ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ပတွဲ

“ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း”

နိဒါန်း
▬▬

“အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟခေါ်
သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏ အဖွင့်ကျမ်းများသမိုင်း”

ပိဋကသုံးသွယ် နည်းပင်လယ်ကြီးကို ဟောခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

သင်္ခတ အသင်္ခတ ဉေယျဓမ္မ သိအပ်သော တရားအလုံးစုံကို အကုန်အစင် သိမြင် နိုင်စွမ်းသည့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် တည်းဟူသော ဉာဏ်ပင်လယ်ကြီး သခင် ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် သတ္တဝါအနန္တ ဝေနေယျတို့အား နက်ကျယ် ကြီးမား များပြားလှစွာသော ရေအစု ရေအထုကြီး၏ တည်ရာ မဟာသမုဒ္ဒရာတည်း ဟူသော ရေပင်လယ်ကြီးထက် ဆထက်ထောင်ရာ ကဲလွန်သာသည့် ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ်တို့၏ မပြတ်ဖြစ်စဉ် သံသရာပင်လယ်ကြီးမှ ကူးခပ် ပေါက်ရောက် လွန်မြောက်ကြ စေခြင်းငှါ ဒေသနာပါဝစန ပိဋကသုံးသွယ် နည်းပင်လယ်ကြီးကို အကျယ်မြွက်ဟ ဟောပြတော်မူခဲ့ပေသည်။

ထိုဒေသနာ၌ ပိဋကသုံးသွယ် နည်းပင်လယ်ကြီး သည်ကား နိကာယ် ငါးဖြာ, အင်္ဂါ ကိုးတန် ဓမ္မက္ခန္ဓာပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင် သင်္ချာဆောင်၍ များမြောင်ကျယ်ဝန်း ရုံမျှမက အတ္တ, ဓမ္မ ဒေသနာ ပဋိဝေဓဟူသော ဂမ္ဘီရလေးဖြာဖြင့် နက်နဲလှပေသည်။

အဋ္ဌကထာကျမ်းများ
ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬

ယင်းသို့ ကျယ်ဝန်း နက်နဲလှသောကြောင့်လည်း သာမန်လူစား ဉာဏ်နုသူ အများ တို့မှာ သမုဒ္ဒရာကြီး အလယ်၌ ယုန်သူငယ် သက်ဆင်း၍ တဖက်ကမ်းရောက် ကူးမြောက်ခြင်းငှါ၎င်း ထောက်မှီခြင်းငှါ၎င်း မစွမ်းနိုင်သကဲ့သို့ တရားတော်၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်တို့ကို သိနားလည်ရန် မလွယ်ပဲ ညှိုးငယ်နွမ်းလျ ပင်ပန်းကြလေရကား ပိဋကသုံးဖြာ ဒေသနာတို့၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့ကို သိသာ ထင်ရှားအောင် ဖွင့်ပြသည့် အဋ္ဌကထာကျမ်းများ ပေါ်ထွက်၍ လာခဲ့ရပေသည်။

အဋ္ဌကထာ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤ၌ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းတို့နှင့် စပ်ဆိုင်သည့် အနက်အဓိပ္ပါယ် အကြောင်းအရာ သိမှတ်ဖွယ်ကို အနည်းငယ် ရေးသားပါအံ့။

အဋ္ဌကထာ - ဟူသော ဝေါဟာရကို “အတ္ထော ကထိယတိ ဧတာယာတိ အဋ္ဌကထာ” ဟု ပြောဆိုကြသည်။ အနက်ကား -

ဧကာယ၊ ဤအဖွင့် သံဝဏ္ဏနာဖြင့်။
အတ္ထော၊ အနက်ကို။
ကထိယတိ၊ ဖွင့်ဆိုအပ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အဋ္ဌကထာ၊ အဋ္ဌကထာမည်၏

ဟု သဒ္ဒါကျမ်းတို့၌ ဝိဂြိုဟ်ပြုထားပါသည်။

ဤသို့ ပြဆိုအပ်သော သဒ္ဒါကျမ်းလာ - စကားကို အမှီပြု၍ ပုဒ်ခွဲသော် --

(၁) အတ္ထ-တပုဒ်
(၂) ကထာ-တပုဒ် အားဖြင့်
နှစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်၊ ထိုတွင် -

(၁) အတ္ထ-ပုဒ်သည် “အတ္ထော ပယောဇနေ သဒ္ဒါဘိဓေယျေ” စသော အဘိဓာန် ကျမ်းလာ ဂါထာအရ အကျိုးစီးပွါးဟူသော “ပယောဇန” အနက်၊ ပစ္စည်းဥစ္စာဟူသော “ဓန” အနက်၊ သဒ္ဒါနက် - သဒ္ဒါပုဒ်က ဟောဆိုအပ်သည့် အနက်ဟူသော “သဒ္ဒါဘိဓေယျ အနက် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ “သဒ္ဒါဘိဓေယျ” အနက်ကို ဆိုလိုပေသည်။

သဒ္ဒါဘိဓေယျ = သဒ္ဒါနက် = သဒ္ဒါပုဒ်က ဟောဆိုအပ်သော အနက်ဟူသည် မှာကား အရိယတိ ဉာယတီတိ အတ္ထော။

အရိယတိ ဉာယတိ၊ သိအပ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အတ္ထော၊ (အတ္ထ) အနက်မည်၏” ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုရသည်။

အတ္ထအရ အနက်တို့ကား -
သဒ္ဒတ္ထ = သဒ္ဒါနည်း အရဖြစ်သော အနက်,
ဝေါဟာရတ္ထ = လောက အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်သော အနက်,
အဓိပ္ပါယတ္ထ = ဆိုလိုသော အဓိပ္ပါယ်အနက်,
သဘာဝတ္ထ = ပင်ကိုယ်သတ္တိ သဘောတရားဖြစ်သော အနက်တို့ပင်တည်း။

(၂) ကထာ-ပုဒ်သည် စကားဟူသော အနက်ကို ဟောသည်။

အတ္ထနှင့် ကထာ နှစ်ပုဒ် ပေါင်းလိုက်သောအခါ အတ္ထ-မှ ‘တ္ထ’ ́ကို သဒ္ဒါနည်း အရ ‘ဋ္ဌ’ ပြု၍ “အဋ္ဌကထာ”ဟု ဖြစ်လာသည်၊ “အဋ္ဌကထာ”ကို မြန်မာပြန်သော် “အနက်ကို ဖွင့်ပြကြောင်း စကား”ဟု သဒ္ဒတ္ထအားဖြင့် ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပါယတ္ထ အားဖြင့် “ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့ကို ဖွင့်ပြသော စကားအစဉ်”ဟု ဖြစ်သည်။ လောကအခေါ်အဝေါ် အားဖြင့် အဋ္ဌကထာကျမ်း ဟုပင် ခေါ်တွင်ပေသည်။ ဤမျှ ဆိုလျှင် အဋ္ဌကထာ - ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို သိသာပေပြီ။

အဋ္ဌကထာ၏
သဘော လက္ခဏာ

▬▬▬▬▬▬

အဋ္ဌကထာ၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်မှတပါး သဘောလက္ခဏာကိုလည်း အနည်းငယ် ဖော်ပြပါဦးအံ့။

အဋ္ဌကထာကျမ်း၏ သဘောကို -

ယာယတ္ထ မဘိဝဏ္ဏေန္တိ၊
ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒါနုဂံ။
နိဒါန ဝတ္ထုသမ္ဗန္ဓံ၊
ဧသာ အဋ္ဌကထာ မတာ -

ဟု သဒ္ဒါကျမ်းပြု အကျော် ဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဝံသ က သဒ္ဒနီတိ ဓာတုမာလာ ကျမ်း၌ ပြဆိုထားပေသည်။ ၎င်းကိုပင် မောင်းထောင် သာသနာပိုင် အရှင် ဉာဏာဘိဝံသ - ဆရာတော်က သာဓုဇန ဝိလာသိနီ မည်သော သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ သစ်၌ ထပ်ဆင့် ဖော်ပြတော်မူပြန်သည်။

ယာယ၊ အကြင်စကားဖြင့်။
ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒါနုဂံ၊ သဒ္ဒါ သဘောအနက် ပုဒ်တို့သို့ အစဉ်လိုက်သော = ဆက်သွယ်သော။
နိဒါန ဝတ္ထုသမ္ဗန္ဓံ၊ နိဒါန်းဝတ္ထုတို့နှင့် စပ်သော။
အတ္ထံ၊ အနက်ကို။
အဘိဝဏ္ဏေန္တိ၊ ဖွင့်ဆိုကုန်၏။
ဧသာ၊ ဤသို့သော စကားကို။
အဋ္ဌကထာ၊ အဋ္ဌကထာ ဟူ၍။
မတာ၊ သိအပ်၏။

