ဘုရားအဆူဆူနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရိယာမှန်သမျှတို့သည် ဤလမ်းဖြင့်သာ သံသရာတစ်ဖက်ရောက် ထွက်ရပ်ပေါက်တော်မူကြသည်။ ဤအချက်ဖြင့် တကယ့်ငြိမ်း ချမ်းရေး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ရေးကို ဤမဂ္ဂင်လမ်းမှ လွဲ၍ တခြားရောက်နိုင်သော လမ်းမရှိဟု သိရ၏။ အရိယာ သံဃာတော်များကား ဆိုခဲ့ပြီး လမ်းကောက်လမ်းမှားများသို့ မလိုက်ပဲ ဤမဇ္ဈိမပဋိပတ်ဖြင့် ဖြောင့်မတ်စွာ လိုက်ကြ ကျင့်ကြသောကြောင့် တရားထူး တရားမှန်ရကာ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သူ (အရိယာ)ဘွဲ့ဖြင့် ထင်ရှား၍ နတ်လူဗြဟ္မာတို့၏ မြတ်နိုး ကြည်ညိုမှု ခံရသည်မှာ အကြောင်းကောင်း၍ အကျိုးကောင်း ခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပေသတည်း။

အနက်တစ်မျိုး။ ။ဒုတိယအနက်မှာ အကောက်အကွေ့မရှိ ရိုးသားဖြောင့်မတ်စွာ ကျင့်သည်ဟူ၏။ မိမိအပြစ်ကို ဖုံးကွယ်ခြင်းကို မာယာ (=လှည့်ပတ်ခြင်း)ဟု ဆို၏။ မိမိ၌ မရှိသော ဂုဏ်ကို ဖော်ပြခြင်းကို သာဌေယျ (=စဉ်းလဲခြင်း)ဟု ခေါ်သည်။ မိမိကိုယ်ကို သူတစ်ပါး အထင်ကြီးအောင် ပစ္စည်းလာဘ်လာဘ ဒကာ ဒကာမ ပေါများအောင် သီလမရှိပဲ သီလရှိယောင်ဆောင်မှု စာမတတ်ပဲ စာတတ်ဟန်ဆောင်မှု စသော လှည့်စားမှု အမျိုးမျိုးပင်။ ပစ္စည်းကို မက်မောတွယ်တာသူ တရားကို မလေးစား လိုလားသူများ၌ ထိုကဲ့သို့ လှည့်ပတ်မှု လှည့်စားမှုမျိုး ရှိတတ်သော်လည်း တရားကိုသာ လိုလားသော အရိယာအရှင်တို့မှာ အရိယာဖြစ်ကြောင်း ပဋိပတ်တို့ကို ကျင့်စဉ်ကပင် မိမိအပြစ်ဖုံးကွယ်မှု မာယာမရှိရာ အရိယာ ဖြစ်သောအခါ၌ကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိ၊ မိမိအပြစ်ရှိလျှင် ကွယ်ဝှက်မထား ဖော်ပြတော့သည်သာ။ (ရတနသုတ် ကိဉ္စာပိ သော ကမ္မ ကရောတိ ပါပကံ-စသော ဂါထာအဖွင့် (နှာ ၂၆၅) ကြည့်။) အရိယာ ဖြစ်ကြောင်း တရားကိုသာ လွန်စွာ မရအရ ကြိုးစားနေကြသော ထိုအရှင်များ၌ စိတ်ဓာတ်သန့်ရှင်းလျက် ရှိရာ ဘယ်မှာ အယောင်ဆောင် လှည့်စားမှု စဉ်းလဲမှုဟု ရှိတော့အံ့နည်း။ အရိယာဖြစ်သော အခါကား ထိုစဉ်းလဲမှုမျိုးမှာ ဘယ်အခါမှ ပေါ်မလာအောင် ကင်းရှင်းလျက် အလွန်ရိုးသား ဖြောင့်စင်းသူ ဖြစ်တော့သည်။ အယောင်ဆောင်သူများကို မလိမ္မာသူတို့က အထင်ကြီးကြမည် ဖြစ်သော်လည်း တတ်သိနားလည်သူ လူပညာရှိတို့က အမှန်ဝေဖန်၍ သိမြင်တတ်ကြသည်။ တကယ် သီလ, သမာဓိ, ပညာ ထင်ရှားရှိသော အရိယာတို့ကိုကား ပညာရှိလေလေ အကြောင်းသိလေလေ ဖြစ်ကာ လွန်စွာမြတ်နိုး ကြပေသည်။

၃-ဉာယပ္ပဋိပန္န ဂုဏ်တော်

ဉာယပ္ပဋိပန္န အဖွင့်။ ။ဉာယပ္ပဋိပန္န=နိဗ္ဗာန်အလို့ငှါ ကျင့်တော်မူသည်။ နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်ထားအပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နိဗ္ဗာန်ရရေး လေးလေးစားစား မနေမနား ကျင့်တော်မူသည်။ အရှင်မြတ်တို့ကား နိဗ္ဗာန်ရရေးမှလွဲ၍ တခြားဘာကိုမျှ မလိုလား မတောင့်တ။ နိဗ္ဗာန်အတွက် မိမိချမ်းသာရေးမှန်သမျှ အကုန်စွန့်လွှတ် နိုင်ကြ၏။ ဆင်းရဲမှန်သမျှ ခံနိုင်ရည်ရှိကြ၏။ လောကကောင်းစား ချမ်းသာရေးအတွက် ဘာတစ်ခုမျှ လိုလားတော်မမူကြ။ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်ခြည်ပြတ်လျက် လောက ကောင်းစားရေးကိုသာ လိုလားလျက်ရှိသူများမှာ လာဘ်လာဘ အကျော်အစောတို့ကို ခံယူလိုတတ်ကြ၏။ ထို လိုလားမှုကြောင့်ပင် မအပ်မရာ ရှာဖွေကြ အနည်းနည်းဖြင့် ရအောင်ပြုတတ်ကြရာ ကိုယ်ကျင့်သီလများ ပျက်ပြားရတော့သည်။ သမာဓိပညာ များကို အရေးထားရမှန်းပင် မသိတော့ပေ၊ သိက္ခာသုံးပါးကို မလိုလား စိတ်အားတွေလျော့ ပေါ့ဆဆနေသူ၌ အပြစ်တွေဖြင့် ညစ်ပေနေတတ်သော်လည်း နိဗ္ဗာန်ရရေးအတွက် သိက္ခာသုံးရပ် ကြားမလပ်အောင် မပြတ်မစဲ စွဲမြဲစွာ ကြိုးစားလျက်ရှိသော အရှင်မြတ်များကား အပြစ်မရှိ အစွန်းအညစ်မထင် အလွန်ပင် စင်ကြယ်သန့်ရှင်းလျက် ရှိတော့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အပြစ်ကင်း၍ အလွန်သန့်ရှင်းသော အကျင့်ဖြင့်သာ ရနိုင် ရောက်နိုင်သော နိဗ္ဗာန်ကို မိမိတို့ လိုလားတော်မူသည့်အတိုင်း မျက်မှောက်ပြုကာ အရိယာဟူ ဖြူစင်သူအဖြစ်သို့ ရောက်ကြရသော ထိုအရှင်များမှာ နတ်, လူတို့ ချီးမွမ်းဖွယ် ပူဇော်မြတ်နိုးဖွယ် ရတနာတစ်ဆူ ဖြစ်တော်မူကြရပေသည်။

၄-သာမီစိပ္ပဋိပန္န ဂုဏ်တော်

သာမီစိပ္ပဋိပန္န အဖွင့်။ ။သာမီစိပ္ပဋိပန္န=ရိုသေမှုနှင့် လျော်အောင် ကျင့်တော်မူသည်။ လူတို့ကား မိမိတို့ပင် မဝတ်ရက် မစားရက် မသုံးရက်ပဲ အဝတ်အထည် အစားအစာ နေရာထိုင်ခင်းများကို သံဃာတော်များအား မြတ်မြတ်နိုးနိုး ရက်ရက်ရောရော လှူဒါန်းကြ၏။ သံဃာတော်များကလည်း ရိုသေသမှု ပြုအပ်သော လှူဒါန်းမှုများနှင့် ထိုက်တန်လျော်ကန်အောင် ကျင့်တော်မူကြပေသည်။ မိမိက ဂုဏ်တက်မှ သူတို့အလှူ အကျိုးကြီးမြတ်မည်ဖြစ်ရာ ထိုသို့ အကျိုးကြီးမြတ်အောင် မိမိဂုဏ်အရည်အသွေး မြှင့်တင်ပေးခြင်းကိုပင် သာမီစိပ္ပဋိပန္နဟု ဆို၏။ မေတ္တာ ဘာဝနာပွါးခြင်းကို “အမောဃံ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္စတိ=ပြည်သူတို့ဆွမ်းကို အချည်းနှီးမဖြစ်အောင် သုံးဆောင်သည် မည်၏”ဟု ဟောတော်မူ၏။ ထို့အတူ ဈာနဘာဝနာ, သတိပဋ္ဌာန်ဘာဝနာစသော ဘာဝနာများကို ပွါးများသော အရှင်များသည် ပြည်သူတို့ ဆွမ်းကို အချည်းနှီးမဖြစ် အကျိုးရှိအောင် သုံးဆောင်သည် မည်ကြောင်းကိုလည်း ဧကင်္ဂုတ္တရ (၄၁)၌ ဟောတော်မူခဲ့၏။ ဤအချက်ဖြင့် ဘာဝနာမှုများမှာ ပြည်သူတို့၏ဆွမ်း အကျိုးကြီးဖို့ ပုဂ္ဂိုလ်၏ အရည်အသွေးမြှင့်၍ ဂုဏ်တင်ပေးသည်ဟု သိရ၏။ ဘာဝနာမှုမပါပဲ သီလမျှဖြင့် ဆွမ်းအကျိုး အလွန်ကြီးအောင် မရတတ်သေးဟု ဆိုလို၏။ သီလမျှပင် မရှိလျှင်မူ ပြည်သူတို့၏ဆွမ်းကို ဖြုန်းနေသူသာ ဟုလည်း သိနိုင်၏။ ဤအရှင်များကား အာရဒ္ဓဝိပဿက (=ကမ္မဋ္ဌာန်း ကြိုးစားနေသူ)ခေါ် ယောဂီဘဝကပင် ပြည်သူတို့၏ဆွမ်းကို အကျိုးကြီးမြင့်အောင် ပြု၍ သုံးဆောင်သူများဖြစ်ကြရာ အရိယာ ဖြစ်လာသောအခါကား အကျိုးအကြီးဆုံးဖြစ်အောင် ပြုသူများ ဖြစ်လာကြပေတော့သည်။

ဆွမ်းရိုသေမှု။ ။ထို့ပြင် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင် အဖွင့်ဆိုင်ရာ ထိုထိုအဋ္ဌကထာတို့၌ လာရှိသော ပိဏ္ဍပါတာပစာယန (=ဆွမ်းကို ရိုသေမှု) ဟူသည် ပြည်သူတို့၏ ဆွမ်းအကျိုးများများ ရဖို့ရာ မိမိကိုယ်ကို ဂုဏ်အားဖြင့် အမြင့်ဆုံးရောက်အောင် ကြိုးစားမြှင့်တင်ပေးခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ပြည်သူတို့က မိမိတို့ ကိုယ်ကျိုး မိမိတို့ချမ်းသာကို မငဲ့ အရေးမထားပဲ လေးစားကြည်ညိုစွာ စွန့်စွန့်စားစား ပြုရက် လှူရက်နိုင်သည်ကို တွေ့ရကြုံရသောအခါ ဤဆွမ်းကို ကိလေသာမကင်းသေးပဲ ငါ မစားထိုက်၊ ကိလေသာကင်းအောင် ကြိုးစားမည် စသည်ဖြင့် ဆွမ်း အကျိုးကြီးအောင် ဇွဲသန်သန်နှင့် အထူးကြိုးစားတော် မူကြပေသည်။ ဤသို့ ကြိုးစားသော အယျမိတ္တမထေရ်ဝတ္ထု အချုပ်ကို ရတနသုတ် “ယေ ပုဂ္ဂလာ”စသော ဂါထာအဖွင့် (နှာ-၂၅၁)၌ ဆိုခဲ့ပြီ။

ဤသို့ ဆွမ်းကို ရိုသေခြင်း အခြားမိမိအပေါ်ပြုနိုင်ခဲသော အမှုပြုခြင်းကို လေးစားခြင်းဖြင့် ရှုပ်ရှုပ်ချွံချွံ ကြိုးစားတော်မူကြသော အရှင်များမှာ ရှေးအခါက မနည်းလှပေ။ ဤသို့ ပြည်သူကို ရိုသေသမှုပြုသော လှူဒါန်းမှု, ဝေယျာဝစ္စ စသည်တို့နှင့် ထိုက်လျော်အောင် မိမိဂုဏ်ကို အကောင်းဆုံး မြှင့်တင်ကြသော ထိုအရှင် သံဃာတော်များ၏ လူနတ်တို့ မြတ်နိုးပူဇော်ခြင်းကို ခံရခြင်းမှာ ကျောက်ကောင်းအမျက် တွင်းထွက်မျိုးမှန်သဖြင့် အဖိုးတန်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။

၅-အာဟုနေယျဂုဏ်တော်

အာဟုနေယျ အဖွင့်။ ။အာဟုနေယျ=အဝေးမှ ဆောင်ယူ လှူအပ်သော အလှူကို ခံတော်မူထိုက်သည်။ သီလမရှိ သမာဓိဗလာ, ပညာဆိတ်သုဉ်းလျက်ရှိသောသူသည် အလှူ၏အကျိုးကြီးအောင် မဆောင်နိုင်ရာ ဘယ်မှာအလှူကို ခံထိုက်အံ့နည်း။ လှူသောပုဂ္ဂိုလ်ကလည်း သိနားလည်သူဖြစ်လျှင် လှူလိုမည် မဟုတ်ပေ။ အရှင်မြတ်များမှာ ဆိုခဲ့ပြီး ဂုဏ်များအရ အလှူအကျိုးကြီးအောင် ရွက်ဆောင်တတ်ရာ တစ်ရပ်တစ်ကျေး အဝေးအရပ်မှ တပင်တပန်း ယူဆောင်လာသော အလှူဝတ္ထုများကိုပင် ခံတော်မူထိုက်ကြ၏။ စန္ဒကူး, ဇလပ်, ကြာညို, မြတ်လေး ဤပန်းမွှေးတို့၏ ရနံ့ထက် သီလရနံ့က သာလွန်ထူးမြတ်သည်ဟု၎င်း,ဇလပ်ပန်းနှင့် စန္ဒကူးအနံ့မှာ မပြောပလောက် အနည်းငယ်မျှသော ရနံ့သာ၊ သီလရှိသော သူတို့၏ ဂုဏ်ရနံ့မှာမူ နတ်ပြည် ဗြဟ္မာပြည်များ၌ပင် ပျံ့လှိုင်မွှေးကြိုင်လျက် ရှိပေသည်ဟု (ဓမ္မပဒ၊၂၁)၌ ဟောတော်မူချက်အရ ထိုအရှင်မြတ်တို့၏ သီလဂုဏ်ရနံ့ကြောင့် လူ့ ပြည် အဝေးရပ်မှသာမက နတ်ပြည်များကပင် အထူးတလည် လာရောက်လှူ ဒါန်းကြရ၏။ ရှေးက သိကြားမင်းကြီး လူအို လူမွဲယောင် ဆောင်ကာ မိဖုရားသုဇာနှင့်အတူ လာရောက်၍ အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်မြတ်အား ဆွမ်းလှူဒါန်းခဲ့ဘူးလေပြီ။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၈-၉။)

ဖူးမျှော်ထိုက်ပုံ။ ။ထိုအရှင်မြတ်များကား လှူဖို့ရာသာမက ဖူးမျှော်ရုံမျှပင် အဝေးအရပ်က အထူးတလည် လာရောက်ဖူးမျှော်ထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များပေတည်း။ တစ်ခါက ဘုရားမြတ်သည် လပြည့် ဥပုသ်နေ့အခါ ရဟန်းသံဃာများ ခြံရံ၍ လွင်ပြင်မှာ ထိုင်တော်မူလျက်ရှိ၏။ ထိုအခါ တိတ်တိတ် ဆိတ်ဆိတ် ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် ဖြစ်နေသော ရဟန်းသံဃာကို ကြည့်၍ အားရတော်မူသဖြင့် မိမိတပည့်သံဃာအား ဂုဏ်တင်သောအားဖြင့် ဤပရိသတ်မှာ အဖျင်းမပါသော ပရိသတ်ဖြစ်ကြောင်း စင်ကြယ်၍ သီလစသော အနှစ်၌တည်သောကြောင့် အဖျင်းအညံ့မရှိ အကောင်းအတိ ဖြစ်သော ပရိသတ်သာ ဖြစ်ကြောင်း, နည်းနည်းလှူလျှင် များများရ၍ များများလှူလျှင် အလွန်များစွာ အကျိုးရစေတတ်သော ပရိသတ်ဖြစ်ကြောင်း, လောကအဖို့ ဖူးတွေ့ရခဲသော ပရိသတ်ဖြစ်ကြောင်း, ယူဇနာ ထောင်သောင်း အရပ်က ရိက္ခာထုပ်ထမ်းကာ ဖူးမျှော်လာထိုက်သော ပရိသတ်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူ၏။ ထိုမျှ မိမိဂုဏ်တင်ရခြင်း အကြောင်းကို ပြတော်မူလို၍ ဤရဟန်းသံဃာထဲ၌ ရဟန္တ, အနာဂါမ်, သကဒါဂါမ်, သောတာပန်နှင့် ဗောဓိပက္ခိယ ဘာဝနာ, ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာ, အာနာပါနဿတိ ဘာဝနာများ အားထုတ် ကြိုးစားလျက်ရှိသော ရဟန်းတော်တွေ အသီးသီး’ ရှိနေ ကြောင်း ဆက်လက်မိန့်ကြားတော် မူလေသည်။ ( ဥပရိပဏ္ဏာသ အာနာပါနဿတိသုတ်-မ၊၃၊၁၂၃)

၆-ပါဟုနေယျ ဂုဏ်တော်

ပါဟုနေယျအဖွင့်။ ...ဧည့်သည်တို့အတွက် စီမံထားသော ပစ္စည်းဝတ္ထုကို ခံတော်မူထိုက်သည်။ ထိုထိုအရပ်မှ ဆိုက်ရောက်လာကြသော မိမိ ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေများကို ကျွေးမွေးဧည့်ခံဖို့ရာဆိုလျှင် ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ ကောင်းမွန်စွာ စီမံမြဲဖြစ်၏။ ထိုသို့ အကောင်းဆုံး ပြုပြင်စီမံထားအပ်သော စားကောင်း သောက်ဖွယ်များကိုပင် ဤအရှင်များ ခံတော်မူထိုက်ကြ၏။ အဘယ့်ကြောင့်နည်း-? ဧည့်သည်တို့အား ပြုစုရသည်မှာ ဤဘဝအကျိုး သာမန်မျှ ပြန်လည်ရရှိတတ်၏။ နောင်ဘဝအကျိုး ကြီးကြီးမားမား ခံရမည်မဟုတ်။ အလှူ၏ အကျိုးကြီးမြတ်မှုကို ပြုတတ်သောဂုဏ်ရှိသူ ထိုအရှင်များအား လှူရသော ဒါနမှာကား ပြောမပြနိုင်အောင် မြားမြောင် ဖွံ့ဖြိုးသော အကျိုးကို ခံစားရမည်မှာ သေချာလှ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် "ထိုကဲ့သို့သော ဧည့်ဒါနမျိုးကို ဧည့်သည်များအတွက် အသာဆိုင်းထားပြီးလျှင် အရှင်များကိုသာ လှူသင့်၏" ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၁၊၂၁၃) ၌ မိန့်ဆို၏။

အကြောင်းတစ်မျိုး။ ...ဧည့်သည်များထက် ပိုပြီး အလှူခံ ထိုက်ခြင်း၌ အကျိုးကြီးခြင်းသာမက တွေ့ခဲ ကြုံခဲခြင်းလည်း အကြောင်းတစ်ရပ်ပင်။ သဗ္ဗဿာဘျာဂတော ဂုရု=မိမိထံ ရောက်လာသော ဧည့်သည်များမှာ အားလုံး အလေးပြု ဂရုစိုက်ရမည့်သူများပင်။ သံဃာတော်များကား ဒကာ ဒကာမများကိုမှီ၍ အသက်မွေးကြရသည် ဖြစ်ရာ ဒကာ ဒကာမထံ ကပ်ရောက်ရသူများဖြစ်၍ "အာဂစ္ဆတီတိ အာဂန္တုကော=လာတတ်သောကြောင့် ဧည့်သည်မည်၏" ဟူသော အနက်အရ ဧည့်သည်တော်ကြီးများပင်။ လောကဧည့်သည်များမှာ တွေ့ရ ကြုံရဖန် များ၍ ထူးခြားလှသည် မဟုတ်၊ တွေ့ခဲ ကြုံခဲလှသည်လည်း မဟုတ်။ သံဃာတော်များကား ဘုရားပွင့်မှ ပေါ်လာမြဲဖြစ်ရာ ဘုရားနှင့်ကြုံရဖို့ ခဲယဉ်းသကဲ့သို့ တွေ့ဆုံဖို့ ခဲယဉ်းလှသော ကမ္ဘာ့ဧည့်သည်တော်ကြီးများ ဖြစ်ကြ၏။ ဂုဏ်များနှင့်ပြောလျှင်လည်း လောကဧည့်သည်များထက် နှစ်သက်ကြည်ညိုဖွယ် တရားများရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များသာတည်း။ ထို့ကြောင့် "သံဃဒိသော ပါဟုနကော နာမ နတ္တိ=သံဃာနှင့်တူသော ဧည့်သည် မည်သည် မရှိ" ဟု (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၁၃) ၌ မိန့်သည်။ ထိုသို့ တွေ့ခဲ ဆုံခဲခြင်း နှစ်သက်ကြည်ညိုဖွယ် ဂုဏ်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် လောက၌ အကောင်းဆုံး ပြုထိုက်သည်ဆိုသော ထိပ်တန်းဧည့်သည်တော်များကိုပင် ဧည့်မခံသေးပဲ အသာဆိုင်းထားလျက် ဘုရားတပည့် ဤအရိယာ သံဃာတော်များကိုသာလျှင် လှူထိုက်လှတော့သည်။

၇-ဒက္ခိဏေယျဂုဏ်တော်

ဒက္ခိဏေယျ=အလှူမှန်ကို ခံတော်မူထိုက်သည်။ သူ့ကိုလှူလျှင် သူ့ထံမှ တစ်စုံတစ်ရာ ရလိမ့်မည်ဟုမြှော်ကိုးလျှင် ဒက္ခိဏာ (=အလှူမှန် အလှူကောင်း) မဆို၊ တမလွန်ဘဝ ချမ်းသာရေးကို မျှော်မှန်းလှူဒါန်းသော အလှူကိုသာ ဒက္ခိဏာဆိုရသည်။ သီလစသော ဂုဏ်မရှိသူကား မြှော်မှန်းသည့်အကျိုးကို မပေးနိုင်သောကြောင့် ထိုအလှူကို မခံထိုက်။ အရိယာများသာ သူတို့လိုသလောက် အကျိုးပြီးမြောက်စေတတ်သောကြောင့် ဒက္ခိဏေယျ (=အလှူမှန် အလှူကောင်းကို ခံတော်မူထိုက်သည်) ဟု ဆိုရတော့သည်။ (ရတနသုတ် ယေ ပုဂ္ဂလာ ဂါထာလာ ဒက္ခိဏေယျအဖွင့် (နှာ-၂၅၃-၄) ကို လည်းရှု။)

၈-အဉ္စလိကရုဏိယ ဂုဏ်တော်

အဉ္စလိကရဏီယ အဖွင့်။ ...လက်အုပ်ချီမှုကို ပြုထိုက်သည်။ သီလ, သမာဓိ, ပညာ သိက္ခာဂုဏ်ရည် စုံညီတော်မူသောကြောင့်ပင် ဤအရိယာ အရှင်မြတ်များကား လောကသားအားလုံး ညွှတ်ရုံးကြည်ညို ရိုသေမှု လက်အုပ်ချီမှုကို ခံတော်မူထိုက်ကြသည်။ သီလပျက်စီးနေသူ ရဟန်းများမှာ လူတို့၏ရှိခိုးခြင်း စသည်ကြောင့် အလွန်ဝန်လေးဖွယ်ကြီးဖြစ်နေရာ ဘယ်မှာ ရှိခိုးခံထိုက်အံ့နည်း။ မှန်၏၊ ခြေသလုံးနှစ်ဖက်တွင် ခိုင်ခံ့မာကြောသော သားရေကြိုးဖြင့် ရစ်ပတ်၍ ပွတ်ဆွဲခံရသဖြင့် အရိုး, ရိုးတွင်းခြင်ဆီခိုက်အောင် အသားပြတ်ကြေရသူ၏ဒုက္ခထက် လူတို့ရှိခိုးခံရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရသော သီလမရှိသူ၏ ဆင်းရဲက လွန်ကဲလှ၏။ လှံမကြီးဖြင့် ရင်ဝအထိုးခံရသူ ၏ဆင်းရဲထက် သီလမရှိပဲ လူတို့လက်အုပ်ချီမှု ခံရသော ရဟန်း၏ ဒုက္ခက သာ၍ပြင်းထန်လှ၏။ ရဲရဲပြောင်ပြောင် မီးလျှံစွဲသော သံပြားကြီးကို ကိုယ်ဝယ် လွှမ်းခြုံရသူ၏ ဒုက္ခထက် ဒကာတို့ သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော သီလမရှိသော ရဟန်း၏ ဒုက္ခက ကြီးလေးလှဘိ၏။ မီးလျှံရဲရဲ သံတွေ့ခဲကြီးကို မျိုရသူ၏ ဒုက္ခထက် ဒကာ ဒကာမဆွမ်းကို စားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရမည့် သီလမရှိသော ရဟန်း၏ဒုက္ခက သာလွန် ဆိုးဝါးလှ၏။ မီးလျှံပြောင်ညီး သံအိုးကြီးထဲ၌ နေရသူ၏ ဒုက္ခထက် ကျောင်း၌ နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရသော သီလမရှိသော ရဟန်း၏ဒုက္ခက ကြီးလေးဆင်းရဲလှဘိ၏။

ဤအချက်များကို အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ် (အံ၊၂၊၄၉၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၅၂) ၌ ဟောတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် လက်အုပ်ချီမှုဖြင့် ပြုအပ်သော ရိုသေမှုမှာ အလွန်ကြီးမြင့်သော အမှုကြီးဖြစ်ရာ သီလမရှိသူ၌ အလွန်ဝန်လေးဖွယ် ဖြစ်လျက် သီလရှိသူ အရိယာများမူ ထိုအမှုနှင့် ထိုက်တန် အလျော်ကန်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ရတော့သည်။

၉-အနုတ္တရံပုညက္ခေတ္တဂုဏ်တော်

အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿအဖွင့်။ ...တစ်လောကလုံး၏ ကုသိုလ် မျိုးစေတို့ စိုက်ပျိုးရာ အကောင်းဆုံး လယ်ယာဖြစ်တော်မူသည်။ ကောသလမင်းကြီးက ဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး၌ လှူအပ်သောအလှူ အကျိုး ကြီးပါသလဲဟု လျှောက်ထားရာ “သီလရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အား လှူသောအလှူ အကျိုးကြီး၍ သီလမရှိသောသူအား လှူသောအလှူမှာ ထိုကဲ့သို့ အကျိုးမကြီး”ဟု ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူခဲ့၏။(သဂါထာဝဂ္ဂ ဣဿတ္တသုတ် သံ၊၁၊၉၉)။ မှန်၏ မြေမကောင်းသော လယ်၌ ဘယ်မျှကောင်းမွှန် လတ်ဆတ်သော မျိုးစေ့ကို စိုက်စေကာမူ အသီးအနှံကောင်းစွာ ရလိမ့်မည်မဟုတ်ပေ။ သီလမရှိသူကား မကောင်းသော လယ်ယာနှင့်တူ၏။ ထို ပုဂ္ဂိုလ်၌ ပြုအပ်သော ကုသိုလ်မျိုးစေ့မှာ ဘယ်မှာ အကျိုးများစွာ ရအံ့နည်း။

မြေကလည်းကောင်း ရေကိုလည်းရသော လယ်ယာကောင်းမှာ စိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့သာ လိုသလောက် အသီးအနှံကို ရစေတတ်၏။ ဆိုခဲ့ပြီး ဂုဏ်များအရ အရိယာသံဃာများ၌ ပြုပြုသမျှ ကုသိုလ်မျိုးစေ့များမှာ အလွန်ဖွံ့ဖြိုးသော အကျိုးကို ပေးတတ်ရာ သံဃာတော်များကို "အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တ=ကောင်းမှု မျိုးစေ့ စိုက်ရာ အကောင်းဆုံး လယ်ယာ"ဟု ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြပေသည်။

(၉၅) သံဃံ ဟိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အနုဿရတံ
ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ,
သော ပဟီယိဿတိ။

(၉၅) ဟိ၊ အောက်မေ့ရခြင်း အကြောင်းမှာ။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ အနုဿရတံ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်သော။ ဝေါ၊ သင်တို့အား။ ယံ ဘယံ ဝါ၊ အကြင်ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ အကြင် ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ယော လောမဟံသော ဝါ၊ အကြင် ကြက်သီးထခြင်း လည်းကောင်း။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ သော၊ ထိုကြောက်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ကြက်သီထခြင်းကို။ ပဟီယိဿတိ၊ ပယ်ဖျောက်ပေလတ္တံ့။

(၉၆) "တံ ကိဿ ဟေတု?
တထာဂတော ဟိ, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ
ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော ဝီတမောဟော
အဘီရု အစ္ဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီ"တိ။

(၉၆) တံ၊ ထိုသို့ အကြောက်အလန့် စသည် ပျောက်ကင်းရခြင်းသည်။ ကိဿဟေတု၊ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဟိ ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။ အရဟံ၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ တရားစုံကို အကုန်လုံးဝ ညွန်ပြသူမရှိ အမှန်အတိုင်းသိတော်မူသော။ တထာဂတော၊ ငါဘုရားသည်။ ဝီတရာဂေါ၊ ကင်းပြီးသော ရာဂရှိတော်မူ၏။ ဝီတဒေါသော၊ ကင်းပြီးသော ဒေါသ ရှိတော်မူ၏။ ဝီတမောဟော၊ ကင်းပြီးသော မောဟ ရှိတော်မူ၏။ အဘီရု၊ ကြောက်လန့်ခြင်းရှိတော်မမူ။ အဆမ္ဘီ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်း ရှိတော်မမူ။ အနုတြာသီ၊ ထိတ်လန့်လေ့မရှိ။ အပလာယီ၊ ပြေးလေ့ရှိတော်မမူ။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်ပင်တည်း။

(၉၇) ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ။ ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော
အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

(၉၇) ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဣဒံ၊ ဤ "သစေ တုမှာကံ ဘိက္ခဝေ" အစရှိသော စုဏ္ဏိယစကားပြေ ဒေသနာတော်မြတ်ကို။ အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူခဲ့ပေပြီ။ သုဂတော၊ ကောင်းသော စကားကို မိန့်ဆိုတတ်သား မြတ်ဘုရားသည်။ ဣဒံ၊ ဤ စုဏ္ဏိယစကားပြေ ဒေသနာတော်မြတ်ကို။ ဝတွာန၊ မိန့်တော်မူပြီးသော်။ အထ၊ ထို့နောက်။ သတ္ထာ၊ နတ်လူတို့ဆရာ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ အပရံ၊ တစ်ပါးသော။ ဧတံ၊ ဤ ဂါထာဗန္ဓ ဓမ္မဒေသနာကို။ အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူ၏။