ဤပြဆိုချက်ဖြင့် အဋ္ဌကထာ ဟူသည်မှာ ပါဠိပုဒ်တို့၏ သဒ္ဒါအနက်နှင့် ပုဒ်သို့ အစဉ် လိုက်သော ဝတ္ထုနိဒါန်း တို့နှင့်စပ်ဆိုင်သည့် အဓိပ္ပါယ် အနက်သဘောကို ဖွင့်ဆိုသော ကျမ်းမျိုးဖြစ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာကျမ်း၏ သဘောကို သိနိုင်ပေသည်။

ဤသို့ပြဆိုသော သဘောကို အမှီပြု၍ အဋ္ဌကထာကျမ်း၏ အင်္ဂါလက္ခဏာကို ထုတ်ပြ ရပါမူ အဋ္ဌကထာ ဟူသည်မှာ ပါဠိတော်တို့၏ -

(၁) သဒ္ဒါကို ဖွင့်ပြခြင်း (ဝိဂြိုဟ်အားဖြင့် အနက်ဖွင့်ပြခြင်း၊ ခုဒ္ဒကအဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၅)။
(၂) အနက်ကို ဖွင့်ပြခြင်း (ပုဒ်တခု၏ ရသင့်သော အနက်အားလုံးကို ပြခြင်း၊ သီလက္ခန် အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၂၇)။
(၃) ပုဒ်ကို ဖွင့်ပြခြင်း (နာမ်ပုဒ် နိပါတ်ပုဒ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ပြခြင်း၊ သီလက္ခန် အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၂၇)။
(၄) နိဒါန်းကို ဖွင့်ပြခြင်း (ဒေသနာ ဖြစ်ပေါ်လာပုံသမိုင်း)။
(၅) ဝတ္ထုကို ဖွင့်ပြခြင်း (ဒေသနာနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကြောင်းအရာများ)။

ဟူ၍ အင်္ဂါ ၅-မျိုးရှိသော ကျမ်းဖြစ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာ၏ အင်္ဂါလက္ခဏာကို သတ်မှတ် ထုတ်ဆိုနိုင်ပေသည်။

ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဖော်ပြခဲ့သော အနက် အဓိပ္ပါယ် သဘော လက္ခဏာရှိသည့် အဋ္ဌကထာသည် ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဍိတအဋ္ဌကထာ သာဝကသံဝဏ္ဏိတအဋ္ဌကထာ စသည်ဖြင့် များစွာရှိပေရာ ၎င်းအဋ္ဌကထာတို့၏ အကြောင်းအရာများကို အကျဉ်းမျှ ရေးသားပါဦးအံ့။

ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတအဋ္ဌကထာ ဟူသည်မှာ (ဗုဒ္ဓ = မြတ်စွာဘုရား၊ သံဝဏ္ဏိတ = ဖွင့်ဆို အပ်သော၊ အဋ္ဌကထာ =) မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တိုင် ဖွင့်ဆိုအပ်သော အဋ္ဌကထာဟု အဓိပ္ပါယ်ရ၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောပြတော်မူအပ်သော ထိုထို ပါဠိတော်တို့၏ နက်နဲ ခက်ခဲသော ပုဒ် ပါဌ် အဓိပ္ပါယ် အနက်တို့ကို သတ္တဝါတို့ သိရှိနားလည် စေရန်အတွက် ကိုယ်တော်တိုင် ထပ်မံ ဖွင့်ပြအပ်သော ရှင်းလင်းချက် အနက် အဓိပ္ပါယ် တို့ကို ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာဟု ခေါ်လေသည်။

ထိုသို့သော ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာမျိုး ရှိကြောင်းကို -

“မြတ်စွာဘုရား မဖွင့်ဆိုအပ်သော ပါဠိတော်ပုဒ် မည်သည် မရှိ၊ အလုံးစုံသော ပါဠိတော် တို့၏ အနက်ကို ဖွင့်ဆိုတော်မူအပ်ပြီးသာတည်း” -

ဟူ၍ အဋ္ဌကထာ ဆရာကြီး အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ပပဉ္စသူဒနီ မည်သော မဇ္ဈိမ- ပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ ဥပါလိသုတ် အဖွင့်၌ ပြဆိုအပ်သော စကားရပ်ကို ထောက်ထား၍ သိနိုင်ပေသည်။

ထို့ပြင်လည်း -

“မြတ်စွာဘုရားသည် ပိဋကသုံးပုံတို့၏ အနက်အဖွင့် အစဉ်ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ၎င်းကို ပကိဏ္ဏက ဒေသနာဟုလည်း ခေါ်ဆိုအပ်၏” –

ဟူသော ဒုတိယအဋ္ဌကထာ ဆရာကြီးလည်းဖြစ်၍ ဋီကာဆရာကြီး လည်းဖြစ်သည့် အရှင်ဓမ္မပါလ၏ လီနတ္ထပကာသနီ ခေါ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာဟောင်း နိဒါန်း အဖွင့်၌ ပြဆိုအပ်သောစကားတရပ်လည်း ရှိပေသေးသည်။ ယင်းစကားအရမူ ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ ရှိဘူးကြောင်း သာမက ၎င်းဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာကို ပကိဏ္ဏက- ဒေသနာ ဟုလည်း ခေါ်သေးကြောင်းကိုလည်း ထပ်မံ၍ သိရပြန်သည်။

သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမတော်များကို လိုက်နာ ကျင့်ကြံကြသော တပည့်သားတို့ကို ပါဠိ ဘာသာဖြင့် “သာဝက” ဟု ခေါ်သည်။ ပိဋကဒေသနာတော် များ၏ ခဲရာခဲဆစ် အဓိပ္ပါယ် အနက်များကို ထိုသာဝကခေါ် ဘုရားတပည့်သား တို့ကလည်း မြတ်စွာ ဘုရား အလိုတော်ကျ ဖွင့်ပြကြသေးသည်၊ ထိုသာဝကတို့ ဖွင့်ဆိုသော အဋ္ဌကထာကား သာဝကသံဝဏ္ဏိတ- အဋ္ဌကထာဟု ခေါ်တွင်ပေသည်။

ကျမ်းဂန်တို့၌ကား အနုဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာဟု ပြဆို၏။ အနုဗုဒ္ဓ - ဟူသည်ကား-

အနု = မြတ်စွာဘုရားသိသည့် အတိုင်းလိုက်၍။
ဗုဒ္ဓ = သစ္စာလေးပါးကိုသိသူ တပည့်သာဝက။

ထိုကြာင့် အနုဗုဒ္ဓ ဟူသည် ဘုရားတပည့်သာဝက တို့ကို ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည် တမျိုးပင် ဖြစ်ပေရာ သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာနှင့် အနုဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ တို့မှာ အတူတူပင် ဖြစ်သည်။

ထိုသာဝကသံဝဏ္ဏိတအဋ္ဌကထာ ခေါ် အနုဗုဒ္ဓအဋ္ဌကထာမျိုး ရှိခဲ့သည်ကို အဋ္ဌကထာ ကျမ်းပြု ဆရာတော် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ၏ —

“မြတ်စွာဘုရားနှင့် သာဝကတို့ ဖွင့်ပြအပ်သော” -

ဟူ၍ ဒီဃ မဇ္ဈိမ သံယုတ္တနိကာယ် အဋ္ဌကထာတို့၏ ဂန္ထာရမ္ဘ (ကျမ်းဦးစကား) ၌ ရေးသားပြဆို ထားချက်များနှင့် ၎င်းအဖွင့် ဋီကာကျမ်းပြုဆရာကြီး တို့၏ -

“ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓ - ဟူသည် ဘုရားရှင်ကို သစ္စာလေးပါး သိသည့်အတိုင်း လိုက်၍ သိသော အဂ္ဂသာဝက စသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ပေတည်း၊ ထို အရှင်သူမြတ်တို့သည် အနက်ကို ဖွင့်ဆိုသည်၏ အစွမ်းဖြင့်၎င်း၊ ဂုဏ်ကို ဖွင့်ပြသည်၏ အစွမ်းဖြင့်၎င်း ဖွင့်ပြအပ်သော” -