(၉၈) "အရညေ ရုက္ခမူလေ ဝါ, သုညာဂါရေဝ ဘိက္ခဝေါ၊
အနုဿရေထ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဘယံ တုမှာက နော သိယာ။

(၉၈) ဘိက္ခဝေါ၊ ရဟန်းတို့။ အရညေ ဝါ၊ တော၌သော် လည်းကောင်း။ ရုက္ခမူလေ ဝါ၊ သစ်ပင်ရင်း၌သော် လည်းကောင်း။ သုညာဂါရေ ဝါ၊ ဆိတ်ငြိမ်ဘိတောင်း တဲအိမ်ကျောင်း၌သော် လည်းကောင်း။ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ငါဘုရားကို။ အနုဿရေထ၊ အဖန် တလဲလဲ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။ ဧဝံ၊ ဤသို့ အောက်မေ့သည်ရှိသော်။ တုမှာကံ၊ သင်တို့အား။ ဘယံ၊ ကြောက်ခြင်းသည်။ နော သိယာ၊ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရာ မရှိပေ။

(၉၉) ‘နော စေ ဗုဒ္ဓံ သရေယျာထ, လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ၊
အထ ဓမ္မံ သရေယျာထ, နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ။

(၉၉) လောကဇေဋ္ဌံ၊ လောကထွတ်ဖူး အကြီးအမှူး ဖြစ်တော်မူသော။ နရာသဘံ၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် ဖြစ်တော်မူပေသော။ ဗုဒ္ဓံ၊ ငါဘုရားကို။ နော စေ သရေယျာထ၊ အကယ်၍ မအောက်မေ့မိကုန်သည် ဖြစ်အံ။ အထ၊ ထိုသို့ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ရှိသော်။ နိယျာနိကံ၊ သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်တတ်သော။ သုဒေသိတံ၊ ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်သော။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်မြတ်ကို။ သရေယျာထ၊ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

(၁၀၀) ‘နော စေ ဓမ္မံ သရေယျာထ, နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ၊
အထ သံဃံ သရေယျာထ, ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ။

(၁၀၀) နိယျာနိကံ၊ သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်တတ်သော။ သုဒေသိတံ၊ ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်သော။ ဓမ္မံ၊ တရားတော်မြတ်ကို။ နော စေ သရေယျာထ၊ အကယ်၍ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ဖြစ်အံ့။ အထ၊ ထိုသို့ မအောက်မေ့မိကုန်သည်ရှိသော်။ အနုတ္တရံ၊ အတုမရှိသော။ ပုညခေတ္တံ၊ ကောင်းမှုမျိုးတို့ စိုက်ပျိုးခင်းသာ လယ်ယာကောင်းဖြစ်သော။ သံဃံ၊ သံဃာတော်ကို။ သရေယျာထ၊ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။

(၁၀၁) ‘ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ, ဓမ္မံ သံဃဉ္စ ဘိက္ခဝေါ၊
ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ, လောမဟံသော န ဟေဿတီ"တိ။

(၁၀၁) ဘိက္ခဝေါ၊ ရဟန်းတို့၊ ဧဝံ၊ ဤ ငါဘုရား ညွှန်ကြားတော်မူသည့် အတိုင်း၊ ဗုဒ္ဓဉ္စ၊ ငါဘုရားကို လည်းကောင်း၊ ဓမ္မဉ္စ၊ တရားတော်မြတ်ကို လည်းကောင်း။ သံဃဉ္စ၊ သံဃာတော်မြတ်ကို လည်းကောင်း။ သရန္တာနံ၊ အမှတ်တရ အောက်မေ့ကြကုန်သော သင်တို့အား။ ဘယံ ဝါ၊ ကြောက်လန့်ခြင်းသည် လည်း ကောင်း။ ဆမ္ဘိတတ္ထံ ဝါ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည် လည်းကောင်း။ လောမဟံသော ဝါ၊ ကြက်သီးထခြင်းသည် လည်းကောင်း။ န ဟေဿတိ၊ ဖြစ်လိမ့်မည် မဟုတ်တော့ပေ။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ
ဓဇဂ္ဂသုတ် နိဿယသစ်
ပြီးပြီ

အာဋာနာဋိယသုတ် နိဿယသစ်

(၁၀၂) အပ္ပသန္နေဟိ နာထဿ၊ သာသနေ သာဓုသမ္မတေ။
အမနုဿေဟိ စဏ္ဍေဟိ၊ သဒါ ကိဗ္ဗိသ ကာရိဘိ။

(၁၀၃) ပရိသာနံ စတဿန္နံ၊ အဟိံ သာယ စ ဂုတ္တိယာ။
ယံ ဒေသေသိ မဟာဝီရော၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

(၁၀၂-၁၀၃) ဟေ၊ အို ... သူတော်ကောင်းတို့။ နာထဿ၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ သာဓုသမ္မတေ၊ အကောင်းအမြတ်ဟု သမုတ်အပ်သော။ သာသနေ၊ ဘုရားရှင် သာသနာတော်၌။ အပ္ပသန္နေဟိ၊ မကြည်ညိုကြကုန်သော။ စဏ္ဍေဟိ၊ ကြမ်းတမ်းကုန်သော။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ကိဗ္ဗိသကာရိဘိ၊ မကောင်းမှုကို ပြုလေ့ရှိကုန်သော။ အမနုဿေဟိ၊ ဘီလူးတို့သည်။ စတဿန္နံ၊ လေးပါး ကုန်သော။ ပရိသာနံ၊ ပရိသတ်တို့ကို။ အဟိံသာယ စ၊ မညှဉ်းဆဲခြင်းငှာ လည်းကောင်း။ ဂုတ္တိယာ စ၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းငှာ လည်းကောင်း။ မဟာဝီရော၊ ဝီရိယကြီးမား မြတ်စွာဘုရားသည်။ ယံ ပရိတ္တံ၊ အကြင် အာဋာနာဋိယသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ ဒေသေသိ၊ ဟောတော်မူပြီ။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို အာဋာနာဋိယသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ (မယံ၊ ငါတို့သည်။) ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

အမွှမ်းစကားပြေ - လွယ်၏။

နိဒါန်း။ ...သာသနာ မကြည်ညိုကြသော ဘီလူးတို့က ပရိသတ် လေးပါးကို မညှဉ်းဆဲရေး စောင့်ရှောက်ရေးအတွက် အာဋာနာဋိယသုတ်ကို ဘုရားဟောတော်မူသည် ဆိုသောစကားမှာ အာဋာနာဋိယသုတ် နိဒါန်းအရ ဆိုသောစကားတည်း။ အာဋာနာဋိယသုတ်ကား ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီး ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားချက် ဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင်က လက်ခံတော်မူကာ ရဟန်းများအား ပြန်လည်ဟောကြား၍ "ယံ ဒေသေသိ မဟာဝီရော"ဟုဆိုသည်။ အခါတစ်ပါး စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီး လေးယောက်တို့သည် နက်စစ်သည်များနှင့်အတူ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ဘုရားရှင်ထံ သန်းခေါင်ယာမ် အချိန်မှာ ရောက်လာကြ၏။ ဝေဿဝဏ် နတ်မင်းကြီးသည် ဘုရားရှင်အား ဤသို့လျှောက်ထား၏။ "မြတ်စွာဘုရား... လောက၌ ဘုရားအား ကြည်ညိုသော နတ်ဘီလူး, မကြည်ညိုသော နတ်ဘီလူး အမျိုးမျိုးရှိပါသည်။ မကြည်ညိုသော နတ်ဘီလူးများက များပါသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရားရှင်က ပါဏာတိပါတစသော မကောင်းမှုမှ ရှောင်ရန် ဟောတော်မူ၏။ သူတို့ကား ထိုမကောင်းမှုများကို မရှောင်ကြ။ မကောင်းမှုမှ ရှောင်ရန်စကားကို သူတို့မကြိုက် မလိုလား သောကြောင့်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ တောအုံခြုံကြား အစွန်အဖျား ကျသော ကျောင်းများ၌ ရဟန်းများနေကြရာ ထိုအရပ်မှာ သာသနာ မကြည်ညိုကြသော နတ်ဘီလူးများ ရှိနေကြ၍ ထို ဘီလူးတို့ ကြည်ညိုကြရန် ပရိသတ်လေးပါးကို မညှဉ်းဆဲကြ စောင့်ရှောက်ကြရန် အာဋာနာဋိယ မည်သော အကွယ်ကာ အစောင့်အရှောက်ကို ခံတော်မူပါ" ဟု လျှောက်သော် မြတ်စွာဘုရားလည်း လက်ခံတော်မူ၏။ ထို့နောက် ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီးသည် "ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထု" စသည်ဖြင့် လျှောက် ထားခဲ့သည်။

အကုန် ဘုရားဟောမဟုတ်။ ...ထို အာဋာနာဋိယသုတ်သည် ဒီဃနိကာယ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ (၁၅၉)၌ လာရှိရာ နှစ်ဘာဏဝါရ [တစ်ဘာဏဝါရ(=တစ်ကြိမ်ရွတ်)မှာ ဂါထာ ၂၅၀-စာနှင့် ညီမျှ၏။] မျှရှိသော ပါဠိမှ "ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထု" စသော ခြောက်ဂါထာကို သာယူ၍ အခြားဘုရားဂုဏ်တော်ပြ ဂါထာ စသည်များ ထည့်သွင်းကာ ရှေးဆရာတို့ တစ်မျိုးစီစဉ်ထားခြင်းဖြစ်၏။

သဒ္ဒါအရှင်းချက်။ ...[သာဓုသမ္မတေ၌ "သမ္မတ=သမုအပ်သည်" ဟူသော အနက်ကိုယူ၍ အနက်ပေးခဲ့သည်။ သမုတ်အပ်သည် ဆိုသည်မှာ အသိအမှတ်ပြုအပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မတ, အဘိမတ-သဒ္ဒါများမှာ အလိုရှိအပ် မြတ်နိုးအပ်သော အနက်များကိုလည်း ဟောသေးရာ ဤသမ္မတသဒ္ဒါလည်း ထိုအနက်များ ဟောနိုင်သေး၏။ ထိုအနက်အရဆိုလျှင် "သာဓုသမ္မတေ' သူတော်ကောင်းတို့ လိုလားမြတ်နိုးအပ်သော"ဟု ပေး။

"အဟိံသာယ ဂုတ္တိယာ" တို့ကား ဘောဟောဖြစ်၍ "အပ္ပသန္နေဟိ" ဟု တတိယာ ကတ္တားသည်၎င်း, "ပရိသာနံ" ဟု ဆဋ္ဌီကံသည်၎င်း ဖြစ်ရသည်။]

(၁၀၄) ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထု၊ စက္ခုမန္တဿ သိရီမတော။
သိခိဿပိ စ နမတ္ထု၊ သဗ္ဗဘူတာနုကမ္မိနော။

(၁၀၄) စက္ခုမန္တဿ၊ စက္ခုငါးတန် ဉာဏ်အမြင်မျိုး ရှိတော်မူသော။ သိရီမတော၊ ဘုန်းကျက်သရေ ရှိတော်မူသော။ ဝိပဿိဿ စ၊ ဝိပဿီမည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။ သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပိနော၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့ကို အစဉ်သနား စောင့်ရှောက်တော်မူတတ်သော။ သိခိဿပိ စ၊ သိခီ မည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။

စက္ခုငါးပါး
၁။ ဗုဒ္ဓစက္ခု=အာသယာနုသယဉာဏ်, ဣန္ဒိယပရောပရိယတ္တဉာဏ်။
၂။ ဓမ္မစက္ခု=အောက်မဂ်သုံးပါး အောက်ဖိုလ်သုံးပါး။
၃။ သမန္တစက္ခု=သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်။
၄။ ဒိဗ္ဗစက္ခု =ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်။
၅။ ပညာစက္ခု=သစ္စာလေးပါး သိသောဉာဏ်။

"စက္ခု ဝိယာတိ စက္ခု" အရ အထူး သိမြင်တတ်သောကြောင့် ဉာဏ်များကိုပင် မျက်စိနှင့်တူသော အနက်အရ စက္ခုများဟု ဆိုရတော့သည်။

(၁၀၅) ဝေဿဘုဿ စ နမတ္ထု၊ နှာတကဿ တပဿိနော။
နမတ္ထုကကုသန္ဓဿ၊ မာရသေနာပမဒ္ဒိနော။

(၁၀၅) နှာတကဿ၊ မဂ်အရဟတ် ရေစင်မြတ်ဖြင့် ဆေးအပ်ပြီးသည့် ကိလေသာရှိတော်မူထသော။ တပဿိနော၊ ချီးမွမ်းထိုက်ဘိ အကျင့်မြတ် ရှိတော်မူထသော။ ဝေဿဘုဿ စ၊ ဝေဿဘူမည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရား အားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။ မာရသေနာ ပမဒ္ဒိနော၊ မာရ်စစ်သည်တစ်သင်းကို နှိမ်နင်းဖျက်ဆီးတော်မူ တတ်သော။ ကကုသန္ဓဿ စ၊ ကကုသန္ဓမည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။

(၁၀၆) ကောဏာဂမနဿ နမတ္ထု၊ ဗြဟ္မဏဿ ဝုသီမတော။
ကဿပဿ စ နမတ္ထု၊ ဝိပ္ပမုတ္တဿ သဗ္ဗဓိ။

(၁၀၆) ဗြဟ္မဏဿ၊ မြစ်တား ပယ်ရှားအပ်သည့် မကောင်းမှုရှင်း၍ ဝိသုဒ္ဓိ ဗြဟ္မဏ ဖြစ်တော်မူထသော။ ဝုသီမတော၊ ကျင့်သုံးခဲ့ပြီးသည့် အရိယာမဂ် အကျင့်လည်း ရှိတော်မူထသော။ ကောဏာဂမနဿ စ၊ ကောဏာဂမန မည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။ သဗ္ဗဓိ၊ ကိလေသာ ခပ်သိမ်းတို့မှ ဝိပ္ပမုတ္တဿ၊ အရှင်းကျွတ်၍ ကင်းလွတ်တော်မူပြီး ဖြစ်တော်မူသော။ ကဿပဿ စ၊ ကဿပမည်တွင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။

သဗ္ဗဓိ။ ...ဝိပ္ပမုတ္တောသိ သဗ္ဗတိ သဗ္ဗေဟိ ကိလေသေဟိ သဗ္ဗသ္မိံ စ သင်္ခါရဂတေ ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသံယုတ္တော အသိ ဘဝသိ။ ဧကနိပါတ် ဥဇ္ဈယတ္ထေရဂါထာဋ္ဌကထာ (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၉) ၌ "သဗ္ဗေဟိ ကိလေသေ" အရ "သဗ္ဗဓိ၊ ကိလေသာ ခပ်သိမ်းတို့မှ" ဟု ပေးခဲ့သည်။ "သဗ္ဗသ္မိံ စ သင်္ခါရဂတေ" အရမူ "သဗ္ဗဓိ၊ အလုံးစုံသော သင်္ခါရအပေါင်း၌"ဟုပေး။ သင်္ခါရတို့၌ ကိလေသာဖြင့် တွယ်တာနေသူမှာ ၎င်းသင်္ခါရတို့နှင့် မကင်းမလွတ်သူဟု ဆိုရ၍ ကိလေသာမရှိသူများကား သင်္ခါရတို့၌ တွယ်တာငြိကပ်ခြင်း မရှိတော့သဖြင့် သင်္ခါရတို့၌ လွတ်ကင်းနေသူဟု ဆိုရသည်။

"သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ သဗ္ဗေသု ခန္ဓာယကနာဒီသု ဝိပ္ပမုတ္တောဟုတွာ" ဟူသော သဂါထာဝဂ် ဒေဝတာသံယုတ် မာနကာမသုတ် အဖွင့်အဋ္ဌကထာ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆) အလိုသော် "သဗ္ဗဓိ၊ အလုံးစုံသော ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်တို့၌ ဟုပေး။

(၁၀၇) အဂီရသဿ နမတ္ထု၊ သကျပုတ္တဿ သိရီမတော။
ယော ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ။

၁၀၇။ ယော၊ အကြင် သာကီဝင်မင်းသား ဂေါတမ ရှင်တော်မြတ် ဘုရားသည်။ သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းစေဘိတောင်း ပယ်နုတ်ကြောင်း ဖြစ်သော။ ဣမံ ဓမ္မံ၊ ဤတရားမြတ် ဒေသနာတော်ကို။ ဒေသေသိ၊ ဟောတော်မူပြီ။ အင်္ဂီရသဿ၊ ကိုယ်အင်္ဂါမှ ဖြာဖြာရွှန်းလက် ထွက်သောရောင်ခြည် ရှိတော်မူသော။ သိရီမတော၊ ကျက်သရေရှင် ဖြစ်တော်မူသော။ တဿ သကျပုတ္တဿ၊ ထို သာကီဝင်မင်းသား ဂေါတမ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားအား။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု ဖြစ်ပါစေ။

ဘုရားခုနစ်ဆူသာ ရှိခိုးပုံ။ ...ဒီဃနိကာယ် မဟာဝဂ္ဂ မဟာပဒါနသုတ် (ဒီ၊၂၊၄၂)၌ နိဂုံးအဖြစ် သုဒ္ဓါဝါသခရီး စဉ်ကိုဟောရာ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဘုံများသို့ ဘုရားရှင်ကြွစဉ် ဝိပဿီ စသော ဘုရားခုနစ်ဆူတို့၏ တပည့်သာဝက ဗြဟ္မာများက ထိုဘုရားရှင် အသီးသီးတို့၏ အကြောင်းအရာများကို လျှောက်ထားခဲ့၏။ ထိုသုဒ္ဓါဝါသ ခရီးစဉ်ပြ ဒေသနာတွင် ပါဝင်သိမ်းသွင်းနိုင်ရန် ထိုဒေသနာနှင့် လျော်ညီစွာ ဘုရားခုနစ်ဆူတို့၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသများကိုသာ ဟော၏။ (အခြား အကြောင်းပြများလည်း ရှိသေး၏။ မဟာပဒါနသုတ် ဋီကာကြည့်။)

ထိုသို့ ဘုရားခုနစ်ဆူတို့၏ ရှေးအဖြစ်ကိုသာ ဟောသော မဟာပဒါန သုတ္တန်အရပင် နောင်အခါ ဘုရားခုနစ်ဆူ ရှိခိုးသော အလေ့ဖြစ်လာ၏။ ထို့ကြောင့် ဤအာဋာနာဋိယသုတ်၌ ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီး ဘုရားခုနစ်ဆူကို ရှိခိုးသည်။ ခန္ဓပရိတ်၌လည်း ဘုရားခုနစ်ဆူ ရှိခိုးခြင်းလာရှိရာ ထိုသုတ်မှာမူ မဟာပဒါနကို မှီးသည်မဟုတ်ပဲ ထိုအခါက ဘုရားလောင်း ရသေ့၏ အသိအရပင် ဖြစ်သည်။

(၁၀၈) ယေ စာပိ နိဗ္ဗုတာ လောကေ၊ ယထာဘူတံ ဝိပဿိသုံ။
တေ ဇနာ အပိသုဏာထ၊ မဟန္တာ ဝီတသာရဒါ။

(၁၀၈) လောကေ၊ လောက၌။ ယေ စာပိ ဇနာ၊ အကြင် ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း။ နိဗ္ဗုတာ၊ ကိလေသာဟူ အပူငြိမ်းတော် မူကြကုန်သည်ဖြစ်၍။ ယထာဘူတံ၊ အဟုတ်အမှန်အတိုင်း။ ဝိပဿိသုံ၊ ထူးသောဉာဏ်အရ သိတော်မူကြကုန်ပြီ။ တေ ဇနာ၊ ထိုရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ အပိသုဏာ၊ ချောပစ် ကုန်းတိုက်ခြင်း မရှိကြကုန်။ အထ၊ ထို့ပြင်။ မဟန္တာ၊ သီလစသည် ဂုဏ်ရည်တွေစုံ မြတ်တော်မူကြကုန်၏။ ဝီတသာရဒါ၊ အရှင်းကင်းသည့် ကြောက်ရွံ့ခြင်း ရှိတော်မူကြကုန်၏။

(၁၀၉) ဟိတံ ဒေဝမနုဿာနံ၊ ယံ နမဿန္တိ ဂေါဟမံ။
ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ၊ မဟန္တံ ဝီတသာဒံ။

(၁၀၉) တေ ဇနာ၊ ထိုရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဒေဝမနုဿာနံ၊ နတ်လူတို့၏။ ဟိတံ၊ အစီးအပွားကို ပြုတော်မူတတ်သော။ ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္နံ၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်, အကျင့်စရဏနှင့် ပြည့်ဝကုံလုံတော်မူသော။ မဟန္တံ၊ ဂုဏ်ပေါင်းညွန့်လူ မြတ်တော်မူသော။ ဝီတသာရဒံ၊ အရှင်းကင်းသည့် ကြောက်ရွံ့ခြင်း ရှိတော်မူသော။ ဂေါတမံ၊ ဂေါတမ ရှင်တော်မြတ်ကို။ နမဿန္တိ၊ ရှိခိုးကြကုန်၏။ (တေသမ္ပိ၊ ထိုရဟန္တာ အရှင်သူမြတ်တို့အားလည်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။)

သဒ္ဒါအရ ရှင်းလင်းချက်။ ...[ "တေ ဇနာတိ ဣဓ ခီဏာသဝါ ဇနာတိ အဓိပ္ပေတာ" ဟူသော အာဋာနာဋိယသုတ်(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၄) အရ ဇနာ-ကို ရဟန္တာ ယူ။

"အပိသုဏာထာတိ ဒေသနာသီသမတ္တမေတံ၊ အမုသာ အပိသုဏာ အဖရုသာ မန္တဘာဏိနောတိ အတ္ထော" ဟူသော ဆိုခဲ့ပြီး အဋ္ဌကထာ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၄)အရ အပိသုဏာမှာ ဒေသနာ၏ ခေါင်းစဉ်မျှသာဖြစ်၍ မုသားမပြော ကုန်းမချော ကြမ်းသောစကား မဆို ပညာဖြင့် နှိုင်းချိန်၍သာ ဆိုတတ်သည်ဟု အနက်ကုန်အောင် ယူရသည်။ ဒေသနာသိသဖြင့် နိဒဿန ဥပလက္ခဏနည်းအဖြစ် ညွှန်ပြသည်။

ဒုတိယဂါထာ၌ "ယံ နမဿန္တိတိ ဧတ္ထ ယန္တိ နိပါတမတ္တံ" ဟူသော (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၅) အရ ယံ-ကား နိပါတ်မျှသာ၊ အနက်မရှိ။ ဤဂါထာများ၌ ပေးခဲ့သောအနက်မှာ အဋ္ဌကထာသစ် အလိုတည်း။ ရှေး အဋ္ဌကထာက "တေ ဇနာ" အရ ဘုရားရှင်တို့ကိုသာ ယူကြောင်း ပါထိက အာဋာနာဋိယဋ္ဌကထာသစ် ဆို၏။ ထိုရှေးအဋ္ဌကထာအရ ဂါထာနှစ်ခု၏ အနက်ကို ဆိုဦးမည်။]

မဟာအဋ္ဌကထာအနက်။ ...လောကေ၊ လောက၌။ ယေ စာပိ ဇနာ၊ အကြင်ဘုရားရှင်တို့သည်လည်း။ နိဗ္ဗုတာ၊ ကိလေသာ ငြိမ်းတော်မူကြကုန်သည် ဖြစ်၍။ ယထာဘူတံ၊ အမှန်တရားကို။ ဝိပဿိသုံ၊ ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိတော်မူကြကုန်ပြီ။ တေ ဇနာ၊ ထိုဘုရားရှင်တို့သည်။ အပိသုဏာ၊ ချောပစ် ကုန်းတိုက်ခြင်း မရှိကြကုန်။ အထ၊ ထို့ပြင်။ မဟန္တာ၊ မြတ်တော်မူကြကုန်၏။ ဝီတသာရဒါ၊ အရှင်းကင်းသည့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းရှိတော်မူကြကုန်၏။

ဒေဝမနုဿာနံ၊ နတ်လူတို့၏၊ ဟိတံ၊ အစီးအပွါးကို ပြုတော်မူတတ်သော။ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏ ဓမ္မနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော။ မဟန္တ၊ မြတ်တော်မူသော။ ဝိတသာရဒံ၊ အရှင်းကင်းသည့် ကြောက်ရွံ့ခြင်း ရှိတော်မူသော။ ယံ ဂေါတမံ၊ အကြင်ဂေါဘမ ရှင်တော်မြတ်ကို။ နမဿန္တိ၊ ပညာရှိတို့ ရှိခိုးကြကုန်၏။ (တဿ စ၊ ထိုဂေါတမ ရှင်တော်မြတ်အား၎င်း။ တေသဉ္ဇ၊ ထိုရှေးဘုရားရှင် ခြောက်ဆူတို့အား၎င်း။ မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။ နမော၊ ရှိခိုးခြင်းသည်။ အတ္ထု၊ ဖြစ်ပါစေ။)

ဤအနက်၌ သိဖွယ်။ ..."ဒုတိယဂါထာယ ဂေါတမန္တိ ဒေသနာမုခမတ္တ မေတံ" ဟူသော ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၅-အရ ဂေါတမံသည် ဒေသနာ၏ အဦးအစမျှသာဖြစ်၍ ကြွင်းဘုရားခြောက်ဆူကိုလည်းယူ။ ဘုရားအလုံးစုံ ယူရမည့်အရေး၌ ဂေါတမဟုသာ ဆိုခြင်းဖြင့် "ဂေါတမံ" သည် အဦးအစ ဦးတည်ချက် ဖြစ်ရသည်။ အဦးအစ ဆိုလျှင် နောက်ရှိသေးသည်ဟု သိရမြဲဖြစ်ရာ ဤ၌ "ဂေါတမံ"ဖြင့် အခြားဘုရားများကိုလည်း သိရတော့သည်။

(၁၁၀) ဧတေ စညေ စ သမ္ဗုဒ္ဓါ၊ အနေကသတ ကောဋိယော။
          သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ သမသမာ၊ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ မဟိဒ္ဓိကာ။

(၁၁၀) ဧတေ သမ္ဗုဒ္ဓါ စ၊ ထို ဝိပဿီ အစရှိသော ဘုရားမြတ်ခုနစ်ဆူတို့သည် လည်းကောင်း။ အညေ၊ ဘုရားခုနစ်ဆူတို့မှ တပါးကုန်သော။ အနေကသတ ကောဋိယော၊ ကုဋေ ရာပေါင်း များစွာကုန်သော၊ သမ္ဗုဒ္ဓါ စ၊ ဘုရားမြတ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဗုဒ္ဓါ၊ ရှင်တော် မြတ်ဘုရားတို့သည်။ အသမသမာ၊ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သူ ရည်တူမရှိ ရှေးဘုရားတို့နှင့်သာ တူတော်မူကြကုန်၏။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဗုဒ္ဓါ၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရား တို့သည်။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးမြတ်သော တန်ခိုးရှိတော်မူကြ ကုန်၏။

---

(၁၁၁) သဗ္ဗေ ဒသ ဗလူပေတာ၊ ဝေသာရဇ္ဇေဟု ပါဂတာ။
          သဗ္ဗေ တေ ပဋိဇာနန္တိ၊ အာသဘံ ဌာန' မုတ္တမံ။

(၁၁၁) သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော ဘုရားမြတ်တို့သည်။ ဒသဗလူပေတာ၊ ဉာဏ်တော်ဆယ်ပါး ဘုရားတို့စွမ်းအားနှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြကုန်၏။ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ၊ ဝေသာရဇ္ဇ ဉာဏ်တော်တို့နှင့်။ ဥပါဂတာ၊ ပြည့်စုံတော်မူကြကုန်၏။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ တေ၊ ထို ဘုရားမြတ်တို့သည်။ ဥတ္တမံ၊ မြတ်သော။ အာသဘံ ဌာနံ၊ မြင့်မြတ်ထူးခြား ဘုရားတို့ အရိုက်အရာအစစ် သဗ္ဗညုအဖြစ်ကို။ ပဋိဇာနန္တိ၊ ဝန်ခံတော် မူကြကုန်၏။

---

ဒသဗလ=(အားတော်ဆယ်ပါး)

ဒသဗလူပေတာ-၌ ဒသဗလ (=အားတော်ဆယ်ပါး) ဟူသည် မှာ “ဒသ ခေါ ပနိမာနိ သာရိပုတ္တ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနိ” စသည်ဖြင့် မူလပဏ္ဏာသ မဟာသီဟနာဒသုတ် (မ၊၁၊၉၉)၌ ဟောတော်မူအပ်သော တထာဂတဗလ (=ဘုရားတို့၏အား) ခေါ် ဉာဏ် ဗလဆယ်ပါးကိုပင် ဆိုသည်။

ထိုဉာဏ်တော်ဆယ်ပါးကား -

1. ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏ်=အကြောင်း.. ဟုတ်သည်... မဟုတ်သည်ကို သိသောဉာဏ်။
2. ကမ္မဝိပါကဉာဏ်=ကံတို့၏ အကျိုးကို သိသောဉာဏ်။
3. သတ္ထဂါမိနိပဋိပဒါဉာဏ်=ထိုထိုဘဝရောက်ကြောင်း နိဗ္ဗာန် ရောက်ကြောင်း အကျင့်များကို သိသောဉာဏ်။
4. အနေကဓာတု နာနာဓာတုဉာဏ်=ဓာတ်သဘာဝ အမျိုးမျိုးကို သိသောဉာဏ်။
5. နာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏ်=သတ္တဝါတို့၏ နှလုံးသွင်းဓာတ်ခံကို သိသောဉာဏ်။
6. ဣန္ဒိယပရောပရိယတ္တဉာဏ်=သတ္တဝါတို့၏ ဣန္ဒြေ အထက်အနုံ့ကို သိသောဉာဏ်။
7. ဈာနာဒိသံကိလိဋ္ဌဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဉာဏ်=ဈာန်စသည်၏ ဆုတ်ယုတ်မှု တိုးတတ်မှု ထမှုကို သိသောဉာဏ်။
8. ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်=ရှေးဘဝအဖြစ်ကို သိသောဉာဏ်။
9. စုတူပပါတဉာဏ်=သတ္တဝါတို့၏ စုတိပဋိသန္ဓေကို သိသောဉာဏ်။
10. အာသဝက္ခယဉာဏ်= အာသဝကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို သိသော အရဟတ္တ မဂ်ဉာဏ်။

✺ဆောင်း, ကျိုး, ကျင့်စု၊ ဓာတု, စိတ်နေ၊ ဣန္ဒြေ ဈာန်စ၊ ရှေးဘဝ သိ၊ စုတိသန္ဓေ၊ ကုန်လေ အာသဝေါ၊ ဆယ်ပါးဟော၊ ရှင်စော ဉာဏ်တော်မြတ်။

---

ကာယဗလ

ဤတထာဂတဗလ (=ဘုရားတို့၏ အား)အရာ၌ ကာယဗလကိုလည်း အဋ္ဌကာတို့၌ ဖွင့်ကြသည်။

✺ကာဠာဝက၊ ဂင်္ဂေယျနှင့်၊ ပဏ္ဍရမှန်၊ တမ္ဗံပိင်္ဂလ၊ ဂန္ဓမင်္ဂလံ၊ ဟေမံ ဥပေါသထ၊ ဆဒ္ဒန္တ၊ ဒသ ဆင်တို့မျိုး။