ဟူသော ဖွင့်ပြချက်ကို၎င်း၊ အထောက်အထားပြု၍ ထင်ရှားစွာ သိနိုင်ပေသည်။

ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာများနှင့်
သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အသျှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်သည် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ ပြုစုထားခဲ့သည့် မူလ အဋ္ဌကထာ ဟုခေါ်တွင်သော မဟာအဋ္ဌကထာကို မူရင်း၍ မိမိ၏ အဋ္ဌကထာများကို ရေးသားပြုစုခဲ့ပေသည်။

မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင်ပင် မိမိဟောကြားတော်မူသည့် ဒေသနာတော်များကို တပည့် သာဝကတို့ ပြတ်ပြတ် သားသား သိနားလည်ကြစေရန် တဖန်ဖွင့်ဆို ရှင်းလင်း ခဲ့လေသည်။ ထိုရှင်းလင်း ဖွင့်ဆိုချက်များကို ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ ဟု အမည် ခေါ်တွင်လေသည်။

ပုံစံသာဓက ထုတ်ပြရသော် - ဝိနည်းပိဋကတော်၏ ရှင်းလင်းချက်များပင် ဖြစ်လေ သည်။ ပါရာဇိကဏ်ဝိနည်းကျမ်း ပါစိတ္တိယဝိနည်းကျမ်းတို့၌ သိက္ခာပုဒ်များ ပညတ်တော်မူသောအခါ ထို သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ပါဝင်သော ပုဒ်တိုင်း ပုဒ်တိုင်း၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်များကို မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်တိုင်ပင် ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုတော် မူခဲ့သည်။

ထိုရှင်းလင်းချက်များကို အပိုင်းကဏ္ဍ သီးခြားပြု၍ “ပဒဘာဇနီ”ဟု အခဏ်းခွဲထား သည်။ ဓမ္မသင်္ဂဏီ အဘိဓမ္မာ ကျမ်း၌လည်း စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ, ရူပကဏ္ဍ, နိက္ခေပကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာကဏ္ဍ ဟူ၍ လေးပိုင်းရှိရာ နိက္ခေပကဏ္ဍနှင့် အဋ္ဌကထာ ကဏ္ဍတို့မှာ မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်တိုင် ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့သော အဋ္ဌကထာများပင် ဖြစ်ပေသည်။

သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာကို ပုံစံထုတ်ပြရပါမူ -

(၁) ဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သော သုတ္တနိပါတကျမ်းမှ အဋ္ဌကဝဂ်ကို အဂ္ဂသာဝက လက်ျာတော်ရံ အရှင်သာရိပုတြာသည် “မဟာနိဒ္ဒေသ” ကျမ်းအဖြစ်ဖြင့် အကျယ် ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။

(၂) ယင်း သုတ္တနိပါတကျမ်းမှ “ပါရာယနဝဂ်”ကိုလည်း အရှင်သာရိပုတြာ မထေရ် ကျော်ကပင် “စူဠနိဒ္ဒေသ” ကျမ်း သီးခြားတဆူ အဖြစ်ဖြင့် ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့ပြန်သည်။

(၃) အကျဉ်းကို အကျယ်ချဲ့၍ ဟောရာ၌ ဧတဒဂ်ဖြစ်တော်မူသော ရှင်မဟာကစ္စည်း မထေရ် ဖွင့်ဆိုတော်မူသော သုတ်များနှင့် ရှင်အာနန္ဒာ စသော အရိယာသူတော်မြတ်တို့ ဖွင့်ဆိုသော သုတ်များသည်လည်း အဋ္ဌကထာတော်၌ပင် အကျုံးဝင်လေတော့သည်။

ထို့ကြောင့်ပင် အဋ္ဌကထာကျမ်းကို မည်မျှလေးစား ရိုသေအပ် ထိုက်လှကြောင်းကို မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်ကြီးက ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း နှာ-၇၅ ၌ အလေး အနက် ရေးသားတော်မူခဲ့သည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း နိဒါန်း အပိုင်း (၁/ ၁၀)

အဋ္ဌကထာကို
သံဂါယနာတင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬

အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာနှင့် သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ များကို သာဝက အစဉ်အဆက် သင်ယူ လေ့ကျက် ဆောင်ရွက်တော် မူခဲ့ကြပေသည်။ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသည့်နှစ်၌ ရာဂြိုဟ်ပြည် အဇာတသတ်မင်းကို အမှီပြု၍ အရှင်မဟာကဿပ အမှူးရှိသော ရဟန္တာငါးရာ တို့သည် ပဌမသံဂါယနာ တင်တော်မူသောအခါ ပါဠိတော်များနှင့်အတူ ထို အဋ္ဌကထာ များကိုလည်း သံဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြသည်။

ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီး နှစ်ပေါင်းတရာ ကြာသောအခါ ဝေသာလီပြည် ကာလာသောကမင်းကို အမှီပြုပြီးလျှင် အရှင်မဟာယသ ဦးဆောင် သော ရဟန္တာပေါင်း ခုနစ်ရာတို့သည် ထို အဋ္ဌကထာ များနှင့် ပါဠိတော်များကို ထပ်မံ၍ ဒုတိယသံဂါယနာ တင်တော် မူကြပြန်သည်။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီး၍ နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာ သုံးဆယ့် ငါးနှစ်မြောက် အခါ၌လည်း ပါဋလိပုတ်ပြည် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကို အမှီပြု၍ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ ခေါင်းဆောင်သည့် ရဟန္တာပေါင်း တထောင်တို့သည် တတိယ သံဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြပြန်သည်။

မှန်လှ၏။ ထိုသို့အဋ္ဌကထာများကို သံဂါယနာသုံးတန် တင်ခဲ့ကြောင်းဖြင့် အရှင်မဟာ- ဗုဒ္ဓဃောသသည် ထိုထိုအဋ္ဌကထာသစ်တို့၏ ဂန္ထာရမ္ဘ ( =ကျမ်းဦးအစ) ၌ -

အကြင် အဋ္ဌကထာကို အရှင်မဟာကဿပ အစရှိကုန်သော မထေရ်တို့သည် ရှေးအစ၌ သံဂါယနာ တင်ကြကုန်ပြီ၊ နောက်၌လည်း ရဟန္တာ အရှင်တို့သည် ထပ်ဆင့် သံဂါယနာ တင်အပ်ကုန်ပြီ --

ဟု ထင်ရှားစွာ ပြဆို ရေးသား ထားခဲ့ပေသည်။

ယင်းအဋ္ဌကထာ စကားရပ်၌ …

ရှေးအစ ဆိုသည်မှာ - ပထမသံဂါယနာကို ဆိုလိုသည်၊ နောက်၌လည်း ဆိုသည်မှာ ဒုတိယ သံဂါယနာနှင့် တတိယသံဂါယနာကို ဆိုလိုသည်၊ ရဟန္တာအရှင်တို့ ဆိုသည်မှာ အရှင်မဟာယသ စသော ဒုတိယ တတိယ သင်္ဂီတိကာရက အရှင်များကို ဆိုလိုသည်။

ဟူ၍ ဋီကာဆရာကြီးများက ဖွင့်ပြတော်မူကြသည်။

ဤသို့ ခိုင်မာစွာ ရေးသားပြဆိုထားသည့် အဋ္ဌကထာ ဋီကာအဖွင့် စကားရပ်များကို ထောက်ထား၍ အဋ္ဌကထာကို သံဂါယနာ သုံးတန် တင်ခဲ့ကြောင်း ယုံမှားဖွယ် မရှိတော့ပေ။

သီဟိုဠ်ဘာသာ
အဋ္ဌကထာများ
ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬

သံဂါယနာသုံးတန် တင်အပ်ပြီးသော အဋ္ဌကထာ ကျမ်းများ၏ သမိုင်းရေစီးကြောင်း သည် တတိယ သံဂါယနာတင်ပွဲ ပြီးဆုံးသည့် နောက်တနှစ် ဖြစ်သော သာသနာနှစ် (၂၃၆) ခုနှစ်၏ နောက်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ တမျိုးတဖုံ ပြောင်းလွဲသွားခဲ့သည်။