ဤလင်္ကာအရ ကာဠာဝက စသော ဆင်ဆယ်မျိုးတို့တွင် ကာဠာဝကမှာ ပကတိ သာမန်ဆင်မျိုးဖြစ်၍ ယောက်ျား ဆယ်ယောက်အားရှိ၏။ ထိုကာဠာဝက ဆယ်စီးအားသည် ဂင်္ဂေယျ ဆင် တစ်စီးအားပင်တည်း။ ဤနည်းအတိုင်း ဆယ်စီးအားစီ အဆင့်ဆင့်တက်၍ ဥပေါသထ ဆယ်စီးအားသည် ဆဒ္ဒန်ဆင် တစ်စီးအားဖြစ်၏။ ဆဒ္ဒန် ဆယ်စီးအားသည် ဘုရားရှင်၏ အားတော်ပင်တည်း။ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင် အားတော်သည် ဆဒ္ဒန်ဆယ်စီး, ပကတိဆင် ကုဋတစ်ထောင်, ယောက်ျား ကုဋေတစ်သောင်း အားနှင့်ညီမျှ၏။

---

ဝေသာရဇ္ဇဉာဏ်လေးပါး

ဝေသာရဇ္ဇဉာဏ်လေးပါးကို စတုကင်္ဂုတ္တရ ဘဏ္ဍဂါမဝဂ် ဝေသာရဇ္ဇသုတ် (အံ၊၁၊၃၁၅)၌ ဟောတော်မူ၏။ အချုပ်မှာ (၁) သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားဟု ဝန်ခံသောအရှင် သည် ဤတရားများကို မသိဟု အကြောင်းအခြေခံနှင့်တကွ စောဒနာမည့် နတ် လူ မာရ် ဗြဟ္မာ တစ်စုံတစ်ယောက်သော သူကို၎င်း, ညွှန်ပြ၍ စောဒနာသည့် တရားကို၎င်း ငါဘုရား မမြင်၍ အေးချမ်းခြင်းသို့ ရောက်လျက် မကြောက်မရွံ့ နေရပေသည်။ (၂) ထို့အတူ “အာသဝ ကုန်သူအဖြစ် ဝန်ခံသော အရှင်သည် ဤအာသဝများ မကုန်သေး” ဟု၎င်း (၃) "အန္တရာယ်ပြုတတ်သည်ဟု အရှင်ဟောထားသော တရားများမှာ အန္တရာယ်မပြုတတ်”ဟု၎င်း” (၄) “သံသရာဝဋ်ဒုက္ခ ကုန်ဆုံးရန် အရှင် ဟောထားသော တရားများမှာ ဝဋ်ဒုက္ခမှ မလွတ်မြောက်တတ်” ဟု၎င်း အကြောင်းအခြေခံနှင့်တကွ စောဒနာမည့် နတ် လူ မာရ် ဗြဟ္မာ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူကို၎င်း ညွှန်ပြ၍ စောဒနာမည့်တရားကို၎င်း ငါဘုရား မမြင်ရ၍ အေးချမ်းခြင်းသို့ ရောက်လျက် မကြောက်မရွံ့ နေရပေသည်။ ဤအချက် လေးချက်၌ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်း ရဲတင်းတော်မူသည်၏ အဖြစ်ကို ဟောတော်မူ၏။

ဝိသာရဒဿ ဘာဝေါဝေသာရဇ္ဇံ။ ဝိသာရဒဿ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်း ရဲတင်းသူ၏။ ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းတည်း။ ဝေသာရဇ္ဇံ၊ ရဲတင်းသူဖြစ်ကြောင်း။ ရဲရင့်သူ ဖြစ်ရသည်မှာ အသိကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ ငါ့အယူအဆ ငါ့အလုပ် မှန်သည်ဟု အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်နိုင်သော အသိရှိသူ၌ ကြောက်ရွံ့မှုမရှိ။ ဟုတ်လေလား မဟုတ်လေလားဟု ယုံကြည်မှုမရှိသူသာ ကြောက်ရွံ့တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် “ဗျာမောဟဝသေန သရဏ ပရိယေသနံ သာရဇ္ဇံ=အသိဉာဏ်ကင်း တွေဝေခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ကိုးကွယ်ရာ ရှာခြင်းသည် သာရတ္ထမည်၏”ဟု အင်္ဂုတ္တရဋီကာ (အံ၊ဋီ၊၂၊၂၂၆) စသည်၌ ဖွင့်၏။ “ငါတရား အကုန်သိသည်၊ မသိသောတရား မရှိ၊ အမှန်ပင် သမ္ဗုဒ္ဓဖြစ်သည် ဟု … တကယ်သိနေသော ဘုရားရှင်၌ အဘယ်မှာ ဗျာမောဟဘယ-ခေါ် တွေဝေကြောက်ရွံ့ခြင်းမျိုး ရှိတော့အံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် မဟာသီဟနာဒသုတ် (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၈)တွင် လေးဌာနတို့၌ မိမိရွံရှားခြင်းကင်း ရဲတင်းသည်၏ အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်သော မြတ်စွာဘုရားအား ဖြစ်လာသော သောမနဿနှင့် ယှဉ်သောဉာဏ်ကို ဝေသာရဇ္ဇ ဆိုသည်ဟု ဖွင့်၏။ လေးဌာနဟူသည် ယခင် အင်္ဂုတ္တရပါဠိအရ ဘုရားအဖြစ်, အာသဝကုန်သည်၏အဖြစ်, အန္တရာယ်ပြုတတ်သောတရား ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်တတ်သော တရားပင်တည်း။ ထိုလေးဌာနကို အစွဲပြု၍ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဉာဏ်များကိုပင် ဝေသာရဇ္ဇဉာဏ်ဆိုသည်။

---

အာသဘံ ဌာန

[အာသဘံ ကား အမြတ်ဟောတည်း။ ဌာန=အရာဆိုသည်မှာ လောက၌ မင်းအဖြစ်, ဝန်ကြီးအဖြစ်ကို မင်းအရာ, ဝန်ကြီးအရာ, ဆိုရသကဲ့သို့ အရိုက်အရာ ရာထူးဆိုသော အရာမျိုးပင်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်၏ အာသဘာဌာန(= မြတ်သောအရာ) ဆိုသည်မှာ တရားအလုံးစုံ အကုန်သိတော်မူသော သဗ္ဗညုဘုရားအဖြစ်ကိုပင် ဆိုသည်။.ထိုကြောင့် “သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ သဗ္ဗညုတံ" ဟု ဥာဏဝိဘင်္ဂ မူလဋီကာ၌ ဖွင့်သည်။ (အာသဘံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဥတ္တမဋ္ဌာနံ။ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာ ၃၀၁-စသည်။) “အာသဘာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ၊ ဘေသံ ဌာနန္တိ အတ္တော”ဟူသော ဉာဏဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာ-စသည်အရ အာသဘ သဒ္ဒါသည် ဘုရားကိုလည်း ဟောသောကြောင့် ရှေးဘုရားတို့၏အရာ ဟူသောအနက်ကိုလည်း သိအပ်၏။ အာသဘသဒ္ဒါ ဘယ်သို့ ဘုရားကိုဟောနိုင်သနည်း။ “ပဋိဇာနနဝသေန သဗ္ဗညုတံ အဘိမုခံ ဂစ္ဆန္တိ၊ အဋ္ဌ ဝါ ပရိသာ ဥပသင်္ကမန္တီတိ အာသဘာ ဗုဒ္ဒါ”။ ပဋိဇနဝသန၊ ဝန်ခံသည်၏ အစွမ်းဖြင့်။ သဗ္ဗညုတံ၊ သဗ္ဗညုအဖြစ်သို့။ အဘိမုခံ၊ ရှေးရှု။ ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏။ ဝါ၊ သို့မဟုတ်။ အဋ္ဌပရိသာ၊ ပရိသတ်ရှစ်ပါးတို့သို့။ ဥပသင်္ကမန္တိ၊ ချဉ်းကပ်တတ်ကုန်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ အာသဘာ၊ အာသဘမည်ကုန်၏။ ဗုဒ္ဓါ၊ ဘုရားတို့သည်း။ (ဥာဏဝိဘင်း မူလဋီ၊၂၊၁၈၉) အဘိမုခံဖြင့် “အာ” ကို ဂစ္ဆန္တိ ဥပသင်္ကမန္တိဖြင့် “သဘ" ကို ဖွင့်သည်။ သဗ္ဗညု အဖြစ်သို့ ရှေးရှုရောက်သည်ဆိုသည်မှာ သဗ္ဗညုအဖြစ်ကို ဝန်ခံခြင်း လက်ခံယူခြင်းပင် ဖြစ်၍ ‘ပဋိဇာနနဝသေန’ဟု ဆိုသည်။ သဗ္ဗညူ မဟုတ်က ပရိသတ်ရှစ်ပါးသို့ မကပ်ရဲ မကပ်နိုင်။ သဗ္ဗညု၊ ဖြစ်၍သာ ကပ်နိုင်သောကြောင့် “အဋ္ဌ ပရိသာ ဥပသင်္ကမန္တိ” ၌လည်း “သဗ္ဗညုတံ ပဋိဇာနနဝသေန'ဟု ယှဉ်ရသည်။ ပဋိဇာနနံ-ဝန်ခံခြင်းဟူသည် ထိုအာသဘဋ္ဌာနခေါ် သဗ္ဗညူ အရာသို့ ကပ်ရောက်ခြင်း, သဗ္ဗညူ အဖြစ်ကို မစွန့်ခြင်း သဗ္ဗညူ အဖြစ်ကို မိမိအပေါ် တင်ပေးခြင်းများပင်။ ထို့ကြောင့် “ပဋိဇာနာတိ ဥပဂစ္ဆတိ န ပစ္စက္ခာတိ အတ္တနိ အာရောပေတိ” ဟု ဥာဏဝိဘင်း အဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁) စသည်တို့၌ ဖွင့်၏။]

---

(၁၁၂) သီဟနာဒံ နဒန္တေ'တေ၊၊ ပရိသာသု ဝိသာရဒါ။
          ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တိ၊ လောကေ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ။

(၁၁၂) ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထိုဘုရားရှင်တို့သည်။ ပရိသာသု၊ ပရိသတ် ရှစ်ပါးတို့၌။ ဝိသာရဒါ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်း ရဲတင်းတော်မူကြကုန်သည် ဖြစ်၍။ သီဟနာဒံ၊ ခြင်္သေ့မင်း၏ အသံအလား တရားအသံတော်ကို။ နဒန္တိ၊ ကျူးရင့်တော်မူကြကုန်၏။ လောကေ၊ လောက၌။ (ကေနစိ၊ ဗြဟ္မာ နတ် လူ ဘယ်သူ တစ်ယောက်မျှ။) အပ္ပဋိဝတ္တိယံ၊ မကန့်ကွက်အား မမြစ်တားနိုင်သော။ ဗြဟ္မစက္ကံ၊ မြတ်သော ဓမ္မစက်ကို။ ပဝတ္တေန္တိ၊ ဖြစ်စေတော် မူကြပေကုန်၏။

---

သီဟနာဒ

သီဟနာဒ၌ သီဟ-သဒ္ဒါ အမြတ်ကိုဟော၍ မြတ်သော အသံဟု ဆိုရ၏။ ကြောက်ကြောက်ရွံ့ရွံ့ ဆိုလာမည်လာသော အသံကို အမြတ်ဟုမဆိုရ။ မကြောက်မရွံ့ ရဲဝံ့စွာ ဆိုမြည်သော အသံမျိုးသာ မြတ်သောအသံ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြတ်သောအသံ ဆိုသည်မှာ မကြောက်သော အသံကိုဆိုကြောင်း “သီဟနာဒံ နဒတီတိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ နဒတိ” ဟု မူလပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာ မဟာသီဟနာဒသုတ် (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၂)၌ ဖွင့်သည်။ ဤအလို “သီဟနာဒံ=မကြောက်ရွံ့တတ် မြတ်သော အသံတော်ကို” ဟုပေး။ သက္ကတ၌ကား မုနိသီဟ စသည်ကဲ့သို့ နောက်သီဟကိုသာ အမြတ်ဟောဟု ဆိုသည်။ တနည်းအားဖြင့် သီဟကို ခြင်္သေ့ဟောယူ၍ “ခြင်္သေ့မင်း၏ အသံနှင့်တူသော အသံတော်ကို” ဟုလည်း ဆိုနိုင်ကြောင်းကို “သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတိ” ဟု ဖွင့်၏။ ခြင်္သေ့မင်းသည် သီဟဗလခေါ် ခြင်္သေ့စွမ်းအားရှိ၍ မကြောက်မရွံ့ ရဲဝံ့စွာ ခြင်္သေ့သံကို ဟောက်သကဲ့သို့ တထာဂတသီဟ ဖြစ်သော ဘုရားမြတ်သည်လည်း တထာဂတဗလခေါ် ဘုရားစွမ်းအား ဉာဏ်တော်များရှိ၍ ပရိသတ်ရှစ်ပါး၌ မကြောက်မရွံ့ ရဲဝံ့စွာ တရားသံဟူသော သီဟနာဒကိုကျူးရင့်တော်မူသည်။

ဤသီဟနာဒကို ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် သီဟနာဒသုတ် (သံ၊၂၊၇၀), စတုကင်္ဂုတ္တရ သီဟသုတ် (အံ၊၁၊၃၄၂) များဖြင့် သိနိုင်၏။ ထိုသုတ်၌ ဟောပုံအချုပ်မှာ ခြင်္သေ့မင်းသည် ညချမ်းအခါ အစာရှာထွက်ရာ မထွက်မီ ခြင်္သေ့အသံကို ဟောက်လေ့ရှိ၏။ ထိုအသံကို ကြားရသော တိရစ္ဆာန်များမှာ အများအားဖြင့် ထိတ်လန့်ကြကုန်၏။ ပြေးရှောင်ကြကုန်၏။ ထို့အတူ ဘုရားရှင်၏ သက္ကာယ (ခန္ဓာငါးပါး) နှင့်စပ်သော တရားသံကြားရသော နတ်ဗြဟ္မာများမှာ နိစ္စထင်နေသော မိမိတို့၏အနိစ္စအဖြစ်ကို သိရ သောအခါ ထိတ်လန့်ခြင်း ဖြစ်ကြရသည်” ဟူ၏။

---

ပရိသတ်ရှစ်ပါး

ယောက်ျား၏ ရဲစွမ်းသတ္တိမှာ အိမ်၌နေစဉ် မထင်ရှား စစ်မြေပြင်ကျမှ ထင်ရှား၏။ ထို့အတူ ဘုရားရှင်၏ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏ်စွမ်းမှာလည်း ပညာရှိပရိသတ်များ၌ အလွန် ထင်ရှားသည်။ ထို့ကြောင့် သီဟနာဒဖြစ်ရာကို “ပရိသာသု”ဟုဆို၏၊ ရဟန်း, ရဟန်းမ, ဥပါသကာ, ဥပါသိကာဟု ပရိသတ်လေးပါးလည်း ရှိသေးရာ ထိုပရိသတ်လေးပါးကို မဆိုလို။ ဤ၌ ဘုရားရှင်ကိုယ်တိုင် မိမိ၏ ဝေသာရဇ္ဇအဖြစ်ကိုဟောရာ မဟာသီဟနာဒသုတ်၌ လာသော ပရိသတ်ရှစ်ပါးကို ဆိုလိုသည်။ (၄-ပါးကား ၈-ပါး၌ ပါဝင်ပြီး ဖြစ်သည်။) ထိုသုတ်၌ ဟောပုံ အချုပ်မှာ “သာရိပုတ္တရာ ငါဘုရားသည် မင်း, ပုဏ္ဏား, အိမ်ရှင်, လူ, ရဟန်း, စတုမဟာရာဇ်, တာဝတိံသာ, မာရ်, ဗြဟ္မာ ပရိသတ်သို့ ချဉ်းကပ်ဘူးသည်ကို အမှတ်ရ၏။ ထိုပရိသတ်၌ ပေါင်းဆုံ နေခဲ့ဘူး ဟောပြောခဲ့ဘူးရာ ထိုအချက်များကြောင့် ကြောက်ရွံ့ ခြင်းများ သက်ရောက်လာသော အခြင်းအရာကို ငါဘုရား မတွေ့ မကြုံရ၊ ထိုသို့ မတွေ့မကြုံရသော ငါဘုရားမှာ အေးချမ်းခြင်းသို့ ရောက်လျက် မကြောက်မရွံ့နေရပေသည်”ဟူ၏။

✺မင်းပုဏ္ဏားလျှင်၊ အိမ်ရှင် ဘိက္ခု၊ စတုမဟာ၊ ဝတိံသာနှင့်၊ ဗြဟ္မာ မာရ်များ၊ သိမှတ်ထား၊ ရှစ်ပါး ပရိသတ်။

---

ဗြဟ္မစက္က

ဗြဟ္မစက္က-၌ စက္က-သဒ္ဒါကား ဓမ္မစက္ကခေါ် တရားစက်ကို ဟော၏။ တရားစက်ဆိုသော်လည်း တရားဒေသနာတော်ကို ဆိုသည်မဟုတ်၊ ဘုရားရှင်၏ ပဋိဝေဓဉာဏ်နှင့် ဒေသနာဉာဏ်များကို ဆိုသည်။ မိမိ၏ အရိယာအားကို ဖြစ်စေတတ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို ပဋိဝေဓဉာဏ်ဆို၍ သာဝကတို့၏ အရိယာအားကို ဖြစ်စေတတ်သော မဟာကြိယာဉာဏ်ကို ဒေသနာဉာဏ်ဟု ဆိုသည်။

အပ္ပဋိဝတ္တိယံ၊ သူတပါးတို့ မဖြစ်စေနိုင်သောဟု ပေးလေ့ရှိ၏။ ထို အနက်မှာ “ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ယေဝ ဩရသဉာဏံ=ဤဉာဏ်နှစ်ပါးမှာ ဘုရားမှတပါး အခြားသူတို့နှင့် မသက်ဆိုင်၊ ဘုရားတို့ ရွှေရင်တော်မှသာ ဖြစ်လာသော ဉာဏ်များ”ဟူသော (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၄)နှင့် ညီသကဲ့သို့ ရှိသည်။ သို့သော် အပ္ပဋိဝတ္တိယံ၌ ပဋိဝတ္တန သည် ပဝတ္တေတိ-၌ ပဝတ္တနနှင့်မတူ၊ ပဋိဝတ္တန-ကား တားမြစ်ခြင်းကို ဟော၏။ ဤ၌ ဘုရားရှင်၏ ဓမ္မစက်နှစ်ပါးကို ဘယ်သူမျှ ဆန့်ကျင်ပယ်ရှား မတားမြစ်နိုင်ဟု အနက်ယူသင့်သည်။

အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ နယိဒံ တထာတိ ပဋိလောမံ ဝတ္တေဘုံ အသက္ကုဏေယျံ။ (ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ ဒုတိယ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တန ဝါရ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၈)

အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ ဓမ္မိဿရဿ ဘဂဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝတော ဓမ္မစက္ကဿစ အနုတ္တရဘာဝသော အပ္ပဋိသေဓနီယံ။ (နေတ္တိ အဋ္ဌကထာ ဒသနာဟာရဝိဘင်္ဂ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၅၇)

---

(၁၁၃) ဥပေတာ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ၊ အဋ္ဌာရသဟိ နာယကာ။
          ဗာတ္တိံသ လက္ခဏူပေတာ၊ သီတာနုဗျဉ္ဇနာဓရာ။

(၁၁၃) နာယကာ၊ လောက၏ အကြီးအမှုး ဦးစီးပဲ့ပြင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ အဋ္ဌာရသဟိ၊ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးကုန်သော၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ၊ ဘုရားမြတ်တို့၏သာ ရရာ, ပိုင်ရာ ဂုဏ်တော်တို့နှင်။ ဥပေတာ၊ ပြည့်စုံတော်မူကြပါပေကုန်၏။ ဗာတ္တိံသ လက္ခဏူပေတာ၊ သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော ယောက်ျားမြတ်တို့၏ လက္ခဏာတော်တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြပါပေကုန်၏။ အသီတာနုဗျဉ္ဇနာဓရာ၊ ရှစ်ဆယ်သော လက္ခဏာတော်ငယ်တို့ကို ဆောင်တော်မူကြပါပေကုန်၏။

---

ဗုဒ္ဓဓမ္မ

ဗုဒ္ဓဓမ္မ ၌ ဓမ္မ-သဒ္ဒါ ဂုဏ်ဟောဖြစ်၍ ဘုရားမြတ်တို့၏ ဂုဏ်တော်များတည်း။ ထိုဂုဏ်တော်များကား တခြားပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့် မဆိုင်၊ မရနိုင်သော ဂုဏ်တော်များဖြစ်၍ “ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဓမ္မာဂုဏာ၊ န အညေသန္တိ ဗုဒ္ဓဓမ္မာ”ဟု ပါထိက သင်္ဂီတိသုတ်ဋီကာ၌ ဖွင့်သည်။ ထိုသို့ တခြားသူများနှင့် မသက်ဆိုင် ရှင်တော်မြတ်တို့သာ ရနိုင်သော တသီးတခြား ဂုဏ်တော်များဖြစ်၍ပင် ထိုဂုဏ်တော်များကို အာဝေဏိကဓမ္မ (=အာဝေဏိကဂုဏ်တော်)ဟု ဆိုရသည်။ (ဒီ၊ဋီ၊ ၃။ ၁၉၇)

ထိုဗုဒ္ဓဓမ္မများကား –

1. အတိတ်အဖို့၌ ဘုရားရှင်၏ အပိတ်အပင် အဆီးအထား မရှိသော ဉာဏ်တော်။
2. အနာဂတ်အဖို့၌ အပိတ်အပင် အဆီးအတားမရှိသောဉာဏ်တော်။
3. ပစ္စုပ္ပန်အဖို့၌ အပိတ်အပင် အဆီးအတားမရှိသောဉာဏ်တော်။
4. ဤဂုဏ်တော် သုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ဘုရားရှင်၏ ကာယကံမှန်သမျှ ဉာဏ်ပါလျက် ရှိ၏။
5. ဝစီကံမှန်သမျှ ဉာဏ်ပါလျက် ရှိ၏။
6. မနောကံမှန်သမျှ ဉာဏ်ပါလျက် ရှိ၏။
7. ဤဂုဏ်တော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံဘော်မူသော ဘုရားရှင်အား ဆန္ဒ၏ ဆုတ်ယုတ်မှု မရှိ။
8. တရားဒေသနာ၏ ဆုတ်ယုတ်မှု မရှိ။
9. ဝီရိယ၏ ဆုတ်ယုတ်မှု မရှိ။
10. သမာဓိ၏ ဆုတ်ယုတ်မှု မရှိ။
11. ပညာ၏ ဆုတ်ယုတ်မှု မရှိ။
12. ဝိမုတ္တိ(=အရဟတ္တဖိုလ်)၏ ဆုဘ်ယုတ်မှု မရှိ။
13. ဤဂုဏ်တော် တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ဘုရားရှင်အား အပျက်အချော် ပျော်လို၍ ပြုမှုမျိုး မရှိ။
14. ရုတ်တရက် ကတိုက်ကရိုက် ပြုမှုမျိုး မရှိ။ (ချွတ်ချော်တိမ်းပါး အမှားမှား အယွင်းယွင်း ပြုခြင်းဟုလည်း ဆိုသေး၏။)
15. ဉာဏ်တော်ဖြင့် မထိမရောက်သော အရာဟု မရှိ။
16. ရေးကြီးသုတ်ပြာ လျင်မြန်စွာ ပြုမှုမျိုး မရှိ။
17. အမှတ်တမဲ့ဖြစ်သောစိတ် အကျိုးမရှိသောစိတ် ဖြစ်မှုမျိုး မရှိ။
18. အထင်မြင်မဲ့မှု အသိဉာဏ်ကင်းမှုမျိုး မရှိ။ ဤတဆယ့်ရှစ်ပါးတည်း။

---

မူတစ်မျိုး

ဆိုခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးကား ဝိဘင်္ဂမူလဋီကာမှ ဖြစ်၏။ ထို မူလဋီကာ၌ပင် “တရားဒေသနာ၏ ဆုတ်ယုတ်မှု မရှိ” ဟူသော စကားအစား “သတ္တိ၏ ဆုတ်ယုတ်မှု မရှိ”ဟု အရေးအသားတစ်မျိုး ရှိသေးကြောင်း ဆို၏။ သင်္ဂီတိသုတ် (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၆)၌ ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး တစ်မျိုးလာသေး၏။ သို့သော် ဒီဃဘာဏကတို့ အဆိုဖြစ်သော ထို ဗုဒ္ဓ ဓမ္မမှာ ရှုပ်ထွေးသလို ရှိနေ၍ မရှုပ်ထွေးသော အဆိုကို ဤသို့မှတ်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး မူလဋီကာအဆိုအတိုင်း သင်္ဂီတိသုတ်ဋီကာဆရာ မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။

---

၃၂-ပါးသော လက္ခဏာတော်ကြီး

1. ဘုရားရှင်၏ ခြေဘဝါးတော်ကား အချိုင့်အခွက်မရှိ မြေ၌ ကောင်းစွာတည်အောင် ညီညာချောပြေလှ၏။
2. ခြေဖဝါးအပြင်၌ စက်လက္ခဏာရှိ၏။
3. ဖနှောင့်တော်ကား ခြေ၏ လေးပုံတစ်ပုံမျှ ရှည်လျက် ရှိ၏။
4. လက်ချောင်းတော်များကား အရင်းတုတ်လျက် အဖျား ရှည်သွယ်၏။
5. လက် ခြေတော်များကား နူးညံ့ နုနယ်လှ၏။
6. လက်ချောင်း, ခြေချောင်းတော်များကား တညီတည်း ဖြစ်လျက် ဇာကွက် တပ်ထားသော ပြုတင်းပေါက်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
7. ဖမျက်တော်များကား အထက်၌မြင့်လျက် တည်နေ၏။
8. ခြေသလုံးတော်များကား ဧဏီသားကောင်၏ ခြေသလုံး သဖွယ် လုံးသွယ်လျက် ရှိ၏။
9. ကိုယ်တော်ကား မကိုင်းမကုန်းရပဲ မတ်မတ်ရပ်လျက်ပင် ဒူးနှစ်ဖက်ကို လက်ဖြင့် သုံးသပ်နိုင်လောက်အောင် အထက် ပိုင်း အောက်ပိုင်း ညီမျှလျက်ရှိ၏။
10. ပုရိသနိမိတ်မှာ အရေအိမ်အတွင်း သွင်းထားအပ်၏။
11. ကိုယ်တော်၏ အရေအဆင်းမှာ ရွှေအဆင်းရှိ၏။
12. အသားအရေတော်မှာ နုနယ်သိမ်မွေ့လှ၏။
13. မွေးညှင်းများကား မွေးညှင်းတွင်းတစ်ခု၌ တစ်ချောင်းစီသာ ပေါက်ရောက်လျက် ရှိ၏။
14. ထို မွှေးညှင်းများကား မျက်စဉ်းညိုရောင် အသွေးရှိလျက် လက်ျာရစ်လည်ကာ အထက်သို့ အဖျားလှည့်လျက် ရှိ၏။
15. ကိုယ်တော်မှာ ဗြဟ္မာမင်း၏ကိုယ်ပမာ ဖြောင့်စင်းလှ၏။
16. လက်ဖမိုး, ခြေဖမိုး, ပခုံးစွန်း နှစ်ဖက်, လည်ကုပ် ဟူသော ခုနစ်ဌာနတို့ကား အကြောအရိုး မထင်ရအောင် အသား ပြည့်ဖြိုးလျက် ရှိ၏။
17. ကိုယ်တော်အလုံးမှာ ခြင်္သေ့မင်း၏ ရှေ့ပိုင်းကိုယ်တစ်ဝက်ပမာ ပြည့်စုံလှပေသည်။
18. လက်ပြင်ရိုးနှစ်ခု အကြားမှာ ကြောရိုးလက်ပြင် မပေါ်တင်အောင် အသားပြည့်ဖြိုးလျက် တည်၏။
19. ကိုယ်တော်မှာ ဝန်းဝိုင်းသော ပညောင်ပင်ပမာ အရပ်နှင့် အလံပမာဏ ညီမျှလျက်ရှိ၏။
20. လည်ပင်း လည်တိုင်တော်ကား အညီအမျှ လုံးလျက် ရှိ၏။
21. ဘုရားရှင်၌ အရသာကို ဆောင်ယူနိုင်သော အကြောများ ခုနစ်ထောင်မျှ ရှိ၏။
22. ဘုရားရှင် မေးတော်ကား ခြင်္သေ့မင်း အောက်မေးကဲ့သို့ ပြည့်ဖြိုးလှ၏။
23. သွားတော်များကား လေးဆယ်အတိ ရှိ၏။
24. သွားတော်အားလုံး တညီတည်း ရှိ၏။
25. အကျဲ အကြားမရှိ အားလုံး စပ်လျက် ရှိ၏။
26. စွယ်တော်များကား ဆွတ်ဆွတ်ဖြူလျက် ရှိ၏။
27. လျှာတော်ကား ပါးလျပ်ရှည်ပြန့် နူးညံ့လှ၏။
28. အသံတော်ကား ဗြဟ္မာမင်း၏ အသံကဲ့သို့ အလွန်ကောင်း၏။
29. မျက်လုံးဘော်ကား ညိုရမည့်နေရာ၌ လွန်စွာညိုလျက်ရှိ၏။
30. မျက်လုံးအိမ်ကား မွှေးကာစ နွားနီကလေး၏ မျက်လုံးအိမ် အသွင် ကြည်လင်လှ၏။
31. ဘုရားရှင်၏ မျက်ခုံးတော် နှစ်ဖက် အလယ်ဗဟို၌ အလွန်နူးညံ့သော ဝါဂွမ်းပမာ လွန်စွာနုထွတ် ဖြူဆွတ်လျက် ရှိ သောဥဏ္ဏလုံ မွေရှင်တော်ရှိ၏။
32. နဖူးပြင်မှာ သင်းကျစ်ပြား ဖွဲ့ထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။