ပြောင်းလွဲသွားပုံ အကျဉ်းချုပ်ကား ဤသို့တည်း …

အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ အမှူးရှိသော ရဟန္တာ အရှင်ပေါင်း တထောင်တို့သည် သာသနာတော်၏ အညစ်အကြေး အလှေးအမွှားဖြစ်သည့် မိစ္ဆာအယူ မှားများကို ပယ်ရှားသုတ်သင်၍ တတိယ သံဂါယနာ တင်ပြီးနောက် သာသနာတော်ကြီး ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်သို့ ပြန့်နှံ့စေခြင်းငှါ ကိုးပါးသော ရဟန္တာမထေရ် ကြီးများကို ဦးစီး ခေါင်းဆောင်စေလျက် နောက်လိုက် နောက်ပါ သံဃာတော် များနှင့်တကွ ကိုးတိုင်း ကိုးဌာနသို့ သာသနာပြု စေလွှတ်တော်မူကြသည်။

ထိုအခါ အရှင်မဟာမဟိန္ဒ ဦးဆောင်သည့် သာသနာပြု အဖွဲ့သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ သာသနာပြုရန် တာဝန်ကျရောက်သည့်အတိုင်း ပိဋကသုံးပုံနှင့်တကွ အဋ္ဌကထာ များကိုပါ ဆောင်ယူ၍ သီဟိုဠ်ကျွန်းသား ရှင်လူအများတို့အား သင်ကြားပို့ချ ဟောပြ တော်မူခဲ့ကြလေသည်။

ဤအကြောင်းအရာကို အဋ္ဌကထာသစ်တို့၏ ဂန္ထာရမ္ဘ (=ကျမ်းဦးအစ၌) –

နောင်အခါ၌ အဋ္ဌကထာကျမ်းကို အရှင်မဟာမဟိန္ဒထေရ်သည် မြတ်သော သီဟိုဠ် ကျွန်းသို့ ဆောင်ခဲ့ပြီ၊ ကျွန်းသားတို့၏ အကျိုးငှါ သီဟိုဠ် ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုရေးသား ထားအပ်လေပြီ …

ဟူ၍ ရေးသား ဖော်ပြထားပေသည်။

အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ပြဆိုချက်ကို ဣန္ဒိယပြည်သား ဋီကာဆရာကြီး အရှင်ဓမ္မပါလ က လီနတ္ထပကာသနီ မည်သော သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဋီကာဟောင်း၌ -

(က) ဆောင်ခဲ့သည်ဟု အဋ္ဌကထာဆရာ ဆိုသည်မှာ ဇမ္ဗူဒီပမှ သီဟိုဠ်သို့ ဆောင်ခဲ့ သည် (ဟု ဆိုလိုသည်)။
(ခ) နောက်အခါ၌ မရောမထွေး စေခြင်းငှါ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ထားအပ်သည်။

ဟူ၍သာ ဖြည့်စွက် ဖွင့်ဆိုတော်မူသည်၊ သိသာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် အခြား အဋ္ဌကထာ စကားကို အထူးဖွင့်ပြတော်မမူချေ။

သို့ဖြစ်လျှင် အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာဟောင်းတို့ သဘောထားအရ အရှင်မဟာမဟိန္ဒ သည် ပင် သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည်ဟု မှတ်ယူရန် ရှိပေသည်။

သို့သော် သီဟိုဠ်ကျွန်းသား သာသနာပိုင်ဆရာတော် အရှင်သာရိပုတ္တရာက သာရတ္ထဒီပနီ မည်သော ဝိနည်းဋီကာသစ်၌၎င်း မြန်မာပြည်သား မောင်းထောင် သာသနာပိုင် ဆရာတော် အရှင်ဉာဏာဘိဝံသ က သာဓုဇနဝိလာသိနီ မည်သော သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဋီကာသစ်၌၎င်း အောက်ပါအတိုင်း ပြဆိုကြသည်။

(က) အရှင်မဟာမဟိန္ဒသည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ အဋ္ဌကထာများကို ဆောင်ခဲ့သည်။
(ခ) နောက်ကာလ၌ သီဟိုဠ်မဟာထေရ်ကြီးတို့သည် နိကာယ်တပါးနှင့် ရောထွေးခြင်း မှ ရှောင်လွှဲခြင်းငှါ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ထားအပ်လေပြီ။

ဟူ၍ ပြဆိုတော်မူပြန်လေရာ - သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ အဋ္ဌကထာများ ဆောင်ယူသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ အရှင်မဟာမဟိန္ဒပင်ဖြစ်၍ အငြင်းပွါးရန် မရှိသော်လည်း သီဟိုဠ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသူမှာ အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာဟောင်းတို့ ပြဆိုသော အရှင်မဟာမဟိန္ဒ မဟုတ်ပဲ သီဟိုဠ်မဟာထေရ်များဟု ပြဆိုသောကြောင့် အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာဟောင်းတို့နှင့် ဝါဒကွဲလွဲနေပေသည်။

၎င်း နှစ်ဝါဒကို ဖြစ်သင့်သည့် သဘောအရ စိစစ်ကြည့်သော် ယခုအခါ မြန်မာပြည်၌ အဋ္ဌကထာများကို ပါဠိဘာသာ မကျွမ်းကျင်သူများအတွက် ပါဠိ မြန်မာတွဲ၍ နိဿယ ရေးခြင်း သင်ကြားပို့ချခြင်း ပြုသကဲ့သို့ အရှင်မဟိန္ဒ သည်လည်း ပါဠိမတတ်ကျွမ်း သော သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့အား ပါဠိ သီဟိုဠ် နှစ်ဘာသာတွဲ၍ သင်ကြားပို့ချတော်မူရ ပေလိမ့်မည်၊

ဤသို့ သင်ကြားပို့ချပေးရာ၌ ပါဠိပင် ပါဝင်နေစေကာမူ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် သင်ကြား ပို့ချတော်မူသည်မှာ အမှန်ပင် ဖြစ်သောကြောင့် ဤအပိုင်းကို ကြည့်၍ “အရှင် မဟိန္ဒသည်ပင် အဋ္ဌကထာ ကျမ်းများကို သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ထားအပ်လေပြီ”ဟု အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာဟောင်းတို့က ပြဆိုခြင်း ဖြစ်ပေမည်။

အထက်ပါအတိုင်း အရှင်မဟာမဟိန္ဒသည် အဋ္ဌကထာကို ပါဠိ သီဟိုဠ် နှစ်ဘာသာဖြင့် သင်ကြား ပို့ချခဲ့ရင်း ဖြစ်သော်လည်း သီဟိုဠ်မဟာထေရ် အဆက်ဆက်တို့၏ လက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါ နိကာယ်တပါးတို့နှင့် မရောထွေး စေခြင်းငှါ ပါဠိ ဘာသာ အဋ္ဌကထာ နိဿယများကို သင်ကြား ပို့ချတော်မမူကြတော့ပဲ သီဟိုဠ်ဘာသာ စကားဖြင့် ပြန်ဆိုထားသော သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာ သက်သက်ကိုသာ သင်ကြား ပို့ချကြလေရာ တစတစ ပါဠိ အဋ္ဌကထာများ ပျောက်ကွယ်ပြီး သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ များသာ ကျန်ရှိပေ လေရာသည်၊ ပေထက်အက္ခရာ တင်သောအခါ၌လည်း သီဟိုဠ် ဘာသာဖြင့်သာ တင်ကြလေရာသည်။

ထိုသို့ ပါဠိမဖက် သီဟိုဠ်ဘာသာ သက်သက်ဖြင့် သင်ကြား ပို့ချခြင်းနှင့် ပေထက် အက္ခရာ တင်သောအပိုင်းကို ကြည့်၍ ဋီကာသစ်ဆရာများက “သီဟိုဠ် မဟာထေရ် များသည် နိကာယ် တပါးတို့နှင့် ရောထွေးခြင်းမှ ရှောင်ရှားခြင်းငှါ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ထားအပ်လေပြီ”ဟု ပြဆိုသည် ဖြစ်ပေရာ၏။

ဤသို့ ဝေဖန်ညှိနှိုင်း၍ ယူဆပါမူ အဋ္ဌကထာ ဋီကာဟောင်းတို့နှင့် ဋီကာသစ် ဆရာတော်တို့၏ ဖွင့်ပြချက်များသည် သူ့ရှုထောင့်နှင့်သူ မှန်ကန်နေသည်ကို တွေ့နိုင် ပေသည်။

ဤအရာ၌ မည်သို့ပင် အယူဝါဒ ကွဲပြားစေဦးတော့၊ ပါဠိအဋ္ဌကထာများ ပျောက်ကွယ် သွား၍ သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာများသာ ကျန်ရှိနေသည့် အချက်မှာမူကား အယူဝါဒ မကွဲပြားပဲ တသားတည်း ဖြစ်နေသည်ကို သတိပြုမှတ်သား သင့်လှပေသည်။