---

လက္ခဏာတော်ငယ် ရှစ်ဆယ်

1. ဘုရားရှင်၏ လက်ချောင်း, ခြေချောင်းတော် များကား အကြားမထင်အောင် စေ့စပ်ပြည့်ဖြိုး၏။
2. အစဉ်အတိုင်း အဖျားသွယ်၏။
3. ရွှေပုတ်ကိုင်ကဲ့သို့ လုံး၏။
4. လက်သည်း ခြေသည်းတော်များကား ပတ္တမြားအသွေးကဲ့သို့ တွေးတွေး နီမြန်း၏။
5. မြင့်ခုံး၏။
6. နူးညံ့ ပြေပြစ်၏။
7. ခြေချောင်းတော်များ အားလုံး တညီတည်းရှိ၏။
8. ဖမျက်တော်ကား ငေါစူမထင် အစဉ်အတိုင်း ပြေပြစ် ချောမွတ်၏။
9. ကြွသွားတော်မူပုံမှာ ဆင်မင်း၏ သွားခြင်းကဲ့သို့ ယဉ်ကျေး၏။
10. ခြင်္သေ့မင်း၏ သွားခြင်းကဲ့သို့ ခန့်ငြား၏။
11. ရွှေဟင်္သာမင်း၏ သွားခြင်းကဲ့သို့ အထူးတင့်တယ်၏။
12. နွားမင်းဥသဘကဲ့သို့ စံပယ်သော အသွားမျိုးဖြစ်၏။
13. လက်ျာရစ်လည် သွားခြင်းရှိ၏။
14. ပုဆစ်တော်ကား အဖုအဆစ် မထင် ထက်ဝန်းကျင် လုံးဝန်းလျက် ရှိ၏။
15. ယောက်ျားနိမိတ်မှာ ပြည့်စုံလျက် ရှိ၏။
16. ချက်တော်မှာ အပေါက်အကွဲမရှိ။
17. ပုလဲခွက်ကဲ့သို့ နက်၏။
18. လက်ျာရစ်ဗွေလှည့်၍ ရှုကြည့်ချင်ဖွယ် တင့်တယ်၏။
19. ပေါင်, လက်ရုံးတော်များကား ဆင်နှာမောင်းကဲ့သို့ သွယ် ပျောင်း ချောပြေ၏။
20. ကိုယ်ထော်ကား ထက်အောက်နံလျား တိုင်း၍ထားသကဲ့သို့ တသားတည်း ညီညွတ်၏။
21. အစဉ်အတိုင်း ချောပြေညီညွတ်၏။
22. ထက်ဝန်းကျင်မှ ပြေပြစ်ချောမွေ့၏။
23. မရှိုက်မမောက် ညီညာ၏။
24. အတွန့်အလိပ် မရှိ။
25. ဝက်ခြံ မှည့်ချေး တင်းတိပ် ပွေး စသည်မှ ကင်း၏။
26. အစဉ်အတိုင်း ပြိုးပြိုးပြက်ပြက် အရောင်ရှိ၏။
27. လှော်ဦးသစ်ရွှေအသွင် စင်ကြယ်လှ၏။
28. ဘုရားရှင်သည် ကာဠာဝကဆင်မျိုး ကုဋေတစ်ထောင် အားကို ဆောင်တော်မူ၏။
29. နှာခေါင်းတော်ကား ရွှေချွန်းအသွင် ဖြိုးတက်ပေါ်လွင်လျက် ရှိ၏။
30. သွားဖုံးတော် အစုံကား ကောင်းစွာ နီမြန်း၏။
31. သွားတော်များကား ဖြူဖွေးစင်ကြယ်၏။
32. သိမ်မွေ့ပြေပြစ်၏။
33. ဣန္ဒြေများကား အလွန်စင်ကြယ်၏။
34. စွယ်တော်ကား လုံးဝန်းလျက်ရှိ၏။
35. နှုတ်ခမ်းတော်ကား နီမြန်းလျက်ရှိ၏။
36. ခံတွင်းတော်ကား ရှည်လျား၏။
37. လက်တော် အရေးလက္ခဏာတော်များမှာ နက်၏။
38. ရှည်၏။
39. ဖြောင့်၏။
40. နှစ်လိုဖွယ် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိ၏။
41. ကိုယ်တော်အရောင်ကား ဝန်းဝိုင်းညီညာ၏။
42. ပါးစောင်တော်ကား ပြည့်ဖြိုးလှပ၏။
43. မျက်လုံးတော်ကား ရှည်လျက် ကျယ်ပြန့်၏။
44. ဝါ ရွှေ ဖြူ နီ နက် ဟူသော ငါးပါးသောအဆင်းဖြင့် ကြည်လင်၏။
45. မျက်တောင်တော်ကား ညီညာစွာ ကော့ညွှတ်လျက် ရှိ၏။
46. လျှာတော်ကား နူးညံ့ပါးလျှပ်၍ နီမြန်း၏။
47. နားတော်ကား ရှည်လည်း ရှည်လျက် နှစ်လိုဖွယ်လည်း ရှိ၏။
48. ဦးခေါင်းတော်ကား အဖုအထစ်မရှိ ပကတိချောမွေ့လှ၏။
49. အရှုပ်အရှက်မရှိ။
50. ထီးဝန်းသဖွယ် လုံးဝိုင်းတင့်တယ်၏။
51. နဖူးတော်ကား ရှည်ပြန့်တင့်တယ်၏။
52. မျက်ခုံးတော်ကား တင့်တယ်ကောင်းမွန်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏။
53. သိမ်မွေ့သော မွေးညှင်းတို့ကို ဆောင်လျက်ရှိ၏။
54. အစဉ်အတိုင်း သွယ်ညွတ်လျက်ရှိ၏။
55. ကျယ်ပြန့်၏။
56. ရှည်လျား၏။
57. ကိုယ်တော်ကား သိမ်မွေ့နူးညံ့၏။
58. အလွန်ငြိမ်းချမ်း၏။
59. အညစ်အကြေးကင်း၏။
60. အလွန်ထွန်းပ၏။
61. စေးပျစ်ခြင်းမရှိ။
62. သိမ်မွေ့ပြေပြစ်၏။
63. ကောင်းသောအနံ့ရှိ၏။
64. မွေးတွင်းချင်း စီ၍ အညီအညွတ်ပေါက်လျက်ရှိ၏။
65. နူးညံ့စိုပျို စိမ်းညိုသိမ်မွေ့၏။
66. လက်ျာရစ် လည်လျက်ရှိ၏။
67. ပေါက်ကွဲသော မျက်စဉ်းတောင် အသရေကဲ့သို့ စိမ်းလွင် ညိုမှောင်လျက် ရှိ၏။
68. ကောက်ကွေ့ လိမ်တွန့်ခြင်းကင်း သန့်ရှင်းပြေပြစ်၏။
69. ကိုယ်တော်မှာ အလွန်သိမ်မွေ့သော ထွက်သက်ဝင်သက်ကို ဆောင်လျက် ရှိ၏။
70. ခံတွင်းတော်ကား မွှေးကြိုင်၏။
71. ဦးထိပ်တော်လည်း မွှေးကြိုင်၏။
72. ဆံတော်ကား ကောင်းစွာမည်းနက်၏။
73. လက်ျာရစ် လည်၏။
74. ကောင်းသော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏။
75. ကောက်ကွေ့ တွန့်လိမ်ခြင်းကင်း သန့်ရှင်းပြေပြစ်၏။
76. နူးညံ့သိမ်မွေ့၏။
77. ရှုပ်ထွေးခြင်းမရှိ။
78. ညီညီညာညာရှိ၏။
79. စေးပျစ်ခြင်းမရှိ စိုပြေလှ၏။
80. ဦးဆိပ်တော်၌ ကေတုမာလာ အရာင်ရတနာဖြင့် ဆန်းကြယ်လျက် ရှိ၏။

(၁၁၄) ဗျာမပ္ပဘာယ သုပ္ပဘာ၊ သဗ္ဗေ တေ မုနိကုဉ္စရာ။
ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုနော ဧတေ၊ သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ ဇိနာ။

(၁၁၄) သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ တေ မုနိကုဉ္စရာ၊ မုနိထွတ်ဖျား ထို ဘုရားမြတ်တို့သည်။ ဗျာမပ္ပဘာယ၊ ဗျာမပ္ပဘာ လျှံဝါတင့်ရွှန်း ရောင်ခြည်ဝန်းဖြင့်။ သုပ္ပဘာ၊ တင့်တယ်ထွန်းညှိ ရောင်ခြည်တော် ရှိကြကုန်၏။ သဗ္ဗညုနော၊ တရားအလုံးစုံ အကုန်သိမြင် သဗ္ဗညူ ဖြစ်တော်မူကြကုန်သော။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ ခီဏာသဝါ၊ ကုန်ပြီးသော အာသဝေါ ရှိကြကုန်သော။ ဇိနာ၊ ငါးမာရ်အောင်မြင် ဇိနချည်းပင် ဖြစ်တော်မူကြပေကုန်၏။

ဗျာမပ္ပဘာ

"ဗျာမပ္ပဘာယ"ကို "တစ်လံမျှလောက်သော ရောင်ခြည်တော်"ဟု ပေးရိုးရှိ၏။ ဂေါတမဘုရားရှင်အတွက်ဆိုလျှင် လျဉ်းပါးဖွယ်ရာ မရှိသော်လည်း ဘုရားအကုန်ကိုဆိုသော ဤအရာ၌မူ ထိုအနက်မှာ မနှံ့ပေ။ ဘုရားရှင်များ တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး ပမာဏကွဲပြား ခြားနားမှု "ဝေမတ္တ" များရှိခဲ့ရာ "ရသ္မိဝေမတ္တ"ခေါ် အမြဲတမ်း ရောင်ခြည်တော်ချင်း ကွဲပြားခြားနားမှုလည်း ပါ၏။ မင်္ဂလဘုရား၏ ရောင် ခြည်တော်မှာ လောကဓာတ် တစ်သောင်းလုံး ပျံ့လင်း၏။ ပဒုမုတ္တရ ဘုရား၌ တစ်ဆယ့်ရှစ်ယူဇနာ, ဝိပဿီဘုရား၌ ခုနစ်ယူဇာ, သိခီဘုရား၌ သုံးယူဇနာ, ကကုသန္ဓဘုရား၌ ဆယ်ယူဇနာ, ငါတို့ ဂေါတမဘုရား၌ တစ်လံမျှဟု ရောင်ခြည်တော် အမြဲပျံ့ရာပမာဏကို ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၅၀)၌ ဆို၏။ ထို့ကြောင့် “ဗျာမပ္ပဘာ”အရောင်ဖြင့်ဟု သာမန်သာ အနက်ပြန်သင့်၏။ သို့ဖြစ်လျှင် ဗျာမပ္ပဘာအနက်ကို ဘယ်သို့ ဆိုမည်နည်း။ တစ်လံမျှ ရောင်ခြည်ရှိသော ဘုရားရှင်အဖို့ “ဗျာမမတ္တာ ပဘာ ဗျာမပ္ပဘာ”ဟု ပြု။ အခြားဘုရားရှင်များအဖို့ ဗုဒ္ဓဝံသဋ္ဌကထာအတိုင်းကြံလေ။

တဿ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာ၊ နိဒ္ဓါဝတိ ဒိသောဒိသံ။
နိရန္တရံ ဒိဝါရတ္တိံ၊ ယောဇနံ ဖရတေ သဒ္ဓါ။

ဤ နာရဒဗုဒ္ဓဝံသပါဠိ (၃၄၃)၌ တစ်ယူဇနာ အမြဲရောင်ခြည်ရှိသော နာရဒဘုရား၌ “ဗျာမပ္ပဘာ”အသုံးလာခဲ့ရာ ထို "ဗျာမပ္ပဘာ”ကို “ဗျာမပ္ပဘာ ဝိယာတိ ဗျာမပ္ပဘာ”ဟု ဥပမာတဒွိတ်ပြု၍ “အမှာကံ ဘဂဝတော ဗျာမပ္ပဘာ ဝိယာတိ အတေတ္ထာ”ဟု အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ပြသဖြင့် “ငါတို့ ဘုရားရှင်၏ ဗျာမပ္ပဘာကဲ့သို့ ဗျာမပ္ပဘာ အရောင်ရှိသော”ဟု အနက်ယူရမည်။ ဤ၌ ဗျာမပ္ပဘာနှစ်ခုကို ဧကသိသ် ပြုထားသည်ဟုသိ။

(၁၁၅) မဟာပဘာ မဟာတေဇာ၊ မဟာပညာ မဟဗ္ဗလာ။
မဟာကာရုဏိကာ ဓီရာ၊ သဗ္ဗေသာနံ သုခါဝဟာ။

(၁၁၅) ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ မဟာပဘာ၊ ကိုယ်ရောင် ဉာဏ်ရောင် ပြောင်တဝင်းဝင်း ထူးမြတ်သော အရောင်အလင်း ရှိတော်မူကြကုန်၏။ မဟာတေဇာ၊ အစွမ်းအမျိုးမျိုး ကြီးမြတ်သော တန်ခိုး ရှိတော်မူကြကုန်၏။ မဟာပညာ၊ ချီးမွမ်းအပ်ဘိ ကြီးမြတ်သောပညာ ရှိတော်မူကြကုန်၏။ မဟဗ္ဗလာ၊ ကာယ ဉာဏ ဗလနှစ်ပါး ကြီးမားသော စွမ်းအား ရှိတော်မူကြကုန်၏။ မဟာကာရုဏိကာ၊ သတ္တဝါများ လွန်သနားသည့် မဟာကရုဏာ ရှိတော်မူကြကုန်၏။ ဓီရာ၊ မြဲခိုင်လှသည့်သမာဓိ ရှိတော်မူကြကုန်၏။ သဗ္ဗေသာနံ၊ သတ္တဝါ အလုံးစုံတို့၏။ သုခါဝဟာ၊ ချမ်းသာကို ဆောင်ရွက်တော် မူတတ်ကုန်၏။

(၁၁၆) ဒီပါ နာထာ ပတိဋ္ဌာ စ၊ တာဏာ လေဏာ စ ပါဏိနံ။
ဂတိ ဗန္ဓူ မဟဿာသာ၊ သရဏာ စ ဟိတေသိနော။

(၁၁၆) ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထိုရှင်တော်မြတ်တို့သည်။ ပါဏီနံ၊ သတ္တဝါတို့၏။ ဒီပါ စ၊ ကျွန်းကြီးပမာ မှီခိုရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ နာထာ စ၊ ကိုးကွယ် အားထားရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြပေကုန်၏။ ပတိဋ္ဌာ စ။ ထောက်တည်ရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ တာဏာ စ၊ ဝဋ်ဒုက္ခမှ ကယ်တင်စောင့်ရှောက်တော်မူကြ ကုန်၏။ လေဏာ စ၊ ဘေးမရောက်အောင် တိမ်းရှောင် ပုန်းအောင်းရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ ဂတီ စ၊ နတ်လူအများ အားထား ချဥ်းကပ်ရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ ဗန္ဓူ စ၊ မိတ်ကောင်း ဆွေကောင်းလည်း ဖြစ်တော် မူကြကုန်၏။ မဟဿာသာ စ၊ ထူးမြတ်သော ထောက်တည်ရာ မှီခိုရာလည်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ သရဏာ စ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ဖျက်ဆီးတော်မူကြကုန်၏။ ဟိတေသိနော၊ အကျိုး စီးပွားကိုသာ ရှာမှီးတော်မူလေ့ ရှိကြပေကုန်၏။

(မဟေဿာသာ ရှေးမူ)

မဟဿာသာ

ဒုတိယဂါထာ၌ “မဟေဿာသာ”ဟု အစဉ်အလာ ရွတ်ဆိုခဲ့ကြကုန်၏။ ပရိတ်ဋီကာ၌ “မဟေဿာသာတိ တေသံ ဣစ္ဆိတတ္ထသာဓနတော သိဝဗြဟ္မဒေဝရာဇေဟိ သဒိသာ=သိဝ မည်သောနတ်, ဗြဟ္မာမည်သောနတ်, သိကြားတို့နှင့် တူတော်မူကြ၏” ဟု အနက်ဆို၏။ “မဟိဿာသာတိပိ ပါဌော ဥတ္တမဓနုဂ္ဂဟသဒိသာတိ အတ္ထော”ဟု အဖွင့်တစ်မျိုးလည်း ရှိသေး၍ “မြတ်သော လေးသမားနှင့် တူတော်မူသည်”ဟု အနက်ဆိုရန်ရှိ၏။ မဟိဿာသာ၌ ဣဿာသ=လေး, လေးသမား နှစ်မျိုးလုံးပင် အနက်ရသည်။

ဤဂါထာ၌ ကိုးကွယ်အားထားရာ မှီခိုရာသဘောရှိသော ဂုဏ်များချည်းဖြစ်ရာ ထိုအကြား၌ ဤ “မဟေဿာသာ"က ဆိုခဲ့ပြီးအနက် ရနေသည်မှာ အဆင်မပြေဖြစ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကို ဂါထာဘာဏက ဆရာ့အလိုမှာ “မဟေဿာသာ, မဟိဿသာ မဟုတ်တန်ရာ၊ “မဟဿာသာ” ဟုသာ ဖြစ်ဖွယ် ရှိပါသည်။ “အဿာသ" သဒ္ဒါ ထောက်တည်ရာ မှီခိုရာကို ဟောနိုင်သည် ဖြစ်ရာ ကြီးမားသော အားကိုးထောက်တည် မှီခိုရာဖြစ်တော်မူကြသည် ဟူသောအနက်သာ အရာနှင့် သင့်လျော်လိမ့်မည်ဟု သဘောရပေသည်။

အဿာသာတိ အဝဿယာ ပတိဋ္ဌာ။ (တိကင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ ကေသမုတ္တိသုတ် အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၂-အဖွင့်။) အဿာသောတိ အဝဿသော ပတိဋ္ဌာ ဥပတ္ထမ္ဘော၊ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃ စူဠသီဟနာဒသုတ်)

(၁၁၇) သဒေဝကဿ လောကဿ၊ သဗ္ဗေ ဧတေ ပရာယဏာ။
တေသာ ဟံ သိရသာ ပါဒေ၊ ဝန္ဒာမိ ပုရိသုတ္တမေ။

(၁၁၇) သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဧတေ ဗုဒ္ဓါ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရား တို့သည်။ သဒေဝကဿ၊ နတ်နှင့်တကွသော။ လောကဿ။ သတ္တဝါအပေါင်း၏။ ပရာယဏာ၊ ထူးမြတ်သော မှီခိုဆည်းကပ်ရာ ဖြစ်တော်မူကြပါပေကုန်၏။ ပုရိသုတ္တမေ၊ ဂုဏ်တော်ကဲလွန် ယောကျ်ားမွန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် ဖြစ်တော်မူကြပေကုန်သော။ (တေ၊ ထို ရှင်တော် မြတ်ဘုရား တို့ကိုလည်းကောင်း။) တေသံ၊ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့၏။ ပါဒေ၊ ခြေတော်တို့ကိုလည်းကောင်း။ အဟံ၊ အကျွန်ုပ်သည်။ သိရသာ၊ ဦးခေါင်းရတနာ မြတ်အင်္ဂါဖြင့်။ ဝန္ဒာမိ၊ ရှိခိုး ကန်တော့ပါ၏။

မှတ်ချက်-ပုရိသုတ္တမေ-ကိုဆဋ္ဌိအနက်၌ ဒုတိယာကြံ၍ “ပုရိသုတ္တမေ ပုရိသုတ္တမာနံ တေသံ ပါဒေ”ဟု ပရိတ်ဋီကာ အနက်ဆို၏၊ ထို နက်လည်း သင့်၏။ ဤ၌ကား ထိုကဲ့သို့မကြံပဲ ရှိရင်းစွဲ ဝိဘတ်အနက်အတိုင်း "တေ” ထည့်စပ်ကာ ထိုဘုရားရှင်တို့ကို၎င်း, ထိုဘုရားရှင်တို့၏ ခြေတော်တို့ကို၎င်းဟု ယှဉ်ပေးလျှင် အနက်ရသောကြောင့် ထိုအတိုင်း အနက်ပေးခဲ့သည်။

(၁၁၈) ဝစသာ မနသာ စေဝ၊ ဝန္ဒာမေ' တေ တထာဂတေ။
သယနေ အာသနေ ဌာနေ၊ ဂမနေ စာပိ သဗ္ဗဒါ။

(၁၁၈) အဟံ၊ အကျွန်ုပ်သည်။ ဧတေ တထာဂတေ၊ ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့ကို။ သယနေ စ၊ အိပ်သောအခါ၌ လည်းကောင်း။ အာသနေ စ၊ ထိုင်သောအခါ၌ လည်းကောင်း။ ဌာနေ စ၊ ရပ်သောအခါ၌ လည်းကောင်း။ ဂမနေ စာပိ၊ သွားသောအခါ၌ လည်းကောင်း။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ဝစသာ စေဝ၊ နှုတ်ဖြင့် လည်းကောင်း။ မနသာ စ၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း။ ဝန္ဒာမိ၊ ရှိခိုးပါ၏။

(၁၁၉) သဒါ သုခေန ရက္ခန္တု၊ ဗုဒ္ဓ သန္တိကရာ တုဝံ။
တေဟိ တွံ ရက္ခိတော သန္တော၊ မုတ္တော သဗ္ဗဘယေဟိ စ။

(၁၁၉) သန္တိကရာ၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးမှုကို ပြုတော်မူတတ်ကုန်သော။ ဗုဒ္ဓါ၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့သည်။ တုဝံ၊ သင့်ကို။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သုခေန၊ ချမ်းသာရေးဖြင့်။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်တော်မူကြပါစေကုန်သတည်း။ တေဟိ၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားတို့သည်။ ရက္ခိတော၊ စောင့်ရှောက်အပ်သည်။ သန္တော၊ ဖြစ်သော။ တွံ၊ သင်သည်။ သဗ္ဗဘယေဟိ၊ ဘေးခပ်သိမ်းတို့မှ။ မုတ္တော စ၊ ကင်းလွတ်ရသည်လည်း။ (ဘဝတု၊ ဖြစ်ပါစေ။)

(၁၂၀) သဗ္ဗရောဂါ ဝိနီမုတ္တော၊ သဗ္ဗသန္တာပ ဝဇ္ဇိတော။
သဗ္ဗဝေရ' ပတိက္ကန္တော၊ နိဗ္ဗုတော စ တုဝံ ဘဝ။

(၁၂၀) တုဝံ၊ သင်သည်။ သဗ္ဗရောဂါ၊ ရောဂါမှန်သမျှမှ။ ဝိနီမုတ္တော စ၊ အထူးကင်းလွတ်ရသည်လည်းကောင်း။ သဗ္ဗသန္တာပဝဇ္ဇိတော စ၊ ပူပန်ခပင်း ရှောင်ကွင်းအပ်သည် လည်းကောင်း။ သဗ္ဗဝေရံ၊ ရန်မျိုးမှန်သမျှကို။ အတိက္ကန္တော စ၊ ကျော်လွှားလွန်မြောက်ရသည် လည်းကောင်း။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) နိဗ္ဗုတော စ၊ ငြိမ်းအေးသည်လည်း။ ဘဝ၊ ဖြစ်ပါစေ။

(၁၂၁) တေသံ သစ္စေန သီလေန၊ ခန္တီမေတ္တာဗလေန စ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

(၁၂၁) တေသံ၊ ထိုရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့၏။ သစ္စေန စ၊ သစ္စာတော်ဖြင့် လည်းကောင်း။ သီလေန စ၊ သီလတော်ဖြင့် လည်းကောင်း။ ခန္တီမေတ္တာဗလေန စ၊ ခန္တီမေတ္တာတရားတို့၏ စွမ်းပကားဖြင့် လည်းကောင်း။ တေပိ၊ ထိုဘုရားမြတ်တို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

ဘုရားရှင်တို့ထံမှ တောင့်တချက် စကားပြေ-ဒုက္ခ ခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးမှုကို ပြုတတ်ကုန်သော ဘုရားမြတ်တို့သည် သင့်ကို အခါခပ်သိမ်း ချမ်းသာရေးဖြင့် စောင့်ရှောက်တော်မူကြပါစေ။ ထိုဘုရားရှင်တို့ အစောင့်အရှောက် ခံရသည်ဖြစ်၍ သင်သည် ဘေးခပ်သိမ်းတို့မှလည်း လွတ်မြောက်ပါစေ။ သင်သည် ရောဂါ မှန်သမျှမှ အထူးကင်းလွတ်ကာ ပူပန်ခပင်း ကွင်းရှောင်အပ်သည်ဖြစ်၍ ရန်မျိုးဟူသမျှကို ကျော်လွန်နိုင်ပြီးလျှင် ငြိမ်းအေးသူလည်း ဖြစ်ပါစေ။ ထို ရှင်တော်မြတ်ဘုရားတို့၏ သစ္စာ, သီလ, ခန္တီ, မေတ္တာတော် စွမ်းအားအရ ထိုဘုရားမြတ်တို့သည် ငါတို့ကိုလည်း ရောဂါကင်းရေး ချမ်းသာရေးဖြင့် အစဉ် စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေ။

မှတ်ချက်-တေဟိ တွံ ရက္ခိတော သန္တော၌ သန္တော-ကို ငြိမ်းအေးသည်ဟု ပေးရိုးရှိ၏။ “သန္တော သုန္ဒရော”ဟု ပရိတ်ဋီကာဖွင့်၏။ ဤ၌ သန္တောကို သမာနော=ဖြစ်သော, ဖြစ်လျက်ဟု ပေးခဲ့သည်။ ဤအနက်သာ ဂါထာဘာဏက အလိုကျဖွယ်ရှိသည်။ “ငြိမ်းအေးခြင်း" အတွက်ကား "နိဗ္ဗူတော စ တုဝံ" ရှိနေပေပြီ။

(၁၂၂) ပုရတ္ထိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ဘူတာ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ' နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

(၁၂၂) ပုရတ္တိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ အရှေ့ဖက် အရပ်မျက်နှာ၌။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကြကုန်သော။ ဘူတာ၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

(၁၂၃) ဒက္ခိဏသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ဒေဝါ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

(၁၂၃) ဒက္ခိဏသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ တောင်ဖက် အရပ်မျက်နှာ၌။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသော တန်ခိုးရှိကုန်သော။ ဒေဝါ၊ ကုမ္ဘဏ်နတ်တို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုကုမ္ဘဏ်နတ်တို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

(၁၂၄) ပစ္ဆိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ နာဂါ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

(၁၂၄) ပစ္ဆိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ အနောက်ဖက် အရပ်မျက်နှာ၌။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကုန်သော။ နာဂါ၊ နဂါးတို့သည်။ တို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုနဂါးတို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

(၁၂၅) ဥတ္တရသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ယက္ခာ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

(၁၂၅) ဥတ္တရသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ မြောက်ဖက် အရပ်မျက်နှာ၌။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကုန်သော၊။ ယက္ခာ၊ ဘီလူးတို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုဘီလူးတို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

(၁၂၆) ပုရတ္ထိမေန ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠှကော။
ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။

(၁၂၆) ပုရတ္တိမေန၊ အရှေ့အရပ်၌။ ဓတရဋ္ဌော၊ ဓတရဋ္ဌ နတ်မင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဒက္ခိဏေန၊ တောင်အရပ်၌။ ဝိရူဠှကော၊ ဝိရူဠှက နတ်မင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ပစ္ဆိမေန၊ အနောက်အရပ်၌။ ဝိရူပက္ခော၊ ဝိရူပက္ခ နတ်မင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဥတ္တရံဒိသံ၊ မြောက်အရပ်၌။ ကုဝေရော၊ ကဝေရ နတ်မင်းသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

(၁၂၇) စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ လောကပါလာ ယသဿိနော။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

(၁၂၇) စတ္တာရော၊ လေးယောက်ကုန်သော။ တေ မဟာရာဇာ၊ ထို နတ်မင်းကြီးတို့သည်။ လောကပါလာ၊ လောကကို စောင့်ရှောက်တတ်ကုန်၏။ ယသဿိနော၊ များသော အခြံအရံ ရှိကြကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုနတ်မင်းကြီး လေးယောက်တို့သည်လည်း။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

(၁၂၈) အာကာသဋ္ဌာစ ဘူမဋ္ဌာ၊ ဒေဝါ နာဂါ မဟိဒ္ဓိကာ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

(၁၂၈) အာကာသဋ္ဌာ၊ ကောင်းကင်၌တည်ကုန်သော။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကုန်သော။ ဒေဝါ စ၊ နတ်တို့သည် လည်းကောင်း။ ဘူမဋ္ဌာ၊ မြေ၌ တည်ကုန်သော။ မဟိဒ္ဓိကာ၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကုန်သော။ ဒေဝါ စ၊ နတ်တို့သည်လည်းကောင်း။ နာဂါ စ၊ နဂါးတို့သည်လည်းကောင်း။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထို နတ် နဂါး တို့သည်လည်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

(၁၂၉) ဣဒ္ဓိမန္တောစ ယေ ဒေဝါ၊ ဝသန္တာ ဣဓ သာသနေ။
တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။

(၁၂၉) ဣဓ သာသနေ၊ မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌။ ဝသန္တာ၊ နေကြကုန်သော။ ဣဒ္ဓိမန္တော၊ လွန်ကဲသော တန်ခိုးရှိကြကုန်သော၊ ယေ ဒေဝါ စ၊ အကြင်နတ်တို့သည်လည်း၊ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုနတ်တို့သည်လည်း။ အမှေ၊ ငါတို့ကို။ အရောဂေန၊ ရောဂါကင်းရှင်းရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ သုခေန စ၊ ချမ်းသာရေးအားဖြင့် လည်းကောင်း။ အနုရက္ခန္တု၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်တော် မူကြပါစေကုန်သတည်း။

မှတ်ချက်

ဤ “ပုရတ္တိမသ္မိံ”.စသောရှစ်ဂါထာ၏ မြန်မာပြန်စကားပြေ လွယ်၏။

ဝိဟာရ=နေခြင်းများ

ဤသာသနာ၌ နေသော နတ်များဆိုရာ၌ ဘယ်နတ်များကို ဆိုလိုပါသနည်း။ ဤနေရာ၌ “နေ”ဟူသော အသုံးမှာ အိမ်စသည်၌နေသော “မုချအနေမျိုး” ကားမဟုတ်။ တင်စားအပ်သော ဝေါဟာရသာ၊ သာသနာ၌ “ဝိဟာရ=နေ"ဟူသော အသုံးများကို တွေ့ရ၏။ (မေတ္တသုတ်အဖွင့်နှာ ၃၇၅-ကြည့်) ဒိဗ္ဗဝိဟာရ=ဈာန်သမာပတ်ဖြင့်နေခြင်း။ ဗြဟ္မဝိဟာရ=မေတ္တာစသည်ဖြင့် နေခြင်းမျိုးမှာ သာသနာ့ အပြင်၌လည်း ရှိ၏။ သို့သော် သာသနာအတွင်း၌ ထိုနေထိုင်ခြင်းမျိုးမှာ ဈာန်ရ အရိယာများနှင့် အရိယာအဖြစ်သို့ရောက်ရန် အခြေခံအကျင့် ကျင့်သူများ၌ဖြစ်ရာ သာသနဝိဟာရ ဟုပင် ဆိုရသည်။ အရိယဝိဟာရကား ဖလသမာပတ်ဖြင့် နေခြင်းဖြစ်ရာ သာသနာ့အနေ အစစ်ပင်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုဝိဟာရကိုရည်လျှင် “အရိယာနတ်”များကို ဆိုသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏။

အရိယာဝါသဆယ်ပါး

ထို့ပြင် ဒသင်္ဂုတ္တရ အရိယာဝါသသုတ် (အံ၊၃၊၂၇၉)၌ အရိယာဝါသတရား ဆယ်ပါး ကို ဟောတော်မူ၏။ အရိယာတို့နေရာ အရိယာဗိမာန်များဟု ဆိုလို၏။ ထိုဗိမာန်ရှင် ပုဂ္ဂိုလ်ကား အင်္ဂါငါးပါးကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏။ အင်္ဂါခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အစောင့်အရှောက် တစ်ခုလည်းရှိ၏။ မှီရာလေးပါးရှိ၏။ သီးသန့်သစ္စာများကို ပယ်နုတ်ပြီး ဖြစ်၏။ ရှာမှီးခြင်းတို့ကို ပယ်၏။ ကြည်လင်သော အကြံရှိ၏။ ငြိမ်းပြီးသော ကာယသင်္ခါရရှိ၏။ ကိလေသာတို့မှ လွတ်သော စိတ်ရှိ၏။ ကိလေသာတို့မှ လွတ်ကြောင်းကို သိသော ပညာ ရှိ၏။ ရှေးရှေးက အရိယာများလည်း ဤဗိမာန်များ၌ နေခဲ့ဘူးလှပြီ။ ယခု အရိယာများလည်း နေကြဆဲ။ နောင် ဖြစ်မည့် အရိယာများလည်း ဤဗိမာန်များ၌ နေကြပေဦးမည်။

✺ငါးတန်ပယ်ရှား၊ ခြောက်ပါးပြည့်မြောက်၊ စောင့်ရှောက်တစ်ရပ်၊ မှီလေးရပ်နှင့်၊ ပယ်အပ်သစ္စာ၊ သီးသန့်သာတည်း၊ ရှာခြင်းပယ်နှင်၊ ကြံကြည်လင်လျက်၊ ငြိမ်းစင်ကာယ၊ သင်္ခါရတည်း၊ ပါပညစ်တေ၊ ကိလေခပင်း၊ လွတ်ကင်းစိတ်ရှိ၊ လွတ်ကြောင်းသိဟု၊ အရိယာ ဗိမာန်၊ ဤဆယ်တန်၊ ပျော်ရန် လွန်ကောင်း၏။