အဋ္ဌကထာသစ်များ
ပေါ်လာခြင်း

▬▬▬▬▬▬

သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ပါဠိဘာသာ အဋ္ဌကထာများ ကွယ်ပ၍ သီဟိုဠ်ဘာသာ အဋ္ဌကထာများ ဘဝသို့ ရောက်ပြီးသည့်နောက်၌ အဋ္ဌကထာကြီးများ သီဟိုဠ်သို့ ရှေးဦးစွာ ရောက် လာသော သာသနာနှစ် ၂၃၆-ခုနှစ်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ရာကျော် တိုင်တိုင် တည်တံ့ ခိုင်မာစွာဖြင့် သာသနာ့ အလင်းရောင်ကို ထွန်းပြောင်စေခဲ့ပေသည်။

တတိယသံဂါယနာ တင်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ခုနှစ်ရာကျော် ကြာညောင်းပြီး၍ သာသနာနှစ် ၉၇၃-ခုနှစ်ခန့်သို့ ရောက်သောအခါ၌ကား အဋ္ဌကထာကျမ်းတို့၏ သမိုင်း လမ်းကြောင်းသည် ဒုတိယအကြိမ် ပြောင်းခဲ့ပြန်လေသည်။ ပြောင်းခဲ့ပုံ အကြောင်း အရာ အကျဉ်းချုပ်ကား ဤသို့တည်း -

သာသနာနှစ် ၁၀-ရာစုနှစ်၏ အစပိုင်းသို့ ရောက်လေသော် သာသနာ့သမိုင်း တလျှောက်၌ ထွန်းတောက် ကျော်စောမည့် သာသနာ့အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတဦး ပေါ်ပေါက်လာခဲလေသည်။

ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကား သာသနာ၌ အလွန်စင်ကြယ်သော သက်ဝင်ယုံကြည်မှု “သဒ္ဓါ”, ထိုးထွင်း၍ သိစွမ်းနိုင်သော “ပညာ” မနေမနား ကြိုးစားအားထုတ်မှု “ဝီရိယ” တို့ဖြင့် တန်းဆာ ဆင်အပ်၏၊ မြတ်စွာဘုရား ပညတ်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ်တော်များကို စောင့်ထိန်းမှု သီလ၊ ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်တို့ကို ဖြည့်ကျင့်မှု အာစာရ၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း “အဇ္ဇဝ”၊ နူးညံ့ခြင်း “မဒ္ဒဝ”စသည့် ဂုဏ်အပေါင်းတို့ ၏ စုဝေးရာလည်း ဖြစ်၏၊

ဘုရားသာသနာတော် တည်းဟူသော မိမိအယူ သာသနာတော်မှအပ မိစ္ဆာဝါဒတည်း ဟူသော သူတပါးအယူတို့၌လည်း သက်ဝင်၍ သိခြင်းငှါလည်း စွမ်းနိုင်၏၊ တတ်သိ လိမ္မာခြင်း ပညာဟူသော “သတ္တိ”၊ မကြောက်မရွံ့ ရဲဝံ့ခြင်းဟူသော “ဗျတ္တိ” တို့နှင့် လည်း ပြည့်စုံ၏၊ သုံးသွယ်ပိဋကတ် ပရိယတ်အဋ္ဌကထာ သာသနာ၌ မပိတ်မပင် သိမြင်နိုင်သည့် ပညာအစွမ်းရှိသော ကျမ်းပြုဆရာကြီး တဦးလည်း ဖြစ်ပေ၏။

ဤသို့စသည်ဖြင့် အံ့ချီးမကုန် ဉာဏ်ပေါင်းစုံသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကား ယခုအခါ သာသနာတခုလုံး လက်သုံးတခု အားကိုးပြုနေရသည့် အဋ္ဌကထာ ကျမ်းသစ်များကို ပြုစုတော်မူသော အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ပင် ဖြစ်ပေသည်။ ဆိုခဲ့ပြီးသော ဂုဏ်အပေါင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံလုံလောက် ထွန်းတောက် ကျော်ကြား ကိုးစားလောက် သည့် အဖြစ်ကို သိရှိကြသော အရှင်သံဃပါလ စသော ပုဂ္ဂိုလ် အပေါင်းတို့သည် ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသအား အဋ္ဌကထာသစ်များ ရေးသားပြုစုရန် တောင်းပန် တိုက်တွန်းကြ လေသည်။

ထိုသို့ သံဃပါလစသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့က အဋ္ဌကထာသစ်များကို ပြုစုရန် တောင်းပန်ကြသည်ကလည်း တကြောင်း အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ကိုယ်တော်တိုင် ကလည်း လက်ရှိ သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာကြီးတို့၏ ဟာကွက် ပျော့ကွက် ချွတ်ယွင်း ချက်များကို သိမြင်နေသည်က တကြောင်းတို့ကြောင့် သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ ကြီးတို့၏ ချို့တဲ့ချက်များကို ပြုပြင်လျက် အဋ္ဌကထာသစ်များကို ပြုစုတော်မူ လေသည်။

သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာကြီးတို့၏ ဟာကွက် ချွတ်ယွင်းချက်များမှာ အဓိက အားဖြင့် သုံးမျိုး ရှိသည်၊ သုံးမျိုး ဟူသည်ကား …

(၁) ကျဉ်းမြောင်းသည့် သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားခြင်း
(၂) အလွန်ကျယ်ဝန်းနေခြင်း
(၃) ပမာဒလေခခေါ် အရေးမှားများ ရှိနေခြင်းတို့ပင် ဖြစ်၏။

ထိုအချက်များ ထင်ရှားစေရန် ချဲ့ပါဦးအံ့ …

(၁) သီဟိုဠ်ဘာသာကား သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့သာ တတ်သိနားလည်ကြ၍ အခြား ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသားတို့ နားလည်ဘို့ ခက်သော ဘာသာစကားတခု ဖြစ်သည်၊ နားလည် ဘို့ ခက်ကြောင်းကို -

“သီဟိုဠ်ဘာသာစကား သည်ကား အနက်တခုတည်း ကိုသော်လည်း များစွာသော အက္ခရာတို့ဖြင့် ပြောဆိုသောကြောင့် တပါးသော သူတို့ (လူမျိုးခြားတို့) ပြောဆိုရန် အလွန်ခဲယဉ်းသည်။ သင်တိုင်းဦးစွပ်နှင့် တူသည်၊ သီဟိုဠ်သားတို့သာ သုံးစွဲသော ဘာသာဖြစ်သည် …

ဟူ၍ သီလက္ခန္ဓ၀ဂ္ဂဋီကာသစ်၌ ရေးသားထားပေသည်။

ဤဋီကာဆရာ၏ ပြဆိုချက်တွင် သီဟိုဠ်ဘာသာကို သင်တိုင်းဦးစွပ်နှင့် တူသည်ဟု ဥပမာ ပေးထားပေရာ ထိုဥပမာကို ထင်ရှားအောင် ရေးပြပါအံ့ -

ကဉ္စုက-ဟူသော ပါဠိဘာသာကို ရှေးမြန်မာ ပညာရှိကြီးများက သင်တိုင်း ဟု၎င်း, သင်တိုင်းဦးစွပ် ဟု၎င်း မြန်မာပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်၊ သင်တိုင်းဟူသော ပေါရာဏ = ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားသည်လည်း “သဋ်ဋယာ”ဟူသော သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ဆင်းသက်လာဟန် ရှိပေသည်၊ အကြောင်းမှာ အထက်ပါ ကဉ္စုက ပါဠိစကားလုံးကို သီဟိုဠ်လူမျိုးတို့က “သဋ်ဋယာ”ဟု ဘာသာပြန်ချက် ရှိလေရာ သင်တိုင်းနှင့် “သဋ်ဋယာ”တို့ အသံချင်း ဆင်တူသည့်ပြင် အနက်ချင်းလည်း တူသောကြောင့် ဖြစ်၏။