1. ပယ်ခြင်း ငါးပါး။ "ငါးပါးပယ်" ဟူ၌ ကာမစ္ဆန္ဒ, ဗျာပါဒ, ထိနမိဒ္ဓ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကစ္စ, ဝိစိကိစ္ဆာ ဟူသော နီဝရဏတရားငါးပါး ပယ်ခြင်းကို ဆို၏။ ဤအရာ၌ ရဟန္တာကို အရိယာအဖြစ် ဖွင့်ကြ၏။ အပြည့်အစုံ လုံးဝပယ်ရှင်းပြီး ဖြစ်၍ အလွန်ဆုံးနည်းအားဖြင့် ဖွင့်ခြင်းဖြစ်၏။ အောက်အရိယာများလည်း သင့်သလို ရနိုင်သည်သာ။ ဥပမာ-သောတာပန်သည် ရုပ်နာမ်တို့ကို ရှုဆင်ခြင်နေသော ဝိပဿနာ အခိုက်မှာ နီဝရဏတွေ ကင်းရှင်းနေ၍ ထိုဗိမာန်၌ စံလျက်ရှိနေသည်သာတည်း။

2. ပြည့်စုံခြင်း ခြောက်ပါး။ မျက်စိဖြင့် ရူပါရုံကို မြင်သော် ဝမ်းမသာ စိတ်မဆိုး၊ ထို့အတူ နား, နှာ, လျှာ, ကိုယ်စိတ်တို့ဖြင့် သဒ္ဒါရုံစသည်ကို ကြားရ, နံရ, လျက်ရ, တွေ့ရ, သိရသော် ဝမ်းမသာ, စိတ်မဆိုး၊ အာရုံခြောက်ပါး ကြုံရသော် သတိသမ္ပဇဉ်ဖြင့် အညီအမျှပြု လျစ်လျူရှုနိုင်၏။ ဤခြောက်ပါးလည်း ဝိပဿနာအခိုက်၌ အရိယာမှန်သမျှ ရမြဲပြည့်စုံမြဲပင်။

3. အစောင့်တစ်ပါး။ ရုပ်နာမ်တို့ကို သတိဖြင့် ရှုမှတ်နေသောပုဂ္ဂိုလ်၌ သတိက နီဝရဏတို့မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေး လျက် ရှိနေသည်။ ဤသတိကား ပဓာနပင် ဖြစ်၏။ ဤသတိ အစောင့်အရှောက်ရှိသော ဗိမာန်၌ နေမိသော အရိယာမှာ အခြားဗိမာန်များစွာ ထည်ဆောက်ပြီးစီပြီး ဖြစ်နေတော့သည်။

4. မှီရာလေးပါး။

   • (က) ဆင်ခြင်၍မှီဝဲခြင်း (ပစ္စည်းကို သုံးဆောင်သောအခါ တဏှာမဖြစ်ရန် ဆင်ခြင်၍ သုံးဆောင်မှီဝဲသည်။)
   • (ခ) ဆင်ခြင်၍ သည်းခံခြင်း (အချမ်းအပူ စသည်နှင့် ကြုံရသောအခါ ခံနိုင်ရည်ရှိသည်။)
   • (ဂ) ဆင်ခြင်၍ ရှောင်ခြင်း ( ဆင်, မြင်း, နွားစသည် ဆူး, ငြောင့်, ခလုတ် စသည်ကို သတိပြုရှောင်ရှားသည်။)
   • (ဃ) ဆင်ခြင်၍ ပယ်ဖျောက်ခြင်း (ကာမဝိတက် စသည် ဖြစ်လာ သောအခါ သတိပြု ပယ်ဖျောက်သည်။)

5. သီးသန့်သစ္စာ။ ငါ့အယူသာ အမှန်ဟု အမှန်အဖြစ် ယူကြသော သဿတ, ဥစ္ဆေဒ စသော အယူများတည်း။ အယူက လွဲမှားသော်လည်း အမှန်ဟု ယူဆပြောဆိုချက်အရ သစ္စာဟုဆိုသော အယူမှားများပင်၊ ထိုဒိဋ္ဌိသစ္စာများကိုကား အရိယာမှန်သမျှ မဂ်ဖြင့် ပယ်ရှင်းပြီး ဖြစ်လေသည်။

6. ရှာမှီးခြင်း။

   • (က) ကာမကို ရှာမှီးခြင်း။
   • (ခ) ဘဝကို ရှာမှီးခြင်း။
   • (ဂ) ဗြဟ္မစရိယ မြတ်သောအကျင့်ကို ရှာမှီးခြင်း။
   ဤရှာမှီးမှုတို့ကိုကား ရဟန္တာမှ အပြည့်အစုံ ပယ်နိုင်၏။

7. အကြံကြည်လင်ခြင်း။ ကာမဝိတက်, ဗျာပါဒဝိတက်, ဝိဟိံသာဝိတက်တို့ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၍ အကြံ မနောက်ကျုကြည်လင်သန့်ရှင်းလျက် ရှိသည်။ ဤဗိမာန်မှာ အနာဂါမ် ရဟန္တာတို့မှ အပြည့်အစုံ ဖြစ်နိုင်၏။ သို့သော် အခြားအရိယာ များလည်း ဝိပသာနာအခိုက် ဖိုလ်အခိုက်မှာ ရလျက်သာ ရှိပေသည်။

8. ကာယသင်္ခါရငြိမ်းခြင်း။ စတုတ္ထဈာန်ရမှ ကာယသင်္ခါရ ငြိမ်းသည်ဖြစ်ရာ ဤဗိမာန်မှာ စတုတ္ထဈာန်ရ အရိယာအတွက် သီးခြားဗိမာန်ပင်တည်း။

9. ကိလေသာတို့မှ လွတ်သောစိတ်ရှိခြင်း။ ရဟန္တာမှ အပြည့်အစုံ ဖြစ်နိုင်၏။ သို့သော် အခြားအရိယာများ၌လည်း ဝိပဿနာအခိုက် ဖလသမာပတ် အခိုက်၌ကား ရလျက်ရှိနေသည်သာ။

10. လွတ်ကြောင်းသိသောပညာ။ ငါ့မှာ ရာဂ, ဒေါသ, မောဟတို့မှ လွတ်ကင်းရပြီ၊ ပယ်ပြီးပြီဟု သိသော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်တည်း။

ဗိမာန်ပိုင်နှင့် ဗိမာန်ငှါး

အရိယာဝါသ တရားအရဆိုလျှင် ဤအရိယာ ဗိမာန်များ၌ စံနေကြသော အရိယာတို့ကိုသာ သာသနာ၌ နေကြသူများဟု ဆိုရန်ရှိပြန်၏။ သို့သော် ဤအနေ မျိုးဖြင့် ပုထုဇဉ်များလည်း နေနိုင်သည်ပင်။ ဝိပဿနာ ဘာဝနာအလုပ် အားထုတ်လျက်ရှိသော ပုထုဇဉ်များကား နီဝရဏပယ်ခြင်းစသည်ဖြစ်နေရာ ထိုဗိမာန်များ၌ နေသူများပင်။ သို့သော် အရိယာများသာ ဗုဒ္ဓပုတ္တ=ဘုရားသားတော်, ဗုဒ္ဓဓီတာ=ဘုရားသမီးတော် အစစ်များဖြစ်၍ လောကုတ္တရာတရား အမွေခံကြပြီး ထိုပုဂ္ဂိုလ်များသာ ဘုရားရှင်၏ သာသနာ့ဗိမာန်ကြီးကို အပိုင်အဖြစ် သိမ်းယူနိုင်ကြ၏။ ပုထုဇဉ်များကား အဆုံးမရောက်လျှင် တစ်နေ့ခွါကြရမည် ဖြစ်သောကြောင့် ဗိမာန်ငှါးနေသူများ သာတည်း။

"အနေ"အသုံးတစ်မျိုး

ထို့ပြင် ဗြဟ္မစရိယဝါသ=ဗြဟ္မစရိယဖြင့် နေသည်ဟူသော အသုံးလည်းရှိ၏။ သာသန ဗြဟ္မစရိယ, မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဟု နှစ်မျိုးရှိရာ သိက္ခာသုံးပါးကို သာသန ဗြဟ္မစရိယဆို၍ အရိယမဂ်ကို မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဆိုသည်။ ဤဗြဟ္မစရိယဖြင့် နေသူကို သာသနာ၌ နေသူဟု ဆိုရပြန်သည်။ ဤအလို သိက္ခာသုံးပါးကို ကျင့်ကြံနေကြသော ကလျာဏပုထုဇဉ်များလည်း ဗြဟ္မစရိယ အနေမျိုးဖြင့် ဤသာသနာ၌ နေကြသူများပင်တည်း။

(၁၃၀) သဗ္ဗီတိယော ဝိဝဇ္ဇန္တု၊ သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတု။

မာ တေ ဘဝန္တွ' န္တရာယာ၊ သုခီ ဒီဃာယုကော ဘဝ။

သဗ္ဗီတိယော၊ အလုံးစုံသော ဘေးရန်တို့သည်။ ဝိဝဇ္ဇန္တု၊ ကွင်းဖယ် ရှောင်ရှားကြပါစေကုန်သတည်း။ သောကော၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ရောဂေါ၊ အနာရောဂါအမျိုးမျိုးသည် လည်းကောင်း။ ဝိနဿတု၊ မကျမရောက် ကင်းပျောက်ပါစေသတည်း။ တေ၊ သင့်အား။ အန္တရာယာ၊ ဘေးရန်အန္တရာယ်တို့သည်။ မာ ဘဝန္တု၊ မဖြစ်ပါစေကုန်သတည်း။ တွံ၊ သင်သည်။ သုခီ၊ ကိုယ်-စိတ်နှစ်ဖြာချမ်းသာခြင်း ရှိသည်ဖြစ်၍။ ဒီဃာယုကော၊ ရှည်သောအသက် ရှိသည်။ ဘဝ၊ ဖြစ်ပါစေသား။

အာသီသဆုတောင်းတစ်မျိုး စကားပြေ-ဘေးရန်မှန်သမျှ ရှောင်ရှားကြပါစေ၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် ရောဂါအမျိုးမျိုး အလျှင်းမရောက် ကင်းပျောက်ပါစေ၊ သင့်အား အန္တရာယ်ကင်းပါစေ၊ သင် ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာပါစေ, အသက်ရှည်ပါစေ။

(၁၃၁) အဘိဝါဒနသီလိဿ၊ နိစ္စံ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော။

စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တိ၊ အာယု ဝဏ္ဏော သုခံ ဗလံ။

အဘိဝါဒနသီလိဿ၊ ရှိခိုးခြင်းအလေ့ရှိထသော။ နိစ္စံ၊ အမြဲမပြတ်။ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော၊ အသက်သိက္ခာ သာသူ, ကြီးသူတို့ကို ရိုသေသမှု ပြုလေ့ရှိသူအား။ အာယု၊ အသက်တမ်းသည် လည်းကောင်း။ ဝဏ္ဏေ၊ ရုပ်ရည်အဆင်းသည် လည်းကောင်း။ သုခံ၊ ချမ်းသာခြင်းသည် လည်းကောင်း။ ဗလံ၊ ခွန်အားသည် လည်းကောင်း။ စတ္တာရော၊ လေးပါးကုန်သော။ ဓမ္မာ၊ တရားတို့သည်။ ဝဍ္ဎန္တိ၊ တိုးပွားကြလေကုန်၏။

စကားပြေ-ရှိခိုးခြင်း အလေ့ရှိလျက် အသက်သိက္ခာ ကြီးသူတို့ကို အရိုအသေပြုတတ်သူအား အသက်, အဆင်း, ချမ်းသာခြင်း, ခွန်အား။ အကျိုးတရားလေးပါး တိုးပွါးကုန်၏။

တရားပီတိအစွမ်း

ဤဂါထာကား ဓမ္မပဒ သဟဿဝဂ် (ဓမ္မ၊၂၉)မှ ဖြစ်၏။ အာဋာနာဋိယသုတ် နိဂုံးချုပ်အဖြစ် ဤဂါထာ ကို စီစဉ်ထည့်သွင်းထားသည်မှာ အဓိပ္ပါယ်ရှိ၏။ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များမှာ သဒ္ဒါကလည်း လှ၏။ အနက်ကလည်း ကောင်းကျိုးရရေး အတွက်သာဖြစ်ရာ အနက်မှာလည်း နှစ်သက်ဖွယ်ရာပင်၊ ထို့ကြောင့် ထိုတရားကို ရွတ်ဆိုရ နာရသူ၌ ဓမ္မပီတိဖြစ်နိုင်ရာ ထိုပီတိအစွမ်းကြောင့်ပင် အန္တရာယ်ကင်းခြင်းစသည် ဖြစ်နိုင်သည်သာ။ ထို့ကြောင့် ဘေးကင်း ရန်ကင်း ချမ်းသာခြင်း တောင့်တချက်မျိုးပါမှ မဟုတ်ပဲ တရားဖြင့်ပင် ဆိုခဲ့ပြီး အကျိုးများ ရနိုင်ခြင်းဖြစ်၏။ ဥပမာ ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်၌ (ဘုရားဟော ဗောဇ္ဈင်သုတ်ကို ဆိုလိုသည်။) ထိုကဲ့သို့ တောင့်တချက်မျိုးမပါ။ သို့သော် အရှင်မဟာကဿပ, အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်တို့ ရောဂါပျောက်ကင်းကြသည်မှာ ဓမ္မတေဇာ (=တရား၏ အစွမ်းအာနုဘော်) ကြောင့်၎င်း, ဓမ္မတိ (=တရားကြောင့် ဖြစ်သော ပီတိ ) အစွမ်းကြောင့်၎င်း ဖြစ်သည်။ (ဗောဇ္ဈင်သုတ်အဖွင့် ကြည့်။)

အကျိုးရပုံ

ဤအာဋာနာဋိယသုတ်၌ ဘုရားရှင်တို့၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို အများအပြား ဖော်ပြဖွဲ့နွဲ့ထားသည်မှာ စုံလင်ဝေဆာလှ၏။ ထိုဂုဏ်တော်များကို မြွက်ကာ ဘုရားမြတ်တို့အား ရှိခိုးရသော ပဏာမစေတနာကြောင့် ရအပ်သော အကျိုးကို ပြသော အနေအားဖြင့် ဤဂါထာဖြင့် နိဂုံးချုပ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ဘုရားမြတ်တို့ကို ရှိခိုးရသဖြင့် အာယု, ဝဏ္ဏ, သုခ, ဗလ အကျိုး ၄-ပါးကို ရရှိနိုင်၏။ ဤအကျိုး၄ပါး ရရှိသူ၌ ဉာဏ် ပညာ ပွင့်လင်းခြင်း အကျိုးရမည်မှာ သေချာ၍ “ပဋိဘာန" အကျိုးလည်း ယူပြီးဖြစ်တော့သည်။

ထိုဂါထာကား ဘုရားဟော မုခပါဌ်ဖြစ်ရာ ဓမ္မ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း အန္တရာယ်ကင်း, ကျန်းမာ ချမ်းသာခြင်း ဖြစ်နိုင်၏။ ဤ အကျိုးတွေ ရမှာပါတကားဟု အားရနှစ်သက်ခြင်း ဓမ္မပီတိဖြင့်လည်း ဘေးကင်း ရန်ကင်း, အသက်ရှည်ခြင်း စသည် ဖြစ်နိုင်၏။

အာယုဝဍ္ဎန

ထိုဂါထာမှာ အာယုဝဍ္ဎန သူငယ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဟောကြားအပ်သော ဒေသနာဖြစ်၏။ အာယုဝဍ္ဎနကား ခုနစ်ရက်သာ သက်တမ်းရှိသူတည်း။ ခုနစ်ရက်မြောက်လျှင် ဝေဿဝဏ် နတ်မင်းကြီးထံမှ အခွင့်ရထားသော ဘီလူးတစ်ယောက်၏ အစာဖြစ်ရမည့် သူဟု ဆို၏။ ဘုရားရှင်၏အကြံပေးတော်မူချက်အရ သံဃာတော်များကို ပင့်ကာ ခုနှစ်ရက်လုံးလုံး ပရိတ်နာ၏။ နောက်ဆုံး ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့၌ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်ကြွကာ ပရိတ်တရားဟော၏။ ပရိတ်တန်ခိုးကြောင့် နတ်ဘီလူးများ မလာမကပ်နိုင်တော့ပဲ ဘီလူးအစာအဖြစ်မှ လွတ်ကင်းရ၏။ ထိုသူငယ်ကား တစ်ရာ့နှစ်ဆယ်ကြာအောင် အသက်ရှည်လေသည်။ ဤသူငယ်အကြောင်းနှင့်စပ်၍ “ခုနစ်ရက်သက်တမ်းရှိသူမှာ အသက်တစ်ရာ့နှစ်ဆယ် ရှည်၏။ သတ္တဝါတွေ အသက်ရှည်ခြင်းအကြောင်း ရှိကောင်းရာ၏”ဟု ဆွေးနွေးကြရာမှ ဘုရားကြွရောက်တော်မူလာ၍ အသက်ရှည်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်းဖြင့် ဤဂါထာကို ဟောတော်မူသည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂၅)

ရောဂါများခြင်း အသက်တိုခြင်းအကြောင်း

ရှိခိုးထိုက်သူကို အရိုအသေပြုခြင်း, ရှိခိုးပူဇော်ခြင်ဖြင့် အသက်ရှည်ခြင်း စသည် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း “ဂါရဝေါ" အဖွင့်, “ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ" အဖွင့်များ၌ အကြောင်းယုတ္တိများဖြင့် ဖွင့်ပြခဲ့ပြီ။ ဤနိုင်ငံ၌ ရှေးအခါက လူတွေသေခဲ၍ မသာဟု တွေ့ရခဲ၏။ ယခုခေတ်၌ မကြာမကြာပင် သေကြ၏။ ရှေးက မကျန်းမာသော ရောဂါသည်ဟု တွေ့ရခဲ၏။ ယခုခေတ်ကား ရောဂါတွေကလည်း ဆန်းပြားသလောက် ရောဂါသည်တွေကလည်း ပေါများလှ၏။ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်မှာ လူအများ၌ ကိုယ်ကျင့်တရားများ ခေါင်းပါးခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိသည်ဟု ပညာရှိများက မှတ်ချက်ချကြ၏။

ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းပါစေ

ရှိခိုးမှုအကျင့်သည် အခြားကိုယ်ကျင့် တရားများနှင့်လည်း ဆက်သွယ်လျက် ရှိ၏။ သူတော်ကောင်းတရားတွေ ထွန်းကားလာသော ခေတ်အခါ၌ ဤအပစာယန အကျင့်လည်း ထွန်းကားမြဲပင်။ အချို့က အစားအသောက်တွေ ဆန်းပြားပွေလီ၍ လူတွေ မကျန်းမာဟု ဆိုကြ တရားထွန်းကားနေလျှင် လူတွေမှာ လော်လည်မှုတွေ နည်းပါး၍ အစားကြောင့်လည်း တရားမပျက်၊ ကျန်းမာရေးလည်း မပျက်ကြပေ။ ထို့ကြောင့် သူတော်ကောင်းတရားများကို ကြိုးစားခြင်း, ကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် အာယု, ဝဏ္ဏ, သုခ, ဗလ ဟူသော ရှေးလက်ဟောင်း အကျိုးတရားကောင်းများ ပြန်လည် ဖော်ထုတ်နိုင်ကြပါစေ။

ဝုဍ္ဎာပစာယန

ဝုဍ္ဎာ=ကြီးသူတို့ကို။ ပစာယန=အရိုအသေပြုမှု မိမိကိုယ်အား နှိမ့်ချသော အမှုများကို “အပစာယန" ဆို၏။ ထိုအမှုများမှာ ရှိခိုးမှု, လက်အုပ်ချီမှု, ခရီးဦးကြိုဆိုမှု, နေရာ ပေးမှု စသည်တို့တည်း။ ဤ၌ “ဝုဍ္ဎာ=ကြီးသူ”ဆိုရာတွင် ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာက ဂုဏဝုဍ္ဎ (=ဂုဏ်အားဖြင့် ကြီးသူ)ကိုသာ ဖွင့်ခဲ့၏။ လူများက ထိုနေ့ဖြစ်စ သာမဏေငယ်ကလေးမှအစ ရဟန်းများကို။ ရှင်ရဟန်းများကလည်း ရှင်အဖြစ် ရဟန်းအဖြစ် မိမိထက်ကြီးသော ဂုဏ်အားဖြင့်ကြီးသူတို့ကို ရှိခိုးပူဇော်မှုကို “အပစာယန'ဟု ဆို၏။

ယေ ဝုဍ္ဎာပစာယန္တိ၊ နရာ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ၊
ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါသံသာ၊ သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတိံ။
တိတ္တိရဇာတ် (ဇာတက၊၁၊၉)

“ရိုသေမှု ကျင့်ဝတ်တရားနားလည်၍ ကြီးသူကို ရိုသေသမှုပြုသောသူတို့ကား ယခုဘဝလည်း အချီးမွမ်းခံရ၏။ နောင်ဘဝ၌လည်း သုဂတိ ရောက်ရ၏" ဟူသော ဂါယာအဖွင့် အဋ္ဌကထာ၌ ဝုဍ္ဎ (=ကြီးသူ) သုံးမျိုး ခွဲပြ၏။ ဇာတိဝုဍ္ဎ (အမျိုးဇာတ်အားဖြင့် ကြီးမြင့်သူ) ဝယောဝုဍ္ဎ (=အသက်အရွယ်အားဖြင့် ကြီးရင့်သူ) ဂုဏဝုဍ္ဎ (=သီလစသော ဂုဏ်အားဖြင့် ကြီးမြတ်သူ)များတည်း။ ထိုတွင် ကြီးသူကို အရိုအသေပြုရမည် ဟူသော ဤအရာ၌ ဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော အသက်ကြီးသူကို ဆိုကြောင်း ဖွင့်၏။ (ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၆)

(သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၇) သက္ကသံယုတ် “ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနော=အမျိုး၌ ကြီးသူတို့ကို ရိုသေလေးစားသူ” အဖွင့်၌ ဇေဋ္ဌ (=ကြီးသူ)အရကို ဘကြီး, ဘထွေး, မိကြီး, မိထွေး, ဦးရီး, အရီး စသည်တို့ကို ရိုသေမှု ပြုရမည့်သူများအဖြစ် ဆို၏။ ဤ၌ ဂုဏ်ကိုမဆို။ ဂုဏ်မရှိသော အသက်ကြီးသူတို့ အားလည်း ခရီးဦးကြိုမှု နေရာပေးမှု, ကိုင်းညွတ်မှုစသော လေးစားမှုများမှာ ပြုသူ၌ အကျိုးမယုတ်ပေ။ သို့သော် အရိုအသေ ပြုခံရမည့် ကြီးသူများက သီလစသော ဂုဏ်ရှိမှ လူများကလည်း ရိုသေလေးစားမှု ပြုလိုကြမည်ဖြစ်ရာ မိမိက အရိုအသေ ခံထိုက်သော ဂုဏ်ရှိသူများ ဖြစ်အောင် ကြိုးစားသင့်ကြပေသည်။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ
အာဋာနာဋိယသုတ် နိဿယသစ်
ပြီးပြီ။

အင်္ဂုလိမာလသုတ်နိဿယသစ်

(၁၃၂) ပရိတ္တံ ယံ ဘဏန္တဿ၊ နိသိန္နဋ္ဌာန ဓောဝနံ။
ဥဒကမ္ပိ ဝိနာသေတိ၊ သဗ္ဗမေဝ ပရိဿယံ။

ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့။ ယံ ပရိတ္တံ၊ အကြင် အင်္ဂုလိမာလ ပရိတ်တော်ကို။ ဘဏန္တဿ၊ ရွတ်ဆိုသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ နိသိန္နဋ္ဌာနဓောဝနံ၊ နေရာ ထိုင်ခုံကို ဆေးကြောင်းဖြစ်သော။ ဥဒကမ္ပိ၊ ရေသော်မှလည်း။ သဗ္ဗမေဝ၊ အလုံးစုံ သာလျှင်ဖြစ်သော။ ပရိဿယံ၊ ဘေးရန်ကို။ ဝိနာသေတိ၊ ကင်းပျောက် စေနိုင်ပေ၏။

(၁၃၃) သောတ္ထိနာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ၊ ယဉ္စ သာဓေတိ တင်္ခဏေ။
ထေရဿ'င်္ဂုလိမာလဿ၊ လောကနာထေန ဘာသိတံ။
ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

ယံ ပရိတ္တံ၊ အကြင် အင်္ဂုလိမာလ ပရိတ်တော်သည်။ တင်္ခဏေ၊ ပရိတ်ရွတ်စဉ် ထိုအခိုက်၌ပင်။ သောတ္ထိနာ၊ ချမ်းချမ်းသာသာဖြင့်။ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနဉ္စ၊ ကိုယ်ဝန်မှထ မွေးဖွားရခြင်းကိုလည်း။ သာဓေတိ၊ ပြီးစေနိုင်ပေ၏။ အင်္ဂုလိမာလဿ၊ အင်္ဂုလိမာလမည်သော။ ထေရဿ၊ မထေရ်အား။ လောကနာထေန၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဘာသိတံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော။ ကပ္ပဋ္ဌာယိံ၊ ကမ္ဘာဆုံးသည်ထိ တည်တတ်သော သဘာဝရှိသော။ မဟာတေဇံ၊ ကြီးမားသော အစွမ်းရှိသော။ တံ ပရိတ္တံ၊ ထို အင်္ဂုလိမာလသုတ်ပရိတ်တော်ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်စို့။

အမွှမ်းစကားပြေ-လွယ်၏။

နိဒါန်း

အင်္ဂုလိမာလ မထေရ်ကား ကောသလမင်းကြီး၏ ပုရောဟိတ်၏ဇနီး မန္တာဏီ ပုဏ္ဏေးမမှ ဖွားမြင်၍ ငယ်မည်မှာ “အဟိံသက”ဖြစ်၏။ သူမွေးဖွားချိန်၌ တစ်ပြည်လုံးရှိ လက်နက်တွေ ပြောင်ပြောင်တောက်၍ ဖခင်ပုရောဟိတ်က စောရဖြစ်လိမ့်မည်ဟု နိမိတ်ဖတ်၏။ အရွယ်ရောက်သောအခါ တက္ကသိုလ်ဆရာကြီးထံ သွားရောက် ပညာသင်ရာ ဆရာကြီး၏ အလွန်အရေးပေး၍ တပည့်များက မနာလိုဖြစ်ကာ ဆရာကတော်အား ပြစ်မှားနေကြောင်း ဆိုကြ၏။ ဆရာကြီးသည် အစဉ်မယုံသော်လည်း ပြောပါများသော် ယုံကြည်လာ၍ အဟိံသကကို သေစေရန် ဥပါယ်တမျဉ်ဖြင့် “သင်၏အတတ်ပညာ ပြီးမြောက်ရေးတွင် အကူအပံ့ ရစေရန် ခရီးသွား လူတစ်ထောင်အထိ သတ်ရမည်”ဟု ပြောဆို၏။ မိမိမှာ သူတပါးကို မညှဉ်းဆဲသော အမျိုး၌ဖြစ်၍ မလုပ်နိုင်ကြောင်း ငြင်းဆန်သော်လည်း “ထိုကဲ့သို့ မလုပ်လျှင် သင်သည် အတတ်၏အကျိုးကို ခံစားရလိမ့်မည်မဟုတ်” ဟုဆို၏။ အဟိံသကလည်း တောဘဲဝင်၍ လူတွေကိုသတ်ရာ ဘယ်မျှဟု မမှတ်မိသဖြင့် လက်ညှိုးများကို ဖြတ်ယူ၍ထး၏။ လက်ညှိုးများ ပျောက်ကုန်ပြန်သဖြင့် တစ်ဖန် လက်ညှိုးများကို ဖောက်သီပြီးလျှင် ပန်းကုံးပြု၍ ဆွဲထား၏။ ထိုအခါမှစ၍ အင်္ဂုလိမာလ (လက်ညှိုးပန်းရှိသူ) အမည်ဖြင့် ထင်ရှား၏။

တောထဲသို့ လူများ မသွားဝံ့ဖြစ်ရာ ညအခါရွာထဲဝင်၍ အိပ်နေသော လူများကိုသတ်ပြီး ဆွဲသွားသဖြင့် မြို့ရွာတွေ တုန်လှုပ် ချောက်ချားရသည်။ မိခင်က ဖျောင်းဖျပြောဆိုရန် တောထဲသို့ထွက်လာ၏၊ ထိုအခိုက် ဘုရားရှင်ကလည်း လောကကိုကြည့်သောအခါ “ယနေ့ ငါသွားလျှင် အင်္ဂုလိမာလ အကျိုးရှိလိမ့်မည်။ ငါမသွားလျှင် မိခင်ကိုသတ်၍ ကယ်မရအောင် ဆုံးရှုံးလိမ့်မည်” ဟု မြင်တော်မူ၍ တောထဲသို့ ကြွတော်မူ သည်။ တစ်ထောင်ပြည့်ရန် တစ်ဦးသာ လိုတော့သဖြင့် လက်ဦးတွေ့သူကို သတ်ရန်ကြံထားသော အင်္ဂုလိမာလသည် ဘုရားရှင်ကိုတွေ့သော် အပြေးလိုက်တော့သည်။ ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတော်အရ လိုက်၍မမီပဲ ရှိသောအခါ လွန်စွာ အံ့ဩခြင်းဖြစ်၍ “ရဟန်း...ရပ် ရပ်” ဟု ဆို၏။ “ ငါရပ်နေသည် အင်္ဂုလိမာလ သင်သာလျှင် ရပ်လော့” ဟု မိန့်သော် “ရဟန်း ဆိုသည်မှာ အမှန်ပြောလေ့ရှိ၏။ ဤရဟန်းကား သွားနေလျက် ရပ်သည်ဟုဆို၏။ အကြောင်းကို မေးဦးမှပဲ”ဟု မေးလျှောက်၏။ “ငါကား သတ္တဝါများကို ညှဉ်းဆဲရန်အတွက် ဖြစ်သည့် တုတ် လက်နက် တို့ကို ပယ်ထားချထားသူဖြစ်ရာ ရပ်နေသူဖြစ်သည်။ သင်ကား သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲသူ ဖြစ်၍ မရပ်သူ ပြေးသူဖြစ်၏” ဟု ဟောတော်မူရာ သတိတရားရကာ ရဟန်းအဖြစ် တောင်းပန်တော့သည်။ ဘုရားရှင်၏ “ဧဟိ ဘိက္ခု” ခေါ် တော်မူချက်အရ ရဟန်းဖြစ်လေသည်။

တစ်နေ့ ဆွမ်းခံကြွသောအခါ သားမဖွားနိုင်သော မိန်းမတစ်ယောက်ကို မြင်ရ၍ ကရုဏာဖြစ်ကာ ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထား၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက ထိုမိန်းမထံ သွားပြီးလျှင် “ယတောဟံ ဘဂိနိ” စသည်ဖြင့် သစ္စာဆိုရန် သင်ပေးတော်မူရာ ဘုရားအမိန့်တော်အတိုင်း သွား၍ဆိုသဖြင့် ထိုမိန်းမ၏ ကိုယ်ဝန်မှာ ချက်ခြင်းသက်သာ လွယ်ကူစွာ ဖွားမြင် လာရသည်။ ဤအချက်များကို ရည်၍ “သောတ္ထိနာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ၊ ယဉ္စ သာဓေတိ တင်္ခဏေ၊ ထေရဿင်္ဂုလိမာလဿ၊ သောကနာထေန ဘာသိ တံ” ဟု ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