ထိုအယူအဆကို လက်ခံနိုင်ပါမူ သဋ်ဋယာမှ သဋ်ဋယ် - ၎င်းမှ သင်ဋိုင်း ၎င်းမှ သင်တိုင်းဟု အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလာသည်ဟု မှတ်ယူသင့်ပေသည်။ ထို ကဉ္စုက (မြန်မာသင်တိုင်း) ဝတ်ဆင်ပုံကို ကျမ်းတတ်အကျော် တောင်ဖီလာဆရာတော်က ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာအဖွင့် ဖြစ်သော ဝိနယာလင်္ကာရဋီကာ၌ -

ကဉ္စုက (=သင်တိုင်း) ဟူသည်ကား ဦးခေါင်းမှ စွပ်၍ ကိုယ်ကို ဝတ်ရုံသော အဝတ် တည်း -

ဟု ဖွင့်ပြထားတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် “သင်တိုင်းဦးစွပ်”ဟု ခေါ်ကြဟန် ရှိပေသည်၊ ၎င်း သင်တိုင်းကို ယခုခေတ်သုံး မြန်မာဝေါဟာရဖြင့်မူ အင်္ကျီဟုပင် ခေါ်ရ၍ သင်တိုင်းဦးစွပ် ဟူသည်မှာလည်း ဦးခေါင်းမှ စွပ်ရသော အင်္ကျီဟုပင် အဓိပ္ပါယ် ရလေသည်။

သင်တိုင်းတို့သဘောမှာ ဝတ်ဆင်မည့်သူ၏ ကိုယ်လုံး ကိုယ်ထည်ဖြင့် တိုင်းထွာ၍ ချုပ်ထားသည် ဖြစ်ရာ အခြားသူများ ဝတ်ဆင်ရန် မလွယ်ကူချေ၊ ထို့အတူပင် သီဟိုဠ် ဘာသာ အဋ္ဌကထာများ ကိုလည်း အခြားလူမျိုးတို့ သိနိုင်ရန် မလွယ်ကူသောကြောင့် ဋီကာဆရာများက သင်တိုင်းဦးစွပ် ဥပမာဖြင့် ပြဆိုခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဤကား သီဟိုဠ်ဘာသာ အဋ္ဌကထာကြီးတို့၏ ကျဉ်းမြောင်းသည့် ဘာသာဖြင့် ရေးခြင်းဟူသော ဟာကွက် ချို့တဲ့ချက် တခု ဖြစ်လေသည်။

ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် သီဟိုဠ်ဘာသာကိုပယ်၍ ထိုခေတ်က အများ သုံးဖြစ်သော ပါဠိဘာသာဖြင့် အဋ္ဌကထာသစ် ပြုစုတော်မူ ပေသည်၊ ဤအကြောင်းကို အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ကိုယ်တိုင်ပင် …

ထို အဋ္ဌကထာသည် သီဟိုဠ်ဘာသာ ဝါကျဖြင့် ပြုစီရင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသား ရဟန်းတော် အပေါင်း၏ အကျိုးကို မပြီးစေနိုင်၊ ထို့ကြောင့် ပါဠိတော်နည်းနှင့် လျော်သော အဖွင့် သံဝဏ္ဏနာကို ပြုစီရင်ပေအံ့ -

ဟူ၍၎င်း။

ထိုအဋ္ဌကထာ (ဟောင်း) မှ သီဟိုဠ် ကျွန်းသားတို့၏ ဘာသာကို ပယ်၍ ပါဠိတော် နည်းသို့ အစဉ်လိုက်သော အပြစ်ကင်းသော ပါဠိဘာသာသို့ တင်၍ -

စသည်ဖြင့်၎င်း မိန့်ဆိုထားချက် ရှိလေသည်။

(၂) ဒုတိယ အချက်အရ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာများ ကျယ်ဝန်းခြင်းမှာ ကျယ်ဝန်းသင့် သောကြောင့် ကျယ်သည် မဟုတ်ချေ။ အရာဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ အရာမဟုတ်သည် ဖြစ်စေ ဖွင့်ဆိုရန် စကား အစရလျှင် ရသလို ထပ်ခါတလဲလဲ ဖွင့်ပြနေခြင်းကြောင့် မကျယ်ဝန်းသင့်ဘဲ ကျယ်ဝန်းနေခြင်း ဖြစ်သည်။

ထိုစကား ထင်ရှားရန် ပုံစံထုတ်ပြပါအံ့ -

ဝိနည်းပါဠိတော်၌ ပါရာဇိက ပါစိတ် မဟာဝါ စူဠဝါ ပရိဝါဟူ၍ ကျမ်းအားဖြင့် ၅-ကျမ်းရှိသည်။ ထိုတွင် အစဆုံးဖြစ်သော ပါရာဇိက ပါဠိတော်ကို ဖွင့်သောအခါ သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာများက မဟာဝါနှင့် ပရိဝါတို့မှာ ပါရှိသော သံဃကံလေးမျိုး အကြောင်းကို ထည့်၍ ဖွင့်ပြကြသည်။ ထိုမဟာဝါနှင့် ပရိဝါသို့ ရောက်သော အခါ၌လည်း တဖန် ထပ်၍ ဖွင့်ပြကြပြန်လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကျမ်းမကြီးသင့်ဘဲ ကြီးမား ကျယ်ဝန်း နေလေသည်။ အဋ္ဌကထာသစ်ကမူ ထိုသို့ ဖွင့်ပြခြင်း မပြုတော့ဘဲ -

ထိုသံဃကံလေးပါးကို ငါတို့သည် ပရိဝါပါဠိတော်အဆုံး ကမ္မဝိဘင်း ရောက်မှ ဖွင့်ပြ ပေတော့အံ့။

ဟူ၍ အမှာစကား ရေးသားကာ အကျဉ်းချုံးလိုက်လေသည်။

ဤသို့လျှင် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာကြီးတို့၏ ချွတ်ယွင်းချက် ဖြစ်သော ထပ်ပြန်တလဲလဲ ဖွင့်နေမှုကြောင့် ကျမ်း၏ ကြီးလေး ကျယ်ဝန်းခြင်းကို ပယ်၍ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းသစ်ကို စီရင်တော်မူသည်။

ဤသို့ ပြုမည့် အကြောင်းကိုလည်း အဋ္ဌကထာသစ်တို့၏ ကျမ်းဦးအစ၌ -

အထပ်ထပ်လာသော အနက်ကို ပယ်၍ အဖွင့်သံဝဏ္ဏနာကို ပြုပေအံ့ ဟူ၍၎င်း။

ကျယ်လွန်းသော စကားအစဉ်ကို ချုံး၍ ဤအဋ္ဌကထာ (သစ်) သည် ဖြစ်လတ္တံ့။

ဟူ၍၎င်း ဝန်ခံချက် ရေးသားတော်မူလေသည်။

(၃) ပမာဒလေခ ဟူသည်မှာ (ပမာဒ = မေ့မှား၍။ လေခ = ရေးခြင်း) မေ့မှား၍ ရေးသားမိခြင်း (ပါဠိမှား) ဟု အဓိပ္ပါယ် ရပေသည်။ မှန်၏၊ ပမာဒလေခ - ဟူသည်ကား နောက်အခါ “ပေါတ္ထကာရုဠှ”ဟုခေါ်သော ပေထက် အက္ခရာတင်သည့် သံဂါယနာ တင်ရာ၌ မေ့မှား၍ ရေးမိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သော ပါဠိအမှားတည်းဟု သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၌ ပြဆိုထားလေသည်၊ ၎င်း ပမာဒလေခများ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ၌ ပါရှိနေသည်။

ချဲ့ဦးအံ့

▬▬▬

မြတ်ဘုရား သက်တော်ထင်ရှား ရှိစဉ်အခါမှစ၍ ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာများကို မဟာထေရ် အစဉ်အဆက် နှုတ်တက်အာဂုံ သင်ယူ ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့ကြသည်မှာ သာသနာနှစ် ၄၅၀-ခုနှစ် ရောက်သည်အထိ နှစ်ပေါင်း ငါးရာနီးပါး ကြာခဲ့သည် သာသနာနှစ် ၄၅၀-ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါ၌မူ သာသနာ့ဦးစီး မဟာထေရ်ကြီး တို့သည် နောက်သား နောင်လာတို့မှာ သတိ ပညာ စသည်တို့ ယုတ်လျော့ အားနည်း သောကြ၁င့် ပိဋကတ် အဋ္ဌကထာတို့ကို အာဂုံနှုတ်တက် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြမည် မဟုတ်ဟု သိမြင်တော် မူကြလေရကား သာသနာတော် အရှည်တည်တံ့ စေခြင်းငှါ ပိဋကသုံးဖြာနှင့် အဋ္ဌကထာတို့ကို ပေထက်တင်သည့် (ပေရွက်ပေါ်၌ ရေးသား ထားသည့်) “ပေါတ္ထကာရုဠှ”သံဂါယနာ သဘင်ကို ဆင်ယင်တော်မူခဲ့ကြလေသည်။