မဟာပရိတ်

“ဣမဉ္စ ပန ပရိတ္တံ န ကိဉ္စိ ပရိသာယံ န မဒ္ဒတိ၊ မဟာပရိတ္တံ န မေတန္တိ ဝုတ္တံ=ဤပရိတ် မဖျက်ဆီးနိုင်သော ဘေးရန်မရှိ၊ ဤပရိတ်မှာ မဟာပရိတ်မည်၏” ဟု ဆိုအပ်ကြောင်း မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၃) ၌ မိန့်ဆို၏။ အင်္ဂုလိမာလထေရ်ထိုင်လျက် သစ္စာပြုရာနေရာ၌ ခုံပြုလုပ်ထားကြ၏။ သားမဖွားနိုင်သော တိရစ္ဆာန်မကိုပင် ယူဆောင်၍ ထိုခုံပေါ်မှာ နေစေလျှင် ချက်ခြင်းလွယ်ကူစွာ သားဖွားနိုင်၏။ အားနည်းလှ၍ ဆောင်ယူရန် မဖြစ်နိုင်လျှင် ခုံဆေးရေကို ယူ ပြီး ခေါင်း၌လောင်းလျှင် ချက်ခြင်း သားဖွားနိုင်တော့သည်။ သားဖွားခြင်းသာမက အခြားရောဂါကိုလည်း ပျောက်ငြိမ်းစေတတ်သည်သာ။ ဤမဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာ အဆိုများကို အစွဲပြု၍ ထိုင်ရာ ခုံဆေးသောရေပင် ဘေးရန်ကင်းပျောက်နိုင်ကြောင်း ပရိတ်အမွှမ်း၌ မိန့်ဆိုသည်။

တစ်ကမ္ဘာလုံးတည်

အရှင်၏ တစ်ကြိမ် သစ္စာပြုထားသော နေရာမှာ နောင်အမြဲ ဆေးအဖြစ် ဘေးရန်အကွယ်အကာ အဖြစ် အသုံးဝင်နေ၍ “ယာဝ ကပ္ပါ တိဋ္ဌနကပါဋိဟာရိယံ ကိရေ တံ=ဤ သစ္စာပြုရာ နေရာ၏ ထိုသို့အစဉ် အာနုဘော်ရှိနေခြင်းမှာ ကမ္ဘာကုန်ဆုံးသည်အထိ တည်နေမည်ဖြစ်သော တန်ခိုး ပြာဋိဟာပင် ဖြစ်သတတ်” ဟု ဆိုသော မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာကို အစွဲပြု၍ “ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ” ဟု ဆိုသည်။

(၁၃၄) ယတော'ဟံ ဘဂိနိ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော၊
နာဘိဇာနာမိ သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတာ၊
တေန သစ္စေန သောတ္ထိ တေ ဟောတု သောတ္ထိ ဂဗ္ဘဿ။

ဘဂိနိ၊ နှမ။ အဟံ၊ ငါသည်။ ယတော၊ အကြင်အခါမှစ၍၊ အရိယာယ ဇာတိယာ၊ အရိယာဇာတ်ဖြင့်။ ဇာတော၊ ဖြစ်ခဲ့၏။ တတော၊ ထို အခါမှစ၍။ သဉ္စိစ္စ၊ သေစေလိုသော စေတနာဖြင့် အားထုတ်၍။ ပါဏံ၊ သတ္တဝါကို။ ဇီဝိတာ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေမှ။ ဝေါရောပေတာ၊ ချခဲ့ သတ်ခဲ့သည် ဟူ၍၊၊ နာဘိဇာနာမိ၊ မသိပေ။ တေန သစ္စေန၊ ထို သစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား၊ သောတ္တိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ ဂဗ္ဘဿ၊ သူငယ်၏။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။

သစ္စာပြုပုံ စကားပြေ-နှမ ငါသည် အရိယာဇာတ်ဖြင့် ဖြစ်သည့်အခါမှစ၍ သေစေလိုသော စေတနာဖြင့် သတ္တဝါကိုသတ်ခဲ့ဘူးသည်ကို မသိပေ၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သင်ရော ကလေးပါ ချမ်းသာပါစေ။

အရိယာဇာတ်

ထိုသို့ သစ္စာပြုချိန်တွင် အရှင်ကား မဂ်ဖိုလ်မရသေးပါ။ သို့ဖြစ်လျက် အရိယာယ ဇာတိယာဆိုသည်မှာ ဘယ်သို့နည်း၊ ဤ၌ ရဟန်းအဖြစ်ကိုပင် အရိယာဖြစ်ကြောင်း ဇာတ်ဖြစ်၍ "အရိယာယ ဇာတိယာ” ဆိုသည်။ ဘုရားရှင်သည် ရှေးဦးစွာ "အရိယာယ ဇာတိယာ"မပါ၊ “ယတောဟံ ဘဂိနိ ဇာတော’စသည်ဖြင့် “နှမ..ငါဖြစ်သည်မှ စ၍ သိလျက် သတ္တဝါကို သတ်ဘူးသည် မရှိ”ဟု သင်ပေးခဲ့ရာ “ဖြစ်သည်မှစ၍”ဆိုသည်မှာ“မွေးဖွား၍ လူဖြစ်သည်မှစ၍ ဟုလည်းဖြစ်နိုင်၍ အရှင်အင်္ဂုလိမာလက “သည်လိုဆိုလျှင် တပည့်တော်အား မုသာဝါဒ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်၊ တပည့်တော် သတ္တဝါတွေ အများအပြား သတ်ခဲ့သူ ဖြစ်ပါသည်”ဟု လျှောက်၏။ "အင်္ဂုလိမာလ..ထို အဖြစ်ဇာတိကို သင်မယူနှင့်၊ ထိုဇာတိက လူဖြစ်သောအခါ ဖြစ်သည်။ လူဆိုသည်မှာ ပါဏာတိပါတ စသည် ပြုတတ်၏။ ယခု သင်၏ဇာတိမှာ အရိယာဇာတိဖြစ်သည်။ “ယတောဟံ ဘဂိနိ ဇာတော'ဟု သင်ဆိုရန် ကုက္ကုစ္စဖြစ်လျှင် “အရိယာယ ဇာတိယာထည့်ဆို”ဟု တစ်ဖန်ပြင်ကာ သစ္စာပြုပုံကို မိန့်တော်မူသည်။

ဆေးကုခြင်း မဟုတ်လော

မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ သစ္စာပြုခိုင်းသည်မှာ မထေရ်ကို ဆေးကုခိုင်းရာ မကျပါလောဟု ဆိုဖွယ်ရှိ၏။ “န ဟိ သစ္စကိရိယာ ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဟောတိ” မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၄)အရ သစ္စာပြုခြင်းမှာ ဆေးကုမှု မဟုတ်။ မထေရ်ကို မြင်ကြလျှင် လူတွေ ကြောက်ကြ ပြေးကြ၍ မထေရ်အတွက် ဆွမ်းခက်ခဲကာ တရားအားမထုတ်နိုင် ရှိခဲ့၏။ သစ္စာပြုကာ လူတွေချမ်းသာအောင် ပြုပေးခြင်းဖြင့် မေတ္တာသက်ရောက်ပြီးလျှင် အရှင်အား ဆည်းကပ်လာမည်ဖြစ်ရာ ဆွမ်းမခက်ခဲပဲ တရားအားထုတ်နိုင်လိမ့်ဟု ရည်မြှော်ကာ မထေရ်အား ချီးမြောက်လို၍ သစ္စာပြုခိုင်းခြင်းဖြစ်၏။

ထို့ပြင် အရှင်မြတ်ကား ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ပါသော်လည်း ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့ စိတ်မရောက်၊ မိမိရှေးက လူတွေသတ်ခဲ့ပုံ ထိုအခါက ဘေးကြောက်လှ၍ လူတွေတောင်းပန်ပုံ, ခြေလက် ကိုးရိုးကားရား ဖြစ်ပုံများသာ ထင်နေ၍ နေရာမှ ထထသွားရ၏၊ ထို့ကြောင့် အရိယာဇာတ်ဖြင့် သစ္စာဆိုခိုင်းလျှင် ရှေးအဖြစ်များ အမှတ်မထားတော့ပဲဝိပဿနာပွါးနိုင်ကာ ရဟန္တာဖြစ်လိမ့်မည်ဟု သိတော်မူ၍ အရိယာဇာတ်ဖြင့် သစ္စာဆိုခိုင်းခြင်း ဖြစ်ကြောင်း မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၄)၌ အကြောင်းနှစ်ရပ် ဖွင့်ပြတော်မူသည်။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ
အင်္ဂုလိမာလသုတ်နိဿယသစ်
ပြီးပြီ

ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ် နိဿယသစ်

(၁၃၅) သံသာရေ သံသရန္တာနံ၊ သဗ္ဗဒုက္ခဝိနာသနေ။
သတ္တ ဓမ္မေ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ မာရသေနာပမဒ္ဒနေ။

(၁၃၆) ဗုဇ္ဈိတွာ ယေ စိမေသတ္တာ၊ တိဘဝါ မုတ္တကုတ္တမာ။
အဇာတိ' မဇရာဗျာဓိံ၊ အမတံ နိဗ္ဘယံ ဂတာ။

(၁၃၇) ဧဝ မာဒိဂုဏူပေတံ၊ အနေကဂုဏသင်္ဂဟံ။
ဩသဓဉ္စ ဣမံ မန္တံ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂဉ္စ ဘဏာမ ဟေ။

ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့။ သံသာရေ၊ သံသရာ၌။ သံသရန္တာနံ၊ ကျင်လည်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့၏။ သဗ္ဗဒုက္ခဝိနာသနေ၊ ဒုက္ခ ခပ်သိမ်းတို့ကို ပျောက်ငြိမ်းစေတတ်ကုန်သော။ မာရသေနာပမဒ္ဒနေ၊ မာရ်စစ်သည် အသင်းအပင်းတို့ကို နှိမ်နင်းဖျက်ဆီးတတ်ကုန်သော။ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ ဗောဇ္ဈင်မည် ကုန်သော။ သတ္တ၊ ခုနှစ်ပါးကုန်သော။ ယေ ဓမ္မေ၊ အကြင် တရားတို့ကို။ ဗုဇ္ဈိတွာ၊ သိကြကုန်သောကြောင့်။ ဥတ္တမာ၊ မြတ်ကုန်သော။ ဣမေ သတ္တာ၊ ဤ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ တိဘဝါ၊ ဘဝသုံးပါးမှ။ မုတ္တကာ၊ လွတ်မြောက်ရ ကုန်သည်ဖြစ်၍။ အဇာတိံ၊ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိသော။ အဇရံ၊ အိုခြင်း မရှိသော။ အဗျာဓိံ၊ နာခြင်း မရှိသော။ အမတံ၊ သေခြင်း မရှိသော။ နိဗ္ဘယံ၊ ဘေးမရှိသော။ နိဗ္ဗာနံ၊ နိဗ္ဗာန်သို့။ ဂတာ၊ ရောက်ကြရကုန်ပြီ။ ဧဝမာဒိဂုဏူပေတံ၊ ဤသို့ အစရှိသော အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော။ အနေကဂုဏသင်္ဂဟံ၊ ဂုဏ်ပေါင်းများစွာ သိမ်းယူရာဖြစ်သော။ ဩသဓဉ္စ၊ ရောဂါပျောက်ရေးဝယ် ဆေးသဖွယ်လည်း ဖြစ်သော။ မန္တဉ္စ၊ အန္တရာယ်ကင်းရေးဝယ် မန္တန်သဖွယ်လည်း ဖြစ်သော။ ဣမံဗောဇ္ဈင်္ဂံ၊ ဤ ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြပါကုန်စို့။

(၁၃၈) ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သတိသင်္ခါတော၊ ဓမ္မာနံ ဝိစယော တထာ။
ဝီရိယံ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ တထာပရေ။

(၁၃၉) သမာဓုပေက္ခာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ သတ္တေ တေ သဗ္ဗဒဿိနာ။
မုနိနာ သမ္မဒက္ခာတာ၊ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ။

(၁၄၀) သံဝတ္တန္တိ အဘိညာယ၊ နိဗ္ဗာနာယ စ ဗောဓိယာ။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

သတိသင်္ခါတော၊ သတိဟု ဆိုအပ်သော။ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ စ၊ ဗောဇ္ဈင် လည်းကောင်း။ ဓမ္မာနံ ဝိစယော စ၊ ဓမ္မဝိစယဗောဇ္ဈင် လည်းကောင်း။ တထာ၊ ထိုမှတစ်ပါး။ ဝီရိယံ စ၊ ဝီရိယဗောဇ္ဈင် လည်းကောင်း။ ပီတိ ပဿဒ္ဓိဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ၊ ပီတိ ဗောဇ္ဈင်, ပဿဒ္ဓိဗောဇ္ဈင်တို့လည်းကောင်း။ တထာ၊ ထို့ပြင်။ အပရေ၊ တပါး ကုန်သော။ သမာဓုပေက္ခာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ၊ သမာဓိဗောဇ္ဈင်, ဥပေက္ခာဗောဇ္ဈင်တို့ လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ သဗ္ဗဒဿိနာ၊ တရားအလုံးစုံ အကုန်သိတော်မူသော။ မုနိနာ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ သမ္မဒက္ခာတာ၊ ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်ကုန်သော။ သတ္တ၊ ခုနှစ်ပါးကုန်သော။ ဧတေ၊ ဤဗောဇ္ဈင်တရားတို့သည်။ ဘာဝိတာ၊ ပွားများအပ်ကုန်သည်ရှိသော်။ ဗဟုလီကတာ၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော်။ အဘိညာယ စ၊ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းငှာ လည်းကောင်း။ နိဗ္ဗာနာယ စ၊ နိဗ္ဗာန်အလို့ငှာ လည်းကောင်း။ ဗောဓိယာ စ၊ မဂ်ဉာဏ်အလို့ငှာ လည်းကောင်း။ သံဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါ ခပ်သိမ်း။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။

ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး စကားပြေ-တရားအလုံးစုံ အကုန်သိတော် မူသော မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော သတိ, ဓမ္မဝိစယ, ဝီရိယ, ပီတိ, ပဿဒ္ဓိ, သမာဓိ, ဥပေက္ခာ - ဟူသော ဗောဇ္ဈင် ခုနစ်ပါး ဤတရားတို့ကား ပွါးများလေ့လာခဲ့လျှင် သစ္စာလေးပါးသိရန်, နိဗ္ဗာန်ရန်, မဂ်ရရန်ဖြစ်သည်။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သင့်အား အခါခပ်သိမ်း ချမ်းသာပါစေ။

(၁၄၁) ဧကသ္မိံ သမယေ နာထော၊ မောဂ္ဂလ္လာနဉ္စ ကဿပံ။
ဂိလာနေ ဒုက္ခိတေ ဒိသွာ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သတ္တ ဒေသယိ။

ဧကသ္မိံ သမယေ၊ အခါတစ်ပါး၌။ နာထော၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ မောဂ္ဂလာနဉ္စ၊ မောဂ္ဂလာန်မထေရ်ကို လည်းကောင်း။ ကဿပဉ္စ၊ ကဿပ မထေရ်ကို လည်းကောင်း။ ဂိလာနေ၊ မကျန်းမမာသည်တို့ကို။ ဒုက္ခိတေ၊ ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်သည်တို့ကို။ ဒိသွာ၊ မြင်တော်မူရ၍။ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ ဗောဇ္ဈင် ခုနှစ်ပါးတို့ကို။ ဒေသယိ၊ ဟောတော်မူပြီ။

(၁၄၂) တေ စ တံ အဘိနန္ဒိတွာ၊ ရောဂါ မုစ္စိံသု တင်္ခဏေ။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

တေ စ၊ ထိုမထေရ်မြတ်တို့သည်လည်း။ တံ၊ ထို ဗောဇ္ဈင်ခုနှစ်ပါး တရားတော်ကို။ အဘိနန္ဒိတွာ၊ နှစ်သက်အားရ ခံယူကြကုန်၍။ တင်္ခဏေ၊ ထိုခဏ၌။ ရောဂါ၊ ရောဂါမှ၊ မုစ္စိံသု၊ ပျောက်ကင်း လွတ်မြောက်ကြရကုန်ပြီ။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါ ခပ်သိမ်း။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။

ဗောဇ္ဈင်အကျိုးစကားပြေ-လွယ်၏။

ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ် ဖြစ်လာပုံ

အခါတစ်ပါး မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီး ပိပ္ပလိလိုဏ်ဂူ၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူ သော အရှင်မဟာကဿပ မကျန်းမမာဖြစ်ရာ ဘုရားရှင် ကြွတော်မူပြီးလျှင် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး တရားကို ဟောတော်မူ၏၊ ထိုတရားဖြင့်ပင် အရှင်၏ရောဂါမှာ ချက်ခြင်းပျောက်ရတော့သည်။ ထိုတရားကို နာရသော အရှင်မြတ်အား “ငါကား ရဟန်းပြု၍ ခုနစ်ရက်မြောက်၌ သစ္စာတို့ကို သိရသောအခါ ဤဗောဇ္ဈင်တရားများ ထင်ရှားဖြစ်လာခဲ့ဘူး၏။ ဘုရားသာသနာကား ဝဋ်ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရေးအစစ် တကယ် ဖြစ်ပါပေ သည်” ဟု အကြံဖြစ်ရာ ကိုယ်မှ အသွေးများကြည်လင် ဥပါဒါရုပ်များ စင်ကြယ်လာမှုကြောင့် ကြာဖက်၌ကျသော ရေပေါက်ပမာ ရောဂါကိုယ်မှ ခွါပျောက်ခဲ့ရသည်။ ထို့အတူ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်မထေရ်မြတ် မကျန်းမာစဉ် ဗောဇ္ဈင်သုတ်ကိုပင် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူရာ အရှင်၏ရောဂါမှာ ချက်ခြင်းယူပစ်သလို ပျောက်ကင်းခဲ့ရဘူးသည်။

သို့သော် မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် ဗောဇ္ဈင်သုတ် (သံ၊၃၊၇၁) သည် စုဏ္ဏိယသာ ဖြစ်၍ ဤဗောဇ္ဈင်္ဂပရိတ်ကိုမူ ဂါထာအဖြစ် ရှေးဆရာတို့ စီစဉ်ရေးသား ထားခြင်းဖြစ်၏။

(၁၄၃) ဧကဒါ ဓမ္မရာဇာပိ၊ ဂေလညေနာဘိ ပီဠိတော။
စုန္ဒတ္ထေရေန တံယေဝ ဘဏာပေတွာန သာဒရံ။

(၁၄၄) သမ္ဗောဒိတွာန အာဗာဓာ၊ တမှာ ဝုဋ္ဌာသိ ဌာနသော။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

ဧကဒါ၊ အခါတစ်ပါး၌။ ဓမ္မရာဇာပိ၊ တရားဘုရင် ဘုရားရှင် သည်လည်း။ ဂေလညေန၊ ရောဂါ ဝေဒနာသည်။ အဘိပီဠိတော၊ ပြင်းထန်စွာ နှိပ်စက်အပ်သည် ဖြစ်၍။ စုန္ဒတ္ထေရေန၊ စုန္ဒမထေရ်ကို။ တံ ယေဝ၊ ထို ဗောဇ္ဈင် တရားတော်ကိုပင်။ သာဒရံ၊ ရိုသေလေးစားစွာ။ ဘဏာပေတွာ၊ ရွတ်ဆိုစေ၍။ သမ္မောဒိတွာန၊ ဝမ်းမြောက်တော်မူသောကြောင့်။ ဌာနသော၊ တစ်ခဏခြင်း။ တမှာ အာဗာဓာ၊ ထိုရောဂါမှ။ ဝုဋ္ဌာသိ၊ ထမြောက် ပျောက်ကင်းတော်မူလေပြီ။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဤ သစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။

ဗောဇ္ဈင်အကျိုးစကားပြေ-လွယ်၏။

ဘုရားရှင်ရောဂါ

မြတ်စွာဘုရား ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မကျန်းမမာဖြစ်ခဲ့ရာ အရှင်စုန္ဒကို ဗောဇ္ဈင်တရားရွက်ဆိုရန် အမိန့်ရှိတော်မူသည်။ အရှင်မဟာကဿပ အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်တို့အား ဘုရားဟောသည့် ဗောဇ္ဈင်သုတ်ကိုပင် အရှင်စုန္ဒ ရွတ်ဆိုလျှောက်တင်ခဲ့ရာ ဘုရားရှင်၏ ပြင်းထန်သော ဝေဒနာမှာ ချက်ခြင်း ပျောက်ကင်းခဲ့သည်။

(၁၄၅) ပဟီနာ တေ စ အာဗာဓာ၊ တိဏ္ဏန္နမ္ပိ မဟေသိနံ။
မဂ္ဂဟတာ ကိလေသာဝ၊ ပတ္တာ' နုပ္ပတ္တိ ဓမ္မတံ။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

မဂ္ဂါဟတာ၊ အရိယမဂ်တရားတို့သည် ပယ်ရှား ဖျက်ဆီးအပ်ကုန်သော။ ကိလေသာ၊ ကိလေသာတို့သည်။ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ၊ တစ်ဖန်ထပ်ကာ မဖြစ် ပေါ်လာခြင်း သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်သို့။ ပတ္တာဣဝ၊ ရောက်ရကုန်သကဲ့သို့။ တထာ၊ ထို့အတူ။ တိဏ္ဏန္နမ္ပိ၊ သုံးပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ မဟေသီနံ၊ သီလက္ခန္ဓ စသည်ဖွေရှာ မြတ်စွာဘုရား, နှစ်ပါးသော ထေရ်အရှင်တို့၏။ ပဟီနာ၊ ဗောဇ္ဈင်တရားဖြင့် ပယ်ရှားအပ်ပြီး ဖြစ်ကုန်သော။ တေ အာဗာဓာ စ၊ ထိုရောဂါတို့ သည်လည်း။ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ၊ တဖန်ထပ်ကာ မဖြစ်လာခြင်းသဘော ရှိသည်၏ အဖြစ်သို့။ ပတ္တာ၊ ရောက်ကုန်ပြီ။

အရှင်းပျောက်ပုံ စကားပြေ-မဂ်ဖြင့်ပယ်အပ်သော ကိလေ သာတို့သည် တစ်ဖန်ထပ်ကာ ပေါ်မလာတော့သကဲ့သို့ မဟေသီ သုံးပါး (=ဘုရား, အရှင်မဟာကဿပ, အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်)တို့၏ ဗောဇ္ဈင်တရားဖြင့် ပယ်ရှားအပ်သော ဝေဒနာများမှာလည်း နောင်ပေါ်ခြင်း အလျှင်းမရှိတော့သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ရသည်။ ဤသစ္စာစကားကြောင့် သင့်အား ထာဝစဉ် ချမ်းသာခြင်း ဖြစ်ပါစေ။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ
ဗောဇ္ဈင်သုတ် နိဿယသစ်
ပြီးပြီ

ပုဗ္ဗဏှသုတ် နိဿယသစ်

(၁၄၆) ယံ ဒုန္နိမိတ္တံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊
ယော စာ မနာပေါ သကုဏဿ သဒ္ဒေါ။
ပါပဂ္ဂဟော ဒုဿုပိနံ အကန္တံ၊
ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဝိနာသ'မေန္တု။

(၁၄၆) ယံဒုန္နိမိတ္တဉ္စ၊ အကြင် မကောင်းသော နိမိတ်သည်လည်းကောင်း။ ယံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊ အကြင် အမင်္ဂလာသည် လည်းကောင်း။ သကုဏဿ၊ ငှက်ဆိုး၏။ အမနာပေါ၊ နှစ်သက်ဖွယ်မရှိသော။ ယော သဒ္ဒေါ စ၊ အကြင် အသံသည် လည်းကောင်း။ ယော ပါပဂ္ဂဟော စ၊ အကြင် ပါပဂြိုဟ်သည် လည်းကောင်း။ အကန္တံ၊ နှစ်လိုဖွယ်မရှိသော။ ယံ ဒုဿုပိနဉ္စ၊ အကြင် မကောင်းသော အိပ်မက်သည် လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ ဧတေ ဒုန္နိမိတ္တံ၊ ထို မကောင်းသောနိမိတ် စသည်တို့သည်။ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ ဘုရားမြတ်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့်။ ဝိနာသံ၊ အလျှင်းမရောက် ကင်းပျောက်ခြင်းသို့။ ဧန္တု၊ ရောက်ပါစေကုန်သတည်း။

---

(၁၄၇) ယံ ဒုန္နိမိတ္တံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊
ယော စာ မနာပေါ သကုဏဿ သဒ္ဒေါ။
ပါပဂ္ဂဟော ဒုဿုပိနံ အကန္တံ၊
ဓမ္မာနုဘာဝေန ဝိနာသ'မေန္တု။

---

(၁၄၈) ယံ ဒုန္နိမိတ္တံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊
ယော စာ မနာပေါ သကုဏဿ သဒ္ဒေါ။
ပါပဂ္ဂဟော ဒုဿုပိနံ အကန္တံ၊
သံဃာနုဘာဝေန ဝိနာသ'မေန္တု။

---

ဓမ္မာနုဘာဝေန၊ တရားတော်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့်။ပ။

သံဃာနုဘာဝေန၊ သံဃာတော်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့်။ပ။

အာသီသ စကားပြေ - မကောင်းသော နိမိတ်၊ အမင်္ဂလာ၊ နှစ်သက်ဖွယ် မရှိသော ငှက်ဆိုးသံ၊ ပါပဂြိုဟ်၊ နှစ်လိုဖွယ်မရှိသော အိပ်မက်ဆိုး အမျိုးမျိုးတို့သည် ဘုရားမြတ်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့် ကင်းပျောက်ကြပါစေ။

တရားတော်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့် ကင်းပျောက်ကြပါစေ။

သံဃာတော်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့် ကင်းပျောက်ကြပါစေ။

---

ရှေးဆရာတို့၏အစီအစဉ်

ဤ ပုဗ္ဗဏှသုတ်၌ နောက်ဆုံး “သုနက္ခတ္တံ” စသော သုံးဂါထာခွဲကား (အံ၊၁၊၂၉၉) ပုဗ္ဗဏှသုတ်လာ ဘုရားဟော ဂါထာများဖြစ်သည်။ ကျန်ဂါထာများတွင် "ယံ ကိဉ္စိ ဝိတ္တံ" စသော ပထမဂါထာကလည်း သုတ္တနိပါတ် ရတနသုတ်လာ ဘုရားဟောဂါထာပင်တည်း။ ကြွင်း ဂါထာများကား ဘုရားဟောမဟုတ်။ ရှေးဆရာတို့ စီစဉ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပုဗ္ဗဏှသုတ်လာ ဂါထာများကို အစွဲပြု၍ တစ်သုတ်လုံးကို ပုဗ္ဗဏှသုတ်ဟုပင် ခေါ်ကြ၏။ ပုဗ္ဗဏှသုတ် ဟူသော အမည် အားလျော်စွာ နံနက်ခါ ရွတ်ဆိုကြရန် သတ်မှတ်ထားကြောင်း ဆိုရိုးရှိသည်။ သို့သော် နံနက်အခါသာ ရွတ်သင့် ရွတ်ထိုက်သည်ဟု တစ်ထစ်ချမှတ်ရန်ကား မဟုတ်။ မည်သည့် အချိန်အခါမဆို ရွတ်လိုက ရွတ်နိုင်၍ အကျိုးရှိသည်ဟုသာ မှတ်သင့်သည်။

---

အကြောင်း၏ အကြောင်း

“ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ ဘုရားဂုဏ်ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော ကုသိုလ်စေတနာ အစွမ်းကြောင့်” ဟုလည်း ပေးကြသည်။ ပေးနိုင်သည်။ သို့သော် ဘုရားဂုဏ်ကို အာရုံပြုသော စေတနာ၏ အာနုဘော်ကို ဘုရား၏ အာနုဘော်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဘုရားကို အမှီပြုဖြစ်လာသော စေတနာဖြစ်သောကြောင့် အကြောင်း၏ အကြောင်းကိုလည်း အကြောင်းဆိုရသော လောကထုံး အရပင် ဖြစ်သည်။ “တိဏေဟိ ဘတ္တံ သိဒ္ဓံ = မြက်တို့ကြောင့် ထမင်း ပြီး၏”။ “စောရေဟိ ဒဍ္ဎော ဂါမော = ခိုးသူတို့ကြောင့် ရွာကို မီးလောင်အပ်၏”။ ဤအဆိုများကဲ့သို့မှတ်။

---

(၁၄၉) ဒုက္ခပ္ပတ္တာ စ နိဒ္ဒုက္ခာ၊ ဘယပ္ပတ္တာ စ နိဗ္ဗယာ။
သောကပ္ပတ္တာ စ နိဿောကာ၊ ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော။

(၁၄၉) ဒုက္ခပတ္တာ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခ ဆိုက်ရောက်နေကြကုန်သော။ သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ပါဏိနော၊ သတ္တဝါတို့သည်။ နိဒ္ဒုက္ခာ စ၊ ဆင်းရဲ မရှိကြကုန်သည်လည်း။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ဘယပတ္တာ၊ ဘေး အန္တရာယ် ဆိုက်ရောက်နေကြကုန်သော။ သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ပါဏိနော၊ သတ္တဝါတို့သည်။ နိဗ္ဘယာ စ၊ ဘေးအန္တရာယ် မရှိကြကုန်သည်လည်း။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သောကပ္ပတ္တာ၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းသို့ ဆိုက်ရောက်၍နေကြကုန်သော။ သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ ပါဏိနော၊ သတ္တဝါတို့သည်။ နိဿောကာ စ၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း မရှိကြကုန်သည်လည်း၊ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

မေတ္တာအာသီသ စကားပြေ - ဆင်းရဲဒုက္ခ ကြုံတွေ့နေရသော သတ္တဝါမှန်သမျှ ဆင်းရဲဒုက္ခ ကင်းကြပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ် ဆိုက်ရောက်နေကြရသော သတ္တဝါမှန်သမျှ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းကြပါစေ။ စိတ်သောက ရောက်လျက် ရှိကြရသော သတ္တဝါမှန်သမျှ စိတ်သောက ကင်းဝေးကြပါစေ။

---

(၁၅၀) ဧတ္တာဝတာ စ အမှေဟိ၊ သမ္ဘတံ ပုညသမ္ပဒံ။
သဗ္ဗေ ဒေဝါနုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ။

(၁၅၀) စ၊ ပတ္တိဒါနစကား မြွက်ကြားလိုက်ပါဦးအံ့။ ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော တရားအလျဥ် စကားအစဉ်ဖြင့်။ အမှေဟိ၊ ငါတို့သည်။ သမ္ဘတံ၊ ကောင်းစွာ ဆည်းပူးအပ်သော။ ပုညသမ္ပဒံ၊ ကောင်းမှု၏ ပြည့်စုံခြင်းကို။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဒေဝါ၊ နတ်တို့သည်။ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ၊ စည်းစိမ်များစွာ ချမ်းသာအကုန် ပြည့်စုံပြီးမြောက်ခြင်းငှာ။ အနုမောဒန္တု၊ သာဓု သာဓု အနုမောဒနာ ပြုကြပါကုန်လော့။

အမျှဝေချက် စကားပြေ - ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော စကားအစဉ်ဖြင့် ငါတို့ကောင်းစွာ ဆည်းပူးအပ်သော ကောင်းမှု၏ပြည့်စုံခြင်းကို အလုံးစုံသော နတ်တို့သည် စည်းစိမ်ချမ်းသာအကုန် ပြည့်စုံဖို့ရာ သာဓု အနုမောဒနာ ပြုကြပါကုန်လော့။

---

(၁၅၁) ဒါနံ ဒဒန္တု သဒ္ဓါယ၊ သီလံ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒါ။
ဘာဝနာဘိရတာ ဟောန္တု၊ ဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ ဂတာ။

(၁၅၁) သဒ္ဓါယ၊ ရတနာသုံးတန် ကံ, ကံ၏အကျိုး မြတ်နိုးယုံကြည်ကြကုန်၍။ ဒါနံ၊ အလှူဒါနကို။ ဒဒန္တု၊ လှူဒါန်းကြပါကုန်လော့။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါမလပ်။ သီလံ၊ သီလကို။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်ကြပါကုန်လော့။ ဘာဝနာဘိရတာ၊ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ၌ နှစ်ခြိုက်ရွှင်ပျော် မွေ့လျော်ကြကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြ ပါကုန်လော့။ အာဂတာ၊ ပရိတ်တရားတော် နာယူရန် ဆိုက်ရောက်လာကြကုန်သော။ ဒေဝတာ၊ နတ်တို့သည်။ ဂစ္ဆန္တု၊ ကိုယ့်ရပ်ဌာန ပြန်ကြပါကုန်လော့။