ယင်းသို့ ပေစာနှင့် အဋ္ဌကထာများကို ရေးသားသောအခါ၌ အချို့နေရာတို့တွင် စာကူး ရေးသူတို့ သတိမေ့လျော့ကာ မှားယွင်း၍ ရေးသားချက် - ပမာဒလေခ ပါဠိမှားများ လည်း ပါဝင်လျက် ရှိနေပေ၏။ ထိုသို့ရှိသည်၏အဖြစ်ကို ပုံစံ တခုမျှ ထုတ်ပြရလျှင် -

“မြေကြီးထဲမြှုပ်ထားသော သူတပါးဥစ္စာကို တူးဖော်၍ ခိုးယူရန် ပေါက်တူး သွားငှါး သောအခါ လိမ်လည်ပြောခြင်း မဟုတ်ပဲ” “ကိစ္စရှိလို့ ငှါးပါ”ဟု ပြောလျှင် မခိုးရ သေးမီ ခိုးရန် အားထုတ်မှုသာဖြစ်၍ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်။ အကယ်၍ လိမ်လည် လှည့်ပတ်၍ “ကျောင်းမြေညှိရန် ပေါက်တူးငှါးပါ”ဟု ပြောလျှင်မူကား ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်” အမှန်အတိုင်း ဤသို့ရေးရမည်ကို သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာက မှားယွင်း ရေးထားကြောင်းကို -

မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူကား အမှန်ကို ဆိုသော်၎င်း အမှားကို (လိမ်၍) ဆိုသော်၎င်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်ဟုဆို၏၊ ၎င်းကို ပမာဒလေခဟု မှတ်အပ်၏၊ မှန်၏၊ ခိုးခြင်း ၏ ရှေ့ပြေးအရာ ဖြစ်သောကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ရမည့်နေရာ၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်ခြင်း မည်သည် မရှိနိုင်”-

ဟူ၍ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ က သမန္တပါသာဒိက မည်သော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာသစ် ဒုတိယ ပါရာဇိကအဖွင့်၌ ရေးသားဖော်ပြခဲ့လေသည်။

ဤသို့သော ပြဆိုချက်ကို ထောက်၍ ရှေးဟောင်း သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့၌ ချွတ်ယွင်း ချက် ပမာဒလေခများ ရှိကြောင်း သိသာပေပြီ၊ ထိုပမာဒလေခများ ရှိခြင်းကြောင့် ၎င်း တို့ကို ပယ်၍ အမှန်ပြင်ရန် အဋ္ဌကထာသစ် ရေးသားခြင်းကို အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ သည် -

“ပမာဒလေခ = မေ့မှား၍ ရေးမိခြင်းများကို ပယ်ရှား၍ ဤအဖွင့် (=အဋ္ဌကထာ) သည် ဖြစ်လတ္တံ့”

ဟု ကိုယ်တိုင် ဖော်ပြထားလေသည်။

ဤသို့လျှင် သီဟိုဠ်ဘာသာ အဋ္ဌကထာကြီးများ၏ ချွတ်ယွင်းချက်များကို ပြုပြင်လျက် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသက အဋ္ဌကထာ ကျမ်းသစ်များကို ပြုစုတော် ပြုခဲ့ရာ ယခု မျက်မှောက်ခေတ် တိုင်အောင် ၎င်းအဋ္ဌကထာသစ် (=အဘိနဝဋ္ဌကထာ) များ တည်ရှိ နေပေတော့သည်။

လက်သန်း အဋ္ဌကထာများ ပေါ်လာခြင်း

▬▬▬▬▬▬

အဋ္ဌကထာ ကျမ်းသစ်များ၏ ကျေးဇူးကြောင့် နောင်လာ နောက်သားတို့မှာ ပါဠိတော်မြတ် မုခပါဌ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့ကို လွယ်ကူချမ်းသာ ထင်ရှားစွာ သိရှိကြရပါ၏၊ သို့သော်လည်း အဋ္ဌကထာ ကျမ်းကြီးများမှာ ကျယ်ဝန်းလှသော ပါဠိတော်တို့၏ အစဉ်အတိုင်းလိုက်၍ အနက် အဓိပ္ပါယ် ပုဒ်ပါဌ် အမှား အမှန် စသည် တို့ကို ဖွင့်ပြနေခြင်းကြောင့် မြစ်ကို အလျားလိုက် ကူးနေရသလိုဖြစ်ကာ ပါဠိတော်လာ ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပါယ် အချုပ်ကို သာမန်လူစား ဉာဏ်နုသူ အများတို့ သိမြင်ခြင်းငှါ မလွယ်ကူပေ။

ထို့ကြောင့် ပညာနုသူ သာမန်လူတို့ လွယ်ကူချမ်းသာ ထင်ရှားစွာဖြင့် ပါဠိတော်တို့၏ ဆိုလိုရင်းအချက် အဓိပ္ပါယ် အနက်တို့ကို တတ်သိနားလည် စေနိုင်သည့် ဂါထာဗန္ဓ- ဝါကျဖွဲ့ထုံး စကားလုံး များဖြင့် ယူကျုံးသိမ်းသွင်း အကျဉ်း ဖွင့်ပြသော
အဋ္ဌကထာငယ် များကိုလည်း ပိဋကတ် ကျွမ်းကျင်သည့် ပညာရှင်တို့က ရေးသား စီရင်ကြလေသည်။

ထိုအဋ္ဌကထာ ကျမ်းငယ်များကို သီဟိုဠ် သာသနာခေတ်၌ ဝိနယသင်္ဂဟ အဘိဓမ္မာဝတာရ စသော အသီးသီးသော နာမည်ဖြင့်သာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သော်လည်း မြန်မာပြည် သာသနာခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ၌မူ အဋ္ဌကထာငယ် အားလုံးကို သိမ်းရုံးကာ “လက်သန်းအဋ္ဌကထာ” ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ် ခဲ့ကြလေသည်

လက်သန်းအဋ္ဌကထာ ဝေါဟာရ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

လက်သန်းအဋ္ဌကထာဟူသော ဝေါဟာရ၏ မူလအရင်း ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို စိစစ် လေ့လာသော် သက္ကရာဇ် ၁၀၃၄-ခုနှစ်တွင် အရှင်ဥတ္တမသိက္ခာ အမည်ရှိ ရွှေဥမင် ဆရာတော် ရေးသားစီရင်သည့် “ရွှေဥမင် ပိဋကတ်တော်သမိုင်း” ပေမူ (၇-ဝမ်း) ၌ --

မှတ်ကြောင်း လက္ခဏာ ဖြစ်သောကြောင့် (=အကျဉ်းချုပ် အမှတ်အသား မှတ်စုဖြစ် သောကြောင့်) လက္ခဏသဒ္ဒါကို လိုက်၍ “လက္ခဏ်” အဋ္ဌကထာဟု ကမ္ပည်းထိုး ကုန်သည်၊ “က”ကိုသတ်၍ “ခ”ကို ပင့်၍ရေးရာတွင် တွဲတွဲအောက်က သိုင်း၍ မပင့် သောကြောင့် သ အက္ခရာမှတ်၍ လက်သန်း ဟူ၍ အက္ခရာရေး၍ ကမ္ပည်းထိုး မှားလေသည်၊ “လက္ခန်” အဋ္ဌကထာ ထိုးသည်သာ မှန်သည် -

ဟူ၍ ရေးသား ဆုံးဖြတ်ထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။

ထိုသို့ပင် ဆရာတော် အဆုံးအဖြတ် ရေးသော်လည်း “လက္ခန်အဋ္ဌကထာ” ဟူသော ဝေါဟာရ မတွင်ဘဲ “လက်သန်းအဋ္ဌကထာ”ဟူသော ဝေါဟာရ တွင်ကျယ်ဟန် ရှိပေ၏။

အကြောင်းမှာ - ထိုရွှေဥမင်ပိဋကတ်တော်သမိုင်း ပေါက်၍ နှစ်ပေါင်း ၁၈၉-နှစ် ကြာပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၁၁၉၃-ခုနှစ်တွင် ပေါ်လာသည့် မြန်မာပြည်ဖြစ် သာသနာ့ သမိုင်း ကျမ်းတဆူဖြစ်သော မင်းတိုင်ပင် အမတ်ပညာရှိ မဟာဓမ္မသင်္ကြန်၏ သာသနာ လင်္ကာရ စာတမ်း၌ -