တိုက်တွန်း ခွင့်လွှတ်ချက် စကားပြေ - ရတနာသုံးတန်, ကံ, ကံ၏ အကျိုးကို ယုံကြည်ကြကုန်၍ အလှူဒါနကို ပေးလှူကြကုန်လော့။ အခါမလပ် သီလကို စောင့်ရှောက်ကြကုန်လော့၊ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ၌ ပျော်ပိုက်ကြကုန်လော့၊ တရားနာ လာရောက်ကြကုန်သော နတ်တို့သည် နေရင်းဌာန ပြန်ကြပါကုန်လော့။

---

(၁၅၂) သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ ဗလပ္ပတ္တာ၊ ပစ္စေကာနဉ္စ ယံ ဗလံ။
အရဟန္တာနဉ္စ တေဇေန၊ ရက္ခံ ဗန္ဓာမိ သဗ္ဗသော။

(၁၅၂) ဗလပ္ပတ္တာ၊ ကာယဗလ ဉာဏဗလ စွမ်းအားကို ရ ပိုင်တော်မူကြကုန်သော။ သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ယေ ဗုဒ္ဓါ၊ အကြင် ဘုရားရှင်တို့သည်။ (သန္တိ၊ ရှိတော်မူကြကုန်၏။) တေ သဉ္စ၊ ထိုဘုရားရှင်တို့၏ လည်းကောင်း။ ပစ္စေကာနဉ္စ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ လည်းကောင်း။ ယံ ဗလံ၊ အကြင် စွမ်းအား ရှိန်စော် အာနုဘော်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တေန ဗလေန စ၊ ထို အစွမ်း အာနုဘော်ဖြင့် လည်းကောင်း။ အရဟန္တာနံ၊ ရဟန္တာတို့၏။ တေဇေန စ၊ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့် လည်းကောင်း။ သဗ္ဗသော၊ အခါခပ်သိမ်း။ ရက္ခံ၊ အကာ အကွယ် အစောင့်အရှောက်ကို။ အဟံ၊ ငါသည်။ ဗန္ဓာမိ၊ ဖွဲ့ပါ၏။

အရံအတားဖွဲ့ပုံ စကားပြေ - ကိုယ်တော်အား ဉာဏ်တော်အားကို ရပိုင်တော်မူကြကုန်သော ဘုရားရှင်တို့နှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ အစွမ်းအာနုဘော်ဖြင့်၎င်း၊ ရဟန္တာတို့၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့်၎င်း အခါခပ်သိမ်း အကာအကွယ် အစောင့်အရှောက်ကို ငါဖွဲ့၏။

မှတ်ချက် - “သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ ဗလပ္ပတ္တာ” ကို ဆဋ္ဌီအနက်၌ ပဌမာ ဝိဘတ် ကြံကြ၏။ ဤ၌ကား နိယတ်, အနိယတ်ထည့်၍ လိင်အနက်၌ ပဌမာဝိဘတ်ပင် ကြံလိုက်သည်။

---

(၁၅၃) ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။
န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

---

(၁၅၄) ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။
န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

---

(၁၅၅) ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊
သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။
န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊
ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ။
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။

“ယံ ကိဉ္စိ ဝိတ္တံ" စသော ဂါထာကို ရတနသုတ် (၂၁၉)၌ အနက်ပေးခဲ့ပြီ။ ဒုတိယဂါထာ၌ တထာဂတေန-၌ တရားတော်နှင့်ဟုပေး၍၊ တတိယဂါထာ၌ တထာဂတေန-သံဃာတော်နှင့်ဟု-ပေး။ တထာဂတ၏ တရား သံဃာ ဟောပုံကို ရတနသုတ်အဖွင့် (၃၂၁-၂-၃) ၌ ဆိုခဲ့ပြီ။

---

(၁၅၆) ဘဝတု သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ ရက္ခန္တု၊ သဗ္ဗဒေဝတာ။
သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ သဒါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။

(၁၅၆) သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ မင်္ဂလာအပေါင်း အကောင်းမှန်သမျှသည်။ ဘဝတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ သဗ္ဗဒေဝတာ၊ အလုံးစုံသောနတ်တို့သည်။ ရက္ခန္တု၊ စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ အလုံးစုံသော ဘုရားရှင်တို့၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြောင့်။ တေ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သုခီ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်းရှိကုန်သည်။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။

---

(၁၅၇) ဘဝတု သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ ရက္ခန္တု၊ သဗ္ဗဒေဝတာ။
သဗ္ဗဓမ္မာနုဘာဝေန၊ သဒါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။

---

(၁၅၈) ဘဝတု သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ ရက္ခန္တု၊ သဗ္ဗဒေဝတာ။
သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ သဒါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။

(၁၅၇) သဗ္ဗဓမ္မာနုဘာဝေန၊ အလုံးစုံသော တရားတော်တို့၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့်။ ပ။

(၁၅၈) သဗ္ဗသံဃာနုဘာဝေန၊ အလုံးစုံသော သံဃာတော်တို့၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့်။ ပ။

---

(၁၅၉) မဟာကရုဏိကော နာထော၊ ဟိတာယ သဗ္ဗပါဏိနံ။
ပူရေတွာ ပါရမီ သဗ္ဗာ၊ ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။

(၁၅၉) မဟာကာရုဏိကော၊ ကြီးမြတ်သော ကရုဏာ ရှိတော်မူသော။ နာထော၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ သဗ္ဗပါဏိနံ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၏။ ဟိတာယ၊ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှါ၊ သဗ္ဗာ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ပါရမီ၊ ဒါနစသည် ပါရမီတော်တို့ကို။ ပူရေတွာ၊ ဖြည့်ကျင့်တော်မူ၍။ ဥတ္တမံ၊ ထူးမြတ်သော။ သမ္ဗောဓိံ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို။ ပတ္တော၊ ရတော်မူခဲ့လေပြီ။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။ တေ၊ သင့်အား။ သဗ္ဗဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သောတ္ထိ၊ ချမ်းသာခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေ သတည်း။

ဘုရားဂုဏ်ဖြင့် သစ္စာပြုပုံ စကားပြေ - မဟာကရုဏာရှင် မြတ်စွာဘုရားသည် သတ္တဝါ အလုံးစုံတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ပါရမီတော်အလုံးစုံ အကုန် ဖြည့်ကျင့်တော်မူပြီးလျှင် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်တို့ကို ရတော်မူခဲ့သည်။ ဤ သစ္စာစကားကြောင့် သင့်အား အခါခပ်သိမ်း ချမ်းသာခြင်းဖြစ်ပါစေ။

---

(၁၆၀) ဇယန္တော ဗောဓိယာ မူလေ၊ သကျာနံ နန္ဒိဝဍ္ဎနော။
ဧဝမေဝ ဇယော ဟောတု၊ ဇယဿု ဇယမင်္ဂလေ။

(၁၆၀) သကျာနံ၊ သာကီဝင်မင်းတို့၏။ နန္ဒိဝဍ္ဎနော၊ အားရနှစ်သက်ခြင်းကို တိုးပွားစေတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဗောဓိယာ၊ ဗောဓိပင်၏။ မူလေ၊ အနီးတခွင် အပရာဇိတပလ္လင်၌။ ဇယန္တော ယထာ၊ မာရ်ငါးပါးကို အောင်မြင်တော် မူသကဲ့သို့။ ဧဝမေဝ၊ ဤအတူသာလျင်။ (တေ၊ သင့်အား။) ဇယော၊ ဘေးရန်ခပင်း အောင်မြင်ခြင်းသည်။ ဟောတု၊ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ တွံ၊ သင်သည်။ ဇယမင်္ဂလေ၊ အောင်ရာအောင်ကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာတရားတို့ကို။ ဇယဿု၊ ခရီးရောက်အောင် ပြီးမြောက်လျှင်လျှင် အောင်မြင်ပါစေသတည်း။

အောင်ဆုအာသီသ စကားပြေ - သာကီဝင်မင်းတို့၏ နှစ်သက်ခြင်းကို တိုးပွားစေတတ်သော ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် ဗောဓိပင်အနီး အပရာဇိတပလ္လင်၌ မာရ်ငါးပါးကို အောင်မြင်တော်မူသကဲ့သို့ ထို့အတူ သင်သည် ဘေးရန်ခပ်သိမ်းကို အောင်မြင်ပါစေ၊ အောင်ကြောင်းမင်္ဂလာတို့ကို သင်ပြီးမြောက် အောင်မြင်ပါစေ။

---

(၁၆၁) အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ၊ သီသေ ပုထုဝိပုက္ခလေ။
အဘိသေကေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ၊ အဂ္ဂပ္ပတ္တော ပမောဒတိ။

(၁၆၁) သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ၊ အလုံးစုံသော မြတ်စွာဘုရားတို့၏။ အဘိသေကေ၊ ဗုဒ္ဓါဘိသေက ခံယူရာဌာနဖြစ်ပေသော။ သီသေ၊ မြေတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သော။ ပုထုဝိပုက္ခလေ၊ တင့်တယ်ထူးလွန် မြေမွန် မြေမြတ်ဖြစ်ပေသော။ အပရာဇိတ ပလ္လင်္ကေ၊ အပရာဇိတမည်တွင် ပလ္လင်တော်၌။ အဂ္ဂပ္ပတ္တော၊ ထွတ်ဖျား တိုင်မြောက် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်သည်။ ပမောဒတိ၊ အလွန်ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်တော်မူရပေ၏။ (ဧဝမေဝ၊ ဤအတူပင်။ တွံ၊ သင်သည်။ အဂ္ဂပ္ပတ္တော၊ အထက်တန်းသို့ တက်လှမ်းပေါက်ရောက်သည်ဖြစ်၍။ ပမောဒဿု၊ ဝမ်းမြောက်ပါစေသတည်း။)

အာသီသ စကားပြေ - ဘုရားရှင်မှန်သမျှတို့၏ ဗုဒ္ဓါဘိသေက ခံယူရာ မြေတကာတို့၏ အထွတ်အထိပ် အလွန်တင့်တယ် ကောင်းမြတ် မြေအရပ်ဖြစ်သော အပရာဇိတပလ္လင်၌ ထုတ်ဖျားတိုင်မြောက် ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်သော ရှင်တော်မြတ်သည် အလွန်ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်တော်မူရသကဲ့သို့ သင်လည်း အထက်တန်းရောက်ကာ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်းပါစေ။

ပုက္ခလအနက် - ထောမနိ၌ ပုက္ခလ၏ သေဋ္ဌ (=အမြတ်) အနက်လာ၏။ အမရကောသ၌ သေယျ, သေဋ္ဌ, ပုက္ခလ, သတ္တမ-သဒ္ဒါများ အတိသောဘန (အလွန်တင့်တယ်ကောင်းမြတ်သော) အနက်ဟောကြောင်းလာသည်။ နေတ္တိပါဠိတော် တိပုက္ခလနည်း၌ ပုက္ခလသဒ္ဒါ သောဘန (=တင့်တယ်သော) အနက်ဟောကြောင်း အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။

“တီဟိ အဝယဝေဟိ လောဘာဒီဟိ သံကိလေသပက္ခေ, အလောဘာဒီဟိ စ ဝေါဒါနပက္ခေ ပုက္ခလော သောဘနောတိ တိပုက္ခလော”။ (နေတ္တိဋ္ဌ၊ ဥဒ္ဒေသဝါရ-၁၇)

ဤ ပုထုဝိပုက္ခလ၌ ပုက္ခလကား သောဘန သာမန်မဟုတ် အတိသောဘနကို ဟောသည်ဟုယူ။ အလွန်တင့်တယ် ကောင်းမြတ်သော မြေဟု အနက်ရလျက် ပုက္ခလ ဟူသော ဝိသေသန နောက် ရောက်နေသော ဝိသေသနပရနိပါတ ကမ္မဓာရဲတည်း။

---

(၁၆၂) သုနက္ခတ္တံ သုမင်္ဂလံ၊ သုပ္ပဘာတံ သုဟုဋ္ဌိတံ။
သုခဏော သုမုဟုတ္တော စ၊ သုယိဋ္ဌံ ဗြဟ္မစာရိသု။

(၁၆၂) (ယသ္မိံ ဒိဝသေ၊ အကြင်နေ့၌။ တယော သုစရိတဓမ္မေ၊ သုစရိုက်တရား သုံးပါးတို့ကို။ ပရိပူရေန္တိ၊ ဖြည့်ကျင့်ကြကုန်၏။ သော ဒိဝသော၊ ထိုနေ့သည်။) သုနက္ခတ္တံ၊ နက္ခတ်အပေါင်း မကောင်းမရှိ အကောင်းအတိသာတည်း။ သုမင်္ဂလံ၊ အမင်္ဂလာ ဘယ်အခါမရှိ ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာအတိသာတည်း။ သုပ္ပဘာတံ၊ အပြစ်ကင်းရှင်း ကောင်းသော မိုးလင်းရခြင်းပင်တည်း။ သုဟုဋ္ဌိတံ၊ သာယာသန့်ရှင်း ကောင်းသော အိပ်ရာမှ ထရခြင်းပင်တည်း။ သုခဏော၊ ကြုံလာဆိုက်ရ ခဏတိုင်းမှာ ကောင်းသော ခဏချည်းသာတည်း။ သမုဟုတ္တော စ၊ မုဟုတ်တိုင်းမှာ အကောင်းချည်းသာတည်း။ (တသ္မိံ ဒိဝသေ၊ ထိုသုစရိုက်ကျင့်ရာ နေ့အခါ၌။) ဗြဟ္မစာရိသု၊ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်လေ့ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌။ ယိဋ္ဌံ၊ လှူအပ်, ပူဇော်အပ်သော အလှူသည်။ သုယိဋ္ဌံ၊ အပြစ်ကင်း၍ သန့်ရှင်းကောင်းမြတ်သောပူဇော်ရခြင်းဖြစ်ပါပေ၏။

အကျင့်ကောင်းလျှင် အားလုံးကောင်း စကားပြေ - သုစရိုက် ကျင့်ရာ နေ့အခါကား ကောင်းသော နက္ခတ်, ကောင်းသော မင်္ဂလာချည်းသာ။ ကောင်းသော မိုးလင်းရခြင်း, ကောင်းသော အိပ်ရာမှထရခြင်း, ကောင်းသောခဏ, ကောင်းသော မုဟုတ်ချည်းသာ ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့၌ အကျင့်ကောင်းရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ လှူရသောအလှူမှာ ကောင်းသောလှူဒါန်း ပူဇော်ရခြင်းဖြစ်သည်။

အနက်တမျိုး - “သုနက္ခတ္တံ၊ ကောင်းသော နက္ခတ်သည်၎င်း။ပ။ သုမုဟုတ္တော၊ ကောင်းသော မုဟုတ်သည်၎င်း၊ တေ၊ သင့်အား၊ ဟောတု၊ ဖြစ်စေသတည်း”ဟု ဟောတုနှင့်ယှဉ်ကာ အာသီသအဖြစ် ပေးရိုးရှိခဲ့၏။ ၎င်းဂါထာလာရာ တိကင်္ဂုတ္တရပါဠိ (အံ၊၁၊၂၉၈), ၎င်းအဋ္ဌကထာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၄) အလိုမကျတတ်။ ပါဠိ၌ “ရဟန်းတို့ အကြင်သတ္တဝါတို့သည် နံနက်အခါ ကိုယ်ဖြင့် သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏။ နှုတ်ဖြင့် သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏။ စိတ်ဖြင့် သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့အား ကောင်းသော နံနက်ဖြစ်၏။ ထို့အတူ မွန်းတည့် ညချမ်း အခါတို့၌ သုစရိုက်ကျင့်သူတို့အား ကောင်းသော မွန်းတည့်အခါ ကောင်းသော ညချမ်းအခါ ဖြစ်ကြောင်း” ဟောတော်မူသည်။ ထိုပါဠိအရပင် အဋ္ဌကထာ ဂါထာအနက်ဖွင့်ရာ၌ “ယသ္မိံ ဒိဝသေ တယော သုစရိတဓမ္မေ ပရိပူရေန္တိ၊ သော ဒိဝသော” ဟု ပါဌသေသ ထည့်ယှဉ်အနက်ပေးခဲ့သည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ သုစရိုက်တရား ကျင့်သူတို့အား နက္ခတ်ကောင်း, မင်္ဂလာကောင်း, အခါကောင်း, ခဏကောင်း, အားလုံးအကောင်းချည်း ဖြစ်၍ မကောင်းသော နက္ခတ် မင်္ဂလာ အခါမရှိ၊ နက္ခတ်မင်္ဂလာ အခါကောင်းကြုံရန် ဓာတ်ရိုက် ယတြာ စသော ပြုပြင်မှု ပြုရန်မလို၊ သူတော်ကောင်းတရား ကျင့်ရန်သာ လိုသည်ဟု ဆိုလို၏။

တစ်မျိုး - ဗြဟ္မစာရိသု၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သူတို့၌။ သုနက္ခတ္တံ၊ ကောင်းသော နက္ခတ်လည်းဖြစ်၏။ ပ။ သုယိဋ္ဌံ၊ ကောင်းသော ပူဇော်ခြင်းလည်းဖြစ်၏။ ဤသို့ ပါဌသေသ မထည့်ပဲ ဂါထာရှိတိုင်းလည်း အနက်ပေးကြ၏။ ဤအနက်၌ ကောင်းသော အကျင့်ရှိသူမှာ နက္ခတ်ကောင်း မင်္ဂလာကောင်း အခါကောင်းချည်း ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်ဖြစ်ရာ ပါဌသေသ မပါသော်လည်း ပါဠိအဋ္ဌကထာ၏ အာဘော်ကို မီလျက်ရှိသောကြောင့် သင့်မြတ်၏။

ခဏ စသည် - “သုခဏော သုမုဟုတ္တော” တို့၌ ခဏ, မုဟုတ်တို့၏ အချိန်ပမာဏတို့ကို သိအပ်၏။ လက်ဖျစ် ဆယ်ချက်တီးခန့်သည် ခဏမည်၏။ ထိုခဏ ဆယ်ခုသည် လယ၊ လယ ဆယ်ခုသည် ခဏလယ၊ ခဏလယ ဆယ်ခုသည် မုဟုတ္တ၊ မုဟုတ္တဆယ်ခုသည် ခဏမုဟုတ္တတည်း။

---

(၁၆၃) ပဒက္ခိဏံ ကာယကမ္မံ ဝါစာကမ္မံ ပဒက္ခိဏံ၊
ပဒက္ခိဏံ မနောကမ္မံ၊ ပဏီဓိ တေ ပဒက္ခိဏေ။

(၁၆၃) (တသ္မိံ ဒိဝသေ၊ ထိုသုစရိုက်ကျင့်ရာနေ့အခါ၌။) ကာယကမ္မံ၊ ထိုသူပြုသည့် ကာယကံမှု မှန်သမျှသည်။ ပဒက္ခိဏံ၊ တိုးတက်ကြီးပွားကြောင်း အကောင်း အမြတ်ချည်းသာတည်း။ ဝစီကမ္မံ၊ ဝစီကံမှု မှန်သမျှသည်။ ပဒက္ခိဏံ၊ တိုးတက် ကြီးပွားကြောင်း အကောင်းအမြတ်ချည်း သာတည်း။ မနောကမ္မံ၊ မနောကံမှန်သမျှ သည်လည်း။ ပဒက္ခိဏံ၊ တိုးတက်ကြီးပွားကြောင်း အကောင်း အမြတ်ချည်းသာတည်း။ တေ၊ ထိုသုစရိုက်ကျင့်သူ၏ ကံသုံးပါးတို့ကား။ ပဒက္ခိဏေ၊ တိုးတက်ကြီးပွားကြောင်း ကောင်းမှု၌၊ ပဏီဓိ၊ ထားခြင်းမည်ပေ၏။

တရားကျင့်သူ၌ ကံအားလုံးကောင်း စကားပြေ - သုစရိုက်ကျင့်ရာ နေ့အခါ၌ ထိုသူ၏ ကာယကံမှု, ဝစီကံမှု, မနောကံမှု မှန်သမျှသည် တိုးတက်ကြီးပွားကြောင်း အကောင်းအမြတ်ချည်းသာတည်း။ ထိုသုစရိုက် ကျင့်သူ၏ ကံသုံးပါးတို့ကား တိုးတက်ကြီးပွားကြောင်း ကောင်းမှု၌ ထားခြင်းမည်၏။

အနက်ပေးတစ်မျိုး - ဤဂါထာ၌လည်း ဟောတု-ယှဉ်ကာ အာသီသအဖြစ် ပေးရိုးရှိခဲ့၏။ ဤ၌ “ပဒက္ခိဏံ ကာယကမ္မန္တိ တံ ဒိဝသံ တေန ကတံ ကာယကမ္မံ ဝဍ္ဎိကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ" ဟူသော တိကင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာ (၂၄၅)အတိုင်း အနက်ပေးခဲ့၏။

ပဏီဓိ တေ ပဒက္ခိဏေ-၌လည်း “ပဒက္ခိဏေ၊ ကောင်းမြတ်သောကံ၌။ ပဏိဓိ၊ တောင့်တခြင်းသည်။ တေ၊ သင့်အား။ ဟောတု၊ ဖြစ်စေသတည်း”ဟု၎င်း။ “တေ ပဏိဓိ၊ ထိုတောင့်တခြင်းတို့သည်။ ပဒက္ခိဏေ၊ မြတ်သောဆုတောင်းခြင်းတို့တည်း” ဟု၎င်း ပေးကြ၏။ သုစရိုက်ကျင့်သူ၏ ကံတို့သည် အားလုံး အကောင်းချည်းပင်။ ထိုသူ၏ ကံတို့သည် ကောင်းမှု၌ ထားခြင်းမည်ပေသည်ဟု တေ-ကို ကံစွဲခြင်းက ပို၍အဓိပ္ပါယ်ဖြောင့်သဖြင့် ထိုအတိုင်းပေးလိုက်သည်။ အဋ္ဌကထာ၌ကား အထူးမဖွင့်။

---

(၁၆၄) ပဒက္ခိဏာနိ ကတွာန၊ လဘန္တတ္ထေ ပဒက္ခိဏေ။
တေ အတ္ထလဒ္ဓါ သုခိတာ၊ ဝိရူဠှာ ဗုဒ္ဓသာသနေ။
အရောဂါ သုခိတာ ဟောထ၊ သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ။

(၁၆၄) ပဒက္ခိဏာနိ၊ တိုးတက်ကြီးပွားကြောင်း ကောင်းမှုကံတို့ကို။ ကတွာန၊ ပြုကြကုန်၍။ ပဒက္ခိဏေ၊ တိုးတက်ကောင်းမြတ်ကုန်သော။ အတ္ထေ၊ အကျိုးတို့ကို။ လဘန္တိ၊ ရရှိကြကုန်၏။ တေ (တုမှေ)၊ ထိုသင်တို့သည်။ အတ္ထလဒ္ဓါ၊ ရအပ်သောကောင်းကျိုး ရှိကြကုန်သည်။ သုခိတာ၊ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်သည်။ ဗုဒ္ဓသာသနေ၊ ဘုရားသာသနာတော်၌။ ဝိရူဠှာ၊ တိုးတက် စည်ကား ကြီးပွားကြကုန်သည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကြကုန်၍။) သဗ္ဗေဟိ၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဉာတိဟိ၊ အဆွေအမျိုးတို့နှင့်။ သဟ၊ တကွ။ အရောဂါ၊ ရောဂါမရှိကြကုန်သည်။ သုခိတာ၊ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်သည်။ ဟောထ၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

အာသီသ စကားပြေ - တိုးတက် ကြီးပွားကြောင်း ကောင်းမြတ်သော ကံသုံးပါးတို့ကို ပြုကြကုန်၍ ကောင်းမြတ်သော အကျိုးတို့ကို ရရှိကြကုန်၏။ သင်တို့သည် ကောင်းကျိုးကို ရရှိကြကုန်သည်, ချမ်းသာခြင်းရှိကြကုန်သည်, ဘုရားရှင်သာသနာတော်၌ တိုးတက်စည်ကား ကြီပွားကြကုန်သည် ဖြစ်၍ ဆွေမျိုးအပေါင်းနှင့်တကွ အနာရောဂါကင်းရှင်း ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်သည် ဖြစ်ကြစေကုန်သတည်း။

မှတ်ချက် - ဤ၌ ဟောထ-ရှိသော ပါဠိမူအတိုင်း အနက်ပေး ခဲ့၏။ ဟောထ-ရှိလျှင် တေနှင့် ယောဂ-မကိုက်၍ တေ တုမှေ-ဟု ထည့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ “သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ။ ပေ။ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရာမိ” ဟူသော ပါရာဇိကပါဠိ စသည်၌ သော နှင့် အနုဿရာမိ ယောဂ မတည့်ဖြစ်နေသဖြင့် “သောတိ သော အဟံ” ဟု ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ ဖွင့်သကဲ့သို့မှတ်။ တေ-နှင့်ကိုက်ညီအောင် “အရောဂါ သုခိတာ ဟောန္တု” ဟုလည်း ပြင်ကြ၏။ ဟောန္တု-လည်း အသင့်ပင်။ အချို့က ဟောထ-ကို ဝတ္တမာန်ဟုလည်း ဆိုကြသေး၏။ သို့သော် ပဉ္စမီက ပိုအဓိပ္ပါယ် ဖြောင့်သည်။

မှတ်သားဖွယ် အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ
ပုဗ္ဗဏှသုတ် နိဿယသစ်
ပြီးပြီ

ဤတွင် ပရိတ်ကြီးပါဠိတော် ၁၁-သုတ်၏
မြန်မာစကားပြေ အဓိပ္ပါယ်အကျယ်နှင့်တကွ
နိဿယသစ် ပြီးပြီ။

ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်နိဂုံး

ဤကျမ်းဖြစ်ပေါ်လာခြင်း။

ရုပ်ရည်ချောမောလှပသော အပျိုစင်သည် နဂိုယဉ် ဖြစ်သော်လည်း ဝတ်စား တန်ဆာ အဆင်အပြင် မပြည့်ဝ အချိုးမကျသော် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် မဟုတ်လှ။ ဝတ်စားတန်ဆာကလည်း ပြည့်စုံ ဆင်ပုံကလည်း အချိုးကျလျှင် မြင်ရသူတို့၏ စိတ်နှလုံးဝယ် နှစ်သက်ဖွယ်အတိဖြစ်၏။ ပရိတ်တရား ပါဠိတော်များမှာ သဒ္ဒါအနက် အချိုးကျလျက် နှစ်သက်ဖွယ်ပင်။ အဆင်အပြင် လိုနေသေး၍ နှစ်သက်ကြည်နူးမှု အရသာကို ထူးခြားစွာ မခံကြရပါ။ ဤ တရားတော်များမှာ ဖွင့်မဆုံးအောင် မြားမြောင်လှသော အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ဆောင်လျက်ရှိရာ ထိုအဓိပ္ပါယ်ကို ကျယ်ဝန်းစွာ သိရခြင်းဖြင့် ရတနာသုံးစုံအာရုံ၌ ကြည်နူးရွှင်မြူးခြင်း ပီတိအရသာ ထူးခြားစွာ ခံစားရမည်မှာ သေချာလှပေသည်။ ထိုကဲ့သို့ တန်ဆာဆင်ပေးသော အဖွင့်မျိုးမှာ လိုလျက်ပင်ရှိပါသည်။

ထို့ကြောင့် ပရိတ်တရား၏ အနက်အရသာကို ပြည့်ဝစ္စာ ခံစားစေလိုခြင်း၊ အရသာသိကာ ကြိုးစားခြင်းဖြင့် ပရိတ်တရား၏ အကျိုးအာနိသင်များကို ထူးခြားစွာရရှိစေလိုခြင်းစသော ဆန္ဒအရ အများအပေါ်မှာ ချမ်းသာစေလို, ကောင်းစားစေလိုသော စေတနာ လွန်ကြီးမားလှသော မန္တလေးမြို့ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဝိဇ္ဇာလင်္ကာရ ဆရာတော် ဦးဝိသုဒ္ဓ-က မိမိထံ အကူအညီ တောင်းခံတော်မူခဲ့ပါသည်။ မိမိမှာ ဉာဏ်အား လုံ့လအားပင် ရှိစေဦးတော့ ထိုကဲ့သို့သော စေတနာမျိုး မရှိခဲ့လျှင် ဤပရိတ်အဖွင့်မှာ ဖြစ်လာနိုင်ခွင့်မရှိပါ။ အများအကျိုး လိုလားတောင့်တသော စေတနာတွင် ထပ်ဆင့်နှိုးဆော် ပေးအပ်သော ဆရာတော်အရှင်မြတ်၏ တိုက်တွန်း တောင်းပန်ချက်ကို အလေးထားကာ ရေးသားလာခဲ့ရာ ယခုခေတ်တွင် အလွန်ပင် ရခဲလှစွာသော ဤပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်မှာ ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့ပါပြီ။ ဤကျမ်းပြီး အဆုံး နိဂုံး၌ပင် ပရိတ်တန်ခိုး အစွမ်းသတ္တိများနှင့် စပ်၍ မိမိအယူအဆကို တင်ပြခွင့် ဆိုက်လာပြန်ပါသည်။

ပရိတ်အစွမ်း။

ဘုန်းတော်, ကံတော်, ဉာဏ်တော်, တန်ခိုးတော် အလွန်ကြီးလှသော ဗုဒ္ဓရှင်တော်မှာ လွန်စွာကြီးမားလှသည့် အရှိန်ရှိသော အထူးခြားဆုံး ပုဂ္ဂလဝိသေသဖြစ်တော်မူပါသည်။ ဘဝများစွာ သံသရာက မခါမခွဲ တပါထဲ ထက်ကြပ်ကပ်စွဲလျက်ရှိလာသော ကိလေသာ ခပင်းကို အရှင်းပယ်နုတ် လုံးဝဖြုတ်နိုင်သော တရားတော်၏ အရှိန်လည်း လွန်စွာ ကြီးမားလှပါပေသည်။ ဤမျှ အရှိန်ကြီးသော တရားတော်၏တည်ရာ သံဃာတော်၏ အရှိန်မှာ ပြောစရာ မရှိပါပေ။ အလွန်ကောင်းမွန်သော မြေ၌စိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့သည် အလွန်သန်စွမ်း ကြီးထွားရန် အရှိန်တက်လျက် ရှိသကဲ့သို့ အလွန် အရှိန်ကြီးလှသော ရတနာသုံးပါးဟူသော ထူးခြားသော ခေတ်၌ ကြည်ညိုမြတ်နိုး အားကိုးတစ်ခု ပြုအပ်သော ပူဇာစေတနာစုမှာ အရှိန်တက်လျက်ပင် ရှိတော့သည်။ မေတ္တာဓာတ်, သစ္စာဓာတ်တို့၏ အစွမ်းအားကိုလည်း အထိုက်အလျောက် ပြခဲ့ပေပြီ။ ထိုမေတ္တာမှု, သစ္စာမှုများ၌လည်း ထူးခြားသော အရှိန်ရှိသည်ပင်။ ထို့ကြောင့် ရတနာသုံးပါးဂုဏ်တော် မေတ္တသစ္စာတို့ဖြင့် ပြီးသော ပရိတ်တရားတော်များမှာ အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ခြင်းစသည်ဖြင့် ထူးခြားသောအကျိုးကို ပြီးမြောက်စေနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ရတနာသုံးပါးကို ကြည်ညိုမြတ်နိုးလျက် မေတ္တာသစ္စာစွမ်းကို ယုံကြည်အားကိုးကာ ပရိတ်တရားကို စွဲမြဲစွာ ရွတ်ဆိုခြင်းကြောင့် ကြုံလာရသော ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးအန္တရာယ်တို့မှ အံ့ဩဖွယ် လွတ်မြောက်မှုနှင့် ကြုံကြရသူတို့မှာ မနည်းလှပေ။ အန္တရာယ်ကင်းစေရုံသာမက ကျက်သရေ မင်္ဂလာ ချမ်းသာစီးပွါး တိုးတက်ခြင်းများနှင့်လည်း ကြုံကြရသေး၏။ ဤသည်ကား စေတနာ မေတ္တာ သစ္စာစသော နာမ်ဓာတ်များ၏ အစွမ်းသတ္တိပင်၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ် စသော ဉာဏ်အမျိုးမျိုး, တန်ခိုး အဘိညာဉ်တို့၏ ကြီးကျယ် အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်ပုံကို စဉ်းစားလျှင် နာမ်ဓာတ်တို့၏ ကြီးမား ထူးခြားသော စွမ်းအားသတ္တိကို သိနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာဝနာမှုစသော ထိုထိုနာမ်ဓာတ်များ၌ ထူးခြားသော စွမ်းရည်သတ္တိ ရှိနေကြသည်၏ အဖြစ်မှာ ထင်ရှားလှပေသည်။

ဣဒ္ဓိပါဒ်စွမ်းရည်။

“အာနန္ဒာ...ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါး ပွားများအပ်ပြီးသူသည် သူအလိုရှိက အာယုကပ် တစ်ကပ်ပတ်လုံးဖြစ်စေ, အာယုကပ်ကို ကျော်လွန်၍ဖြစ်စေ တည်နေနိုင်၏။ ငါဘုရားကား ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးကို ပွါးများမလပ် ထပ်တလဲလဲ ကြိုးစားပြီးဖြစ်ရာ အလိုရှိပါက အာယုကပ် တစ်ကပ်လုံး သို့မဟုတ် အာယုကပ်ကို ကျော်လွန်လျက် တည်နေတော်မူနိုင်၏”။ ဤအချက်ကို မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၌ ဟောတော်မူခဲ့၏။ (ဒီ၊၂။ ၉၆-၉။) ဤ ဘုရားစကားတော်အရ နာမ်ဓာတ်တို့၏ ထူးခြားသော စွမ်းရည်သတ္တိကို သိရ၏။ ဣဒ္ဓိအပေါက် သိဒ္ဓိမြောက်ကြောင်း အကောင်းဆုံး လေ့လာအပ်ပြီးသော ထူးခြားသော နာမ်ဓာတ်များမှာ သေလောက်သော ရောဂါ အန္တရာယ်များကိုပင် တားဆီးကွယ်ကာ ထားနိုင်ကြောင်းကို ဤဒေသနာတော်က ပြလျက်ရှိပါသည်။ ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် ထိုသို့ကာကွယ် ထားခဲ့သည်ကိုလည်း အထင်အရှား တွေ့ရပါသည်။

မြတ်စွာဘုရား ဝေဠုဝရွာ၌ ဝါကပ်တော်မူခိုက် ပရိနိဗ္ဗာန် စံရလောက်အောင် ပြင်းထန်သောရောဂါဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုအခါ ဤသို့ ဆင်ခြင်တော်မူ၏။ “ငါဘုရားသည် ရဟန်းသံဃာကို မပန်ကြားပဲ အလုပ်အကျွေး ဒကာ, ဒကာမတို့ကို မပြောဆို မမိန့်ကြားပဲ ပရိနိဗ္ဗာန် မစံသင့်သေး။ ငါသည် ဝီရိယဖြင့် ထိုရောဂါကို ပယ်ရှားနှင်ထုတ်လျက် အသက်ကို ပြုပြင်တတ်သောသမာပတ်ကို ဆောက်တည်၍ နေရမူ ကောင်းလေစွ၊ ဤသို့ အကြံဖြစ်သည့်အတိုင်း ဖလသမာပတ်ဖြင့် နေတော်မူသောအခါ ရောဂါမှာ အရှင်းပျောက်ကင်း၏။ (ဒီ၊၂။ဂ၄။)

ဤအချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အရှင်အာနန္ဒာကို မိန့်တော်မူချက် ရှိပါသေး၏၊ “အာနန္ဒာ ...လှည်းအိုကြီးသည် ဖာထေးဖွဲ့စပ်မှု အပြုအပြင်များ ဖက်တွဲပေးသဖြင့် တည်နေရသလို ငါဘုရားကိုယ်တော်မှာလည်း ဖာထေးဖွဲ့စပ်မှု အပြုအပြင်များ ဖက်တွဲပေးမှုဖြင့် မျှတနေရပေသည်။ အကြင်အခါ ငါဘုရားသည် ရုပ်နိမိတ်စသော နိမိတ်တို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့် အချို့ ဝေဒနာများ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် အနိမိတ္တစေတော သမာဓိ (=ဖလသမာပတ်)ကို ပြည့်စုံစေ၍ နေ၏။ ထိုအခါ ငါဘုရား ကိုယ်တော်မှာ အလွန့်အလွန် ချမ်းသာလှ၏။ ထို့ကြောင့် သင်တို့လည်း မိမိကိုယ်သာ မှီခိုရာပြုနေကြ။ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး ပွားများကြ”ဟု မိန့်တော်မူ၏။ (ဒီ၊၂၊၁၅။) အသက်ကို ပြုပြင်တတ်သော ဖလသမာပတ်ကို အာယုသင်္ခါရဆို၏။ ထိုအာယုသင်္ခါရဖြင့် သေလောက်သော ရောဂါမှာ ပေါ်မလာတော့ပဲ ဆယ်လတိုင်တိုင် တည်နေတော်မူနိုင်ခဲ့၏။ ယခုခေတ် ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ကြသော အချို့ပုဂ္ဂိုလ်များ၌ ကာလကြာမြင့်စွာက စွဲကပ်လာ၍ ဆေးဝါးအမျိုးမျိုးဖြင့် ကုမရခဲ့သော ရောဂါများမှာ ဘာဝနာ၏ အစွမ်းကြောင့် ယူပစ်သလို အရှင်းပျောက်ကင်းကြရ၏။ ထူးခြားသော နာမ်ဓာတ်များ၏ အရှိန်အစော်အာနုဘော် သတ္တိပင် ဖြစ်ပါသည်။

အမှုခပ်သိမ်း ပြီးစေတတ်သော တရားများ။

ဣဒ္ဓိပါဒ်တွင် ပါဝင်သော ဆန္ဒ, စိတ္တ, ဝီရိယ, ဝီမံသ တို့မှာ ဘာဝနာသို့ မရောက်စေကာမူ ထိုတရားများ ထက်သန်သည်နှင့် အမျှ အကျိုး အမျိုးမျိုးကို ပြီးမြောက်စေတတ်ပါသည်။ ဥပမာ-ရောဂါတစ်ခုဖြစ်လျှင် ပျောက်ကင်းစေလိုသော ဆန္ဒကလည်း အားကြီးသည်၊ ပျောက်ကင်းရေး၌ စိတ်သည် အလွန်သန်နေသည်၊ ပျောက်ကင်းဖို့ ဇွဲကြီးစွာ ကြိုးစားသည်၊ သင့် မသင့် ချင့်ချိန်တတ်သော စဉ်းစားဉာဏ်လည်း ကဲနေသည်။ သို့ဖြစ်သောအခါ ထိုရောဂါမှာ မကြာမီ ပျောက်ကင်း ရတော့သည်။ ဆန္ဒစသည် လျော့ပါးဆုတ်ယုတ်နေလျှင် ရောဂါပင် တိုးတက်နိုင်ပေသည်။ ပညာရေး, စီးပွါးရေး စသော ကိစ္စအားလုံး၌ ဤ တရားလေးပါးကား အရေးပါလှ၏။ ဤပရိတ်အရာ၌ပင် ရတနာသုံးပါး၌ ကြည်ညိုအားကိုးခြင်း, ပရိတ်အကျိုးအာနိသင်ကို ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ပရိတ်တရားတော်၌ အလွန်လိုလားခြင်း, လိုလားသည်နှင့်အမျှ ပရိတ်ကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ရန် စိတ်ထက်သန်ခြင်း, ဝတ်မပျက်အောင် စွဲစွဲမြဲမြဲ ကြိုးစားခြင်း, အနက်အဓိပ္ပါယ်သိမြင် အကျိုးကို မြင်တတ်သော ဉာဏ်ရှိခြင်း, ဤ လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသူ၏ ပရိတ်သည် အဘယ်မှာ အကျိုးမပြီးမြောက်စေပဲ ရှိနိုင်ပါအံ့နည်း။ ပရိတ်၏အကျိုးကို ထူးထူးခြားခြား ခံစားရသူများမှာ ဤတရားလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံလျက်ရှိသော သူများသာ ဖြစ်ကြပါသည်။

နာမ်တို့၏ ဓာတ်ခိုက်ပုံ။

သာမန်နာမ်တရားများ၌ပင် ထူးခြားသော သတ္တိရှိနေသည်ကို တွေ့နိုင်ပါသည်။ “စိတ္တေန နီယတေ လောကော” (သံ၊၁၊၃၆။) စိတ်သည် တစ်လောကလုံးကို လိုရာလိုရာ အပါဆောင်ကြဉ်းသည်၊ စိတ်ဝိညာဉ် လုံးဝချုပ်ငြိမ်းလျက် ရှိသော သူသေကိုကြည့်လျှင် ဝိညာဉ်၏ အရေးပါပုံ သိနိုင်ပါသည်။ စိတ်ဝိညာဉ် လှုံ့ဆော်ကြိုးကိုင် ပဲ့ပြင်ပေးမှုအရ ဤခန္ဓာကြီး၏ ဗျာပါရ အမျိုးမျိုးဖြင့် ချက်ကျ, လက်ကျ လှုပ်ရှားနေပုံမှာ အံ့ဖွယ်ရာဖြစ်သည်။ စိတ်ဓာတ်သန်လျှင် သန်သလို စိတ်ဓာတ် ပျော့လျှင် ပျော့သလို ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီး၏ ဖြစ်ဟန်မှာ အထင်အရှားဖြစ်ရာ စိတ်၏ထူးခြားပုံကို အသိအမှတ် ပြုကြရပါသည်။ ဤ ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို တက်ကြွအောင်, ဆုတ်နစ်အောင်, ကျန်းမာအောင်, ရောဂါများအောင် ဖန်တီးတတ်သည်နှင့်အမျှ ထိုစိတ်ဓာတ်မှာ ဗဟိဒ္ဓကိုလဲ ဓာတ်ခိုက်တတ်သည်ကို တွေ့နိုင်ပါသည်။

ကမ္ဘာ့နိယာမကဲ့သို့ ဖြစ်နေသော အစဉ်အလာတစ်ရပ်မှာ လူတွေ စိတ်ဓာတ်ကောင်းမွန်သောအခါ မိုးလေဝသ ဥတုရာသီဖြောင့်မှန်လျက် သစ်သီးဝလံတို့ ဖြစ်ထွန်းတတ်၏၊ အဆီဩဇာ ပြည့်ဝ၏။ တရားပျက်သောအခါ ကမ္ဘာလောက မသာယာ၊ ဥတုရာသီ ဖောက်ပြန်လျက် သစ်သီးဝလံတို့မှာ မဖြစ်ထွန်း၊ အဆီဩဇာ ခန်းခြောက်၏။ မေတ္တာဖြင့် ကြည့်လျက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင်ရလျှင် မြင်သူမှာ စိတ်အေးချမ်း၏။ ချစ်မြတ်နိုး၏။ ဒေါသဖြစ်နေသူကို မြင်ရလျှင် မုန်း၏။ မမုန်းသော်လည်း စိတ်မသက်သာ ဖြစ်ရ၏။ ဤကား ဓာတ်ခိုက်ခြင်းပင်။

လူ၌သာမက တိရစ္ဆာန်များ၌ပင် ဓာတ်ခိုက်တတ်၏။ မေတ္တာပွားသူ များကို တိရစ္ဆာန်ကြမ်းကြီးများပင် ဘေးအန္တရာယ် မပြုတတ်။ ဆရာတော်ကြီး ဦးသီလအား ကျား စသော သတ္တဝါများကပင် ဘေးရန်မပြုသည်မှာ မေတ္တာ၏ ဓာတ်ခိုက်ခြင်းပင်၊ အခြား သီလ, ဘာဝနာ စသော ထူးခြားသော အကျင့်ပဋိပက် ဓာတ်ခိုက်ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ရှေးက ရသေ့သူတော်ကောင်းများသည် ကျား, ဆင်, စသော သတ္တဝါများ အလယ်တွင် နေရသော်လည်း အန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြသည်မှာ ဤမေတ္တာ၏ ဓာတ်ခိုက်ခြင်းပင်တည်း။

ဘုရား, တရား, သံဃာ, ရတနာသုံးပါး ဂုဏ်တော်များကို ကြည်ညိုပွားများ ထုံမွှန်းထားသူ၌ အရှိန်ရှိနေ၏။ ထိုအရှိန်လည်း ဓာတ်ခိုက်တတ်သည်။ သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၌ပင် ဓာတ်ခိုက်လျက်ရှိရာ ထိုအရှိန်ကြောင့် မီးခဲကို မကပ်ရဲသည့်ပမာ ခန့်ငြား ရှောင်ရှားရပါသည်။ ဤဘာဝနာစု ဓမ္မမှုများမှာ သဝိညာဏကများ၌သာမက အဝိညာဏက၌လည်း ဓာတ်ခိုက်မြဲ ဖြစ်သောကြောင့် အဆိပ်လက်နက် စသည်ပြီးလျက် ရှိတော့သည်။ သို့ဖြင့် ပရိတ်တရားတော်၌ဖြစ်သော စေတန, မေတ္တ, သစ္စာများမှာ အရှိန်နှင့်တကွဖြစ်၍ အတ္တ, ဗဟိဒ္ဓ နှစ်ရပ်လုံး၌ ဓာတ်ခိုက်လျက်ရှိရာ အဇ္ဈတ္တ၌ ရောဂါပျောက်ကင်းခြင်း စသော အကျိုး၊ ဗဟိဒ္ဓ၌ ရန်သူတို့ ရန်မူမခံရခြင်း စသော အကျိုးများကို ပြီးမြောက်စေနိုင်ခြင်း ဖြစ်တော့သည်။

ဓမ္မများ၏အစွမ်းသတ္တိ။

ဘုရားတရားတော် မှန်သမျှသည် တိုးတက်ရေး, အေးငြိမ်းရေး, ချမ်းသာရေး, တရားများချည်းသာ ဖြစ်ခဲ့ရာ ထိုတရားတော်ကို ရွတ်ဆိုရလျှင်ဖြစ်စေ နာယူရလျှင်ဖြစ်စေ “လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ” (မ၊၁၊၄၆။ မ၊၂၊၂၄၂။ အံ၊၂၊၂၅၂။ အံ၊၃၊၅၃၁။) ဟူသော ပါဠိတော်အရ အနက်ရမိ တရားသိ၍ တရားကြောင့်ဖြစ်သော ဝမ်းသာအားရ ရွှင်ပျမှု ဖြစ်တတ်၏။ ထိုပီတိက ဓာတ်ခိုက်လျက် ရောဂါစသည် ပျောက်ကင်းရတော့၏။ အပြင်းအထန် မကျန်းမာနေသော အရှင်မဟာကဿပ, အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်တို့မှာ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး တရားကို နာရလျှင်ပင် ချက်ခြင်းယူပစ်သလို ရောဂါပျောက်ကင်းရသည်မှာ ဤသို့သော ပီတိအစွမ်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ (ဗောဇ္ဈင်သုတ်အဖွင့် ၅၆၇ ကြည့်)

တစ်ခါက အရှင်ဂိရိမာနန္ဒ အပြင်းအထန် မကျန်းမာဖြစ်ရာ အရှင်အာနန္ဒာက ထိုအရှင်ထံကြွဖို့ရန် ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားတောင်းပန်၏။ ထိုအခါ “အာနန္ဒာ...ဂိရိမာနန္ဒရဟန်းအား သညာဆယ်ပါးတရား ဟောကြားလျှင် သညာဆယ်ပါးတရားကို ကြားနာရသဖြင့် ဂိရိမာနန္ဒ ရောဂါမှာ ချက်ခြင်း ပျောက်ကင်းဖို့ အကြောင်းရှိသည်”ဟု မိန့်တော်မူပြီးလျှင် အနိစ္စသညာ စသော သညာဆယ်ပါး တရားကို အကျယ်တဝင့် ဟောပြတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာလည်း ဘုရားထံမှ မှတ်သားသင်ယူခဲ့ရသော ထိုသညာဆယ်ပါး တရားတော်ကို အရှင်ဂိရိမာနန္ဒအား ဟောကြားတော်မူရာ ထိုတရားကို ကြားနာရသဖြင့် ထိုအရှင်၏ ရောဂါမှာ နောက်တစ်ခါ ပေါ်မလာသည်အထိ အရှင်းပျောက်ကင်းရ၏။ (အံ၊၃၊၃၄၂)။

တစ်ခါက နကုလပိတာသူကြွယ် ရောအပြင်းအထန်ဖြစ်ရာ ဇနီး နကုလမာတာက မိမိအတွက် လောကရေး ဓမ္မရေးနှင့် စပ်၍ ကြောင့်ကြ ငဲ့ကွက်မှု မထားဖို့အကြောင်း, ကွယ်တာ ငဲ့ညှာမှု မကင်းပဲ သေရခြင်းမှာ ဆင်းရဲ့ဖို့ရာသာဖြစ်ကြောင်း, ထိုသေခြင်းမျိုးကို ဘုရားရှင် ကဲ့ရဲ့တော်မူကြောင်း အကျယ်တဝင့် သတိပေးဆုံးမ၏။ ထို အဆုံးအမကို ကြားရသော သူကြွယ်၏ ရောဂါမှာ အမြစ်ပြတ်အောင် ချက်ခြင်း ပျောက်ကင်း သွားလေသည်။ (အံ၊၂၊၂၆၁)။ ၎င်းအဋ္ဌကထာ၌ကား သစ္စာဆိုခြင်းကြောင့် ပျောက်ကင်းကြောင်း မိန့်၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် ပီတိဓာတ်ခိုက်၍ ရောဂါ ပျောက်ကင်းရသည်မှာ ဓမ္မ၏သတ္တိများပင် ဖြစ်ပါသည်။

ဓမ္မ၏အကျိုးများ။

ဗုဒ္ဓဓမ္မများကား ရောဂါစသည်ကို ပျောက်ကင်း စေသည်သာမက ကျက်သရေမင်္ဂလာ ရာထူး ဂုဏ်သိရ် စည်းစိမ် လာဘ်သပ်ပကာ တိုးတက်ရာ တိုးတက်ကြောင်းလည်း ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားကိုကြည်ညိုသူ တရားတော်ကို လေးစားသောသူများမှာ အများအားဖြင့် ကိုယ်နှုတ် စိတ်ထား ထူးခြားကောင်းမွန်သူများ ဖြစ်တတ်ရာ ထိုအကောင်းပေါ်တွင် ဓမ္မ၌ဖြစ်သော သဒ္ဓါစေတနာ အရှိန်များ ဖက်တွဲပေးလိုက်ပြန်သော် ကျက်သရေ အမျိုးမျိုး အကျိုးအထွေထွေကို ဆွဲဆောင်နိုင်သော ဓာတ်အဖြစ်သို့ ရောက်တော့သည်။

ဆရာတော်ကြီး တစ်ပါးမှာ ဘုရားရှင်၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၌ အားရ ကြည်ညိုလှ၍ ပဋ္ဌာန်းပစ္စယနိဒ္ဒေသပါဠိကို လေးလေးစားစား ဝတ်ထားကာ ရွတ်ဆို သရဇ္ဈာယ်လေ့ရှိ၏။ ထိုသို့ ရွတ်ဆို သရဇ္ဈာယ်သည်မှစ၍ ဒကာ, ဒကာမ ကြည်ညိုသူ များပြားလာခြင်း, ပစ္စည်းလေးပါး ပေါများခြင်း, အန္တရာယ်ကင်းကာ စိတ်ချမ်းသာအေးမြခြင်း စသော အကျိုးများ ကြုံရသည်ဖြစ်ရာ တရားတော်၏ အစွမ်းသတ္တိပါတကားဟု အားရကြည်ညိုပြီးလျှင် အသက်ထက်ဆုံး ဝတ်မပျက် သရဇ္ဈာယ်လေသည်။

ဓမ္မစကြာကား တရားဦးလည်းဖြစ်၏။ ပိဋကတ်၏ အချုပ်ဟု ဆိုရလောက်အောင်လည်း အရေးပါလှ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုတရားအပေါ် ကြည်ညိုခြင်းဖြင့် ရွတ်ကြသူအချို့မှာ ပစ္စည်းလာဘ်သပ်ပကာ တိုးတက်လာခြင်း အန္တရာယ်ကင်းခြင်းစသော လက်တွေ့အကျိုးများ ရကြရာ ဓမ္မစကြာ မရွတ်ရ မနေနိုင်လောက်အောင် စွဲမြဲရွတ်ဆို ကြည်ညို ပွားမျာသူများ ရှိကြ၏။

အချို့က မဟာသမယသုတ္တန်မှာ ဘုရားဟောမဟုတ် တရားသဘောမပါ နတ်အမည်ချည်းသာဖြစ်၍ အကျိုးမများဟု ဆိုကြ၏။ ထိုသူတို့အတွက် မဟာသမယမှာ ဘာမျှအကျိုးထူးမည်မဟုတ်၊ မဟာသမယကို ကြည်ညိုသူတို့ အဖို့မှာ ရဟန္တာဖြစ်စ ကိလေသာစင် အလွန်ပင် တင့်တယ်လှသော ရဟန္တာများ ခြံရံလျက်ရှိသော ဗုဒ္ဓမြတ်ထံ နတ်, ဗြဟ္မာတွေ မရေသာအောင် လာရောက်စုဝေး ခစားပုံ ထိုအစုအဝေး၌ ဘုရား တရားဟောတော်မူပုံကို အာရုံပြု၍ စိတ်တွင်ဝင်စား ကြည်ညိုပွါးကာ မဟာသမယကို ရွတ်ဆို၍ အားမရ ဖြစ်ရ၏။ ရောဂါကင်းသည် အသက်ရှည်သည် နတ်တွေလိုလား၍ ရာထူး ဂုဏ်သိရ် စည်းစိမ်တန်ခိုး တိုးတက်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ ယုံကြည်သည့် အတိုင်းလည်း အထိုက်အလျောက် အကျိုးခံစားကြရသည်သာတည်း။ သို့ဖြင့် ပရိတ်တရားတော်များ၏ အန္တရာယ် ကင်းစေတတ်သည်၏ အဖြစ် ကောင်းကျိုး မင်္ဂလာ အဖြာဖြာ ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ယုံကြည်လေးစား အားထားထိုက်ပါပေသည်။

သဒ္ဓါလက် ရှိနေပါစေ

တေဇော အတ္ထိ ပရိတ္တဿ၊ အသဒ္ဓါန' မဂေါစနံ။
နာလံ ဟတ္ထဝိဟီနာ ဟိ၊ ရတနာနိ ဂဟေတဝေ။

ပရိတ္တဿ၊ သူတော်ကောင်းစုံ စိတ်ဓာတ်ပုံ၍ ထုံတလဲလဲ အာရုံစွဲလျက် မှီဝဲဖို့ရန် အမှန်လျောက်ပတ် ပရိတ်တရားတော်မြတ်၏။ တေဇော၊ အန္တရာယ်မျိုး ရန်စွယ်ကျိုးလျက် ဖြိုးသက်အသရေ တိုးတက်စေဖို့ အခြေခံမျိုး တန်ခိုးထိန်ဖြာ အရှိန်အဝါသည်။ အတ္ထိ၊ စေတနာနှင့် သဒ္ဓါရှိသူ ရှင်လူများတွင် မြင်မမှားဘိ ထင်ရှားရှိပါပေ၏၊ (တံ၊ သူတော်ကောင်းတို့ သုံးဖို့အတွက် သက်သက်လျောက်ပတ် ထိုပရိတ်တရားတော်မြတ်သည်။) အသဒ္ဓါနံ၊ ကုသိုလ်ဖြစ်ရေး ဝေးထက်ဝေးဖို့ အတွေးနယ်ကို အကျယ်ချဲ့ကြ ချက်မလှသည့် တက္ကကိုဖန် အကြံမှားဘိ သဒ္ဓါတရား မရှိသူတို့၏။ အဂေါစရံ၊ ကောင်းမြတ်သည့်ဂုဏ် ဖြာဖြာစုံလည်း အာရုံထွေပြား အထင်မှားသူတို့၏ ကျက်စားရာ မဟုတ်ပါပေ။ ဟိ၊ ကိုယ့်ချို့တဲ့ချက် သက်သက်ဖြစ်ပုံ အာရုံထုတ်ညှိ သရုပ်မိအောင် ယုတ္တိဆောင်ရလျှင်။ ဟတ္ထဝိဟီနာ၊ လက်နှစ်ဖက်လုံး လုံးဝဆုံးလျက် သုံးမရနိုင် ကိုင်ဖို့မလွယ်ကူ လက်ပြတ်သူတို့သည်။ ရတနာနိ၊ အရည်ပြေးလျက် အသွေးဖြိုးလျှံ အမျိုးမှန်စွာ အဖိုးတန် ရတနာတို့ကို။ ဂဟေတဝေ၊ ကိုယ်ရဖို့မှန်း အစွမ်းမြောက်နိုင် ကောက်ကိုင်ရယူခြင်းငှါ။ နာလံ န အလံ၊ လက်အမှုမှာ လက်မပါသဖြင့် လိုရာပြီးပိုင် မစွမ်းနိုင်တော့ပေ။

သုံးကြည့်မှ ကောင်းမှန်းသိ

ပရိတ္တမှိနုယုတ္တာ ယေ၊ ဝိန္ဒန္တေဝ ရသံ ဖလံ။
ကိ အာဟာရံ အဘုတ္တဿ၊ ဝိပါကံ စ ရသံ ဝိဒူ။

ယေ၊ သဒ္ဓါပညာ နှစ်ဖြာဘွဲ့ယှဉ် အမြင်စင်ဖြူ အယူမပြောင်း အကြင် သူတော်ကောင်းတို့သည်။ ပရိတ္တမှိ၊ မေတ္တာ, သစ္စာ, ရတနာသုံးစုံ အမြတ်ဂုဏ်ဟု အာရုံနိမိတ် မြတ်တံဆိပ်ခတ် ပရိတ်တရားတော်မြတ်၌။ အနုယုတ္တာ၊ အဓိပ္ပါယ်မိ အနက်သိ၍ ပါဠိရရေး အလေးပေးလျက် နှစ်သက်အားရ ကြိုးစားကြလေကုန်၏။ တေ၊ ပရိတ်မြတ်၌ စိတ်ဓာတ်ကိုထား လွန်ကြိုး စားသည့် တရားလိုသူ အယူမစောင်း ထိုသူတော်ကောင်းတို့သည်။ ရသံ၊ အဓိပ္ပါယ်မြင် အနက်ထင်လျက် စိတ်ရွှင်မြူးစွာ ရတနာသုံးစုံ အမြတ်ဂုဏ်၌ အာရုံယူကာ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် သဒ္ဓါပီတိ သမာဓိနှင့် ပဿဒ္ဓိသုခ၊ စသည်များစွာ အရသာကို၎င်း။ ဖလံ စ၊ အန္တရာယ်ဘေးဘယ ဝေးကွာကြ၍ အေးမြလက်ဝေ ကျက်သရေဖြိုး စည်းစိမ်တိုးလျက် တန်ခိုးထိုထို အကျိုးကို၎င်း။ ဝိန္ဒန္တေဝ၊ တရားတော်မြတ် ဓာတ်၏အဟုန် ခိုက်ပုံကြုံရ ရရှိခံစားကြရကုန်သည်သာလျှင်တည်း။ အာဟာရံ၊ ချို, ချဉ်, စပ်, ငန်, အဖန်, အခါး ဤခြောက်ပါးတွင် ပါဝင်လာရ တစ်စုံတစ်ခုသော အစာအာဟာရကို။ အဘုတ္တာ၊ တက်မည် သက်မည် ဖျားနာမည်ဟု ထိုဤတွေးဆ မစားကြ သူတို့သည်။ အဿ၊ မစားမိကြ ထိုအဟာရ၏။ ဝိပါကံ၊ ပူချက်, အေးချက်, တက်, သက်နှစ်ပါး, ခွန်အားတိုး, မတိုး, တန်ခိုးအစားစား အကျိုးသွားကို၎င်း။ ရသံ စ၊ ချို, ချဉ်, စပ်, ငန်, ဖန်လား, ခါးလား, ထူးခြား ပေါ်လာ အရသာကို၎င်း။ ကိံ ဝိဒူ၊ လျှာပေါ်မတင် ရှောင်ကြဉ်ခဲ့၍ ကိုယ်တွေ့ မရှိရာ ဘယ်မှာသိနိုင်သူ ဖြစ်ပါတော့အံ့နည်း။

ပညာရှိများထံ တောင်းပန်ချက်

ဣမိနာ အတ္ထမိစ္ဆာမ၊ သာဓူနံ နော အနတ္ထကံ။
အဘိကင်္ခါမ သန္တာနံ၊ အတြ' နတ္ထဝိသောမနံ။

ဣမိနာ၊ အနက်အဓိပ္ပါယ် မှတ်သားဖွယ်ဖြင့် ခြယ်လှယ်မှုန်းကာ သုံးစရာဟု မဟာပရိတ္တ ဤနိဿယဖြင့်၊ သာဓူနံ၊ သဒ္ဓါလည်းပါ ပညာလည်းရှိ သတိမြဲသူ လူမွန်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့၏။ အတ္ထံ၊ သဒ္ဒါတင့်တယ် အဓိပ္ပါယ်မကျန် အနက်မှန်လျက် ကျင့်ရန်တိုးပွါး အကျိုးတရားကိုသာလျှင်။ ဣစ္ဆာမ၊ ကိုယ်ကျိုးမပါ များတွက်တာကို လွန်စွာပြင်းပြ လိုလား တောင့်တကြပါကုန်၏။ အနတ္ထကံ၊ အဓိပ္ပါယ်ပျက် အနက်မမှန် ဉာဏ်ကိုချိုးဖဲ့ အကျိုးမဲ့ရေးကိုကား။ နော ဣစ္ဆာမ၊ အကျိုးစင်စစ် ဖြစ်ကြစေရာ မေတ္တာစိတ်ထား တရားအရ မလိုလား မတောင့်တကြပါကုန်။ (တသ္မာ၊ ထိုသို့ အကျိုးသာဖြစ် အပြစ်မဲ့ရေး လေးစားပြင်းပြ လိုလားတောင့်တကြသည် ဖြစ်သောကြောင့်။) အတြ၊ အများအကျိုး တရားတိုးဖို့ ကြိုးကြိုးစားစား ရေးသားဖွင့်ပြ ဤ ပရိတ်ကြီး နိဿယ၌။ သန္တာနံ၊ ကရုဏာနှင့် မေတ္တာတရား အစဉ်ပွါးလျက် စိတ်ထားမြင့်သူ လူရည်ချွန်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့၏။ အနတ္ထဝိသောဓနံ၊ အဓိပ္ပါယ်ပျက် အနက်အမှား တရားချိုးဖဲ့ အကျိုးမဲ့ကို တဲ့အောင် လျော်အောင် ဆောင်ယူဖြည့်တင်း သုတ်သင်ခြင်းကို။ အဘိကင်္ခါမ၊ ရှင်လူအပေါင်း ကောင်းဘို့တွက်တာ တစ်ဖက်သာမို့ စေတနာအရ လိုလားတောင့်တလျက် ရှိနေကြပါကုန်၏။

သိဒ္ဓိရတ္ထု။