လက်မ လက်သန်း ဟူသကဲ့သို့ အကျဉ်းအမြွက်မျှ ဆိုသောကျမ်းငယ် ဖြစ်၍ လက်သန်း တွင်သည်။ အကျဉ်းအမြွက်မျှမှတ်သော ကျမ်းငယ်ဖြစ်၍ လက္ချဏ်း ဟူအပ်လျက် ကာလလျားသဖြင့် လက်သန်းတွင်သည် ဟုလည်း ဆိုကုန်၏ -

ဟူ၌ “လက်သန်း”ဟူသော ဝေါဟာရကိုပင် အဓိပ္ပါယ်နှစ်ချက် အနက်နှစ်ထွေ ရှင်းလင်းဖော်ပြချက် တွေ့ရသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ဤအဆိုအတိုင်းပင် ယနေ့ ထက်တိုင် လက်သန်း အဋ္ဌကထာ-ဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲလျက် ရှိပေသည်။

လက်သန်းအဋ္ဌကထာ ကျမ်းများကား ကျမ်းစောင် အရေအတွက်အားဖြင့် မိုင်းခိုင်း မြို့စား မဟာသေနာပတိ အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာဇေယျသူရ ရေးသား စီရင် အပ်သော “ပိဋကတ်သမိုင်း”အမည်တွင်သည့် ပိဋကသုံးပုံ စာတမ်းအရ ဝိနည်းဘက် ဆိုင်ရာ ကျမ်းပေါင်း ၂ဝ၊ အဘိဓမ္မာဘက်ဆိုင်ရာ ကျမ်းပေါင်း ၁၀ စုစုပေါင်း လက်သန်း အဋ္ဌကထာကျမ်း စောင်ရေ ၃၀-တိတိ ရှိကြောင်း သိရပေသည်။

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ထို ၃၀-မျှသော လက်သန်းအဋ္ဌကထာ ကျမ်းတို့တွင် အခြားကျမ်းများထက် ထူးကဲ၍ အသုံးအစွဲ အများဆုံး ထင်ရှား ကျော်ကြားဆုံး အသနားတော်၌ ကျေးဇူးအများဆုံး ကျမ်းကား ယခု စာရှုသူတို့ မျက်မှောက်သို့ ရောက်နေသည့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်း၏ ဖွင့်ပြရာ (=သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗ) ကျမ်းဖြစ်သော အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ အမည်ရှိသော သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းပင် ဖြစ်ချေသည်။

မှန်လှ၏၊ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟခေါ် သဂြိုဟ်ကျမ်းသည် -

• (က) အဘိဓမ္မာဒေသနာလာ အနက်အဓိပ္ပါယ် အလုံးစုံကို အကျဉ်းချုံး၍ ငုံမိခြင်း။
• (ခ) လေ့လာသူတို့ အလွယ်တကူ သင်ယူနားလည်နိုင်ခြင်း။
• (ဂ) အာဂုံနှုတ်တက် ဆောင်ရွက်ရန် လွယ်ကူခြင်း။

ဟူသော ဂုဏ်ထူးဝိသေသနှင့် ပြည့်ဝသောကြောင့် အသုံးအများဆုံး အကျော်ကြားဆုံး ကျေးဇူး အများဆုံး ကျမ်းတစောင် အဖြစ်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ပေသည်။

ထို့ကြောင့် ရှေးဆရာ အစဉ်အဆက်တို့သည် အဘိဓမ္မာကို တတ်သိနားလည်အောင် သင်ကြား ပေးရာ၌ စာသင်ပျိုနုသူတို့အား မူရင်းပါဠိတော် အဘိဓမ္မာ ကျမ်းကြီးများကို သင်ကြား ပို့ချမပေးမီ အဘိဓမ္မာအခြေခံ ရစေရန် ဤ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ သဂြိုဟ် ကျမ်းကို ရှေးဦးစွာ သင်ကြားပေးလေ့ ရှိကြသည်။ စင်စစ်အားဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းသည် အဘိဓမ္မာသင်ပုန်းကြီး ဟုပင် ခေါ်တွင်ထိုက် ပေသည်။

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်အဖွင့်ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်အင်္ဂါအချက် တို့နှင့် ပြည့်စုံ သောကြောင့် သင်ယူလေ့လာသူ များ၍ ထင်ပေါ်ကျော်ကြား သာသနာ၌ ကျေးဇူး တရား ကြီးမားလှသော ဤ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကို ဖွင့်ဆိုကြသော ကျမ်းများမှာလည်း အလွန်တရာ များပြားလှပါပေသည်။

ထိုဖွင့်ဆိုသော ကျမ်းများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရသလောက် ဖွင့်ဆိုပုံ အမျိုးအစားကို ခွဲခြား၍ တင်ပြပါအံ့ -

(၁) နိဿယပြန်ဆို၍ ဖွင့်သော ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬

နိဿယအမည်

1. အရှင်ပညာသီဟ -မူ
2. ဦးကေလာသ - မူ
3. အုဌ်ကျောင်းဆရာတော် ဦးပိုး-မူ
4. ကျီးသဲဆရာတော် ရှင်မုနိန္ဒ -မူ
5. ငလည်ငေါက်ရွာဇာတိ အမည်မသိဆရာတော်-မူ
6. စည်သူမင်းသား တောင်းပန်၍ ရေးသော-မူ
7. ဆားလင်းရွာဇာတိ (အမည်မသိ) အရှင်-မူ
8. ဆုံထား ဆရာတော်-မူ
9. ဘောင်ဘီလူး ဆရာတော်-မူ
10. ဒက္ခိဏာဝန်ဆရာတော် - မူ
11. နန်းကျောင်းဆရာတော် -မူ
12. ဗားကရာ (ပဌမ) ဆရာတော်- မူ
13. မဟာဗောဓိ ဆရာတော်-မူ
14. မိုးထိဆရာတော်-မူ
15. မိုင်းခိုင်း မြို့စား မဟာဇေယျသူ-မူ
16. ရေဦးဆရာတော်-မူ
17. ရှင်အဂ္ဂဝံသ-မူ
18. ရှင်မုနိန္ဒဃောသ - ဗဟင်ဆရာတော်-မူ
19. ရှင်မုနိန္ဒသာရ —မူ
20. ရှင်ဝါယာမ-မူ
21. ရှင်ဝိစိတ္တာလင်္ကာရ-မူ
22. ရှင်သီလာစာရ ပန်းလွှားဆရာတော်-မူ
23. ရှင်သုဓမ္မာလင်္ကာရ –မူ
24. လှည်းကူးမရွာဇာတိ (အမည်မသိ) ဆရာတော်-မူ
25. ဝက်ခုတ်ဆရာတော် -မူ
26. သက်ကယ်ကျင်း ဆရာတော်-မူ
27. ရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏ အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်
28. ရွှေတောင်မြို့၊ ဦးတိက္ခိန္ဒြိယ-မူ

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ပါဌ် အဖွင့်ပါဠိကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ကျမ်းအမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
အင်္ကုရဋီကာ	တလိုင်းကုန်းဆရာတော်ရှင်ဝိမလ
အနုဝိဘာဝိနီ	ရှင်သာဂရ
အဘိဓမ္မတ္ထဂဏ္ဍိပဒပါဌ်	အမည်မသိ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဇောတိကဋီကာ	ရှင်နန္ဒမာလာ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟယောဇနာ	ဦးသောမ-ဦးသာဆိုင်
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိဘာဝိနီဋီကာသစ်	ရှင်သုမင်္ဂလသာမိ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိဘာဝိနီဋီကာဟောင်း	ရှင်နဝဝိမလ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိနိစ္ဆယ	ရှင်ပညာဇောတ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိနိစ္ဆယ	ရှင်မေဓာသီရိ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဒီပနီ	ရှင်သီလာစာရ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိကာသိနီ	အမည်မသိ
ပရမတ္ထဒီပနီ	လယ်တီဆရာတော် ရှင်ဉာဏဓဇ
ပရမတ္ထဝိသောဓနီ	ရှင်ဒီပမာလာ
မဟာအတုလဋီကာ	ရှင်နာဂိန္ဒသာမိ
သင်္ခေပဝဏ္ဏနာဋီကာ	ရှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလ