ပရမတ္ထ သရူပဘေဒနီကျမ်း-ဒုတွဲ

မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမဆရာတော် ရေးသားစီရင်အပ်သော

ပရမတ္ထ သရူပဘေဒနီကျမ်း - ဒုတိယတွဲ

(ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း)
(သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ)

နိဒါန်း

“ပိဋကတ် အဆီအနှစ်တရား ၃-ပါး”

“အို အရှင်အာနန္ဒာ ... ဂေါတမရှင်တော်မြတ် ဘုရားသည် အဘယ်တရား တို့ကို ချီးကျူးလေ့ ရှိပါသနည်း၊ အဘယ်တရားတို့၌ လူအပေါင်းကို ဆောက်တည်စေတော် မူပါသနည်း။

အချင်း သုဘလုလင် … မြတ်ဗုဒ္ဓ ရှင်တော်ဘုရားသည် --

• မြတ်သော သီလ အစုကို၎င်း,
• မြတ်သော သမာဓိ အစုကို၎င်း,
• မြတ်သော ပညာ အစုကို၎င်း -

ချီးကျူးတော်မူလေ့ရှိ၏။ ထို မြတ်သော တရားအစု သုံးပါးတို့၌ လူအပေါင်းကို ဆောက်တည်စေတော်မူ၏။”

အထက်ပါ အမေးနှင့် အဖြေကို ပြုလုပ်သည့်အချိန်ကား မြတ်စွာဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးနောက် တလခန့်မျှသာ ကြာသေးသည့်အချိန် ဖြစ်ပေသည်။

မေးသူကား -- တုဒိရွာစား တောဒေယျ ပုဏ္ဏားကြီး၏သား သုဘလုလင် ဖြစ်၏။ သုဘ လုလင်သည် “ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံပြီးနောက် ရှင်တော်ဘုရား ဟောကြားတော် မူသည့် အဆုံးအမ ဒေသနာတော်များ တည်ရှိနေသေးသလော၊ သို့မဟုတ် ရှင်တော်ဘုရား နှင့်အတူ ပရိနိဗ္ဗာန်စံယူကာ ပျောက်ကွယ်ကုန်ပြီလောဟု စူးစမ်းလိုသောကြောင့် ဤသို့ မေးခြင်း ဖြစ်ပေ၏။

ဖြေသူကား -- ဧတဒဂ်ငါးဘွဲ့ရ တရားဘဏ္ဍာတော်စိုး အရှင်အာနန္ဒာ ဖြစ်ပါသည်။ အရှင်မြတ်ကမူ တရားဘဏ္ဍာစိုး ဖြစ်တော်မူသည့်အလျောက် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြား တော်မူသည့် တရားအလုံးစုံ ပိဋကသုံးပုံကို သီလ သမာဓိ ပညာ တည်းဟူသော သိက္ခာ သုံးပါး၌သွင်းကာ အဆီအနှစ်ထုတ်ပြီး အကျဉ်းချုပ် ဖြေတော်မူသည်။

ယင်းသို့ ဖြေလိုက်ခြင်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ ဒေသနာတော်များသည် ဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်သော်လည်း မပျောက်ပျက်ချေ။ အလုံးစုံကိုပင် ငါတို့တပည့် သာဝကများ ဆောင်ရွက်ထားပေသည် ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ကို သုဘလုလင်အား နားလည် စေပါသည်။

အရှင်အာနန္ဒာ၏ ဖြေဆိုတော်မူချက်သည် အလွန်ပင် မှန်ကန်လှပေသည်။ သက်တော် ထင်ရှားရှိစဉ် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင်ပင် --

အကြင်သူသည် သီလကို၎င်း သမာဓိကို၎င်း ပညာကို၎င်း ကောင်းစွာ ပွါးများ၏။ ထိုသူသည် မာရ်မင်း၏ပိုင်နက် ဝဋ်သုံးပါးကို လွန်မြောက်၍ နေမင်းကြီးသဖွယ် တင့်တယ်လှပေ၏--

ဟူ၍ သီလ သမာဓိ ပညာ တရားအစု၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ထုတ်ဖော်၍ ချီးကျူးတော် မူပါသည်။ ထိုပြင်လည်း --

သီလ၌တည်၍ ဖြစ်စေအပ်သော သမာဓိသည် များစွာအကျိုး အာနိသင် ရှိ၏။ သမာဓိ၌ တည်၍ ဖြစ်စေအပ်သော ပညာသည် များစွာ အကျိုးအာနိသင် ရှိ၏။ ပညာ၌တည်၍ ဖြစ်စေအပ်သော စိတ်သည် ကောင်းစွာသာလျှင် အာသဝေါတရားတို့မှ လွတ်၏ —

ဟူ၍လည်း သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာသုံးပါးတို့ အဆင့်ဆင့် ကျေးဇူးပြု၍ အကျိုး အာနိသင် ကြီးမားပုံကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

ထိုသို့ သီလ သမာဓိ ပညာ တရားတို့၏ အကျိုးအာနိသင် ကြီးမားပုံကို (အခြားသူကို မညွှန်ကြားဘဲ) ကိုယ်တော်တိုင်ကိုပင် ပုံစံထားကာ --

အိုမာရ်နတ် … ငါသည် အရိယမဂ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းငှါ သီလကို၎င်း သမာဓိကို၎င်း ပညာကို၎င်း ပွါးစေလျက် အလွန်မြတ်သော စင်ကြယ်ခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့လေပြီ။ ဟယ် မာရ်နတ် -- သင်ကား ရှုံးခဲ့လေပြီ--

ဟူ၍ ရဲရင့်ပြတ်သားစွာ မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။

တရားမင်းစစ် ဖြစ်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏ ဆုံးမဟောကြားတော် မူချက် အတိုင်း လိုက်နာကျင့်သုံး၍ ဤ သီလ သမာဓိ ပညာဟု ဆိုအပ်သော သိက္ခာ ၃-ပါး၏ အကျိုးအာနိသင်ကို လက်တွေ့ခံစားကြရသည့် တပည့် သာဝက မဟာထေရ်ကြီးများက မြတ်စွာဘုရား ရှေ့တော်မှောက်၌ပင် ဝန်ခံ လျှောက်ထားချက်များလည်း ရှိပါသည်။

မဟာသာဝက အဝင်အပါ လက်ဝဲတော်ရံဖြစ်၍ နတ်တို့၏ချစ်ခင် ကြည်ညိုခြင်းကို ခံရရာတွင် အမြတ်ဆုံး (=ဧတဒဂ်) ဘွဲ့ထူးကို ရရှိတော်မူသည့် အရှင် ပိလိန္ဒဝစ္ဆမဟာထေရ် က --

အကျွန်ုပ်သည် သီလ၎င်း သမာဓိ၎င်း ပညာ၎င်း မြတ်သော အရဟတ္တဖိုလ် ဝိမုတ္တိ၎င်း၊ ဤ တရားတို့၌ ဉာဏ်ကိုဖြစ်စေ၍ ချမ်းသာစွာ နေရပါ၏ --

ဟု လျှောက်ထားခဲ့ပါသည်။

မဟာသာဝက လက်ျာတော်ရံဖြစ်၍ အမျိုးမြတ်သူတို့တွင် အမြတ်ဆုံး (=ဧတဒဂ်) ဘွဲ့ရ အရှင်ဘဒ္ဒိယ မဟာထေရ်ကလည်း --

သီလအစု၌တည်လျက် သတိအရင်းခံသော သမာဓိကို၎င်း, ပညာကို၎င်း ပွါးစေ၍ အစဉ် သဖြင့် သံယောဇဉ်အားလုံးတို့၏ ကုန်ဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့ပါပြီ --

ဟူ၍ လျှောက်ထားခဲ့ပါသည်။

အထက်ဖော်ပြခဲ့သည့် အရှင်အာနန္ဒာ၏ ဖြေကြားချက် မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ဟောကြား တော်မူချက် မဟာသာဝကကြီး ၂-ပါး၏ မြတ်စွာဘုရားထံ လျှောက်ထားချက်တို့ကို ထောက်ရှု ဆင်ခြင်ကြည့်လျှင် သီလ သမာဓိ ပညာ ဟူသော တရား ၃-ပါးသည် ဗုဒ္ဓ ရှင်တော်မြတ်၏ သာသနာတော်၌ အလွန် အရေးပါ အရာရောက်၍ မွန်မြတ်လှသည့် အဆီအနှစ်အစု အမြုတေရတနာများ ဖြစ်ကြောင်းကို ကောင်းစွာ သိသာ ထင်ရှားလှ ပါသည်။

အဋ္ဌကထာများ၌မူ --

ရှင်တော်ဗုဒ္ဓ ဟောကြားသမျှသော ပိဋကတ်တော်များကို ခွဲဝေလျှင် သီလ သမာဓိ ပညာ ဟု အစုသုံးမျိုး ရှိသည်။ အထူးအားဖြင့် --

• ဝိနည်းပိဋက၌ အဓိသီလသိက္ခာကို ဟောတော် မူအပ်၏။
• သုတ္တန်ပိဋက၌ အဓိစိတ္တသိက္ခာကို ဟောတော်မူအပ်၏။
• အဘိဓမ္မာပိဋက၌ အဓိပညာသိက္ခာကို ဟောတော်မူအပ်၏။

ဟူ၍ တရားဟူသမျှ ဤတရား ၃-ပါး၌သာ အကျုံးဝင်ကြောင်းဖြင့် ဝေဖန် ပြဆို ထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။

ပဋိပတ္တိကျမ်းကြီးများ

သို့စဉ်မျှလောက် အရေးကြီးလှသော သီလ သမာဓိ ပညာ တို့၏အကြောင်းကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် သူတော်စင်တိုင်း တတ်သိ နားလည်ထိုက်ပေသည်။ သံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခမှ ထွက်မြောက်လိုသူတိုင်း ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးရမည် ဖြစ်ပေသည်။

ယင်းသို့ တတ်သိ နားလည်ထိုက်သည့် ဖြည့်ကျင့် ဆည်းပူးရမည့် သီလ သမာဓိ ပညာ တို့၏ အကြောင်းအရာနှင့် ဖြည့်ကျင့် ပွါးများနည်းများကို ကိုယ်တိုင် ပိဋကတ်တော်များ၌ မွှေနှောက်ရှာဖွေရန်မှာ တော်ရုံတန်ရုံ ကံ ဉာဏ် ဝီရိယ ရှိသူ သာမန်လူတို့အတွက် မလွယ်ကူလှပေသည်။

ပိဋကတ်တော်ဟူသည် မဟာသမုဒ္ဒရာကြီးနှင့် ဥပမာပုံခိုင်း နှိုင်းယှဉ် ပြရအောင် နက်နဲ ကျယ်ဝန်းလှပေသည်။

ထို့ကြောင့် သီလ သမာဓိ ပညာ တရားတို့၏ အကြောင်းအရာများနှင့် ဖြည့်ကျင့် ပွါးများ အားထုတ်နည်း အစုံအလင်ကို လေ့လာ ကျင့်ကြံလိုသူတို့ မပင်မပန်း ချမ်းသာလွယ်ကူ တတ်သိနားလည် စေရန်အတွက် ပညာဉာဏ် ရင့်သန် ကြီးမားတော်မူကြသည့် မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့် သာဝကကြီးများက သီလ သမာဓိ ပညာ အဖွင့်ကျမ်းကြီးများကို ထုတ်ဖော် ဟောကြား ရေးသား စီရင်တော်မူကြရလေသည်။

ယင်းသို့ စီရင်ထားသည့် ကျမ်းကြီးများကို ပဋိပတ္တိကျမ်း (=ကျင့်စဉ်ကျမ်း) ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် သင့်ပေသည်။ သို့မဟုတ် ယခုခေတ် နားလည်လွယ်သော ဝေါဟာရဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း ဟူ၍၎င်း၊ ဘာဝနာကျမ်းဟူ၍၎င်း ခေါ်ဝေါ်သင့်ပေသည်။

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ကျမ်းကြီး

“ပထမဦးဆုံး ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး”

သာသနာဝင်တလျှောက်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပဋိပတ္တိကျမ်းတို့တွင် ပဌမဆုံး ပေါ်ထွက် လာသည့် ပဋိပတ္တိကျမ်းကား -- တရားစစ်သူကြီး အရှင်သာရိပုတ္တရာ ဟောကြားတော် မူသည့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ခေါ် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်ကျမ်းကြီး ဖြစ်ပါသည်။

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ဟူသော အမည်မှာ အတ္တ ဓမ္မ နိရုတ္တိ ပဋိဘာန ဟူသော တရား ၄-မျိုးကို သိသော ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ရနည်းကျမ်းဟု မြန်မာအဓိပ္ပါယ် ရှိပေသည်၊

(ပဋိသမ္ဘိဒ = ဖောက်ခွဲ၍ သိတတ်သောဉာဏ်ကို + မဂ္ဂ = ရရန်နည်း)

ယင်း ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ကျမ်းကြီး၌ --

1. မဟာဝဂ်
2. မဇ္ဈိမ၀ဂ် ခေါ် ယုဂနုဒ္ဓဝဂ်
3. စူဠဝဂ် ခေါ် ပညာဝဂ်

ဟူ၍ ဝဂ် (=ဝဂ္ဂ=အစု)ကြီး ၃-မျိုး ပိုင်းခြားပြီးလျှင် တဝဂ် တဝဂ်၌ ကထာ ၁၀-မျိုးစီ ပါဝင် တန်းဆာဆင်လျက် သီလ သမာဓိ ပညာ တရားများကို ကျယ်ဝန်း ပြည့်စုံစွာ ဝေဖန် ဟောကြားထားပေသည်။

ဤစကား ထင်ရှားစေရန် အနည်းငယ်မျှ သာဓက (=သက်သေ) အဖြစ် ကောက်နှုတ် ပြဆိုပါအံ့ --

သီလကိုပြဆိုခြင်း

သီလအမျိုးမျိုးကို သီလမယဉာဏနိဒ္ဒေသ (ပဋိသံ-နှာ ၄၁-၄၇) ၌ အကျယ်ဝေဖန် ဟောကြားပါသည်။

သမာဓိကိုပြဆိုခြင်း

သမာဓိအမျိုးမျိုးကို သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏ နိဒ္ဒေသ (နှာ-၄၇-၄၈) ၌ ဝေဖန် ဟောကြားပါသည်။

အထူးသဖြင့် သမာဓိနှင့် စပ်ဆိုင်သည့် -

• ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး (နှာ-၈၊ ၉၂),
• အသုဘ ၁၀-ပါး (နှာ-၄၇၊ ၉၂),
• အနုဿတိ ၁၀-ပါး (နှာ-၉၂),
• အပ္ပမညာ ၄-ပါး(နှာ-၉)
• ဓာတ် ၄-ပါး(နှာ-၈)
• ကောဋ္ဌာသ ၃၂-ပါး (နှာ-၈၊ ၉၂)
• ရူပဈာန် ၄-ပါး, အရူပဈာန် ၄-ပါး (နှာ-၉၊ ၄၇)

တို့ကို အသီးသီး ဟောထားသည်။

အာနာပါနဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းနှင့် စပ်၍ သိမှတ်ဖွယ်များကို အာနာပါနဿတိ ကထာ၌ စာမျက်နှာ (၁၆၁-မှ ၁၉၈) အထိ ၃၈-မျက်နှာတိတိ ဝေဖန်ဟောကြားပါသည်။

ဈာန်၏ကောင်းခြင်း ၃-ပါးနှင့် လက္ခဏာ ၁၀-ပါးကို ဝေါဒါနုဉာဏ နိဒ္ဒေသ (နှာ-၁၆၇-၈) ၌ တွေ့နိုင်ပါသည်။

အဘိညာဉ် ၆-ပါးကို နိဒ္ဒေသ ၆-မျိုးခွဲ၍ စာမျက်နှာ ၁၀၇-မှ ၁၁၃-အထိ ဟောကြားတော် မူပါသည်။

ဣဒ္ဓိ ၁၀-ပါးကို စာမျက်နှာ ၃၈၃-မှစ၍ အကျယ်ဟောကြားထားသည်ကို တွေ့နိုင်ပါသည်။

ပညာကိုပြဆိုခြင်း

ပညာအမျိုးမျိုးကို --

• သုတမယဉာဏ နိဒ္ဒေသ (နှာ-၅-၄၁) ၌၎င်း၊
• ပညာဝဂ် (နှာ-၃၇၁) ၌၎င်း

အကျယ် ဝေဖန် ဟောကြားထားပါသည်။ အထူးသဖြင့် -

• ခန္ဓာ ၅-ပါး (နှာ-၇၊ ၃ဂ),
• အာယတန ၁၂-ပါး, ဓာတ် ၁၈-ပါး, ဣန္ဒြေ ၂၂-ပါး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရား (နှာ-၈-၉)

တို့ကိုလည်း အသီးသီး ဟောထားပါသည်။

• သစ္စာ ၄-ပါး (နှာ -၆),
• သစ္စာအနက် ၁၆-ချက် (နှာ -၂၀),
• လက္ခဏာရေး ၃-ပါး ရှုနည်းခေါ် အနုပဿနာတရား ၃-ပါး (နှာ-၂၃၇),
• ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်း တရား ၁၀-ပါး (နှာ-၂၉၁-၂)

တို့ကိုလည်း အပြည့်အစုံ ဟောကြား ထားသည်။

• မဟာဝိပသာနာ ၁၈-ပါးကို (နှာ ၂၁-၌)၎င်း
• ဝိပဿနာ ၄၀-ကို (နှာ ၄၁၁-၌) ၎င်း တွေ့ရပါသည်။

ဝိပဿနာဉာဏ် ၁၀-ပါးနှင့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့ကို နှာ-၅၁-မှ-၇၂ အတွင်း၌ အကျယ် ဟောကြား ထားသည်ကို လေ့လာနိုင်ပါသည်။

ဤသို့ သီလ သမာဓိ ပညာ တရားတို့၏ အကြောင်းအရာ ပြည့်စုံလှသောကြောင့် သံဂါယနာတင် ထေရ်အရှင်တို့က ဤ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ကျမ်းကြီး၏ နိဂုံး၌ ---

အဆုံးမရှိသော လမ်းစဉ် ရှိသောကြောင့် မဟာသမုဒ္ဒရာကြီး တမျှ နက်နဲ၏။ နက္ခတ် တာရာတို့ဖြင့် တင့်တယ်သော ကောင်းကင်ပြင်ကြီးနှင့်၎င်း သဘာဝအလျောက် ပေါ် ပေါက်နေသော ပြန့်ကျယ်သည့် ရေအိုင်ကြီးနှင့်၎င်း တူပေသည်။ တရားဟော ဓမ္မကထိက ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ဉာဏ်ပညာ တင့်တယ် ကြီးကျယ်ခြင်းငှါလည်း ဖြစ်၏။ သီလ သမာဓိ ပညာ တရားကို ပွါးများ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အသိဉာဏ်ရောင် ထွန်းပြောင်ခြင်း ငှါလည်း ဖြစ်ပေ၏

ဟူ၍ ကမ္မည်းစာတမ်းမော်ကွန်း ထိုးတော်မူခဲ့ကြပေသည်။

ဝိမုတ္တိမဂ် အဋ္ဌကထာကျမ်း

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ကျမ်းကြီးနောက် ဒုတိယမြောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပဋိပတ္တိ ကျမ်းကား ဝိမုတ္တိမဂ် = ဝိမုတ္တိမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာကျမ်း ဖြစ်သည်။

ဝိမုတ္တိမဂ်-ဟူသော အမည်မှာ (ဝိမုတ္တိ = လွတ်မြောက်မှု + မဂ္ဂ = လမ်း) “လွတ်မြောက်မှု လမ်းစဉ်ကျမ်း”ဟူ၍ မြန်မာလို အဓိပ္ပါယ် ရရှိပေသည်။

ဤကျမ်းကိုပြုစုသူမှာ ဥပတိဿ အမည်ရှိ မထေရ်တပါးဖြစ်သည်။ ဤကျမ်းသည် ယခုအခါ ထင်ပေါ် ကျော်ကြားနေသည့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းထက် စောစွာ ပေါ်ခဲ့သောကျမ်း ဟု ယူဆရသည်။ အကြောင်းမှာ -- ဤကျမ်းမှ အချို့သော စကားများကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ကေစိထိုး၍၎င်း ဧကစ္စေ ထိုး၍၎င်း ပယ်ထားသည်ကို တွေ့ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဤဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်းကို အဋ္ဌကထာ-ဟု ဆိုခြင်းမှာ---

သီလံ သမာဓိ ပညာ စ၊ ဝိမုတ္တိ စ အနုတ္တရာ။
အနုဗုဒ္ဓါ ဣမေ ဓမ္မာ၊ ဂေါတမေန ယသဿိနာ။

သီလ၎င်း သမာဓိ၎င်း ပညာ၎င်း မြတ်သောဝိမုတ္တိ၎င်း၊ ဤတရား လေးပါးတို့ကို အခြံအရံ အကျော်အစော ရှိတော်မူသော ဂေါတမ ရှင်တော်ဘုရားသည် သိတော်မူပြီ --

ဟူသော သုတ်မဟာဝါ ပါဠိတော်ဂါထာ၌ပါသော သီလ သမာဓိ ပညာ တရားတို့ကို အကျယ်ဖွင့်ပြသော ကျမ်းဖြစ်၍ ပါဠိတော်ကို ဖွင့်သောကြောင့် “အဋ္ဌကထာ” ဟု ဆိုခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဝိမုတ္တိမဂ်အဋ္ဌကထာကျမ်း၌ သီလ သမာဓိ ပညာတို့ကို ကစ္ဆခေါ် အပိုင်း ၁၃-ပိုင်းခွဲ၍ ပြဆိုသည်။ ထင်ရှားစေရန် အကျဉ်းမျှ ထုတ်ပြပါအံ့ .....

1. ပဌမကစ္ဆ-၌ နိဒါန်းကို ရေးသားပြဆိုသည်။
2. ဒုတိယကစ္ဆ-၌ သီလအကြောင်းကို ပြဆိုသည်။
3. တတိယကစ္ဆ၌ ဓုတင် ၁၃-ပါးကို ပြဆိုသည်။
4. စတုတ္ထကစ္ဆ-၌ သမာဓိအမျိုးမျိုးကို ဝေဖန်သည်။
5. ပဉ္စမကစ္ဆ-၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ ရွေးနည်း ဆည်းကပ်နည်းကို ပြဆိုသည်။
6. ဆဋ္ဌကစ္ဆ-၌ စရိုက် ၆-ပါးအကြောင်းကို ရေးသားသည်။
7. သတ္တမကစ္ဆ၌ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း ၃၈-ပါးကို ပြသည်။
8. အဋ္ဌမကစ္ဆ-၌ ပထဝီကသိုဏ်းရှုနည်းကို အဆင့်ဆင့်တက်၍ ရူပဈာန် အရူပဈာန် အထိပြပြီး ကြွင်းသောကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ် နည်းများကို အကျဉ်းပြဆိုသည်။
9. နဝမကစ္ဆ-၌ အဘိညာဉ်ပွါးနည်းကို ပြသည်။
10. ဒသမကစ္ဆ-၌ ပညာအမျိုးမျိုးကို ဝေဖန်ပြသည်။
11. ဧကာဒသမကစ္ဆ-၌ ဥပါယ်ငါးပါး-ဟု အမည်တပ်ကာ ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သစ္စာ တို့ကို ပြသည်။
12. (၁၃) ဒွါဒသမကစ္ဆ တေရသမကစ္ဆတို့၌ ဝိပဿနာရှုနည်းကို လက္ခဏာရေး ၃-ပါး မှစ၍ ဝိပဿနာဉာဏ် ၁၀-ပါး, ဂေါတြဘူဉာဏ် မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ် တို့တိုင်အောင် ပြသည်။ ထို့နောက် မဂ်ဉာဏ် ပယ်သည့် တရားများကို ပြသည်။ ထို့နောက် ဖလသမာပတ် ဝင်စားနည်း နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားနည်းများကိုပြ၍ ကျမ်း ပြီးဆုံးသည်။

ဝိမုတ္တိမဂ် အဋ္ဌကထာ၏
ထူးခြားချက်များ

ဤဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့်မတူ ထူးခြားသော အချက်များကိုလည်း တွေ့ရ၏။ ပုံစံမျှ ထုတ်ပြပါအံ့ ---

(က) ဓုတင် ၁၃-ပါးကို ဝေဖန်ပြရာတွင် ရုက္ခမူဓုတင် အမ္ဘောကာသိဓုတင် သုသာနိကဓုတင်တို့ကို ၈-လမျှသာ ဆောက်တည်နိုင်သည့် ကာလပရိယန္တ (=ကာလ အပိုင်းအခြားရှိသော) ဓုတင်များ ဖြစ်သည်ဟု ဝေဖန်ပြဆိုသည်။

ယင်းပြဆိုချက်သည် --

• ရဟန်းတို့ - လွင်တီးခေါင်၌ ဝါမဆိုအပ်။
• ရဟန်းတို့ - ကျောင်းမဲ့ရဟန်းသည် ဝါမဆိုအပ်။

ဟူသော ဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော်နှင့်၎င်း ---

ဒေဝဒတ် … ငါဘုရားသည် ၈-လပတ်လုံး (ရုက္ခမူ=) သစ်ပင်ရင်း ကျောင်း၌ နေခြင်းကို ခွင့်ပြုအပ်ပြီ --

ဟူသော စူဠဝါပါဠိတော်နှင့်၎င်း ညီညွတ်လှပေသည်။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌ကား - မည်သို့မှ စိစစ်ခြင်းမရှိချေ။ ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲ (နှာ-၁၂၅-၆) ၌ကား စိစစ်ညှိနှိုင်းပြထားသည်ကို တွေ့နိုင်ပါသည်။

(ခ) သတ္တမကစ္ဆ-၌ ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး ပြဆိုရာတွင် နောက်ဆုံး ၁၀-ခုမြောက် ကသိုဏ်းကို “ဝိညာဏကသိုဏ်း”ဟု ပြဆိုသည်။

ယင်းပြဆိုချက်သည် ပါထိကဝဂ်ပါဠိတော်၌ အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော် တို့နှင့် ကိုက်ညီပေသည်။ ထိုပါဠိတော်တို့၌လည်း နောက်ဆုံး ၁၀-ခုမြောက် ကသိုဏ်းကို ဝိညာဏကသိုဏ်းဟုပင် ဟောထားသည်။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့် သင်္ဂြိုဟ်တို့၌ကား - “အာလောက ကသိုဏ်း”ဟု ပြဆိုထားပေသည်။ ဤသို့ စသည့် ထူးခြားချက်များ ရှိပေသည်။

ဝိမုတ္တိမဂ် အဋ္ဌကထာ
တိမ်မြုပ်ရခြင်း

ယခုအခါ၌ ဝိမုတ္တိမဂ်အဋ္ဌကထာကျမ်းမှာ ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး တိမ်မြုပ်နေပေသည်။ အကြောင်းကိုရှာသော် --

1. မလျော်သောအချက် အချို့ ပါဝင်နေခြင်း။
2. ကျဉ်းလွန်း၍ မပြည့်စုံခြင်း။
3. သာလွန်သော ကျမ်းတစောင် ပေါ်ထွက်လာခြင်း --

ဟူ၍ အကြောင်း ၃-မျိုးကို တွေ့ရပေသည်။

မလျော်သော
အချက်များ ပါဝင်ခြင်း

ရှင်းပြပါအံ့ ---

(က) ဓုတင် ၁၃-ပါးကို ပြရာတွင် ၆-ခုမြောက် ပတ္တပိဏ်ဓုတင် နေရာ၌ ဘောဇနမတ္တညုတာ ဓုတင်ဟု ပြထားသည်။ ဆောက်တည်ပုံကိုလည်း “အဇ္ဇတဂ္ဂေ လောလုပ္ပံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဘောဇနမတ္တညုတံ သမာဒိယာမိ”ဟု ပြဆိုသည်။

ယင်းသို့ပြခြင်းသည် အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် ပဉ္စကနိပါတ်၌ ပတ္တပိဏ်ဓုတင် ဆောင် ၅-မျိုးကို ခွဲ၍ ဟောကြားသည်နှင့် ကွဲလွဲနေသည်။ အင်္ဂုတ္တိရ်၌ --

ရဟန်းတို့ … ပတ္တပိဏ် ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့သည် ဤ ၅-မျိုးတို့တည်း ---

စသည်ဖြင့် ပတ္တပိဏ် ဓုတင် ဟူသော အမည်ဖြင့် အတိအလင်း ဟောကြား ထားခဲ့သည်။

ထို့ပြင် ပရိဝါပါဠိတော်၌ ဓုတင် ၁၃-မျိုးအမည်ကို ဖော်ပြ၍ ဓုတင်ဆောင် များကို ၅-မျိုးစီ ဝေဖန်ရာတွင်လည်း --

ဥပါလိ ... ပတ္တပိဏ် ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း --

ဟူ၍ ပတ္တပိဏ် ဓုတင်အမည်ဖြင့် ဟောကြားထားခဲ့သည်။ ပါဠိတော် ၂-စောင်လုံး၌ပင် ဘောဇနမတ္တညု ဓုတင်-ဟု မလာရှိချေ။ ဘောဇနမတ္တညုတာ ဟူ၍ ဟောကြားသော အရာ ပါဠိတော်တို့၌ တွေ့ရသော်လည်း ဓုတင်အဖြစ် ဟောသည်ကား မဟုတ်ပေ။

ထို့ကြောင့် ဝိမုတ္တိမဂ်၌ ပတ္တပိဏ် ဓုတင်ကို ဖြုတ်၍ ဘောဇနမတ္တညုတာ ဓုတင်ဟု ပြခြင်းသည် ပါဠိတော်နှင့် မညီပေ။

(ခ) အဋ္ဌမကစ္ဆ--၌ ပထဝီကသိုဏ်း ရှုနည်းကို ပြဆိုရာတွင် -

မပြုပြင်သည့်မြေကြီး = အကတပထဝီ။ ပြုပြင်ထားသည့် မြေကြီး = ကတ ပထဝီဟု နှစ်မျိုးရှိရာ အကတပထဝီကို ကသိုဏ်းမရှုရ၊ ရှုလျှင် ပဋိဘာဂနိမိတ် မထင်နိုင်ဟု ပြဆိုထား၏။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (နှာ-၁၂ဝ) ၌မူ အကတပထဝီကိုလည်း ကသိုဏ်းရှု၍ ဈာန်ရနိုင်ကြောင်းကို ပေါရာဏအဋ္ဌကထာ စကားကို ကိုး၍၎င်း၊ လယ်ထွန်ထားသော မြေကြီးကို ကသိုဏ်း ရှုကာ ဈာန် မဂ် ဖိုလ် ရဘူးသည့် မလ္လကထေရ် ဝတ္ထုကို သာဓကပြ၍၎င်း ရေးသား ထားပေသည်။

အဋ္ဌကထာ နှစ်ကျမ်းတို့၏ အဆိုများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်သော် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဆိုက အသင့် ယုတ္တိရ၍ မျှတ သင့်လျော်ကြောင်း, ဝိမုတ္တိမဂ်အဆိုမှာ တဖက်သတ် ကျ၍ မမျှတ မသင့်ကြောင်း တွေ့နိုင်ပေသည်။

ဤသို့ စသည့် မသင့်လျော်သည့် အချက်များ ပါဝင်နေခြင်းသည် ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း တိမ်မြုပ်ရခြင်း အကြောင်းတခု ဖြစ်၏။

ကျဉ်းလွန်း၍ မပြည့်စုံခြင်း

ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌ သီလ သမာဓိ ပညာ အကြောင်းတို့ကို ဖွင့်ဆို ရေးသား ပြဆိုထားခြင်းမှာ ကျဉ်းလွန်း၍ မပြည့်စုံချေ။

ဝိမုတ္တိမဂ်၏ ပမာဏ

ပိဋကတ်တော်များ၌ မြတ်စွာဘုရား ဟောပြအပ်သော သီလ သမာဓိ ပညာ တို့၏ အကြောင်းကို (၅၁) မျက်နှာမျှ ရှိသည့် ကျမ်းငယ် တစောင်၌ ပြည့်ပြည့် စုံစုံ ဖော်ပြရန် မည်သည့် နည်းနှင့်မျှ မဖြစ်နိုင်ပေ။ တကယ် အပြည့်အစုံ ရေးမည်ဆိုက မာတိကာ ပင်လျှင် ဤကျမ်းထက်ကြီးမှ ပြည့်စုံနိုင်ပေမည်။

ဤအချက်ကို ထင်ရှားစေရန် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြပါအံ့။

ဤ ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌ အများဆုံး ဖွင့်ဆိုသည့် အာနာပါနဿတိ ပွါးများ နည်းသည် စာ ၂-မျက်နှာသာ ရှိသည်။ ဂဏနာနည်း အနုဗန္ဓနာနည်း စသော ၈-နည်းကိုလည်း အစုံ မပြချေ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ကား - အာနာပါနသတိ နိဒ္ဒေသကို အရွယ်ကြီး ၂၇-မျက်နှာတိတိ ဖွင့်ဆိုသည်။ ဂဏနာနည်း စသောနည်းများလည်း အကျယ်တဝင့် အပြည့်အစုံ ပါဝင်ပေသည်။

ဤမျှဆိုလျှင် ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၏ ကျဉ်းလွန်း၍ မပြည့်စုံပုံကို သိသာထင်ရှားပေပြီ။

ယင်းသို့ မသင့်လျော်သည့် အချက်များ ရှိသည့်ပြင် ပြည့်စုံခြင်းလည်း မရှိသော ဝိမုတ္တိမဂ် ကျမ်းမှာ ၎င်းထက် အပြစ်အနာ ကင်းစင်၍ အဖက်ဖက်မှ ပြည့်စုံကာ သာလွန်သည့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာသော အခါ၌ကား ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး တိမ်မြုပ်၍ သွားရလေတော့သည်။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကျမ်း

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်နှင့် ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်းတို့နောက် တတိယမြောက် ပေါ်ထွက်လာသည့် ပဋိပတ္တိ ကျမ်း အဋ္ဌကထာသစ် ဆရာကြီး အရှင် မဟာဗုဒ္ဓဃောသ စီရင်သည့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ ကျမ်းကြီး ဖြစ်ပေသည်။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် = ဟူသော အမည်မှာ (ဝိသုဒ္ဓိ = စင်ကြယ်ခြင်း + မဂ္ဂ = လမ်း) “စင်ကြယ်မှု လမ်းစဉ်ကျမ်း” ဟု သဒ္ဒါနည်းအရ ဘာသာပြန်ရမည် ဖြစ်သော်လည်း ကျမ်းဆရာကမူ (ဝိသုဒ္ဓိ = နိဗ္ဗာန် + မဂ္ဂ = ရနည်း) “နိဗ္ဗာန်ရနည်းကျမ်း”ဟု ပြန်ဆိုထားပါသည်။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို အဋ္ဌကထာကျမ်းဟု ခေါ် ရသည်မှာ --

သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော၊
စိတ္တံ ပညဉ္ဇ ဘာဝယံ။

အာတာပီ နိပကော ဘိက္ခု၊
သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋံ။

ပဋိသန္ဓေ ပညာရှိ၍ ပြင်းစွာ အားထုတ်မှုရှိသော ရင့်ကျက်သော ပညာရှင်ရဟန်းသည် သီလ၌တည်၍ စိတ် (တည်ကြည်မှု သမာဓိ) ကို၎င်း ပညာကို၎င်း ပွါးစေလျက် ဖွဲ့ယှက် တတ်သော ဤ တဏှာအရှုပ်ကို ဖြေရှင်းနိုင်၏ --

ဟူသော သံယုတ်ပါဠိတော်လာ ဂါထာ၌ ပါရှိသည့် သီလ သမာဓိ ပညာတို့ကို အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ဆိုသောကြောင့် အဋ္ဌကထာဟု ခေါ်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီးကား သီလ သမာဓိ ပညာတို့၏ အကြောင်းအရာနှင့် ပွါးများပုံကို ပါဠိတော်နည်း အဋ္ဌကထာနည်း ရှေးမဟာထေရ်များ နည်းတို့ကို၎င်း၊ သမာနဝါဒ ထေရဝါဒ ကေစိဝါဒ အပရေဝါဒ ဧကစ္စေဝါဒ တို့ကို၎င်း ဖော်ပြ၍ နိဒ္ဒေသပေါင်း ၂၃၊ ကထာပေါင်း-၁၇၁ တို့ဖြင့် တန်းဆာဆင်၍ စီရင်ထားသောကြောင့် ပြည့်ဝကုံလုံ စုံလင်လှပေသည်။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၏ ပမာဏ

ယင်းသို့ စုံလင်အောင် ရေးရသောကြောင့်ပင် ကျမ်းပမာဏသည်လည်း ၅၈-ဘာဏဝါရ ရှိ၍ ကြီးမား ထည်ဝါလှပါပေသည်။

၁-ဘာဏဝါရဟူသည်မှာ ၁-ကြိမ်ရွတ်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ သံဂါယနာ တင်သောအခါ ၁-ကြိမ်ရွတ်၍ ရပ်နားသော ပမာဏ ဖြစ်၏။ တဘာဏဝါရသည် အက္ခရာ ၃၂-လုံးရှိသည့် ဂါထာပေါင်း ၂၅၀-နှင့် ညီမျှလေသည်။

ထို့ကြောင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၏ ပမာဏသည် ဂါထာပေါင်း (၂၅၀ x ၅၈ = ၁၄၅၀၀) တသောင်းလေးထောင် ငါးရာရှိ၍ အက္ခရာပေါင်း (၁၄၅ဝဝ x ၃၂ = ၄၆၄၀၀၀) လေးသိန်း ခြောက်သောင်း လေးထောင် ရှိကြောင်းကို တွက်ချက် သိရှိရပေသည်။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်
ရေးသားသည့် ခေတ်ကာလ

သာသနာနှစ် ၉၇၀-ခန့်ကစီရင်ခဲ့သော ဤ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ကျမ်းကြီးသည်ကား အပြည့်စုံဆုံး အခန့်ညားဆုံး ပဋိပတ္တိကျမ်းကြီး ဖြစ်သောကြောင့် ယခု သာသနာ နှစ် ၂၅၁၃-နှစ် အထိ နှစ်ပေါင်း ၁၅၄၃-နှစ်ခန့် ကြာသည်တိုင်အောင် နောက်ထပ် ပါဠိဘာသာဖြင့် စီရင်သည့် ပဋိပတ္တိကျမ်းဟူ၍ မပေါ်နိုင်ဘဲ ဖြစ်နေပေသည်။

ဤသို့ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ၏ လက်စွမ်းပြ အဖြစ်ဖြင့် အစဆုံး ပြုစုလိုက်သည့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီးသည် နောက်ဆုံး ပဋိပတ္တိကျမ်းကြီးအဖြစ်ဖြင့် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပါသတည်း။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အခြံအရံကျမ်းများ

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီး ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက် ပါဠိဘာသာဖြင့် စီရင်သည့် ပဋိပတ္တိကျမ်းဟူ၍ နောက်ထပ် မပေါ်လာသည်ကား မှန်ပေသည်။ သို့သော် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ကျမ်းကြီးကို ဖွင့်ဆိုသည့် ဋီကာကျမ်း၊ ခက်ဆစ်ဖြေဆိုသည့် ဂဏ္ဌိကျမ်း၊ ပါဠိဘာသာမှ လိုရာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသည့် ဘာသာပြန်ကျမ်း ဟူသော နောက်လိုက် အခြံအရံကျမ်း များကား ပေါ်ထွက်လာကြပေသေးသည်။

ဘာသာပြန်ကျမ်း ဟူသည်မှာလည်း သီဟိုဠ်ဘာသာပြန်ကျမ်း အင်္ဂလိပ် ဘာသာပြန်ကျမ်း မြန်မာဘာသာပြန်ကျမ်း စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိသည်။

ထိုတွင် ဋီကာကျမ်း ဂဏ္ဌိကျမ်း နှင့် အခြားဘာသာပြန် ကျမ်းများအကြောင်းကို မည်သို့မျှ မရေးလိုသော်လည်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် ကျမ်းများအကြောင်းကိုမူ ဤနိဒါန်း သွယ်တန်း ရာ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲနှင့် သက်ဆိုင်နေသောကြောင့် အနည်းငယ် စိစစ် ဝေဖန်၍ပြလိုပေသည်။

မြန်မာပြန်ကျမ်းများ

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာကို ပါဠိဘာသာမှ မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားသည့် ကျမ်းများကို လေ့လာကြည့်ရှုသော် --

(၁) နိဿယဘာသာပြန်ကျမ်း
(၂) တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ကျမ်း
(၃) အကျဉ်းချုပ်ဘာသာပြန်ကျမ်း
(၄) အနွယ်ဘာသာပြန်ကျမ်း
(၅) သဘောပြဘာသာပြန်ကျမ်း

ဟူ၍ အမျိုးအားဖြင့် ၅-မျိုး တွေ့ရပါသည်။ ထိုတွင် --

(၁) နိဿယ ဘာသာပြန်ကျမ်း

မူရင်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပါဠိ အဋ္ဌကထာကျမ်းကို စာချ စာသင် လေ့လာလိုသူတို့ နိဿယ = အမှီရစေရန် “ပါဠိတချက် - မြန်မာတချက်”တွဲဖက်၍ ပြန်ဆိုရေးသားသော ကျမ်းမျိုးမှာ နိဿယဘာသာပြန်ကျမ်း ဖြစ်ပါသည်။ ပုံစံပြရလျှင် - ပြည်ဆရာတော်ကြီး အရှင် မေဓာလင်္ကာရ၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ ဖြစ်ပေသည်။

(၂) တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ကျမ်း

မူရင်း ပိသုဒ္ဓိမဂ်ပါဠိကျမ်းမှ ပါဠိများကို မထည့်မူ၍ ထိုပါဠိအစဉ်အတိုင်း မြန်မာဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို ရေးသားသော ကျမ်းမျိုးမှာ တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ကျမ်း ဖြစ်ပါသည်။ ပုံစံမှာ - ကျိုက်ထိုမြို့ ဘုရားသုံးဆူဆရာတော် အရှင်နန္ဒမာလာ၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ မြန်မာပြန်ကျမ်းဖြစ်သည်။

(၃) အကျဉ်းချုပ် ဘာသာပြန်ကျမ်း

မူရင်းကျမ်းမှ ပါဠိကိုတွဲဘက်ထည့်ခြင်း ပါဠိရှိတိုင်း အစဉ်လျှောက်၍ ဘာသာပြန်ခြင်း မပြုဘဲ လိုရာလိုရာ အချက်အလက်များကို ထုတ်နုတ် အကျဉ်းချုပ်၍ ကျမ်းအစအဆုံး မှတ်စုသဘော ဘာသာပြန်ဆိုသော ကျမ်းမျိုးမှာ အကျဉ်းချုပ် ဘာသာပြန်ကျမ်း ဖြစ်ပါသည်။ ပုံစံမှာ - ညောင်လေးပင်တောရ ဆရာတော် အရှင်အရိယ၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အရသာကျမ်းဖြစ်သည်။

(၄) အနွယ်ဘာသာပြန်ကျမ်း

မူရင်းကျမ်းမှ လိုရာတပိုင်းတစ ကိုသာယူ၍ မိမိရေးလိုသော အကြောင်းအရာနှင့် ရောနှောကာ ဘာသာပြန်ဆိုသော ကျမ်းမျိုးမှာ မူရင်းကျမ်းနှင့် နွယ်မိ စပ်မိရုံသာ ရှိသောကြောင့် အနွယ်ဘာသာပြန်ကျမ်း ဖြစ်ပါသည်။ ပုံစံမှာ - ပြည်မြို့ နိဗ္ဗိန္ဓချောင် ဆရာတော်ကြီးအရှင်ဦးသီရိ၏ သိက္ခာသုံးပါးပြရာကျမ်းဖြစ်သည်။

(၅) သဘောပြ ဘာသာပြန်ကျမ်း

မူရင်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၏ ဆိုလိုရင်း သဘော အဓိပ္ပါယ်များကို လေ့လာသူတို့ နားလည် စေရန် --

(က) ကျယ်သည်ကိုချုံး၍၎င်း
(ခ) ကျဉ်းသည်ကိုချဲ့၍၎င်း
(ဂ) လိုသည်ကိုဖြည့်၍၎င်း
(ဃ) တိမ်မြုပ်သည်ကို ဖော်ထုတ်၍၎င်း
(င) မှားသည်ကိုပြင်၍၎င်း
(စ) ကျမ်းချင်းညှိ၍၎င်း
(ဆ) အညွန့်အကွန့်များထည့်၍၎င်း -

ဘာသာပြန်သော ကျမ်းမျိုးမှာ သဘောပြဘာသာပြန်ကျမ်း ဖြစ်ပါသည်။ ပုံစံမှာ -- ယခု စာရှုသူတို့ ရှေ့မှောက်သို့ ရောက်နေသည့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲ ဖြစ်ပါသည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း (ဒုတိယတွဲ)

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကျမ်း၏ သဘောပြ ဘာသာပြန် ကျမ်းဖြစ်သည်ဟု ပြဆိုခဲ့ရာ ထိုပြဆိုချက် ထင်ရှားအောင် ရှင်းလင်းပါအံ့။

ပရမတ္ထ သရူပဘေဒနီကျမ်းသည် အဘိမမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏ ဘာသာဋီကာ အဖွင့်ကျမ်းဖြစ်သည်။ စိတ်ပိုင်းမှ ပစ္စည်းပိုင်းအထိ ရှေ့ ၈-ပိုင်းကို ပရမတ္တသရူပဘေဒနီ ကျမ်း ပဌမတွဲဖြင့် ဖွင့်ဆိုပြီး၍ ကျန်နေသည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကို ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်း ဒုတိယတွဲဖြင့် ဖွင့်ဆိုရေးသားထားပါသည်။

သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း၌ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း အမည်ဖြင့် သမာဓိ အကြောင်းကို ပြသည်။ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း အမည်ဖြင့် ပညာအကြောင်းကို ပြသည်။ သမာဓိ ပညာ နှစ်ပါးလုံး၏ အခြေခံ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သီလကို သမာဓိ ပညာနှစ်ပါးလုံးနှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်းသိစေရန် သမထကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အဆုံး ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း၏အစ၌ သီလဝိသုဒ္ဓိအမည်ဖြင့်ပြသည်။ သို့ပြသောကြောင့် သင်္ဂြိုဟ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း၌ သီလ သမာဓိ ပညာ အကြောင်း အကျဉ်းချုပ် ပါရှိနေပေသည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကို ဖွင့်ဆိုရာ၌ သီလ သမာဓိ ပညာ တရားတို့ကိုပင် ဖွင့်ဆိုရေးသားရမည်ဖြစ်ရာ သီလ သမာဓိ ပညာ အကြောင်းကို အပြည့်စုံဆုံး အကျယ်ဝန်းဆုံးပြဆိုသည့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီးကို သဘောပြ ဘာသာပြန်ဆိုနည်းဖြင့် ပြန်၍ ဖွင့်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ၏
ဘာဝနာပိုင်း အစီအစဉ်ထားပုံ

ယင်းသို့ ဖွင့်ဆိုရာ၌ ဖွင့်ဆိုပုံ အစီအစဉ်ကား အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

သမထကမ္မဋ္ဌာန်း - ၄၀ ကို အစဉ်ထားရာ၌ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တို့ အနည်းငယ် ကွဲလွဲသည်။ ထိုသို့ကွဲရာ၌ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းလာ အစီအစဉ်အတိုင်း ဤကျမ်း၌ ပြဆိုပါသည်။

ဤ သမထနည်း အစီအစဉ်မှတပါး အခြား အစီအစဉ်စကား အဆိုအမိန့် အဓိပ္ပါယ်များမှာ `သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော”ချီ ကျမ်းဦး ဂါထာမှစ၍ “ဤကား စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ၌ ပညာအရတည်း”ဟူသော ပဌမနိဂုံးနှင့်“ဣတိ ဝိပသာနာနယော ပန္နရသမော” ဟူသော ဒုတိယနိဂုံးတိုင်အောင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ အတိုင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။

ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲသည် သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကိုဖွင့်၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို သဘောပြ ဘာသာပြန်နည်းဖြင့် ဘာသာပြန်၍ ဖွင့်ဆိုထားခြင်း ဟုတ်မှန်ကြောင်း ပေါ်လွင်စေရန် ပြဆိုခဲ့သည့် သဘောပြ ဘာသာပြန်ဆိုပုံများနှင့် ညှိနှိုင်း ပြဆိုပါအံ့။

(က) ကျယ်သည်ကို အကျဉ်းချုံးခြင်း

မူရင်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း အချို့နေရာ၌ ရှည်လျားကျယ်ဝန်း ပြဆိုထားသည်ကို အဓိပ္ပါယ် မပျက်စေဘဲ အကျဉ်းချုံး၍ ဤကျမ်း၌ ပြဆိုထားပါသည်။ ထိုသို့ အကျဉ်းချုံးရာ၌ ပါဠိဂါထာ စီကုံး၍သော်၎င်း မြန်မာလင်္ကာ စီကုံး၍သော်၎င်း ပြပါသည်။

ပါဠိဂါထာ စီကုံး၍ချုံးခြင်း

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ သီလ အကြောင်းကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ ပဌမတွဲ၌ စာမျက်နှာ ၂၂-မှ-၂၉-အထိ ၈-မျက်နှာမျှ ရေးသားပြဆိုပါသည်။ ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း စာမျက်နှာ ၅၉-၌ ၁၀-ဂါထာမျှဖြင့် စီကုံး အကျဉ်းချုံထားပါသည်။ ယင်း ပါဠိဂါထာကို မြန်မာပြန် ဆိုသည်မှာမူ ၆၀-မှ ၆၃-အထိ ၄-မျက်နှာမျှသာ ရှိပေသည်။

လင်္ကာစီကုံး၍ အကျဉ်းချုံးခြင်း

အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ- စသော တန်းခိုး ၁၀-ပါး အကြောင်းကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ ဒုတိယတွဲ၌ စာမျက်နှာ ၆-မှ-၁၂-အထိ ၇-မျက်နှာပြဆိုထားပေ၏။ ယင်းကို ဤကျမ်း စာမျက်နှာ ၄၁၂-၃ ၌ ၂-မျက်နှာမျှဖြင့် မြန်မာလင်္ကာ တပုဒ်တည်းဖြင့် အပြီးစီကုံး၍ အကျဉ်းချုံး၍ ပြထားပေသည်။

အရေးကြီးသည့် အကြောင်းရပ်များကို နှုတ်တက်ဆောင်လိုက ဆောင်နိုင်သည်အထိ ကျေးဇူးများလှသော ဤသို့အကျယ်ကို အကျဉ်းချုံး ပြဆိုချက်များကို ဤကျမ်း၌ စာရှုသူတို့ အားရဖွယ်ရာ ဖတ်ရှုရပါလိမ့်မည်။

(ခ) အကျဉ်းကို အကျယ်ချဲ့ခြင်း

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းသည် အချို့ နေရာများ၌ သိသင့်သော အကြောင်းအရာ များကို စကား အရိပ်အမြွက် အကျဉ်းမျှသာ ပြဆိုထားပေသည်။ ထိုနေရာမျိုး၌ လေ့လာသူတို့ သိရှိ နားလည်နိုင်ရန် မလွယ်ကူလှပေ။ ထို့ကြောင့် ဤကျမ်း၌ စကားပြေရေး၍၎င်း လင်္ကာ ရေး၍၎င်း အကျယ်ချဲ့၍ ပြဆိုထားပါသည်။

စကားပြေဖြင့်အကျယ်ချဲ့ပြခြင်း

ပထဝီ ကသိုဏ်း ရှုရန် နေရာ၌ ထိုင်ပြီးနောက် ကသိုဏ်းဝန်းကို မရှုမီ အချိန် ကလေးတွင်

“ကာမတရားတို့သည် သာယာဖွယ် နည်းပါးကုန်၏၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ကာမတို့၌ အပြစ်ကို ဆင်ခြင်၍”—

ဟု ကာမအပြစ် ဆင်ခြင်ရန် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ (ပထမတွဲ နှာ-၁၂၁) ၌ အကျဉ်းမျှသာ ပြဆိုထားသည်။

ဤသို့ ကာမအပြစ် ဆင်ခြင်နည်းကို ပြုခြင်းသည် ကျဉ်းလွန်းလှသောကြောင့် လေ့လာ အားထုတ်လိုသူတို့ သိနိုင်ရန် ခက်ခဲနေပေသည်။ ယင်းအခက်အခဲကို လွယ်ကူစေရန် ထိုထိုပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာကျမ်းတို့မှ ထုတ်နှုတ်၍ ဤကျမ်း စာမျက်နှာ ၁၈၃-မှ-၁၈၄-အထိ ကာမတို့၏ အပြစ်ရှုနည်းကို အကျယ် ဖွင့်ဆိုရေးသား ထားပေသည်။

လင်္ကာစီကုံး၍ အကျယ်ချဲ့ပြခြင်း

မရဏာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်း ပွါးများနည်းကို ပြရာတွင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ပ-နှာ-၂၂၉)၌ သတ္တဝါတို့ အသက်တိုပုံကို --

“ဥပမာ ၇-မျိုးတို့ဖြင့် တန်းဆာဆင်အပ်သော“အရက”သုတ်ဖြင့် ချဲ့အပ်၏” ဟူ၍ အကျဉ်းမျှ ပြဆိုထားသည်ကို ဤကျမ်း (နှာ-၂၉၅)၌ “ရေ၌တုတ်ရေး အစချီသော လင်္ကာဖြင့် ဥပမာ ၇-မျိုးကို အပြည့်အစုံ ဖော်ပြကာ အကျယ် ချဲ့ထားပေသည်။

ယင်းကဲ့သို့ အကျဉ်းကို အကျယ်ပြဆိုချက် များကိုလည်း ဤကျမ်း၌ လေ့လာသူတို့ တဝကြီး ဖတ်ရှုကြရမည် ဖြစ်ပါသည်။

(ဂ) လိုအပ်သည်ကို ဖြည့်စွက်ခြင်း

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကို ဘာသာပြန်ဆို၍ သင်္ဂြိုဟ် ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကို ဖွင့်သောအခါ အချိုသောနေရာ၌ လေ့လာသူ သုတေသီတို့ သိသင့် သိထိုက်သော အကြောင်းရပ်များ ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် လိုအပ်နေပေသည်။ ထို လိုအပ်ချက်များကို မူရင်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌ မပြဆိုချေ။ ယင်းသို့ပင် မပြသော်လည်း လိုအပ်နေသည့် အဓိပ္ပါယ်များကို၎င်း, ဆုံးဖြတ်ချက် ဝိနိစ္ဆယ များကို၎င်း ဤကျမ်း၌ ထည့်သွင်း ဖော်ပြထားပေသည်။ ယင်းသို့ ဖော်ပြထားခြင်းဖြင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၏ ပြလိုရင်း သီလ သမာဓိ ပညာ အကြောင်းတို့ကို လေ့လာသူတို့ ပိုမို၍ အပြည့်အစုံ နားလည်နိုင်လေသည်။

အဓိပ္ပါယ်ဖြည့်စွက်ပြခြင်း

ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ဂုဏ်တော်တို့သည် အစိန္တေယျ အပ္ပမေယျ ဖြစ်၏။ ပိုမိုသိရှိနိုင်လေ ကောင်းလေ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဂုဏ်တော် ၉-ပါးတို့တွင် အရဟံဂုဏ်တော်၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ၌ အဓိပ္ပါယ် ၅-မျိုးဖွင့်ပြ၏။ ဤကျမ်း၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်လာ အရဟံ-အဓိပ္ပါယ် ၅-မျိုးကို အပြည့်အစုံ ပြဆိုပြီးလျှင် မဟာဋီကာလာ အရဟံ အဓိပ္ပါယ် ၆-မျိုးကိုလည်း ဖြည့်စွက်ပြဆိုထားသည်ကို ဤကျမ်း(နှာ-၂၄၅-၈)၌ တွေ့နိုင်ပါသည်။

အဆုံးအဖြတ်
ဝိနိစ္ဆယ ဖြည့်စွက်ခြင်း

သီလနိဒ္ဒေသ-သီလအကြောင်းကို ပြဆိုရာတွင် ၁၀-ပါးသီလလည်း ပါဝင်ပေသည်း ထို ၁၀-ပါးသီလနှင့် စပ်လျဉ်း၍--

(၁) ဆယ်ပါးသီလ၌ ရွှေငွေခံယူခြင်း မပြုရသောကြောင့် ရွှေငွေကို အပြီးအပြတ် မစွန့်လွှတ်နိုင်သူများ စောင့်သုံးကောင်းသလော မစောင့်သုံးကောင်းသလော။
(၂) ဆယ်ပါးသီလသည် အမြဲစောင့်သုံးနိုင်မှ စောင့်သုံးရသည့် နိစ္စသီလ ဖြစ်သလော တခါတရံလည်း စောင့်သုံးကောင်းသော နိယသီလ ဖြစ်သလော၊
(၃) ဥပုသ်နေ့မဟုတ်ပဲ ဥပုသ်စောင့်သုံးကောင်းသလော မစောင့်သုံး ကောင်းသလော။
(၄) မိန်းမများ ၁၀-ပါးသီလ စောင့်သုံးထိုက်သလော, မစောင့်သုံး ထိုက်သလော ---

ဟူ၍ အငြင်းပွါးမှုများ ရှိနေပေသည်။

ယင်းအငြင်းပွါးမှု ပြဿနာများကို ရှင်းလင်းသိသာရန် သုတေသီတို့အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက် ဝိနိစ္ဆယ လိုအပ်နေသည်ဖြစ်ရာ ထိုလိုအပ်ချက်ကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ မပါရှိသော်လည်း ဖြည့်စွက်၍ ဤကျမ်း နှာ-၁၂-မှ-၃၃-အထိ ထည့်သွင်းပြဆို ထားပါသည်။

ဤသို့ လိုအပ်ရာ၌ လိုအပ်သလို ဖြည့်စွက် ရေးသားချက်များကို ဤကျမ်း၌ စာရှုသူတို့ မှတ်၍ မကုန်နိုင်အောင် တွေ့ရှိကြရပေမည်။

(ဃ) တိမ်မြုပ်သည်ကို ဖော်ထုတ်ခြင်း

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းလာ အချို့သော အကြောင်းအရာများမှာ လူသိနည်းပါး၍ တိမ်မြုပ် နေသည်လည်း ရှိတတ်ပါသည်။ အချို့မှာ အမှန်အတိုင်း မထင်ရှားတော့ပဲ လွဲမှား ယူဆမိအောင်ပင် တိမ်မြုပ်နေသော အဆိုအမိန့်များလည်း ရှိတတ်ပါသည်။ ယင်းသို့ တိမ်မြုပ်သော အရာများကို ထင်ရှားအောင် ဖော်ထုတ်၍ ဤကျမ်း၌ ပြဆိုပါသည်။

လူသိနည်း၍
တိမ်မြုပ်သည်ကို ဖေါ်ထုတ်ခြင်း

ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးဆယ်တွင် ဥဒ္ဓုမာတက - အစရှိသော အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်း ဆယ်ပါး ပါရှိ၏။ ယင်းအသုဘဆယ်ပါးကို သေပြီးနောက် နှစ်ရက်သုံးရက်မြောက်၍ ဖူးဖူးယောင်သော ကိုယ် - စသည်ဖြင့် မြန်မာပြန်ထား သောကြောင့် လူသေကောင်၌ ရှုရမည့်နည်းဟူ၍သာ ထင်ရှားနေသည်။ မသေသေးသော လူရှင်၌လည်း ရှုနိုင်ကြောင်းကား မထင်ရှားဖြစ်ကာ တိမ်မြုပ်နေ၏။ ယင်းကို ထင်ရှားအောင် အဋ္ဌကထာစကားကို ပြ၍၎င်း မဟာတိဿထေရ် ဝတ္ထုကို သာဓကပြ၍၎င်း ဤကျမ်း(နှာ-၂၃၉)၌ ဖော်ထုတ်ထားပါသည်။

အယူမှားအောင်
တိမ်မြုပ်သည်ကို ဖော်ထုတ်ခြင်း

အာနာပါနသတိကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဂေါပါလဂဏနာ = ကျောင်းသား ရေတွက်နည်းဖြင့် စီးဖြန်း ရာတွင် ထွက်လေ ၀င်လေကို တစ် နှစ် သုံး လေး ငါး ခြောက်၊ တစ် နှစ် သုံး လေး ငါး ခြောက် ခုနစ်။ပ။ ရှစ်၊ ကိုး၊ တဆယ်၊ ဤသို့ အမြန်အမြန် ရေတွက်အပ်၏”

ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ်(ပ-နှာ-၂၇၁)၌ ပြဆိုထားသည်။

ဤ ပြဆိုချက်အတိုင်းပင် လိုက်၍ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်များက အာနာပါနသတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းသောအခါ ထွက်လေ ၀င်လေကို တစ်မှခြောက်အထိ တကြိမ်၊ နောက်တခါ တခု တိုး၍ တစ်မှခုနှစ်အထိ တကြိမ်၊ နောက်တခုတိုး၍ တစ်မှရှစ် အထိ တကြိမ်-စသည်ဖြင့် တဆယ်အထိ တခုစီတိုး၍ ငါးကြိမ်ရေတွက်ကြသည်။ ထိုငါးကြိမ်ပြည့်မှ တဝါရဟု မှတ်ပြီး နောက်တခါ တစ်မှခြောက်အထိ စပြန်သည်။ ဤနည်းအတိုင်း မိမိကိုယ်တိုင် အားထုတ်သူများလည်း ရှိသည်။ မိမိသာမက အခြားသူများကိုလည်း နည်းပြ၍ တဂိုဏ်း ထောင်နေသူများလည်း ရှိပေသည်။

ယင်းသို့ အားထုတ်ခြင်းသည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ ပြဆိုချက် တိမ်မြုပ်သလို ဖြစ်နေ၍ မယူဆတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ လွဲမှားနေသည်။ ဤသို့ အားထုတ်ခြင်းကို မဟာဋီကာ (ပ၊ နှာ-၃၂၈) ၌ ပြဆိုထားသည့် ---

“ရေတွက်ခြင်းကိုသာ မှီသည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို မှီသည်မဟုတ် (=ဂဏန်းကို တခုစီတိုး ရေတွက်လျှင် ယင်းရေတွက်မှု၌သာ စိတ်ဝင်စားနေရသဖြင့် ထွက်လေဝင်လေ၌ အာရုံမပြုနိုင် ဖြစ်တတ်သည်-ဟု ဆိုလိုသည်။)” --

ဟူသော အပြစ်နှင့် မလွတ်နိုင်ဟု ဝေဖန်ပြီးလျှင် ပရိဝါသ်ဆောက်တည်ပုံ ပါဠိနှင့် နှိုင်းယှဉ် ပြကာ အမှန်ရေတွက် ပွါးများနည်းကို ဤကျမ်း (နှာ-၃၃၃-၄)၌ ထုတ်ဖော်ပြဆို ထားပေသည်။

ဤနည်းနှင်နှင်ပင် အခြား မပေါ်လွင် ထင်ရှား တိမ်မြုပ်သည့် အဋ္ဌကထာ စကားကို ဖော်ထုတ်ပြဆိုထားသည်ကို ဤကျမ်း၌ ဖတ်ရှု၍ မငြီးနိုင်အောင်ပင် လေ့လာသူတို့ တွေ့ကြရမည် ဖြစ်ပေသည်။

(င) မှားယွင်းသည်ကို ပြင်ဆင်ခြင်း

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌ အချို့သော ပါဠိများမှာ အရေးအကူး အဆက်အဆက် များမှုကြောင့် ချွတ်ချော်မှားယွင်းလျက် ရှိသည်။ အချို့သောပုဒ်တို့၏ အဓိပ္ပါယ် အယူအဆတို့မှာလည်း ဋီကာ နိဿယတို့ အဖွင့်အယူအဆ မှားလျက်ရှိ၏။ ထိုသို့သော အမှားအယွင်းများကို ဤကျမ်း၌ ပြင်ဆင်၍ အမှန်ပြဆိုထားပေသည်။

ပါဌ်မှားကို ပြင်ဆင်ခြင်း

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကထာ (ဒု-နှာ-၂၂၈) ၌ ရထားဥပမာဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို နှိုင်းခိုင်းပြရာ တွင် သံယုတ်ပါဠိတော်လာ “ယထာ ပိ အင်္ဂသမ္ဘာရာ၊ ဟောတိ သဒ္ဒေါ ရထာ ဣတိ”စသော ဂါထာကို ထုဘ်ဆောင်ပြဆိုထား၏။ ယင်းသို့ ပြရာ၌ “ဟောတိ သတ္ထော ရထော ဣတိ”ဟု ပါဠိမှားလျက် ရှိသည်။

နိဿယ၌လည်း “သတ္ထော ရထော ဣတိ၊ လှည်း ရထား ဟူ၍”ဟု ပါဌ်မှား အတိုင်း အနက်ပေးထားသည်။

ဤသည်ကို “သဒ္ဒေါ ရထော ဣတိ”ဟု ရှိသင့်ကြောင်း ဤကျမ်း (နှာ-၅၀၇) ၌ အဋ္ဌကထာကို ကိုးကား၍ ပြင်ဆင်ထားပါသည်။

အဖွင့်မှားကိုပြင်ဆင်ခြင်း

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (ပ-နှာ-၁၈၀)၌ ဥဒ္ဓုမာတက ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပြဆိုရာတွင် “ဥဒရပရိယောသာနသည် အလွန်ဖူးဖူးယောင်သည် ဖြစ်၏”ဟူ၍ ပြဆို၏။

ဤ “ဥဒရပရိယောသာန”ပုဒ်ကို“ဝမ်းဗိုက်အဆုံးရှိသော အထက်ပိုင်းကိုယ်” ဟု အနက်ပြန်၍ မဟာဋီကာ (ပ၊နှာ-၂၀၇)၌ ဖွင့်၏။

လူသေကောင် ယောင်သောအခါ ဝမ်းဗိုက်၏အဆုံးက ပိုယောင်သောကြောင့် “ဥဒရပရိယောသာနံ = ဝမ်းဗိုက်အဆုံးသည်”ဟု အနက်ပြန်မှ သင့်မည် ဖြစ်ကြောင်းဖြင့် ဤကျမ်း (နှာ-၂၂ဂ)၌ ပြဆိုထားပေသည်။

ဤသို့စသည့် အမှားပြင်ဆင်ချက် များကိုလည်း လေ့လာသူတို့ အသိဉာဏ် တိုးပွါးစေရန် ဤကျမ်း၌ အများအပြား ပြဆိုထားပါသည်။

(စ) ကျမ်းညှိ၍ ပြဆိုခြင်း

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းလာ အချို့သော အဆိုအမိန့်များနှင့် စပ်ဆိုင်ရာ၌ အခြား ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာကျမ်းများ၏ အဆိုအမိန့်များသည် သဘောမတူ ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲသကဲ့သို့ ဖြစ်နေတတ်ပေသည်။ ယင်းသို့သော အရာများကို သင့်လျော်ညီညွတ်အောင် ဤကျမ်းက ညှိနှိုင်းပြဆိုထားပေ၏။

ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာ ညှိပြခြင်း

အမ္ဘောကာသိကဓုတင် ဆောင်နည်းကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ပြဆို၏။ ကာလသတ်မှတ် မပြချေ။

ကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာ (နှာ-၂၀၂)၌ —

“အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်ဆောင် ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်သည် မိုးရွာလျှင် သံဃိက ခုတင်စသည်ကို သင်္ကန်းတဲငယ် (ကုဋီ) ပြုလုပ်၍ စောင့်ရှောက်ရမည်” --

ဟု ဆိုထား၏။ ဤအဆိုအားဖြင့် မိုးအခါ၌ အဗ္ဘောကာသိက ဓုတင် ဆောင်နိုင်ရိပ် ထင်၏။

ဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော် (ဝိ၊၃၊နှာ-၂၁၂)၌မူ “ကျောင်းမဲ့ရဟန်းသည် ဝါမဆိုအပ်”ဟု သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ထား၏။ ဤအလို မိုးတွင်း၌ အဗ္ဘောကာသိက ဓုတင် မဆောင်နိုင်ချေ။

ဤသိုပါဠိတော် အဋ္ဌကထာတို့ ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲသကဲ့သို့ ဖြစ်နေရာ ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း (နှာ-၁၂၆)၌ ညှိနှိုင်းပြဆိုထားပါသည်။

ထို့ကြောင့် ရှေးပညာရှိ အစဉ်အဆက်တို့က “ကျမ်းသိထက် - ကျမ်းညှိခက်သည်”ဟု ဆိုရိုးပြုခဲ့ပေသည်။ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ထုံးလိုချေ ရေလိုနှောက်နိုင်အောင် ကျမ်းတတ် တဆူ ဖြစ်သော်လည်း ကျမ်းညှိ ဉာဏ်ရင့်သန်မှသာ တကယ့်ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အဋ္ဌကထာချင်း
ကျမ်းညှိပြခြင်း

ကာယဂတာသတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ စီးဖြန်းနည်းကိုပြရာတွင် ပဌမဆုံး နှုတ်ဖြင့် ရွတ်ဆို ရသော အပိုင်း ရှိ၏။ ထိုအပိုင်း၌ ဝက္ကပဉ္စက စီးဖြန်းနည်းကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၂၃၄)၌ --

မံသံ၊ နှာရု၊ အဋ္ဌိ၊ အဋ္ဌိမိဉ္စံ၊ ဝက္ကံ-ဟု အနုလုံနည်းကို စီးဖြန်းရွတ်ဆိုရမည်။ ပြီးမှ ဝက္ကံ၊ အဋ္ဌိမိဉ္စံ၊ အဋ္ဌိ၊ နှာရု၊ မံသံ၊ တစော၊ ဒန္တာ၊ နခါ၊ လောမာ၊ ကေသာ-ဟု ပဋိလုံ ရွတ်ဆိုရမည်-ဟု ပြဆို၏။

သမ္မောဟဝိနောဒနီ - မည်သော ဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ၌မှု (နှာ-၂၁၄) တွင် အထက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာအတိုင်း ပြပြီး၍ (နှာ-၂၃၇) တွင်ကား ဝက္ကပဉ္စက ကိုပင် “အနုလုံငါးရက် ပဋိလုံငါးရက် အနုလုံ ပဋိလုံငါးရက် ရှေးတစပဉ္စကနှင့် ပေါင်း၍ အနုလုံငါးရက် ပဋိလုံငါးရက် အနုလုံ ပဋိလုံငါးရက် ရွတ်ဆိုရမည်”ဟု ပြပြန်သည်။

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသရေးသည့် ကျမ်းအချင်းချင်း တကျမ်းတည်း၌ ရှေ့နောက် စကား ဆန့်ကျင် ကွဲလွဲသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။ ဤသည်ကို ဤကျမ်း (နှာ-၃၀၂)၌ ညှိနှိုင်း ပြဆိုထားပေသည်။

အဋ္ဌကထာနှင့်
ဋီကာ ညှိပြခြင်း

ဓာတုဝဝတ္ထာန်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပစ္စယဝိဘာဂ နည်းဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံကိုပြရာတွင်-မဟာဘုတ် ၄-ပါးတို့သည် ကလာပ်ပြား မဟာဘုတ်တို့ကို နိဿယ အတ္ထိ အဝိဂတ-သုံး ပစ္စယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၃၆၆)၌ ပြ၏။ မဟာဋီကာကမူ သဘောမတူ၍ မပြဘဲ နေ၏။ ဤသို့ သဘောကွဲလွဲ ဆန့်ကျင်နေသည်ကို ဤကျမ်း (နှာ-၃၉၇-၈)၌ ညှိနှိုင်း ရေးသားထားပါသည်။

ဤကဲ့သို့သော ကျမ်းညှိ ပြဆိုချက်များကိုလည်း ဤကျမ်း၌ ဗဟုသုတ လိုလားသူတို့ ဝမ်းမြောက်ဖွယ်ရာ ရေးသားထားပါသည်။

(ဆ) အကွန့်အညွန့်များ ထည့်ပြခြင်း

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ၌ ကမ္မဋ္ဌာန်း ပွါးများရန် တခုကိုသာ ဦးတည်၍ ရေးသားပြဆို ထားသည်း၊ ဤကျမ်း၌ကား အချို့သော ကမ္မဋ္ဌာန်းနှင့် စပ်ဆိုင်သော အချက်များသည် ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်မှုမျိုး မဟုတ်စေကာမှု အခြား ကုသိုလ်ရေးတို့၌လည်း အသုံးချ ရနိုင်မည် ဆိုပါလျှင် အသုံးချနိုင်ရန် အတွက်လည်း တမျိုးတဖုံ ကွန့်ကာ ညွန့်ကာ ပြဆိုပြန်ပါသည်။

သာဓကပြရသော် - စရိုက် ၆-ပါး အသုံးချပုံ ဖြစ်သည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ စရိုက် ၆-ပါးကို ပြဆိုသည်မှာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်သူတို့ မိမိစရိုက်ကိုသိပြီး လျော်ရာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရွေးချယ်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤကျမ်း၌မူ ကမ္မဋ္ဌာန်းရွေးချယ် နိုင်ရုံသာမက ကမ္မဋ္ဌာန်း အားမထုတ်သော နေရိုး နေစဉ် သာမညအခါတို့၌လည်း စရိုက်ကောင်းများကိုယှဉ်၍ စရိုက်ဆိုးများကို ကြည့်နိုင်စေရန် ပြညွှန် ထားပေသည်။ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုတိုင်းလည်း စရိုက်ဆိုးကိုရှောင်၍ စရိုက်ကောင်းကို ဆောင်နိုင်စေကြောင်း ဆုတောင်းနည်း ဂါထာ ကိုပင် (နှာ -၁၆ဝ)၌ ပြဆိုထားပေသည်။

ထို့အတူပင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ဘုရားဂုဏ်တော်များကို ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းရန် အတွက် ပြဆိုခဲ့သည်။ ဤကျမ်း၌ကား ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဘာဝနာပွါးရုံ သာမက ရိုးရိုး သာမညအခါ၌ ဘုရားရှိခိုးလည်း ဖြစ်စေရန် ဘုရားဂုဏ်တော်များ၏ အဆုံး (နှာ-၂၆၁) တွင် ဘုရားရှိခိုးဂါထာပါ ထည့်သွင်း၍ တဆင့် တက်ကာ ဉာဏ်ကွန့်ပြဆိုထားပေသည်။

ဤကဲ့သို့သော အကွန့် အညွန့်ကလေးများကိုလည်း လေ့လာသူတို့ နှစ်သက် ကြည်နူး ဖွယ်ရာ ဤကျမ်း၌ တွေ့ရပေမည်။

ဤမှာ(က) မှ (ဆ) တိုင်အား ပြဆိုခဲ့သည့် အချက်အလက်များကို ထောက်ရှု၍ ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲသည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကျမ်း၏ သဘော အဓိပ္ပါယ်ကို ပိုမိုထင်ရှားအောင် ပြဆိုသော သဘောပြ ဘာသာပြန်ကျမ်း ဖြစ်ကြောင်း သိသာနိုင်ပေပြီ။

ဘာသာပြန် အရည်အသွေး

ဘာသာပြန်ကျမ်း ဟူရာတွင် ဘာသာတမျိုးဖြင့် ရေးထားသည့် အကြောင်းအရာ တခုခုကို အခြားဘာသာတမျိုးမျိုးသို့ ပြန်ဆိုရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရေးသားရာ၌လည်း မူရင်းကျမ်း၏ အရသာကို စာဖတ်ပရိသတ်အား အပြည့်အဝ ပေးနိုင်မှုမှာ ဘာသာပြန်ဆို သူ၏ --

(၁) မူရင်းကျမ်း၏ ဘာသာဝေါဟာရ၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း
(၂) ပြန်ဆိုသည့် ဘာသာဝေါဟာရ၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း
(၃) ပြန်ဆိုသည့် အကြောင်းအရာ ပညာရပ်၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း

ဟူသော အရည်အချင်း ၃-ရပ်အပေါ်၌ တည်ရှိနေပါသည်။

ဤ၌--

(၁) မူရင်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၏ဘာသာမှာ ပါဠိဘာသာ ဝေါဟာရဖြစ်သည်။
(၂) ပြန်ဆိုသည့် ဘာသာမှာ မြန်မာဘာသာ ဝေါဟာရ ဖြစ်သည်။
(၃) ပြန်ဆိုမည့် အကြောင်းအရာမှာ သီလ သမာဓိ ပညာအကြောင်း ဖြစ်သည်။

ဘာသာပြန်ဆို ရေးသားတော်မူသော မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော်ဘုရား၏ အထက်ပါ အရည်အသွေး ၃-မျိုးဖြစ်သည့် ပါဠိဘာသာဝေါဟာရ ကျွမ်းကျင်တော်မူပုံ မြန်မာဘာသာ ဝေါဟာရ ကျွမ်းကျင်တော်မူပုံ သီလ သမာဓိ ပညာ အကြောင်းအရာတို့၌ ကျွမ်းကျင်တော် မူပုံတို့ကို လေ့လာသူ စာဖတ်ပရိသတ်များ သိရှိကြမှသာလျှင် ဤကျမ်းကို စိတ်ချ ယုံကြည်စွာ လေ့လာအားထုတ်မှု ဖြစ်နိုင်ရာသောကြောင့် ဆရာတော်ကြီး၏ ကျွမ်းကျင်ခြင်း သုံးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံပုံကို သိသာရုံရေးသား ဖော်ပြပါဦးအံ့ ---

(၁) ပါဠိဘာသာ၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း

ဆရာတော်ကြီးသည် ပါဠိဘာသာ၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သည့်“ဓာတ်”များကို ပိဋကတ် အဋ္ဌကထာ ဋီကာနှင့် လောကီ သက္ကတကျမ်းတို့မှ မွှေနှောက် ထုတ်နုတ်၍ ဓာတွတ္ထ- သင်္ဂဟကျမ်းကို ပါဠိဘာသာ ဂါထာများဖြင့် ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။

ပါဠိ ကဗျာဖြစ်သည့် ဂါထာ စီကုံး ရေးသားနည်းကို ပြဆိုသော ဆန္ဒောမဉ္စရီကျမ်းကို ပါဠိဘာသာဖြင့် စီရင်တော်မူခဲ့သည်။

ပါဠိ သဒ္ဒါ အစီအရင် အဆုံးအဖြတ်များ ပါဝင်သည့် ပါဠိလေ့လာသူတို့ လက်သုံးပြုရသော ဝိသုဒ္ဓါရုံ ကစ္စည်းသုတ်နက်ကျမ်းကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သည်။

ပါဠိဘာသာဆိုင်ရာ ထိပ်ထိပ်ကြဲ ဖြစ်သော ဤကျမ်း ၃-စောင်ဖြင့်ပင် ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ပါဠိဘာသာ ဝေါဟာရ၌ ကျွမ်းကျင်ကြောင်း ထင်ရှားပြီ ဖြစ်ပါသည်။ အခြား အထောက်အထား သက်သေပြဖွယ်ပင် မလိုတော့ပါ။ သို့သော် ဤကျမ်းမှ ထုတ်နုတ်၍ သာဓကတခု ပြပါဦးအံ့ --

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၂၉၂)၌ “သေတဝစ္ဆော”ဟူသော ပါဠိ ဝေါဟာရတခု ပါရှိ၏။ ယင်းကို မဟာဋီကာ (ဒု၊ နှာ-၄၅၇)၌ “သေတဝစ္ဆ -- ဟူသည် ရေခတက်ပင်တည်း။ မိနရုက္ခ ဟူ၍လည်း ဆိုကြကုန်၏”ဟု ဖွင့်ပြ၏။

ဤ “မိနရုက္ခ”ကို မဟာဋီကာနိဿယ၌ “မိန်ပင်”ဟု ပါဠိပျက် အနက်ပြန်ပြီး နောက် အောက်ခြေမှတ်ချက်တွင်---

ဤပုဒ်၏ အနက်ကို မြန်မာပြန်ထားသော ရှေး ကျမ်းဟောင်းတို့ကို မတွေ့ရသေး။ သို့ဖြစ်၍ မိနရာသီပုဒ်ကို မိန်ရာသီဟု ပြန်သကဲ့သို့ ဤ၌လည်း မိန-ပုဒ်ကို မိန်ဟု ပါဠိပျက်အားဖြင့် ပြန်ထားသည် --

ဟု ရေးသား မှာထားပါသည်။

ဤမျှ ခဲရာခက်ဆစ် ကပ်ကပ်သပ်သပ်ရှိသော ပါဠိဝေါဟာရကို ဤကျမ်း (နှာ-၅၉၂)၌ “ကြောင်မီးကူပင်”ဟု ဘာသာပြန်ထားသည်ကို တွေ့နိုင်ပါသည်။

(၂) မြန်မာဘာသာ၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း

ဤ ကျမ်းပြု ဆရာတော်သည် မြန်မာဘာသာဖြင့် ဆိဒ္ဒပိဓာနနီ စသော ကျမ်းများစွာကို ပြုခဲ့၏။ မြန်မာဝေါဟာရနှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်သည့် သတ်ပုံသံခပ်ကဗျာကျမ်း မဓုသာရတ္ထသတ်ပုံကျမ်း တို့ကိုလည်း ပြုစုတော်မူခဲ့၏။

အထက်ပါ မြန်မာဘာသာ ကျမ်းကြီးများကပင် ဤကျမ်းပြု ပုဂ္ဂိုလ်၏ မြန်မာဝေါဟာရ၌ မည်မျှကျွမ်းကျင်သည်ကို သက်သေခံနေပြီဖြစ်သောကြောင့် အထူး မဏ္ဍပ်တိုင် တက်ပြရန် လိုမည်မထင်ပါ။ သို့သော် ဆရာတော်ကြီး၏ ဂုဏ်ရည်ကို ပို၍ ကြည်ညို ရလေအောင် ဤကျမ်းမှ သာကေတခု ထုတ်နုတ်ပြပါဦးမည်။

အာပေါကသိုဏ်း စီးဖြန်းရာတွင် “လောဏီ၌၎င်း သမုဒ္ဒရာ၌၎င်း နိမိတ် ဖြစ်၏”ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ပ၊ နှာ-၁၆၅)၌ ရေးထား၏။

သမုဒ္ဒရာမှတက်သော ဆားငန်ရည်ဖြင့် ပြည့်သော ရေအိုင်သည် လောကီ မည်၏-ဟု မဟာဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၉၅)၌ “လောဏီ”ပုဒ်၏ အနက်ကို ဖွင့်ပြထား၏။

လောဏိ ယံ ဝါ၊ သမုဒ္ဒရာမှ တက်သော ဆားငန်ရည်ဖြင့်ပြည့်သော ဆားကျင်း၌၎င်း-ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် နိဿယ (ပ၊ နှာ-၄၄၉)၌ အနက်ပြန်ဆိုထား၏။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မြန်မာပြန် (ပ၊ နှာ-၃၂၄) ၌လည်း “ဆားကျင်း၌”ဟုပင် မြန်မာပြန်ထား၏။

ယင်းသို့ “ဆားကျင်း”ဟုပြန်လျှင် ဆားချက်ရန် ဆားမြေများ တူးယူခြင်းကြောင့် တွင်း ကျင်းဖြစ်ကျန်နေသည့်နေရာဟု မြန်မာဝေါဟာရ အသိများကြလေသည်။ သမုဒ္ဒရာမှ တတ်လာသည့် ဆားငန်ရည်များဖြင့် ပြည့်နေသည့် အိုင်ဟု သိရန် မလွယ်ချေ။ ထို့ကြောင့် ယင်းအနက်ပြန်ချက်သည် ဋီကာဖွင့်နှင့် ညီသော်လည်း မြန်မာဝေါဟာရအသုံး မမှန်ပေ။

သမုဒ္ဒရာမှ ဆားငန်ရည်များ တက်လာသည်ကို မြန်မာတို့က ဓီ (=ဒီ) ရေတက်သည်ဟု ပြောဆိုကြ၏။ ထိုဒီရေများတက်လာပြီး ဒီရေပြန်ကျသောအခါ အချို့ နိမ့်ဝှမ်းရာ ကျင်းချိုင့်တို့၌ တင်ပြီး ကျန်နေသည့် အိုင်များကို “ဒီအိုင်”ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ယင်းသို့ ခေါ်ဝေါ်သည့် မြန်မာဝေါဟာရ၌ ကျွမ်းကျင်တော်မူသော ဤ ကျမ်းပြု ဆရာတော်သည် ဤကျမ်း (နှာ-၂၁၅)၌ “ဓီအိုင်တို့၌လည်း စီးဖြန်းရ၏”ဟု ဘာသာပြန် ဆိုထားသည်မှာ ဋီကာဖွင့်နှင့်လည်း ကိုက်ညီ၍ မြန်မာ ဝေါဟာရအသုံး မှန်လည်း ကျလှပေသည်။

ပြန်ဆိုသည့်အကြောင်းရပ်၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း

ပြန်ဆိုသည့် အကြောင်းအရာဖြစ်သော သီလ, သမာဓိ, ပညာနှင့်သက်ဆိုင်ရာ၌ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့မှလာသော “စာတွေ့နည်း ဆရာစဉ်ဆက် အားထုတ်၍ တွေ့ရှိ ထားသည့်“ဆရာတွေ့နည်း, ကိုယ်တိုင် အားထုတ် ကျင့်ကြံခဲ့ခြင်းဖြင့် တွေ့ရှိထားသည့် “ငါတွေ့နည်း” တို့ဖြင့် ပြည့်ဝ စုံလင်သောကြောင့် ကျွမ်းကျင်မှုရှိကြောင်း သိရပါသည်။ မှန်လှပေသည်။

စာတွေ့နည်းရှိကြောင်းကို ဤကျမ်း၌ ပြဆိုထားသည့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာလာ ခက်ဆစ် အဓိပ္ပါယ်များ ဋီကာလာ အဓိပ္ပါယ်များနှင့် အခြား ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာ အဓိပ္ပါယ် ဖြည့်စွက်ချက်များအရ နေမင်းအရောင်ပမာ ထင်ရှားသိသာပေသည်။

ဆရာတွေ့နည်းရှိကြောင်းကို အရညဝါသီ မဟာထေရ်ကြီးများဖြစ်တော်မူသည့် ရွှေကျင် ဆရာတော်ကြီး မဟာဗိုလ်ဆရာတော်ကြီးတို့၏ တပည့်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ဤကျမ်းတွင် -

နာမရူပ၀တ္ထာန ဉာဏ်ပွါးပုံဆရာနည်းကို (နှာ-၅၁၀) ၌၎င်း, ခန္ဓာ ငါးပါး တပေါင်းတည်း ဝိပဿနာရှုပုံ ဆရာနည်းကို (နှာ-၅၂၈) ၌၎င်း ပြဆိုထားခြင်းတို့ဖြင့် သိသာထင်ရှား ပါသည်။

ငါတွေ့နည်းရှိကြောင်းကို ကိုယ်တော်တိုင် ရဟန်း ၁၂-ဝါ၌ တောထွက် အားထုတ် ဘူးခြင်းနှင့် ဤကျမ်း(နှာ-၂၀၀-၁)၌—

ဤသမထအရာသည် ဝိပဿနာမဂ်ဖိုလ်တို့ကဲ့သို့ ပါရမီကို ငဲ့သည် မဟုတ်၊ တိဟိတ်မှန်က ဝီရိယသာ ပဓာနဖြစ်သည် --

စသည်ဖြင့် တိကျလှသည့် ဥပဒေသပေးနိုင်ခြင်းတို့ကို ထောက်ရှု၍ သိနိုင်ပါသည်။

ဤမျှရေးသားပြဆိုလျှင် ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းကိုပြုစုသော မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၌ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်သည့် အရည်အချင်း ပြည့်တင်းလုံလောက် ပိုမောက်နေကြောင်း သိနိုင်ပါပြီ။

ယင်းသိုသိလျှင်လည်း - ဘာသာပြန်အရည်အချင်း ပြည့်တင်း စုံလင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ပြန်ဆိုသော ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲ၌ မူရင်း၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ ကျမ်းကြီး၏ အရသာများ အပြည့်အဝ ပါဝင်တည်ရှိနေကြောင်းကို သိနိုင်ပါပြီ။

အကျယ်ဆုံး အပြည့်စုံဆုံး ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း

ယင်းသို့ သိပြန်လျှင်လည်း ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းသည် သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာသုံးပါးအကြောင်းနှင့် သိက္ခာသုံးပါးကို ဖြည့်ကျင့် အားထုတ်နည်းများကို အပြည့်စုံဆုံး အကျယ်ဝန်းဆုံး ပြဆိုသည့် မြန်မာဘာသာ ပဋိပတ္တိကျမ်းကြီး ဖြစ်သည်ကို သိနိုင်ပါပြီ။

ယင်းသို့ သိခြင်းဖြင့်ပင်လျှင် --သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာသုံးပါး အကြောင်းကို အကျဉ်းမျှ ပြဆိုသော သင်္ဂြိုဟ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း၏ အစုံလင်ဆုံး အကျယ်ဝန်းဆုံး ဖွင့်ဆိုသည့် ဘာသာဋီကာကျမ်းကြီး ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သိသာနိုင်ပါပြီ။

ယင်းသို့ သိရှိပြီးလျှင်လည်း မြတ်ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် ပိဋကတ် သုံးသွယ် နိကာယ်ငါးပါးတို့၏ အဆီအနှစ်အစု အမြုတေ ရတနာများဖြစ်သော သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာသုံးပါး အကြောင်းစုံနှင့် ကျင့်ကြံ ပွါးများပုံတို့ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် သူတော်စင်တို့သည် ဤကျမ်း၌ လေ့လာတတ်သိပြီး ကျင့်ကြံကြိုးစား ပွါးများအားထုတ် နိုင်ကြ၍ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်နိုင်မည်ဖြစ်ပေသတည်း။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည့် အကြိမ်များ

ဤ ကောင်းမွန်သော ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော ကျမ်းကို အကြိမ်ပေါင်း များစွာ ရိုက်နှိပ် ခဲ့ပြီး အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ရိုက်နှိပ်ရဦးမည်မှာ သေချာလှ၏။ ထို့ကြောင့် တိတိကျကျ ရေးပြရန် မလွယ်ကူချေ။

သို့သော် လေ့လာတွေ့ရှိရသမျှ အကြိမ်များကို ဖော်ပြရမည်ဆိုလျှင် --

• (က) ၁၂၄၅-ခုနှစ်၌ မန္တလေးမြို့တော် နန်းမြို့တွင်းရှိ ရတနာပုံ စာပုံနှိပ်တိုက်၌ ပဌမ အကြိမ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်ဟု ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာဝင်ကျမ်း နှာ-၂၄၉-၌ ဖော်ပြ ထားသည်။
• (ခ) ၁၂၅၃-ခုနှစ် နယုန်လအတွင်း မန္တလေးမြို့ မန္တလေး အဆွေသတင်းစာ ပုံနှိပ်တိုက်”၌ နှိပ်နှိပ်သောမူကို တွေ့ရသည်။ စာအုပ်ရေ (၃ဝဝဝ) ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် Printed at the "Friend of Mandalay” Press, 1891 ဟု တွေ့ရသည်။
• (ဂ) ၁၂၆၂-ခုနှစ် မန္တလေးမြို့၊ ၈၄-လမ်း၊ ကျောက်သွေးတန်း၊ ဇမ္ဗူ့မျက်မှန် ပုံနှိပ်တိုက်မှ ရိုက်နှိပ်သောမူကို တွေ့ရသည်၊ ထိုမူ၌ တတိယအကြိမ်ရိုက် စာအုပ်ရေ (၁၂၅၀) ဟု ဖော်ပြထား၏။
• (ဃ) ၁၂၆၉-ခုနှစ်၌ (အတွင်းဖုံးတွင်) မန္တလေးမြို့၊ ဇမ္ဗူ့မျက်မှန်တိုက်မှ စတုတ္ထအကြိမ် ရိုက်ဟုရေးထားသော မူတခုလည်း တွေ့ရသည်၊ ထိုမူ၏ နိဒါန်း၌ ၁၂၆၂-ခုနှစ်က ဇမ္ဗူ့မျက်မှန်တိုက်၌ တတိယအကြိမ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့ပြီး ယခု ၁၂၆၉-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၊ ကျောက်သွေးတန်း၊ တမ္ပဒီပ စာပုံနှိပ်တိုက်မှ စတုတ္ထအကြိမ်ရိုက်ကြောင်း ရေးသားထား သည်ကို တွေ့ရ၏။ အတွင်းမျက်နှာဖုံး၌ စာအုပ်ရေ (၃ဝဝဝ) ဟုဖော်ပြထား၏။
• (င) ၁၂၆၉-ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့၊ သာသနဇောတိကပုံနှိပ်တိုက်မှ ပဌမနှိပ်သော မူကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ပထမဝါဆိုလအတွင်း ပုံနှိပ်ပြီးကြောင်းနှင့် စာအုပ်ရေ ၂၅၅၀-ရိုက်ကြောင်း အတွင်းဖုံး၌ ဖော်ပြထားသည်။
• (စ) ၁၂၉၂-ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်မြို့၊ သာသနဇောတိကပုံနှိပ်တိုက်မှပင် ဒုတိယ အကြိမ် ရိုက်နှိပ်သည့် မူကိုလည်း တွေ့ရ၏၊ အတွင်းမျက်နှာဖုံး၌ စာအုပ်ရေ (၁၀၀၀) ရိုက်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

အထက်ပါ တွေ့ရှိရသော စာမူများအရ ဤကျမ်းကို ခြောက်ကြိမ်မျှ ရိုက်နှိပ်ပြီးခဲ့ကြောင်း သိရ၏။ ယခု ၁၃၃၀-၁-ခုနှစ် ကျွန်ုပ်တို့ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့မှ ရိုက်နှိပ်ခြင်းကား ခုနစ်ကြိမ် မြောက် ပုံနှိပ်ခြင်းဟု ယူဆရမည် ဖြစ်ပေသည်။

ထပ်မံရိုက်နှိပ်ရခြင်းအကြောင်း

အဘယ့်ကြောင့် ထပ်မံရိုက်နှိပ်ရသနည်း

ပထမတွဲ၌ ရေးသားခဲ့သည့်အတိုင်းပင် ဤကျမ်းသည် ---

(၁) ခေါင်းဆောင် မြန်မာဘာသာ အဘိဓမ္မာဋီကာကျမ်းဖြစ်ခြင်း
(၂) ပရမတ္ထသရုပ်ခွဲကျမ်း ဖြစ်ခြင်း
(၃) ကမ္မဋ္ဌာနစွယ်စုံကျမ်း ဖြစ်ခြင်း

စသော ထူးခြားကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံလှသည်၊ ထို့ကြောင့် ဤကျမ်းကို အဘိဓမ္မာ လေ့လာသင်ယူသူ သောတုဇနတို့နှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား ပွါးများအားထုတ်သူ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့ လက်စွဲတခု အားကိုးပြုကြရသည်။ အသုံးများကြသည်။

မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားအပ်သည့် တရားဒေသနာကို သင်ယူခြင်း ဟူသော ပရိယတ္တိ သာသနာ, တရားတော်ကို လိုက်နာကျင့်ကြံ အားထုတ်ခြင်း ဟူသော ပဋိပတ္တိသာသနာ တရားတော်ကို ထိုးထွင်း သိမြင်ခြင်း ဟူသော ပဋိဝေဓ သာသနာဟု ဆိုအပ်သည့် သာသနာသုံးရပ်၏ ကြံ့ကြံ့ခိုင်ခိုင် တည်တံ့နိုင်စေခြင်းငှါ၎င်း တိုးတက်ပြန့်ပွါး စည်ကား စေခြင်းငှါ၎င်း ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းက ဆောင်စွမ်းနိုင်ပေသည်။

ဤမျှ သာသနာတော်၌ အကျိုးကျေးဇူးတရား ကြီးမားလှသော ကျမ်းကြီးသည် ၁၂၉၂-ခုနှစ် ဆဋ္ဌမအကြိမ် ရိုက်နှိပ်ပြီးသည်မှ ယခု ၁၃၃၀-ခုနှစ် အထိ နှစ်ပေါင်း ၃၈ နှစ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်ခြင်း မရှိဘဲ တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်လု နီးနီး ဖြစ်နေပေသည်။

ထို့ကြောင့် သာသနာတော်၌ ကျေးဇူးတရား များပြားလှသော ကျမ်းကြီးတဆူ ပျောက်ကွယ်၍ မသွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးအစိုးရ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့က ထပ်မံ၍ ရိုက်နှိပ်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့မှ ပြင်ဆင်ရိုက်နှိပ်ပုံ

လောက၌လူအပေါင်းတို့၏ နှစ်သက်မြတ်နိုးဖွယ်ရာ အဖိုးတန်ရွှေရတနာကို တတ်ကျွမ်း လိမ္မာသည့် ရွှေပန်းတိမ်ဆရာသည် --

(၁) အညစ်အကြေး ကင်းစင်အောင် လှော်ချက်ခြင်း
(၂) လှပတင့်တယ် ဆန်းကြယ်သော အဆင်တန်းဆာ လုပ်ခြင်း
(၃) အဆင်းကြည်လင်အောင် အရောင်တင်ခြင်း

တို့ဖြင့် အဆင့်ဆင့် ပြုပြင်စီရင်ပြီးမှ ပွဲလယ်တွင်း ပြင်ဆင်ယင်ဝတ်စားလိုသူ လူအပေါင်း တို့၏လက်သို့ နှင်းဆက်ပေးအပ်ပါသည်။

ထိုနည်းအတူပင် နှစ်သက် မြတ်နိုးဖွယ်ရာ အဘိုးတန် ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ရတနာကို ဗုဒ္ဓသာသနာ့အဖွဲ့မှ --

• (က) မရှုပ်ထွေးစေရန် ဆိုလိုရင်း ဝါကျများကို ပိုင်းဖြတ်ခြင်း
• (ခ) ဆိုလိုသည့်အကြောင်းကို ခေါင်းစီးကြီး ခေါင်းစီးသေး ဘေးခေါင်းများတပ်ခြင်း
• (ဂ) ခက်ခဲသောပါဠိ မြန်မာဝေါဟာရများကို စာမျက်နှာ အောက်ခြေ မှတ်ချက်များဖြင့် ဖြေပြခြင်း၊
• (ဃ) နိဿယ မပါသည့် ခက်သောပါဠိများကို နိဿယ, မြန်မာပြန် ရေးသား ထည့်သွင်းခြင်း ၊
• (င) အကိုးအကား ကျမ်းညွှန်းများရေးခြင်း
• (စ) ခက်ခဲသော အဓိပ္ပါယ်အယူအဆတို့ကို ရှင်းပြခြင်း
• (ဆ) ကဗျာလင်္ကာတို့၏အဖြေနှင့် သိမှတ်ဖွယ် အချက်အလက်တို့ကို နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ် ရေးထည့်ခြင်း၊
• (ဇ) ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ် နိဒါန်းသွယ်၍ပြခြင်း
• (ဈ) အသေးစိပ် မာတိကာရေးခြင်း
• (ည) မှတ်သားဖွယ် အက္ခရာဝလိရေးခြင်း
• (ဋ) ဂါထာသူစိ ရေးခြင်း ၊

တို့ဖြင့် ပြုပြင်စီရင်ကာ သုတေသီများအတွက် ထုတ်ဝေဖြန့်ချိလိုက်ပါသည်။

နိဂုံးချုပ် ပုစ္ဆာ

အထက်တွင် ဥပမာအဖြစ် ပြဆိုသည့်ရွှေရတနာ အဆင်တန်းဆာကြီး အနီးမှာရှိပါလျက် မဝတ်မဆင် သဘင်အလယ် မတင့်တယ်ဘဲ မျက်နှာငယ်ငယ်ဖြစ်နေသော် ရွှေရတနာ အဆင်တန်းဆာ၏ အပြစ်မဟုတ်၊ မဆင်ယင်သူ၏ အပြစ်သာ ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အတူပင်လျှင် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ရတနာကြီး ထွက်ပေါ်လာပါလျက် မကြည့်ရှု မလေ့လာဘဲ အသိဉာဏ်နဲ၍ ဝဋ်ဆင်းရဲအလယ်မှာ မျက်နှာငယ်ငယ် ဖြစ်နေခဲ့သော် ဤ ကျမ်းရတနာ၏ အပြစ်တော့ မဟုတ်တန်ရာပါ၊ မည်သူ၏ အပြစ်ဖြစ်မည်ကို သုတေသီ တို့သည်ပင် ဆင်ခြင် ဖြေဆိုတော် မူကြပါကုန်။

ကျေးဇူးတော် အနန္တ

နေမင်းကြီးပမာ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ရောင် ထွန်းလင်းတောက်ပြောင် စေသည့် ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းမြတ်ကြီးကို ရိုက်နှိပ်ခွင့်ပြုတော်မူကြသော မန္တလေးမြို့၊ ဝိသုဒ္ဓါရာမ ဂဏဝါစက သံဃာတော် အရှင်မြတ်တို့အား ကျေးဇူးတော် အနန္တ အတိဂါရဝ ဖြင့် ပူဇော်လိုက်ရပါသတည်း။

ကြီးကြပ်ပြင်ဆင် စီစဉ်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်များ

၁။ ဦးထွန်းလှိုင် (ဒု-စာပြင်မှူးချုပ်)၊ သကျသီဟ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယ (ဝဋံသက)၊ အစိုးရဓမ္မာစရိယ (သိရောမဏိ)၊ စေတိယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယ။
၂။ ဦးဝင်းမောင် (စာပြင်ဆရာ)။
၃။ ဦးမြင့်စိုး (လက်ထောက်စာပြင်ဆရာ)၊ အစိုးရဓမ္မာစရိယ (ဝိဘင်္ဂါဒိ ဂုဏ်ထူးနှင့် သံယုတ္တနိကာယ ပါဠိပါရဂူ)။
၄။ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဦးဘတင် (မာဃ)၊ (ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ သာသန ရောင်ခြည် အယ်ဒီတာဟောင်း)။
၅။ ဦးလှမောင်M.A.,M.S.,B.L. [ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မီတီ အတွင်း ရေးမှူး (အုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိချုပ်)]။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း (ဒုတိယတွဲ)

မာတိကာ

၉-ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း

၁၄-သမထနည်း
သီလဝိနိစ္ဆယ
တရားအားထုတ်ကြရန် တိုက်တွန်းချက်
သမာဓိ မည်ပုံ
သမာဓိ၏ လက္ခဏ ရသ စသည်
သမထကမ္မဋ္ဌာန်း မည်ပုံ
“ကသိုဏ်းဆယ်ဖြာ”အစချီသော ကဗျာဆောင်ပုဒ်
နိဗ္ဗာန်ရောက်ရေး နတ်သား၏ အမေး
ဘုရားရှင်၏အဖြေ (တဏှာချည်ထွေး ဖျဉ်ရှင်းရာ၌)

သီလမည်ပုံနှင့် လက္ခဏာစသည်

သီလအနက်
သီလ၏ လက္ခဏ ရသ စသည်
သီလအပြား
၂-ပါး ၇-လီ ပြားပုံ (သီလ)
၃-ပါး ၅-လီ ပြားပုံ (သီလ)
၄-ပါး ၄-လီ ပြားပုံ (သီလ)
၅-ပါး ၂-လီ ပြားပုံ (သီလ)
စာရိတ္တနှင့် ဝါရိတ္တ မည်ပုံ
အာဘိသမာ စာရိက သီလမည်ပုံ
အာဒိဗြဟ္မစရိယက သီလမည်ပုံ
နိဿိတ သီလနှင့် အနိဿိတ သီလမည်ပုံ
ကာလပရိယန္တသီလ အဓိပ္ပါယ်
အာပါဏကောဋိက သီလမည်ပုံ
သပရိယန္တသီလမည်ပုံ
ဟီန မဇ္ဈိမ ပဏီတ သီလမည်ပုံ
ဟာနဘာဂိယ စသော သီလ ၄-ပါး
ဟာနဘာဂိယ သီလမည်ပုံ

မဟာဝိတက် ၉-ပါးနှင့် အဓိပ္ပါယ်

ဌိတိဘာဂိယ သီလမည်ပုံ
ဝိသေသဘာဂိယ သီလမည်ပုံ
နိဗ္ဗေဓဘာဂိယ သီလမည်ပုံ
ဂဟဋ္ဌသီလ ၃-မျိုးနှင့် အဓိပ္ပါယ်
ဆယ်ပါးသီလ အဆုံးအဖြတ်
ဆယ်ပါးသီလ ဆောက်တည်အပ်ပုံ
နိစ္စသီလ စသည် ၃-မျိုး
နိယမ နိစ္စ သီလ အဆုံးအဖြတ်
ဒသသီလကို နိယမဟု ဆိုခြင်းအကြောင်း
ဒသသီလကို နိစ္စဟု ဆိုခြင်းအကြောင်း
ဆယ်ပါးသီလကို မိန်းမများ စောင့်နိုင်ခြင်း

ယမ နိယမ အကျင့်

ယမသီလ (အကျင့်) မည်ပုံ
နိယမသီလ (အကျင့်) မည်ပုံ
နိယမသီလ ရှင်းတမ်း
နေ့ရက်ဟူသမျှ ဥပုသ်စောင့်ကောင်းခြင်း

ဥပုသ် ၃-မျိုး

နိဂဏ္ဌဥပုသ်
ဂေါပါလဥပုသ်
အရိယဥပုသ်
အရိယဥပုသ် ၆-ပါး
အရိယဥပုသ် ကျင့်သုံးခြင်း
အချိန်မရွေး သီလဆောက်တည်အပ်ခြင်း
ဗြဟ္မစရိယ ငါးပါးသီလ
ဧကဘတ္တိက ဆက္ကသီလ
ဇာတရူပသိက္ခာပုဒ် ဆုံးဖြတ်ချက်
သာယာသည်၌ အဓိပ္ပါယ်
လှူဒါန်းသော ရွှေငွေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရဟန်းတို့ ကျင့်သုံးပုံ
ဇာတရူပ သိက္ခာပုဒ်မှာ သာမဏေတို့၏ နိစ္စသီလ ဖြစ်ပုံနှင့် လူတို့စောင့်အပ်ပုံ
ဒသသီလကို စောင့်သုံးအပ်ပုံ

သီလ ၄-မျိုး

ပကတိ သီလ
အာစာရသီလ
ဓမ္မတာ သီလ
ပုဗ္ဗဟေတုကသီလ
ပါတိမောက္ခ သံဝရ သီလမည်ပုံ
ဣန္ဒြိယ သံဝရ သီလမည်ပုံ
အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလမည်ပုံ
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလမည်ပုံ

ငါးပါးအစုသီလ ၂-မျိုး

ပရိယန္တ ပါရိသုဒ္ဓိသီလမည်ပုံ
အပရိယန္တ ပါရိသုဒ္ဓိသီလမည်ပုံ
မဟာတိဿထေရ်ဝတ္ထု (သီလဆိုင်ရာ)
ပရိပုဏ္ဏပါရိသုဒ္ဓိသီလမည်ပုံ
အပရာမဋ္ဌပါရိသုဒ္ဓိသီလမည်ပုံ
ပဋိပဿဒ္ဓိပါရိသုဒ္ဓိသီလမည်ပုံ
ပဟာနသီလမည်ပုံ
ဝေရမဏိသီလစသည်မည်ပုံ
ဝိရတိစေတသိက်ဖြစ်နိုင်ပုံ

သီလ၏ဂုဏ်များ

သီလတရားကိုယ်
သံဝရငါးပါး (တားဆီး စောင့်စည်းတတ်သော တရားငါးပါး)
ဉာဏသံဝရ
ခန္တိသံဝရ
ဝီရိယသံဝရ
သီလညစ်ညူးကြောင်း

မေထုန်ငယ်၇-ပါးစသည်

သီလဖြူစင်ကြောင်း
ဖြူစင်သီလအကျိုး
သီလပျက်ခြင်း၏အပြစ်ကို ဆင်ခြင်နည်း

သီလပြည့်စုံခြင်း အကျိုးငါးပါး

စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းပုံ
ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကိုသုတ်သင်နည်း

ကထာဝတ္ထု ၁၀-ပါး

ဣန္ဒြိယသံဝရသီလကို သုတ်သင်နည်း
အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလသုတ်သင်နည်း
အံ့ဩအောင်ပြုမူခြင်း ကုဟနာ ၃-ပါး
အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုကိုငဲ့၍ ပြောဆိုခြင်း လပနာ ၁၃-ပါး
စောင်းမြောင်းပြောဆိုခြင်း နေမိတ္တကတာ ၄-မျိုး
ဖိနှိပ်ပြောဆိုခြင်း နိဂ္ဂဟ ၁၁-မျိုး
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလကို သုတ်သင်နည်း
သင်္ကန်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ
ဆွမ်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

ဆေးကျမ်းလာ ရောဂါ ၄-မျိုး

ယာပနာနှင့် ယာတြာအထူး
ဆွမ်း၌ အင်္ဂါရှစ်ပါး (ဆရာများအလို)
ဆွမ်း၌ အင်္ဂါရှစ်ပါး (မဟာသီဝထေရ်အလို)
ကျောင်းအိပ်ရာ နေရာ ထိုင်ရာ၌ ဆင်ခြင်ပုံ
ဆေး၌ ဆင်ခြင်ပုံ
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ဝါဒကွဲများ
အပရေဝါဒ
ကေစိဝါဒ
ဧကေဝါဒ
ကျမ်းပြုဆရာတော်ကြီး ဆုံးဖြတ်ချက်

မဟာပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်ပုံ လင်္ကာများ

သင်္ကန်း၌ဆင်ခြင်ပုံ (လင်္ကာ)
ဆွမ်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ (လင်္ကာ)
ကျောင်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ (လင်္ကာ)
ဆေး၌ ဆင်ခြင်ပုံ (လင်္ကာ)

ပဋိကူလသညာအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံများ

သင်္ကန်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ (ပဋိကူလသညာအားဖြင့်)
“သွေးပြည်အိုင်းမန်း” အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
ဆွမ်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ (ပဋိကူလသညာအားဖြင့်)
“ပွဲပြင်ဗွေလယ်”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
ကျောင်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ (ပဋိကူလသညာအားဖြင့်)
ဆေး၌ ဆင်ခြင်ပုံ (ပဋိကူလသညာအားဖြင့်)

ဓာတုသညာအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံများ

သင်္ကန်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ (ဓာတုသညာအားဖြင့်)
“ခြူးအုံဇာပြောက်”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
ဆွမ်း၌ဆင်ခြင်ပုံ (ဓာတုသညာအားဖြင့်)
“မကျိုးစေလို”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
ကျောင်း၌ဆင်ခြင်ပုံ (ဓာတူသညာအားဖြင့်)
“စင်အိမ်ထက်ဗွေ” အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
ဆေး၌ဆင်ခြင်ပုံ (ဓာတုသညာအားဖြင့်)
“ဆွေးမြည့်ယိမ်းယို” အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
အလုံးစုံကို ဆင်ခြင်ပုံ
ပဋိကူလသညာအားဖြင့် တပေါင်းတည်း ဆင်ခြင်ပုံ
“ဘင်ပုပ်စွန်းက”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
“ဆိပ်နံ့စွန်းထိ”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
ဓာတုသညာအားဖြင့်ပေါင်း၍ ဆင်ခြင်ဟန်
“ဘိနပ်ဆီမီး”အစချီသော ဆောင်ပုဒ် လင်္ကာ

စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလလေးပါး စောင့်ထိန်းပုံ

ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကို သဒ္ဓါတရားဖြင့် ပြီးစေပုံ

ဂါရဝတရား ၆-ပါး

ဣန္ဒြိယ သံဝရသီလကို သတိတရားဖြင့် ပြည့်စုံစေပုံ
အရှင်ဝင်္ဂီသ ထုံး(ပမာ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလကို စောင့်ထိန်းအပ်ခြင်း)
စိတ္တဂုတ်ထေရ်၏ ထုံး(ပမာ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလကို စောင့်ထိန်းအပ်ခြင်း)
မဟာမိတ္တထေရ်၏ ထုံး(ပမာ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလကို စောင့်ထိန်းအပ်ခြင်း)
အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလကို ဝီရိယဖြင့် ပြည့်စုံစေပုံ
မှီဝဲထိုက်သောပစ္စည်း
မအပ်သော ပစ္စည်းရကြောင်း ၄-ပါး
နိမိတ္တရှင်းချက်အကျယ်
ဩဘာသ (ရှင်းချက်အကျယ်)
ပရိယာယ် ဝိညတ် (ရှင်းချက်အကျယ်)
အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလနှင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ထုံး
အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလနှင့် မဟာတိဿထေရ်၏ထုံး
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလကို စောင့်ထိန်းပုံ
ဆင်ခြင်ရာ၌ ကာလ ၂-ပါး

သုံးဆောင်ခြင်း ပရိဘောဂ ၄-မျိုး

ထေယျပရိဘောဂ အဓိပ္ပါယ်
ဣဏပရိဘောဂ အဓိပ္ပါယ်
ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်သင့်သောအခါများ
အပြစ် အဆုံးအဖြတ်
ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ အဓိပ္ပါယ်
သာမိပရိဘောဂ အဓိပ္ပါယ်
သီးခြားအာနဏျပရိဘောဂမည်ပုံ
သံဃရက္ခိတ သာမဏေ၏ထုံး

သုဒ္ဓိလေးပါး

ဒေသနာသုဒ္ဓိ
သံဝရသုဒ္ဓိ
ပရိယေဋ္ဌိသုဒ္ဓိ
ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိ

ဓုတင်္ဂဝိနိစ္ဆယ

သီလကိုလွန်ကဲစွာ စင်ကြယ်စေမှု

အရိယဝံသတရား ၃-ပါး ၄-ပါး

ဓုတင်မည်ပုံနှင့် လက္ခဏာ စသည်
ဓုတင်မည်ပုံ
ဓုတင်၏ ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄ ပါး

ဓုတင် ၁၃-ပါး

အဆုံးအဖြတ် ၇-မျိုး (ဓုတင်ဆိုင်ရာ)

ဓုတင် ၁၃-ပါး ဆောက်တည်ပုံ

ပံသုကူဓုတင် (ပံသုကူသင်္ကန်း) ဆောက်တည်ပုံ
တိစီဝရိက်ဓုတင် ဆောက်တည်ပုံ
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် (ပိဏ္ဍပါတ်ဆွမ်း) ဆောက်တည်ပုံ
သပဒါနစာရိကဓုတင် (အိမ်စဉ်အတိုင်းဆွမ်းခံခြင်း) ဆောက်တည်ပုံ
ဧကာသနိက်ဓုတင် ဆောက်တည်ပုံ
ပတ္တပိဏ်ဓုတင် (ပတ္တပိဏ်ဆွမ်း) ဆောက်တည်ပုံ
ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင် ဆောက်တည်ပုံ
တားမြစ်ပြီးမှ ဝိနည်းကံပြုပြီးနောက် တဖန်ရပြန်သော်လည်း မစားခြင်း
အာရညကင်ဓုတင် ဆောက်တည်ပုံ
ရုက္ခမူဓုတင် ဆောက်တည်ပုံ
အာဗ္ဘောကာသိကဓုတင် ဆောက်တည်ပုံ
သုသာန်ဓုတင် ဆောက်တည်ပုံ
ယထာ သန္ထတိကဓုတင် ဆောက်တည်ပုံ
နေသဇ္ဇိကဓုတင် ဆောက်တည်ပုံ

ဓုတင် ၁၃-ပါး ကျင့်ပုံ အစီအရင်

ပံသုကူဓုတင်ဆိုင်ရာ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
ပံသုကူဓုတင်ဆိုင်ရာ ၂၃-မျိုးသောသင်္ကန်း
“သုသာန် လမ်း ဈေး” အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
တိစီဝရိက်ဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းအား မအပ်သော ဆွမ်း ၁၄-မျိုး
သပဒါနစာရိကဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
ဧကာသနိက်ဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
ပတ္တပိဏ်ဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
အာရညိကဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
ရုက္ခမူဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
“တိုင်း ကျပ် နတ်ကြီး”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
အာဗ္ဘောကာသိကဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
သုသာန်ဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
ယထာသန္ထတိကဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်
နိသဇ်ဓုတင်၌ ကျင့်ပုံ အစီအရင်

ဓုတင် ၁၃-ပါးကို အယုတ် အလတ် အမြတ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားဝေဖန်ပြခြင်း

ပံသုကူဓုတင် အပြား ၃-ပါး
ဓုတင်ပျက်ခြင်း (ပံသုကူ)
တိစီဝရိက်တင် အပြား ၃-ပါး
တိစီဝရိက်ဓုတင်ပျက်ခြင်း
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် အပြား ၃-ပါး
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ပျက်ခြင်း
သပဒါနစာရိကဓုတင် အပြား ၃-ပါး
သပဒါနစာရိကဓုတင်ပျက်ခြင်း
ဧကာသနိက်ဓုတင် အပြား ၃-ပါး
ဧကာသနိက်ဓုတင်ပျက်ခြင်း
ပတ္တပိဏ်ဓုတင်အပြား ၃-ပါး
ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင်အပြား ၃-ပါး
အာရညိကင် ဓုတင်အပြား ၃-ပါး
အာရညိကင် ဓုတင်ပျက်ခြင်း
ရုက္ခမူလိက ဓုတင်အပြား ၃-ပါး
ရုက္ခမူ ဓုတင်ပျက်ခြင်း
အာဗ္ဘောကာသိက ဓုတင်အပြား ၃-ပါး
အာဗ္ဘောကာသိကဓုတင်ပျက်ခြင်း
သုသာန်ဓုတင်အပြား ၃-ပါး
သုသာန်ဓုတင်ပျက်ခြင်း
ယထာသန္ထတိကဓုတင်အပြား ၃-ပါး
ယထာသန္ထတိကဓုတင်ပျက်ခြင်း
နေသဇ္ဇိကဓုတင်အပြား ၃-ပါး
နေသဇ္ဇိကဓုတင်ပျက်ခြင်း

ဓုတင် ၁၃-ပါး၏ အကျိုးများ

ပံသုကူဓုတင်အကျိုး

မှီရာနိဿယတရား ၄-ပါး

တိစီဝရိက်ဓုတင်အကျိုး
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်အကျိုး
သပဒါနစာရိကဓုတင်အကျိုး
ဧကာသနိက်ဓုတင်အကျိုး
ပတ္တပိဏ်ဓုတင်အကျိုး
ခလုပစ္ဆာဘတ္တိက ဓုတင်အကျိုး
အာရညိကင် ဓုတင်အကျိုး
အာရညိကင် ဓုတင်အားထုတ်ရန် တိုက်တွန်းချက်
ရုက္ခမူ ဓုတင်အကျိုး
ရုက္ခမူဓုတင် အားထုတ်ရန် တိုက်တွန်းချက်
အာဗ္ဘောကာသိက ဓုတင်အကျိုး
အာဗ္ဘောကာသိက ဓုတင်အားထုတ်ရန် တိုက်တွန်းချက်
သုသာန်ဓုတင်အကျိုး
ယထာသန္တတိက ဓုတင်အကျိုး
ယထာသန္ထတိက ဓုတင်အားထုတ်ရန် တိုက်တွန်းချက်
နေသဇ္ဇိက ဓုတင်အကျိုး
နေသဇ္ဇိက ဓုတင်အားထုတ်ရန် တိုက်တွန်းချက်

အထွေထွေ ဝေဖန်ရှင်းလင်းချက်များ

ဓုတ အဓိပ္ပါယ်
ဓုတဝါဒ အဓိပ္ပါယ်
ဓုတဓမ္မ အဓိပ္ပါယ်
ဓုတဓမ္မတရားကိုယ်
ဓုတင်စေတနာအား ကျေးဇူးများသော တရားငါးပါး
ဓုတင်္ဂ အဓိပ္ပါယ်
ဓုတင်္ဂသပ္ပါယ အဓိပ္ပါယ်
ဓုတင် ၁၃-ပါးကို သမာသ (အကျဉ်းချုပ်) အားဖြင့် ဝေဖန်ပုံ
ဓုတင် ၁၃-ပါးကို ဗျာသ (အကျယ်) အားဖြင့် ဝေဖန်ပုံ
ပုဂ္ဂိုလ် ၅-ယောက်နှင့် သိက္ခမာန် အဓိပ္ပါယ်

သမာဓိ နိဒ္ဒေသ

သမာဓိ အမျိုးမျိုးကို ဝေဖန်၍ပြခြင်း

သမာဓိ ၁-ပါး

သမာဓိ ၂-ပါး ၄-လီပြားပုံ
သမာဓိ ၃-ပါး ၄-လီပြားပုံ
ပဋိပဒါနှင့် အဘိညာ
ဒုက္ခပဋိပဒါဖြစ်ကြောင်း ၆-ပါး
သုခပဋိပဒါဖြစ်ကြောင်း ၆-ပါး
ဒန္ဓာဘိညာဖြစ်ကြောင်း ၆-ပါး
ခိပ္ပါဘိညာဖြစ်ကြောင်း ၆-ပါး
သမာဓိ ၄-ပါး ၆-လီပြားပုံ
ပဋိပဒါ အကျင့် ၄-ပါး
ပရိတ္တနှင့်အပ္ပမာဏ
အခြားနည်းတို့ဖြင့် သမာဓိစတုက္ကယူပုံများ
သမာဓိ ၅-ပါး ၁-လီပြားပုံ

ပလိဗောဓ ၁၀-ပါး

ပလိဗောဓမည်ပုံ

ပလိဗောဓဖြတ်ပုံများ

ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးမည့် ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ရွေးချယ်ပုံ

ဆည်းကပ်အပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ၏ အင်္ဂါ ၇-ပါး ၈-ပါး

ဆရာ၌ပြုရမည့်ဝတ်
ကိုယ်ကိုစွန့်လှူ အပ်နှင်းခြင်း
ကိုယ်ကိုအပ်နှင်းစွန့်လှူကျိုး

အဇ္ဈာသယ ၆-ပါး

အလောဘဇ္ဈာသယ
အဒေါသဇ္ဈာသယ
အမောဟဇ္ဈာသယ
နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယ
ဝိဝေကဇ္ဈာသယ
နိဿရဏဇ္ဈာသယ
စရိုက်နှင့်လျော်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းတောင်းခံအပ်ခြင်း

စရိုက် ၆-ပါး

ရာဂနှင့် သဒ္ဓါစရိုက်တူပုံ
ဒေါသနှင့်ပညာစရိုက်တို့တူညီပုံ
မောဟနှင့်ဝိတက်တူပုံ

စရိုက် ၆-ပါးဖြစ်ကြောင်း

ကုသိုလ်တရား ပွါးများအားထုတ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်း
ဆုတောင်း

စရိုက်ထူပြောသည်ကို အကဲဖြတ်ပုံ ‘စရိယာဝိဘာဝန’ ၅-ပါး

ရာဂစရိုက်ပုဂ္ဂိုလ် စသည်ကို ဣရိယာပုထ် ကိစ္စ ဘောဇဉ် ဒဿနဖြင့် ဝေဖန်ပြခြင်း
ရာဂစရိုက်များသူ၏ လက္ခဏာ
ဒေါသစရိုက်များသူ၏ လက္ခဏာ
မောဟစရိုက်များသူ၏ လက္ခဏာ
ဓမ္မပ္ပဝတ္တိအားဖြင့် စရိုက် ၆-ပါးကို ဝေဖန်ပြခြင်း
ရာဂများသူ (၌ဖြစ်တတ်သောတရားများ)
ဒေါသများသူ (၌ဖြစ်တတ်သောတရားများ)
မောဟများသူ (၌ဖြစ်တတ်သောတရားများ)
သဒ္ဓါစရိုက်ထူပြောသူ (၌ဖြစ်တတ်သောတရားများ)
ဗုဒ္ဓိစရိုက်ထူပြောသူ (၌ဖြစ်တတ်သောတရားများ)
ဝိတက်စရိုက်ထူပြောသူ (၌ဖြစ်တတ်သောတရားများ)

သံဝေဇနိယ (သံဝေဂဝတ္ထု) ၈-ပါး

အဋ္ဌကထာလာတိုင်း မှတ်အပ်ခြင်း (စရိုက်လွန်ကဲပုံကို)
စရိုက်နှင့်လျောက်ပတ်သောအာရုံ
ရာဂစရိုက်နှင့် လျောက်ပတ်သောအာရုံ
ဒေါသစရိုက်နှင့် လျောက်ပတ်သောအာရုံ
မောဟစရိုက်နှင့် လျောက်ပတ်သောအာရုံ
သဒ္ဓါစရိုက်နှင့် လျောက်ပတ်သောအာရုံ
ဗုဒ္ဓိစရိုက်နှင့် လျောက်ပတ်သောအာရုံ
ဝိတက်စရိုက်နှင့် လျောက်ပတ်သောအာရုံ
စရိုက်အကျယ် ၆၃-ပါး

ကမ္မဌာန်းဆုံးဖြတ်ပုံ အခြင်းအရာ ၁၀-ပါး

သင်္ခတနိဒ္ဒေသ-ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀

ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး
အသုဘ ၁၀-ပါး
အနုဿတိ ၁၀-ပါး
အပ္ပမညာ ၄-ပါး
သညာ ၁-ပါး
ဓာတု၀၀တ္ထာန် ၁-ပါး
အာရုပ္ပ ၄-ပါး
“ကသိုဏ်းဆယ်ဝ”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ
အာ၀ဟအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်ပြခြင်း
ပဘေဒအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်ပြခြင်း
အတိက္ကမအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်ပြခြင်း
ဝဍ္ဎနာဝဍ္ဎနအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်ပြခြင်း
အာရမ္မဏအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်ပြခြင်း

အာရုံ ၃-မျိုး

ကမ္မဋ္ဌာန်း ၂-မျိုး

ဘုံအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်ပြခြင်း
ဂဟဏအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်ပြခြင်း
“ကောဋ္ဌာ ဒိဋ္ဌ် သု”အစချီသော သင်္ဂဟသံပေါက်
အာဒိကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ် မပွါးအပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း
ပစ္စယအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်ပြခြင်း
စရိယာနုကူလအားဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဝေဖန်ပြခြင်း
ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ သင်ပြရမည့် အခြင်းအရာ ၉-ပါး
ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာန်း အဓိပ္ပါယ်

မလျောက်ပတ်သော ကျောင်း ၁၈-မျိုး

“ကြီး သစ် အို လမ်း”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

လျောက်ပတ်သော ကျောင်းအင်္ဂါ ၅-ပါး

“မဝေး နီးမော”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်

ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်သူ၏အင်္ဂါ ၅-ပါး

ပလိဗောဓငယ်

သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာန်း၃-ပါး

၁။ မေတ္တာပို့ခြင်း

မေတ္တာငါးပါးနှင့် အကျိုး ၅-ပါး

၂။ မရဏဿတိပွါးခြင်း
၃။ အသုဘပွါးခြင်း
သဗ္ဗတ္ထကမည်ပုံ

ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး

ပထဝီကသိုဏ်း စတင်စီးဖြန်းပုံ
ကသိုဏ်းဝန်းလုပ်နည်း
ကာမဂုဏ်၏ အပြစ်များကိုရှုခြင်း
ရတနာသုံးပါး၏ဂုဏ်ကို အောက်မေ့ခြင်း
နေက္ခမ္မနှင့် ဘာဝနာ ပဋိပဒါ
ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေခြင်း
ကသိုဏ်းကိုကြည့်နည်းနှင့် စိတ်ထားပုံ
စီးဖြန်းပုံ (ပထဝီကသိုဏ်း)
ဋီကာစကား စဉ်းစားဘွယ် (ပထဝီကသိုဏ်း၌)

နိမိတ်ပေါ်အောင်အားထုတ်ပုံ

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ပေါ်အောင် အားထုတ်ပုံ
ပဋိဘာဂနိမိတ်ဖြစ်ပေါ်အောင် အားထုတ်ပုံ
ပဋိဘာဂနိမိတ်ဖြစ်ပေါ်ပုံ
ဥပစာရသမာဓိသို့ရောက်ပုံ
ရပြီးနိမိတ်တို့ကို စောင့်ခြင်း

အသပ္ပါယ ၇-ပါး

သပ္ပါယ ၇-ပါး

သပ္ပါယ အာဝါသမည်ပုံ
သပ္ပါယ ဂေါစရမည်ပုံ
အသပ္ပါယ ကထာမည်ပုံ
သပ္ပါယ ကထာဝတ္ထု ၁၀-ပါး
သပ္ပါယ ဘဿမည်ပုံ
အသပ္ပါယပုဂ္ဂိုလ်မည်ပုံ
သပ္ပါယ ပုဂ္ဂိုလ်မည်ပုံ
သပ္ပါယ ဘောဇဉ်, ဥတုမည်ပုံ
သပ္ပါယ ဣရိယာပုထ်မည်ပုံ
အပ္ပနာကောသလ္လ ၁၀-ပါး
ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး ပွါးကြောင်း
ဝီရိယသာ ပဓာန

ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ဈာန်ရပုံ

ပထမဈာန်ရပုံ

ဇောအကြိမ် မည်မျှဟု ပုံသေပိုင်းခြား သတ်မှတ်၍ မရအပ်သော ဌာန ၇-ခု

ပထမဈာန်၏ ကောင်းခြင်း ၃-ဖြာနှင့် လက္ခဏာ ၁၀-ပါး

ပထမဈာန်၏ ကောင်းခြင်း ၃-ဖြာ

ပထမဈာန်၏ အစ ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ၏ လက္ခဏာ ၃-ပါး

အလယ်ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ၏ လက္ခာဏာ ၃-ပါး

အဆုံးသမ္ပဟံသနာ၏ လက္ခဏာ ၄-ပါး

ဈာန်ရသောနေ့၌ အဖြစ်အပျက် အားလုံးကို မှတ်သားထားအပ်ကြောင်း

ရပြီးဈာန် တည်တံ့အောင်လုပ်ပုံ

ကသိုဏ်းနိမိတ်ကို ချဲ့၍ ပွါးများပုံ

ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဈာန်ဝင်စားမှုသာ များစေရခြင်း

ဒုတိယဈာန်သို့ တက်ပုံ

ပဉ္စကနည်းနှင့် စတုက္ကနည်းညှိပုံ

တတိယဈာန်သို့ တက်ပုံ

ဈာန်စိတ် ရေတွက်ပုံ

စတုတ္ထ ဈာန်သို့ တက်ပုံ

ဥပေက္ခာ ၁၀-ပါး၏ တရားကိုယ် ဆောင်ပုဒ်

ပဉ္စမဈာန်သို့ တက်ပုံ

စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ဈာန်ရပုံ

အာပေါ ကသိုဏ်း

တေဇော ကသိုဏ်း

ဝါယော ကသိုဏ်း

နီလ ကသိုဏ်း

ပီတကသိုဏ်း စသော ၃-ပါး

အာလောက ကသိုဏ်း

အာကာသ ကသိုဏ်း

ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကိုသာ ပွါးရခြင်း

ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး ပြိုးပြွမ်းစကား သိမှတ်ဖွယ်များ

ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး အစွမ်းသတ္တိများ

ဈာန်မဂ်ဖိုလ် မရထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တိုက်တွန်းချက်

အသုဘ ၁၀-ပါး

အသုဘ ၁ဝ-ပါး ပွါးများစီးဖြန်းပုံ အဆုံးအဖြတ်

ဥဒ္ဓုမာတက အသုဘ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပုံ

အဆုံးအဖြတ် ၅-ပါး (ဥဒ္ဓုမာတက ကမ္မဋ္ဌာန်း၌)

သွားနည်း အစီအရင်

“ဥဒ္ဓုမာတက”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

ဝန်းကျင်နိမိတ် မှတ်သားခြင်း

ထက်ဝန်းကျင်ကို ပိုင်းမှတ်သားခြင်း အကျိုး

ဥဒ္ဓုမာတက၌ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ယူပုံ ၁၁-မျိုး

ဧကာဒသ နိမိတ္တဂ္ဂါဟ

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ယူပုံ ၆-မျိုး တနည်း

တနည်း ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ယူပုံ ၅-မျိုး

အစပ် ၁၄ပါး (အဆက်ကြီး ၁၄-ပါး)

ပွါးများစီးဖြန်းရကျိုး

ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်ပြီးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုပင် စီးဖြန်းရခြင်း

အသွားအပြန်လမ်းကို ဆင်ခြင်ခြင်း

အသွားအပြန်လမ်းကို ဆင်ခြင်ရကျိုး

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်နှင့် ပဋိဘာဂနိမိတ် ထူးခြားပုံ

နီဝရဏငါးပါး ပျောက်ကွာခြင်း

အပ္ပနာ ဝိဓာန

ကြွင်းသော အသုဘ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၉-ပါး ပွါးများပုံ

ဝိနီလက၌ ပွါးများပုံ

ဝိပုဗ္ဗက၌ ပွါးများပုံ

ဝိစ္ဆိဒ္ဒက၌ ပွါးများပုံ

ဝိက္ခာယိတက၌ ပွါးများပုံ

ဝိက္ခိတ္တက ဟတဝိက္ခိတ္တက၌ ပွါးများပုံ

လောဟိတက၌ ပွါးများပုံ

ပုဠုဝက၌ ပွါးများပုံ

အဋ္ဌိက၌ ပွါးများပုံ

အရိုး ၅-ပါး

ဝဏ္ဏ အဓိပ္ပါယ် (အဋ္ဌိက၌)

လိင်္ဂအဓိပ္ပါယ် (အဋ္ဌိက၌)

သဏ္ဌာန အဓိပ္ပါယ် (အဋ္ဌိက၌)

ပရိစ္ဆေဒ အဓိပ္ပါယ် (အဋ္ဌိက၌)

သန္ဓိ အဓိပ္ပါယ် (အဋ္ဌိက၌)

အသုဘ ၁ဝ-ပါး မှတ်သားဘွယ်

အသုဘ ၉-ပါး ၁၀-ပါး ပိုင်းခြားပုံ

အသုဘ ၉-ပါး ရှင်းချက်

အဋ္ဌိက အရိုး ၇-မျိုး

စရိုက်ကိုလိုက်၍ စီးဖြန်းသင့်ပုံ

သက်ရှိလူ၌လည်း အသုဘ ပွါးသင့်ပုံ

အသုဘအဖြစ် ထင်ရှားအောင် ဆင်ခြင်ပုံ

အနုဿတိ ၁၀-ပါး

အနုဿတိ မည့်ပုံ

ဗုဒ္ဓါနုဿတိ

ဓမ္မာနုသတိ

သီလာနုဿတိစသော သုံးပါး

မရဏာနုဿတိ

ကာယဂတာသတိ

အာနာပါနဿတိ

နိဗ္ဗာန်သည် အနုဿတိ ၂-ပါး၌ ဖြစ်ပုံ

ဥပသမာနုဿတိ

ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

ဂုဏ်တော် ၉-ပါး

အရဟံ (အနက်)

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ (အနက်)

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န (အနက်)

သုဂတ (အနက်)

လောကဝိဒူ (အနက်)

လောက ၃-ပါးတို့၏ အထူး

အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ (အနက်)

သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ (အနက်)

ဗုဒ္ဓ (အနက်)

ဝိမောက္ခန္တိကဉာဏ် အရကောက်ပြပုံ

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော် ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော် ၂-ပါး အထူး

ဘဂဝါ (အနက်)

စေတောခီလ ၅-ပါး

ဝိနိဗန္ဓ ၅-ပါး

ဝိဝါဒမူလ ၆-ပါး

တဏှာမူလက ၉-ပါး

ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါး

ဘုန်းတော် ၆-ပါး

လောကီတန်းခိုး ၈-ပါး

တနည်း သမ္ပဒါ ၄-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံများ

ဂုဏ်တော်အကျဉ်း ၃-ပါး

ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

ဓမ္မာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

သွာက္ခာတ (အနက်)

သန္ဒိဋ္ဌိက (အနက်)

အကာလိက (အနက်)

ဧဟိပဿိက (အနက်)

သြပနေယျိက (အနက်)

ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော (အနက်)

အဘိသမယ ၂-မျိုး

ဓမ္မာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၏အကျိုး

သံဃာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

သုပ္ပဋိပန္န (အနက်)

ဥဇုပ္ပဋိပန္န (အနက်)

ဉာယပ္ပဋိပန္န (အနက်)

သာမိစိပ္ပဋိပန္န (အနက်)

အာဟုနေယျ (အနက်)

အကောက် ၃-ပါး

ပါဟုနေယျ (အနက်)

ဒက္ခိဏေယျ (အနက်)

အဉ္ဇလိကရဏီယ (အနက်)

အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ (အနက်)

သံဃာနုဿတိကမ္မဌာန၏အကျိုး

သီလာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

သီလာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၏အကျိုး

စာဂါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

စာဂါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

ဒေဝတာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

ဒေ၀တာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

ဥပသမာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

နိဗ္ဗာန်၏ဂုဏ်တို့ကို အောက်မေ့ပွါးများပုံ

နိဗ္ဗာန်ထက် ဘုရားမြတ်ခြင်း

နိဗ္ဗာန်၏ဂုဏ်များ

ဥပသမာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

မရဏာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

မရဏ ၄-မျိုး

ပွါးများသင့်သောမရဏ

ပွါးပုံ (မရဏာနုဿတိ)

ပွါးပုံအခြင်းအရာ ၈-မျိုး (မရဏာနုဿတိ)

၁။ သေခြင်းကို သူသတ်သမား ဟု ရှေးရှုထင်မြင် ပွါးများပုံ

၂။ ဖြစ်လျှင်ပျက်မြဲ ဟု ရှေးရှုထင်မြင်ပွါးများပုံ

၃။ သူတပါးသေခြင်းကို ဥပမာဆောင်၍ မိမိသေရမည်ဟု ဆင်ခြင်ပုံ

ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သူ ၇-ဦးတို့၏ သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ

ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သူ ၇-မျိုး

ပုညမဟတ္တ (၏ သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ)

ထာမ မဟတ္တ (၏ သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ)

ယသ မဟတ္တ (၏ သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ)

ဣဒ္ဓိ မဟတ္တ (၏သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ)

ပညာ မဟတ္တ (၏ သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ)

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ (၏ သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ)

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ (၏ သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ)

၄။ ဘေးအန္တရာယ်တို့နှင့် ဆက်ဆံသောကိုယ်ဟု ရှုဆင်ခြင်ပုံ

၅။ အသက်၏ မခိုင်ခံ့ခြင်းကို ဆင်ခြင်ပွါးများပုံ

၆။ မည်သည့်အချိန် မည်သည့်ရောဂါ စသည်ဖြင့် သေရမည့်အကြောင်း ပိုင်းခြား မသိနိုင်ပုံ

၇။ အသက်အပိုင်းအခြားအားဖြင့် သေရမည့်အခါကို မသိနိုင်ပုံ

မရဏာနုဿတိ လင်္ကာ

ပမာဒပုဂ္ဂိုလ် ၆-ဦးနှင့် အပ္ပမာဒ ၂-ဦး

အပ္ပမာဒပုဂ္ဂိုလ် ၂-ဦး

၈။ အသက်တမ်း အားနည်း တိုတောင်းပုံကို ဆင်ခြင်ပွါးများခြင်း

ဥပစာရဈာန်ရခြင်း

အပ္ပနာ မရောက်နိုင်ပုံ (အကြောင်း)

မရဏာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

ကာယဂတာသတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

ကာယဂတာသတိ တရားကိုယ်

နိမိတ်ယူရာ လိမ္မာကြောင်း ဥဂ္ဂဟကောသလ္လ ၇-ပါး

နှုတ်ဖြင့်ရွတ်ဆို စီးဖြန်းခြင်း

တစပဉ္စက (ကမ္မဋ္ဌာန်း)

ဝက္ကပဉ္စက (ကမ္မဋ္ဌာန်း)

ပပ္ဖါသပဉ္စက (ကမ္မဋ္ဌာန်း)

မတ္ထလုင်္ဂပဉ္စက (ကမ္မဋ္ဌာန်း)

မေဒ ဆက္က (ကမ္မဋ္ဌာန်း)

မုတ္တ ဆက္က (ကမ္မဋ္ဌာန်း)

မြန်မာဘာသာဖြင့် ရွတ်ဆိုခြင်း

မာဂဓဘာသာကိုကြားလျှင် ၁၀-ဝီထိကျပြီးမှ အနက် ဒြဗ် သာဝတ္ထကို သိရခြင်း

မှာထားချက် (သဒ္ဒါမည်ပုံ စသည်)

စိတ်ဖြင့်ကြံစည်ဆင်ခြင် စီးဖြန်းခြင်း

အဆင်း စသည်ဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း

ကမ္မဋ္ဌာန်း ၂-မျိုး

၃၂-ကောဋ္ဌာသ အနက်

အရိုးသုံးရာ

သည်းခြေနှစ်ပါး ပျက်ပုံအထူး

အစေး၏ အကျိုးသင်္ဂဟဂါထာ

နှလုံးသွင်းရန် လိမ္မာရေး ၁၀-ပါး

နှလုံးသွင်းခြင်း၌ လိမ္မာခြင်း အစီအရင် မနသိကာရကောသလ္လ၁၀-ပါး

အနုပုဗ္ဗ စသည် ၄-ပါးဖြင့် ၃၂-ကောဋ္ဌာသကို ပွါးများပုံ

ဂန္ဓ မည်ပုံ

အာသယ မည်ပုံ

ပဏ္ဏတ္တိ သမတိက္ကမအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

သတ္တသညာ ဇီဝသညာ ပျောက်ခြင်း

အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

အပ္ပနာဈာန်ရအောင် စီးဖြန်းပုံ

ပထမဈာန်သာရခြင်း

နိမိတ် ၃ ပါးထင်ပုံ

ပရိကမ္မနိမိတ် မည်ပုံ

ဥဂ္ဂဟနိမိတ် မည်ပုံ

ပဋိဘာဂနိမိတ် မည်ပုံ

အဓိစိတ္တသုတ် စသောနည်းဖြင့် စီးဖြန်းပုံ

အဓိစိတ္တသုတ် ပါဠိ

အဓိဝိတ္တသုတ် အနက်

နိမိတ် ၃-ပါး (သမာဓိနိမိတ် စသည်)

သမာဓိလွန်သော် ကောသဇ္ဇ ဖြစ်ပုံ

ဝီရိယလွန်သော် ဥဒ္ဓစ္စ ဖြစ်ပုံ

သီတိဘာဝသုတ် ပါဌ်အနက်

နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း တရား ၆-ပါး

ပျံ့လွင့်သော စိတ်ကို ဖိနှိပ်ခြင်း “နိဂ္ဂဟ”

ပျင်းရိသော စိတ်ကို လှုံ့ဆော်ချီးပင့်ခြင်း “ပဂ္ဂဟ”

ဘာဝနာစိတ်ကို ရွှင်လန်းထက်မြက်စေခြင်း

ဘာဝနာသို့ သက်ဝင်သော စိတ်ကို လျစ်လျူရှုခြင်း

မဂ်ဖိုလ်၌ စိတ်ညွတ်ခြင်း

နိဗ္ဗာန်၌ မွေ့လျော်ခြင်း

ဗောဇ္ဈင်္ဂကောသလ္လသုတ်

ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

ဝိပဿနာသို့ တက်ပုံ ၂-မျိုး

အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

သောဠသဝတ္ထုက (အာနာပါန စီးဖြန်းနည်း ၁၆-ပါး)

အာနာပါန ပထမ စတုက္က

အာနာပါန ဒုတိယ စတုက္က

အာနာပါန တတိယ စတုက္က

အာနာပါန စတုတ္ထ စတုက္က

အခြင်းအရာ ၃၂-ပါး

အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အဆစ်အပိုင်း ၅-ပါး

မနသိကာရဝိဓိ ၈-ပါး

ဂဏနာနည်း

အနုဗန္ဓနာနည်း

ဖုသနာနည်း

ဆွံ့အသူ ဥပမာ

တံခါးစောင့် ဥပမာ

လွှသမား ဥပမာ

ဌပနာနည်း

တိက္ခပုဂ္ဂိုလ်၌ နိမိတ်ထင်ပုံများ

နာတိ တိက္ခပုဂ္ဂိုလ်၌ နိမိတ်ထင်ပုံ

အသက် မရှူရှိုက်သူ ၇-ယောက်

နိမိတ်ထင်ပုံအမျိုးမျိုး

ဥဂ္ဂဟနိမိတ် (ထင်ပုံ)

ပဋိဘာဂနိမိတ် (ထင်ပုံ)

ဌပနာဖြင့်သာ အပ္ပနာသို့ ရောက်ခြင်း

အခြင်းအရာ ၄-ပါး

ဂဏနာ စသည် အဆုံးအဖြတ်

သလ္လက္ခဏာ စသည် ၄-ပါး

ဝိပဿနာသို့ တက်ရောက်ပွါးများပုံ

အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းပွါးခြင်းအကျိုး

စရိမက ၃-မျိုး

ဗြဟ္မဝိဟာရပွါးများနည်း

မေတ္တာ ဗြဟ္မဝိဟာရ ပွါးများပုံ

ဒေါသ၏အပြစ်

ခန္တီ၏အာနိသင်

မေတ္တာ စတင်၍ မပွါးထိုက်သူ ၆-ယောက်

ကိုယ်ချင်းစာမှု

မိမိကိုယ်ကို စ၍ ပွါးပုံ

ပိယပုဂ္ဂိုလ်၌ မေတ္တာပွါးခြင်း

သီမသမ္ဘေဒ (တသားတည်းဖြစ်အောင်ပွါးခြင်း)

ရန်ငြိုးဖျောက်နည်း ၁၁-မျိုး

အမျက်ကြီးသူ၏အပြစ် ၇-ပါး

မေတ္တာအကျိုး ၁၁-ပါး

သီမသမ္ဘေဒ လက္ခဏာ

နာနတ္တဒဿီပုဂ္ဂိုလ်

န နိကာမလာဘီပုဂ္ဂိုလ်

သီမသမ္ဘေဒပုဂ္ဂိုလ်

အနောဓိ သြဓိ (မေတ္တာ)

သြဓိမေတ္တာ

အနောဓိမေတ္တာ

အနောဓိ ဖရဏမေတ္တာ

ဩဓိဖရဏမေတ္တာ

ဒိသာဖရဏမေတ္တာ

၅၂၈-မေတ္တာယူပုံ သံပေါက်

ခက်ဆစ်အနက်နှင့် ရှင်းလင်းချက်များ

အကျိုးရပုံ အဆုံးအဖြတ်

ကရုဏာပွါးနည်း

ကရုဏာ ခေါင်းပါးခြင်း အပြစ်

ကရုဏာ၏အကျိုး

ဆင်းရဲသူကို ရှေးဦးစွာ ပွါးခြင်း

ချမ်းသာသော လူမိုက်ကိုပွါးခြင်း

ချစ်သူ စသည်ကို ပွါးခြင်း

ကရုဏာ ၁၃၂-ပါး သံပေါက်

မုဒိတာ ပွါးနည်း

ဥပေက္ခာပွါးနည်း

မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာတို့၏ အပြစ်

ဥပေက္ခာ၏ အကျိုး

မဇ္ဈတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဦးစွာပွါးခြင်း

ဗြဟ္မဝိဟာရပကိဏ္ဏက ကထာ

သိမှတ်စရာ မာတိကာ ၁၆-ပါး လင်္ကာ

ဝစနတ္ထ (ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး၏)

လက္ခဏ (ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး၏)

မေတ္တာ၏ လက္ခဏာ စသော ဓမ္မ၀ဝတ္ထာန် ၄-ပါး

ကရုဏာ၏ လက္ခဏာ စသော ဓမ္မ ၀ဝတ္ထာန် ၄-ပါး

မုဒိတာ၏ လက္ခဏာစသော ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဥပေက္ခာ၏ လက္ခဏာ စသော ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန် (ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး၏)

သမ္ပတ္တိ ဝိပတ္တိ (ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး၏)

ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး၏ အကျိုး “ပယောဇန”

ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါးတို့၏ သီးခြား အာဝေဏိက အကျိုး

ရန်သူ ပစ္စတ္ထိက (ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး၏)

အာရမ္မဏ (ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး၏ အာရုံ)

စ လယ် အဆုံး (ဗြဟ္မဝိဟရ ၄-ပါး၏)

တိုးပွါးမှု “ဝဍ္ဎန”

အကျိုးဆက် "နိဿန္ဒ"

ဗြဟ္မဝိဟာရမည်ပုံ

ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါးမျှသာ ပိုင်းခြားထားပုံ

အပ္ပမညာ မည်ပုံ

စဉ်ပုံ “ကမ” (ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး အစဉ်အတိုင်း ဟောခြင်းအကြောင်း)

ဗြဟ္မဝိဟာရ ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အမြင့်ဆုံး အကျိုးပေး

ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး အကျိုးများ

အာဟာရေပဋိကူလသညာပွားနည်း

အာဟာရ၌ ဘေး ၄-ပါး

ဆင်ခြင်ပုံခြင်းရာ ၁၀-ပါး မာတိကာ (အာဟာရ၌ ရွံရှာဘွယ်အဖြစ်)

ဆွမ်းခံသွားရခြင်း “ဂမန” အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ လင်္ကာ

ရှာမှီးရခြင်း “ပရိယေသန” အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ လင်္ကာ

သုံးဆောင်ခြင်း “ပရိဘောဂ” စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံလင်္ကာ

အစာမကြေ စသည် သုံးမျိုးဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ လင်္ကာ

ယိုစီးထွက်သော အကျိုးဆက်အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံလင်္ကာ

ပေကျံခြင်းအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံလင်္ကာ

ဥပစာရ သမာဓိရခြင်း (အာဟာရေပဋိကူလသညာ)

အာဟာရေပဋိကူလသညာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

စတုဓာတု၀ဝတ္ထာန်ပွါးနည်း ၁၉-ပါး

တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်ပွါးများနည်း ၂-ပါး-

နွားသတ်ယောက်ျား ဥပမာ

ဓာတ်ကြီး ၄-ပါး သဘောလက္ခဏာ

ဥပစာရ သမာဓိရခြင်း (စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်)

အိမ်၏ အစိတ်အပိုင်း ဥပမာ

နာတိ တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်ပွါးများနည်း ၄-ပါး

သသမ္ဘာရ သင်္ခေပနည်း ပွါးများပုံ

သသမ္ဘာရ ဝိဘတ္တိနည်းဖြင့် ပွါးများပုံ

ပထဝီဓာတ် ၂၀

အာပေါဓာတ် ၁၂-ပါး

တေဇောဓာတ် ၄-ပါး

ဝါယောဓာတ် ၆-ပါး

သ လက္ခဏ သင်္ခေပ နည်းအားဖြင့် ပွါးများပုံ

သ လက္ခဏ ဝိဘတ္တိနည်းအားဖြင့် ပွါးများပုံ

ဝစနတ္ထ စသော အာကာရအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ ၁၃-ပါး

ဝစနတ္ထအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ကလာပ်အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ကောဋ္ဌာသ ၄၂-ပါး

ပထဝီလွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသ ၂ဝ-ပါး

အာပေါလွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသ ၁၂-ပါး

တေဇောလွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသ ၄-ပါး

ဝါယောလွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသ ၆-ပါး

ဧကဇ ကောဋ္ဌာသ ၆-ပါး

ဒွိဇ ကောဋ္ဌာသ ၄-ပါး

စတုဇ ကောသ ၃၂-ပါး

ဧကဇ ကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ရုပ်ကလာပ်များ

ဒွိဇ ကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ရုပ်ကလာပ်များ

စတုဇ ကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ကလာပ်များ

မံသ ကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ကလာပ်

ကလာပ်ပေါင်း ၁၇၃

နိပ္ဖန္န ရုပ်ပေါင်း

“တရာ့ခုနစ်ဆယ်”အစချီသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

အမှုန့် “စုဏ္ဏ” အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ဒေါဏ (တစိတ်) အဆုံးအဖြတ်

ပရမာဏုမြူ၏ အရွယ်ပမာဏ

ပရမာဏုမြူရွယ် တွက်ယူပုံ

မဟာဘုတ် ၄-ပါးတို့ သဘော

လက္ခဏာ စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ဖြစ်ကြောင်း သမ္မဋ္ဌာန်အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ထူးခြားပုံ တူပုံအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

မဟာဘုတ် မည်ခြင်း အကြောင်း ၅-မျိုး

မဟာဝိကာရ အဓိပ္ပါယ်

အနုပါဒိန္နဘုတ် ပျက်ပုံ

မဟာဘုတ် ၄-ပါးနှင့် မြွေကြီး ၄-ကောင် တူပုံ

ဥပါဒိန္နဘုတ် ပျက်ပုံ

ဓာတ် ၄-ပါးတို့ ကွဲပြား မကွဲပြားသောအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

သဘောတူ မတူအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

အဇ္ဈတ္တိက ဗာဟိရအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

သင်္ဂဟအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ

အနာဘောဂအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ပစ္စယ ဝိဘာဂ အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ခြေတလှမ်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

စတုဓာတု၀၀တ္ထာန်အကျိုး

အရူပဈာန်ပွားနည်း

အာကာသာနဉ္စာယတနသို့ ရောက်ပုံ

ကသိုဏ်းခွါပုံ

အာကာသ ၃-မျိုး

ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန် ရပုံ

အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို ရပုံ

နေ၀သညာ နာသညာယတနဈာန်ရပုံ

အရူပဈာန်တို့၌ သိမှတ်ဖွယ်ရာများ

အာရုံကို လွန်မြောက်သဖြင့် အထက်ဈာန်ရခြင်း

သမထကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းရသော အကျိုး ၅-ပါး

အဘိညာနိဒ္ဒေသ

အဘိညာပွားနည်း

အဘိညာဉ် အခြေခံစိတ်ကို ဆုံးမခြင်း အခြင်းအရာ ၁၄-ပါး

စိတ်ကိုဆုံးမခက်ခဲပုံ

စိတ်ကို နူးညံ့ပျော့ပျောင်းစေခြင်း

တန်းခိုးရရန် အားထုတ်နည်း

ဣဒ္ဓိ (တန်းခိုး) ၁၀-ပါး

တန်းခိုး ၁၀-ပါး အကျဉ်းဆောင်ပုဒ်

တန်းခိုး ၁၀-ပါး အကျယ်လင်္ကာ

ဣဒိ ၂-ပါး အထူး (ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ, ပုညဝတောဣဒ္ဓိ)

ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ မည်ပုံ

ပုညဝတောဣဒ္ဓိ မည်ပုံ

အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ အဓိပ္ပါယ်

တန်းခိုးဣဒ္ဓိ ဖြစ်ရာဖြစ်ကြောင်းများ

တန်းခိုး၏ ဖြစ်ရာဘုံ ၄-ပါး

တန်းခိုး၏ အခြေ ၄-ပါး

တန်းခိုးသို့ ရောက်ကြောင်း ၈-ပါး

ဣဒ္ဓိအကြောင်းရင်း ၁၆-ပါး

ဘူမိ ပါဒ စသည်ကို ဆိုရခြင်း အကြောင်း

ဋီကာစကား စဉ်းစားဘွယ် (ဘူမိ ပါဒ စသည်၌)

အနည်းကို အများဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းပုံ

အများကို အနည်းဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းပုံ

ထင်ရှား နီးနား ဖုံးကွယ် ဝေခြားအောင် ဖန်ဆင်းပုံ

ပြာဋိဟာ ၂-မျိုး

အကာအကွယ်မရှိ သွားနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းပုံ

မြေလျှိုးနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းပုံ

ရေပေါ် သွားနိုင်အောင် မိုးပျံနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းပုံ

လ နေ တို့ကို သုံးသပ်နိုင်ပုံ

တန်းခိုး ၁၄-မျိုးဖြင့် ဗြဟ္မာပြည်တိုင်အောင် သွားနိုင်ပုံ

တန်းခိုး ပါဋိဟာရိယ အဆုံးအဖြတ်

တန်းခိုး ၁၄-ပါးနှင့် အဆုံးအဖြတ်

ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ မနောမယိဒ္ဓိ ၂-ပါး ထူးခြားချက်

ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိမည်ပုံ

မနောမယိဒ္ဓိ မည်ပုံ

ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်

ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ် မြဲမြံအားရှိအောင် ပြုလုပ်ခြင်း

စေတောပရိယာယအဘိညာဉ်

ပရစိတ္တဝိဇာနန

ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဉ် မြဲမြံအားရှိအောင် ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ရရှိသောအကျိုး

စိတ် ၁၆-မျိုး

စိတ် ၁၆-မျိုး ဆောင်ပုဒ် သံပေါက်

ပုဗ္ဗေနိဝါသ အဘိညာဉ်

ပုဗ္ဗေနိဝါသ (အဘိညာဉ် ရပုံ)

အစဉ်လျှောက်၍ အောက်မေ့ခြင်း

အသင်္ချေယျ ၄-ကပ်

ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ် သက်တမ်း စသည်

သံဝဋ္ဋ ၃-မျိုး

မီးဖျက်ကမ္ဘာ

လောကဗျူဟာမည်ပုံနှင့် အရကောက်

နတ်တို့ကမ္ဘာပျက်မည်ကို သိခြင်းအကြောင်း

မြစ်ကြီး ၅-သွယ် အိုင်ကြီး ၇-ခု ဆောင်ပုဒ်

သံဝဋ္ဋ မည်ပုံ

သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ် မည်ပုံ

ကမ္ဘာပြုမိုး

စကြဝဠာတပါးသို့ ရေမလျောကျပုံ

ဝိဝဋ္ဋကပ်မည်ပုံ

ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ်မည်ပုံ

မဟာကပ်

ရေဖျက်ကမ္ဘာ

လေဖျက်ကမ္ဘာ

လောကပျက်စီးခြင်းအကြောင်း

ပုဗ္ဗေနိဝါသ အရကောက်

ပုဗ္ဗေနိဝါသကို အောက်မေ့နိုင်သူ ၆-ဦး

တိတ္ထိတို့၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်

ပကတိသာဝကတို့၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်

အဂ္ဂသာဝက စသည်တို့၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်

ဘုရားရှင်၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ (ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ဆိုင်ရာ)

ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်

ဒိဗ္ဗစက္ခု စုတူပပါတ အဘိညာဉ်ရပုံ

တဆက်တည်း ဓာတုသညာကို ရှုရခြင်း

ယထာကမ္မုပဂ အနာဂတံသအဘိညာဉ်

ပရိကမ် အသီးအခြားမရှိ ဆိုရာ၌ အဆုံးအဖြတ်

အဘိညာဉ် ၇-ပါး မှတ်သားဘွယ်

အာရုံ ၁၀-ပါး

အဘိညာဉ် ၇-ပါးတို့ အာရုံပြုပုံ

အဘိညာဉ် ၇-ပါး အာရုံပြုရာ၌ ခက်ဆစ် အဆုံးအဖြတ်

ပစ္စုပ္ပန် ၃-မျိုး

..........

ဝိပဿနာနည်း

၁၅-ဝိပဿနာနည်း

ဝိပဿနာ အဓိပ္ပါယ်

ပညာ၏ လက္ခဏ, ရသ စသည်

ဝိပဿနာပညာအမျိုးမျိုးကို ဝေဖန်၍ပြခြင်း

ပညာ ၁-ပါး

ပညာ ၂-ပါးစု ၅-လီ

ပညာ ၄-ပါးစု ၃-လီ

ပညာ ၄-ပါးစု ၂-လီ

ဝိပဿနာမည်ပုံ

ပညာ ၃-မျိုး

စိန္တာမယပညာ

သုတမယပညာ

ဘာဝနာမယပညာ

စတုသစ္စဉာဏ်

ပဋိသမ္ဘိဒါ ၄-ပါး အကျယ်

အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်မည်ပုံ

အကျိုး ၅-ပါး

အကျိုး ၃-ပါး

ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်မည်ပုံ

အကြောင်း ၅-ပါး

အကြောင်း ၃-ပါး

နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်မည်ပုံ

ဓမ္မ အတ္ထ အဆုံးအဖြတ်

မာဂဓိကမူလဘာသာ

ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်ပုံ

ပဋိသမ္ဘိဒါရနိုင်သောပုဂ္ဂိုလ်

ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်ရန်အကြောင်း ၅-ပါး

ပဋိသမ္ဘိဒါဖြစ်ပေါ်ခြင်း အကြောင်း ၈-ပါး

ဂတပစ္စာဂတဝတ် အဓိပ္ပါယ်

ရုပ် ၂၈-ပါးတို့၏ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်

ဝိပဿနာ၏ ဘူမိ မူလ သရီရ

မဟာဘုတ် ၄-ပါးတို့၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀ဝတ္ထာန် ၄-ပါး

ပသာဒရုပ် ၅-ပါးတို့၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀ဝတ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိသယရုပ် ၇-ပါး, အာရုံ ၅-ပါးတို့၏ လက္ခဏာစသည်

ဘာဝရုပ် ၂-ပါးတို့၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဟဒယဝတ္ထုရုပ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

အာဟာရရုပ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဩဇအဓိပ္ပါယ်

အာကာသဓာတ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

အထူးမှတ်ဘွယ် (အာကာသဓာတ်၌)

ဝိညတ်ရုပ် ၂-ပါး၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ကာယဝိညတ် အဆုံးအဖြတ်

ဝစီဝိညတ်အဆုံးအဖြတ်

မဟာဘုတ်ပမာဏ အဆုံးအဖြတ်

လဟုတာ စသည်တို့၏ လက္ခဏာစသည်

လဟုတာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မုဒုတာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ကမ္မညတာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိကာရရုပ်သုံးပါးတို့ ထူးခြားပုံ

ဓာတ်ချောက်ချားခြင်း (ဓာတုက္ခောဘ) ၂-မျိုး

ဥပစယ- စသည်တို့၏ လက္ခဏာစသည်

ဥပစယ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သန္တတိ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဇာတိရုပ် မည်ပုံ

အာစယ ဥပစယ သန္တတိအဆုံးအဖြတ်

ဇရတာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

အနိစ္စတာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိညာဏ် = စိတ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ကုသိုလ်စိတ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

အကုသိုလ်စိတ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး၊

ဒွေပဉ္စဝိညာဉ် ၁၀-ပါး၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သမ္မဋိစ္ဆိုင်း၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သန္တီရဏ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဟသိတုပ္ပါဒ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

စေတသိက်တို့၏ လက္ခဏာစသည်များ

သုခဝေဒနာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဒုက္ခဝေဒနာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သောမနဿဝေဒနာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဥပေက္ခာဝေဒနာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သညာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ဖြစ်သော စေတသိက် ၅၀-တို့၏ လက္ခဏာ စသည်

ဖဿ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန ၄-ပါး

စေတနာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဧကဂ္ဂတာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မနသိကာရ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိတက်၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိစာရ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

အဓိမောက္ခ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဝီရိယ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိရိယာရမ္ဘဝတ္ထု (ဝီရိယဖြစ်ကြောင်းဝတ္ထု) ၈-ပါး

ပီတိ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ပီတိ ၅-မျိုး

ဆန္ဒ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မောဟ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

ဥဒ္ဓစ္စ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

လောဘ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဒိဋ္ဌိ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မာန ဒေါသ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဒေါသ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဣသာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မစ္ဆေရ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ကုက္ကုစ္စ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ထိန မိဒ္ဓ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

မိဒ္ဓ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိစိကိစ္ဆာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သဒ္ဓါ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သတိ၏ လက္ခဏာ စသည်ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သောတာပန်ဖြစ်ကြောင်း ၄-ပါး

သတိ မနသိကာရတို့၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ချင်း ထူးခြားပုံ

ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဩတ္တပ္ပ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

လောကပါလတရား

အလောဘ အဒေါသ၏ လက္ခဏာ စသည်

အလောဘ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

အဒေါသ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

တတြမဇ္ဈတ္တတာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ပဿဒ္ဓိ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

လဟုတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မုဒုတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄ပါး

ကမ္မညတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ပါဂုညတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

ဥဇုကတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိရတိ ၃-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန်၄-ပါး

ကရုဏာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မုဒိတာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

အမောဟ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန်၄-ပါးတိုကိုဝေဖန်ပိုင်းခြား ကောက်ယူနည်း

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (အဓိပ္ပါယ်များ)

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ တရားကိုယ်

နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ဖြစ်ပုံ

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကို ရရှိပုံ

ရုပ်မှစ၍ပွါးရခြင်း

ဓာတ် ၄-ပါးအစွမ်းဖြင့် နာမ်ရုပ်တို့ကို ပိုင်းခြားခြင်း

ဓာတ်(၁၈-ပါး) အားဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်း

အာယတနအားဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်း

ခန္ဓာအားဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်း

အကျဉ်းနည်းအားဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်း

ဣန္ဒြေ စသော အားဖြင့် နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြားခြင်း

နာမ်မထင်သေးက ရုပ်ကိုသာ သိမ်းဆည်းအပ်ခြင်း

နာမ်၏အခြေခံ ဖုသန စသော အခြင်းအရာ ၃-ပါး ထင်လာပုံ

သုတ္တန်နည်းဖြင့် နာမ်ရုပ်တို့ကို ပိုင်းခြားဆင်ခြင်ခြင်း

ယထာဘူတ ဒဿန မည်ပုံ

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်ပုံ

ဆရာ့ဆရာ အလို ပွါးများနည်း (ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ)

ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိ (အဓိပ္ပါယ်များ)

ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိမည်ပုံ

ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိပွါးများပုံ

ရုပ်၏အကြောင်းကို ရှေးဦးစွာ သိမ်းဆည်းခြင်း

နာမ်၏အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းခြင်း

အတိတ် အနာဂတ် ရုပ်နာမ်အကြောင်း မြင်ခြင်း

ယုံမှားခြင်း ၁၆-ပါး ပျောက်ခြင်း

အတိတ်၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး

အနာဂတ်၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး

ပစ္စုပ္ပန်၌ ယုံမှားခြင်း ၆-ပါး

ရုပ်နာမ်၏ အကြောင်းများ

သာဓာရဏ အကြောင်း

အသာဓာရဏ အကြောင်း

ပဋိလုံနည်းဖြင့် နာမ် ရုပ်၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းခြင်း

အနုလုံနည်းဖြင့် နာမ် ရုပ်၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းခြင်း

ဝဋ် ၂-ပါးဖြင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ဖြစ်စေခြင်း

ရုပ်နာမ်များ စုတိပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ထင်ရှားပုံ

ပရိညာ ၃-ပါးတို့၏ ဖြစ်ရာဘုံ

ဉာတပရိညာ မည်ပုံ

တီရဏပရိညာ မည်ပုံ

ပဟာန ပရိညာ မည်ပုံ

ဉာတပရိညာ ဖြစ်လာပုံ

ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိမည်ပုံ

ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်

သမ္မသနဉာဏ်သို့ရောက်ပုံ

လက္ခဏာ ၃-တန် ဆင်ခြင်ဟန်

ဝိပဿနာ အခြေခံ ဉာဏ် ၂-ပါး

ဝိပဿနာ အခြေခံ ဉာဏ် ၂-ပါး ရသူကို စူဠသောတာပန် ခေါ်ရခြင်း

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏ ဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ တရားကိုယ်

ဝိပဿနာပွါးပုံ

ခန္ဓာ၌ ပွါးများပုံ

ဒွါရ စသည်၌ ပွါးများပုံ

ကောဋ္ဌာသပေါင်း ၂၃-ပါး

သမ္မသန ဝါရပေါင်း

တမျိုးတဖုံ (ရုပ်နာမ်ကို) နှလုံးသွင်းခြင်း

ဆရာ့ ဆရာအလို ဆင်ခြင်ပုံ (ခန္ဓာငါးပါးကို)

ရုပ်၌ ခြင်းရာ ၄၀-တို့ ဖြစ်ပွါးပုံ

အနိစ္စာ နုပဿနာ ၁၀-ပါး

ဒုက္ခာ နုပဿနာ ၂၅-ပါး

အနတ္တာ နုပဿနာ ၅-ပါး

နာမ်ခန္ဓာ ၄-ပါးတို့၌ ခြင်းရာ ၄၀-ဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

သမ္မသနဉာဏ်နှစ်ရာ

သုံးသပ်ဆင်ခြင်ရကျိုး (ခန္ဓာ ၅-ပါးကို)

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

ဣန္ဒြေထက်မြက်စေသော ခြင်းရာကိုးပါးဖြင့် ပွါးများပုံ

ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

ကမ္မဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

စိတ္တဇ ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်သော စိတ်များ

ဥတုဇ ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

အာဟာရဇ ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

ဩဇရုပ်၏ အစွမ်းသတ္တိ

ဥတုဇရုပ် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

စိတ္တဇရုပ် စတင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

အာဟာရဇရုပ် စတင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

နာမ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

ရူပသတ္တက တို့၏ အစွမ်းဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

အာဒါန နိက္ခေပန အားဖြင့် လက္ခဏာရေး တင်ပုံ

အနိစ္စ ဖြစ်ပုံ

ဒုက္ခ ဖြစ်ပုံ

အနတ္တ အစိုးမရပုံ

ဝယောဝုဍ္ဎတ္ထင်္ဂမအားဖြင့် လက္ခဏာရေး တင်ပုံ

“သုံးပါးသက်ရွယ်”အစချီသော အကျဉ်းချုပ် လင်္ကာ

အာဟာရမယရုပ်ကို လက္ခဏာရေး တင်ပုံ

ဥတုမယရုပ်ကို လက္ခဏာရေးတင်ပုံ

ကမ္မဇရုပ်ကို လက္ခဏာရေး တင်ပုံ

စိတ္တသမုဋ္ဌာနရုပ်ကို လက္ခဏာရေးတင်ပုံ

ဓမ္မတာရုပ်ကို လက္ခဏာရေးတင်ပုံ

အရူပသတ္တက = နာမ်၌ရှုပုံ ၇-မျိုး

ကလာပ်အားဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

အစုံအစုံအားဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

ခဏိကအားဖြင့်ရှုပုံ

အစဉ်အားဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

ဒိဋ္ဌိ မာန တဏှာကို ပယ်ဖြတ်သောအားဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

မဟာဝိပဿနာ ၁၈-ပါး

မဟာဝိပဿနာ ၁၈-ပါးကို အကျဉ်းချုံးပြခြင်း

ကလာပသမ္မသနဉာဏ် မည်ခြင်းအကြောင်း

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်

အကျဉ်းအားဖြင့် ဖြစ် ပျက်ရှုပုံ

ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာငါးပါး၌ အဖြစ် အပျက် ရှုပုံ

ဥဒယ မည်ပုံ

ဝယ မည်ပုံ

ဖြစ် ပျက်ကို အကျယ်အားဖြင့် ရှုပုံ

ရုပ်၌ ဥဒယဗ္ဗယလက္ခဏာ ၁၀-ပါး

နာမ်ခန္ဓာ ၄-ပါး၌ ဥဒယဗ္ဗယ လက္ခဏာ ၁၀-ပါးစီ

ရုပ်၌ ဥဒယလက္ခဏာ ၅-ပါး

အာဟာရကိုသာ ယူခြင်းအကြောင်း

ရုပ်၌ ဝယလက္ခဏာ ၅-ပါး

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်လျှင် ထင်ရှားလာသော တရားများ

ဝိပဿနုပက္ကိလေသ ၁၀-ပါး

ဩဘာသ (ဥပက္ကိလေသ)

ပီတိ

ပဿဒ္ဓိ

အဓိမောက္ခ

ပဂ္ဂဟ

သုခ

ဉာဏ

ဥပဋ္ဌာန

ဥပေက္ခာ

နိကန္တိ

ဥပက္ကိလေသတရား

ဂါဟ ၃-ပါး

မဂ္ဂ အမဂ္ဂကို ပိုင်းခြားသိပုံ

သစ္စာ ၃-ပါးကို ပိုင်းခြားသိခြင်း

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ

ပဋိဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ တရားကိုယ်

လက္ခဏာရေး ၃-ပါး ထင်ရှားမှု မထင်ရှားမှု

အနိစ္စစသည် မည်ပုံ

ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်

အပျက်ကိုသာ မြင်သောဉာဏ်

ဥပ္ပါဒစသည် အဓိပ္ပါယ်

ဘင်္ဂဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

နိစ္စသညာ စသည်ကို ပယ်စွန့်ခြင်း

ဘင်္ဂဉာဏ် ထက်သန်အားရှိခြင်း

ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ

ဘင်္ဂါနုပဿနာ

အဓိပညာဝိပသာနာ

ဒိဋ္ဌိကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်း

ဘင်္ဂဉာဏ်၏အကျိုး ၈-ပါး

ဘယတူပဋ္ဌာနဉာဏ်

ဘယဉာဏ်

ဘယဉာဏ် ရှင်းချက်

အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်

ဓာတ်ကြီး ၄-ပါး မြွေ ၄-စင်းနှင့်တူပုံစသည်

၁၂-ဝါရ (အာဒီန၀ဉာဏ်ဖြစ်ပုံအခြင်းအရာ)

အာဒီန၀ဉာဏ် ၁၅-ပါး

သန္တိပဒဉာဏ် ၁၅-ပါး

ယမကဉာဏ် ၁၅-ပါး

အာဒီန၀ဉာဏ်ဖြစ်ကြောင်း ၅-ပါး

အာမိသ ၃-ပါးနှင့် အရကောက်

နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်

ဥပမာ ၃-မျိုး

ဉာဏ် ၃-ပါးတူပုံနှင့် ထူးပုံ

မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်

ဥပမာ ၁၁-မျိုး

ပဋိသင်္ခါဉာဏ်

မြွေဟောက်တွေ့သော တံငါ ဥပမာ

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်

အဘို့ ၂-ပါးဖြင့် (သင်္ခါရတရားကို) ဆင်ခြင်ခြင်း

အဘို့ ၄-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

အခြင်းအရာ ၆-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

အခြင်းအရာ ၈-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

အခြင်းအရာ ၁၀-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

အခြင်းအရာ ၁၂-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

အခြင်းအရာ ၄၂-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

အခြင်းအရာ ၄၂-ပါး ရေတွက်ပုံ

သုညတ ထင်ပုံ

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

အနုလောမဉာဏ်

နိဗ္ဗာန်သို့ ဝင်ခြင်း

ဝိမောက္ခ မုခ ၃-ပါး

အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခ မုခ

အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခ မုခ

သုညတ ဝိမောက္ခ မုခ

အနုပဿနာ ၃-ပါးတို့ ဝိမောက္ခ မည်ပုံ

အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခ အမည်မရခြင်း (မဂ်၏)

ကေစိဝါဒ (အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခ မမည်ပုံ)

ဝိမောက္ခ အမည်ရခြင်း အကြောင်း ၅-ပါး

အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၇-မျိုး

သဒ္ဓါနုသာရီ ပုဂ္ဂိုလ်

သဒ္ဓါဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်

ကာယသက္ခိ ပုဂ္ဂိုလ်

ဥဘတော ဘာဂ ဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်

ထေရဝါဒ (ဥဘတော ဘာဂ ဝိမုတ္တ မည်ပုံ)

ဓမ္မာနုသာရီ ပုဂ္ဂိုလ်

ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်

ပညာ ဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်

အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ် ၇-ယောက်၌ အဆုံးအဖြတ်

သိခါပတ္တ မည်သော ဉာဏ် ၃-ပါး

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီလည်း မည်ခြင်း

ပုဂ္ဂိုလ် ၈-ယောက်

ပုဂ္ဂိုလ် ၁၆-ယောက်

တပြိုင်နက် ခန္ဓာ ၅-ပါးမှ ထမြောက်ပုံ

ပုဂ္ဂိုလ် ၉-ယောက်

ဘယဉာဏ်အတွက် ဥပမာ ၁၂-မျိုး

လင်းနို့ ဥပမာ

ရေ မြွေဟောက် ဥပမာ

အိမ် ဥပမာစသည် ၄-မျိုး

အစာမွတ်သူ ဥပမာ စသည် ၆-မျိုး

ဗောဇ္ဈင် စသည်တို့ အထူးပြုပုံ

ထေရာဝါဒ ပြဆိုချက်

အထူး၏ အဓိပ္ပါယ် (ဗောဇ္ဈင် မဂ္ဂင် ဈာန်၌)

ပဋိပဒါနှင့် အဘိညာ

ဒုက္ခပဋိပဒါ မည်ပုံ

သုခ ပဋိပဒါ မည်ပုံ

မဟာဋီကာအလို (ပဋိပဒါ အဆုံးအဖြတ်)

ခိပ္ပါဘိညာနှင့် ဒန္ဓာဘိညာ မည်ပုံ

မဂ်အပြား ၄-ပါး

အနုလောမဉာဏ်

အနုလောမဉာဏ် မည်ခြင်းအကြောင်း

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ၏ အမည်များ

ဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ

ဂေါတြဘူ ကိစ္စတပ်ပုံ

ဂေါတြဘူ မည်ခြင်းအကြောင်း

ဂေါတြဘူဉာဏ် နိဗ္ဗာန်မြင်ခြင်း

သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်

သောတာပတ္တိမဂ်၏အကျိုး

သောတာပတ္တိဖိုလ်

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၅-ပါး

အထက်မဂ် ၃-ပါး

ဝေါဒါန် (မည်ပုံ)

အရဟတ္တဖိုလ်နောင် ပစ္စဝေက္ခဏာ ၄-ဝီထိ

ရဟန္တာ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူး

ဉာဏဒသနဝိသုဒ္ဓိ၏ ဂုဏ်ငါးပါး

ဗောဓိပက္ခိယ

ဗောဓိပက္ခိယ၌ ဈာန်တရား မပါဝင်ခြင်းအကြောင်း

မဂ် ဖိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်၌ရသော ဗောဓိပက္ခိယတရားများ

မဂ်၏ဝုဋ္ဌာနအမည်ရပုံ

ဗလ ၂-ပါး

မဂ် ၄-ပါးနှင့် ပယ်အပ်သောတရားများ

ဥပ္ပန္န ၄-ပါးနှင့် မဂ်ဖြင့်ပယ်အပ်သော ဥပ္ပန္န

ပယ်အပ် မပယ်အပ်သော ဥပ္ပန္န

ဆီမီး နေ လှေ ဥပမာနှင့် မဂ်ကိစ္စ ၄-ပါး

မဂ်ဉာဏ်က မဂ္ဂသစ္စာကို ပွါးစေပုံ

သစ္စာ ၄-ပါးကို ၁၆-ပါးသောအခြင်းအရာဖြင့်သိပုံ

မဂ်ကိစ္စ ၄-ပါး အကျယ် ဆုံးဖြတ်ချက်

သစ္စာ ၄-ပါး၏ ကိစ္စအသီးသီး

ပရိညာကိစ္စ ၃-ပါး

ဉာတပရိညာ (၏ဖြစ်ရာဘုံ)

တီရဏပရိညာ (ဖြစ်ရာဘုံ)

ပဟာနပရိညာ (၏ဖြစ်ရာဘုံ)

ပဟာန် ၃-ပါး

ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်

တဒင်္ဂပဟာန်

သမုစ္ဆေဒပဟာန်

သစ္ဆိကိရိယာ ၃-ပါး

ဘာဝနာ ၂-ပါး

ပညာဘာဝနာနိသံသ

ဖိုလ်ဝင်စားပုံ

ဖိုလ်ချမ်းသာ

နိရောဓသမာပတ် ဖြစ်ခြင်း ၅-ပါး

နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားပုံ

နိရောဓသမာပတ်၏ ပုဗ္ဗကိစ္စ ၄-ပါး

နာနာဗဒ္ဓ အဝိကောပန

သံဃပ္ပဋိမာနန

သတ္ထု ပက္ကောသန

အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒ

အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒ မဆင်ခြင်ခြင်း၏ အပြစ်

ပုဗ္ဗကိစ္စ ၄-ပါး မပြုခြင်း၏ အပြစ်

သင်္ခါရ ၃-ပါး

ဗလ ၂-ပါး

ဉာဏစရိယာ ၁၆-ပါး

သမာဓိစရိယာ ၉-ပါး

ဝသီဘာဝ ၅-ပါး

နိရောဓသမာပတ်၏ တည်ပုံ ထပုံ စိတ်ညွတ်ပုံ

နိရောဓသမာပတ်သည် နိပ္ဖန္နသာ

နိရောဓသမာပတ်ကို ဒိဋ္ဌဓမ္မ နိဗ္ဗာန်ဟုဆိုရခြင်း

ကိလေသာတို့ကို အဆင့်ဆင့်ပယ်ပုံ

သတ္တက္ခတ္တု ပရမသောတာပန်

၇-ဘဝယူပုံ အဆုံးအဖြတ်

ကောလံ ကောလ သောတာပန်

ဧကဗီဇီ သောတာပန်

သောတာပန် ၃-မျိုး ဖြစ်ကြောင်း

သောတာပန် အပြား

သကဒါဂါမ် ၅-မျိုး

သကဒါဂါမ် အပြား

အနာဂါမ် ၅-ယောက်

ဥဒ္ဓံသောတ အကနိဋ္ဌဂါမိ အနာဂါမ် ၄-မျိုး

အနာဂါမ် အပြား

ရဟန္တာ ၅-ပါး

ရဟန္တာ အပြား

အရိယာပုဂ္ဂိုလ် အကျယ်ပြ သင်္ဂဟလင်္ကာ

သတိပေး ဆုံးမစကား

ဥယျောဇဉ်

နိဂုံး ဆုတောင်း

ကျမ်းအမည်

ကျမ်းပြီး သက္ကရာဇ်

နောက်ဆက်တွဲ မာတိကာ

သိမှတ်ဖွယ်ရာ ခက်ဆစ်ရှင်းချက်များ
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်၏ အကျိုးများ

ရသတဏှာကို ပယ်ခွါနိုင်ခြင်း အကျိုး
မာနကို ပယ်နိုင်ခြင်း အကျိုး
ရဟန်းတော်တို့ကို မအပ်သောနည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်ပုံ
ရဟန်းတော်တို့ကို အပ်သောနည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်ပုံ
ဂဏ ဘောဇန မည်ပုံ
ဂဏ ဘောဇန သိက္ခာပုဒ်
ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်၌ ဂဏ ဘောဇန သိက္ခာပုဒ်အတွက် အပြစ် မရှိနိုင်ခြင်း
ပရမ္ပရ ဘောဇန သိက္ခာပုဒ်
ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင် ရဟန်း၌ ပရမ္ပရ ဘောဇန သိက္ခာပုဒ် အရ အပြစ် မရှိနိုင်ခြင်း
စာရိတ္တ သိက္ခာပုဒ်
ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်၌ စာရိတ္တ သိက္ခာပုဒ်အရ အပြစ် မရှိနိုင်ခြင်း
စရိုက် ၆-ပါးကို အကျယ် ၆၃-ပါးဖြင့် ဝေဖန်ပြခြင်း

စရိုက်အပြား ၆၃-ပါး

ရာဂါဒိတိက်စရိုက် ၇-ပါး
သဒ္ဓါဒိတိက်စရိုက် ၇-ပါး

မိဿကစရိုက် ၄၉-ပါး

ဧကမူ၌ စရိုက် ၂၁-ပါး
ဒွိမူ၌စရိုက် ၂၁-ပါး
တိမူ၌စရိုက် ၇-ပါး
ပဋိဘာဂနိမိတ် ရကောင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်း၂၂-ပါး
ပဋိဘာဂနိမိတ် မရကောင်းသော အာရုံများ
ပရိကမ္မနိမိတ်
ဥဂ္ဂဟနိမိတ်
ပဋိဘာဂနိမိတ်
အထူးသတိပြုရန်အချက်
ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ နိမိတ် ၃-ပါးရပုံ
ပရိကမ္မနိမိတ်နှင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ရကောင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်းများ
ပဋိဘာဂနိမိတ် မရခြင်းအကြောင်း
ပဋိဘာဂနိမိတ် ရခြင်း မရခြင်းအကြောင်း တနည်း
ပရမတ်နိမိတ်နှင့် ပညတ်နိမိတ် အစုံရသည့် ကမ္မဋ္ဌာန်း၌သာ ပဋိဘာဂနိမိတ် ရနိုင်ခြင်း

ကသိုဏ်းနိမိတ်ကို ချဲ့၍ပွါးများပုံ

ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ချဲ့ပွါးရခြင်း
ချဲ့ပွါးရမည့်အခါ ၂-ပါး (ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို)
ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို ချဲ့၍ မပွါးစကောင်း
ချဲ့ပွါးပုံ (ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို)
မချဲ့အပ်သောနည်း
ချဲ့အပ်သောနည်း
ပတ္တ ဝဍ္ဎနနည်း
ပူဝ ဝဍ္ဎနနည်း
ဘတ္တဝဍ္ဎနနည်း
လတာ ဝဍ္ဎနနည်း
ဒုဿ ဝဍ္ဎနနည်း
ကဿက ဝဍ္ဎနနည်း
သီမာ ဗန္ဓနနည်း

ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး တို့၏ ကွဲပြားထူးခြားပုံများ

အာဟာရေ ပဋိကူလသညာပွါးနည်း

ပုတ္တ မံသူပမာ
နိစ္စမ္ပ ဂါဝူပမာ
အင်္ဂါရကာသူပမာ
သတ္တိသူလူပမာ
ကောဋ္ဌာသ ၄၂-ပါးကို ကလာပ်ဖွဲ့ပုံ
အာယတနပြည့်စုံသည့် ခန္ဓာကိုယ်၌ ရအပ်သော ကလာပ်စည်းနှင့် ရုပ်ပေါင်း

ဧကဇကောဋ္ဌာသ၌ရသော ကလာပ်ပေါင်း
ဒွိဇကောဋ္ဌာသ၌ရသော ကလာပ်ပေါင်း
စတုဇကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ကလာပ်ပေါင်း
မံသကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ရုပ်ကလာပ်
တကိုယ်လုံး၌ ရသော ကလာပ်ပေါင်း

အသင်္ချေယျကပ် ၄-ကပ်

သံဝဋ္ဋကပ်
သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ်
ဝိဝဋ္ဋကပ်
ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ်
အန္တရကပ်(မည်ပုံ)
အသင်္ချေယျကပ်(မည်ပုံ)
မဟာကပ်(မည်ပုံ)
သံဝဋ္ဋ ၃-မျိုး
ကမ္ဘာပျက်သည့်အခါ သတ္တဝါအားလုံး ဗြဟ္မာပြည်၌ ဖြစ်ရခြင်းအကြောင်း
ပုဗ္ဗေနိဝါသ သိမြင်ပုံ
ပုဗ္ဗေနိဝါသ(မည်ပုံ)

ပုဗ္ဗေနိဝါသ သိမြင်သူ ၆-ဦး

၁။ တိတ္ထိ သိမြင်ပုံ
၂။ ပကတိသာဝက သိမြင်ပုံ
စုတိပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွှေ့ကြည့်ပုံ
၃။ အသီတိ မဟာသာဝက သိမြင်ပုံ
၄။ အဂ္ဂသာဝက သိမြင်ပုံ
၅။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သိမြင်ပုံ
၆။ ဘုရားရှင် သိမြင်ပုံ

ဝီရိယဖြစ်ကြောင်း ဝတ္ထု ၈-ပါး

၁။ ပြုလတ္တံ့သော အမှုကိစ္စ
၂။ ပြုခဲ့ပြီးသော အမှုကိစ္စ
၃။ သွားရလတ္တံ့သော လမ်းခရီး
၄။ သွားခဲ့ပြီးသော လမ်းခရီး
၅။ အနည်းငယ်သော အနာရောဂါ (အနာရောဂါဖြစ်ခါစ)
၆။ အနာရောဂါမှ ပျောက်ကင်းကျန်းမာခါစ
၇။ ဆွမ်းဘောဇဉ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံရခြင်း
ဂ။ ဆွမ်းဘောဇဉ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံ မရခြင်း
ကုသီတဝတ္ထု ၈-ပါး

နာမ်ထင်ရှားသည့်တိုင်အောင် ရုပ်ကို သိမ်းဆည်းအပ်ခြင်း

ကြေးမုံကြည့်သူ ဥပမာ
ဆီပွတ်ယောက်ျား ဥပမာ
ရေကြည်စေလိုသူ ဥပမာ
ကြံညှစ်သမား ဥပမာ
နွားကြမ်းကိုဆုံးမသူ ဥပမာ
သူခိုးကို စစ်ဆေးသော မင်းဥပမာ
ဆီဥထောပတ်လိုသူ ဥပမာ
ဟင်းချက်သူ ဥပမာ

အဓွန့် ၃-ပါး၌ ယုံမှားခြင်း, ယုံမှားခြင်း ၁၆-မျိုး

အတိတ်အဓွန့်၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး
အနာဂတ်အဓွန့်၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး
ပစ္စုပ္ပန်အဓွန့်၌ ယုံမှားခြင်း ၆-ပါး
တနည်း ယုံမှားခြင်း ၈-မျိုး
ရဟန္တာဟု မိမိကိုယ်ကို ထင်မှတ်နေသည့် မဟာနာဂမထေရ်ကြီး
ပုဂ္ဂိုလ် ၈-ယောက် ၁၆-ယောက် ၉-ယောက်တို့ကို ပြခြင်း
အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၈-ယောက် ပြားပုံ
အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၁၆-ယောက်ပြားပုံ
အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၉-ယောက်ပြားပုံ

ဥပ္ပန္န ၄-ပါး

ဥပ္ပန္န ၄-ပါး အဓိပ္ပါယ်အကျယ်
ဝတ္တမာနုပ္ပန္န
ဘူတာပဂတုပ္ပန္န
ဩကာသကတုပ္ပန္န
ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န
မဂ်ပယ် ဥပ္ပန္န

တနည်း ဥပ္ပန္န ၄-ပါး

သမုဒါစာရုပ္ပန္န
အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္န
အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္န
အသမူဟတုပ္ပန္န

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲ

မာတိကာ ပြီး၏။

---

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း (ဒုတိယတွဲ)

နမော တဿ ဘဂ၀တော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

၉-ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း

▬▬▬▬▬▬▬

(၁၄ - သမထနည်း)

“သီလဝိနိစ္ဆယ”

ဣဒါနိ သမထနယော ဝုစ္စတေ။

တရားအားထုတ်ကြရန် တိုက်တွန်းချက်

▬▬▬▬▬▬▬

ဇာတိကုလပုတ္တ အာစာရကုလပုတ္တ ဓမ္မမာမက လဇ္ဇီပေသလ သိက္ခာကာမ သံသာရဘယဘီရုက ဖြစ်ကြကုန်သော အမျိုးကောင်းသားတို့သည် ဘဝများစွာ သံသရာက ခါခါဖန်များ ခံစား၍မဝ စံစား၍ အားမရနိုင်သော ခွေး ဝက် ကြက် ငှက် ပရွက် တို့မှ မလွတ်ရသည့် သဗ္ဗသန္တက ဗဟုသာဓာရဏ လောကိယစည်းစိမ် လာဘ်လာဘ ဂုဏ်သိရ်ကို ချိုးနှိမ် ခါ တွက် ကိုယ်အသက်၌ ငဲ့ကွက်ညှာတာ ထောက်စာ မရှိ ပလိဗောဓကြီး ကိုးသွယ် ပလိဗောဓငယ် - အများတို့ကို ပယ်ရှားစွန့်ခွါလျက် လွန်စွာ မဟေး ဇာတိဘေး စသည်တို့၏ ကင်းလွတ်ရာ ခေမာနဂရ အဘယပုရ အမတသာခေါင် မီးမလောင်သည့် ငွေဆောင်ကမ်းမ အနိမိတ္တ အပ္ပဏိဟိတ သုညတဓာတ် အောင်ဇေယျာ ဥက္ကဌ် ပြည်နိဗ္ဗူနန်းမြတ်သို့ ဖြောင့်မတ်စွာ ရောက်ကြောင်း ဆိပ်ကမ်းကောင်းတမျှ မင်းလမ်းမ ဥပမာ ဤဆိုလတ္တံ့သော သမထလမ်း၊ ဤဆိုလတ္တံ့သော ဆိပ်ကမ်းသို့ ကူးလှမ်း သက်ဆင်းကြ၍ ဘေးကင်းရာ ဧကန် မုချမှန်သော နိဗ္ဗာန် သောင်ရပ် မြေအောင် တပ်သို့ ချဉ်းကပ်လျင်စွာ မကြာကူးမြောက် ဤ သာသနာတော်မြတ် မျက်မှောက်၌ပင် ရောက်အောင် ကြိုးကုတ် အားထုတ်နိုင် ကြပါစေကုန်သတည်း။

[၁။ ပလိဗောဓ = (ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ ပွါးများအားထုတ်မှု၏) အနှောင့်အရှက်။

ပလိဗောကြီးကိုးသွယ် = အာဝါသစသော ပလိဗောဓ ၁၀-ပါးတွင် ဣဒ္ဓိပလိ ဗောဓမှတပါး ကျန်သော ပလိဗောဓ ကိုးပါးသာလျှင် သမထဘာဝနာ၏ အနှောင့်အယှက် ဖြစ်သည်။ ပလိဗောဓ ၁၀-ပါး အားလုံးပင် ဝိပဿနာ၏ အနှောင့်အရှက်ဖြစ်သည်။

ပလိဗောဓ ၁၀-ပါး

၁-အာဝါသ ပလိဗောဓ၊
၂-ကုလ ပလိဗောဓ၊
၃-လာဘ၊
၄-ဂဏ (အဖွဲ့-အုပ်စုဂိုဏ်း)၊
၅-ကမ္မ (အမှုသစ်ကိစ္စ)၊
၆- အဒ္ဓါန (ခရီးသွားခြင်း ခရီးသွားလိုခြင်း)၊
၇-ဉာတိ (ဆွေမျိုး)၊
၈-အာဗာဓ(အနာရောဂါ)၊
၉-ဂန္ထ (စာပေသင်ကြား ပို့ချမှု)၊
၁၀-ဣဒ္ဓိပလိဗောဓ
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ နှာ-၈၆-၉၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋီ၊ ၁၊ နှာ-၁၁၆-၁၁၉)

သမံ သမ္မာ စ ဧကတ္ထ၊
အာဓေတိ သမ္ပယုတ္တကေ။
သမာဓိ တဿာဝိက္ခေပေါ၊
ဝိက္ခေပဿ ဝိဓံသနံ။
အဝိကမ္ပနံ သုခန္တိ၊
ဝိညေယျာ လက္ခဏာဒယော [၁]။

သမာဓိမည်ပုံ

▬▬▬▬▬

ယော ဓမ္မော၊ အကြင်တရားသည်။
သမ္မယုတ္တကေ၊ ယှဉ်ဘက်တရားတို့ကို။
သမံ စ၊ အညီအညွတ်၎င်း။
သမ္မာ စ၊ မဖောက်မပြန် ဖြောင့်မှန်စွာ၎င်း။
ဧကတ္ထ၊ ကသိုဏ်းစသော တခုတည်းသော အာရုံ၌။
အာဓေတိ၊ ထားတတ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
သော ဓမ္မော၊ ထိုတရားသည်။
သမာဓိ၊ သမာဓိမည်၏။

သမာဓိ၏ လက္ခဏ ရသ စသည်

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

တဿ၊ ထိုသမာဓိ၏။
အဝိက္ခေပေါ၊ မပျံ့လွင့်ခြင်း၎င်း။
ဝိက္ခေပဿ၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း ဥဒ္ဓစ္စကို။
ဝိဓံသနံ၊ ဖျက်ဆီးခြင်း၎င်း။
အဝိကပ္ပနံ၊ မတုန်လှုပ်ခြင်း၎င်း။
သုခံ၊ ချမ်းသာခြင်း၎င်း။
ဣတိ ဣမေလက္ခဏာဒယော၊ ဤလက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို။
ဝိညေယျာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

ဤသို့သော ဝစနတ္ထ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ရှိသော အဓိစိတ္တ သိက္ခာ [၂] မဇ္ဈေကလျာဏ [၃], ဆဠာဘိညူပနိသယ အတ္တကိလမထာနုယောဂဝဇ္ဇန ကာမဘဝါတိက္ကမနူပါယ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာန ပရိယုဋ္ဌာနပဋိပက္ခ တဏှာသံကိလေသ ဝိသောဓန အနာဂါမိဘာဝကာရဏ, စိတ္တဝိဝေက [၄] အလောဘ ကုသလမူလ အပ္ပဏိဟိတမောက္ခမုခ [၅], အညိန္ဒြိယ ... စသော သတ္တိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ကုသလ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဘာဝနာ သမာဓိသည် --

[၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁၊ ၁-၈၁။

၂။ အဓိစိတ္တသိက္ခာ = ဝိပဿနာ အခြေခံဖြစ်၍ ဈာန်လည်းရနိုင်သည့် စိတ်၏တည်ကြည်မှု သမာဓိဖြစ်သောအကျင့် (ဥပစာရသမာဓိနှင့် အပ္ပနာသမာဓိ)။

၃။ မဇ္ဈေကလျာဏ = အလယ်၏ကောင်းခြင်း (အစ၏ကောင်းခြင်း “အာဒိကလျာဏ”မှာ သီလဖြစ်သည်။ အလယ်၌ ကောင်းခြင်းမှာ “အဓိစိတ္ထ” ဖြစ်သည်။ အဆုံး၏ ကောင်းခြင်း “ပရိယောသာန” ကလျာဏမှာ အဓိပညာ ဝိပဿနာပညာ ဖြစ်သည်။ ဤသည်တို့ကို သိက္ခာ ၃-ပါးဟုခေါ်သည်)

၄။ စိတ္တဝိဝေက = စိတ်၏ (ကိလေသာမှ) ကင်းဆိတ်ခြင်း၊

၅။ အပ္ပဏိဟိတ ပိမောက္ခ = (အပ္ပဏိဟိတ = တောင့်တမှု တဏှာမရှိခြင်း + ဝိမောက္ခ = လွတ်မြောက်မှု + မုခ = အကြောင်း၊ တံခါးမုခ်) = ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရတရား တခုခုကို ဒုက္ခဟု ရှု၍ ထိုရုပ်နာမ်သင်္ခါရ၌ တောင့်တမှု တဏှာတည်းဟူသော “ပဏိဟိတမှ လွတ် မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော အဖန်ဖန်ရှုဆင်ခြင်မှု အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ ဝိမောက္ခမုခ” ဘာဝနာ ရင့်သန်လာသောအခါ “ဝိမောက္ခ ဟု ခေါ်သော “မဂ်” ရသည်။]

သမထ ကမ္မဋ္ဌာန်းမည်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬

“နီဝရဏ ဝိတက္က ဝိစာရ ပီတိ သုခသင်္ခါတေ ပဋိပက္ခဓမ္မေ သမေတီတိ သမထော။ ကရိယတေ ကရဏံ ဝါ ကမ္မံ၊ အာရမ္မဏေ နိစ္စလဘာဝေန တိဋ္ဌတီတိ ဌာနံ၊ ကမ္မမေဝ ဌာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ။ ပုရိမံ ပုရိမံ ဝါ ဘာဝနာကမ္မံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ ဘာဝနာကမ္မဿ ဌာနန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ။ သမထော စ သော ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စာတိ သမထကမ္မဋ္ဌာနံ' ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် သမထကမ္မဋ္ဌာန်း မည်၏။

နီဝရဏ ဝိတက္က ဝိစာရ ပီတိ သုခ သင်္ခါတေ၊ နီဝရဏ ၅-ပါး ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ သုခဟု ဆိုအပ်ကုန်သော။
ပဋိပက္ခဓမ္မေ၊ ပထမဈာန် ဒုတိယဈာန်စသည့် အသီး အသီးသော ဈာန်တို့၏ ဆန့်ကျင် ဘက်ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို၊
သမေတိ၊ ငြိမ်းအေးစေတတ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
သမထော၊ သမထ မည်၏။

ကရိယတေ၊ ပြုအပ်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ကရဏီ၊ ပြုခြင်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ကမ္မံ၊ ကမ္မမည်၏။

အာရမ္မဏေ၊ အာရုံ၌။
နိစ္စလဘာဝေန၊ တုန်လှုပ်ခြင်း မရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
တိဋ္ဌတိ၊ တည်တတ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဌာနံ၊ ဌာနမည်၏။

ကမ္မမေဝ၊ လုပ်ငန်းကိုပြုလုပ်မှုသည်သာလျှင်။ ဌာနံ၊ တည်ရာတည်း။ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ လုပ်ငန်းပြုလုပ်မှုသည်ပင်လျှင် တည်ရာဟု ဆိုလိုသည်။

ဝါ၊ တနည်းကား။
ပုရိမံ ပုရိမံ၊ ရှေးရှေးဖြစ်သော။
ဘာဝနာကမ္မံ၊ ဘာဝနာမှု ဘာဝနာလုပ်ငန်းသည်။
ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ၊ နောက်နောက်ဖြစ်သော။
ဘာဝနာကမ္မဿ။ ဘာဝနာလုပ်ငန်း၏။
ဌာနံ၊ တည်ရာတည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ကမ္မဋ္ဌာန မည်၏။
သမထော စ၊ သမထလည်း ဟုတ်၏။
သော၊ ထိုသမထ ဟူသည်။
ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းလည်းမည်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
သမထကမ္မဋ္ဌာနံ၊ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း မည်၏။

ထိုကုသလစိတ္တေကဂ္ဂတာ ဘာဝနာ သမာဓိ၏ အာရုံဖြစ်သော---

ကသိုဏ်းဆယ်ဖြာ၊ ဆယ်သုဘာနှင့်၊
ဒသာနုဿတိ၊ လေးရှိပမညာ၊
သညာ ဝ ၀တ္ထာန်၊ လေးတန် အရူပ၊
သမထ၊ ဘေဒ စတ္တာလီ --

ဟူသော လေးဆယ်သော အာရုံသည်လည်း “ဘာဝနာကမ္မံ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းမည်၏။

ဧတ္ထ၊ ဤကသိုဏ်းစသော အာရုံ၌။
ဘာဝနာကမ္မံ၊ ဘာဝနာမှု ဘာဝနာလုပ်ငန်းသည်။
တိဋ္ဌတိ၊ တည်တတ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း မည်၏။

နိဗ္ဗာန်ရောက်ရေး နတ်သား၏အမေး

▬▬▬▬▬▬

ထိုကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းပွါးများကာ သံသရာ နခမ်းသတ်၍ နိဗ္ဗူသောင်ကမ်း ခပ်လိုသော ပုဂ္ဂိုလ်ယောဂီ လဇ္ဇီပေသလ ဓမ္မဒါယာဒ ကုလပုတ္တအများ အမျိုးကောင်းသားတို့သည် —

အန္တော ဇဋာ ဗဟိ ဇဋာ၊
ဇဋာယ ဇဋိတာ ပဇာ။
တံ တံ ဂေါတမ ပုစ္ဆာမိ၊
ကော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋံ။

ဂေါတမ၊ ဂေါတမနွယ်ဘွား သျှင်ပင်ဘုရား။
ယာ တဏှာ၊ အကြင်တဏှာကို။
အန္တောဇဋာ၊ မိမိ၏ ကိုယ်ပရိက္ခရာ အဇ္ဈတ္တိကာယတနတို့၌ ခါခါအောက်ထက် အဖျဉ်ခက်အောင် မြှေးရှက်ချုပ်စပ် တပ်စွန်းခြင်းကြောင့် အတွင်းအရှုပ် ဟူ၍၎င်း။
ဗဟိဇဋာ၊ သူတပါး၏ ကိုယ် ပရိက္ခရာ ဗာဟိရာယတနတို့၌ ခါခါအောက်ထက် အဖျဉ်ခက်အောင် မြှေးရှက်ချုပ်စပ် တပ်စွန်းရကား ပြင်ပအရှုပ်ဟူ၍၎င်း။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်ပါ၏။
တာယ ဇဋာယ၊ ထက်အောက်ဝန်းကျင် တွင်းပြင်မလပ် ချုပ်စပ်တပ်စွာ ထိုတဏှာသည်။
ပဇာ၊ သတ္တဝါ အပေါင်းကို။
ဇဋိတာ၊ ရှက်မြှေး ချုပ်စပ် ရစ်ပတ်အပ်၏။
တံ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
တံ၊ သျှင်ပင်ဘုရားကို။
ပုစ္ဆာမိ၊ ဖြေဖျဉ်ပိုင်းခြား သိလိုအားနှင့် လျှောက်ထားမေးမြန်းပါ၏။
ကော၊ အဘယ်မည်သူ နတ်နှင့်လူသည်။
ဣမံ ဇဋံ၊ ပွေလိမ်ရှက်မြှေး တဏှာဟူသော ဤမိစ္ဆာ ချည်ထွေးကို။
ဝိဇဋယေ၊ ဖျဉ်စွမ်းနိုင်ပါအံ့နည်းဘုရား။

ဤသို့ နတ်သားတယောက် မေးလျှောက်ရာတွင် --

သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော၊
စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ။
အာတာပီ နိပကော ဘိက္ခု၊
သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋံ။

ဘုရားရှင်၏အဖြေ

▬▬▬▬▬▬▬

ဒေဝပုတ္တ၊ နတ်သား၊
သပညော၊ တိဟိတ်ပဋိသန် ကမ္မဇဉာဏ် ရှိသော။
အာတပ၊ ကိလေသာ ဘေးရန်ကို ပူပန်စေတတ်သော လုံ့လရှိသော။
နိပကော၊ ကိစ္စဟူဟူ ခပ်သိမ်းမူကို ဆောင်ယူတတ်ဘိ ပါဋိဟာရိက [၁] ပညာရှိသော။
ဘိက္ခု၊ သံသရာ၌ လွန်စွာမဟေး ဇာတိဘေး စသည်ကို ရှုတတ်သော။
ယော နရော၊ အကြင် လူနတ် ဗြဟ္မာ သတ္တဝါသည်။
သီလေ၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ၌။
ပတိဋ္ဌာယ၊ မြဲမြံစွာတည်လျက်။
စိတ္တဉ္စ၊ လေးဆယ်သော သမာဓိကို၎င်း။
ပညဉ္စ၊ ဝိပဿနာဉာဏ် ဆယ်ပါးကို၎င်း။
ဘာဝယံ ဘာဝယန္တော၊ ပွါးစေတတ်၏။
ဘိက္ခု၊ သံသရာဘေးကိုရှုတတ်သော။
သော နရော၊ သီလ ဓိတိ ဝီရိသုံးဖြာ ပညာသုံးပါး [၂] တရားခြောက်အင် [၃] စုံလင်တတ်စွာ ထို သတ္တဝါသည်။
ဣမံ ဇဋံ၊ ပွေလိမ်ရှက်မြှေး တဏှာဟူသော ဤမိစ္ဆာ ချည်ထွေးကို။
ဝါ၊ ပွေလိမ်ရှက်တင် တဏှာဟူသော ဤ ဝါးရုံပင်ကို။
ဝိဇဋယေ၊ ဖျဉ်စွမ်းနိုင်၏။

[၁။ ပါဋိဟာရိက = (ပါဋိ =သီးခြား + ဟာရိက = ဆောင်ခြင်း) = အထူးသီးခြား ဆောင်အပ်သော ပညာ။
ပါရိဟာရိက = ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ထက်ဝန်းကျင် ဆောင်ခြင်း၌ ယှဉ်သောပညာ = ဝိပဿနာ ပညာဖြစ်အောင် အခြေခံဖြစ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း သင်ယူခြင်း မေးမြန်းခြင်း အားထုတ်ရာ၌ နှလုံးသွင်းပုံ အစီအစဉ်ကိုသိခြင်း စသည်။

၂။ ပညာ ၃-ပါး =
(၁) သပညော = ပဋိသန္ဓေ ပညာ၊ ဇာတိပညာ။
(၂) ပညဉ္စ ဘာဝယံ = ဝိပဿနာပညာ။
(၃) နိပကော = ပါဋိဟာရိက ပညာ (ဝိပဿနာ အခြေခံပညာ)။

၃။ သီလေ စိတ္တံ အာတာပီ = သီလ သမာဓိ ဝီရိယ (ပညာ ၃-ပါးနှင့် ပေါင်းသော် တရား ၆-ပါးဖြစ်သည်)]

ဤသို့ ဘုရားသဗ္ဗညု သုံးလူတို့ထိပ်မှူး သံဃာတော် ရင့်ကျူးသောကြောင့် ရှေးဦးစွာ --

---

သီလမည်ပုံနှင့် လက္ခဏာစသည်

▬▬▬▬▬▬

သိရဋ္ဌ သီတလဋ္ဌေဟိ၊
သလနဿု ပနဋ္ဌတော။
သာလာယ သဒိသတ္တာ စ၊
သီလန္တိ ဝုစ္စတေ ထဝါ။

သမာဓာတိ ဓာရေတိ စ၊
တဉ္စ သီလနလက္ခဏံ။
ဒုဿီလျဓံသနကိစ္စံ၊
နာဝဇ္ဇဂုဏသမ္ပဒံ။
သောစေယျပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊
ဟိရောတ္တပ္ပသမုဋ္ဌိတံ။

သီလအနက်

▬▬▬▬▬

သိရဋ္ဌ သီတလဋ္ဌေဟိ၊ ဦးခေါင်းနှင့်တူသောအနက် ဧမြငြိမ်းချမ်းခြင်း အနက်တို့ကြောင့်၎င်း။
သလနဿု ပနဋ္ဌတော၊ အကုသိုလ်တို့ကို မဝင်ရအောင် ပိတ်ပင်မြစ်တားခြင်းအနက် ဒုစရိုက် အကျင့်ပျက်၏ အိပ်စက်ကြောင်း အနက်တို့ကြောင့်၎င်း။
သာလာယ သဒိသတ္တာ စ၊ ကုသိုလ်တရားတို့ ဝင်နားအပ်သည်ဖြစ်၍ စရပ်နှင့် တူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
သီလန္တိ၊ သီလဟူ၍။
ဝုစ္စတေ၊ ဆိုအပ်၏။
အထ ဝါ၊ သဒ္ဒလက္ခဏဝိဒူတို့ ခွင့်မူသောတနည်းကား။
သမာဓာတိ၊ ကာယကံစသည်တို့ကို ကောင်းစွာ ထားတတ်၏။
ဓာရေတိ ဥပဓာရေတိ စ၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကိုလည်း လွန်မင်းစွာ ဆောင်တတ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
သီလန္တိ၊ သီလဟူ၍။
ဥစ္စတေ၊ ဆိုအပ်၏။

သီလ၏ လက္ခဏ ရသ စသည်

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

တဉ္စ သီလံ၊ ထိုသီလသည်လည်း။
သီလနလက္ခဏံ၊ ကိုယ်နှုတ်ဟန်ကို မဖောက်ပြန်စေရ ကုသိုလ်ဓမ္မတို့၏ တည်ရာ လက္ခဏာရှိ၏။
ဒုဿီလျဓံသန ကိစ္စံ၊ သီလမဲ့သော အဖြစ်ကို သတ်ညှစ် ဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စရသ ရှိ၏။
နာဝဇ္ဇဂုဏသမ္ပဒံ၊ အပြစ် မရှိခြင်း အနဝဇ္ဇဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံခြင်း သမ္ပတ္တိရသ ရှိ၏၊
သောစေယျ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ကိုယ်နှုတ်နှလုံး၏ စင်ကြယ်ခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ ရှိ၏။
ဟိရောတ္တပ္ပသမုဋ္ဌိတံ၊ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ ဟူသော ပဒဋ္ဌာန်ကြောင့် ဖြစ်၏။

ဤသို့သော ၀စနတ္ထ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ရှိသော စတုပါရီသုဒ္ဓိသီလကို ရွှေစင်သိင်္ဂီ နာရနီအလား ပတ္တမြားအစစ် ခရုသင်းပွတ်သစ် ပုလဲနှစ်အသွင် ဖွေးဖွေး စင်အောင် သုတ်သင် ရှင်းလင်းရာ၏။

သီလအပြား

▬▬▬▬

၂-ပါး ၇-လီ ပြားပုံ

▬▬▬▬▬▬

ထိုသီလသည် သီလနလက္ခဏာအားဖြင့် တပါးသာတည်း။

စာရိတ္တ ဝါရိတ္တ အားဖြင့်၎င်း။
အာဘိသမာစာရိက အာဒိဗြဟ္မစရိယက အားဖြင့်၎င်း။
ဝိရတိ အဝိရတိ အားဖြင့်၎င်း။
နိဿိတာ အနိဿိတ အားဖြင့်၎င်း။
ကာလပရိယန္တ အာပါဏကောဋိက အားဖြင့်၎င်း။
သပရိယန္တာပရိယန္တ အားဖြင့်၎င်း။
လောကိယ, လောကုတ္တရ အားဖြင့်၎င်း။
နှစ်ပါး ခုနှစ်လီ။

၃-ပါး ၅-လီ ပြားပုံ

▬▬▬▬▬▬

ဟီန မဇ္ဈိမ ပဏီတ အားဖြင့်၎င်း။
အတ္တာ လောကာ ဓမ္မာဓိပတေယျ အားဖြင့်၎င်း။
ပရာမဋ္ဌာ အပရာမဋ္ဌ ပဋိပဿဒ္ဓိ အားဖြင့်၎င်း။
ဝိသုဒ္ဓါ အဝိသုဒ္ဓ ဝေမတိက အားဖြင့်၎င်း။
သေက္ခာ အသေက္ခ နေဝသေက္ခနာသေက္ခ အားဖြင့်၎င်း၊
သုံးပါး ငါးလီ။

၄-ပါး ၄-လီ ပြားပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

ဟာန ဌိတိ ဝိသေသ နိဗ္ဗေဓ ဘာဂိယ အားဖြင့်၎င်း၊
ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီ အနုပသမ္ပန္န, ဂဟဋ္ဌ အားဖြင့်၎င်း။
ပကတိ အာစာရ ဓမ္မတာ ပုဗ္ဗဟေတုက အားဖြင့်၎င်း။
ပါတိမောက္ခသံဝရ ဣန္ဒြိယသံဝရ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ ပစ္စယသန္နိဿိတ အားဖြင့်၎င်း။
လေးပါး လေးလီ။

၅-ပါး ၂-လီ ပြားပုံ

▬▬▬▬▬▬

ပရိယန္တာ အပရိယန္တ၊ ပရိပုဏ္ဏာ အပရာမဋ္ဌ၊ ပဋိပဿဒ္ဓိ အားဖြင့်၎င်း။

ပဟာန ဝေရမဏိ စေတနာ သံဝရ အဝီတိက္ကမ အားဖြင့်၎င်း ငါးပါးနှစ်လီ အပြားရှိ၏။

စာရိတ္တနှင့် ဝါရိတ္တမည်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ထိုတွင် သဒ္ဓါ ဝီရိယဖြင့် ပြီးစေအပ်သော ကက္ကဗ္ဗသိက္ခာပဒ ပူရဏသည် “စရန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ တေန သီလပါရိပူရိံ ပဝတ္တန္တိ ဝါ ဧတ္တာတိ စရိတံ၊ တမေဝ စာရိတ္တံ” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် စာရိတ္တသီလ မည်၏။

တေန၊ ထိုသီလဖြင့်။
ဝါ၊ ထိုသီလကြောင့်။
သီလပါရိပူရိံ ၊ သီလနှင့်ပြည့်စုံသည် အဖြစ်သို့။
စရန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ ၊ ရောက်ကုန်၏။
ဝါ၊ တနည်း။
ဧတ္ထ၊ ဤ (အာဘိသမာစာရိက) ကျင့်ဝတ်သီလ၌။
ပဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
စရိတံ၊ စရိတမည်၏။
တမေ၀၊ ထိုစရိတသည်ပင်။
စာရိတ္တံ၊ စာရိတ္တမည်၏။

သဒ္ဓါ သတိဖြင့် ပြီးစေအပ်သော အကတ္တဗ္ဗ ဒုစ္စရိတ အကရဏ သည် -- “ဝါရိတံ ဝါရိတတော ဝါ တာယန္တိ ရက္ခန္တိ တေနာတိ ဝါရိတ္တံ” ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့် ဝါရိတ္တသီလ မည်၏။

တေန၊ ထိုသီလဖြင့်။
ဝါရိတံ၊ တားမြစ်အပ်သောအမှုကို။
ဝါ- တနည်းကား။
ဝါရိတတော၊ တားမြစ်အပ်သောအမှုမှ။
တာယန္တိ-ရက္ခန္တိ၊ (မပြုကျင့် မလွန်မကျူးမူ၍) စောင့်ရှောက်တတ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဝါရိတ္တံ၊ ဝါရိတ္တမည်၏။

(အကတ္တဗ္ဗ ဒုစ္စရိတ အကရဏ= မပြုကျင့်အပ်သော မကောင်းမှု ဒုစရိုက်ကို မပြုကျင့် ခြင်း။)

အာဘိသမာစာရိက

▬▬▬▬▬▬▬

အာဇီဝဋ္ဌမကသီလ [၁]မှ တပါးသော၊ ဝါ= ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒက [၂] ဟူသော ဝါ= ခန္ဓက၌ အကျုံး ဝင်သော သီလသည် “အဓိကော သမာစာရော၀ အဘိသမာစာရံ ဝါ မဂ္ဂ ဖလသီလ မုဒ္ဒိဿ ပညတ္တံ အာဘိသမာစာရိကံ” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် အဘိသမာစာရိက မည်၏။

အဓိကော၊ လွန်မြတ်သော။
သမာစာရော၀၊ အကျင့်သည်သာလျှင်။
အာဘိသမာစာရိကံ၊ အာဘိသမာစာရိက သီလမည်၏။
(အဘိသမာစာရ = မဂ်ဖိုလ်)
ဝါ- တနည်းကား။
အဘိသမာစာရံ၊ အလွန်ထူးမြတ်သော အကျင့်ဟူသော။
မဂ္ဂဖလသီလံ၊ မဂ်ဖိုလ်၌ရှိသောသီလကို။
ဥဒ္ဒိဿ၊ ရည်မှန်း၍။
ပညတ္တံ၊ ပညတ်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ် အကျင့်သီလသည်။
အာဘိသမာစာရိကံ၊ အာဘိသမာစာရိက သီလ မည်၏။

[၁။ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလ = အာဇီဝလျှင် ၇-ခုမြောက် ရှိသောသီလ။ (သမ္မာဝါစာ ၄-ပါး သမ္မာကမ္မန္တ ၃-ပါး သမ္မာအာဇီဝ ၁-ပါး၊ ပေါင်း ၈-ပါး)

၂။ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒက = ငယ်ကုန်သော အလွန်ငယ်ကုန်သော သိက္ခာပုဒ်များ။]

အာဒိဗြဟ္မစရိယက သီလ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ထိုမှ အကြွင်းသည် “မဂ္ဂ ဗြဟ္မ စရိယဿ အာဒိဘာဝဘူတံ အာဒိမှိ ဘာဝေတဗ္ဗတံ ပတ္တန္တိ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ” ဟူသော ၀စနတ္ထကြောင့် အာဒိဗြဟ္မစရိယက မည်၏။

မဂ္ဂ ဗြဟ္မစရိယဿ၊ မဂ်ဟူသော မြတ်သောအကျင့်၏။
အာဒိဘာ၀ဘူတံ၊ အစဖြစ်သော သီလသည်။
အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ၊ အာဒိဗြဟ္မစရိယက မည်၏။
အာဒိမှိ၊ (မဂ်ရအံ့သော အကျင့်၏) အစ၌။
ဘာဝေတဗ္ဗတံ၊ ပွါးများအပ်သည်၏ အဖြစ်သို့။
ပတ္တံ၊ ရောက်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ၊ အာဒိဗြဟ္မစရိယက မည်၏။

နိဿိတသီလနှင့် အနိဿိတသီလ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

တဏှာ ဒိဋ္ဌိကို မှီသော သီလသည် နိဿိတ မည်၏၊ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယ လောကုတ္တရသီလ တို့သည် အနိဿိတ မည်၏။

ကာလပရိယန္တသီလ၌ --

“ဣမဉ္စ ရတ္တိံ ဣမဉ္စ ဒိဝသန္တိ အာဒိနာ ဝိယ ကာလဝသေန ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ”

ဣမဉ္စ ရတ္တိံ၊ ဤညဉ့်ပတ်လုံး၎င်း။
ဣမဉ္စ ဒိဝသံ၊ ဤနေ့ပတ်လုံး၎င်း။
ဣတိအာဒိနာ ဝိယ၊ ဤသို့စသည်ဖြင့်ကဲ့သို့။
ကလဝသေန၊ ကာလ၏အစွမ်းဖြင့်
ပရိစ္ဆေဒံ၊ အပိုင်း အခြားကို။
ကတ္တားပြု၍ ... (ဆောက်တည်၏)။

ဟု ဝိယသဒ္ဒါနှင့် ဋီကာပြသောကြောင့်၎င်း အနာထပိဏ် သေဌေးကျွန် ဥပဍ္ဎပေါသထကို စောင့်သော သာဓက (ဓမ္မပဒ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ နှာ-၁၃၁) ကြောင့်၎င်း ယခုကာလ အချို့ဒေသ၌ နံနက်ဥပုသ်ခံ၍ ညချမ်းအခါ အိမ်သို့ပြန်လျက် ဥပုသ်ထွက်ကြသည်ကား သဘောသက်အံ့ သကဲ့သို့ ရှိ၏။

[ကာလ ပရိယန္တသီလ = ကာလအားဖြင့် အဆုံးအပိုင်းအခြားရှိသောသီလ။]

အာပါဏကောဋိက

▬▬▬▬▬▬▬

“ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ ယာဝဇီဝံသမာဒိယာမိ [၁] ဟူ၍လည်း ဆောက်တည်ပါမှ ဆောက်တည်တိုင်းလည်း အသက်ထက်ဆုံး ကျင့်ပါမှ အာပါဏကောဋိကသီလ [၂] မည်၏။

သပရိယန္တသီလ

▬▬▬▬▬▬

လာဘ ယသ ဉာတိ အင်္ဂ ဇီဝိတ တို့ကြောင့် ပျက်သော သီလသည် သပရိယန္တ [၃]မည်၏။

ဟီန မဇ္ဈိမ ပဏီတ

▬▬▬▬▬▬▬

အဓိပတိ ထူးပြားသောအားဖြင့်။ ဝါ= ယသ [၄] ပုညဖလ [၅] အရိယဘာဝ [၆] ကို မှီသဖြင့်။ ဝါ = အတ္တုက္ကံသန [၇] ပရ၀မ္ဘနာဒီဟိ [၈] ဥပက္ကိလိဋ္ဌ [၉] အနုပက္ကိလိဋ္ဌ [၁၀] လောကုတ္တရ [၁၁] အားဖြင့်။ ဝါ=ဘဝဘောဂ [၁၂] အတ္တနော ဝိမောက္ခ [၁၃] သဗ္ဗသတ္တ ဝိမောက္ခ [၁၄]အကျိုးအားဖြင့် ကျင့်သုံးသော သီလသည် ဟီန [၁၅] မဇ္ဈိမ [၁၆] ပဏီတ [၁၇] မည်၏။

[၁။ သူ့ အသက်ကိုသတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏၊ အသက်ထက်ဆုံး ဆောက်တည်ပါ၏။

၂။ အာပါဏကောဋိက သီလ ( အာ = တိုင်အောင် + ပါဏ = အသက် + ကောဋိက = အဆုံးစွန်) သက်ဆုံးတိုင်အောင် စောင့်သောသီလ။

၃။ သပရိယန္တ = ကာလအားဖြင့် အဆုံးအပိုင်းအခြားနှင့်တကွ ဖြစ်သောသီလ။

၄။ ဟီန မဇ္ဈိမ ပဏီတ ဟူ၍ သီလ ၃-မျိုး ခွဲခြားပြခြင်း။ ယသ = အခြံအရံအကျော်အစောကို လိုချင်တောင့်တ၍ ကျင့်သောသီလ (ဟီနသီလ)။

၅။ ပုညဖလ = လောကီကောင်းကျိုးကို ခံစားလို၍ ကျင့်သုံးသောသီလ (မဇ္ဈိမသီလ)။

၆။ အရိယဘာဝ = အရိယာဖြစ်လိုသဖြင့် ကျင့်သုံးသောသီလ (ပဏီတသီလ)။

၇။ အတ္တုက္ကံသန = (အတ္တ = မိမိ+ ဥက္ကံသန = ချီးမွမ်းမြှောက်ပင့်) = (ငါသာ သီလ ရှိသည် စသည်ဖြင့်) မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှောက်၊ ဝါ= ဂုဏ်ဖော်ဝါကြွား ပလွှားလို၍ ကျင့် သုံးသော သီလ (ဟီနသီလ)။

၈။ ပရ၀မ္ဘနာဒီဟိ = (ပရ= သူတပါး+ ၀မ္ဘန = ရှုတ်ချ) = ငါမှတပါး အခြားသူများသည် ဒုဿီလဖြစ်သည် စသည်ဖြင့်) သူတပါးကို ရှုတ်ချလို၍ ကျင့်သုံးသီလ (ဟီနသီလ)။

၉။ ဥပက္ကိလိဋ္ဌ = ညစ်နွမ်းသောသီလ (ဟီနသီလ) (မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှောက်၍ သူတပါးကို ဖိနှိပ်လိုသော ညစ်နွမ်းယုတ်ညံ့သော စိတ်ဖြင့်စောင့်သော သီလ = ကျိုးပေါက်သော သီလ)

၁၀။ အနုပက္ကိလိဋ္ဌ = မညစ်နွမ်းသောသီလ (မဇ္ဈိမသီလ) (ထိုညစ်နွမ်း ကျိုးပေါက်မှုမှ ကင်းသော သီလ)။

၁၁။ လောကုတ္တရ = လောကုတ္တရာဖြစ်သောသီလ (ပဏီတသီလ)။

၁၂။ ဘ၀ဘောဂ = ဘဝသမ္ပတ္တိ ဘောဂသမ္ပတ္တိကို လိုချင်တောင့်တသဖြင့် ကျင့်သုံးသော သီလ (ဟီနသီလ)။

၁၃။ အတ္တနော ဝိမောက္ခ = သံသရာဝဋ် ဒုက္ခအနှောင်အဖွဲ့မှ မိမိလွတ်မြောက်ရေးအတွက် ကျင့်သုံးသောသီလ (မဇ္ဈိမသီလ)။

၁၄။ သဗ္ဗသတ္တ ဝိမောက္ခ = သတ္တဝါအားလုံးတို့ကို သံသရာဘေးမှ လွှတ်မြောက်ရေး အတွက် ကျင့်သုံးသောသီလ (ပဏီတသီလ)။

၁၅။ ဟီနသီလ = ယုတ်ညံ့သောသီလ (ယဿ ဥပက္ကိလိဋ္ဌ ဘ၀ဘောဂ)။

၁၆။ မဇ္ဈိမ = အလယ်အလတ်ဖြစ်သောသီလ(ပုညဖလ အနုပက္ကိလိဋ္ဌ အတ္တနောဝိမောက္ခ)။

၁၇။ ပဏီတ= မြင့်မြတ်သောသီလ (အရိယဘာဝ လောကုတ္တရ သဗ္ဗသတ္တ ဝိမောက္ခ)။]

ဟာနဘာဂိယ စသော ၃-ပါး

ယောဓ သေဝတိ ဒုဿီလေ၊
သီလဝန္တေ န သေဝတိ။
ဝတ္ထုဝီတိက္ကမေ ဒေါသံ၊
န ပဿတိ အဝိဒ္ဒသု။

မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ ဗဟုလော၊
ဣန္ဒြိယာနိ န ရက္ခတိ။
ဧဝရူပဿ ဝေ သီလံ၊
ဇာယတေ ဟာနဘာဂိယံ။

တုဋ္ဌဿ သီလမတ္တေန၊
အဃဋေန္တဿ ဥတ္တရိံ။
တဿ တံ ဌိတိဘာဂိယံ၊
သီလံ ဘဝတိ ဘိက္ခုနော။

သမ္ပန္နသီလော ဃဋတိ၊
သမာဓတ္ထာယ ယော ပန။
ဝိသေသဘာဂိယံ သီလံ၊
ဟောတိ ဧတဿ ဘိက္ခုနော။

အတုဋ္ဌော သီလမတ္တေန၊
နိဗ္ဗိဒံ ယော နုယုဉ္ဇတိ။
ဟောတိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ၊
သီလမေ တဿ ဘိက္ခုနော။

(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ ၁၄-လာ ဂါထာများ)

ဟာနဘာဂိယ

ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။ အဝိဒ္ဒသု၊ ပညာမဲ့သော။ ယော၊ အကြင်သူသည်။ ဒုဿီလေ၊ သီလမဲ့သူတို့ကို။ သေဝတိ၊ ဆည်းကပ်ယှဉ်တွဲ မှီဝဲပေါင်းဖော်၏။ သီလဝန္တေ၊ သီလရှိသူတို့ကို။ န သေဝတိ၊ မမှီဝဲ။ ဝတ္ထုဝီတိက္ကမေ၊ အာပတ်၏ အကြောင်းဝတ္ထုကို လွန်ကျူးခြင်း၌။ ဒေါသံ၊ ခုရောနောင်ပါ လာမည်စင်စစ် ဘေးအပြစ်ကို။ န ပဿတိ၊ မမြင်။

မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဗဟုလော၊ ကာမသသင်္ကပ္ပ စသည်ကြံပျက် မဟာဝိတက် ကိုးပါး များသည် ဖြစ်၍ --

ကာမော ဉာတိ ဇနပ္ပဒေါ၊
အမရာ အနုဝညတ္တိ။
လာဘော သက္ကာရ ကိတ္တိ စ၊
ဂေဟဿိတော နဝိစ္စတေ။

(ဝိပရိယာဝတ္တ-ရစနာဂါထာ၊ မဟာဝိတက်ကိုးပါး သရုပ်)

ကာမော၊ ကာမဝိတက်၎င်း။ ဉာတိ၊ ဉာတိဝိတက်၎င်း။ ဇနပ္ပဒေါ၊ ဇနပဒဝိတက်၎င်း။ အမရာ၊ အမရ ဝိတက်၎င်း။ အနဝညတ္တိ၊ အနုဝညတ္တိ ဝိတက်၎င်း။ လာဘော၊ လာဘ ဝိတက်၎င်း။ သက္ကာရ ကိတ္တိ စ၊ သက္ကရ ဝိတက် ကိတ္တိ ( သိလောက) ဝိတက်၎င်း။ ဂေဟဿိတော၊ သူတပါးသနားခြင်းကိုမှီသော ပရာနုဒ္ဒယတာ ဝိတက်၎င်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ ဧတေ၊ ဤမဟာဝိတက်တို့သည်။ န၀၊ ကိုးပါးတို့တည်း။
(ဤသည်တို့ကား သီလညှိုးနွမ်းကြောင်းဖြစ်သော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ ၉-ပါးတို့တည်း)

(၁) ကာမဝိတက် = ကာမဂုဏ်နှင့်စပ်သော မှားသော ကြံစည်မှု။

(၂) ဉာတိဝိတက် = ဆွေမျိုးနှင့်စပ်သော မှားသောကြံစည်မှု (“ငါ၏ ဆွေမျိုးတို့သည် စည်းစိမ် ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးကြရကုန်၏” ဟု ကာမဂုဏ်ကိုမှီသော ကပ်ငြိတွယ်တာမှု “ဂေဟဿိတပေမ”ဖြင့် ဆွေမျိုးတို့ကိုစွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်သော အကြံ)

(၃) ဇနပဒဝိတက် = ဇနပုဒ်နှင့်စပ်သော မှားသောကြံစည်မှု (“ငါတို့ဇနပုဒ်သူ ဇနပုဒ်သား တို့သည် အစာရေစာ ပေါများပြည့်စုံကြပေသည်” ဟု နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သော သူ၏ ကပ်ငြိတွယ်တာမှု “ဂေဟဿိတပေမ”ဖြင့် ဇနပုဒ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဖြစ်ပေါ်သော အကြံ)။

(၄) အမရဝိတက် = (အမရ = မသေ၊ ဝိတက် = ကြံစည်မှု) မသေဘို့ရန်ကြံစည်မှု၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်၍ ကျင့်ခြင်း စသည်ဖြင့် နောင်အခါ အတ္တသည် ချမ်းသာ၏ မသေဟု .. ယူဆ၍ မသေဘို့ရန် ပင်ပန်းဆင်းရဲသော အကျင့်နှင့် ယှဉ်သောကြံစည်မှု။) (အမရ = ဖမ်းမမိသောငါးတမျိုး ) အမရာမည်သော ငါးကဲ့သို့ ဖမ်းမမိအောင် ရှောင်တိမ်း ပြောဆို တတ်သော အမရာဝိက္ခေပ ဝါဒနှင့်ယှဉ်သော မှားသောကြံစည်မှု။

(၅) အနဝညတ္တိဝိတက် = (န + အဝညတ္တိ = မထေမဲ့မြင် မပြုခြင်း) မထေမဲ့မြင် မပြုလုပ်ရန် တောင့်တသော ကြံစည်မှု (“ငါ့ကို သူတပါးတို့ မထေမဲ့မြင် မပြုကြလျှင် အထင် မသေးကြလျှင် ကောင်းလေစွ” ဟု တောင့်တသော ကြံစည်မှု)။

(၆) လာဘဝိတက် = လာဘ်လာဘနှင့်စပ်သော မှားသောကြံစည်မှု (ကျောင်း သင်္ကန်း စသည့် ပစ္စည်းပေါများလျှင် ကောင်းလေစွဟုကြံစည်ခြင်း)။

(၇) သက္ကာရ ဝိတက်= ပူဇော်ခြင်း ရိုသေခြင်းနှင့်စပ်သော မှားသောကြံစည်မှု (ငါ့ကို လူအားလုံးက ပူဇော်လျှင် ရိုသေလျှင် ကောင်းလေစွ ဟု ကြံစည်ခြင်း)။

(၈) ကိတ္တိ (သိလောက) ဝိတက် = ကျော်စောခြင်းနှင့်စပ်သော မှားသောကြံစည်မှု။

(၉) ပရာနုဒ္ဒယတာဝိတက် = (ပရ + အနုဒ္ဒယ + တာ = သူတပါးတို့ကို အစဉ်မပြတ် သနား ခြင်း)။ ကပ်ငြိတွယ်တာမှု “ဂေဟဿိတပေမ”ဖြင့် သူတပါးအတွက် စိုးရိမ်ပူပန် သနားခြင်း စသောကြံစည်မှု မိမိဒါယကာ ဒါယိကာမတို့နှင့် အေးအတူ ပူအမျှ ဖြစ်၍ ဝမ်းနည်းဖွယ်တွေ့လျှင် မိမိကလည်း ဝမ်းနည်း၍ ဝမ်းမြောက်ဖွယ်နှင့် ကြုံတွေ့လျှင် မိမိကလည်း ဝမ်းမြောက်ကြံစည်မှု၊

(အဘိ၊ ၂၊ နှာ၃၇ဝ-၃၇၁၊ ၃၇၇။ အဘိ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ နှာ-၄၇၂-၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋီ၊ ၁၊ နှာ-၃၆။)

ဣန္ဒြိယာနိ၊ စက္ခုစသော ဣန္ဒြေတို့ကို။
န ရက္ခတိ၊ မစောင့်ရှောက်။
ဧ၀ရှုပဿ၊ ဤသို့သဘောရှိသူ၏။
သီလံ၊ သီလသည်။
ဝေ၊ စင်စစ်။
ဟာနဘာဂိယံ၊ ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသို့ ရောက်သည်။
ဝါ၊ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း အဖို့ရှိသည်။
ဇာယတေ၊ ဖြစ်၏။

ဌိတိဘာဂိယ သီလမည်ပုံ

သီလမတ္တေန၊ သီလမျှဖြင့်။
တုဋ္ဌဿ၊ နှစ်သက်ရောင့်ရဲ အင်အဲသော။
ဥတ္တရိံ၊ အထက်တရားထူးကို။
အဃဋေန္တဿ၊ အားမထုတ်သော။
တဿ ဘိက္ခုနော၊ ထိုရဟန်း၏။
တံ သီလံ၊ ထိုသီလသည်။
ဌိတိဘာဂိယံ၊ တန့်ရပ်တည်နေသောအဖို့ရှိသည်။
ဘဝတိ၊ ဖြစ်၏။

ဝိသေသဘာဂိယ

သမ္ပန္နသီလော၊ ပြည့်စုံသော သီလရှိသော။
ယော ပန ဘိက္ခု၊ အကြင်ရဟန်းသည်ကား။
သမာဓတ္ထာယ၊ လောကီဈာန်အလို့ငှါ။
ဃဋတိ၊ အားထုတ်၏။
ဧတဿ ဘိက္ခုနော၊ ထိုရဟန်း၏။
သီလံ၊ သီလသည်။
ဝိသေသဘာဂိယံ၊ ထူးသော အဖို့ရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

နိဗ္ဗေဓဘာဂိယ

သီလမတ္တေန၊ သီလမျှဖြင့်။
အတုဋ္ဌော၊ မရောင့်ရဲသည် ဖြစ်၍။
ယော ဘိက္ခု၊ အကြင်ရဟန်းသည်။
နိဗ္ဗိဒံ၊ ဗလဝဝိပဿနာ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်ကို။
အနုယုဉ္ဇတိ၊ အားထုတ်၏၊
ဧတဿ ဘိက္ခုနော၊ ထိုရဟန်း၏။
သီလံ၊ သီလသည်။
နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ၊ ကိလေသာအသင်း ရန်ခပင်းကို ဖောက်ထွင်းဖြိုဖျက် မဂ်သို့ ဝင်ရောက်သည်။
ဝါ၊ မဂ်သို့ဝင်ရောက်ခြင်းအဖို့ရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဂဟဋ္ဌသီလ၌---

ဥပါသက ဥပါသိကာနံ နိစ္စသီလဝသေန ပဉ္စသိက္ခာပဒါနိ သတိ ဝါ ဥဿာဟေ ဒသ ဥပေါသထင်္ဂဝသေန အဋ္ဌာတိ ဣဒံ ဂဟဋ္ဌသီလံ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ ပ၊နှာ-၁၅။

ဒသာတိ သာမဏေရေဟိ ရက္ခိတဗ္ဗသီလ'မာဟ ဃဋိကာရာနံ ဝိယ။

၎င်းဋီကာ၊၁၊ နှာ-၃၆။

ဥပါသက ဥပါသိကာနံ၊ ဥပါသကာ ဥပါသိကာတို့၏။
နိစ္စသီလဝသေန၊ အမြဲ ဆောက်တည်သော သီလ၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ပဉ္စသိက္ခာပဒါနိ၊ ငါးပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည်။
ဝါ၊ နိစ္စသီလ တနည်းလည်း။
ဥဿာဟေ၊ ရွှေ ငွေ ရတနာ ဥစ္စာ စပါးတို့ကို ပယ်ရှားစိတ်သတ်၍ အာလယပြတ် စွန့်ခြင်း စသည်ဖြင့် စွမ်းနိုင်ခြင်းသည်။
သတိ၊ ရှိသော်။
ဒသ၊ ဆယ်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည်။
ဥပေါသထင်္ဂဝသေန၊ ဥပုသ်အင်္ဂါ၏ အဖြစ်ဖြင့် ရံခါဆောက်တည် အပ်ကုန်သော။
အဋ္ဌ၊ ၈-ပါးကုန်သော သိက္ခာပုဒ်တို့သည်။
ဣတိ ဣဒံ၊ ဤသုံးမျိုးသည်။
ဂဟဋ္ဌသီလံ၊ အိမ်၌တည်သူ လူတို့၏ သီလမည်၏။

ဒသာတိ၊ ဒသဟူသောပုဒ်ဖြင့်။
သာမဏေရေဟိ၊ သာမဏေတို့သည်။
ရက္ခိတဗ္ဗသီလံ၊ စောင့်အပ်သော သီလကို။
အာဟ၊ မိန့်၏။
ဃဋိကာရာဒီနံ၊ ကဿပ ဘုရားရှင်ဒါယကာ အနာဂါမ်တည် ဃဋိကာရ အိုးထိန်းသည် စသည်တို့၏။
သီလဝိယ၊ သီလကဲ့သို့တည်း။

ဒါနံ ဒတွာ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ တံ ပစ္စဝေက္ခတိ။

ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၊ပ၊ ပဉှာဝါရ၊ နှာ-၁၃၂။

ဒါနံ ဒတွာတိ ဒေယျဓမ္မံ စဇိတွာ။ ယာယ ဝါ စေတနာယ သော ဒီယတိ၊ သာ စေတနာဒါနံ။ ဒတွာတိ တံ စေတနံ ပရိယောဒါပေတွာ ဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ။ သီလံ သမာဒိယိတွာတိ ပဉ္စင်္ဂါဒိဝသေန နိစ္စသီလံ ဂဏှိတွာ။ ပ။ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာတိ ပါဏံ န ဟနေ နု စာ' ဒိန္ဒ မာဒိယေတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဥပေါသထဒိဝသေသု အဋ္ဌင်္ဂဥပေါသထကိရိယံ ကတွာ။

၎င်းအဋ္ဌကထာ နှာ-၄၃၅။

ဒါနံ၊ လှူဘွယ်ဝတ္ထုကို။
ဝါ၊ လှူကြောင်းစေတနာကို။
ဒတွာ၊ စွန့်ကြဲပြီး၍။
ဝါ၊ မစ္ဆေရာဒိ ကြေးညှိမတင် သုတ်သင်ပြီး၍။
သီလံ၊ ပဉ္စင်္ဂ ဒသင်္ဂစသော နိစ္စ သီလကို။
သမာဒိယိတွာ၊ ကောင်းစွာခံယူပြီး၍။
ဥပေါသထကမ္မံ၊ ဥပုသ်နေ့၌ ဆောက်တည်ရသော အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ်အမှုကို။
ကတွာ၊ ပြုပြီး၍။
တံ၊ ထိုဒါန သီလ ဥပေါသထ စေတနာ ပြဋ္ဌာန်းသော ကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်ကို။
ပစ္စဝေက္ခတိ၊ ဆင်ခြင်၏။

ဒါနံ ဒတွာတိ၊ ဒါနံ ဒတွာ ဟူသည်ကား။
ဒေယျဓမ္မံ၊ ဒေယျဓမ္မဒါနကို။
ဒတွာ၊ လှူဒါန်းစွန့်ကြဲ၍။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
ယာယ စေတနနာယ၊ အကြင်စေတနာဖြင့်။
သော၊ ထိုဒေယျဓမ္မကို။
ဒီယတိ၊ ပေးလှူအပ်၏။
သာ စေတနာ၊ ထိုစေတနာသည်။
ဒါနံ၊ ဒါနမည်၏။
ဒတွာတိ၊ ဒတွာ ဟူသည်ကား။
တံ စေတနံ၊ ထို စေတနာဒါနကို။
ပရိယောဒါပေတွာ၊ ဖြူစင်စေ၍။
ဝိသုဒ္ဓံကတွာ၊ မစ္ဆေရာဒိ ကြေးညှိမတင် စင်ကြယ်သည်ကိုပြု၍။
သီလံ သမာဒိယိတွာတိ၊ သီလံ သမာဒိယိတွာ ဟူသည်ကား။
ပဉ္စင်္ဂါဒိဝသေန၊ အင်္ဂါငါးပါးရှိ သီလ စသည်အစွမ်းဖြင့်။
နိစ္စသီလံ၊ နေ့တိုင်းလက်စွဲ အမြဲမပြတ် ကျင့်သုံးအပ်သော သီလကို။
ဂဏှိတွာ၊ ခံယူပြီး၍။ပ။
ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာတိ၊ ဥပေါသထကမ္မံ ကတွာ ဟူသည်ကား။
ပါဏံ၊ သတ္တဝါကို။
န ဟနေ၊ မသတ်ရာ။
အဒိန္နံ၊ အရှင်မသဒ္ဓါ သူ့ဥစ္စာကို။
န စ အာဒိယေ၊ မယူရာ။

ဣတိဧဝံ၊ ဤသို့စသည်ဖြင့်။
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော။
ဥပေါသထ ဒိဝသေသု၊ လေးသီတင်း ရှစ်သီတင်းဟူသော ပကတိဥပုသ်နေ့၊ လဆန်းလေး ရက် ခြောက်ရက်စသော အကြိုအပို ဟူသော ပစ္စုဂ္ဂမန အနုဂမန ဥပုသ်နေ့၊ စွမ်းနိုင်လျှင် မိုးလေးလ၊ မစွမ်းနိုင်လျှင် သီတင်းကျွတ်လပြည့်မှ စ၍ တန်ဆောင်မုန်း လပြည့် တိုင်အောင် တလဟူသော ပါဠိဟာရိယ ဥပုသ်နေ့တို့၌။
အဋ္ဌင်္ဂဥပေါသထကိရိယံ၊ အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော စောင့်သုံးခြင်း အမူအရာကို၊
ကတွာ၊ ပြုပြီး၍။

၁၀-ပါးသီလ အဆုံးအဖြတ်

ဤသို့ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာလာသောကြောင့် ဆယ်ပါး သီလကို ဥပုသ်နေ့တို့၌ ခဏ ခေတ္တ လူတို့မစောင့်ရ၊ စောင့်လို ဆောက်တည်လိုလျှင် ဃဋိကာရ အိုးထိန်းသည် စသည် တို့ကဲ့သို့ ရွှေငွေရတနာ ဥစ္စာစပါးတို့ကို လက်ခံသိမ်းထား မပြုပဲ ဆန် ရေ ငါးပိ ဆီ ဆား စသော အပ်သော ကပ္ပိယ ပစ္စည်းများကိုသာ ဈေးနာဖလှယ် ရောင်းဝယ် ဘောက်ကား ၍၎င်း၊ ကပ္ပိယ သူတော်စင် သီလရှင်ရသေ့ ပရိဗိုဇ်ပြု၍သော်၎င်း စောင့်သုံးဆောက်တည် ရမည်။

ထိုထိုဇာတ်တော် နိပါတ်တော်တို့၌ အလောင်းတော်တကာတို့ ဥပုသ်စောင့်သုံးသည့် အရာ များမှာ “ဥပေါသထံ ဥပဝသန္တိ၊ အဋ္ဌင်္ဂံ သုသမာဟိတံ” စသည်ဖြင့် အဋ္ဌင်္ဂ ဥပုသ်သာ လာသည်၊ သောတာပန်တည်ပြီးသော ဝိသာခါ အနာထပိဏ်သေဌေး၊ သကဒါဂါမ် တည်ပြီးသော စူဠသုဘဒ္ဒါ၊ အနာဂါမ် တည်ပြီးသော ဝိသာခဒါယကာ အစရှိသော သူတို့ပင် ရှစ်ပါး ဥပုသ်ကိုသာ အားထုတ်သောအရာ ကျမ်းဂန်လာသည်၊ ဆယ်ပါးသီလကို ဥပေါသထသဒ္ဒါနှင့် ဥပုသ် ဟူ၍ ဆိုသော ကျမ်းဂန် မရှိ။

ဃဋိကာရအိုးထိန်းသည် ဒသသီလ စောင့်ဟန်လည်း ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းဂန်တို့၌ ဤသို့လာ၏။

ဃဋိကာရော ခေါ မဟာရာဇ ကုမ္ဘကာရော ဧကဘတ္တိကော ဗြဟ္မစာရီ သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော နိက္ခိတ္တမဏိသုဝဏ္ဏော အပေတဇာတရူပရဇတော။ န မုသလေန ပထဝီဉ္စ ခဏတိ၊ ယံ ဟောတိ ကူလပလုဂ္ဂံ ဝါ မူသိကုက္ကရောဝါ၊ တံကာဇေန အာဟရိတွာ ဧဝမာဟ “တတ္ထ ယော ဣစ္ဆတိ၊ တဏ္ဍုလပဋိဘတ္တာနိ ဝါ မုဂ္ဂပဋိဘတ္တာနိ ဝါ ကဠာယပဋိဘတ္တာနိ ဝါ [၁] နိက္ခိပိတွာ ယံ ဣစ္ဆတိ တံ ဟရတူ”တိ။

မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ဃဋိကာရသုတ်၊ နှာ-၂၄၁-၂။

[၁။ တဏ္ဍုလပဋိဘာနိဝါ၊ ဆန်အိတ်တို့ကို၎င်း။
မုဂ္ဂပဋိဘတ္တာနိ ဝါ၊ ပဲနောက်အိတ်တို့ကို၎င်း။
ကဠာယပဋိဘတ္တာနိ ဝါ၊ ပဲကြီး ပဲလွန်းအိတ်တို့ကို၎င်း။
(မ၊ ၂၊ ဃဋိကာရသုတ်၊ နှာ ၂၁၄-ဆဋ္ဌမူ)]

“ယံ ဣစ္ဆတိ တံ ဟရတူ'တိ သော ကိရ ဘာဇနာနိ ပစိတွာ ကယဝိက္ကယံ န ကရောတိ။ ဧဝံ ပန ဝတွာ ဒါရုတ္ထာယ ဝါမတ္တိကတ္ထာယ ဝါ ပလာလတ္ထာယ ဝါ အရညံ ဂစ္ဆတိ။ မဟာဇနော "ဃဋိကာရေန ဘာဇနာနိ ပက္ကာနီ”တိ သုတွာ ပရိသုဒ္ဓ တဏ္ဍုလလောဏ ဒဓိ တေလဖာဏိတာဒီနိ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ။ပ။ ယထာဘတံ ဃရသာမိကော ဝိယ သာဓုကံ ပဋိသာမေတွာ ဂစ္ဆတိ။”

၎င်းအဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၁၉၇။

အနက်ကား --

မဟာရာဇ၊ ကာသိသေဌ်နင်း ကိကီမင်း။
ဃဋိကာရော၊ ဃဋိကာရမည်သော။
ကုမ္ဘကာရော၊ အိုးထိန်းသည်သည်။
ဧကဘတ္တိကော၊ နေ့လွဲ ညဉ့်စာ မစား။
ဗြဟ္မစာရီ၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်၏။
သီလ ဝါ၊ ဆယ်ပါး သီလရှိ၏။
ကလျာဏ ဓမ္မေော၊ ကောင်းသော တရားရှိ၏။
နိက္ခိတ္တမဏိ သုဝဏ္ဏော၊ ပယ်ချအပ်သော မြရွှေရှိ၏၊
အပေတ ဇာတရူပ ရဇတော၊ မခံပယ်ရှင်း ကင်းသော ရွှေငွေရှိ၏။
မုသလေန၊ ပေါက်တူးတရွင်းဖြင့်။
ပထဝိဉ္စ၊ မြေကိုလည်း။
န ခဏတိ၊ ပိုး-ရွ - ခြ - မွှား သေမည်အားကို သနားသောထွေ မတူးဆွလေ။
ယံကူလပလုဂ္ဂံဝါ၊ အကြင်ကမ်းပါးပြိုသည်၎င်း။
ယော မူသိကုက္ကရော ဝါ၊ အကြင် ကြွက်ကျစ်မြေ သည်၎င်း။
ဟောတိ၊ ရှိ၏။
တံ၊ ထိုကမ်းပြိုဘာသာ ကြွက်ကျစ်စာကို။
ကာဇေန၊ ထမ်းပိုးဖြင့်။
အာဟရိတွာ၊ ထမ်းဆောင်ခဲ့၍၊
ဘာဇနာနိ၊ အိုး အင်တို့ကို။
ကတွာ၊ ပြုလုပ်ပြီး၍။
ပစိတွာ၊ မီးဖုတ်ပြီး၍။
ဧဝံအာဟ၊ ဤသို့ဆို၏။
တတ္ထ၊ ထိုအိုး အင်တို့တွင်။
ဝါ၊ ထိုလူအများတို့တွင်။
ယော၊ အကြင်သူသည်။
ဣစ္ဆတိ၊ ဝယ်ယူလို၏။
ဝါ၊ ဆန် ပဲနောက် စသည်တို့ကို ပေးလို၏။
သော၊ ထိုသူသည်။
တဏ္ဍုလပဋိဘတ္တာနိ ဝါ၊ ရိက္ခာဆန်တို့ကို၎င်း။
မဂ္ဂပဋိဘတ္တာနိ ဝါ၊ ရိက္ခာ ပဲနောက်တို့ကို၎င်း။
ကာဠာယပဋိဘတ္တာနိ ဝါ၊ ပဲကြီး ပဲလွန်း တို့ကို၎င်း။
နိက္ခိပိတွာ၊ ချထားခဲ့၍။
ယံ၊ အကြင် အိုး အင်ကို။
ဣစ္ဆတိ၊ အလိုရှိ၏၊
ကံ၊ ထိုလိုသော အိုး အင်ကို။
ဟရတု၊ ဆောင်ယူစေသတည်း။
ဣတိဝံ၊ ဤသို့။
အာဟ၊ ဆို၏။
(ပါဠိတော်အနက်)

ယံ ဣစ္ဆတိ တံ ဟရတူတိ၊ ဟူသည်ကား။
သော၊ ထိုအိုးထိန်းသည်သည်။
ဘာဇနာနိ၊ အိုး အင်တို့ကို။
ပစိတွာ၊ ဖုတ်ပြီး၍။
ကယ ဝိက္ကယံ၊ ဝယ်ခြင်း ရောင်းခြင်းကို။
န ကရောတိ ကိရ၊ မပြုသတတ်။
ပန၊ ပြုသည်ကား။
ဧဝံ၊ ဤ ‘ယံ ဣစ္ဆတိ’ စသောစကားကို။
ဝတွာ၊ ဆိုပြီး၍။
ဒါရုတ္ထာယ၊ ထင်းအလို့ငှါ၎င်း။
မတ္တိကတ္ထာယဝါ၊ မြေအလို့ငှါ၎င်း။
ပလာလတ္ထာယ ဝါ၊ ကောက်ရိုး အလို့ငှါ၎င်း။
အရညံ၊ တောသို့။
ဂစ္ဆတိ၊ သွားလေ၏။
မဟာဇနော၊ လူအများသည်။
ဃဋိကာရေန၊ အိုးထိန်းသည်သည်။
ဘာဇနာနိ၊ အိုး အင်တို့ကို။
ပက္ကာနိ၊ ဖုတ်အပ်ကုန်ပြီးပြီး၊
ဣတိ၊ ဤသို့။
သုတွာ၊ ကြား၍။
ပရိသုဒ္ဓ တဏ္ဍုလ လောဏ ဒဓိ တေလ ဖာဏိတာဒီနိ၊ စင်ကြယ်စွာသော ဆန် ဆား နို့မမ်း ဆီ တင်လဲ စသည်တို့ကို။
ဂဟေတွာ၊ ယူခဲ့၍။
အာဂစ္ဆတိ၊ လာ၏ ။ပ။
ယထာဘတံ၊ ဆောင်ယူခဲ့သမျှ ဆန်စသည်ကို။
ဃရသာမိကောဝိယ၊ အိမ့်ရှင်ကဲ့သို့။
သာဓုကံ၊ ကောင်းမွန်စွာ။
ပဋိသာမေတွာ၊ သိုမှီးသိမ်းဆည်း၍။
ဂစ္ဆတိ၊ ပြန်သွား၏။
(၎င်းအဋ္ဌကထာ အနက်)

ဤသို့ “ဃဋိကာရာဒီနံဝိယ” ဟု ဋီကာသက်သေ ညွှန်းပြအပ်သော ဃဋိကာရ၏ ဆယ်ပါးသီလ စောင့်ဟန် ကျမ်းဂန် အသေအချာ လာသည်ဖြစ်၍ မသေမချာ အရိပ် အမြွက်မျှလာသော အာနန္ဒမထေရ် အလောင်း သုမနမင်းသား စသည်တို့ ဖန်ရည်စွန်း သော အဝတ်ကို ဝတ်လျက် ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး တောထွက်၍ ဆောက်တည် ကျင့်သုံး ကြသော ဆယ်ပါးသီလကို သာဓကမူ၍ ရွှေငွေကို မစွန့်ပဲ အပ်၏ ဟု မယူသင့်ပြီ။

ဤကား မဆောက်တည်ကောင်းဟု ယူသော ဆရာတို့၏ ဝါဒတည်း။

ဆယ်ပါးသီလ ဆောက်တည်အပ်ပုံ

ဆောက်တည်ကောင်း၏ ဟု ယူသော ဆရာတို့လည်း ဤသို့ ဆိုကြကုန်၏ -- ငါးပါး ရှစ်ပါး ဆယ်ပါးသီလတို့ကား အိမ်နေသူ လူတို့ စောင့်ရသော သီလမျိုးတို့ဟူ၍ သုတ် ဝိနည်း အဘိဓမ္မာ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာကြီးတို့၌ များစွာ အရာအားဖြင့် လာကုန်သည်။

“ဥပါသက ဥပါသိကာနံ နိစ္စသီလဝသေန” အစရှိသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ၊ ၁၊ နှာ-၁၅၊ ယင်း ဋီကာ၊ ၁၊ နှာ-၃၆။ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၊ ၁၊ နှာ-၁၃၂။ ယင်းအဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၄၃၅။

“သီလမယန္တိ နိစ္စသီလ ဥပေါသထ နိယမာဒိဝသေန ပဉ္စ,အဋ္ဌ ဒသဓာ သီလာနိ သမာဒိယန္တဿ။ ။ဣတိဝုတ်အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၁၉၄။”

သီလမယန္တိ၊ သီလမယံ ဟူသည်ကား။
နိစ္စသီလ ဥပေါသထ နိယမာဒိဝသေန၊ နိစ္စသီလ ဥပုသ်သီလ နိယမသီလ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်။
ပဉ္စ အဋ္ဌ ဒသဓာ၊ ငါးပါး ရှစ်ပါး ဆယ်ပါး အပြားရှိကုန်သော။
သီလာနိ၊ သီလတို့ကို။
သမာဒိယန္တဿ၊ ဆောက်တည်သောလူ၏။
သီလံ၊ သီလသည်။
သီလမယန္တိ သီလမယံ နာမ၊ သီလမယပုညကြိယာ မည်၏။

နိစ္စသီလစသည် ၃-မျိုး

နိစ္စသီလဝသေန ပဉ္စဟိ နိယမဝသေန ဒသဟိ။
ပိသဒ္ဒေန ကတိပယေဟိ ဥပေါသထ သီလဝသေန အဋ္ဌဟိပီတိ ဒဿေတိ။

သဂါထာဝဂ္ဂ၊ သက္ကသံယုတ် ဋီကာ ၁-၃၄၁။

နိစ္စသီလဝသေန၊ နိစ္စသီလ၏ အစွမ်းဖြင့်။
ပဉ္စဟိ၊ ငါးပါးသီလတို့ဖြင့်။
နိယမဝသေန၊ နိယမ၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဒသဟိ၊ ဆယ်ပါးသီလတို့ဖြင့်။
ပိ-သဒ္ဒေန၊ သဒ္ဒါဖြင့်။
ကတိပယေဟိ၊ ၂-ကြိမ် ၃-ကြိမ် =၂-ရက် ၃-ရက် ဆောက်တည်အပ်ကုန်သော။
ဥပေါသထ သီလဝသေန၊ ဥပေါသထသီလ၏ အစွမ်းဖြင့်
အဋ္ဌဟိပိ၊ ၈-ပါးသီလတို့ဖြင့်လည်း။
ဣတိဣမံ အတ္ထံ၊ ဤအနက်ကို
ဒဿေတိ၊ ပြတော်မူ၏။

ဤ၌ နိစ္စသီလ ဟူသည် အမြဲအစွဲ စောင့်ရသော ပဉ္စသီလတည်း၊ ဥပေါသထ သီလ ဟူသည် ဥပုသ်နေ့တို့၌ သုံးသော အဋ္ဌသီလတည်း၊ နိယမသီလ ဟူသည် ပက္ခ လ နှစ် စသည်ကို မှတ်၍ စောင့်သုံးအပ်သော ဒသသီလတည်းဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော ဝိဘင်း ဝိနည်း သံယုတ် အင်္ဂုတ္တရဆက္ကနိပါတ် မဟာတုဏ္ဍိလဇာတ် အသီတိနိပါတ် မဟာဟံသ ဇာတ် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ဗုဒ္ဓဝင်အဋ္ဌကထာ စသည်တို့၌ လူတို့ ဆောက်တည်အပ်ကြောင်း သာမညသာ လာသော်လည်း ဝိသေသသို့ လိုက်၍ ဒသသီလကို နိစ္စသီလ နိယမသီလ ဟူ၍ မှတ်ရာ၏၊ သာမဏေတို့မှာ နိစ္စ၊ လူတို့မှာ အချို့ နိစ္စ အချို့ နိယမ မှတ်။

နိယမ နိစ္စသီလ အဆုံးအဖြတ်

ဒသသီလကို ဣတိဝုတ်အဋ္ဌကထာ သံယုတ် ဋီကာတို့၌ နိယမသီလဟူ၍ ဆိုသည်။ ပဋ္ဌာန်း အဋ္ဌကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၌ နိစ္စသီလဟူ၍ ဆိုသည်။ ဤသို့ နှစ်ကွဲ မိန့်ဆိုကြသော်လည်း အသင့်ချည်းသာ မှတ်ရာ၏။

ဒသသီလကို နိယမ ဟု ဆိုခြင်းအကြောင်း

အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ ...

ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး ဖန်ရည်စွန်းသော အဝတ်အထည်ကို ဝတ်ရုံ၍ ဆယ်ပါးသီလကို ဆောက်တည်ပြီးလျှင် ဝါကျွတ်၍ သီတင်းကျွတ်လပြည့် မဟာပဝါရဏာနေ့၌ ရွာသို့လာ၍ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး အလှူကြီးပေးသော ပဒုမုတ္တရ ဘုရားလက်ထက် အရှင်အာနန္ဒာ အလောင်း သုမနမင်းသား၊ ထို့အတူ အချင်းယောကျ်ား တထောင် အခြွေအရံနှင့်တကွ ဒသသီလကို ဆောက်တည် ကျင့်သုံးကြသော ဖုဿဘုရားရှင် လက်ထက် အရှင်ဥရုဝေလကဿပ နုဒီကဿပ၊ ဂယာကဿပတို့ အလောင်း မင်းသားသုံးပါး စသည်တို့ ကာလကို မှတ်၍ ဆောက်တည်ကြသည်နှင့် အညီ ဒသသီလကို နိယမ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူကြကုန်သည်။

ဒသ သီလကို နိစ္စဟု ဆိုခြင်းအကြောင်း

ကဿပဘုရားရှင် လက်ထက် ဃဋိကာရအိုးထိန်း၊ အင်္ဂတိမင်း၏ သ္မီးတော် ခုနစ်ယောက်၊ ငါတို့ဘုရားလက်ထက် ဟတ္ထကဥပါသကာ ဟတ္ထာဠဝက ဥပါသကာ စသည်တို့ လူဝတ် နှင့်ပင် အသက်ထက်ဆုံး ဆောက်တည်ကြသည်နှင့် အညီ ဒသသီလကို နိစ္စသီလ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူကြကုန်သည်။

ထိုတွင် သူမနမင်းသားကျင့်ပုံ အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ၊ ၁၊ နှာ-၂၂၇၊ နိဒါနဝဂ္ဂ သံယုတ် အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၈၅ တို့၌ လာ၏။

ကဿပညီနောင် ရှင်တထောင်တို့ ကျင့်ပုံ ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ၊၁၊နှာ-၆၅ ၌ လာ၏၊ ဃဋိကာရ အိုးထိန်းသည် ကျင့်ဟန် မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ၊ ဃဋိကာရသုတ် ပါဠိ၊ နှာ-၂၄၁။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာ၊၁၊ နှာ-၃၆-တို့၌ လာ၏။

ဟတ္ထကဥပါသကာ၏ ဘုရားကို ဖူးမြင်ခြင်း တရားတော်ကိုနာခြင်း သံသာတော်ကို လုပ်ကျွေးခြင်းတို့၌ မရောင့်ရဲခြင်း သုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံလျက် အဓိသီလကို ဖြည့်ကျင့်ပုံ အခြင်းအရာသည် “အဓိသီလံ သိက္ခမာနော” ဟူသော တိကင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော်၊ ဒု၊ နှာ-၂၈၃။ “အဓိသီလ”န္တိ ဒသဝိဓံ သီလံ။ တဉှိ ပဉ္စသီလံ ဥပါဒါယ အဓိသီလန္တိ ဝုစ္စတိ” ဟူသော ၎င်းအဋ္ဌကထာ၊ ဒု၊ နှာ-၂၄၀ တို့၌ လာ၏။

ဟတ္ထာဠဝက ဥပါသကာ၏ သဒ္ဓါ သီလ သုတ စာဂ ပညာ အပ္ပိစ္ဆတာ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ ဟူသော အံ့ဘွယ်ရှစ်ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည် “သီလဝါ ဘိက္ခဝေ ဟတ္ထော အာဠဝကော” စသော အဋ္ဌင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်၊တ၊နှာ-၅၃၊ “သီလဝါတိ ပဉ္စသီလ ဒသသီလေန သီလဝါ” စသော ၎င်း အဋ္ဌကထာ -၂၂၂ တို့၌ လာ၏။

၁၀-ပါးသီလကို မိန်းမများ စောင့်နိုင်ခြင်း

အချို့သူတို့ကလည်း ဒသသီလကို မိန်းမတို့ မစောင့်ကောင်း ဟူ၍ ငြူစူပြောဆိုကြ ကုန်၏။ ကျမ်းဂန်အရာ မလိမ္မာ၍ ဆိုမိဆိုရာ ပြောဆိုသည်သာဟု မှတ်။ မာတုဂါမတို့၏ နတ်ရွာသုဂတိ လားရကြောင်း သဒ္ဓါ သီလ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ ပညာ ဟူသော တရားငါးပါး၊ မာတုဂါမတို့၏ ရူပဗလ ဘောဂဗလ ဉာတိဗလ ပုတ္တဗလ သီလဗလ ဟူသော အားငါးပါး တို့ကို ဟောတော်မူရာ သဠာယတနဝဂ္ဂ၊ မာတုဂါမသံယုတ် ပါဠိတော်၊ နှာ-၄၄၄။ အဖွင့် အဋ္ဌကထာ နှာ-၁၂၆၌

“ပဉ္စသီလ, ဒသသီလာနိ အခဏ္ဍာနိ ကတွာ ရက္ခန္တဿ ဟိ သီလသမ္ပတ္တိယေဝ သီလဗလံ နာမ ဟောတိ”-ဟု လာသည်။

ကဿပဘုရားရှင် လက်ထက် --

ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ၊
ပဋာစာရာ စ ကုဏ္ဍလာ။
ကိသာဂေါတမီ ဓမ္မဒိန္နာ၊
ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ။

ဟူသော ခုနစ်ဦးသားတို့၏ အလောင်းဖြစ်သော---

သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ၊
ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ။
ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ၊
သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ။

ဟူသော မင်းသမီး ခုနစ်ယောက်တို့သည် ငယ်စဉ်ကစ၍ အနှစ်နှစ်သောင်း ကာလပတ်လုံး ဆယ်ပါးသီလ ကောမာရ ဗြဟ္မစရိယကို ဆောက်တည် ကျင့်သုံးလျက် ဘုရားအမှူး ရှိသော သံဃာတော်ကို ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် မပြတ် လုပ်ကျွေးကြကုန်သည် ဟု - အပဒါန်၊ ထေရီဂါထာ၊ အင်္ဂုတ္တရ အဋ္ဌကထာ စသည်တို့၌ အကျယ်လာ၏။

သီဟိုဠ်ကျွန်း ဒေဝါနံပိယတိဿမင်း ညီတော် မိဖုရား အနုဠာဒေဝီလည်း ငါးရာသော သတို့သမီး၊ ငါးရာသော အိမ်တော်သူတို့နှင့် တကွ ဒသသီလကို ဆောက်တည်လျက် ဖန်ရည်စွန်းသော အဝတ်ကို ဝတ်၍ မြို့တွင်းအရပ်တခု၌ နေသည်ဟု ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ (၁၊နှာ-၆၇) ၌ လာသည်။

“ဥပါသက သိက္ခာတိ ဥပါသကေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာ။ သာ ပဉ္စသီလဝသေန ဝဋ္ဋတိ၊ ဥပါသိကသိက္ခာတိ ဥပါသိကာဟိ သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာ။ သာပိ ပဉ္စသီလ ဒသသီလဝသေန ဝဋ္ဋတိ --

ဟု-အဘိဓမ္မာ ဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ (နှာ-၃၂၉)၌ ဒသသီလကို လူယောက်ျား လူမိန်းမတို့ စောင့်အပ်ကြောင်းကို အထင်အရှား ခြားခြားနားနား မိန့်ဆိုသည်။

ယမ နိယမ အကျင့်

ယံ ဒေဟသာဓနာပေက္ခံ၊
နိစ္စံ ကမ္မ မယံ ယမော။
အာဂန္တုသာဓနံ ကမ္မ၊
မနိစ္စံ နိယမော ဘဝေ။

မောဂ္ဂလ္လာန် အဘိဓာန် ဂါထာ-၄၄၄။

ယမသီလ

ယံ ကမ္မံ၊ အကြင်ဗြဟ္မစရိယ အမှုသည်။
ဒေဟသာဓနာပေက္ခံ၊ ကိုယ်ခန္ဓာ ပြီးဆုံးသည်ကို ငဲ့၏။
နိစ္စံ၊ တနေ့မပြတ်မြဲ၏။
အယံ၊ ဤဗြဟ္မစရိယ အကျင့်သည်။
ယမော၊ ယမ အကျင့်မည်သည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။

[ယမ သီလ = အမြဲစောင့်ထိန်းအပ်သော ငါးပါးသီလ။]

နိယမသီလ

အာဂန္တုသာဓနံ၊ အခိုက်အတန့် ပြီးစေအပ်သော။
အနိစ္စံ၊ မမြဲ, ပြတ်တောင်းသော။
ကမ္မံ၊ ဗြဟ္မစရိယ အမှုသည်။
နီယမော၊ နိယမအကျင့် မည်သည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။

[နိယမ သီလ = ရံခါစောင့်ထိန်းအပ်သော ဥပုသ်သီလ(အဘယာရာမ အဘိဓာန် နိဿယ သစ်၊ ဂါထာနံပါတ်-၄၄၄)
= ကာလ အပိုင်းအခြားအားဖြင့် မှတ်အပ်သဖြင့် နှိယမ ဟု ခေါ်သည်။ (အဘိဓာန် ဋီကာ)]

ယံ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒိကံ ဗြဟ္မစရိယကမ္မံ နိစ္စံ၊ ယာဝဇီဝမဝသမ္ဘာဝေန၊ တံဒေဟသာဓနာပေက္ခံ သရီရေနေဝ သာဓနမပေက္ခံ၊ အယံ ယမောနာမ။ ယံ ပနာဂန္တုနာ သုက္ကပက္ခာဒိဝသေန အနိစ္စံ နိယမိတကာလ- မုပဝါသာဒိကံ ကမ္မံ၊ အယံ နိယမော။ ကာလာဒိဝသေန နိယမိတဗ္ဗောတိ နိယမော။ ၎င်းအဘိဓာန်ဋီကာ (နှာ-၃ဝ၄)

ထို ယမ, နိယမ ကျင့်သုံးပုံသည် သာသနာဝင် ကျမ်းကြီးတို့၌ တိုက်ရိုက် မလာသော်လည်း ယခင် ပြခဲ့ပြီးသော ဝတ္ထုနိဒါန်းတို့၌ ပကရဏန္တရ အဓိကာရလက္ခဏာ အရာအကြောင်း အားဖြင့် အလွန် ထင်ရှားစွ။

နိယမ သီလရှင်းတမ်း

ထို ဒသသီလကို နိယမ အဖြစ်ဖြင့် နေ့ရက် ကာလ ပက္ခ လ နှစ်တို့ကို မှတ်၍ ကျင့်ကောင်းသောကြောင့် ပြည့်ရှင်မင်းတို့ ကျင့်အပ်သော ရာဇဓံ ဆယ်ပါးတို့တွင် “သီလံ” ပုဒ်ကို “ပဉ္စသီလ ဒသသီလာနိ သီလံ” ဟု အသီတိနိပါတ် မဟာဟံသဇာတ် အဋ္ဌကထာ (ဇာတက၊ ဋ္ဌ၊ ၅၊ နှာ-၄၀၃-၌) ဖွင့်ဆိုသည်။ ဤအလိုဖြင့် ရှေးမင်းတို့ နေ့ရက် ကာလကို ပိုင်းခြားမှတ်သား၍ နိယမအားဖြင့် ဆယ်ပါးသီလကိုလည်း ရံခါ ရံခါ ဆောက်တည်ကြသည်၏ အဖြစ်သည် စင်စစ် ထင်ရှား၏။

ဥပုသ်သီလမှာ ပဉ္စသီလနှင့် နေသည့်အခါ ဥပုသ်နေ့တိုင် ရောက်လျှင် ရှေးမင်းတို့ စောင့်ရှောက်သည်ကို “ဥပေါသထကမ္မံ တပေါ” ဟု ၎င်းဇာတ်အဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၀၃ ၌) ဖွင့်ဆို၏။ ယင်းသို့ နိစ္စ-နိယမ-ဒိဝသ တို့ဖြင့် ပဉ္စသီလ ဒသသီလ အဋ္ဌသီလ တို့ကို ရှေး မင်းကောင်းတို့ ကျင့်သုံးလေ့ရှိသောကြောင့် ဗာရာဏသီပြည့်ရှင် မင်းကြီးသည် ဘုရားလောင်း ဓတရဋ္ဌ ဟင်္သာမင်းအား--

ဒါနံ သီလံ ပရိစ္စာဂံ၊
အဇ္ဇဝံ မဒ္ဒဝံ တပံ။
အက္ကောဓံ အဝိဟိံ သဉ္စ၊
ခန္တိဉ္စ အဝိရောဓနံ။

ဣစ္ဆေတေ ကုသလေ ဓမ္မေ၊
ဌိတေ ပဿာမိ အတ္တနိ။
တတော မေ ဇာယတေ ပီတိ၊
သောမနဿဉ္စ' နပ္ပကံ၊

ဟု ပြောဆိုကြောင်းကို အသီတိနိပါတ် မဟာဟံသဇာတ် ပါဠိတော် (ဇာတက၊ဒု၊နှာ-၉၇)၌ ဘုရားဟောတော်မူသည်။

ဒါနံ၊ ပေးလှူခြင်း။
သီလံ၊ ငါးပါး, ဆယ်ပါးသီလ။
ပရိစ္စာဂံ၊ ပေးအပ်သမျှ ဒါနတ္ထုတို့ကို စွန့်ခြင်း။
အဇ္ဇဝံ၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း။
မဒ္ဒဝံ၊ နူးညံ့ခြင်း။
တပံ၊ အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ်ကို အားထုတ်ခြိုးခြံစွာကျင့်ခြင်း။
အက္ကောဓံ၊ မေတ္တာပွါးလျက် အမျက်မထွက်ခြင်း။
အဝိဟိံ သဉ္စ၊ သနားကြည်ကွဲ မညှဉ်းဆဲခြင်း။
ခန္တိဉ္စ၊ သည်းခံခြင်း။
အဝိရောဓနံ၊ ပြည်သူတို့နှင့် မဆန့်ကျင်ခြင်း။
ဣတိ ဧတေ ကုသလေ ဓမ္မေ၊ ဤမင်းကျင့်ဆယ်ပါး ကုသိုလ်တရားတို့ကို။
အတ္တနိ၊ မိမိ၌။
ဌိတေ၊ တည်သည်တို့ကို။
ပဿာမိ၊ မြင်ရ၏။
တတော၊ ထို့ကြောင့်။
မေ၊ ငါ့အား။
ပီတိ၊ နှစ်သက်ခြင်းသည်၎င်း။
အနပ္ပကံ၊ အတိုင်းမသိသော။
သောမနဿဉ္စ၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည်၎င်း။
ဇာယတေ၊ ဖြစ်၏။
(ဤကား အနက်)

ငါတို့ဘုရားရှင်လက်ထက် သာဝတ္ထိပြည် သေဌေးသားတဦးသည် ဆရာရဟန်းကို ကပ်၍ ဒုက္ခမှလွတ်အောင် အဘယ်သို့ ကျင့်ရပါအံ့နည်းဟု လျှောက်ရာ စာရေးတံဆွမ်း ပက္ခဆွမ်း ဝါဆိုသင်္ကန်း ပစ္စည်းလေးပါးအလှူ ဥစ္စာကို သုံးပုံ ပုံ၍ တပုံကို စီးပွါးပြု၊ တပုံကို သားမယားမွေး၊ တပုံကို သာသနာတော်၌ လှူစေ၍ သရဏဂုံ ပဉ္စသီတို့၌ ဆုံးမ တိုက်တွန်းတိုင်း နာခံပြီး၍ ထပ်မံလျှောက်ထားသည်နှင့် ဆယ်ပါးသီလကို ဆောက်တည် စေသဖြင့် ကုသိုလ်တရားကိုကျင့်၍ သေဌေးအဖြစ်သို့တိုင် ရောက်ကြောင်းကို ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ (၁၊ နှာ-၁၈၉) ဥက္ကဏ္ဌိတဝတ္ထုတွင် ဆိုသည်။

ယေ ဂဟဋ္ဌာ ပုညကရာ၊
သီလဝန္တော ဥပါသကာ။
ဓမ္မေန ဒါရံ ပေါသေန္တိ၊
တေ နမဿာမိ မာတလိ။

ဟူသော သဂါထာဝဂ္ဂ သက္က နမဿန (ဂဟဋ္ဌဝန္ဒန၁) သုတ် (သံယုတ်၊ ၁၊ နှာ-၂၃၄) ၌ မိန့်ဆို၏။

သီလဝန္တောတိ ဥပါသကတ္တေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စဟိ ဒသဟိပိ သီလေဟိ သမန္နာဂတာ-ဟု ယင်း အဋ္ဌကထာ (နှာ-၃၂၂)၌ မိန့်ဆို၏။

နိစ္စသီလ ဝသေန ပဉ္စဟိ၊ နိယမဝသေန ဒသဟိ၊ ပိ-သဒ္ဒေန ကတိ ပယေဟိ ဥပေါသထ သီလဝသေန အဋ္ဌဟိပီတိ ဒဿေတိ -- ဟု ယင်းဋီကာ (နှာ-၃၄၁) ၌ မိန့်ဆို၏။

ဤသို့ပြအပ်ပြီးသည်အတိုင်း များသောအားဖြင့် --
ပဉ္စသီလကို နိစ္စ၊
ဒသသီလကို နိယမ၊
အဋ္ဌသီလကို ဥပုသ်နေ့ - မှတ်၍ လောက၌ ကျင့်သုံးကြကုန်၏။

ဝတ်ဖြူဝတ် သီလရှင် သူတော်စင်ပြုလုပ်သူတို့ကား ဒသသီလကို နိစ္စဆောက်တည် ရမည်မှာ ဆိုဖွယ်ရာ မရှိပြီ။

နေ့ရက် ဟူသမျှ ဥပုသ်စောင့်ကောင်းခြင်း

အချို့ ဆရာကြီးတို့ကား ဥပုသ်နေ့မဟုတ်ပဲ ဥပုသ် စောင့်လျှင် ဥပုသ်သီလ မမည်ဟု၎င်း, အချို့သူတို့ကလည်း အကျိုးမရဟု၎င်း ပြောဆို ရေးသားကြကုန်၏။ ထိုတွင် အကျိုးမရ ဟု ယူသော သူတို့ကား မိစ္ဆာသက်သက် သာတည်း။ ဥပုသ်မမည်ဟု ယူသူတို့ကား လောကစာရိတ္တ အထင်အရှား အများ ပြုကျင့်ကြရိုးသို့ လိုက်၍ ဟောတော်မူသော “စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ၊ ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ” စသော သုတ္တန်ပါဠိတော် (တိကင်္ဂုတ္တရ၊ နှာ-၁၄၂-စသည်) များကိုသာ တွေ့မြင်၍ ပြောဆိုရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။

ရဟန်းတို့မှာကဲ့သို့ ပကတိစာရိတ္တ မဟုတ်။ မဟာဇနကမင်းသား သင်္ခပုဏ္ဏား စသော ဘုရား အလောင်းတော်တို့သည် သင်္ဘောပျက်သည့်အခါ ဥပုသ်နေ့ မဟုတ်သော်လည်း တရက်မက ခုနစ်ရက်တိုင်အောင်ပင် နေ့ရက်မရွေး ဆောက်တည် ကျင့်သုံးကြ ကုန်သည်။ ပကိဏ္ဏကနိပါတ် ပဉ္စုပေါသထဇာတ် (ဋ္ဌ၊ ၄၊ နှာ-၃၂၅) ၌လည်း ဘုရား အနုရုဒ္ဓါ ကဿပ မောဂ္ဂလ္လာန် သာရိပုတြာ အရှင်ကောင်းတို့ အလောင်းတော် ဖြစ်ကြကုန်သော ဇာတိမန္တရ- ရသေ့ ခို ဝံ မြေခွေး မြွေ ဤငါးဦးသော သူမြတ်တို့သည် မာန ရာဂ အတြိစ္ဆာ လောဘ ဒေါသ ဖြစ်လာသည့်အခါ ထိုကိလေသာတို့ကို နှိပ်၍ နေ့ရက်မရွေး ဥပုသ်စောင့်ကြ ကြောင်း လာသည်။

နန္ဒိယမင်း၏ မိဖုရားကြီးလည်း ဥပုသ်ဆောက်တည်လျက် လေးမျက်နှာ အရပ်သို့ တရက် တရက်စီ အလှူခံ ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့ကို ပူဇော်ပင့်ဆောင်ကြောင်း ဧကင်္ဂုတ္တရ အဋ္ဌကထာ (နှာ-၁၃၅)၊ နိဒါနဝဂ္ဂ ကဿပသံယုတ်အဋ္ဌကထာ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊နှာ-၁၇၅) တို့၌ လာသည်။ ထို အလောင်းတော်မြတ်တို့လည်း မျက်မှောက်တမလွန် လောကီ လောကုတ္တရာ အကျိုးစီးပွါး ထင်ရှားစွာ ရကြသည်ဖြစ်၍ နေ့ရက်ကာလမရွေး အလို ရှိတိုင်း စောင့်သုံးအပ်ကြောင်းကို ကောင်းကောင်း ကြီးမှတ်၍ မယုံမမှား တတ်အားသမျှ စောင့်သုံးကြကုန်။

ဥပုသ် ၃-မျိုး

ထိုဘို စောင့်သုံးအပ်သောဥပုသ်သည် နိဂဏ္ဌဥပုသ် ဂေါပါလဥပုသ် အရိယဥပုသ် ဟူ၍ သုံးပါးတည်း။

နိဂဏ္ဌဥပုသ်

ထိုတွင် အကျိုးမရှိ ဒိဋ္ဌိဝါဒ နိဂဏ္ဌတို့ ဆုံးမတိုင်း စောင့်သုံးသော ဥပုသ်သည် နိဂဏ္ဌဥပုသ် မည်၏။

ဂေါပါလဥပုသ်

အဘိဇ္ဇာ တဏှာ လောဘနှင့်စပ်၍ မပြတ်သော စီးပွါးရေး စသည်ကို တွေးဆ ကြံလျက် စောင့်သော အရိယဥပုသ်သည်ပင် မိစ္ဆာဝိတက်ကြောင့် ဂေါပါလဥပုသ် မည်၏။

အရိယုပေါသထော အယံ အပရိသုဒ္ဓဝိတက္ကတာယ ပန ဂေါပါလက ဥပေါသထဋ္ဌာနေ ဌိတော။

တိကင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ၊ ဝိသာခုပေါသထ သုတ်အဖွင့် (နှာ-၁၉၄)။

အရိယဥပုသ်

အရိယာသူတော်ကောင်းတို့ ကျင့်သုံးသော ဥပုသ်သည် အရိယဥပုသ် မည်၏။

အရိယဥပုသ် ၆-ပါး

ထိုအရိယဥပုသ်သည် ဗြဟ္မုပေါသထ, ဓမ္မုပေါသထ, သံဃုပေါသထ, သီလုပေါသထ, ဒေဝတုပေါသထ, အဋ္ဌင်္ဂိကုပေါသထ ဟူ၍ ခြောက်ပါး၊ ဝိသာခုပေါသထသုတ်၌ လာ၏။

ထိုတွင် ဘုရား တရား သံဃာ မိမိ၏ သီလဂုဏ် တို့ကို ဆင်ခြင်၍ စောင့်သုံးသော ဥပုသ်လေးပါးတို့သည် ဗြဟ္မုပေါသထ ဓမ္မုပေါသထ သံဃုပေါသထ သီလုပေါသထ မည်၏။

နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို သက်သေထား၍ မိမိ၏ သဒ္ဓါ သီလ သုတ စာဂ ပညာ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ ဟူသော သူတော်ကောင်းတရား ကျေးဇူးဂုဏ်ကို အောက်မေ့၍ စောင့်ရှောက်အပ်သော ဥပုသ်သည် ဒေဝတုပေါသထ မည်၏။

ယခုကာလ စောင့်ကြရိုး ရှစ်ပါးသီလသည် အဋ္ဌင်္ဂိကဥပုသ် မည်၏။ ယင်း ဥပုသ်ကို အိမ်ယာတည်ထောင်သူ လူတို့သာ ကျင့်သုံးရသည်။

ရှေ့ငါးပါးကိုကား ရဟန်း ရှင်လူ သူခပ်သိမ်းပင် ကျင့်သုံးရ၏။

အရိယဥပုသ် ကျင့်သုံးခြင်း

ဤမျှလောက်သော နေ့ရက် ကာလပတ်လုံး ဘုရားဂုဏ် တရားဂုဏ် သံဃာဂုဏ် မိမိ၏ ပဉ္စသီလ, ဒသသီလ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ, သန္တဓနခုနစ်ပါးတို့ကို အောက်မေ့ ဆင်ခြင်၍ သီတင်းသုံးနေအံ့ဟု ဆောက်တည်၍ နေသမျှသည် အရိယဥပုသ် သုံးနေသည် မည်၏ ဟူ၍ မှတ်။

သီလာနီတိ ဂဟဋ္ဌော ဂဟဋ္ဌသီလာနိ ပဗ္ဗဇိတော ပဗ္ဗဇိတသီလာနိ။

သီလုပေါသထန္တိ အတ္တနော သီလာနုဿရဏဝသေန ဥပဝုတ္ထော ဥပေါသထော “သီလုပေါသထောနာမ” –-

ဟူသော အဋ္ဌကထာဖွင့်စကား (အံ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ နှာ-၁၉၆) ကို နှလုံးထားမိကြစေ။ (ဤအရာကို စာပေကျမ်းဂန် အတန်အရာ သင်ကြားကြည့်ရှုဘူးရုံမျှ သာမညနှင့် သတိရခဲစွ။ သို့ဖြစ်၍ ဟောရိုးပင် ကွယ်ပြတ်လေပြီ။ ကြပ်ကြပ် သတိထား၍ ဆင်ခြင်ကြလေကုန်)။

အဋ္ဌင်္ဂိကဥပုသ်စောင့်ရိုးနေ့ တို့ကား လဆန်း လဆုတ် အဋ္ဌမီ စာတုဒ္ဒသီ ပန္နရသီဟု ပါဠိတော်နည်း ပကတိဥပုသ်နေ့ ခြောက်ရက်။ ပဉ္စမီနေ့ကိုထည့်၍ အဋ္ဌကထာနည်း ပကတိဥပုသ်နေ့ ရှစ်ရက်။ ပါဠိတော်လာ ခြောက်ဥပုသ်နှင့် ကကွ အဝင်အထွက် ရှစ်ရက်တို့သည် ဝိမာနဝတ္ထု, ထေရဂါထာ, နေမိဇာတ် အဋ္ဌကထာတို့၌ လာသော ပါဋိဟာရိယပက္ခဥပုသ်နေ့။ ထိုအကြိုအပို့ရှစ်ရက်၌ ဝါလအပို့ သီတင်းကျွတ် လကွယ်တိုင် တဆဲ့ငါးရက်ကို ထည့်။ သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာလာ ပါဋိဟာရိယပက္ခဥပုသ်နေ့။

ဝါတွင်း သုံးလ။ တနည်း-ဝါကျွတ် နောက်တလ။ တနည်း-ဝါကျွတ် ဆဲ့ငါးရက်တို့သည် အင်္ဂုတ္တရ အဋ္ဌကထာလာ ပါဋိဟာရိယပက္ခ နိဗဒ္ဓဥပုသ်နေ့။ ဝါဆို ဝါခေါင် တော်သလင်း သီတင်းကျွတ် တန်ဆောင်မုန်း ငါးလ။ တနည်း - ဝါဆို တန်ဆောင်မုန်း တပေါင်း သုံးလ သည် သုတ္တနိပါတ် အဋ္ဌကထာလာ ပါဋိဟာရိယပက္ခ နိဗဒ္ဓဥပုသ်နေ့ မည်၏။

တိကင်္ဂုတ္တရ စတုမဟာရာဇသုတ် (နှာ-၁၄၁) လာ ၎င်းအဋ္ဌကထာ (နှာ-၁၂၂)ပြ အကြို အပို့နှင့်တကွ ရှစ်သီတင်းဟူသော ပဋိဇာဂရဥပုသ်နေ့ကို ပါဋိဟာရိယပက္ခ ဥပုသ်နေ့ ဟူ၍ ပကိဏ္ဏကနိပါတ် သုရုစိ ဇာတ်အဋ္ဌကထာ (နှာ-၃၁၅) ၌ မိန့်ဆို၏။

ဤသို့ အဋ္ဌကထာကြီးတို့ အနည်းနည်း ဖွင့်ပြသည်ကို လောက၌ ပြုကျင့်လေ့ အရိုး အစဉ်သို့ လိုက်၍၎င်း ပြုကျင့် နိုင်တိုင်း ကောင်းမြတ်၏ဟု နှလုံးပြု၍၎င်း ဖွင့်ပြသည်ဟူ၍ မှတ်။ အဋ္ဌကထာချင်း ဆန့်ကျင်သည် ဟူ၍၎င်း ကြွင်းသော နေ့ရက်တို့၌ ဥပုသ်မစောင့်ရ ဟူ၍၎င်း မမှတ်နှင့်။

“ဥပေါသထံ ဝုစ္စတိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ သဗ္ဗဒိဝသေသု ဂဟဋ္ဌေဟိ ရက္ခိတဗ္ဗ သီလံ” ဟူသော သုတ်မဟာဝါ မဟာသုဒဿနသုတ်ဋီကာ (နှာ-၁၉၂) နှင့် အညီ နေ့ရက်ဟူသမျှ ဥပုသ်စောင့်ကောင်း၏၊ စောင့်နိုင်သမျှ ကောင်းကျိုးရ၏ဟု မုချမြဲစွာ သေသေချာချာ မှတ်ကြကုန်။

အချိန်မရွေး သီလ ဆောက်တည်အပ်ခြင်း

ကတမော ကာလပရိယန္တော ဥပါသကော- ပါသိကာနံ သမာဒါနဝသေန ပရိဝေဏဂတာ ပရိဝေဏ ပရိယန္တံ သီလံ သမာဒိယန္တိ၊ ဝိဟာရဂတာ ဝိဟာရပရိယန္တံ သီလံ သမာဒိယန္တိ၊ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဘိယျော ဝါ ရတ္တိန္ဒိဝါနိ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ သီလံ သမာဒိယန္တိ။ အယံ ကာလပရိယန္တော”

ဟူသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အဋ္ဌကထာ (၁၊ နှာ-၁၈၈) ဖြင့် အိမ်ရာ တည်ထောင်သူ လူတို့သည် တအောင့် တခဏ တည တရက် တလ တနှစ် တသက်လုံးပင်သော်လည်း သီလ ဆောက်တည်အပ်သည်ကို သိရာ၏။

ဗြဟ္မစရိယ ငါးပါးသီလ

ငါးပါးသီလကို အမြဲ နိစ္စ ဆောက်တည်အပ်၏။ မေထုန်မှုကင်းမူ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဟူရာ၌ အဗြဟ္မစရိယာကိုထည့်၍ ဗြဟ္မစရိယပဉ္စမက သီလကို ဆောက်တည်ရာ၏။ ယင်း သီလကို ငါတို့ ဘုရားရှင်လက်ထက် ပုရာဏဥပါသကာ နကုလမာတာ နကုလပိတာ ဥဂ္ဂသူကြွယ်တို့ ကျင့်ကြောင်း ဆက္က(နှာ-၃ဝ၅), အဋ္ဌ(နှာ-၄၇, ၉၅) နဝင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော်၌ လာ၏။ ဥဒယဘဒ္ဒမင်း-မိဖုရား, ဒုကူလ-ပါရိက စသည်တို့လည်း ကျင့်ကုန်၏။

ဧကဘတ္တိက ဆက္ကသီလ

၎င်း၌ “ဝိကာလဘောဇနာ ဝေရမဏိ” ကို ထည့်၍ ဧကဘတ္တိက ဆက္ကသီလကို ငါတို့ဘုရားရှင် လက်ထက် ဓမ္မိကဥပါသကာ နန္ဒမာတာတို့ အသက်ထက်ဆုံး ကျင့်သုံးကြ ကြောင်း သုတ္တနိပါတ် ဓမ္မိကသုတ် အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၁၀၁) ၌ လာ၏။ ကဿပဘုရားရှင် လက်ထက် သီတင်းသည် ငါးရာနှင့်တကွ ဂဝေသီ ဆရာကြီးလည်း ဗြဟ္မစရိယ ပဉ္စမကသီလ ဧကဘတ္တိက- ဆက္ကသီလကို ကျင့်ကြောင်း ပဉ္စင်္ဂုတ္တရ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိတော်တို့၌ လာ၏။

ဇာတရူပ သိက္ခာပုဒ် ဆုံးဖြတ်ချက်

ဆယ်ပါးသီလအရာ၌ ဇာတရူပသိက္ခာပုဒ် ဝိနိစ္ဆယကား နာနာဝါဒဖြစ်သဖြင့် ကျမ်းဂန် လိမ္မာ ထင်ရှားသော ဆရာသမားကြီးများပင် အသီးအသီး အဟောအမိန့် မတူ အယူမမျှ ရှိကြသောကြောင့် ဝိဝါဒကွဲပြား ငြင်းခုံမှုပွါး ငရဲများကြသည်။ ပဋိပတ်နှင့်စပ်သော အရာ ဟူသည်မှာ အနညဝိသယ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်သခင် ဘုရားရှင်၏ ဒေသနာတော် အရှိသာ လိုရင်း။ ထိုဒေသနာကိုလည်း အဋ္ဌကထာ ဆရာမြတ်တို့သာ ဆုံးဖြတ်သိမြင်နိုင် ကုန်၏။ အဋ္ဌကထာဆရာမြတ်တို့ အဆုံးအဖြတ် သိမ်မွေ့သော လီနတ္ထ အရာကိုလည်း ဋီကာ ဂဏ္ဌိဆရာမြတ် ကျမ်းတတ်ဝိသေသ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သာ သိနိုင်ရာသည်။ ထို့ကြောင့် ဤ ဒသသီလ ဇာတရူပအရာဝယ် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာအလို ထိုထိုကျမ်းဂန်တို့ သဘောနှင့် နှီးနှောသုတ်သင် ပြလိုက်ဦးအံ့ --

(လီနတ္ထ = တိမ်မြုပ်ကွယ်ဝှက် မထင်ရှားသော အနက်အဓိပ္ပါယ်။)

သာမဏေတို့ကဲ့သို့ ရှိဟောင်းရွှေငွေတို့ကို အလုံးစုံ အာလယပြတ် စွန့်နိုင်မှ ဒသသီလကို စောင့်ကောင်းသည်ဟူ၍၎င်း၊ ဃဋိကာရအိုးထိန်း စသည်တို့ကဲ့သို့ ရွှေစိတ် ငွေစိတ် ကင်းပ အပေတဇာတရူပဖြစ်၍ ယာဝဇီဝ နိစ္စ နိယမ စောင့်ရသည် ဟူ၍၎င်း ပြောဆိုတတ်ကြ၏၊ ပြောဆိုတိုင်း မမှတ်ယူရာ။

သာမဏေတို့မှာ လူတို့ကဲ့သို့ နိစ္စ အနိစ္စ ယမ နိယမ အပြား မရှိ။ လူတို့ ငါးပါးသီလကဲ့သို့ နိစ္စသီလ ယမသီလဖြစ်၍ သာမဏေဝတ်နှင့် နေသမျှ မစောင့် မနေရ အာလယပြတ်စွန့်၍ စောင့်ရသည်။ ယင်းသို့ အာလယပြတ် စွန့်သည် ဟူရာ၌ အနာဂါမ် ရဟန္တာတို့ကဲ့သို့ ရွှေစိတ် ငွေစိတ် သာယာစိတ် ကင်းနိုင်မှ မဟုတ်၊ ရှေးလူကာလက ရှိခဲ့ဘူးသော စွန့်ခဲ့ပြီး သော ရွှေငွေများကို အာရုံပြု၍ သာယာမိသော်လည်း သီလမပျက်၊ အနာဂတ်၌ ရလတ္တံ့သည်ကို သာယာသော်လည်း သီလမပျက်။

သာယာသည်၌ အဓိပ္ပါယ်

ပေးလှူလာသော မျက်မှောက် မျက်ကွယ်ရှိ ရွှေငွေကို ကိုယ် နှုတ်ဖြင့် မပယ်ပဲ စိတ်ဖြင့် သည်းခံသည်ကိုသာ သာာသည် [၁] ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် --

“ဥပနိက္ခိတ္တံ ဝါ သာဒိယေယျာ” တိ “ဣဒံ အယျဿ ဟောတူ” တိ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ “အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ မမ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ၊ တံ တုယှံ ဟောတူ'တိ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဌိတံ ဝါ ကေဝလံ ဝါစာယ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဝါ 'တုယှ' န္တိ ဝတွာ ပရိစ္စတ္တံ ယေဝ ကာယဝါစာဟိ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ စိတ္တေန အဓိဝါသေယျ၊ အယံ 'သာဒိယေယျာ'တိ ဝုစ္စတိ။

ဟူ၍ ကင်္ခါအဋ္ဌကထာ ရူပိယ သိက္ခာပုဒ်အဖွင့် (နှာ-၁၇၅) ၌ မိန့်သည်။

ထို့ကြောင့် လူမှာလည်း သူတပါး ပေးလာသည်ကို ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် မပယ်ပဲ စိတ်ထဲက အလိုရှိ၍ ဆိတ်ဆိတ် ခံနေသည်ကိုသာ သာယာသည် [၂]ဟု ဆိုသည်။

> [၁-၂။ လောလောဆယ် သီလ ဆောက်တည်ဆဲ ပစ္စုပ္ပန် အခိုက် အတန့် ကာလ၌ရအပ် သော ရွှေငွေကို ကိုယ်နှုတ်ဖြင့်မပယ်ပဲ လက်ခံ၍ စိတ်၌သာယာခြင်းဖြစ်လျှင် သီလ ပျက်သည်။]

သီလဆောက်တည်မီက ရှိဟောင်း ရွှေငွေကို ငါ့ရွှေ ငါ့ငွေ ရှိခဲ့၏ဟု နှစ်သက် အောက်မေ့ မိသည်ကို သာယာသည်ဟူ၍ ဆိုသည်ဟု မမှတ်နှင့်။ အကယ်၍ ထိုသို့ ဆိုခဲ့သော် ဥရုဝေလကဿပ အာနန္ဒာ ရာဟုလာ အလောင်းမင်းသား စသည်တို့ ဒသသီလကို ခံယူဆောက်တည်နိုင်စရာ မရှိပြီ၊ ကြပ်ကြပ် ဆင်ခြင်ကြလေ။ စိတ်ထဲက လိုချင်သာယာ သော်လည်း ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် ပယ်လျှင် သီလ မပျက်သည်ကိုလည်း --

သစေ ပန စိတ္တေန သာဒိယတိ၊ ဂဏှိတုကာမော ဟောတိ၊ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ န ယိဒံ ကပ္ပတီ တိ ပဋိက္ခိပတိ။ပ။ ဝဋ္ဋတိ။

ဟု ကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာ (နှာ-၁၇၅), ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ ရူပိယ သိက္ခာပုဒ် အဖွင့်၊ နှာ-၂၇၀) တို့၌ မိန့်ဆိုသည်ကို ရှု။

ပေးလာသည်ကို၎င်း၊ အရှင် မရှိသည်ကို၎င်း ခံကောက်ယူမှ ယူစေမှ သီလ ပျက်သည်။

“ဥဂ္ဂဏှေယျ ဝါ” တိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဒိယျမာနံ ဝါ ကတ္ထစိ ဌိတံ ဝါ နိပ္ပရိဂ္ဂဟိတံ ဒိသွာ သယံ ဂဏှေယျ၊ “ဥဂ္ဂဏှာပေယျ ဝါ” တိ တဒေဝ အညေန ဂါဟာပေယျ။

ဟူသော ကင်္ခါ (နှာ-၁၇၅) ကို ထောက်။

ငါမခံဟု ပယ်သဖြင့် “တပါးသူတို့လက်၌ ထားပါအံ့၊ အကျွန်ုပ်လက်၌ ထားပါအံ့၊ အပ်သော ပစ္စည်းကိုသာ တောင်းယူ သုံးဆောင်တော်မူပါ”ဆို၍ လှူလာသည်ကို ငါ့အား သုံးဆောင် စရာ မည်သူလက်၌ ရွှေငွေ မည်မျှ ရှိ၏ဟု သာယာ အောက်မေ့မိသော်လည်း သီလ မပျက်။

သစေ ပန ဘိက္ခူဟိ “န ဝဋ္ဋတီ”တိ ပဋိက္ခိတ္တေ “ကပ္ပိယကာရကာနံ ဝါ ဟတ္ထေ ဘဝိဿတိ၊ မမ ပုရိသာနံ ဝါ မယံှ ဝါ ဟတ္ထေ ဘဝိဿတိ၊ ကေဝလံ တုမှေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇထာ”တိ ဝဒတိ၊ ဝဋ္ဋတိ၊

ဟူသော ရာဇသိက္ခာပုဒ် အဋ္ဌကထာ(ပါရာဇိကဏ်၊ ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ -၂၅၇) ကိုထောက်။

ထို့ကြောင့် သီလ ခံယူပြီးနောက် အသစ် မခံမယူပဲ အိမ်တွင် ထားခဲ့သော ရွှေငွေကို အောက်မေ့မိ၍ စိတ်က သာယာရုံမျှနှင့် သီလ မပျက်။ ၎င်း ရွှေငွေကို ကိုင်ယူသော်၎င်း သား မယား စသည်တို့ ပေးလာသည်ကို ကိုယ် နှုတ်ဖြင့် မပယ်လှန်ပဲ ကိုင်ခံသာယာ သော်၎င်း သို့မှ သီလပျက်သည်ဟု မှတ်လေ။

လှူဒါန်းသော ရွှေငွေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရဟန်းတို့ ကျင့်သုံးပုံ

ရဟန်းတို့မှာ တယောက်သော သူလာ၍ အရာအထောင်သော ရွှေငွေကို ခြေရင်း၌ ထား၍ “အရှင်အား ဖြစ်စေ”ဟု လှူသည်ကို မအပ်ဟု ပယ်၏။ ဥပါသကာလည်း လှူပြီးဟု စွန့် သွား၏။

တပါးသူ လာ၍မေးသည့်အခါ အကြောင်းကို ပြောဆိုက“တပည့်တော် သိမ်းထား ပါမည် လုံခြုံရာအရပ်ကို ပြပါ”ဆိုအံ့၊ ဘုံခုနစ်ဆင့်ရှိသော ပြသာဒ်သို့ တက်၍သော် လည်း “ဤအရပ် လုံခြုံ၏”ဟု ပြအပ်၏။ “ဤအရပ်၌ ထားလော့ ဟူ၍ကား မဆိုအပ်။

တံခါးကိုပိတ်၍ စောင့်ရှောက်နေကောင်း၏၊ တစုံတရာ ပရိက္ခရာသည် လာသည့်အခါ “ဥပါသကာ၊ ဤပရိက္ခရာကို ငါဝယ်လို၏၊ ဤသို့ ထားသော အဘိုးဝတ္ထုလည်း ရှိ၏၊ ကပ္ပိယကာရက မရှိ”ဟု ပြောအပ်၏။ “တပည့်တော်ပင် ကပ္ပိယကာရက”ဟု ဆိုအံ့၊ တံခါးကို ဖွင့်၍ပြအပ်၏။

“ဤ ရွှေငွေကို ယူလော့”ဟု မဆိုအပ်။ ထိုရွှေငွေကို ယူ၍ အပ်သော ပရိက္ခရာကို ပေးလှူ ခဲ့အံ့၊ အပ်၏။ တန်ရုံမက အပို အမို ယူမူ “သင့်ပရိက္ခရာ ငါ မဝယ်လိုပြီ။ သင် ထွက်လော”ဟု ဆိုအပ်၏။

(ရဟန်းတော်တို့၌) အပြစ်မရှိသကဲ့သို့ (လူတို့၌လည်း) သူတပါး၏၎င်း သားမယား၏၎င်း ဥစ္စာကို စောင့်ရှောက်ခြင်းငှါ အပ်၏။ ထိုသူတို့ ဥစ္စာကို မဆိုထားဘိ၊ “သင့်ဘို့ ဥစ္စာ”ဟု ပေးလာသည်ကိုပင် “ငါ့အား မအပ်”ဟု ပယ်၍ မအပ်သော်လည်း “သင့်ဥစ္စာပင်”ဟု ထားခဲ့သော ရွှေငွေကို ရဟန်း၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းဖြင့် စီရင်လျှင် သုံးဆောင်အပ်၏ ဟူ၍ သိလေ။

ရှိဘူးသောရွှေငွေကို အောက်မေ့ သာယာရုံမျှဖြင့် သီလမပျက်၊ ထို့ကြောင့် ဒသသီလ ဆောက်တည်ခင်က မကိုင်မခံ မသာယာဟု ပယ်ခဲ့ပြီး၊ သီလခံပြီး နောက်လည်း ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် မကိုင်မခံ ပေးလာသည်ကိုလည်း မသာယာ၊ ရှိဘူးသော ရွှေငွေကို ရွှေငွေ ရှိသေးသည်”ဟု စိတ်ထဲက အောက်မေ့ သာယာမိရုံနှင့် ဇာတရူပသိက္ခာပုဒ် မပျက်ရာ။

“ပျက်ရာ၏’ ဟုပြောဟော ယုံမှားကြသော ရဟန်းရှင် လူတို့မှာ ဝိနည်းအရာ မလိမ္မာ၍ ထင်ရာထင်တိုင်း ယူမှား ပြောဆိုကြသည်သာ ဖြစ်သည်။ ပမာဏ မဟုတ်ဟူ၍ သေအောင် မှတ်ကြလေ။ “ရှိရင်း ရွှေငွေကို အာလယ ပြတ်ကင်းအောင် သုတ်သင် ရမည်”ဟု ဆိုသော ရဟန်းရှင် လူတို့ စကားကို ဝိနည်းကျမ်းဂန်ထက် လွန်သည်ဟူ၍ မှတ်ရာ၏။ အာလယ ပြတ်ကင်းအောင် မသုတ်သင်နိုင်သော် ဝိနည်းတော်နှင့် ညီလျော် ရုံလည်း သင့် မြတ်ပါ၏။ သုတ်သင်နိုင်သော် ကောင်းလှ၏။

ဇာတရူပသိက္ခာပုဒ်မှာ သာမဏေတို့၏
နိစ္စသီလဖြစ်ပုံနှင့် လူတို့ စောင့်အပ်ပုံ

အချို့သော ရဟန်း ရှင် လူတို့ကလည်း “ပစ္ဆိမံ ပန သာမဏေရာနမေဝ ဝိသေသဘူတံ”
ပန = အထူးကို ဆိုဦးအံ့။
ပစ္ဆိမံ = နောက်ဆုံး “ဇာတရူပ” သိက္ခာပုဒ်သည်။
သာမဏေရာနမေ၀ = သာမဏေတို့၏သာလျှင်။
ဝါ- တို့အားသာလျှင်။
ဝိသေသဘူတံ၊ အထူးဖြစ်၍ ဖြစ်၏။

ဟူသော ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ (နှာ-၁၄) ကို အဋ္ဌကထာ၏ အလိုမကျ ထင်သမျှ စွဲယူ၍ ဇာတရူပသိက္ခာပုဒ်သည် သာမဏေတို့၏သာ အထူးဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ်တည်း၊ လူတို့နှင့် မဆက်ဆံ၊ လူတို့ စောင့်သော သိက္ခာပုဒ် မဟုတ်ဟု ဆိုကုန်၏။ မသင့် အနေတည်း။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ၎င်းအဋ္ဌကထာ၏ အလိုအဓိပ္ပါယ် မဟုတ်သောကြောင့်၎င်း, တပါးသော အဋ္ဌကထာတို့နှင့် ဖြောင့်ဖြောင့်ပင် ဆန့်ကျင်သောကြောင့်၎င်းတည်း၊ ချဲ့၍ ပြဦးမည် --

၎င်းအဋ္ဌကထာ အလိုကား ဆယ်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့တွင် ပထမ ဒုတိယ စတုတ္ထ ပဉ္စမ လေးပါးတို့သည် လူ သာမဏေ နှစ်ဦးသားတို့အား နိစ္စသီလ အဖြစ်ဖြင့် ဆက်ဆံတူမျှ ကုန်၏၊ သတ္တမ အဋ္ဌမ - သိက္ခာပုဒ်နှစ်ပါးကို တအင်္ဂါတည်းပြု၍ ဇာတရူပ သိက္ခာပုဒ် မှတပါး အကြွင်း ရှစ်ပါးတို့သည် ဥပေါသထ သီလ၏ အစွမ်းဖြင့် သာမဏေတို့နှင့် ဆက်ဆံ တူမျှကုန်၏။

အဆုံး ဇာတရူပ သိက္ခာပုဒ်တပါးသည်ကား သာမဏေတို့အားသာ နိစ္စသီလအဖြစ်ဖြင့် အထူး ဖြစ်၍ ဖြစ်၏။ လူတို့အားကား ဥပေါသထ သီလ အဖြစ်ဖြင့် မဆက်ဆံ၊ ဥပုသ် စောင့်လျှင် ဇာတရူပ သိက္ခာပုဒ်လည်း ဆက်ဆံရာသေး၏ ဟု မဆိုအပ်။ သာမဏေတို့သာ မစောင့် မနေရ၊ အထူး စောင့်ရသည့် နိစ္စသီလ ဖြစ်၏။ လူတို့မှာကား မစောင့်နိုင်သော် နေရ၏၊ စောင့်နိုင်သော် စောင့်ရ၏ ဟူ၍သာ ၎င်းအဋ္ဌကထာ၌ အဓိပ္ပါယ်ကို ယူစေ လိုသည်။

တတ်စွမ်းနိုင်သည်ရှိသော် နေ့ ရက် လ နှစ်ကို ပိုင်းခြား၍ နိယမသီလ အဖြစ်ဖြင့်၎င်း အသက်ထက်ဆုံး တတ်နိုင်သည်ရှိသော် နိစ္စသီလ နိယမသီလ အဖြစ်ဖြင့်၎င်း ဒသသီလကို လူတို့လည်း စောင့်အပ်လှတော့သည်၊ မစောင့်အပ်ဟု မမှတ်ကြလင့်။ သည်မှတပါးသော သုတ္တန် ဝိနည်း အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ ကျမ်းကြီး ကျမ်းမတို့၌ လူတို့ စောင့်အပ် ကြောင်းကို အညီအညွတ် မိန့်ဆိုကုန်သည်။

ဤအဋ္ဌကထာ (ခုဒ္ဒကပါဌ၊ ဋ္ဌ၊ နှာ-၂၅) တွင်လည်း အထက် အာဒါနဝိနိစ္ဆယ နည်းကိုပြရာ၌ “အာဒါနတော စ ယထာ ပုရိမာနိ သာမဏေရေန ဝါ ဥပါသကေန ဝါ သမာဒိယန္တေန သမာဒိန္နာနိ ဟောန္တိ။ တထာ ဧတာနိပိ” ဟူ၍ မိန့်၏။ ရှေ့ငါးပါးကို ဆောက်တည် ခံယူသကဲ့သို့ နောက် ငါးပါးကိုလည်း ရှင်လူ နှစ်ဦးသားတို့ ဆောက်တည် ခံယူအပ်၏ ဟူလိုသည်။ ကျမ်းဂန်ကို ရှေ့နောက် အောက် အထက် သေသေ ချာချာ ဆင်ခြင်မှတ်သား နှလုံးထားကြကုန်။

ထို့ကြောင့် --

“ဥဿာဟေ၊ သာမဏေတို့ကဲ့သို့ ရှိဟောင်း ရွှေငွေတို့ကို အာလယပြတ် စွန့်လွှတ် နိုင်သည်။ သတိ၊ ရှိသော်” ဟု အနက် ယောဇနာခြင်းသည် ကျမ်းဂန်တို့ထက် လွန်လှသည်။ “ဥဿာဟေ၊ ငါးပါးသီလထက် လွန်၍ စွမ်းနိုင်သည်။ သတိ၊ ရှိသော်။ ဒသ ဝါ၊ ဆယ်ပါးသော သီလတို့၎င်း --

ဟူ၍သာ တပါးသော ကျမ်းဂန်တို့နှင့် အညီ ယောဇနာရာ၏။

ယခင်ရှေး၌ ပြခဲ့ပြီးသော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ လာသည်အတိုင်း ရှေးလူဖြစ်စဉ် ကာလက ရွှေငွေနှင့် ပြည့်စုံသော သူတို့သည် သာမဏေ ပဉ္စင်း ဖြစ်ကုန်သည် ရှိသော် ထိုရွှေငွေကို “ငါ့ရွှေ ငါ့ငွေ ရှိ၏” ဟု အောက်မေ့ သာယာသော်လည်း မကိုင် မယူသေးသမျှ “ဒဏ်ထိုက်၏ အာပတ် သင့်၏”ဟု မဆိုကောင်း၊ ထို့အတူ လူတို့လည်း “အာလယပြတ် မစွန့်ပဲ “မကိုင် မခံပြီ” ဟု သီလကို ဆောက်တည်ပြီးနောက် “ငါ့ရွှေ ငါ့ငွေ” ဟု အောက်မေ့ သာယာမိသော်လည်း သီလပျက်၏ဟု မဆိုကောင်း သည်သာတည်း။ ကြပ်ကြပ် ဆင်ခြင်ကြပါလေကုန်။

ဝိသာခါ အနာထပိဏ်တို့သည် ရှစ်ပါးသီလ စောင့်သူတို့ထက် “ဇာတရူပ ရဇတ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ဝေရမဏိ” ဟူသော သီလသံဝရ ဇောစိတ္တုပ္ပါဒ် သိန်း သန်း ကုဋေ မက တိုးပွါးရာသည်ကို သိလျက် ဆယ်ပါး မစောင့်နိုင်၍ ရှစ်ပါးသာ စောင့်ကြသည် ယူရာ မှာလည်း နည်းယူလောက်သော အရာမဟုတ်။

ထိုသူတို့သည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် တကွ သံဃာတော်ကို လုပ်ကျွေးသော ဥပါသကာ ဥပါသိကာမတို့ ဖြစ်သဖြင့် ရွှေငွေကို ကိုင်ခံသာယာ စီရင်ခြင်း မကင်းနိုင်သောကြောင့် မစောင့်ကြသည်သာ ဖြစ်ရာသည်။ ဝိသာခါ အနာထပိဏ်တို့ထက် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရတနာရွှေငွေ များစွာပြည့်စုံသဖြင့် တသက်လုံးပင် ရွှေငွေနှင့် မကင်းနိုင်ကောင်းသော ရှေး သံယမ မင်းကြီး စသော ပြည့်ရှင်မင်းမြတ်တို့လျက် မင်းအဖြစ်ကိုလည်း မစွန့်ပဲ နိယမသီလပြု၍ ဒသသီလ ဆောက်တည်ကြသော အရာလည်း အောက်က ပြခဲ့ပြီး သည့်အတိုင်း အလွန် ထင်ရှားစွာ၏။

ဥရုဝေလ စသည် အလောင်းမင်းသား ညီနောင်သုံးပါးတို့ ဆယ်ပါးသီလ စောင့်သုံး ကြသော ဝတ္ထု၌ --

“ဧကံ၊ တယောက်သော။
အမစ္စံ၊ အမတ်ကို။
ဥပဋ္ဌာက ဋ္ဌာနေ၊ အလုပ်အကျွေးအရာ၌။
ထပေတွာ၊ ထား၍။
ဧကံ၊ တယောက်သော။
အမစ္စံ၊ အမတ်ကို။
အာယ၀ ဍ္ဎနဇနကံ၊ အခွန်အတုတ် တိုးပွါးအောင် ပြုစေတတ်သည်ကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ဧကံ၊ တယောက်သော။
အမစ္စံ၊ အမတ်ကို။
ဗုဒ္ဓပမုခဿ၊ ဘုရားအမှူးရှိသော။
သံဃဿ၊ သံဃာအား။
ပရိဝေသက ဋ္ဌာနေ၊ လုပ်ကျွေးတတ်သောအရာ၌။
ထပေတွာ၊ ထား၍။
အတ္တနာ၊ မိမိတို့သည်။
ဒသသီလာနိ၊ ဆယ်ပါးသီလတို့ကို။
သမာဒါယ၊ ဆောက်တည်ကုန်၍။
တေမာသံ၊ ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး၊
သိက္ခာပဒါနိ၊ သိက္ခာပုဒ်တို့ကို။
ရက္ခိံသု၊ စောင့်ကုန်၏”...

ဟူ၍ အင်္ဂုတ္တရပ၊ ဧကနိပါတ် အဋ္ဌကထာ (နှာ-၂၃၁) လာရကား ရွှေငွေဥစ္စာ ရတနာမျိုး အတိုးအပွါး ပြုတတ်သူ အမတ် စသည်တို့ကို အိမ်တွင် ထားခဲ့ပြီးမှ မိမိတို့မှာ ကျောင်းတော်သို့သွား၍ ဆယ်ပါးသီလကို ဆောက်တည်၍ နေကြကြောင်း ထင်ရှားစွာ၏။

အရှင်ရာဟုလာ စသော အလောင်းမင်းသား သုံးပါးတို့ ဆယ်ပါးသီလ စောင့်သုံးကြသော ဝတ္ထုမှာလည်း --

“သဗ္ဗေပိ အလုံးစုံသော မင်းသားသုံးပါး တို့သည်လည်း။
ဧကစိတ္တာ၊ တူသောစိတ်ရှိကုန်သည်။
ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကုန်၍။
ဒသသီလာနီ၊ ဆယ်ပါးသီလတို့ကို။
သမာဒါယ၊ ဆောက်တည်ကုန်၍။
နိရာမဂန္ဓာဝ၊ ကင်းသောလူနံ့ ရှိကုန်သည်သာလျှင်။
ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကုန်၍။
သတ္ထု၊ မြတ်စွာဘုရားအား။
ဒါနဂ္ဂပရိဝေသနကေ၊ အလှူပေးရာ တင်းကုပ်၌ လုပ်ကျွေးတတ်ကုန်သော။
တယော၊ သုံးယောက် ကုန်သော။
ပုရိသေ၊ အချင်း တို့ကို။
ထပယိံသု၊ ထားကုန်၏။
တေသု၊ ထိုသုံးယောက်တို့တွင်။
ဧကော၊ တယောက်သည်။
ဓနညုပ္ပါဒကော၊ ဥစ္စာစပါးတို့ကို ဖြစ်ပွါးစေတတ်သော သူသည်။
အဟောသိ၊ ဖြစ်၏။
ဧကော၊ တယောက်သည်။
မာပကော၊ နှိုင်းချင့်တတ်သောသူသည်။
အဟောသိ၊ ဖြစ်၏။
ဧကော၊တယောက်သည်။
သံဝိဓာယကော၊ အရပ်ရပ်ကို စီရင်တတ်သောသူသည်။
အဟောသိ၊ ဖြစ်၏” -

ဟူ၍၎င်း အင်္ဂုတ္တရဧကနိပါတ် အဋ္ဌကထာ (နှာ-၂ဝ၁) လာသောကြောင့် ရွှေငွေစပါး ဥစ္စာ များကို ဖြစ်ပွါးအောင်ပြုတတ်သောသူ စသည်တို့ကို အလှူတင်းကုပ်၌ ထားခဲ့ပြီး၍ မိမိ တို့မှာ ကျောင်းတော်သို့ သွား၍ ဆယ်ပါးသီလ စောင့်ထိန်းနေကြခြင်း အလွန်ထင်ရှား၏။

ထို့ကြောင့် ရှိရင်း ရွှေငွေတို့ကို အာလယပြတ် ပယ်စွန့်နိုင်မှ ဆယ်ပါးသီလကို စောင့် ထိုက်သည် ဟူ၍ မမှတ်ရာ။ ပိုင်းခြားသည့် နေ့ ရက် လ နှစ် အတွင်း၌သာ ရွှေငွေတို့ကို ခံယူ သာယာခြင်း မဖြစ်စေရသော နိယမဗြဟ္မစရိယ နည်းသည် ကောင်းကင်ပြင်ဝယ် နေဝန်း လဝန်းထက် မက ထင်ရှားစွ။

ထိုသို့ ထင်ရှားလျက် ကျမ်းဂန် အကုန်ထုတ်ဖော် နှီးနှော ပြောဟော ညွှန်ပြသော ဆရာ သမား နည်းပါး၍ တစိတ်တဒေသ တွေ့သမျှအရာကို မှတ်စွဲ၍ သူတနည်း ငါတပုံ ပြော ကြသောကြောင့် ဆယ်ပါးသီလကို နိယမ ဗြဟ္မစရိယ အကျင့်ဖြစ်အောင် ကျင့်နည်း ဆောက်တည်နည်း ကွယ်ပတိမ်မြုပ် ရှိနေရသည်။

တစိတ် တဒေသ ဆုံးဖြတ်ရေးသား ပြောဟောကြသည်ကို ကြည့်ဘူး ရှုဘူး ကြားနာ ရဘူးသော ရဟန်းရှင်လူတို့လည်း တွေ့ဘူး ကြားဘူးရာမျှကိုသာ မှတ်စွဲ၍ ကျန်းဂန် အပြည့်အစုံ အာဂုမ်သာဓက ယုတ္တိပြ၍ တပါးကဆရာများ ဟောပြောသော်လည်း မယုံ မကြည်နိုင်အောင်ပင် ရှိကြသည်။

သို့ဖြစ်၍ သေသေ ချာချာ ကျမ်းဂန် အရပ်ရပ်လာသည်ကို တပေါင်းတည်း စု၍ ပြခဲ့သော ယမ နိယမနည်းနှင့်တကွ ရွှေကို သာယာခြင်း ဆိုသည့် အရာများကို စဉ်းစား အားထုတ် ဆင်ခြင်မှတ်ကြလေကုန်။

ဒသသီလကို စောင့်သုံးအပ်ပုံ

နိယမအရာတွင် “သက္ကပက္ခာဒိဝသေန” ဟု အဘိဓာန်ဋီကာ (နှာ-၃၀၄) ဆိုသောကြောင့် တဆယ့် ငါးရက် တပက္ခအောက် အယုတ်၊ တနေ့တရက်မျှ ဖြစ်လျှင် ဒသသီလဗြဟ္မစရိယ ကို မသုံးကောင်း၊ အယုတ်သဖြင့် တဆယ့်ငါးရက် တပက္ခ စောင့်သုံးနိုင်မှ စောင့်သုံး ကောင်းသည်ဟူ၍ မမှတ်နှင့်။ အမြဲမပြတ် စောင့်အပ်သော လူ သာမဏေတို့၏ နိစ္စသီလ ဖြစ်သော ပဉ္စသီလ ဒသသီလတို့ကိုလျက် တတ်အားသမျှ တနေ့တရက်ပင် လူ သာမဏေတို့ စောင့်သုံးရသကဲ့သို့ ဒသဗြဟ္မစရိယ တို့ကိုလည်း တနေ့တရက် စသည် တတ်အားသမျှ အိမ်ရာထောင်သူ လူတို့သည် စောင့်အပ်လှ သုံးအပ်လှသည် ဟူ၍ မှတ်။ တရက် နှစ်ရက်မျှဖြစ်မူ အနည်းငယ်မျှ ဖြစ်သောကြောင့် ဗြဟ္မစရိယ အကျင့်သည် မထင်ရှားသည်သာ ဖြစ်သည်။ မကျင့်သုံးအပ်သည် မဟုတ်ဟု မုချဆတ်ဆတ် သေအောင်မှတ်။

ဒသဗြဟ္မစရိယကို မဆိုနှင့်ဦး။ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ သမဏဗြဟ္မစရိယ တို့ကိုလည်း တတ်အားသမျှ စောင့်အပ်ကြသေးသည်ကို အများရှင်လူ ငယ်ငယ်ကြီးကြီး ယောက်ျား မိန်းမ သိတတ်ကြလျက် ဒသဗြဟ္မစရိယ သီလမှာမှ တတ်အားသမျှ မစောင့်ရဟု အန္ဓအစစ် အကန်းကြီးဖြစ်၍ မဆင်မခြင် ထင်ရာထင်တိုင်း မမှတ်ကြကုန်နှင့်။

ဝိသေသဘာဂိယ သီလ မဖြစ်သော်လည်း ဝါသနာဘာဂိယ သီလ ဖြစ်စေရသော် ဘဝသမ္ပတ္တိ အကျိုးရှိသည်သာ ဖြစ်၏၊ အကျိုးမရ အပြစ်ကျဟု အပ္ပဿုတ မိန်းမ ယောက်ျား ရှင်လူအများ ငြူစူစကား အပြောများသော်လည်း တရားကျမ်းဂန် လာသည် အတိုင်းကိုသာ ယုံယုံကြည်ကြည် အားကိုး အားထား ကိုယ့်အလားကို မမှားရအောင် ဓမ္မဓဇ ဓမ္မကေတု ဓမ္မဂရုတရားကိုသာ အလေးပြုသဖြင့် သုဂတိ မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန် အကြောင်း သူတော်ကောင်း အကျင့်ကို တဆင့်ထက် တဆင့် မြင့်တက်မြင့် မြတ်ထက်မြက် မွန်ထက်မွန် လွန်ထက်လွန်အောင် ပြခဲ့ပြီးသော ဂဝေသီဥပါသကာ အမှူး ရှိသော သီတင်းသည် ငါးရာတို့ ကဲ့သို့၎င်း၊ ရှင်အာနန္ဒာ ရှင်ရာဟုလာ ရှင်ဥရုဝေလကဿပ အလောင်းတော် စသော ရှေးသူတော်ကောင်းတို့ကဲ့သို့၎င်း၊ နကုလာမာတာ နကုလပိတာ ပုရာဏဥပါသကာ ဥဂ္ဂသူကြွယ်စသော ဥပါသကာ ဥပါသိကာ တို့ကဲ့သို့၎င်း၊ ဓမ္မိက- ဥပါသကာ, နန္ဒမာတာစသော ဥပါသကာ - ဥပါသိကာ တို့ကဲ့သို၎င်း ဖြည့်ကျင့်ကြိုးစား အားပါးထုတ်၍ ပကတိပဉ္စသီလ, ဗြဟ္မစရိယ ပဉ္စမကသီလ ဧကဘတ္တိကဆက္က ဗြဟ္မစရိယ အဋ္ဌင်္ဂဗြဟ္မစရိယ ဒသသီလ ဗြဟ္မစရိယတို့ကို အိမ်ရာထောင်သူ လူတို့ဘောင်၌ နေ ကုန်သော ဥပါသကာ - ဥပါသိကာတို့သည် တတ်အားသမျှ နေ့ လ နှစ်ပိုင်း လိုတိုင်း ခြားမှတ် စောင့်တတ် စောင့်နိုင်ကြစေကုန်။

တတ်အားသမျှ စောင့်ပြီးမှလည်း စိတ်ကကြည်စွာ အခါအခါ သင့်တင့်ရာ၌ “ငါကား ဤမည်သော ဗြဟ္မစရိယအကျင့်ကို ချီးမြှင့် ကျင့်သုံးရပေပြီ။ ဗြဟ္မစရိယအကျင့်သည် ငါ၌ တည်ပေပြီ” ဟူ၍ အာရုံပြုကာ မပြတ် ဆင်ခြင် အောက်မေ့ရာသတည်း။

ဤမျှလောက် မကျဉ်း မကျယ်သော စကားအစဉ်ဖြင့် ဒသသီလဝိနိစ္ဆယ အပြီးသတ် သတည်း။

ဤကဲ့သို့ အဆုံးအဖြတ်ကို အလွန် ရခဲစွ၊ အတိဒုလ္လဘ ဝိနိစ္ဆယတည်း။ ဤကား ဆယ်ပါး သီလကို လူတို့ ခဏ ခေတ္တ စောင့်ကောင်း ဆောက်တည်ကောင်း၏ဟု ယူသော ဆရာတို့၏ ဝါဒတည်း။ “အဝိနယံ ဝိနယာတိ ဒီပေတိ”စသော (ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ နှာ-၅၀၁) ဘေဒကရ ဝတ္ထုသို့ မသက်ဝင်စေရအောင် ပညာရှင်တို့ ဆင်ခြင်ဖွယ် အချက်ဖြစ်၍ ဉာဏ်သက်ရာယူ၊ ဝိဝါဒကိုမူ မပြုရာ။ ထို့ကြောင့် --

ဝိဝါဒံ ဘယတော ဒိသွာ၊
အဝိဝါဒဉ္စ ခေမတော။
သမဂ္ဂါ သခိလာ ဟောထ၊
ဧသာ ဗုဒ္ဓါနုသာသနီ။

ဟူ၍ ဆုံးမတော်မူခဲ့ပြီ။

ဝိဝါဒံ၊ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွါး ဆန့်ကျင်သောစကားကို။
ဘယတော၊ ဘေးဘျမ်းများ၏ဟူ၍။
အဝိဝါဒဉ္စ၊ မဆန့်မကျင် ချစ်ကြင်ပေါင်းသင်း တရားကျင့်ခြင်းကိုလည်း။
ခေမတော၊ သာယာငြိမ်းချမ်း ဘေးဘျမ်းမနှောက် နိဗ္ဗာန်ရောက်အောင် ပွါးမြောက် စည်ကား အကျိုးများ၏ဟူ၍။
ဒိသွာ၊ ဆင်ခြင် မြင်သိ၍။
သမဂ္ဂါ၊ ဧကကမ္မ = ဧကုဒ္ဒေသ = သမသိက္ခာ ညီညာစေ့စပ်သော ကိုယ်ရှိကြကုန်သည်။
သခိလာ၊ ချိုသာပြေပြစ် ကျစ်လစ်သော နှုတ်ရှိကြကုန်သည်။
ဟောထ၊ ဖြစ်ကြကုန်လော။
သော၊ ဤသို့ ကိုယ်နှုတ်နှလုံး သုံးပါးလုံးကို စောင့်သုံးကုန်ကြ လုံ့လတက်ပွား ကျင့် သုံးပါးကို အားထုတ်ကြကုန်ဟု-တိုက်တွန်းခြင်းသည်။
ဗုဒ္ဓါနု သာသနီ၊ အကျိုးလိုလား ငါဘုရားတို့၏ စီးပွားရှုမြှော် အဆုံးအမတော်တည်း။

သီလ ၄-မျိုး

ပကတိသီလ

မြောက်ကျွန်းသူတို့၏ သဘာဝသိဒ္ဓ ငါးပါးသီလသည် ပကတိသီလ မည်၏။

အာစာရသီလ

ကုလ ဒေသ ပါသဏ္ဏ တို့၏ ပုဗ္ဗပုရိသ တို့ ထားခဲ့တိုင်းသော အပိုင်းအခြားကို မလွန်မူ၍ သေအရက် မသောက်ခြင်း, မညှဉ်းဆဲခြင်း စသော အလေ့အကျင့်သည် အာစာရသီလ မည်၏။

[ကုလ ဒေသ ပါသဏ္ဏ = အမျိုးအလိုက် အရပ်ဒေသအလိုက် တိတ္ထိအသင်းအဖွဲ့ ဂိုဏ်းဂဏ တို့၏ အယူအလိုက် စောင့်ထိန်းသော အလေ့အကျင့် (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋီ၊ပ၊ နှာ-၃၇) (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၁၅)
ပုဗ္ဗပုရိသ = ကူလ ဒေသ ဂိုဏ်းဂဏတို့ကို ရှေးဦးစတင် တည်ထောင်သူ (၏အလေ့အကျင့် အာစာရ)။]

ဓမ္မတာသီလ

ဘုရားလောင်း မယ်တော်၏ ကာရဏနိယမ [၁] အားဖြင့် လာသော ငါးပါးသီလသည် ဓမ္မတာသီလ မည်၏။

ပုဗ္ဗဟေတုကသီလ

မဟာကဿပ ဘဒ္ဒါ ဘုရားအလောင်းတော် သီလဝရာဇာ စသော စင်ကြယ်သော သတ္တဝါ တို့၏ သမ္ပတ္တဝိရတိ [၂] ၌ သင်္ဂြိုဟ်အပ်သော သီလသည် ပုဗ္ဗဟေတုကသီလ [၃]မည်၏။

[၁။ ကရဏ နိယမ = မြဲသောအကြောင်း (ဘုရားလောင်း ပဋိသန္ဓေ တည်သည်မှစ၍ ကာမ ရာဂစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း မရှိတော့ချေ။)
၂။ သမ္ပတ္တဝိရတိ = အတွေ့ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ တွေ့ကြုံ ဆိုက်ရောက်လာသော မကောင်းမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း
၃။ ပုဗ္ဗဟေတုကသီလ = ရှေးဘဝက အထုံ အလေ့အကျင့် အကြောင်းရင်းရှိသော သီလ။]

ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ

ဣဓ ဘိက္ခု ပါတိမောက္ခသံဝရ သံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရ ဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု။

ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော၊ ပါတိမောက္ခသီလ တည်းဟူသော စောင့်စည်းခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍။
အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော၊ ပါတိမောက္ခ စသည်ဂုဏ်အား ကျေးဇူးများသော အာစာရ ဂေါစရ နှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍။
အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု၊ အဏုမြူသွင် အသိဉ္စိစ္စ သေခိယစသော အပြစ်တို့၌။
ဘယဒဿာဝီ၊ မြင်းမိုရ်တရှိ ပါရာဇိမျှ ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
သိက္ခာပဒေသု၊ သိက္ခာပုဒ်ပညတ် တို့၌။
သမာဒါယ၊ ပြုကျင့်သည်ကို စိတ်ဖြင့်ကြည်ဖြူ ကောင်းစွာယူ၍။
သိက္ခတိ၊ ကျင့်၏။

ဤသို့ ဟောတော်မူအပ်သော သီလသည် ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ မည်၏။

ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ

သော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟိ။ ယတွာဓိကရဏ မေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ။ တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ။ ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ။ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ပ။ မနုသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ။ပ။ မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။

သော၊ ထိုပါတိမောက္ခသီလ၌ တည်ပြီးသော ရဟန်းသည်။
စက္ခုနာ၊ အကြောင်းစက္ခု တင်စားပြုသော စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့်။
ရူပံ၊ ဣဋ္ဌာ နိဋ္ဌ အဆင်းကို။
ဒိသွာ၊ မြင်၍။
နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ၊ မိန်းမ ယောက်ျားဟု သိကြောင်း အပေါင်း သဏ္ဌာန် မူဟန် ရုပ်သွင် ဆံပင် ထုံးခြင်း ဝတ်ခြင်းစမ္ပယ် တင့်တယ်ဖွယ်ရာ ဣဋ္ဌာ နိဋ္ဌ ရာဂ ဒေါသ မောဟ အကြောင်း ကောင်း မကောင်းသော အခြင်းအရာ ဟူသော နိမိတ်ကို ယူလေ့ရှိသည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။
အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟိ၊ ကိလေသာကို ခါခါဆင့်ပွါး ထင်ရှားအောင်ပြု အနုဗျဉ္ဇန အမည်ရလေ လက်ခြေရယ်မော ပြောဟောကြည့်ရှု “ဘူတု” ပါဒါ သန္နိဝေသာကာရ [၁] ကို ယူလေ့ရှိသည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။
ယတော အဓိကရဏံ-ယံ ကာရဏာ၊ အကြင် မစောင့်စည်း မချုပ်တည်းအပ်လေ စက္ခုန္ဒြေ ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြေကို။
အသံဝုတံ၊ မစောင့်ချုပ်ပဲ။
ဝိဟရန္တံ၊ နေသော။
ဧနံ ဘိက္ခုံ၊ ထိုရဟန်းကို။
အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ၊ လောဘ ဒေါသဟူကုန်သော။
ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ၊ ယုတ်မာ ညစ်ကျူ မကောင်းမှုတရားတို့သည်။
အနွာဿဝေယျုံ၊ အစဉ်တစိုက် လိုက်ကုန်ရာ၏။
တဿ၊ ထိုစက္ခုန္ဒြေ ဟူသော တံခါးပေါက်ကို။
သံဝရာယ၊ သတိဟူသော တံခါးရွက်ဖြင့် ပိတ်ဆို့စောင့်ရှောက်ခြင်းငှါ။
ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ကျင့်၏။
စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြေကို။
ရက္ခတိ၊ စောင့်၏။
စက္ခုန္ဒြိယေ၊ စက္ခုန္ဒြေ၌။
သံဝရံ၊ စောင့်စည်းခြင်းသို့။
အာပဇ္ဇတိ၊ ရောက်၏။

[၁။ ဘူတုပါဒါ သန္နိဝေသာကာရ = ရုပ်တို့၏ စုဝေးသော အခြင်းအရာ။
(ဘူတ = မဟာဘုတ်လေးပါး၊
ဥပါဒါ = ဥပါဒါရုပ် ၂၄-ပါး။
သန္နိဝေသ = အစုအဝေး။
အာကာရ = အခြင်းအရာ)]

“သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ”စသည် နည်းဘူး။

ဤသို့ ဟောတော်မူအပ်သော သီလသည် ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ မည်၏။

အနာ'ည'ညာ ပဒေသေန၊
ဒုဝေ အဘူတကိတ္တနာ။
သဉ္စရိတ္တံ ဒွေ ပဏီတာ၊
သူပေါဒနန္တိ အာဇိဝါ။

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ

အနာညညညာ ပဒေသေန၊ သူတပါးကို မညွှန်းခြင်း ညွှန်းခြင်းဖြင့်။
ဒုဝေ အဘူတကိတ္တနာ၊ မဟုတ်မမှန်သော ဈာန် မဂ် ဖိုလ်တရားကို ပြောဆိုခြင်း ပါရာဇိက ထုလ္လစ္စဉ်း နှစ်ပါးတို့၎င်း။
သဉ္စရိတ္တံ၊ အောင်သွယ်သော သံဃာဒိသိသ်၎င်း။
ဒွေ ပဏီတာ၊ ပဏီတဘောဇနပါစိတ် ပဏီတဘောဇန ပါဋိဒေသနီ ဟူသော နှစ်ပါးတို့၎င်း။
သူပေါဒနံ၊ သူပေါဒန ဝိညတ္တိ ဒုက္ကဋ်၎င်း။
ဣတိ ဣမာနိ ဆ၊ ဤခြောက်ပါးတို့သည်။
အာဇိဝါ၊ မိစ္ဆာဇီဝဟူသော အကြောင်းကြောင့် ပညတ်အပ်သော သိက္ခာပုဒ် တို့တည်း။

ဤ အာဇီဝ ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ပညတ်အပ်သော ခြောက်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်။

ထိုမှတပါးလည်း “ကုဟနာ လပနာ နေမိတ္တကတာ နိပ္ပေသိကတာ လာဘေနလာဘံ နိဇီဂီသနတာ [၁] ဤသို့အစရှိသော ယုတ်မာမည်းညစ် ပါပဓမ္မ တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော မိစ္ဆာဇီဝမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည် အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ သီလ မည်၏။

[၁။ ဝိဘင်းပါဠိတော်၊ နှာ-၃၆၆ စသည်တို့၌၎င်း၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ- ၂၂-၂၉ ၌ ၎င်း
အကျယ်ရှု။
ကုဟနာ = အံ့ဩစေခြင်း၊ သူတပါး၏ စိတ်၌ အံ့ဘွယ်သရဲ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုမူခြင်း။
လပနာ = မိမိ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမြှောက် ဝါကြွား ပြောဆိုခြင်း။
နေမိတ္တကတာ = ပစ္စည်းလှူစေရန် သွယ်ဝိုက်၍ အရိပ်နိမိတ် ပြောဆိုခြင်း။
နိပ္ပေသိကတာ = မိမိလာဘ် ပစ္စည်းရရန် ဒါယကာတို့အား စောင်းမြောင်း ဖိနှိပ်ပြီး နာလို
• ခံခက် ထေ့တေ့တေ့စကား ပြောဆိုခြင်း။
လာဘေန-လာဘံ = မိမိရပြီးသောပစ္စည်းကို အရင်းတည်၍ ထိုထက်ကောင်းသော ပစ္စည်းကို။
နိဇီဂီသနတာ = ရအောင် ရှာဖွေပြုလုပ်ခြင်း။
(အကျယ်ကို ဤကျမ်း နှာ-၆၁-စသည်၌ရှုပါ။ ဝိဘင်းနှာ-၃၆၆ ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၂၂-၂၉ လည်းရှု ပါ။)]

ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ

ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော” အစရှိသည်ဖြင့် ပစ္စည်း လေးပါးကို ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်၍ စင်ကြယ်သော သုံးဆောင်ခြင်းသည် ပစ္စယ သန္နိဿိတသီလ မည်၏။

ငါးပါး အစု သီလ ၂-မျိုး

ပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိ သီလ

ပုထုဇ္ဇန သေက္ခ အသေက္ခ ဖြစ်သော လူ သာမဏေတို့၏ သီလသည် အရေအတွက် အပိုင်း အခြား ရှိသောကြောင့် ပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိ သီလ မည်၏။

အပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိသီလ

အန္ဓပုထုဇဉ် ရဟန်းတို့၏ သီလသည် ~

နဝကောဋိ သဟဿာနိ၊
အသီတိ သတ ကောဋိယော။
ပညာသ သတ သဟဿာနိ၊
ဆတ္တိံသာ စ သုနာပရေ။

ဧတေ သံဝရဝိနယာ၊
သမ္ဗုဒ္ဓေန ပကာသိတာ။
ပေယျာလမုခေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊
သိက္ခာ ဝိနယသံဝရေ။

နဝကောဋိ သဟဿာနိ၊ ကုဋေ ကိုးထောင်တို့၎င်း။
အသီတိ သတ ကောဋိယော၊ ကုဋေ တရာ့ရှစ်ဆယ်တို့၎င်း။
ပညာသ သတ သဟဿာနိ၊ ငါးသန်းတို့၎င်း။
ပုန၊ တဖန်။
အပရေ၊ တပါးကုန်သော။
ဆတ္တိံသ သဟဿာနိ၊ သုံးသောင်း ခြောက်ထောင်တို့၎င်း။
ပေယျာလ မုခေန၊ (နေနတ်နီးတိုင်၊ ဂနိုင် မိုးနန်၊ ဟုန်ယဉ်ဈာန်၊ မှတ်ရန် သိက္ခာဂဏန်း တည်း ဟူသော ဤအကျဉ်း) သင်္ချာပေယျာလ အမြွက်ဖြင့်။
နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ညွှန်ပြအပ်ကုန်ပြီးသော။
ဧတေ သံဝရဝိနယာ၊ ဤသံဝရ ဝိနည်းတို့သည်။
ဝိနယ သံဝရေ၊ ဝိနည်းပိဋကတ်၌။
သမ္ဗုဒ္ဓေန၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
ပကာသိတာ၊ ပြတော်မူအပ်ကုန်သော။
သိက္ခာ၊ အကျင့်သီလတို့တည်း။

ဤသို့ ၉၁၈၀,၅၀,၃၆၀၀၀ ဟူ၍ ဂဏန်းသင်္ချာအားဖြင့် အပိုင်းအခြား ရှိသော်လည်း အကြွင်းအကျန်မရှိ ဆောက်တည်သောကြောင့်၎င်း--

ဓနံ စဇေအင်္ဂံ ရက္ခံ၊
အင်္ဂံ စဇေယျ ဇီဝိတံ။
သဒ္ဓမ္မံ ရက္ခမာနော တု၊
သဗ္ဗ စဇေယျ၊ ပဏ္ဍိတော။

အင်္ဂံ၊ ခြေလက်စသော အင်္ဂါကို။
ရက္ခံ၊ စောင့်ရှောက်သောသူသည်။
ဓနံ၊ ရွှေငွေစသောဥစ္စာကို။
စဇေ၊ စွန့်ရဲရာ၏။
ဇီဝိတံ၊ အသက်ကို။
ရက္ခန္တော၊ စောင့်သူသည်။
အင်္ဂံ၊ ခြေလက်စသော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းကို။
စဇေယျ၊ စွန့်ရဲရာ၏။
သဒ္ဓမ္မံ၊ သီလစသော သူတော်တရားကို။
ရက္ခမာနော၊ စောင့်ရှောက်သော။
ပဏ္ဍိတော တု၊ ပညာရှိသည်။
သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံ ဥစ္စာ အင်္ဂါ အသက်ကို။
စဇေယျ၊ စွန့်ရဲရာ၏။

မဟာတိဿထေရ်ဝတ္ထု

ဤသို့သော သပ္ပုရိသာနုဿတိကို မစွန့်ပဲ စားရန် သရက်သီး အနီးရှိလျက် ပဋိဂ္ဂဟဏ သိက္ခာပုဒ် [၁]ကို မဖျက် အသက်ကို အသေခံ၍ နေရာ တယောက်သော ဥပါသကာ လာယူ ဆောင်ကြဉ်းရာ ဥပါသကာ၏ ကျောက်ကုန်းထက်၌ စီးလျက် --

[၁။ ပဋိဂ္ဂဟဏ သိက္ခာပဒ = (ပဋိဂ္ဂဟဏ = ခံယူထားသော၊ ဆောက်တည်ထားသော " သိက္ခာပုဒ် = သီလ) ခံယူဆောက်တည်ထားသောသီလ။]

န ပိတာ နာပိ တေ မာတာ၊
န ဉာတိ နာပိ ဗန္ဓဝေါ။
ကရောတေ တာဒိသံ ကိစ္စံ၊
သီလဝန္တဿ ကာရဏာ။

တိဿ၊ တိဿ။
အယံ၊ ဤကျောပိုးပေသော ဥပါသကာကြီးသည်။
တေ၊ သင်တိဿ၏။
န ပိတာ၊ အဘလည်း မဟုတ်ပဲလျက်။
န မာတာ၊ အမိလည်း မဟုတ်ပဲလျက်။
န ဉာတိ၊ ဘမျိုးလည်း မတော်ပဲလျက်။
နာပိ ဗန္ဓဝေါ၊ မိမျိုး လည်း မစပ်ပဲလျက်။
သီလဝန္တဿ၊ သီလရှိသည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော။
ကာရဏာ၊ အကြောင်းကြောင့်။
သီလဝန္တဿ၊ သီလရှိသော။
တုယှံ၊ သင်၏။
ဧတာဒိသံ၊ ဤသို့သဘောရှိသော။
ကိစ္စံ၊ ကျောပိုးခြင်းကိစ္စကို။
ကရောတေ၊ ပြုပေသည်တကား။

ဤသို့ ကိုယ်ကို ကိုယ့်ရှင် သွန်သင်ဆုံးမ ထို အပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိသီလကိုပင် ဆင်ခြင်လျက် ကျောက်ကုန်းထက်၌ပင် အရဟတ္တမဂ် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သော စိရဂုမ္ဗဝါသီ အမ္ဗခါဒက မဟာတိဿထေရ်၏ သီလကဲ့သို့ မမြင်အပ်သော အပိုင်းအခြား ရှိသော ကြောင့်၎င်း အပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိသီလ မည်၏။

ပရိပုဏ္ဏပါရိသုဒ္ဓိသီလ

အဝါ ငါးဆယ် ခြောက်ဆယ် ပြည့်၍ သေရာ ညောင်စောင်း၌ လျောင်းစက်ခါမှ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည်ဟု ဝန်းကျင်ပတ်ချာ တဆဲ့နှစ်ယူဇနာက လာကြသော လူအများတို့ ပုထုဇဉ်၏ သေခြင်းကို ကြားသိက ဝိပ္ပဋိသာရ (=နှလုံးမသာယာခြင်း) ဖြစ်ရန် ရှိပါကြောင်းနှင့် အလုပ်အကျွေး ပဉ္စင်းငယ် တောင်းပန်ရာတွင် လျင်စွာချက်ခြင်း မဂ် လေးကွင်းကို ထုတ်ခြင်း လျှိုဖောက် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သော သံဃရက္ခိတထေရ် တူဝရီးတို့၏ သီလကဲ့သို့ ပဉ္စင်းခံသည်မှ စ၍ ရွှေစင်သိင်္ဂီ အလား ပတ္တမြားအဆင်း ခရုသင်း ပွတ်သစ် ပုလဲနှစ်အသွင် စိတ္တုပ္ပါဒ် မျှဖြင့်ပင် မြူမတင်သော ကလျာဏပုထုဇဉ် တို့၏ အရဟတ္တပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်သော သီလသည် ပရိပုဏ္ဏပါရိသုဒ္ဓိသီလ မည်၏။

ယင်း သီလကို ရည်၍ ---

ဗဟုဿုတောပိ စေ ဟောတိ၊
သီလေသု သုသမာဟိတော။
ဥဘယေန နှံ ပသံသန္တိ၊
သီလတော စ သုတေန စ။

ဗဟုဿုတံ ဓမ္မဓရံ၊
သပ္ပညံ ဗုဒ္ဓသာဝကံ။
နိက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝ၊
ကော တံ နိန္ဒိတု' မရဟတိ။
ဒေဝါပိ နံ ပသံသန္တိ၊
ဗြဟ္မုနာပိ ပသံသိတော။

ဟူ၍ ဂျာမနာ ဂါထာ လာ၏။

ဗဟုဿုတောပိ၊ အကြားအမြင် များသည်၎င်း။
သီလေသု၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိ သီလတို့၌။
သုသမာဟိတော၊ ကောင်းစွာတည်သည်၎င်း။
စေ ဟောတိ၊ အကယ်၍ဖြစ်အံ့။
နံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။
သီလတော စ သီလအားဖြင့်၎င်း။
သုတေ န စ၊ အကြားအမြင်အားဖြင့်၎င်း၊
ဥဘယေန၊ နှစ်ပါးစုံဖြင့်။
ပသံသန္တိ၊ ချီးမွမ်းကြကုန်၏။

ဗဟုဿုတံ၊ များသောသုတ ရှိထသော။
ဓမ္မဓရံ၊ သီလဟူသော သူတော် တရားကို ဆောင်ထသော။
သပ္ပညံ၊ ဇာတိပညာ ပါရိဟာရိယပညာ, ဝိပဿနာပညာ ရှိထသော။
တံ ဗုဒ္ဓသာဝကံ၊ ထိုသို့သဘောရှိသော ဘုရားသားတော်ကို။
ဧကာ၊ အဘယ်သူသည်။
နိန္ဒိတုံ၊ ဂုဏ်ကိုချိုးဖဲ့ ကျေးဇူးမဲ့အောင် ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ခြင်းငှါ။
အရဟတိ၊ ထိုက်ပေချိမ့်နည်း။
ဇမ္ဗောနဒဿ၊ သိင်္ဂီ ရွှေစစ် ဇမ္ဗူရစ်၏။
နိက္ခံ၊ တပိဿာကို။
နိန္ဒိတုံ၊ ဇာတ် ပမာဏ နှစ်၀ဖြစ်လျှင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းငှါ။
န အရဟတိ ဣ၀၊ မထိုက်သကဲ့သို့တည်း။
နံ၊ ထို သီလ သုတ နှစ်ဝစုံလစ် သားတော်စစ်ကို။
ဒေဝါပိ၊ နတ်တို့သည်လည်း။
ပသံသန္တိ၊ ချီမွမ်းကုန်၏။
ဗြဟ္မုနာပိ၊ ဗြဟ္မာသည်လည်း။
ပသံသိတော၊ ချီးမွမ်းအပ်၏။

အပရာမဋ္ဌ ပါရိသုဒ္ဓိသီလ

လူထွက်၍လာချေသော် မရီးအေက အမွေခွဲရမည်ကို စိုး၍ ခိုးငါးရာတို့ကိုသတ်ချေ စေခိုင်းရာ --

ဥဘော ပါဒါနိ ဘိန္ဒိတွာ၊
သညာပေဿာမိ ဝေါ အဟံ၊
အဋ္ဋိယာမိ ဟရာယာမိ၊
သရာဂ မရဏံ အဟံ။

အဟံ၊ ငါသည်။
ဥဘောပါဒါနိ၊ ခြေနှစ်ဖက်တို့ကို။
ဘိန္ဒိတွာ၊ ခဏခိုက်တန့် ဆိုင်းငံ့စေမှု ကျောက်ဖြင့်ထု၍။
ဝေါ၊ သင်တို့ကို။
သညာပေဿာမိ၊ မပြေးနိုင်ပြီဟု ယုံကြည်စေရန် ဝန်ခံသက်သေ နှစ်သိမ့်စေအံ့။
အဟံ၊ ငါသည်။
သရာဂ မရဏံ၊ ရာဂမကင်း သေရခြင်းကို။
အဋ္ဋိယာမိ၊ စက်ဆုပ်၏။
ဟရာယာမိ၊ ရှက်၏။

ဤသို့ ခိုးသားတို့ကို ဆို၍---

ဧဝါ ဟံ စိန္တယိတွာန၊
သမ္မသိတွာန ယောနိသော။
သမ္မတ္တေ အရုဏုဂ္ဂမှိ၊
အရဟတ္ထ မပါပုဏိ။

ဧဝံ၊ ဤသို့။
စိန္တယိတွာန၊ ကြံ၍။
အဟံ၊ ငါသည်။
ယောနိသော၊ အသင့်အားဖြင့်။
သမ္မသိတွာန၊ ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍။
အရုဏုဂ္ဂမှိ၊ အရုဏ်တက်ချိန်သည်။
သမ္မတ္တေ၊ ရောက်လတ်သော်။
အရဟတ္ထံ၊ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ အထိ ရောက်လေပြီ။

ဟူ၍ လာသည့်အတိုင်း ထိုညဉ့်၌ လင်းစင်လတ်သော် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရလျက် သမသီသီ ရဟန္တာဖြစ်၍ စုတိ ကျသော ကုဋုမ္ဗိယပုတ္တတိဿထေရ်။

မိမိ ကျင်ငယ် ကျင်ကြီး၌ နှစ်လျက် တွန့်လိမ်လူးလည်း နေသည်ကို မြင်၍ “အဟောဒုက္ခာ ဇီဝိတသင်္ခါရာ[၁] ဟု ပဉ္စင်းငယ် ဆိုရာတွင် ငါ စုတိက သဂ္ဂသမ္ပတ္တိကို မခဲယဉ်း၊ သို့သော်လည်း သီလကိုဖျက်၍ ရသော သဂ္ဂသမ္ပတ္တိသည် သိက္ခာကို ချ၍ ရသော လူအဖြစ်နှင့် တူ၏[၂]၊ သီလနှင့်သာလျှင် တကွ သေမည်ဟု ဆို၍ ထို မိမိကျင်ငယ် ကျင်ကြီးထက်၌ပင် လျောင်းစက်၍ ယင်းရောဂါကိုပင် ဆင်ခြင် သုံးသပ်လျက် ဝိပဿနာ အဆက်ဆက်ဖြင့် အရဟတ္တ မဂ်ဖိုလ်ကို ရပြီးလျှင် ---

[၁။ ဇီဝိတသင်္ခါရာ = ဇီဝိတိန္ဒြေနှင့် စပ်သော သင်္ခါရတို့သည်။
အဟောဒုက္ခာ = အော် - ဆင်းရဲကုန်စွတကား။

ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ နာမ်ဇီဝိတိန္ဒြေ ဟူသော အာယု တေဇော ဓာတ်ဟူသောဥသ္မာ ပဋိသန္ဓေ ဝိညာဏ်ဟူသော ဝိညာဏ၊ ဤ ၃-ပါးကို ဇီဝိတသင်္ခါရဟုခေါ်သည်။
(ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အဋ္ဌကထာ၊ ဒု၊ နှာ-၁၇၂။)

[၂။ ရဟန်းသေသော် အလောင်းကောင်၌ ရဟန်း၏သိက္ခာ မတည်တော့ချေ။ ရဟန်း၏ သီလပျက်ပြီဟု ဆိုလိုသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၄၆)]

ဖုဋ္ဌဿ မေ အညတရေန ဗျာဓိနာ၊
ရောဂေန ဗာဠှံ ဒုခိတဿ ရုပ္ပတော။
ပရိသုဿတိ ခိပ္ပမိဒံ ကဠေဝရံ၊
ပုပ္ဖံ ယထာ ပံသုနိ အာတပေ ကတံ။

အဇညံ ဇညသင်္ခါတံ၊
အသုစိံ သုစိသမ္မတံ။
နာနာကုဏပ ပရိပူရံ၊
ဇညရူပံ အပဿတော။

ဓိရတ္ထု'မံ အာတုရံ ပူတိကာယံ၊
ဒုဂ္ဂန္ဓိယံ အဿုစိ ဗျာဓိဓမ္မံ။
ယတ္ထပ္ပမတ္တာ အဓိမုစ္ဆိတာ ပဇာ၊
ဟာပေန္တိ မဂ္ဂံ သုဂတူပပတ္တိယာ။

အညတရေန၊ တပါး ပါးသော။
ဗျာဓိနာ၊ ပြင်းစွာ နှိပ်စက်တတ်သော။
ရောဂေန၊ ရောဂါနှင့်။
ဖုဋ္ဌဿ၊ တွေ့ထသော။
ဗာဠှံ၊ ပြင်းပြစွာ။
ဒုခိတဿ၊ ဆင်းရဲသို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍။
ရုပ္ပတော၊ ဆွေ့ဆွေ့ခုန်မျှ တုန်လှုပ် ဖောက်ပြန်တတ်သော။
မေ၊ ငါ၏။
ဣဒံ ကဠေဝရံ၊ ဤ ခန္ဓာရုပ် အကောင်ပုပ်သည်။
အာတပေ၊ ခြစ်ခြစ်ပူသော။
ပံသုနိ၊ မြေမှုန့်ထက်၌။
ကတံ၊ ပစ်ထားအပ်သော။
ပုပ္ဖံ ယထာ၊ ကုက္ကိုစသော ပန်းကဲ့သို့။
ခိပ္ပံ၊ အသော့လျင်စွာ မကြာချက်ခြင်း။
ပရိသုဿတိ၊ ဝန်းကျင်ညှိုးခွေ ခြောက်တပ်ချေ၏။

အဇညံ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ် ဖြစ်လျက်။
ဇညသင်္ခါတံ၊ နှစ်သက်ဖွယ်ဟူ၍ သူမိုက်တို့သည် ပြောဆိုအပ်ထသော။
အသုစိံ ၊ မစင်ကြယ်ပဲလျက်။
သုစိသမ္မတံ၊၊ စင်ကြယ်သည်ဟူ၍ သူမိုက်တို့သည် သမုတ်အပ်ထသော။
နာနာကုဏပ ပရိပူရံ၊ အထူးထူးသာ အပုပ်မျိုးတို့ဖြင့် ပြည့်ထသော။
ဣဒံ ကဠေ၀ရံ၊၊ ဤခန္ဓာရုပ် အကောင်ပုပ်ကို။
ဇညရူပံ၊ ဟုတ်မှန်တိုင်းသော နှစ်ဘက်ဖွယ် သဘောကို။
အပဿတော အပဿန္တဿ၊ မမြင်နိုင်သော သူမိုက်သည်သာလျှင်။
ပသံသိတံ၊ ဇည ဟု ချီးမွမ်းအပ်၏။
(ဇနံ န အရဟန္တီတိ အဇညာ၊ ဇနံ ပဝေသေတုံ အယုတ္တာ ဇိဂုစ္ဆနီယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မူလဋီကာ၊ ၂၊ နှာ-၁၅၃။)

အာတုရံ၊ နာကျင်ထသော။
ဒုဂ္ဂန္ဓိယံ၊ မကောင်းသော အနံ့ ရှိထသော။
အသုစိ၊ မစင်ကြယ်ထသော။
ဗျာဓိဓမ္မံ၊ နှိပ်စက်တတ်သော သဘောရှိထသော။
ဣမံ ပူတိကာယံ၊ ဤခန္ဓာရုပ် ကိုယ်ကောင်ပုပ်၏။
ဓီ၊ ထွီဖွယ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သည်။
အတ္ထု၊ ဖြစ်ချေ၏၊ ဖြစ်စေလော၊ ဖြစ်စေသတည်း။

ယတ္ထ၊ အကြင် အနှစ်မပါ ရွံဖွယ်ရာသော ခန္ဓာကိုယ်ရုပ် အကောင်ပုပ်၌။
ပမတ္တာ၊ မေ့လျော့ယစ်ဝကုန်သည်ဖြစ်၍။
အဓိမုစ္ဆိတာ၊ တွေဝေမိန်းမောကုန် သည်ဖြစ်၍။
ပဇာ၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည်။
သုဂတူပပတ္တိယာ၊ လူ့ဘုံနတ်ရပ် မြတ်သော သုဂတိဘဝသို့ လားရခြင်း၏။
မဂ္ဂံ ၊ အကြေင်းဖြစ်သော သီလကို။
ဟာပေန္တိ၊ အားပါးမထုတ် ဆုတ်ယုတ် လျော့ပါးစေကြကုန်၏။
(ပဂေ၀ ဈာနာဒိန္တိ အဓိပ္ပါယော) –

ဤသို့ သံဃာအား ပြောဟော၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်သော အညတရ ဗာဠှဂိလာန မဟာထေရ် စသော ပုထုဇဉ်တို့၏ သီလသည်၎င်း သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သီလသည်၎င်း ဘ၀ရာဂဒိဋ္ဌိ တို့ဖြင့် သုံးသပ်အပ်သောကြောင့် အပရာမဋ္ဌပါရိသုဒ္ဓိသီလ မည်၏။

ပဋိပဿဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိသီလ

ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ရဟန္တာ၏ သီလသည် ပဋိပဿဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိသီလ မည်၏။

ပဟာနသီလ

ပါဏာတိပါတ အစ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈ ကိလေသာ အဆုံးရှိ သော အကုသိုလ် ကုသိုလ် ဓမ္မတို့ကို ပယ်ကြောင်းခြင်းဖြစ်သော ဟိရောတ္တပ္ပကရုဏာ, အလောဘ စသည် ပြဓာန်းခြင်းရှိသော ကုသိုလ် ဧကဝီသ စိတ္တုပ္ပါဒ်သည် ပဟာနသီလ မည်၏။

ဝေရမဏိသီလစသည်

ဝိရတိစေတသိက် စေတနာစေတသိက် သံဝရငါးပါး အဝီတိက္ကမ စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့သည် ဝေရမဏိသီလ စသည် မည်ကုန်၏။ ထိုတွင် --

မဟဂ္ဂတဓမ္မေသု နိပ္ပရိယာယေန နတ္ထိ သီလနဋ္ဌော၊ ကုတော ဝိရမဏဋ္ဌော။ ပရိယာယေန ပနေတံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

မဟဂ္ဂတဓမ္မေသု၊ မဟဂ္ဂုတ်တရားတို့၌။
နိပ္ပရိယာယေန၊ မုချအားဖြင့်။
သီလနဋ္ဌော၊ သမာဓာန-ဥပဓာရဏ ဟူသော သီလန အနက်သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ဝိရမဏဋ္ဌော၊ ဝိရတိ အနက်သည်။
ကုတော၊ အတီမှာ ရှိနိုင်ချေအံ့နည်း။
ပန၊ ယင်းသို့ မရှိသော်လည်း၊။
ပရိယာယေန၊ ပရိယာယ်အားဖြင့်။
ဧတံ၊ ထို “ပထမ ဈာနေန နီဝရဏာနံ၊ ဒုတိယဈာနေန ဝိတက္က, ဝိစာရာနံ ပဟာနံ သီလံ, ဝေရမဏိ သီလံ, စေတနာ သီလံ, သံဝရော သီလံ, အဝီတိက္ကမော သီလံ [၁] စသော စကားကို။
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်၏။

[၁။ ပဌမဈာန်ဖြင့် အပိတ်အပင် 'နီဝရဏ” တရားတို့ကို ဒုတိယဈာန်ဖြင့် ဝိတက်နှင့် ဝိစာရတို့ကို ပယ်တတ်သောကြောင့် သီလမည်၏၊ ကြဉ်ရှောင်တတ်သောကြောင့် သီလ မည်၏၊ စောင့်စည်းမှုစေတနာသည် သီလမည်၏၊ စောင့်စည်းခြင်း “သံ၀ရ” သည် သီလ မည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်နှင့် သီလမည်၏။]

ဤသို့ မဟာဋီကာ (ပ၊နှာ-၇၉) လာသည့်အတိုင်း မဟဂ္ဂုတ်တရားတို့၌ သီလ ဟူသည်ကို ပရိယာယ်အားဖြင့် ဈာန်စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့ကို မှတ်အပ်၏။ ဤသို့ မဟဂ္ဂုတ် သီလ၌သာ ပရိယာယ်ဟု ဆို၍ ရှေးဖြစ်သော --

အဘိဇ္ဈာယ ပဟာနံ သီလံ ဝေရမဏိ သီလံ။ပ။ ဗျာပါဒဿ။ပ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ။ပ။ ပဉ္စန္နံ နီဝရဏာနံ။ပ။ ဉာဏေန အဝိဇ္ဇာယ။ပ။ ပါမုဇ္ဇေန အရတိယာ ပဟာနံ သီလံ ဝေရမဏိ သီလံ - စသော မနောကမ္မပထ သီလ။

ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ဥပါယသီလနောက် ဖြစ်သော - အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညာယ ပဟာနံ သီလံ ဝေရမဏိ သီလံ စသော အဋ္ဌာရသ မဟာဝိပဿနာ သီလ။

မဂ်သီလတို့၌ကား--

အဘိဇ္ဈာဒီနံ ပန အနဘိဇ္ဈာဒိဝသေန ပဟာနံ ဝေဒိတဗွံ။ ဝေရမဏိ စေတနာ တံသမ္ပယုတ္တာ၊ သံဝရာ ဝီတိက္ကမာ တပ္ပမု ခါဓမ္မာ။

တတ္ထ ပဟာနသီလာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဝိသေသ မေဝ ဝက္ခာမ။

အဘိဇ္ဈာဒီနံပန၊ အဘိဇ္ဈာ ဗျာပါဒ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့ကိုကား။
အနဘိဇ္ဈာဒိဝသေန၊ အနဘိဇ္ဈာစသည်တို့၏ အစွမ်းအားဖြင့်။
ပဟာနံ၊ ပယ်ခြင်း ပဟာနသီလကို။
ဝေဒိတဗံ္ဗ၊ သိအပ်၏၊
ဝေရမဏိ စေတနာ၊ ဝေရမဏိသီလ စေတနာသီလတို့သည်။
တံသမ္ပယုတ္တာ၊ ထိုအနဘိဇ္ဈာစသည်နှင့် ယှဉ်ကုန်၏။
သံဝရာဝီတိက္ကမာ၊ သံဝရသီလ အဝီတိက္ကမသီလတို့သည်။
တပ္ပမုခါ၊ ထိုအနဘိဇ္ဈာစသည် ပြဓာန်းခြင်း ရှိကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ ကုသိုလ် စိတ္တုပ္ပါဒ်တရားတို့တည်း။

တတ္ထ၊ ထိုဥပါယသီလ သမာပတ္တိသီလ, ဝိပဿနာသီလ မဂ်သီလတို့၌။
ပဟာနသီလာဒီနိ ၊ ပဟာနသီလ စသည်တို့ကို။
ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်ကမ္မပထသီလတို့၌။
ဝုတ္တနယေနေဝ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းဖြင့်သာလျှင်။
ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ သိအပ်ကုန်၏။
ဝိသေသမေဝ၊ အထူးကိုသာလျှင်။
ဝက္ခာမ၊ ဆိုကုန်တော့အံ့။

ဝိရတိစေတသိက် ဖြစ်နိုင်ပုံ

ဤသို့ ဝိရတိစေတသိက် တိုက်ရိုက်ရကြောင်းကို ဆိုရကား ရှေး ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်အတိုင်း “ဝိသေသမေ၀ ၀က္ခာမ”အရ ဖြစ်သော အဋ္ဌသမာပတ္တိသီလကို ချန်ထား၍ ကြွင်းသော ရှောင်ကြဉ်သမျှ သီလစိတ္တုပ္ပါဒ်တို့၌ ဝိရတိစေတသိက်ကို ရ၏ဟု မှတ်ရမည်။ အာဇီဝဟေတုကိုငဲ့ မငဲ့သော ကာယကံသုံးပါး ဝစီကံလေးပါးတို့ကို ရှောင်ကြဉ်မှသာ ဝိရတိ ဖြစ်သည်။ အဘိဇ္ဈာစသော မနောကံကို ရှောင်ကြဉ်ရာတို့၌၎င်း “ဘူတဂါမ ပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ [၁] စသည်ကို ရှောင်ကြဉ်ရာတို့၌၎င်း ဝိရတိ မဖြစ်ဟူ၍ မှတ်မှား ကြသည် များစွာ၏။ ဆင်ခြင်စဉ်းစား သတိထားကုန်ရာသည်။

[၁။ ပါစိတ်အာပတ်စသည်ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းအားဖြင့် ဝိရတိဖြစ်သည်။
(ပါစိတ္တိယ = ကုသိုလ်စိတ်မှ လျောကျစေတတ်သောအပြစ်)]

(ငါတို့ ကျေးဇူးရှင် မဟာဗိုလ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးလည်း ပါတိမောက္ခ သီလတို့၌ ဝိရတိ ရကြောင်းကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏)။ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ ကျမ်းဂန် သက်သဖြင့် နှစ်သက်လေးမူ မှတ်ယူသင့်သော စကားပေတည်း။

သီလ၏ဂုဏ်များ

ဤသို့လျှင် တပါး နှစ်ပါး သုံးပါး လေးပါး ငါးပါး အပြားရှိသော သီလတို့တွင် ကာမာဝစရ ဖြစ်သော သီလကို ဤ၌ လိုအပ်၏။ ထိုသီလသည် အဓိသီလသိက္ခာဂုဏ်, အာဒိကလျာဏဂုဏ်, တေဝိဇ္ဇုပနိဿယဂုဏ်, ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ အန္တဝဇ္ဇနဂုဏ်, အပါယ သမတိက္ကမနုပါယဂုဏ်, တဒင်္ဂပ္ပဟာနဂုဏ်, ဝီတိက္ကမ ပဋိပက္ခဂုဏ်, ဒုစ္စရိတသံကိလေသာ ဝိသောဓနဂုဏ်, သောတာပန္န သကဒါဂါမိ ဘာဝကာရဏဂုဏ်, ကာယဝိဝေကဂုဏ်, အဒေါသကုသလမူလဂုဏ်, အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခဂုဏ်, အနညာတညဿမီတိန္ဒြိယဂုဏ် [၁] စသော ကျေးဇူးတို့ကို ပြုစွမ်းနိုင်သော သတ္တိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံ၏။

[၁။ အဓိသီလသိက္ခာဂုဏ် = မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရန် အခြေခံဖြစ်သော သီလ (သုဂတိဘဝသို့ လားရောက် စေတတ်သော သာမန် သီလထက် လွန်ကဲမြင့်မြတ် သောသီလ) အကျင့်ဟူသောဂုဏ်။

အာဒိကလျာဏဂုဏ် = ဈာန် မဂ် ဖိုလ် ရရာ ရကြောင်း အကျင့်ပဋိပတ္တိလုပ်ငန်း ပွါးများရာ၌ သီလကို ဦးစွာအစ စောင့်ထိန်း ပြုလုပ်အပ်သောကြောင့် သီလသည် အာဒိကလျာဏ အစ၏ကောင်းခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု ဆိုလိုသည်။

တေဝိဇ္ဇုပနိဿယဂုဏ် = (တေဝိဇ္ဇ = ဝိဇ္ဇာသုံးပါး။ ဥပနိဿယ = အားကြီးသော အကြောင်း) ပု-ဒီ-အာ တည်းဟူသော ဝိဇ္ဇာသုံးပါး ရရန် အားကြီးသော အကြောင်းဖြစ်သောဂုဏ်။

ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ အန္တဝဇ္ဇနဂုဏ် = (ကာမ=ကာမဂုဏ်ငါးပါး။ သုခ = ချမ်းသာခြင်း၊ အလ္လိက=ကပ်ငြိမှု (တဏှာ) အနုယောဂ=အဖန်ဖန်ယှဉ်ခြင်း၊ အားထုတ်ခြင်း၊ အန္တ=တဖက်စွန်း၊ ဝဇ္ဇန=ရှောင်ကြဉ်ခြင်း) တဖက်အစွန်း ဖြစ်သော ကာမဂုဏ်ချမ်းသာ ခံစားမှုအတွက် ကြိုးပမ်းအားထုတ် ခြင်းမှရှောင်ကြဉ်မှု တည်းဟူသောဂုဏ်။

အပါယသမတိက္ကမနုပါယဂုဏ် = (အပါယ = ချမ်းသာကင်းမဲ့သော အပါယ်၊ သမတိက္ကမန = လွန်မြောက်ခြင်း။ ဥပါယ = ဥပါယ်၊ အကြောင်း) အပါယ် မှ လွန်မြောက်နိုင်ကြောင်းတည်း ဟူသောဂုဏ်။

တဒင်္ဂပ္ပဟာနဂုဏ် = တဒင်္ဂပဟာန်အားဖြင့် ကိလေသာကို ပယ်ခြင်းတည်း ဟူသောဂုဏ်။

ဝီတိက္ကမ ပဋိပက္ခဂုဏ် = (ကာယကံ ဝစီကံ အားဖြင့်) လွန်ကျူးခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဟူသောဂုဏ်။

ဒုစ္စရိတ သံကိလေသ ဝိသောဓနဂုဏ် = မကောင်းသောအကျင့် ဒုစရိုက် ဟူသော အညစ်အကြေးကို သုတ်သင် စင်ကြယ်သောဂုဏ်။

ကာယဝိဝေကဂုဏ် = ကိုယ်၏ ဆိတ်ငြိမ်ခြင်းဟူသောဂုဏ်။ (ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ ကပ်ရောက်ခြင်း)

အဒေါသ ကုသလမူလဂုဏ် = “အဒေါသ” ဟူသော ကုသိုလ်မူလ တရားကို ဖြစ်ပွါး စေတတ်ခြင်းဟူသောဂုဏ်၊

ဝိမောက္ခမုခ = (ဝိမောက္ခ = ကိလေသာဝဋ်မှ လွတ်မြောက်မှု “မဂ်” “ဖိုလ်” မုခ = အကြောင်း) = ကိလေသာဝဋ်မှလွတ်မြောက်မှု မဂ် ဖိုလ် ရကြောင်း၊ နိမိတ္တ = အကြောင်း၊ အမှတ်အသား။

အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ = နိစ္စဟူသော အမှတ်အသား၊ မြဲ၏ဟူသော အမှတ်အသားကို ပယ်၍ အနိစ္စလက္ခဏာ၌ ရှုဆင်ခြင်မှုကြောင့် - ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်မှု “မဂ်ကို ရကြောင်းအကျင့်။

အနညာတညဿာမိတိန္ဒြေ = (အနညာတံ = မသိအပ်သေးသော သစ္စာတရား ၄-ပါးကို။ ဉဿာမိ = သိတော့အံ့) = အစမထင် သံသရာ၌ တခါမျှ မသိဘူးသေးသော သစ္စာလေးပါး ကို သိအောင်အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ရှေးဦးစွာ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြစ်၏၊ ထို သောတာပတ္တိမဂ်နှင့် ယှဉ်သော ပညာကို အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ ဟု ခေါ်၏။]

တရားကိုယ်အားဖြင့်ကား --

သီလတရားကိုယ်

ကိံ သီလန္တိ စေတနာ သီလံ စေတသိကံ သီလံ သံဝရော သီလံ အဝီတိက္ကမာ သီလံ [၁]။

ဟူ၍ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် (နှာ-၄၃)၌ လာသော အလုံးစုံသော စာရိတ္တ ဝါရိတ္တသီလ ကုသိုလ် စေတနာ။ ဝါရိတ္တ ဝိရတိ အနဘိဇ္ဈာ အဗျာပါဒ သမ္မာဒိဋ္ဌိစေတသိက်။ (တနည်းလည်း) သတ္တကမ္မပထစေတနာ [၂] အနဘိဇ္ဈာဒိစေတသိက်[၃]။ ပါတိ သတိ ဉာ ခန္တိ၊ ဝီရိ သံဝရာ ဟူသော သံဝရငါးပါး[၄] သမ္ပတ္တ ဝိရတိသံဝရ[၅]နှင့် တကွ သံဝရ ခြောက်ပါး၊ ဆောက်တည်၍ မလွန်ကျူးကြောင်းဖြစ်သော အဝီ တိက္ကမစိတ္တုပ္ပါဒ်[၆]၊ ဤတရားတို့သည် သီလမည်၏။

(ပါတိ သတိ ဉာ ခန္တိ၊ ဝီရိ သံဝရာ ဟူရာ၌ ပါတိမောက္ခသံဝရနှင့် ဣန္ဒြိယသံဝရဟူသော သတိသံဝရ နှစ်ပါးသည် အောက်၌ လာပြီ၊ အထက်၌လည်း လာလတ္တံ့)

ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ၊
သတိ တေသံ နိဝါရဏံ။
သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ၊
ပညာယေ ́တေ ပိမီယရေ၊

[၁။ ကိံ = အဘယ်သဘောတရားသည်။ သီလံ= သီလ မည်သနည်း။ ဣတိစေ=ဤသို့ မေးငြားအံ့။ စေတနာ=စေတနာသည်။ သီလံ = သီလမည်၏။ စေတသိကံ၊ စေတသိက်သည်။ သီလံ၊ သီလ မည်၏။ သံဝရော=ပိတ်ဆို့ စောင့်စည်းတတ်သော တရားသည်။ သီလံ=သီလ မည်၏။ အဝီတိက္ကမော=မလွန်ကျူးခြင်းသည်။ သီလံ= သီလ မည်၏။

၂။ သတ္တကမ္မပထစေတနာ = ခုနစ်ပါးကုန်သော ကုသိုလ်ကမ္မပထစေတနာ။ (ကာယကံ ကုသိုလ် ၃-ပါး ဝစီကံကုသိုလ် ၄-ပါးတို့၌ရှိသော စေတနာ)။

၃။ အနဘိဇ္ဈာဒိစေတသိက်= (သူ့စည်းစိမ်ကို ရှေးရှုတပ်မက်သောအားဖြင့် ကြံစည်သည့် လောဘဟူသော) အဘိဇ္ဈာမှကင်းသော စေတသိက်။ (ကျန်ပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်များ နောက်က ပြခဲ့ပြီ)

၄။ သံဝရငါးပါး = တားဆီး စောင့်စည်းတတ်သော တရားငါးပါး။ (၁) ပါတိ = ပါတိမောက္ခသံဝရ = ဝိနည်းတော်၌ အကျုံးဝင်သည့် သိက္ခာပုဒ် သီလဟူသော သံဝရ၊ (၂) သတိ = သတိသံဝရ = စက္ခုစသော ဣန္ဒြေခြောက်ပါးတို့ကို ပိတ်ဆို့ စောင့်စည်း တတ်သည့် “သတိ” ဟူသော သံဝရ။ (၃) ဉာဏသံဝရ = ( တဏှာစသော အယဉ်ကို ပိတ်ဆို့ စောင့်စည်းတတ်သော) "မဂ်ပညာ” ဟူသော သံဝရ။ (၄) ခန္တိသံဝရ = (အအေး အပူ စသည်ကို သည်းခံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သည့် အဒေါသ ပြဓာန်းသော) "ခန္တိ” ဟူသော သံဝရ၊ (၅) ဝီရိယသံဝရ = (ကာမဝိတက် စသည်တို့ကို ပယ်ဖျောက်ကာ ပိတ်ဆို့စောင့်စည်း တတ်သော) “ဝီရိယ” ဟူသော သံဝရ။

၅။ သမ္မတ္တ ဝိရတိ သံဝရ = တွေ့ကြုံဆိုက်ရောက် လာသည့်အခါ၌ ကြဉ်ရှောင်ခြင်း ဟူသော စောင့်စည်းမှု။

၆။ အဝီတိက္ကမ စိတ္တုပ္ပါဒ် = (ကာယကံ ဝစီကံအားဖြင့်) မလွန်ကျူးကြောင်း ကုသိုလ် စိတ္တုပ္ပါဒ်။]

ဉာဏသံဝရ

လောကသ္မိံ၊ လောက၌။
ယာနိ သောတာနိ၊ အကြင်တဏှာ အဝိဇ္ဇာ ဒိဋ္ဌိ ဒုစ္စရိတ စသည် များစွာ ကိလေသာရေယဉ် တို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
သတိ၊ သတိသည်။
တေသံ၊ ထိုကိလေသာ ရေယဉ်တို့ကို။
နိဝါရဏံ၊ ခိုက်တန့်ဟန့်လျက် ဆီးကန့်ခွါပစ် တားမြစ်ကြောင်းသာတည်း။
သောတာနံ၊ ထိုကိလေသာ ရေယဉ်တို့ကို။
သံဝရံ၊ သမုစ္ဆေဒ ပဟာနဖြင့် တစမကြွင်း ဆို့ပိတ်ခြင်းကို။
ဗြူမိ၊ ငါဟော၏။
ဧတေ သောတာ၊ ထိုအယဉ် တို့ကို။
ပညာယ၊ မဂ်ပညာဖြင့်။
ပိဓီယရေ၊ ဝင်ပေါက်မလှပ် အလျဉ်စပ်အောင် ဆို့ပိတ်အပ်ကုန်၏။

ဤသို့လာသော ပညာသည် ဉာဏသံဝရ မည်၏။ ပစ္စယပဋိသေဝနမ္ပိ ဧတ္ထေ၀ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ၊ (ပ၊ နှာ-၈)။

ခန္တိသံဝရ

ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿ စသည်ဖြင့် လာသော အဒေါသသည် ခန္တိသံဝရ မည်၏။

ဝီရိယသံဝရ

ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ စသည်ဖြင့် လာသော ဝီရိယသည် ဝီရိယသံဝရ မည်၏။ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိပိ ဧတ္ထေ၀ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၈။)

သီလညစ်ညူးကြောင်း

ယင်း ဆိုခဲ့ပြီးသော သီလ၏ ညစ်ညူးကြောင်း သံကိလေသ ကား --

လာဘတော ယသ ဉာတျင်္ဂ၊
ဇီဝိတေဟိ စ သတ္တဓာ။
မေထုနေန စ သံယောဂါ၊
ခဏ္ဍာဒိ သံကိလေသတာ၊

မေထုန်ငယ် ၇-ပါး စသည်

လာဘတော၊ လဟုဘ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့်၎င်း။
ယသ ဉာတိ အင်္ဂ ဇီဝိတေဟိ စ၊ ခြွေရံကျော်ဟိုး ဆွေမျိုး ခြေလက် ကိုယ်အသက် တို့ကြောင့်၎င်း။
သတ္တဓာ၊ မာတုဂါမ သုံးသပ်လာသည်ကို သာယာခြင်း တကွရယ်ဟား ကစားစံပယ်ခြင်း စက္ခုနာ စက္ခု ဆိုင်၍ (=မျက်စိချင်းဆုံ၍ကြည့်ခြင်း) ကြည့်ရှုခြင်း အသံကို နားထောင်ခြင်း တကွရယ်မြူး ကစားဘူးသည်ကို ကြည်နူးစေ့စေ့ အောက်မေ့ခြင်း၊ ကာမဂုဏ် ပြည့်စုံသသူကို မြင်လျှင် ချစ်ခင်တပ်မက် နှစ်သက်သာယာခြင်း၊ နတ်ပြည်ကို တောင့်တ၍ ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်ခြင်းအားဖြင့် ခုနစ်ပါး အပြားရှိသော။
မေထုနေန၊ မေထုန်အားဖြင့်။
သံယောဂါ စ၊ တကွယှဉ်တဲ့ မှီဝဲပေါင်းဖော်သည်နှင့် အလားတူသော အမူအကျင့် ကြောင့်၎င်း။
ခဏ္ဍာဒိ၊ ခဏ္ဍ ဆိဒ္ဓ သဗလ ကမ္မာသ အဖြစ်သည်။
ဝါ၊ ကျိုး ပေါက် ကျား ပြောက်ခြင်းသည်။
သံကိလေသတာ၊ သီလမဖြူ ဖုံမြူရစ်ပူး ညစ်ညူးကြောင်း မည်၏။

သီလဖြူစင်ကြောင်း

ဖြူစင်ကြောင်း “ဝေါဒါန” ကိုကား ဤသို့ သိအပ်၏။

တဒဘာဝါ အခဏ္ဍာဒိ၊
ဝေါဒါနံ ဝုစ္စတေ ထပါ။
ကောဓူ ပနာဟော မက္ခော စ၊
ပဠာသိ' ဿာ စ မစ္ဆရံ။

မာယာ သာဌေယျံ, သာရမ္ဘော၊
ထမ္ဘော မာနောတိမာနိတာ။
မဒေါ ပမာဒေါတျာဒီနံ၊
ပါပါနံ အနုပ္ပတ္တိယာ။

အပ္ပိစ္ဆတာ, သန္တုဋ္ဌိတာ၊
သလ္လေခတာတိ အာဒီနံ။
ဥပ္ပတ္တိယ ပျခဏ္ဍာဒိ၊
ဝေါဒါနန္တိ ပဝုစ္စတိ။

တဒဘာဝါ၊ ထိုသံကိလေသ၏ မရှိခြင်းကြောင့်။
အခဏ္ဍာဒိ၊ ကျိုး ပေါက် ကျား ပြောက် မရှိခြင်းကို။
ဝေါဒါနံ၊ ညစ်ကြေးမတင် ဖြူစင်ကြောင်းဟူ၍။
ဝုစ္စတေ၊ ဆိုအပ်၏။
အထဝါ၊ တနည်းလည်း။
ကောဓော၊ အမျက်ထွက်ခြင်း။
ဥပနာဟော၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့ငြိခြင်း။
မက္ခော၊ သူ့ ကျေးဇူးကို ချေပခြင်း။
ပဠာသော၊ ဖက်ပြိုင်ယှဉ်တု အဖျင်းပြုခြင်း။
ဣဿာ၊ သူ့စည်းစိမ်ကို ရန်လိုငြူစူခြင်း။
မစ္ဆရံ၊ မိမိစည်းစိမ်ကို ဝန်တို လျှို့ဝှက် ဖုံးဖွက်စေခြင်း။

မာယာ၊ ထင်ရှားရှိသော မိမိအပြစ်ကို မလှစ်မလှန် ထိမ်ချန်လှည့်ပတ်ခြင်း။
သာဌေယျံ၊ မရှိဂုဏ်ဖြင့် လူပုံဟန်ကြွား စဉ်းလဲခြင်း။
သာရမ္ဘော၊ သူ့ထက် ထူးချွန် အလွန်ပြုငြား ရမ်းကားချုတ်ချယ်ခြင်း။
ထမ္ဘော၊ ခက်ထန်ကြမ်းကြုတ်ခြင်း။
မာနော၊ မာန်မူခြင်း။
အတိမာနိတာ၊ မှန်ကင်းတမ်းခွန် ပမာ ဝှန်သို့ အလွန်မာန်မူခြင်း။
မဒေါ၊ ဆေးခြောက်ရူးကဲ့သို့ ယစ်မူးခြင်း။
ပမာဒေါ၊ စိတ်လွတ်လေပေါ့ မေ့လျော့ဖျင်းသွတ်ခြင်း။
ဣတိအာဒီနံ၊ ဤသို့ အစရှိကုန်သော။
ပါပါနံ၊ ယုတ်မာညစ်ကျု မကောင်းမှုတို့၏။
အနုပ္ပတ္တိယာ၊ မဖြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။

အပ္ပိစ္ဆတာ၊ အလိုနည်းပါးခြင်း။
သန္တုဋ္ဌိတာ၊ တဆဲ့နှစ်ဝ သန္တောသ ဖြင့် စိတ်ချရောင့်ရဲခြင်း။
သလ္လေခတာ၊ ကိလေသာနစ် မြူအညစ်ကို ပါးအောင်ခြစ်ပစ်ခြင်း။
ဣတိအာဒီနံ၊ ဤသို့အစရှိသော ကျေးဇူးဂုဏ်တို့၏။
ဥပ္ပတ္တိယာပိ၊ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
အခဏ္ဍာဒိ၊ ကျိုး ပေါက် ကျား ပြောက် မရှိခြင်းကို။
ဝေါဒါနန္တိ၊ မြူကြေးမတင် ဖြူစင် သန့်ရှင်းကြောင်းဟူ၍။
ပဝုစ္စတိ၊ အပြားအားဖြင့် ဆိုအပ်၏။

ဖြူစင်သော သီလ၏အကျိုး

တယိဒံ ဘုဇိဿံ ဝိညူ၊
ပသတ္ထံ အပရာမသံ။
သမာဓိ သံဝတ္တနကံ၊
သီလံ နိဗ္ဗာနပါပကံ။

တယိဒံ သီလံ၊ ထိုညစ်မြှေးမတင် ဖြူစင်သန့်ရှင်းသော သီလသည်။
ဘုဇိဿံ၊ တဏှာ၏ ကျွန်အဖြစ်မှ တော်လှန်ခြင်းကို ပြုတတ်၏။
ဝိညူ ပသတ္ထံ၊ ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းအပ်၏။
အပရာမသံ၊ တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မသုံးသပ်အပ်။
သမာဓိ သံဝတ္တနကံ၊ ဥပစာနှင့် အပ္ပနာပြားရှိ သမာဓိကို ဖြစ်စေတတ်၏။
နိဗ္ဗာနပါပကံ၊ ဆင်းရဲကုန်ရာ နိဗ္ဗာန် ညာသို့ လျင်စွာ ထုတ်ချောက် ရောက်စေတတ်၏။

သီလပျက်ခြင်း၏ အပြစ်ကို ဆင်ခြင်နည်း

သီလဝိပတ္တိ၏ အပြစ် သီလသမ္ပတ္တိ၏ အကျိုးတို့ကို မြင်မှလည်း မြူကြေးမတင် ဖြူစင်အောင် စောင့်ရှောက်နိုင်မည်ဖြစ်၍ သီလပျက်ခြင်း၏ အပြစ်ကို ဤသို့ စိစစ် ဆင်ခြင်ရမည် --

ဘောဂဟာနိ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ၊
မင်္ကု သံမုဠှမစ္စု စ။
အပါယဂေါတိမေ ပဉ္စ၊
ဒေါသာ သီလဝိပတ္တိယာ။
နေကေ ဝါ ဝိပ္ပဋိသာရာ၊
ဒယော အာဒီနဝါ ထဝါ။

အမနာပေါ နာနုသိဋ္ဌော၊
ဒုပ္ဖဿော ဒုဗ္ဗိသောဓနော။
ဆဝါလာတော စ အပ္ပဂ္ဃေါ၊
နိစ္စုဗ္ဗိဂ္ဂေါ အပူဇိတော။
ဒုက္ခိတော ဝိပ္ပဋိသာရီ၊
ဒုဗ္ဗဏ္ဏော စ ကဠေဝရော၊
အဘဗ္ဗော ဝိသေသ လာဘေ၊
သဒ္ဓမ္မေ စ နိရာသကော။

ပိဏ္ဍောပိ ဿ အယော ဂုဠော၊
အယော ပဋ္ဋော ဝ စီဝရံ။
ဝိဟာရော အယော ကုမ္ဘီဝ၊
သတ္တိဝေဓော၀ အဉ္စလီ။

ဓီ ဇီဝိတံ ဒုဿီလဿ၊
အသညတဿ ပါပိနော။
ဂူထံ မဏ္ဍနဇာတာဝ၊
ဝဇ္ဇေန္တိ နံ သုပေသလာ။

အမုတ္တော သဗ္ဗဘယေဟိ၊
မုတ္တော သဗ္ဗသုခေဟိ စ။
ပိဟိတသဂ္ဂဒွါရော သော၊
အာရုဠှော ပါယမဉ္ဇသံ။

ကရုဏာယ ဝတ္ထုဘူတော၊
နတ္ထညော ဒုက္ခလာဘတော။
ဒုဿီလေန သမောလောကေ၊
ဣတိ အာဒီနဝါ ဗဟူ။

ခုနစ်ဂါထာ

ဘောဂဟာနိ၊ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း။
ကိတ္တိသဒ္ဒေါ၊ မကောင်းသတင်း ကျော်စောခြင်း။
မင်္ကု၊ ပရိသတ်လယ် မျက်နှာညှိုးငယ်ခြင်း၊
သံမုဠှမစ္စု စ၊ ကြောက်လန့်ထိတ်ပြာ တွေဝေစွာ သေရခြင်း။
အပါယဂေါ၊ သေခါအပါယ် လားရခြင်း။
ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ၊ ဤငါးပါးတို့သည်။
သီလဝိပတ္တိယာ၊ သီလပျက်စီး ခြင်း၏။
ဒေါသာ၊ အပြစ်တို့တည်း။

ဝါ၊ တနည်းကား။
ပိပ္ပဋိသာရာဒယော၊ နှလုံးမသာယာခြင်း အစရှိကုန်သော။
သီလဝိပတ္တိယာ၊ သီလပျက်စီးခြင်း၏။
အာဒီနဝါ၊ အပြစ်တို့သည်။
အနေကေ၊ များစွာကုန်၏။
အ ထဝါ၊ တနည်းကား။

ဒုဿီလော၊ သီလမရှိသောသူသည်။
အမနာပေါ၊ မေတ္တာပြယ်သုံး နတ်လူ မုန်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏၊
နာနုသိဋ္ဌော၊ ကျင့်ဖော်ဆွေသင်း ဆုံးမကင်း၏။
ဒုပ္ဖဿော၊ ဒိဋ္ဌာနုဂတိ လိုက်ဘိသသူ ပူပန်ဆင်းရဲကြောင်းဖြစ်၍ မကောင်းသော အတွေ့ ရှိ၏။
ဒုဗ္ဗိသောဓနော၊ ကြာရှည်စုလျှင်း မစင်တွင်းကဲ့သို့ သုတ်သင်ခြင်းငှါ လွန်စွာခဲယဉ်း၏။
ဆဝါလာတော စ၊ သူကောင်ဖုတ်ငြား ထင်းကလား ကဲ့သို့ နှစ်ပါးစုံလည်း ဆုံးရှုံး၏။
အပ္ပဂ္ဃေါ၊ ဒါနကျိုးကို မဖွံ့ဖြိုးစေတတ်သည် ဖြစ်၍ ဖျင်းသိမ်မှိန်ညှိုး အဘိုးလည်း မထိုက်။
နိစ္စုဗ္ဗိဂ္ဂေါ၊ အခါမစဲ အမြဲထိတ်လန့် ရ၏။
အပူဇိတော၊ အကြားအမြင် များလည်း သီတင်းသုံးတော်တို့၏ အပူဇော်ကို မခံရ။

ဒုက္ခိတော၊ သီလမဲ့သူကို ကဲ့ရဲ့သံကြားက ဝမ်းပါးဝမ်းနဲ ဆင်းရဲ၏။
ဝိပ္ပဋိသာရီ၊ သီလဝန်အား ချီးမွမ်းငြားလည်း ဝမ်းပါးမမြောက် နှလုံးနောက်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဒုဗ္ဗဏ္ဏော စ၊ ဘန်ချည် ပုဆိုးကဲ့သို့ မှိန်ညှိုးသော ကိုယ်ရောင် ဂုဏ်ရောင်လည်း ရှိ၏။
ကဠေဝရော၊ လဇ္ဇီတို့ မပေါင်းသဖြင့် သူသေအလောင်း ကဲ့သို့တည်း။
ဝိသေသ လာဘေ၊ တရားထူးကို ရခြင်း၌။
အဘဗ္ဗော၊ အလင်း မထင် မျက်မမြင်ဟန် မထိုက်တန်ခဲ့။
သဒ္ဓမ္မေ စ၊ ပဋိပတ္တိ ပဋိဝေဓ သဒ္ဓမ္မနှစ်ပါး၌လည်း။
နိရာသကော၊ ဒွန်းစဏ္ဍာစစ် မင်းအဖြစ်ကဲ့သို့ စွန့်ပစ်သော အာသာရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ပိဏ္ဍောပိ၊ ဒါယကာတို့ သဒ္ဓါကြည်ဖြူ ကပ်လှူသော ဆွမ်းသည်လည်း။
အဿ၊ ထိုဒုဿီလအား။
အယော ဂုဠော၊ တေဇာရဲရဲ မီးလျှံစွဲသည့် သံတွေ ခဲနှင့် တူချေ၏။
စီဝရံ၊ သင်္ကန်းသည်။
အယော ပဋ္ဋော ဣဝ၊ တေဇာကြီးမား မီးလျှံဝါးသည့် သံပြားနှင့် တူချေ၏။
ဝိဟာရော၊ အိပ်နေရာကျောင်း ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်သည်။
အယောကုမ္ဘီဝ၊ အလံရှိန်ခိုး ပြည့်မောက်ဖြိုးသည့် သံအိုး သံခုတင် သံအင်းပျဉ် ကဲ့သို့တည်း။
အဉ္ဇလီ၊ ဒါယကာတို့ သဒ္ဓါရွှင်ဖြိုး လက်အုပ်မိုးခြင်း ရှိခိုးခြင်းသည်။
သတ္တိဝေဓော ဣဝ၊ လှံမြမြဖြင့် ရင်ဝကိုထိုး လျှော်ကျစ်ကြိုးဖြင့် အရိုးပြတ်အောင် ဆွဲဖြတ် ပွတ်တိုက်သည်နှင့် တူ၏။

အသညတဿ၊ သတိ ပညာ သဒ္ဓါချွန်း ချိတ်ဖြင့် ကိုယ်နှုတ်စိတ်ကို ငင်ချိတ် ချုပ်တည်း စောင့်စည်းခြင်း မရှိသော။
ပါပိနော၊ ယုတ်မာ ညစ်ညမ်း သော့သွမ်းသော။
ဒုဿီလဿ၊ သီလမရှိသော သူယုတ်၏။
ဇီဝိတံ၊ အသက်ရှည်နေခြင်းသည်။
မီ၊ ထွီ ဘွယ်ရှိစွ။
မဏ္ဍနဇာတာ၊ တန်းဆာဆင်လို လုလင်ပျိုတို့သည်။
ဂူထံ၊ မစင်ဘင်ပုပ်ကို။
ဝဇ္ဇေန္တိ ဣဝ၊ ရှောင်ကွင်း ကြဉ်ဖဲကုန် သကဲ့သို့။
နံ၊ ထို ဒုဿီလရဟန်းကို။
သုပေသလာ၊ အသက်တမျှ သီလချစ်ခင် သူတော်စင်တို့သည်။
ဝဇ္ဇေန္တိ၊ ရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၏။

သော၊ ထိုသီလကုန်ခန်း ဒုဿီလရဟန်းသည်။
သဗ္ဗဘယေဟိ၊ အတ္တာနုဝါဒ[၁] စသည် သောင်းသောင်း ဘေးအပေါင်းတို့မှ။
အမုတ္တော၊ မလွတ်ရှာလေ။
သဗ္ဗသုခေဟိ စ၊ ဥပစာရဈာန်ကိုစ၍ အဓိဂမ ချမ်းသာဟူသမျှတို့မှလည်း။
မုတ္တော၊ လက်လွတ်ချေ၏။
ပိဟိတသဂ္ဂဒွါရော၊ ပိတ်ဆို့အပ်သော နတ်ပြည်တံခါး ရှိ၏။
အပါယ အ ဉ္ဇသံ၊ အပါယ်လမ်းသို့။
အာရုဠှော၊ တက်လျက် ရှိနေ၏။

[၁။ အတ္တာနုဝါဒ၊ (အတ္တ = မိမိကိုယ်။ အနု = အန်ဖန်။ ဝါဒ = ပြောဆို့ခြင်း) မိမိကိုယ် ကိုစွပ်စွဲခြင်း။ (ဤမကောင်းမှုကို ပြုမီပြီဟု အဖန်ဖန် မြည်ဘမ်းပြောဆိုကာ စိတ်နှလုံး မသာယာခြင်း။)]

ဒုက္ခလာဘတော၊ ဧကန်မုချ ဆင်းရဲကို ရတော့မည်ကြောင့်။
ကရုဏာယ၊ သနားခြင်း၏။
ဝတ္ထုဘူတော၊ တည်ရာအာရုံ အကြောင်းဖြစ်၍ ဖြစ်သော။
ဒုဿီလေန၊ သီလမရှိသော သူယုတ်နှင့်။
သမော၊ တူသော။
အညော၊ တပါး သူသည်။
လောကေ၊ လောက၌။
နတ္ထိ၊ မရှိလေ။
ဣတိ၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့်။
အာဒီနဝါ၊ သီလဝိပတ္တိ၏ အပြစ်ဒေါသတို့သည်။
ဗဟူ၊ များပြားလှစွာ ကုန်၏။

သီလပြည့်စုံခြင်းအကျိုး

သီလပြည့်စုံခြင်း အကျိုး အာနိသင်ကိုလည်း ဤသို့ ဆင်ခြင်ရမည် --

ဘောဂဝုဍ္ဎိ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ၊
အမံကွ'မုဠှမစ္စု စ။
သဂ္ဂင်္ဂမောတိ'မေ ပဉ္စ၊
သမ္ပတ္တိယာနိသံသကာ။
ဣစ္ဆာဒီ ဝိပရိယာယာ၊
ဉေယျာ နိသံသကာ'ထဝါ။

သာသနေ ကုလပုတ္တာနံ၊
ပတိဋ္ဌာ နတ္ထိ ယံ ဝိနာ။
အာနိသံသ ပရိစ္ဆေဒံ၊
တဿ သီလဿ ကော ဝဒေ။

န သက္ကောန္တိ ဝိသောဓေတုံ၊
နဒီ ပဉ္စပိ တံ မလံ။
ဝိသောဓယတိ သတ္တာနံ၊
ယံ ဝေ သီလဇလံ မလံ။

န တံ သဇလဇာ ဝါတာ၊
သမေန္တိ စန္ဒနာဒယော။
ယံ သမေတိ ပရိဠာဟံ၊
သီလံ အစ္စန္တသီတလံ။

သိလာဂန္ဓသမော ဂန္ဓော၊
ကုတော နာမ ဘဝိဿတိ၊
ယော သမံ အနုဝါတေ စ၊
ပဋိဝါတေ စ ဝါယတိ။

သဂ္ဂါရောဟဏ သောပါနံ၊
အညံ သီလသမံ ကုတော။
ဒွါရံ ဝါ ပန နိဗ္ဗာန-
နဂရဿ ပဝေသနေ။

သောဘန္တေဝံ န ရာဇာနော၊
မုတ္တာ မဏိဝိဘူသိတာ။
ယထာ သောဘန္တိ ယတယော၊
သီလဘူသနဘူသိတာ။

အတ္တာနုဝါဒါဒီဘယံ၊
ဝိဒ္ဓံသယတိ သဗ္ဗသော။
ဇနေတိ ကိတ္တိဟာသဉ္စ၊
သီလံ သီလဝတံ သဒါ။

တဿ ပါသာဒိကံ ဟောတိ၊
ပတ္တ စီဝရ ဓာရဏံ။
ပဗ္ဗဇ္ဇာ သဖလာ တဿ၊
ယဿ သီလံ သုနိမ္မလံ။

သီလသမ္ပတ္တိယာ ဘိက္ခု၊
သောဘမာနော တပေါ ဝနေ။
ပဘာ သမ္ပတ္တိယာ စ၊
ဂဂနေ ဝိယ သောဘတိ။

ကာယဂန္ဓေပိ ပါမုဇ္ဇံ၊
သီလဝန္တဿ ဘိက္ခုနော။
ကရောတိ အပိ ဒေဝါနံ၊
သီလဂန္ဓေ ကထာဝ ကာ။

သဗ္ဗေသံ ဂန္ဓဇာတာနံ၊
သမ္ပတ္တိံ အဘိဘုယျတိ။
အဝိဃာတီ ဒိသာ သဗ္ဗာ၊
သီလဂန္ဓေ ပဝါယတိ။

အပ္ပကာပိ ကတာ ကာရာ၊
သီလဝန္တေ မဟပ္ဖလာ။
ဟောန္တီတိ သီလဝါ ဟောတိ၊
ပူဇာသက္ကာရဘာဇနံ။

သီလဝန္တံ န ဗာဓန္တိ၊
အာသဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ။
သမ္ပရာယိက ဒုက္ခာနံ၊
မူလံ ခနတိ သီလဝါ။

ယာ မနုဿေသု သမ္ပတ္တိ၊
ယာ စ ဒေဝေသု သမ္ပဒါ။
န သာ သမ္ပန္နသီလဿ၊
ဣစ္ဆတော ဟောတိ ဒုလ္လဘာ။

အစ္စန္တသန္တာ ပန ယာ၊
အယံ နိဗ္ဗာနသမ္ပဒါ။
မနော သမ္ပန္နသီလဿ၊
တမေဝ အနုဓာဝတိ။

ဂုဏာနံ မူလဘူတဿ၊
ဒေါသာနံ ဗလဃာတိနော။
ဣတိ သီလဿ ဝိညေယျံ၊
အာနိသံသ ကထာမုခံ။

တဆဲ့ခုနစ်ဂါထာ

သီလပြည့်စုံခြင်းအကျိုးငါးပါး

ဘောဂဝုဍ္ဎိ၊ လယ်ယာ မိုးမြေ ရွှေ ငွေ ရတနာ ဥစ္စာ စပါး ကျွဲ နွား ဆင် မြင်း သင်းပင်းခြွေရံ ပေါလောက်ငံ၍ ကုံထံရိပ်ငြိမ် စည်းစိမ် ကြွယ်ဖြိုး တက်တိုး စည်ကား ကြီးပွါးခြင်း။
ကိတ္တိသဒ္ဒေါ၊ ကောင်းသောရနံ့ မွှေးပျံ့သတင်း ကျော်စောခြင်း။
အမံကု၊ မကြောက်မထိတ် ပရိသတ်ထဲ ရဲတင်းခြင်း။
အမုဠှမစ္စု စ၊ ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက် မကြောက်မဝေ သေရခြင်း။
သဂ္ဂင်္ဂမော၊ သေခါ နတ်ပြည် လားရခြင်း။
ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ၊ ဤငါးပါးတို့သည်။
သမ္ပတ္တိယာ၊ သီလ ပြည့်စုံခြင်း၏။
အာနိသံသကာ၊ အကျိုးအာနိသင်တို့တည်း။
ဣစ္ဆာဒီ၊ ဤသို့ အစရှိကုန်သော။
ဝိပရိယာယာ၊ ဆိုခဲ့ပြီးသော အာဒီနဝမှ ပြန်ကုန်သော။
အာနိသံသကာ၊ အာနိသင်တို့ကို။
ဉေယျာ၊ သိအပ်ကုန်၏ ---

(သံဝရော အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာယ၊ အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမုဇ္ဇတ္ထာယ ပါမုဇ္ဇံ ပီတတ္ထာယ၊ ပီတိ ပဿဒ္ဓတ္ထာယ၊ ပဿဒ္ဓိ သုခတ္ထာယ၊ သုခံ သမာဓတ္ထာယ၊ သမာဓိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနတ္ထာယ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ နိဗ္ဗိဒတ္ထာယ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂတ္ထာယ၊ ဝိရာဂေါ ဝိမုတ္တတ္ထာယ၊ ဝိမုတ္တိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနတ္ထာယ၊ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ၊ ဧတဒတ္ထာ ကထာ၊ ဧတဒတ္ထာ မန္တနာ၊ ဧတဒတ္ထာ ဥပနိဿာ၊ ဧတဒတ္ထံ သောတာဝဓာနံ၊ ယဒိဒံ အနုပါဒါ စိတ္တဿ ဝိမောက္ခော။

အာကင်္ခယျ စေ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စဿံ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနိယော စာတိ၊ သီလေသွေ ဝဿ ပရိပူရကာရီ။

စသည်ဖြင့် လာသည့်အတိုင်း ပြန်၍ယူ ဟူလိုသည်)။

အထ ဝါ၊ အာနိသင်တနည်းကား --

သာသနေ၊ လေကုတ် လောကီ ဂုဏ်ပေါင်းမှီသော အင်္ဂီရသ အဆုံးအမတော်၌။
ယံ၊ အကြင် စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကို။
ဝိနာ၊ ကြဉ်၍။
ကုလပုတ္တာနံ၊ အာစာရကုလပုတ္တတို့၏။
ပတိဋ္ဌ၊ ထောက်တည်မှီခိုရာသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
တဿ သီလဿ၊ ထိုသီလ၏။
အာနိသံသ ပရိစ္ဆေဒံ၊ အကျိုးဆက် အပိုင်းအခြားကို။
ကော၊ အဘယ်သူသည်။
ဝဒေ၊ စွမ်းနိုင်ပချိမ့်နည်း။

သတ္တာနံ၊ သတ္တဝါတို့၏။
ယံ မလံ၊ အကြင်ကိလေသာမြှေး မြူညစ်ကြေးကို။
သီလ ဇယံ၊ သီလတည်းဟူသော ရေသည်။
ဝေ၊ စင်စစ်။
ဝိသောဓယတိ၊ သုတ်သင်၏။
တံ မလံ၊ ထိုအညစ်အကြေးကို။
ပဉ္စပိ နဒီ၊ ယမုနာနှင့် ဂင်္ဂါ, စိရဝတီ မဟီ သရဘူ ငါးဆူသော မြစ်ကြီးတို့သော်လည်း။
ဝိသောဓေတုံ၊ သုတ်သင်ခြင်းငှါ။
န သက္ကာန္တိ၊ မတတ်နိုင်ကုန်။

ယံ ပရိဠာဟံ၊ အကြင် ကိလေသာ ဟူသော အပူအအိုက်ကို။
အစ္စန္တသီတလံ၊ စင်စစ် အေးမြစွာသော။
သီလံ၊ သီလသည်။
သမေတိ၊ ငြိမ်းချမ်းစေ၏။
တံ ပရိဠာဟံ၊ ထိုအပူအအိုက်ကို။
သ ဇလဇာ၊ မိုးရေ မိုးပေါက်နှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သော။
ဝါတာ၊ လေတို့သည်၎င်း။
စန္ဒနာဒဃော၊ စန္ဒကူးရွှေ ပုလဲသွယ် လရောင်ညွန့် တို့သည်၎င်း။
န သမေန္တိ၊ မငြိမ်းအေးစေနိုင်ကုန်။

ယောဂန္ဓော၊ အကြင်ပန်းနံ့သည်။
အနုဝါတေ စ၊ လေစုန် လေကြေ၌၎င်း။
ပဋိဝါတေ စ၊ လေဆန် လေညာ၌၎င်း။
သမံ၊ အညီအနှံ့။
ဝါယတိ၊ လှိုင်ပျံ့၏။
သီလဂန္ဓသမော၊ သီလဂုဏ်ကြောင့်စုန်ဆန် ပျံနှံ့ ကျော်စောနံ့နှင့် တူသော။
သော ဂန္ဓော၊ ကြေညာစုန်ဆန် ပျံနှံ့နိုင်သောထိုသို့သဘောရှိသော ပန်းနံ့သည်။
ကုတော နာမ ဘဝိဿတိ၊ အတီမှာ ရှိချေအံ့နည်း။ ။

သီလသမံ၊ သီလနှင့်တူသော။
အညံ၊ တပါးသော။
သဂ္ဂါရောဟဏ သောပါနံ၊ နတ်ပြည်တက်ကြောင်း စောင်းတန်းလှေခါးသည်။
ကုတော၊ အတီမှာ ရှိချေအံ့နည်း။
နိဗ္ဗာန နဂရဿ၊ နိဗ္ဗာန်ပြည်မြို့သို့။
ပဝေသနေ၊ ဝင်ခြင်း၌။
သီလသမံ၊ သီလနှင့်တူသော။
အညံ၊ တပါးသော။
ဒွါရံ ဝါ ပန၊ တံခါးသည်လည်း။
ကုတော၊ အတီမှာ ရှိချေအံ့နည်း။

သီလ ဘူသန ဘူသိတာ၊ သီလ သိက္ခာ ဒွါဒရာဖြင့် တန်းဆာ ဆင်အပ်ကုန်သော။
ယတယော၊ ရဟန်းတို့သည်။
သောဘန္တိ ယထာ၊ သုံးဘုံလောက ရှုမဝအောင် လှပတင့်တယ်ကုန်သကဲ့သို့။
ဧဝံတထာ၊ ထို့အတူ။
မုတ္တာ မဏိဝိဘူသိတာ၊ ပုလဲ ပတ္တမြားတို့ဖြင့် ဆင်ယင်အပ်ကုန်သော။
ရာဇာနော၊ ပြည်ကြီးသနင်း မင်းတို့သော်လည်း။
န သောဘန္တိ၊ မတင့်တယ်နိုင်ကုန်။

သီလဝတံ၊ သီလရှင်တို့၏။
သီလံ၊ သီလသည်။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
သီလဝတံ၊ သီလရှိသူတို့၏။
အတ္တာနုဝါဒါဒိဘယံ၊ အတ္တာနုဝါဒဘေး ပရာနုဝါဒဘေး ဒဏ္ဍဘေး ဒုဂ္ဂတိဘေးကို။
သဗ္ဗသော၊ အကြွင်းမချန်။
ဝိဒ္ဓံသယတိ၊ ဖျက်ဆီးနိုင်၏။
ကိတ္တိ ဟာသဉ္စ၊ ကျော်စောပျံ့ပျူးရွှင်မြူးခြင်းကိုလည်း။
ဇနေတိ၊ ဖြစ်စေဘတ်၏။

ယဿ၊ အကြင်ရဟန်း၏။
သီလံ၊ သီလသည်။
သုနိမ္မလံ၊ လွန်စွာသန့်ရှင်း ညစ်ကြေးကင်း၏။
တဿ၊ ထိုရဟန်း၏။
ပတ္တစီဝရဓာရဏံ၊ သပိတ်သင်္ကန်းကို ဆောင်ခြင်းသည်။
ပါသာဒိကံ၊ ကြည်ညိုဘွယ်ရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
တဿ၊ ထိုရဟန်း၏။
ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ရဟန်းအဖြစ်သည်။
သ ဖလာ၊ အကျိုးရှိသည်။
ဟောဟိ၊ ဖြစ်၏ ။

ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
သီလသမ္ပတ္တိယာ၊ သီလနှင့်ပြည့်စုံခြင်းဖြင့်။
ဝါ၊ ကြောင့်။
တပေါဝနေ၊ အကျင့် ဝေမြိုင် တောဂနိုင်၌။
သောဘမာနော၊ တင့်တယ်၏။
ကိမိ၀၊ အဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူ။
စန္ဒော၊ လသည်။
ပဘာသမ္ပတ္တိယာ၊ အရောင်အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံခြင်းဖြင့်။
ဝါ၊ ကြောင့်။
ဂဂနေ၊ ဆီးနှင်း မြူ တိမ် သူရိန် မီးခိုး ညစ်မျိုးမခြယ် ကောင်းကင်လယ်၌။
သောဘတိဝိယ၊ တင့်တယ်၏သို့တည်း။

သီလဝန္တဿ ဘိက္ခုနော၊ သီလရှိသောရဟန်း၏။
ကာယဂန္ဓေပိ၊ ကိုယ်အနံ့ သည်သော်လည်း။
ဒေဝါနံ အပိ၊ နတ်တို့၏သော်လည်း။
ပါမုဇ္ဇံ၊ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို။
ကရောတိ၊ ပြုသေး၏။
သီလဂန္ဓေ၊ သီလအနံ့၌။
ကထာဝ၊ ဆိုဘွယ်စကားသည်သာလျှင်။
ကာ၊ အတီမှာ ရှိတော့မည်နည်း။

သီလဂန္ဓော၊ သီလရနံ့ သည်။
သဗ္ဗေသံ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။
ဂန္ဓဇာတာနံ၊ နံ့သာမျိုးတို့၏။
သမ္ပတ္တိံ ၊ ပြည့်စုံခြင်းကို။
အဘိဘုယျတိ၊ လွှမ်းမိုးနိုင်၏။
အဝိဃာတီ၊ ဆီးတားပိတ်ကွယ် ပျောက်ပြယ်ခြင်း မရှိသည်ဖြစ်၍။
သဗ္ဗာဒိသာ၊ ဝန်းကျင်ပတ်ချာ ဆယ်မျက်နှာတို့သို့။
ပဝါယတိ၊ သင်းကြူရနံ့ လှိုင်ပျံ့၏။

သီလဝန္တေ၊ သီလရှိသူ၌။
ကတာ၊ ပြုအပ်ကုန်သော။
ကာရာ၊ ရိုသေသမှု ကျေးဇူးပြုခြင်းတို့သည်။
အပ္ပကာပိ၊ အနည်းငယ်ပင် ဖြစ်ကုန်သော်လည်း။
မဟပ္ဖလာ၊ မြေကောင်းမှာပျိုး စိုက်သည့် မျိုးကဲ့သို့ ဖွံ့ဖြိုးသော အကျိုးရှိကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သီလဝါ၊ သီလရှိသူသည်။
ပူဇာသက္ကာရ ဘာဇနံ၊ ပူဇော်သကာ၏ တည်ရာသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ၊ မျက်မှောက်၌ဖြစ်ကုန်သော။
အာသဝါ၊ ထောင်းထုပုတ်ခတ်ခြင်း စသော ဘေးရန်တို့သည်။
သီလဝန္တ၊ သီလရှိသူကို။
န ဗာဓန္တိ၊ မညှဉ်းဆဲ မနှိပ်စက်နိုင်ကုန်။
သီလဝါ၊ သီလရှိသူသည်။
သမ္ပရာယိကဒုက္ခာနံ၊ တမလွန်၌ ဖြစ်မည့် ဆင်းရဲဒုက္ခတို့၏။
မူလံ၊ ကြောင်းရင်းအမြစ် သီလမဲ့သော အဖြစ်ကို။
ခနတိ၊ တူးဖြို ဖျက်ဆီး၏။

မနုဿသု၊ လူ့ဘုံတို့၌။
ယာသမ္ပတ္တိ၊ အကြင်သေဌေး သူကြွယ် ပဒေသရာဇ် ဧကရာဇ် စကြာ မန္ဓာတ် မင်းမြတ် တို့၏ စည်းစိမ်သည်၎င်း။
ဒေဝေသု၊ နတ်ပြည်တို့၌။
ယာစ သမ္ပဒါ၊ အကြင်သိကြား သုယာမ် သန္တုဿိတ စသည်များမြတ် နတ်တို့၏ စည်းစိမ် သည်၎င်း။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
သာ၊ ထိုလူ့ရပ်နတ်ထံ ခြွေရံစည်းစိမ် ရိပ်ငြိမ်ကြွယ်ဖြ်ုး ကောင်းကျိုးပြည့်စုံခြင်းသည်။
သမ္ပန္နသီလဿ၊ ပြည့်စုံသော သီလရှိသော ရဟန်းအား။
ဣစ္ဆတော ဣစ္ဆန္တဿ၊ လိုချင်တောင့်တသည်ရှိသော်။
ဒုလ္လဘာ၊ ရခဲသည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။

အစ္စန္တသန္တာ၊ စင်စစ် ငြိမ်သက်စွာသော။
ယာ အယံ နိဗ္ဗာနသမ္ပဒါ၊ အကြင် နိဗ္ဗာန်ဟူသော ပြည့်စုံခြင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
သမ္ပန္နသီလဿ၊ ပြည့်စုံသော သီလရှိသောရဟန်း၏။
မနော၊ စိတ်သည်။
တမေဝ၊ ထိုနိဗ္ဗာန်ဟူသောပြည့်စုံခြင်း သို့သာလျှင်။
အနုဓာဝတိ၊ အဖန်ဖန်တလဲလဲ ပြေးသွား၏။

ဣတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန၊ ဤဆိုခဲ့ပြီးသောနည်းဖြင့်။
ဂုဏာနံ၊ ကျေးဇူးဟူသမျှတို့၏။
မူလဘူတဿ၊ အရင်းအမြစ် ဖြစ်၍ ဖြစ်ထသော။
ဒေါသာနံ၊ ကိလေသာ အညစ် အပြစ်ဟူသမျှတို့၏။
ဗလဃာတိနော၊ အဇ္ဈာစာရ စွမ်းဗလကို ပယ်ချ တွန်းသတ် ဖျက်ဆီးတတ်ထသော။
သီလဿ၊ သီလ၏။
အာနိသံသကထာမုခံ၊ အာနိသံသ ဖော်ပြဟောထား စကားအမြွက်ကို။
ဝိညေယျံ၊ သိအပ်၏။

စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကို သုတ်သင် ရှင်းလင်းပုံ

ဤသို့လျှင် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော သီလသမ္ပတ္တိ ဝိပတ္တိတို့၏ အကျိုးအပြစ်တို့ကို စိစစ်ဖွေရှာ ကောင်းစွာကျက်မှတ် ရွတ်ဖတ်ဆင်ခြင် ထင်မြင်အောင် နှလုံးသွင်း ပြီးလျှင် ကောဓ ဥပနာဟ မက္ခ ပဠာသ ဣဿာ မစ္ဆရိယ မာယာ သာဌေယျ ထမ္ဘ သာရမ္ဘ မာန အတိမာန မဒ ပမာဒ စသော အကုသိုလ်စိတ်ညစ်ကို မဖြစ်စေပဲ အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ သလ္လေခတာ ပဝိဝေကတာ အပစယတာ ဝီရိယာရမ္ဘတာ သုဘရတာ သုပေါသတာ စသော ဂုဏ် ကျေးဇူးတရားတို့ကို များစွာ ဖြစ်စေလျက် ဘုဇိဿ ဝိညူပသတ္ထ အပရာမဋ္ဌ သမာဓိသံဝတ္တနက ဖြစ်၍ သိင်္ဂီရွှေသား ပတ္တမြားအဆင်း ခရုသင်းပွတ်သစ် ပုလဲနှစ်အသွင် ဖွေးဖွေးစင်အောင် စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကို သုတ်သင်ရှင်လင်းရမည်။

ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကို သုတ်သင်နည်း

ယင်းသို့ သုတ်သင် ရှင်းလင်းရမည့် စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလတို့တွင် ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကို ဤသို့ သုတ်သင်ရမည်။

ကိုယ်နှုတ်ဖြစ်ထ၊ အာဇီဝလျှင်၊
အဋ္ဌမြောက်ပြီး၊ စိတ်၌မှီးကာ၊
ပွင့် သီး မှုန့် မြေ၊ ဝါး ပူ ခြေနှင့်၊
ဝဇ္ဇေ အဋ္ဌ၊ ဒူသန မှု၊
စာတုကမျ၊ မဂ္ဂသူပျာ၊
ပါရိဘဋျ၊ စသည် ထွေပြား၊
ဘုရား ရွံရှာ၊ မိစ္ဆာဇီဝ၊
နာစာရကို၊ ချေပဖြတ်ပိုင်း၊
မုတ် ဟိုင်း နီ ဍုက်၊ သေတင်းကုပ် ပြည်၊
ခြောက်မည်ထွေလာ၊ ရာဇာမစ္စ၊
တိတ္ထိယနှင့်၊ သံသဋ္ဌဖြစ်၊
ယုတ်ညစ်ဆိုးဝါး၊ ပါးနည်းသဒ္ဒါ၊
အိမ်သို့ သာလျှင်၊ ခါခါသွားမော၊
အဂေါစရ၊ ကြဉ်ပရှောင်သွေ၊
နိဒ္ဒေသလာ၊ တနည်းမှာလည်း၊
သင်္ဃာလယ်စ၊ ရာဌာန၌၊
ရိုင်းပျကိုယ်နှုတ်၊ နာစာဒုက်ကို၊
ပယ်ဆုတ်ဖျက်ချေ၊ ရိုသေပျပ်ဝပ်၊
တင့်အပ်၀တ်စား၊ သွားမွေ့မှိန်၊
စက္ခိန်အောက်ဆိုက်၊ ယာပိုထ်ပြည့်စုံ၊
လုံခြုံဒွါရ၊ ဘောဇ္ဇနှိုင်းယှဉ်၊
သမ္ပဇဉ် သတိ၊ ဝီရိရွက်စပ်၊
နုံးချပ် လိုနဲ၊ ရောင့်ရဲလွယ်စွာ၊
ဝတ်သိက္ခာကို၊ များစွာ ဖြည့်ထ၊
အာစာရတည်း၊ ဥပနိဿယ၊
အာရက္ခနှင့်၊ ဥပနိဗန်၊
သုံးတန် ဂေါစရ၊ ပြည့်စုံထ၍၊
ဝဇ္ဇဆိုမှု၊ မြူအဏုကို၊
မေရုတောင်မျှ၊ ဘယ ထင်ရောက်၊
ပါတိမောက္ခ၊ သံဝရ ဟု၊
သိက္ခာစုကို၊ ရှိမှု စောင့်စည်းရာသတည်း။

ဒသကထာဝတ္ထု ဂုဏသမန္နာဂတော ကလျာဏမိတ္တော။ပ။ ဥပနိဿယဂေါစရော။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ။ပ၊ နှာ-၁၉။

သတိသင်္ခါတော စိတ္တဿ အာရက္ခဘူတော ဧဝ ဂေါစရော အာရက္ခဂေါစရော။ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတော စိတ္တဿ ဥပနိဗန္ဓနဋ္ဌာနဘူတော ဂေါစရော ဥပနိဗန္ဓဂေါစရော။
မဟာဋီကာ။ပ။နှာ-၄၄၊ (အနှက်လွယ်၏).

(ရစနာဂါထာ)
အပ္ပိစ္ဆာစေ'၀ သန္တုဋ္ဌီ၊
ပဝိဝေကာ အသံသဂ္ဂါ။
ဝီရိယာရမ္ဘာ သီလာဒိ၊
ကထာ'ယံ ဒသဝတ္ထုကာ။

ကထာဝတ္ထု ဆယ်ပါး

အပ္ပိစ္ဆာစေ၀၊ အလိုနည်းခြင်းနှင့် စပ်သော စကား၎င်း။
သန္တုဋ္ဌီ၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းနှင့်ယှဉ်သော စကား၎င်း။
ပဝိဝေကာ၊ ကာယဝိဝေက စသည်နှင့် စပ်သောစကား၎င်း။
အသံသဂ္ဂါ၊ ကာမဂုဏ်နှင့် မရောမယှက် ထွက်မြောက်လွတ်ကင်း သန့်ရှင်းသော စကား၎င်း။
ဝီရိယာရမ္ဘာ၊ ဝီရိယထုတ်ခြင်း၏ ကျေးဇူးကို ဆိုသော စကား၎င်း။
သီလာဒိ၊ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန ကထာ၎င်း။
အယံ၊ ဤသည်ကား။
ဒသဝတ္ထုကာ၊ ဆယ်ပါးသော ဝတ္ထုရှိသော။
ကထာ၊ စကားမည်၏။

ဧတ္ထ စ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ဧတ္တာဝတာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဒဿိတံ။ အာစာရ ဂေါစရသမ္ပန္နောတိ အာဒိ ပန သဗ္ဗံ ယထာပဋိပန္နဿ တံ သီလံ သမ္ပဇ္ဇတိ။ တံ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်။ ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၁၉။

အယံ ပန အာစာရဂေါစရသမ္ပဒါ ကိံ ပါတိမောက္ခသီလေ ပရိယာပန္နာ၊ ဥဒါဟု အပရိယာပန္နာတိ။ ပရိယာပန္နာ။ ယဒိ ဧဝံ ကတ္မာ ပုန ဝုတ္တာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ဧတ္ထ စာတိ အာဒိ။
(မဟာဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၄၆)

အညတရညဘရေနာတိ တေသံ ဝါ ဝေဠုဒါနာဒီနံ ဝဇ္ဇကမ္မ ဘဏ္ဍာဂါရိကကမ္မ ပိဏ္ဍပဋိပိဏ္ဍကမ္မ သင်္ဃုပ္ပါဒ စေတိယုပ္ပါဒ ပဋ္ဌပနာဒီနံ ဝါ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတ ကပ္ပနကကမ္မာနံ ယေနကေနစိ။
မဟာဋီကာ။ ပ၊ နှာ-၄၁။

အညတရညတရေနာတိ၊ ဟူသည်ကား။
ဧတေသံ ဝါ ဝေဠုဒါနာဒီနံ၊ ထို ဝါးပေးခြင်း စသည်တို့တွင်၎င်း။
ဝဇ္ဇကမ္မ။ပ။ စေတိယုပ္ပါဒပဋ္ဌပန္နာနံ၊ ဆေးကုခြင်းအမှု ဘဏ္ဍာကို ထိန်းသိမ်းခြင်းအမှု ဆွမ်းတုံ့ပေးခြင်းအမှု သံဃာဥစ္စာ စေတီဥစ္စာတို့ကို မသင့်မတင့် စီရင်ခြင်း အစရှိ ကုန်သော။

(သံဃဘောဂ စေတိယဘောဂါနံ အယောနိသော ဝိစာရဏံ သဃုပ္ပါဒစေတိယုပ္ပါဒုပဋ္ဌပနံ၊ အတ္တနော သန္တကေ ဝိယ ပဋိပဇ္ဇနန္တိ ကေစိ။ ။မူလ ဋီကာ၊ ၂၊ နှာ-၁၇၉)
မိစ္ဆာဇီဝေန၊ မှားသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့်။
ဇီဝိတကပ္ပနက ကမ္မာနံ ဝါ၊ အသက်မွေးခြင်းကို ပြုသောအမှုတို့တွင်၎င်း။
ယေန ကေနစိ၊ အမှတ်မဲ့ တခုခုသော။
(အကြွင်းလွယ်၏)

ပါတိမောက္ခ သံဝရသီလ ပြီး၏။

...

ဣန္ဒြိယသံဝရသီလကို သုတ်သင်နည်း

ယင်း သီလ၌ တည်ပြီးသော ယောဂီသည်--

တဿာ ဒန္တဋ္ဌိကံ ဒိသွာ၊
ပုဗ္ဗသည'မနုဿရီ။
တတ္ထေ၀ သော ဌိတော ထေရော၊
အရဟတ္တ'မပါပုဏီ။

တဿာ၊ လင်နှင့်ရန်မင် တန်းဆာဆင်၍ မိခင်ထံလာ လမ်းမှာထေရ်ကို နှစ်လိုကြိုက်ချစ် ကြော်ဟစ်ရယ်ထ ထိုမိန်းမ၏။
ဒန္တဋ္ဌိကံ၊ သွားရိုးကို။
ဒိသွာ၊ မြင်၍။
ပုဗ္ဗသညံ၊ ရှေး ပွါးများ လေ့လာရင်းရှိသော အဋ္ဌိက သညာကို။
အနုဿရီ၊ အစဉ်လျှောက်၍ အောက်မေ့ဆင်ခြင်ပြီ။
သော ထေရော၊ ထိုမဟာတိဿ မထေရ်သည်။
တတ္ထေ၀၊ ထိုမြင်ရာအရပ်၌ပင်။
ဌိတော၊ ရပ်တည်လျက်။
အရဟတ္တံ၊ ရဟန္တာအဖြစ်သို့။
အပါပုဏီ၊ ရောက်ပြီ။

ဤသို့ လာသည်အတိုင်း စေတီယတောင်မှ အနုရာဓမြို့သို့ ဆွမ်းခံလာရာ လမ်းခရီး အကြားတွင် မိန်းမ၏ သွားရိုးကို မြင်၍ ရဟန္တာ ဖြစ်ပြီးလျှင် နောက် ထပ်လိုက်လာသော လင်က မိန်းမ တယောက်ကို မြင်လိုက်ပါသလော မေးသောအခါ --

နာဘိဇာနာမိ ဣတ္ထီ ဝါ၊
ပုရိသော ဝါ ဣတော ဂတော။
အပိစ အဋ္ဌိသင်္ဃာတော၊
ဂစ္ဆတေသ မဟာပထေ။

ဣတော၊ဤအရပ်မှ။
ဂတော၊ နောက်သို့ သွားလေသောသူကား။
ဣတ္ထီ ဝါ၊ မိန်းမတည်းဟူ၍၎င်း။
ပုရိသော ဝါ၊ ယောကျ်ား တည်းဟူ၍၎င်း။
အဟံ၊ ငါတိဿသည်။
နာဘိဇာနာမိ၊ မသိလိုက်။
အပိစ၊ သိလိုက်သည်ကား။
မဟာပထေ၊ လမ်းမ၌။
ဂစ္ဆတိ၊ သွားလေသော။
ဧသ ဧသော၊ ထိုသူကား။
အဋ္ဌိသင်္ဃာတော၊ အရိုးစုတည်း။
ဝါ၊ အဋ္ဌိသင်္ဃာတော၊ အရိုးစုဖြစ်သော။
ဧသ ဧသော၊ ဤအရိုးစုသည်။
မဟာပလေ၊ လမ်းမ၌။
ဂစ္ဆတိ၊ သွားလေ၏။

ဤသို့ဆိုသော စေတိယပဗ္ဗတဝါဒီ မဟာတိဿမထေရ်ကဲ့သို့ မြို့နှင့်တူစွာ ကိုယ်ခန္ဓာ ငါးပါး၏ တံခါးအတု ခြောက်ခုသော ဒွါရ၌ ရူပ သဒ္ဒ စသည်အာရုံ ကာမဂုဏ်ခိုးသား တွေ့ကြုံမြင်ကြားလျှင် ယောက်ျား မိန်းမ သုဘ ဣဋ္ဌ ကန္တ မနာပ စသည်နိမိတ် အဆိပ်ပမာ ကိလေသာအား ခါခါပွါးအောင် ထင်ရှားပြလေ လက်ခြေရယ်မော ပြောဟော ကြည့်ရှု အနုဗျဉ္ဇန မယူဆပဲ ယထာဘူတ ဒိဋ္ဌမတ္တ သုတမတ္တေ တည်နေစိတ်သွား သတိထားလျက် တရား ပခြုပ် ကုသိုလ်ထုပ်ကို ထိန်းအုပ်လုံခြုံစေရာသတည်း။

ဣန္ဒြိယ သံဝရသီလ ပြီး၏။

…..

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ သုတ်သင်နည်း

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလကို ဤသို့ မှတ်ရမည်”

အာဇီဝဟေတု ပညတ္တာ၊
ဆဓာ ဒုဗ္ဘာသိဝဇ္ဇိတာ။
လာဘသက္ကာရ သိလောက-
နိဿီတ ပါပဣစ္ဆိနော။

လုခသေဝနံ သာမန္တ-
ဇပ္ပနံ ဣရိယာပထံ။
ဝတ္ထူဟိ တီဟိ ဘာကူဋိ၊
ဝုစ္စတေ ကုဟနာဣတိ။

အာလာပနာ လပနာ စ၊
သလ္လာပနာ စ ဥလ္လပါ။
သမုလ္လပနာ ပရေသံ၊
ဥန္နဟနာ သမုန္နဟာ။

ဥက္ကာစနာ သမုက္ကာစာ၊
အနုပ္ပိယဿ ဘာဏိတာ။
စာဋုကမျံ မုဂ္ဂသူပျံ၊
ပါရိဘဋျန္တိ လာပနာ။

နိမိတ္တေဉ္စဝ သြဘာသော၊
သာမန္တဇပ္ပနံ တထာ။
ပရိက္ကထာတိ စတ္တာရိ၊
နိမိတ္တကရကံ မတံ။

အက္ကောသနာ ဝမ္ဘနာ စ၊
ဂရဟာ စ ဥခေပနာ။
သမုက္ခေပနာ ခိပနာ၊
သံခီပနာ စ ပါပနာ။

သံပါပနာ စ အဝဏ္ဏ-
ဟာရိတာ ပရပိဋ္ဌိက။
မံသိကတ္တန္တိ နိပ္ပေသိ-
ကတာတိ ဝုစ္စတေ အယံ။

ဣတော တတော လဒ္ဓညတြ၊
ဟရိတွာ မိသ ဧသနာ။
ဝုစ္စတေ လာဘေန လာဘံ၊
နိဇိဂီသနတာ ဣတိ။

အင်္ဂံ နိမိတ္တံ ဥပ္ပါတံ၊
သုပိနံ လက္ခဏာဒယော။
တိရစ္ဆာနဘူတာ ဝိဇ္ဇာ၊
အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟာ။

တေသံ ဝသေန အာဇီဝေါ၊
မိစ္ဆာဇီဝေါတိ ဝုစ္စတိ။
တမှာ သဗ္ဗသ္မာပိ ဝိရတိ၊
အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ။

ဆယ်ဂါထာ

အာဇီဝဟေတု၊ အသက်မွေးခြင်း ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ပညတ္တာ၊ ပညတ်အပ်ကုန်သော။
ဒုဗ္ဘာသိဝဇ္ဇိတာ၊ ဒုဗ္ဘာသီအာပတ်သည် ကြဉ်အပ်ကုန်သော။
ဆဓာ၊ ‘အဘူတာရောစန ပါရာဇိက’ စသော အာပတ်ခြောက်ပုံကို၎င်း။
လာဘသက္ကာရ သိလောကနိဿီတ ပါပဣစ္ဆိနော၊ လာဘ်သပ်ပူဇော် အကျော်အစောကို မှီလျက် ပလီပစာ ယုတ်မာကောက်ကျစ် ဆိုးညစ်မည်းညို အလိုသော့သွမ်း ရဟန်းဆန်း၏ --

အံ့ဩအောင် ပြုမူခြင်း “ကုဟနာ” ၃-ပါး

လူခသေဝနံ၊ ပစ္စည်းရဖွယ် ခါခါပယ်၍ အံ့ဘွယ်သရဲ ခေါင်းပါးနွမ်းမွဲသော ပစ္စည်းကို မှီဝဲခြင်းဟူသော ပစ္စယပဋိသေ၀န၎င်း။
သာမန္တဇပ္ပနံ၊ ကိုယ့်ကိုဝိုးဝါး အထင်မှားအောင် ဈာန်မဂ်ဖိုလ်တရားကို ပြောဆိုခြင်း၎င်း။
ဣရိယာပထံ၊ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်မြတ် ဓမ္မဓာတ်ကို ရလတ်သည့်နှယ် တင့်တယ်စောင့်ချုပ် ဣရိယာပုထ်ကို ပြုလုပ်ပြင်ဆင်ခြင်း၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
တီဟိ ဝတ္ထူဟိ၊ သုံးပါးသော အကြောင်းတို့ဖြင့်။
ဘာကူဋိ၊ အမြတ်ထင်စေ ဣန္ဒြေလုပ် မျက်မှောင်ကုပ်ခြင်းကို။
ကုဟနာဣတိ၊ အံ့ဖွယ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဟူ၍။
ဥစ္စတေ၊ ဆိုအပ်၏။

အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုကို ငဲ့၍ ပြောဆိုခြင်း “လပနာ” ၁၃-ပါး

အညသံ၊ တပါးသော ဒါယကာတို့အား။
အာလပနာ၊ တကာလာက ပင့်လာကြသလား ငါကား နောက်မှ သွားလင့်ကြဟု စ၍ ပြောဆိုခြင်း၊ ဝါ၊ ဒါယကာရဲ့ ငါတိဿ တဲ့ ဘဝသခင် ဘုရင် မတ်မှူး ရာထူးဘယ်ဗိုလ် လွန်ကြည်ညို သည်ဟု ကိုယ်ကို ဆောင်ထား မြှောက်စား ပြောဆိုခြင်း။
လပနာ၊ မေး၍ထိုထို ပြောဆိုခြင်း [၁]။
သလ္လာပနာ၊ လူနှင့် ပြိုင်ယှဉ် မဆန့်ကျင်လို လာဘ်ကိုလို၍ လူကိုခွင့်ရေး ပေးကာ ပေးကာ သာယာ ညှင်းပျောင်း ကောင်းစွာ အေးချို ပြောဆိုခြင်း။
ဥလ္လပါ၊ သေဌေးမင်း သူကြွယ်ကြီး လှေသူကြီး အလှူကြီးရှင် ကျောင်းတကာကြီး ကျောင်းအမကြီး စသည်ဖြင့် မြှောက်ပင့်ခေါ်ဆိုခြင်း။
သမုလ္လပနာ၊ ဝန်းကျင်ထပ်ဆင့် ပျံကာ လွင့်မျှ မြှောက်ပင့်ပြောဆိုခြင်း၊
ဥန္နဟနာ၊ ဤကာလမှာ ရှေးကသာလှူ ခုမလှူဟု မလှူ,လှူကြောင်း စကားတောင်း လျက် အထက်အထက်၌ ရစ်ယှက် ဖွဲ့ချည်ခြင်း။
ဝါ၊ ခဲဘွယ်စားစရာ လက်၌ပါမူ ချိုမြိန်ပါစ မေးမြန်းခြင်း စသည်ဖြင့် ရစ်ပတ်ခြင်း။
သမုန္နဟာ၊ မရှောင်သာအောင် ခါခါထပ်ထပ် ရစ်ပတ်ခြင်း။ ။

[၁။ မမေးပဲ - ငါဦးတိဿ ငါ့ကို ဘယ်ဝန်ကြီးက ကိုးကွယ်တာပဲ .. စသည်ဖြင့် ဂုဏ်ဖော် ပြောလျှင် “အာလပနာ” ဟုခေါ်သည်။ ဦးတိဿ ဘယ်ကိုယ်တော်လဲ ဟု မေးမှ ဦးတိဿ ဆိုဒါ ပါပဲ ..... ဘယ်ဝန်ကြီး ကိုးကွယ်တဲ့ ဘုန်းကြီးလေ - စသည် ပြောလျှင် .. “လပနာ”ဟုဆိုလို သည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၂၆)]

ဥက္ကာစနာ၊ ရှေ့ထင်တူရူ လက်ညွှန်မူ၍ ဤသူငါ့ကိုသာ လွန်သဒ္ဓါသည်ဟု ပင့်ကာ မြှောက်ပြခြင်း --

(တေလကန္ဒရိကာ၏ သမီးကို ခေါ်ကာ ရှေ့ထားလျက် စကား ပြောဆိုကြသော ရဟန်း နှစ်ပါးကဲ့သို့ ဟူလို)။

သမုက္ကာစာ၊ ဝန်းကျင်ထပ်ဆင့် ပျံ့ကာလွှင့်မျှ ချီးမြှင့်မြှောက်ပြခြင်း။
အနုပ္ပိယဿ ဘာဏိတာ၊ နှိုင်းယှဉ်မှန်ကန် ငဲ့မဆန်ပဲ ဖန်ဖန်ဖယ်လှယ် ချစ်ဖွယ်ကို ပြောဆိုခြင်း။
စာဋုကမျံ၊ ကိုယ်ကိုဒါသ ပမာဏသို့ နှိမ့်ချသောဖြစ်ခြင်း။
မဂ္ဂသူပျံ၊ အစိမ်းနည်းပါး အကျက်များသော ပဲနောက်ဟင်းအလား အမှန်နည်းပါး အမှား များသော စကားဖြင့် အသက်မွေးခြင်း။
ပါရိဘဋျံ၊ ရွာသူသားငယ်ကို စမ္ပယ်ဆင်ပြင် ရင်ခွင်ပိုက်သိမ်း စောင့်ထိန်း ချီပိုးခြင်း။
ဣတိအယံ၊ ဤ တဆယ့်သုံးပါးသည်။
လပနာ၊ ဒါယကာကို မိမိကိုသော် မြှောက်ဆိုပင့်ချူ လှူအောင်ပြောဆိုခြင်း မည်၏။

စောင်းမြောင်း ပြောဆိုခြင်း

“နေမိတ္တကတာ” ၄-မျိုး

နိမိတ္တဉ္စဝ၊ လက်မှာဘောဇဉ် ကိုင်လျက်မြင်သော် ဘောဇဉ်ရစ မေးမြန်းခြင်း စသည်ဖြင့် ပစ္စည်းရကြောင်းဖြစ်သော ကာယပယောဂ ၀စီပယောဂကို ပြုခြင်း၎င်း။

သြဘာသော၊ ဤခါငါအား သင်္ကန်းရှားသည် ဤဆိတ်ငယ်ကား ရက်တက်ပွါးတည်း နို့စားပါမူ ကျောင်းမှာနို့ရည် ရသင့်သည်ဟု လိုသည်ဆန္ဒ လှစ်ဖော်ပြ၍ ပစ္စယပဋိ- သံယုတ္တကာကို ဆိုခြင်း၎င်း။

တထာ၊ ထိုမှတပါး။

သာမန္တဇပ္ပနံ၊ ဆွမ်းစားလိုသော ကုလူပကရဟန်းအသွင် လိုချင်သောပစ္စည်း၏ အနီးအပါး စကားဆိုခြင်း။

ပရိကထာ၊ ပစ္စည်းရဘွယ် ပရိယာယ်ဖြင့် ဖယ်လှယ်ပြောဆိုခြင်း၎င်း။

ဣတိစတ္တာရိ၊ ဤလေး ပါးတို့ကို။

နိမိတ္တကရဏံ၊ ပစ္စည်းရကြောင်းကိုပြုလျက် အသက်မွေးခြင်း နေမိတ္တကတာဟူ၍။

မတံ၊ သိအပ်၏။

ဖိနှိပ်ပြောဆိုခြင်း

“နိဂ္ဂဟ” ၁၁-မျိုး

အက္ကောသနာ၊ ကြောက်သဖြင့်မူလည်း လှူအောင် ဆဲရေးခြင်း။

ဝမ္ဘနာ၊ ထို့တူ နှိပ်စက် ငေါက်ငန်းခြင်း။

ဂရဟာ၊ သဒ္ဓါမဲ့သည်ဟု ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ခြင်း။

ဥခေပနာ၊ “ငါတို့လူကို မလှူပါတကား မဆိုမှားနှင့်”ဟု စကားဖြင့် ချီးမြှောက်ခြင်း။ တနည်းလည်း - ဥခေပနာ၊ မလှူသူကိုမြင်လျှင် “သြ အလှူရှင်” ဟု ခေါ်ငင် မြှောက်ပင့်ခြင်း။
ဝါ၊ ဒါယကာဒိဘာဝမှပယ်ချစွန့်ပစ်ခြင်း (=ဒါယကာအဖြစ်မှ ပယ်ထုတ်ခြင်း)။

သမုက္ခေပနာ၊ ဝန်းကျင်ပတ်ခွေ သက်သေအကြောင်းနှင့်တကွ ချီးမြှောက်ခြင်း။
တနည်း - သမုက္ခေပနာ၊ ဩ- အလှူကြီးရှင် ဟု အလွန်လျှင် မြှောက်ပင့်ခြင်း။

ခိပနာ၊ မျိုးစေ့ဟောင်းကိုသာ ထောင်းထု၍ စားသည်ဟု နှလုံးယားအောင် စကား ပြက်ရယ် ပစ်ပယ်ခြင်း။

သံခီပနာ၊ အခါမခန်း ကတော့ဆွမ်းကို ပေးကမ်းကပ်လှူ သို့သောသူကို မလှူပလေ မဆိုပေရာဟု လွန်စွာပြက်ရယ် ပစ်ပယ်ခြင်း။

ပါပနာ၊ အလှူချို့တဲ့ ကျေးဇူးမဲ့သို့ ရောက်စေခြင်း။ ။

သံပါပနာ၊ ဝန်းကျင် ပတ်ခွေ ရောက်စေခြင်း။

အဝဏ္ဏဟာရိတာ၊ ကြောက်၍မူလည်း လှူစေကာဟု ဟိုရွာ ဟိုအိမ် ဂုဏ်သိရ်ချိုးဖဲ့ ကျေးဇူးမဲ့ကို ဆောင်ခြင်း။

ပရပိဋ္ဌိက မံသိကတ္တံ၊ နောက်ကပုန်း၍ ကျောက်ကုန်းသားကို စားသည်အသွင် ရှေ့ထင်ချို သာ ကွယ်ရာကျေးဇူးမဲ့ ကဲ့ရဲ့စကားကို ဆိုခြင်း။

ဣတိ အယံ၊ ဤတဆယ့်တပါးကို။

နိပ္ပေသိကတာတိ၊ နယ်ဆီနှစ်ကို ဝါးခြမ်းဖြင့် ခြစ်သကဲ့သို့ ကျေးဇူးနှစ်ကို ချေပစ် ပွတ်ထုတ်ခြင်းဟူ၍။
ဝါ၊ နံ့သာကို ကြိတ်ချေ၍ အနံ့ကို ရှာဖွေသကဲ့သို့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ကြိတ်ချေ၍ လာဘ် သပ်ပကာကိုရှာဖွေခြင်းဟူ၍။

ဝုစ္စတေ၊ ဆိုအပ်၏။

ဣတော၊ ဤအိမ် ဤရွာမှ။

တတော၊ ထိုအိမ် ထိုရွာမှ။

လဒ္ဓံ၊ ရသောလာဘ် အနည်းငယ်ကို။

အညတြ၊ တပါးသော ထိုအိမ် ထိုရွာ ဤအိမ် ဤရွာသို့။

ဟရိတွာ၊ ယူဆောင်ပေးကမ်း၍။

အာမိသဧသနာ၊ များစွာသော အာမိသကို ရှာခြင်းကို။

လာဘေနလာဘံ နိဇိဂီသနတာ ဣတိ၊ လာဘ်အနည်းဖြင့် လာဘ်အများကို ဖြားယောင်း လှည့်ပတ်၍ ယူချင်သောအဖြစ်ဟူ၍၊

ဝုစ္စတေ၊ ဆိုအပ်၏။

အင်္ဂံ၊ လက်ခြေစသော အင်္ဂါကြီးငယ်ကို မှတ်ယူ၍ ဟောတတ်သော အတတ်။

နိမိတ္တံ၊ နိမိတ်ကျမ်းအတတ်။

ဥပ္ပါတံ၊ ဥက္ကာကျခြင်း အရပ်ပူလောင်ခြင်း မြေငလျင် တုန်လှုပ်ခြင်း စသည်ဖြစ်ခြင်းနှင့် စပ်သော အတတ်။

သုပိနံ၊ အိပ်မက်ကျမ်းအတတ်။

လက္ခဏာဒယော၊ ဣတ္ထိ ပုရိသလက္ခဏာကို သိသော လက္ခဏာကျမ်းအတတ် စသည်တို့။

ဣတိ၊ ဤသို့။

တိရစ္ဆာနဘူတာ၊ မဂ်ဖိုလ်နှင့် ဖီလာ ကန့်လန့် ဆန့်ကျင်သည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သော။

ဝိဇ္ဇာ၊ အတတ်မျိုးတို့ကို။
ဝါ၊ အတတ်ဖြင့် အသက်မွေးခြင်းတို့ကို။

အာဒိသဒ္ဒေန၊ သုတ်၌လာသော အာဒိသဒ္ဒါဖြင့်။

သင်္ဂဟာ၊ သိမ်းယူအပ်ကုန်၏။

ဤဂါထာဝယ် ‘လက္ခဏာဒယော’ ၌ ‘အာဒိ’ သဒ္ဒါဖြင့် ကား--

မူသိကစ္ဆိန္နကံ အဂ္ဂိ-
ဟောမဉ္စ ဒဗ္ဗိဟောမနံ။
ထုသဟောမဉ္စ တဒညေ၊
မိစ္ဆာဇီဝေ စ ဂဏှာတိ။

တေသံ၊ ထိုဆိုခဲ့ပြီးအပ် အရပ်ရပ်တို့၏။

ဝသေန၊ အစွမ်းဖြင့်။

အာဇီဝေါ၊ အသက်မွေးခြင်းကို။

မိစ္ဆာဇီဝေါတိ၊ ချွတ်ချော်တိမ်းပါး လမ်းမှားသော အသက်မွေးခြင်းဟူ၍။

ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

သဗ္ဗသ္မာပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်သော။

တမှာ၊ ထိုမိစ္ဆာဇီဝမှ။

ဝိရတိ၊ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကို။

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓီတိ၊ “ပရိယေသနာဝါယာမိ”ဟူသော သမ္မာအာဇီဝ၏ ဝဇ္ဇပယ်ရှင်း စင်ကြယ်ခြင်း ဟူ၍။

ဥစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

အာဇီဝ ပါရိသုဒ္ဓိ သီလ ပြီး၏။

ပစ္စယသန္နိဿိတ သီလကို သုတ်သင်နည်း

ပစ္စယသန္နိဿိတ သီလ၌ ဤသို့ ဝိနိစ္ဆယကို မှတ်ရမည် --

သင်္ကန်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝါမိ၊ ယာဝဒေ၀ သီတဿ ပဋိဃာတာယ ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယ ဍံသ, မသက, ဝါတာတပ သရီသပ္ပ သမ္ဖဿာနံ ပဋိဃာတာယ ယာဝဒေ၀ ဟိရီ ကောပိနပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ။

ယောနိသော၊ သင့်သော အကြောင်းအားဖြင့်။

ပဋိသင်္ခါ = ပဋိသင်္ခါယ၊ အဖန်ဖန်လျှင် ဆင်ခြင်မြင်သိ၍။

စီဝရံ၊ သင်္ကန်းဟူသမျှကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ ဝတ် ရုံထိုင် စင်း မိုး ခင်း ရံကာ မှီဝဲပါ၏။

သီတဿ၊ ကိုယ်ဘွင်းကိုယ်ရန် ဓာတ်ဖောက်ပြန်ခြင်း ဟေမန်ဆီးနှင်း ချမ်းအေးခြင်းကို။

ယာဝ ပဋိဃာတာယ ဧ၀၊ ကျင်နာ ကင်းပျောက် စိတ်မနောက်အောင် ပယ်ဖျောက်ရုံ ငါသာလျှင်။

ဥဏှဿ၊ တောမီးစသော မီးပူကို။

ယာဝ ပဋိဃာတာယ ဧ၀၊ ပယ်ဖျက်ရုံငှါသာလျှင်။

ဍံသ၊ တောနက်ထဲက ကိုက်ခဲ သွေးဆောင် ကြောင်သော ယင်ကောင်မှက်ရဲ။

မသက၊ နားနီးလည်၍ မြည်တတ်သော ခြင်ပုန်း။

ဒံသ၊ ကီဋဝိသေသ ဝနမက္ခိကာ၊ ဂေါမက္ခိကာ။

မသက၊ ကီဋဝိသေသ ဝဇိရတုဏ္ဍ၊ ရတ္တိဇာဂရဒ -ဟု လောကီအဘိဓာန် ဖွင့်၏။

ဍံသ-၌ ဍံရင်ကောက် ဒထွေး နှစ်ချက်သင့်။
“မသက” ၌လည်း “သ” နှင့် “က” ကို ရှေ့နောက်ပြန်၍ “မကသ” လည်း သင့်၏-ဟု သဒ္ဒနီတိ ဆို၏။ လောကီကျမ်းတို့၌ကား ရှေ့ပါဌ်သာ ရှိသည်။

ဝါထာတပ၊ လေ နေပူ။

သရီသပ္ပ သမ္ဖဿာနံ၊ မြွေ ကင်းခြေများ ပင့်ကူ တက်တူ ကင်းမြီးကောက်စသော ရင်ဖြင့် ရှေ့တွား သွားတတ်သော ကျောက်ရှည်မျိုးတို့၏ ဖုဋ္ဌဝိသ ဒဋ္ဌဗိသ အတွေ့နှစ်ပါးတို့ကို။

ယာဝ ပဋိဃာတာယ ဧဝ၊ ပယ်ဖျောက်ရုံငှါသာလျှင်။

စီဝရံ၊ သင်္ကန်းကို။

ပဋိသေဝါမိ၊၊ မှီဝဲ၏။

[တိဝိဓာ ဟိ သပ္ပါ ဒဋ္ဌဝိသာ ဖုဋ္ဌဝိသာ ဒိဋ္ဌဝိသာတိ၊ တေသု ပုရိမကာ ဒွေ ဧဝ ဂဟိတာ။ သတပဒီအာဒီနမ္ပိ တာဒိသာနံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ။ မဟာဋီကာ၊ နှာ-၅၇။

ဟိသစ္စံ၊ မှန်၏။

သပ္ပါ၊ မြွေမျိုးတို့သည်။

ဒဋ္ဌဝိသာ၊ ကိုက်သော် တက်သော အဆိပ်ရှိသော မြွေမျိုးတို့၎င်း။

ဖုဋ္ဌဝိသာ၊ ထိလျှင် အဆိပ်တက်သော မြွေမျိုးတို့၎င်း။

ဒိဋ္ဌဝိသာ၊ မြင်လျှင် အဆိပ်တက်သော မြွေမျိုးတို့၎င်း။

ဣတိ၊ ဤသို့။

တိဝိဓာ၊ သုံးပါးအပြား ရှိကုန်၏။

တေသု၊ ထို ၃-ပါးတို့တွင်။

တာဒိသာနံ၊ ထိုမြွေနှင့်အလားတူကုန်သော။

သတပဒီအာဒီနမ္ပိ၊ ကင်းခြေများ စသည်တို့ကိုလည်း။

သင်္ဂဏှနတ္ထံ၊ သိမ်းယူခြင်း အကျိုးငှါ။

ပုရိမကာ၊ ရှေ့ဖြစ်ကုန်သော။

ဒွေဧ၀၊ မြွေနှစ်မျိုး တို့ကိုသာလျှင်။

ဂဟိတာ၊ ယူအပ်ကုန်ပြီ။]

ယာဝ ဟိရီ ကောပိနပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံဧဝ၊ ဟိရီဂုဏ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ကျဉ်း မြောင်းသောအရပ်ကို ဖုံးလွှမ်းရုံ အကျိုးငှါသာလျှင်။

စီဝရံ၊ သင်္ကန်းကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ မှီဝဲသုံးဆောင်၏။

လီလာဝိဘူသာဒိအတ္ထံ၊ တင့်တယ် စမ္ပယ်ခြင်း တန်းဆင်ခြင်း စသော အကျိုးငှါ။

န ပဋိသေဝါမိ၊ ငါ မမှီဝဲ။

ဣတိ ယောနိသော၊ ဤသို့ သင့်သော အကြောင်းအားဖြင့်။

ဣတိ ပဋိသင်္ခါယ၊ ဤသို့ အဖန်ဖန်လျှင် ဆင်ခြင် မြင်သိ၍။

စီဝရံ၊ သင်္ကန်းကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ မှီဝဲ သုံးဆောင်ပါ၏။

(နောက် “ယာဝဒေဝ” ဟူသော သဒ္ဒါလွန်၏ အနက်လွန်ကို “ယာဝဒေဝါတိ ပုန ဧတဿ ဝစနံ နိယတပ္ပယောဇနာဝဓိပရိစ္ဆေဒ ဒဿနတ္ထံ”ဟု အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊နှာ-၃၀) ပြ၏။

ယာဝဒေဝါတိ၊ ယာဝဒေဝ ဟူသော။

ဧတဿ၊ ထိုစကားကို။

ပုနဝစနံ၊ တဖန် ဆိုပြန်ခြင်းသည်။

နိယတပ္ပယောဇနာဝဓိပရိစ္ဆေဒ ဒဿနတ္ထံ၊ မြဲသော အကျိုး အပိုင်းအခြားကို ပိုင်းခြား ခြင်းကို ပြရခြင်း အကျိုးရှိ၏။)

(သင်္ကန်း)

ဆွမ်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိသေဝါမိ၊ နေဝ ဒဝါယ၊ န မဒါယ၊ န မဏ္ဍနာယ၊ န ဝိဘူသနာယ၊ ယာဝဒေ၀ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ၊ ယာပနာယ၊ ပိဟိံ သုပရတိယာ၊ ဗြဟ္မစရိယာ နုဂ္ဂဟာယ၊ ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ၊ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ၊
ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ အနဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စ။

ယောနိသော၊ အသင့်အားဖြင့်။

ပဋိသင်္ခါ ပဋိသင်္ခါယ၊ ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်၍။

ပိဏ္ဍပါတံ၊ ဆွမ်းခံမှုဖြင့် စုစုရရ သပိတ်၌ချအပ်သော ယံ ကိဉ္စိ အာဟာရကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ သုံးဆောင် မှီဝဲ စားခဲလျက် သောက်ပါ၏။

ဒဝါယ၊ ရွာသူသားငယ်တို့ကဲ့သို့ ပြုံးရယ် ကစားခြင်းငှါ။

နေဝ ပဋိသေဝါမိ၊ မသုံးဆောင် မမှီဝဲ မစားမခဲ မလျက် မသောက်ပါ။

မဒါယ၊ လက်ဝှေ့ လက်ပမ်းသည် စသည်တို့ကဲ့သို့ ဗလမာန် ပုရိသမာန် ခက်ထန် ယစ်မှုးခြင်းငှါ။

န ပဋိသေဝါမိ၊ မမှီဝဲပါ။

မဏ္ဍနာယ၊ မင်းမောင်းမ ပမာ ပြည့်တန်ဆာတို့ကဲ့သို့ အင်္ဂါကြီးငယ် တင့်တယ် ပြည့်ဖြိုး ခြင်းငှါ။

နပဋိသေဝါမိ၊ မမှီဝဲပါ။

ဝိဘူသနာယ၊ ကချေသည်အလား ဂျွမ်း သမားတို့ကဲ့သို့ ရေသားသန့်စင် ကြည်လင်ခြင်းငှါ။

န ပဋိသေဝါမိ၊ မမှီဝဲပါ။

ပထမံ ဧတ္ထ မောဟဿ၊ ဒေါသဿ ဒုတိယံ ပဒံ။
သေသဒွယန္တု ရာဂဿ၊ ဝုတ္တံ နိဿယဟာနိယာ။

အတ္တပ္ပရ သံယောဇနုပ္ပတ္တိသေဓံ ဒွယံ ဒွယံ။
စတူဟိပျယုတ္တပ္ပဋိ- ပတ္တိကာမသုခဇ္ဇဟံ။

ဧတ္တ၊ ဤပဋိက္ခေပအင်္ဂါ လေးပါးတို့တွင်။

ပထမံ၊ ပထမ (နေ၀ ဒဝါယ) ပုဒ်ကို။

မောဟဿ၊ မောဟ၏။

နိဿယဟာနိယာ၊ မှီရာအကြောင်းကို ပယ်ခြင်းငှါ။

ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်၏။

ဒုတိယံ ပဒံ၊ ဒုတိယ (န မဒါယ) ပုဒ်ကို။

ဒေါသဿ၊ ဒေါသ၏။

နိဿယဟာနီယာ၊ မှီရာ အကြောင်းကို ပယ်ခြင်းငှါ။

ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်၏။

သေသဒွယန္တု၊ ကြွင်းနှစ်ပုဒ် (န မဏ္ဍနာယ, န ဝိဘူသနာယ) ကိုကား။

ရာဂဿ၊ ရာဂ၏။

နိဿယဟာနိယာ၊ မှီရာအကြောင်းကို ပယ်ခြင်းငှါ။

ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်၏။

အပိ၊ တနည်းလည်း။

ဒွယံ ဒွယံ၊ ရှေ့နှစ်ပုဒ် နောက်နှစ်ပုဒ် အစုံအစုံသည်။

အတ္တပ္ပရ သံယောဇနုပ္ပတ္တိသေဓံ၊ မိမိ သူတပါးတို့အား ရာဂ မောဟ စသော သံယောဇဉ် တို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို တားမြစ်တတ်၏။

အပိ၊ တနည်းလည်း။

စတူဟိ၊ လေးပုဒ်လုံးတို့ဖြင့်။

အ ယုတ္တပ္ပဋိပတ္တိကာမသုခဇ္ဇဟံ၊ မသင့်သောအကျင့် ကာမချမ်းသာ၌ တွယ်တာသော အကျင့်တို့ကို စွန့်ခြင်းကို။

ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်၏။

အဋ္ဌကထာသင်္ဂဟ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ နှာ-၃၁)

ဣမဿ ကာယဿ၊ မဟာဘုတ်လေးပါး၌မှီသော ဤစတုသန္တတိရုပ်အပေါင်း၏။

ယာဝဌိတိယာ ဧဝ၊ ကျားကန်ထောက်တည်း အိမ်အိုနည်းသို့ မလည်း မဖောက် ရှေ့နောက်ကလာပ် ဖွဲ့စပ်ဆက်မှီ ပဗန်ဌီဖြင့် တည်ရုံမျှသာလျှင်။

ယာဝ ယာပနာယ ဧဝ၊ လှည်းစာထိုးလျှို ရထားအိုသို့ ထိုထိုဇီဝိန် အရှိန်မသတ် မပြတ်ဖြစ်စေရုံငှါသာလျှင်။
ဝါ၊ အာယုကပ်တိုင် မျှတနိုင်ရုံငှါသာလျှင်။

ဧတေန ဌိတိ နှာမ အပတနံ၊ ယာပနာ ပဝတ္တီတိ ဒဿေတိ။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၅၈)

ဧတေန၊ ဤ “ဌိတိယာတိ ပဗန္ဓဌိတတ္ထံ၊ ယာပနာယာတိ ပဝတ္တိယာ အဝိစ္ဆေဒတ္ထံ စိရကာလဌိတတ္တံ ဝါ” အစရှိသော အဋ္ဌကထာပါဌ်ဖြင့်။

အပတနံ၊ မကျမလည်ခြင်းသည်။

ဌိတိနာမ၊ ဌိတိ မည်၏။

ပဝတ္တိ၊ တိုး၍ဖြစ်ခြင်းသည်။

ယာပနာ၊ ယာပနာ မည်၏။

ဣတိဣမံအတ္ထံ၊ ဤသို့သော အနက်ကို။

ဒဿေတိ၊ ပြ၏။

(တနည်းလည်း)

ဌိတိယာ၊ ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေကို။

ယာဝ ယာပနာယ ဧဝ၊ ဖြစ်စေရုံငှါသာလျှင်။

ယာဝ ဝိဟိံသာဥပရတိယာဧဝ၊ အိုင်းကို ဆေးတင် ပူလျှင်အအေး အေးလျှင်အပူ ယူသည်ပမာ နှိပ်စက်ကျင်နာ ငတ်မွတ် ဆာသော ရောဂါရန်ဘေး ငြိမ်းအေးရုံ ငှါသာလျှင်။

ယာဝဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ ဧဝ၊ ပုတ္တမံသ ကန္တာရ၌ စားရသဖွယ် ပင်လယ်မြစ်ကြီး လှေဖောင်စီးရ ပမာ ပြသို့ သီလအစ ယာဝမဂ္ဂါ သာသနာ မဂ္ဂ ဗြဟ္မစရိယ နှစ်တန်ကို အဖန်ဖန်ယူရုံ ချီးမြှောက်ရုံငှါသာလျှင်။

ပိဏ္ဍပါတံ၊ ဆွမ်းတို့၏အပေါင်းကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ မှီဝဲပါ၏။

ဣတိ ဣမိနာ ပဋိသေဝနေန၊ ဤသို့ သုံးစွဲ မှီဝဲခြင်းဖြင့်။
ဝါ၊ မှီဝဲခြင်းကြောင့်။

ပုရာဏံ၊ မစားသေးလစ် ရှေးဟောင်းဖြစ်သော။

ဝေဒနဉ္စ၊ ပရမာ-ရောဂါ ဇိဃစ္ဆာအနာကိုလည်း။

ပဋိဟင်္ခါမိ၊ ယခုစင်ကင်း ယုတ်ခြင်း ပယ်ဖျောက်အံ့။

နဝံ၊ စားပြီးဆို့တစ် အသစ်ဖြစ်သော။

ဝေဒနဉ္စ၊ အာဟရဟတ္ထက အလံသာဋက တတြဝဋ္ဋက ကာကမာသက ဘုတ္တဝမိတက ပုဏ္ဏားတို့အလား [၁] လွန်၍ စားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော အနာကိုလည်း။

နု ဥပ္ပါဒေဿာမိ၊ မဖြစ်စေအံ့။

(တနည်းလည်း)

ပုရာဏံ၊ မသင့်မဆ စားထမှီပေါင်း ရှေးကံဟောင်းကြောင့် အဟောင်းဟူ၍ ဆိုအပ်သော။

ဝေဒနဉ္စ၊ ဘဝဤအခါ ဖြစ်လာလိမ့်သော အနာကိုလည်း။

ပဋိဟင်္ခါမိ၊ သင့်နှိုင်း၍ စား အကြောင်းအားဖြင့် ပယ်ရှား ပျောက်လွင့်စေအံ့။

နဝံ၊ မဆင်ခြင်ပြန် ပါပကံကြောင့် တဖန်အသစ် ဖြစ်လတ္တံ့သော။

ဝေဒနဉ္စ၊ ဘဝနောင်ခါ အနာဂတ်ဝေဒနာကိုလည်း။

န ဥပ္ပါဒေဿာမိ၊ ဆင်ခြင်စားထ ဉာဏ်ဗလဖြင့် မူလကိုချွေ မဖြစ်စေအံ့၊

[၁။ အာဟရဟတ္ထက = ထမင်းစားပြီး မိမိအလိုလို မထနိုင်၍ “လက်ကိုဆွဲထူပါ” ဆိုရအောင် စားသောပုဏ္ဏား။

အလံသာဋက = ဝမ်းဗိုက်တင်းလွန်း၍ ပုဆိုးကိုပင် မဝတ်နိုင်အောင် စားသောပုဏ္ဏား။

တတြဝဋ္ဋက = ဗိုက်လေးလွန်းသဖြင့် မထနိုင်၍ ထို စားရာအရပ်၌ပင် (စပါးကြီးမြွေ ကဲ့သို့) လူးလှိမ့်နေရအောင် စားသောပုဏ္ဏား။

ကာက မာသက = အစာများ ခံတွင်း၀ ဆိုက်နေ၍ ကျီးနှိုက်၍မှီအောင်စားသော ပုဏ္ဏား။

ဘုတ္တဝမိတက = ဝမ်းဗိုက်မဆန့်သဖြင့် စားပြီးလျှင် အန်ပစ်ရအောင် စားသော ပုဏ္ဏား။]

ဝုတ္တော ဒွီဟိ စတူဟိ ဝါ၊
ယုတ္တဘောဂဿ သင်္ဂဟော။
အတ္တကိလမထဇ္ဇဟော၊
ဓမ္မိကဿုခအဇ္ဇဟော။

အဋ္ဌကထာသင်္ဂဟ။

ဒွီဟိ၊ နှစ်ပုဒ်တို့ဖြင့်။

ဝါ၊ တနည်းလည်း။

စတူဟိ၊ “ဝိဟိံ သုပရတိယာ” စသော လေးပုဒ်တို့ဖြင့်။

ယုတ္တဘောဂဿ၊ ရဟန်းတော်တို့နှင့် သင့်လျော် လျောက်ပတ် ကောင်းမြတ်သော သုံးဆောင်ခြင်းကို။

သင်္ဂဟော စ၊ သိမ်းရုံးခြင်းကို၎င်း။

အတ္တကိလမထဇ္ဇဟော၊ ကိုယ်ပင်ပန်းသော အယုတ်တရားကို စွန့်ခြင်းကို၎င်း။

ဓမ္မိကဿုခအဇ္ဇဟော၊ တရားလျော်စွာ ဈာန်ချမ်းသာ စသည်ကို မစွန့်ခြင်းကို၎င်း။

ဝုတ္တော၊ ဟောပြတော်မူအပ်၏။

အထ ဝါ ပုရာဏဝေဒနာ နာမ အဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ၊ နဝေ၀ဒနာ နာမ အတိဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ။ အထ ဝါ နဝဝေဒနာ နာမ ဘုတ္တပစ္စယေန အနုပ္ပဇ္ဇနက ဝေဒနာ။

ဝိဟိံသာ နိမိတ္တတာ စေတာသံ ဝိဟိံသာယ ဝိသေသော။

ဟူ၍လည်း တနည်း မဟာဋီကာ (နှာ-၆ဝ ၌) ဖွင့်သေး၏။

အထဝါ၊ တနည်းကား။

ပုရာဏဝေဒနာနာမ၊ မစားမီ ရှေး၌ဖြစ်သော ဝေဒနာဟောင်း မည်သည်ကား။

အဘုတ္တပစ္စယာ၊ မစားခြင်းကြောင့်။

ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ၊ ဖြစ်တုန်းဆဲဆဲ ဆင်းရဲညှိုးနွမ်း ပင်ပန်းပူပန် ဇောချွေးပြန်မျှ ကျောက်ကန် ထိုးကျင်ခြင်း စသောအနာတည်း။

နဝဝေဒနာ နာမ၊ ဝေဒနာသစ် မည်သည်ကား။

အတိဘုတ္တပစ္စယာ၊ ဒလွန်အမင်း စားခြင်းကြောင့်။

ဥပ္ပဇ္ဇနက ဝေဒနာ၊ ဖြစ်သော ဝေဒနာတည်း၊

အထဝါ၊ တနည်းကား။

န၀ဝေဒနာနာမ၊ န၀ဝေဒနာ မည်သည်ကား။

ဘုတ္တပစ္စယေန၊ စားခြင်းဟူသော အကြောင်းဖြင့်။

အနုပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ၊ မဖြစ်လတ္တံ့သော အင်္ဂဒါဟ သူလ[၁] စသော ဝေဒနာတည်း။

ဝိဟိံသာ နိမိတ္တတာ စ၊ ဝိဟိံသာ[၂] လျှင် အကြောင်းရှိသည့် အဖြစ်သည်လည်း။

ဧတာသံ၊ ထိုဝေဒနာနှစ်ပါးတို့၏။

ဝိဟိံသာယ၊ ဝိဟိံသာမှ။

ဝိသေသော၊ အထူးတည်း၊

မေ၊ ငါ၏။

ဣမဿ ကာယဿ၊ ဆေးနှင့်မကွာ မတ်တတ်နာသည့် သူနာပမာ။

ပစ္စယာယတ္တ၊ ဤကာယ၏။

ယာကြာ စ၊ နှိုင်းယှဉ်စားထ ယာပိုက်မျှလျက် အသက်ရန်ဘေး ကင်းစင်ဝေး၍ မြင့်လေး ကာလ မျှတခြင်း ဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။

ယာပျရောဂီဝိယ တပ္ပစ္စယံ။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊၁၊ နှာ-၃၂)

ယော ရောဂေါ ယာပျော အယာပျော စ န ဟောတိ [၃]၊ သော ယာပျရောဂေါ။

ပုဗ္ဗေ 'ယာပနာယာ'တိ ဇီဝိတိန္ဒြိယယာပနာ အဓိပ္ပေတာ၊ ဣဓ ပန စတုန္နမ္ပိ ဣရိယာပထာနံ အဝိစ္ဆေဒသင်္ခါတာ ယာပနာ ယာတြာတိ အယမတ္ထ ဝိသေသော။ (မဟာဋီကာ၊၁၊ နှာ-၆၁)

ယာပျရောဂီ၊ မတ်တတ်နာ[၄] ရှိသသူသည်။

တပ္ပစ္စယံ၊ ထိုအနာပျောက်ကြောင်းဆေးကို။

ပဋိသေ၀တိဝိယ၊ မပြတ်သုံးစွဲ မှီဝဲရသကဲ့သို့တည်း။

ယော ရောဂေါ၊ အကြင်ရောဂါသည်။

ယာပျော စ၊ ပျောက်ကင်း မျှတသည်၎င်း။

အယာပျော စ၊ မပျောက်တိုးပွ မမျှတသည်၎င်း။

န ဟောတိ၊ မဖြစ်။

သော ရောဂေါ၊ ထိုရောဂါသည်။

ယာပျရောဂေါ၊ မတ်တတ်နာ မည်၏။
ဝါ၊ ရပ်စောက်နာမည်၏။

နိဿေသမပ္ပတိကာရေ ဥပသမနီယေ ရောဂဘေဒေ ယာပျော။
(သဒ္ဒတ္ထော မဟာနိဓိ)

[၁။ အင်္ဂါဒါဟ = ကိုယ်အင်္ဂါတို့ ပူလောင်ခြင်း။ သူလ = ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲ ထိုးကျင်ခြင်း။

၂။ ဝိဟိံသာ = ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း။ ။

၃။ ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၌ “ယော ရောဂေါ ယာပျော အယာပျော စအစား “
“ယော ရောဂေါ သာဒ္ဓေါ အသာဒ္ဓေါ စ”ကို အတည်ပြုသည်။

၄" ဆေးကျမ်းများ၌ ရောဂါ ၄-မျိုး ပြထားသည်၊

(၁) သာဓျရောဂါ = ဆေးကုသည်ဖြစ်စေ၊ မကုသည်ဖြစ်စေ ပျောက်ကင်းနိုင်သော ရောဂါ၊

(၂) အသာဓျရောဂါ = မပျောက်ကင်းနိုင်သော ရောဂါ။]

(၃) ကိစ္ဆသာဓျရောဂါ = ဆေးကုမှ ပျောက်ကင်းသော ရောဂါ။

(၄) ယာပျရောဂါ = ဆေးကုနေလျှင် ရောဂါသက်သာရုံသာဖြစ်သည်။ ရောဂါ မပျောက် ကင်းနိုင် (မတ်တတ်နာ ခေါ်သည်)၊

ယာပနာနှင့် ယတြာအထူး

ပုဗ္ဗေ၊ ရှေး၌။

ယာပနာတိ၊ ယာပနာဟူသည်ကား။

ဇီဝိတိန္ဒြိယယာပနာ၊ အသက်၏မျှတခြင်းကို။

အဓိပ္ပေတာ၊ အလိုရှိအပ်၏။

ဣဓ ပန၊ ဤနောက်၌ကား။

စတုန္နမ္ပိ ဣရိယာပထာနံ၊ ဣရိယာပုထ် လေးပါးတို့၏လည်း။

အဝိစ္ဆေဒသင်္ခါတာ၊ မပြတ်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော။

ယာပနာ၊ မျှခြင်းကို။

ယာကြာတိ၊ ယာတြာဟူ၍။

အဓိပ္ပေတာ၊ အလိုရှိအပ်၏။

ဣတိ အယံ၊ ဤသည်ကား။

ဧတ္ထ၊ ဤ ယာပနာ ယာကြာနှစ်ပုဒ်၌။

ဝိသေသော၊ အထူးတည်း။

အနဝဇ္ဇတာ စ၊ မအပ်မရာ ဉာဏ်မပါသော ရှာ ခံ သုံးဆောင်ခြင်းကို ပယ်လျှင်း၍ အပြစ်ကင်းသော အဖြစ်သည်လည်းကောင်း။

ဖာသုဝိဟာရော စ၊ နှိုင်းယှဉ် တိုင်းထွာ သုံးဆောင်ပါ၍ ချမ်းသာစွာနေရခြင်းသည် လည်းကောင်း။

ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ရလိမ့်သတည်း။

တနည်းလည်း --

အနဝဇ္ဇတာ စ၊ မသင့် တောင့်တင်း သုံးဆောင်ခြင်းဖြင့် ပျင်းရိ ငိုက်မှိန်း စက်ဖိန်း ဆန့်ကာ ဓီရာဂရဟ စသော အပြစ်၏ မရှိခြင်းသည်၎င်း။

ဖာသုဝိဟာရော စ၊ လေးလုတ် ငါးလုတ် ယုတ်၍ ပိုင်းခြား သုံးဆောင်၍ ကိုယ်အားပြည့်တင်း ချမ်းသာစွာနေရခြင်း သည်၎င်း။

တနည်းလည်း --

အနဝဇ္ဇတာ စ၊ ဝမ်းပြည့်စားထ သေယျ ပဿ မိဒ္ဓ ချမ်းသာ စွန့်ခွါပယ်ရှင်း အပြစ်ကင်းခြင်းသည်၎င်း။

ဖာသုဝိဟာရော စ၊ လေးငါးလုတ်ချန် ရေကိုနှံ၍ လေးတန်ယာပိုထ် လျောက်ထိုက်ဖြစ်စေ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းသည်၎င်း၊

ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ရလိမ့်သတည်း။

ဣတိယောနိသော၊ ဤသို့ သင့်သော အကြောင်းအားဖြင့်။

ဣတိပဋိသင်္ခါ၊ ဤသို့အဖန်ဖန်လျှင် ဆင်ခြင်၍။

ပိဏ္ဍပါတံ၊ ဆွမ်းတို့၏အပေါင်းကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ မှီဝဲသုံးဆောင်ပါ၏၊

သုံးဝိကပ် လုံး၌ပင် ဖာသုဝိဟာရလက္ခဏာကို --

[ဝိကပ် = ဝိကပ္ပ = အဓိပ္ပါယ် အထူးကြံဆချက်]

စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ၊
အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ။
အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ၊
ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော။

ဟူသော ဂါထာဖြင့် သိအပ်၏။

စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ၊ လေးလုတ် ငါးလုတ်တို့ကို။

အဘုတွာ၊ မသုံးမစား လျှော့ချန်ထား၍။

ဥဒကံ၊ ရေကို။

ပိဝေ၊ သောက်ရာ၏။

(မူလဋီကာ၌ “ဘုတွာ၀၊ စား၍သာလျှင်”ဟုအနက်ပေးစေလို၏။ အပဒါန်၌လည်း ထို အတိုင်းပင် ပါဌ်ရှိ၏)။

ဣဒံ၊ ဤသို့ လေး ငါးလုတ်ဟောက် ရေကိုသောက်ခြင်းသည်။

ပဟိတတ္တဿ၊ နိဗ္ဗာန်စေဘိ စိတ်ကောင်းရှိသော။

ဘိက္ခုနော၊ ရဟန်း၏။
ဝါ၊ ရဟန်းအား။

ဖာသုဝိဟာရာယ၊ ချမ်းသာစွာနေရခြင်း။
ဝါ၊ ငှါ။

အလံ၊ ထိုက်တန်လျောက်ပတ် သင့်မြတ်၏။

ဆောင်ပုဒ်

ယာတြာလျှင် ပယောဇဉ်၊
ဒွယင် မဇ္ဈတ်၊ ပဋိပတ်။

ဤ၌ ဘောဇနာနိသံသ ဖြစ်သော အနဝဇ္ဇတာ ဖာသုဝိဟာရ တို့ကို ချန်ထား၍ ကြွင်းအင်္ဂါ ရှစ်ပါးတို့ကို ပေါင်းအပ်ကုန်၏။

'နေဝ ဒဝါယ ́စသော ပဋိက္ခေပအင်္ဂါ လေးပါး။

'ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယ' တပါး။

'ဝိဟိံသု။ပ။ နုဂ္ဂဟာယ' တပါး။

`ဣတိပုရာ။ပ။ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ' တပါး။

'ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ ́တပါး။

ဤဂဟေတဗ္ဗအင်္ဂါ လေးပါး။ ပေါင်း --- ရှစ်ပါးဖြစ်၏။

မဟာသီဝထေရ် ပဋိက္ခေပအင်္ဂါ လေးပါးတို့ကို မယူမူ၍ ဖာသုဝိဟာရ ကိုလည်း ဘောဇနာနိသံသ ဟု ချန်ထား၍ ကြွင်းရှစ်ပုဒ်ကို အင်္ဂါရှစ်ပါး ဟူ၏။ (ဆွမ်း)

ကျောင်းအိပ်ရာ နေရာ ထိုင်ရာ၌ ဆင်ခြင်ပုံ

ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော သေနာသနံ ပဋိသေဝါမိ၊ ယာဝဒေ၀ သီတဿ ပဋိဃာတာယ။ပ။ ယာဝဒေ၀ ဥတုပရိဿယဝိနောဒန ပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထံ။

ယောနိသော၊ အသင့်အားဖြင့်။

ပဋိသင်္ခါ၊ အဖန်ဖန်ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်၍။

သေနာသနံ၊ မွေ့ရာအိပ်ခင်း ထိုင်ခင်း မှီလျောင်း ညောင်စောင်း အင်းပျဉ် ဖျာ သင်ဖြူး ကျောင်း တန်ဆောင်းပြာသာဒ် တဖက်ရပ်စသော အိပ်ရာထိုင်ရာကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ သွား ရပ် ထိုင် လျောင်း လေးပါးပေါင်းဖြင့် မညောင်းမညာ မှီဝဲပါ၏။

(“သီတဿ”စသည် ရှေးနည်းတူ)

ယာဝ ဥတု ပရိဿယ ဝိနောဒန- ပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထံ ဧဝ၊ အမြဲမပြတ် နှိပ်စက် တတ်သော သီတုဏှဥတုဟူသော ဘေးရန်ကို ပယ်ဖျောက်ရုံ၊ ဂဏ ကိလေ နှစ်ထွေသော သင်္ဂဏိကမှဖဲ၍ တယောက် ထဲသာ ဆိတ်ငြိမ်ရာ ဧကာရမ္မဏဝင်လျက် ကြည်ရွှင်မွေ့လျော်ရုံငှါသာလျှင်။

ဝါ၊ အမြဲမပြတ် နှိပ်စက်တတ်သော သီတုဏှဥတု ခြင်္သေ့ သစ် ကျား စသော ပါကဋ [၁] ဘေးရန်၊ ရာဂဒေါသစသော အပါကဋ[၂] ဘေးရန်တို့ကို ပယ်ဖျောက်ရုံ။
ဂဏ ကိလေ နှစ်ထွေသော သင်္ဂဏိကမှ [၃] ဖဲ၍ တယောက်ထဲသာ ဆိတ်ငြိမ်ရာ ဧကာရမ္မဏသို့ဝင်လျက် ကြည်ရွှင်မွေ့လျော်ရုံငှါသာလျှင်။

သေနာသနံ၊ အိပ်ရာ ထိုင်ရာကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ မှီဝဲ၏။

လီလာ ဝိဘူသာဒိအတ္ထံ၊ တင့်တယ်စံပယ်ခြင်း တန်းဆာဆင်ခြင်း စသောအကျိုးငှါ။

နပဋိသေဝါမိ၊ မမှီဝဲပါ။

ဣတိယောနိသော၊ ဤသို့ သင့်သော အကြောင်းအားဖြင့်။

ဣတိ ပဋိသင်္ခါ၊ ဤသို့ အဖန်ဖန်လျှင် ဆင်ခြင်၍။

သေနာသနံ၊ အိပ်ရာနေရာကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ မှီဝဲပါ၏။

(ယာဝဒေ၀ သဒ္ဒါလွန်၊ ရှေးနည်းတူ)။ (ကျောင်း)

[၁။ ပကဋ = ထင်ရှားသော (မြင်ရုံမျှနှင့် သိနိုင်သော)။

၂။ အပကဋ = မထင်ရှားသော (သူတပါးက ပြောကြားမှသိအပ်သော)။

၃။ ဂဏသင်္ဂဏိက = အပေါင်းအဖော်ဂိုဏ်းနှင့် ရောနှောခြင်း။
ကိလေသ သင်္ဂဏိက = ကိလေသာတို့နှင့် ရောနှောခြင်း။]

ဆေး၌ ဆင်ခြင်ပုံ

ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇ ပရိက္ခာရံ ပစ္ဆိသေဝါမိ၊ ယာဝဒေ၀ ဥပ္ပန္နာနံ ဝေယျာဗျာဓိကာနံ ဝေဒနာနံ ပဋိဃာတာယ အဗျာပဇ္ဇ ပရမတာယ။

ယောနိသော၊ အသင့်အားဖြင့်။

ပဋိသင်္ခါ၊ ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်၍။

ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ၊ ဓာတုက္ခောဘလက္ခဏာရှိသော။
ဝါ၊ တံဟေတုက ဒုက္ခဝေဒနာ လက္ခဏာ ရှိသောရောဂါ၏ ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်၍ အသက်၏ အရံအကာ တန်းဆာအဆောက်အဦ သူနာတို့နှင့် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ထောပတ် ဆီဦး စသော ဆေးကို။

ပစ္ဆိသေဝါမိ၊ သောက်မျိုအုံမံ လိမ်းကျံ မှီဝဲပါ၏။

ဥပ္ပန္နာနံ၊ အကြောင်း ထင်ရှားရှိပြီဖြစ်၍ ဖြစ်ဆဲ မည်ကုန်သော။
ဝါ၊ ဥပ္ပန္နသဒိသဖြစ်၍ ဥပ္ပန္ဒမည်ကုန်သော။
(ဥပ္ပန္ဒသဒိသာ ပနု ဥပ္ပန္ဒာတိ ဝုစ္စန္တိ။ပ။ ယထာ သာ ဧ၀ တိတ္တိရီ တာနိယေဝ ဩသဓာနီတိ၊ မဟာဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၆၄)

ဝေယျာဗျာဓိကာနံ၊ ထူးလည်ထွေလာ လွန်စွာထိုးဆွပ် သွေးဓာတ်စသည် လှုပ်ခတ်ချောက်ချားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော။

ဝေဒနာနံ၊ အကုသလဝိပါက ကာယိက ဝေဒနာတို့ကို။

ယာဝ ပဋိဃာတာယ ဧဝ၊ ကျင်နှာကင်းပျောက် စိတ်မနောက်အောင် ပယ်ဖျက်ရုံငှါသာလျှင်။

ယာဝ အဗျာပဇ္ဇ ပရမတာယ ဧဝ၊ ဆင်းရဲ ကင်းကွာ ချမ်းသာခြင်း ရှိသောသူ၏ အဖြစ်ငှါသာလျှင်။

ဂိလာန ပစ္စယသေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ၊ သူနာ၏ အထောက်အပံ့ အရံအတားဖြစ်သော အသုံး အဆောင်ဆေးကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ မှီဝဲပါ၏။

ဣတိ ယောနိသော၊ ဤသို့ သင့်သော နှလုံးသွင်းဖြင့်။

ဣတိ ပဋိသင်္ခါ၊ ဤသို့ ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်၍။

ဂိလာန ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ၊ သူနာ၏ အထောက်အပံ့ အရံအတားဖြစ်သော အသုံးအဆောင်ဆေးကို။

ပဋိသေဝါမိ၊ မှီဝဲပါ၏။

ဤ“ယာဝဒေဝ”ဟူသော ပရိစ္ဆေဒါဝဓာရဏနိပါတ်၏ နိဝတ္တေတဗ္ဗတ္ထကို အထူး မပြပြီ။ ရာဂ ဒေါသ မောဟစသည် သာမညကိုသာ ကန်ရတော့မည်။ (ဆေး)

ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ဝါဒကွဲများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

“ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော”တိ အာဒိ ကာမံ ပစ္စယပရိဘောဂကာလေန ဝုစ္စတိ ဓာတုဝသေန ပန ပဋိကူလဝသေန ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ သုဇ္ဈတီတိ အပရေ။ ဘိဇ္ဇတီတိ ကေစိ။ ဧကေ ပန ပထမံ ဧဝ ပရိယတ္တန္တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ။ (မဟာဋီကာ။ပ။ နှာ-၅၆).

အပရေဝါဒ

▬▬▬▬

ပဋိသင်္ခါ ယောနိသောတိ အာဒိ၊ အစရှိသည်ကို။
ပစ္စယပရိဘောဂကာလေန၊ ပစ္စည်းကို သုံးဆောင်ဆဲကာလအားဖြင့်။
ကာမံ ဝုစ္စတိ၊ အကယ်၍ကား ဆိုအပ်၏။
ပန တထာပိ၊ ထိုသို့ပင် ဆိုအပ်သော်လည်း။
ဓာတုသေန ဝါ၊ ဓာတ်လေးပါး၏ အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း။
ပဋိကူလဝသေန ဝါ၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာ ထွီဘွယ်ရာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း။
ပစ္စဝေက္ခဏာယ၊ ကာလသုံးတန်၌ အဖန်ဖန် ဆင်ခြင်သဖြင့်။
ဝါ၊ အဖန်ဖန် ဆင်ခြင်သည်ရှိသော်
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ၊ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလသည်။
သုဇ္ဈတိ၊ စင်ကြယ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အပရေ၊ တပါးသော ဆရာတို့သည်။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကြကုန်၏။

ကေစိဝါဒ

▬▬▬▬

(ဓာတုအားဖြင့်၎င်း, စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာဟု၎င်း ဆင်ခြင်သော် ပစ္စယသန္နိဿိတသီလသည်)
ဘိဇ္ဈတိ၊ ပျက်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ကေစိ၊ အချို့ဆရာတို့သည်။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကြကုန်၏။

ဧကေဝါဒ

▬▬▬

ဧကေ ပန၊ ကေဆရာတို့သည်ကား။
ပထမံ ဧဝ၊ ရှေးဦးစွာပင်လျှင်။
ပရိယတ္တံ၊ စွမ်းနိုင်ကျိုးကြီး ပြီးစီးအောင်မြင်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကုန်၏။
(မဟာပစ္စဝေက္ခဏာထက်ပင် သာလွန်၍ ကောင်းသေးသည် ဟူလို)။
ဝီမံသိတဗ္ဗံ၊ စုံစမ်းဆင်ခြင်၍ ယူအပ်၏။

ကျမ်းပြုဆရာတော်ကြီး ဆုံးဖြတ်ချက်

▬▬▬▬▬▬

ဆင်ခြင်သည်ရှိသော် ဓာတုသည ပဋိကူလသညာတို့သည် ကမ္မဋ္ဌာန်း အသီးဖြစ်၍ ယင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းကာမျှဖြင့် ကိစ္စပြီးလျှင် ကသိုဏ်း အသုဘစသော တပါးကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းလျှင်လည်း ပြီးသင့်သည်။ ပြီးကား မပြီး။ ထို့ကြောင့် မဟာပစ္စဝေက္ခဏာကို ဆင်ခြင်ခြင်းသာလျှင် ကောင်းမြတ်သည် ဟူလို။

ဤသို့ ပါဌ်အနက်ဖြင့်သော်လည်း ဆင်ခြင်ရမည်။

မဟာ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်ပုံ လင်္ကာများ

▬▬▬▬▬▬▬▬

သင်္ကန်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

ချမ်းပူကိုဖျက်၊ ခြင် မှက် လေ, နေ၊
ကင်း, မြွေ လွဲသုန်၊ ဟိရီဂုဏ်ကို၊
ကုန်စေတတ်စွာ၊ ကိုယ်အင်္ဂါကို၊
လုံပါစေလို၊ ကိုယ်ကို စမ္ပယ်၊
ဆင်ပြင်မယ်ဟု၊ စိတ်ဝယ်မတမ်း၊
ဤသင်္ကန်းကို၊ ဖုံးလွှမ်း သုံးဆောင်ပါသတည်း။
(သင်္ကန်း)

ဆွမ်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

ဤသည့်စားဘွယ်၊ အမယ်မယ်ကို၊
မြူးရယ်မာန်ကြွ၊ လှပရေဆင်း၊
ပြည့်ဖြိုးခြင်းငှါ၊ မသုံးပါဘူး၊
လေးဖြာ ဓာတ်ဆောင်၊ ဤကိုယ်ကောင်သည်၊
ရှည်အောင်တည်လျက်၊ အသက်မျှတန်း၊
မမောပန်းငြား၊ ဘုရားသာသနာ၊
ကျင့်နှစ်ဖြာကို၊ ကျင့်ပါနိုင်စေ၊
ဝေဒနာဟောင်း သစ်၊ မဖြစ်စေရ၊
ယာပိုထ်မျှလစ်၊ ခပ်သိမ်းပြစ်ကို၊
မဖြစ်လေအောင်၊ ချမ်းမြေ့အောင်ဟု၊
သုံးဆောင်မှီဝဲပါသတည်း။
(ဆွမ်း)

ကျောင်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

ချမ်းပူကို ဖျက်၊ ခြင် မှက် လေ နေ၊
ကင်း မြွေ ဝေးမှု၊ ဥတုဘေးဘျမ်း၊
မသန်းကင်းစင်၊ စိတ်ကြည်လင်ကြောင်း၊
နေရာကျောင်းကို၊ ကိန်းအောင်း မှီခိုပါသတည်း။
( ကျောင်း)

ဆေး၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

ကျင်နာခံခက်၊ နှိပ်စက်ဘိစီး၊
ဖြစ်ပြီး ဖြစ်လာ၊ ဝေဒနာကို၊
စွန့်ခွါပယ်လျှင်း၊ ဆင်းရဲကင်း၍၊
လူမင်း မြတ်စွာ၊ သာသနာကို၊
ကြည်သာရွှင်လန်း၊ ကျင့်ဖြည့်စွမ်းဘိ၊
ရည်မှန်း သုံးဆောင်ပါသတည်း။
(ဆေး)

ဤသို့ ကဗျာဖြင့်သော်လည်း ဆင်ခြင်ရမည်။

မဟာပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်ပုံ ပြီး၏။

…..

ပဋိကူလသညာအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံများ

▬▬▬▬▬▬

ယထာပက္ကံ မဟာဂဏ္ဍံ၊
ပိလောတိကေန ဆာဒယေ။
ပဂ္ဃရံ နဝဒွါရေဟိ၊
ကာယံ ဆာဒေမိ စီဝရာ။

သင်္ကန်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

ပက္ကံ၊ ပြည်မှည့်ပေါက်ပြဲသော။
မဟာဂဏ္ဍံ၊ အိုင်းအမာကြီးကို။
ပိလောတိကေန၊ အဝတ်စုတ်ဖြင့်။
ဆာဒယေ ယထာ၊ ဖုံးအုပ်ရသကဲ့သို့။
တထာ၊ ထို့အတူ။
နဝဒွါရေဟိ၊ ကိုးပေါက်ဒွါရ အမာ၀တို့ဖြင့်။
ပဂ္ဃရံ၊ တစိစိ တစိုစို ယိုထွက်သော မစင်အညစ်အကြေးရှိသော။
ကာယံ၊ ကိုယ်ကို။
စီဝရာ စီဝရေန၊ သင်္ကန်းဖြင့်။
ဆာဒေမိ၊ မွမ်းမံ ဖုံးလွှမ်းပါသတည်း။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

သွေးပြည်အိုင်းမန်း၊ တင်းကျမ်းယိုစီး၊
အနာကြီးကို၊ လွှမ်းနှီးသည့်တူ၊
အဏုမြူမျှ၊ သုံးယူမရ၊
ဒွတ္တိံသပေါင်း၊ အကောင်းကျောက်မျက်၊
ဘယ်မထွက်သည့်၊ ပေါက်ပျက်စီးယို၊
ဤကိုယ်တင်လွှမ်း၊ ဤသင်္ကန်းသည်။
ရိနွမ်းညှိုးမှိန်လေအံ့သည်တကား။
(နွမ်းမှဆင်ခြင်လျှင် “ရိနွမ်းညှိုးမှိန်ခဲ့လေပြီတကား” ဟု ဆို၊)
(သင်္ကန်း)

……

မဟာရဟမိဒံ ဘောဇ္ဇံ၊
ခိတ္တံ ဝမထု ဒေါဏိယံ။
ခေဠာဒိမထိတံ ဧဝံ၊
ယာ၀ ဝစ္စံ ဂမိဿတိ။

ဆွမ်း၌ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

မဟာရဟံ၊ သူမြတ်တို့အားသော်လည်း လျော်ကန် ထိုက်တန်သော။
ဣဒံ ဘောဇ္ဇံ၊ ဤစားဘွယ်သည်။
ဒေါဏိယံ၊ ခွေးစားကျင်း၌။
ခိတ္တံ၊ စွန့်ပစ်အပ်သော။
ဝမထု ဝိယ၊ အံဖတ်ကဲ့သို့။
ဧဝံ တထာ၊ ထို့အတူ။
ခေဠာဒိမထိတံ၊ တံထွေးစသည်တို့နှင့် လုံးထွေးမွှေနှောက် အပ်သည်ဖြစ်၍။
ယာဝ ဝစ္စံ၊ မစင်ဖြစ်သည်တိုင်အောင်။
ဂမိဿတိ၊ သွားလတ္တံ့။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

ပွဲပြင်ဗွေလယ်၊ တင့်တယ်လျောက်ပတ်၊
သူမြတ်တို့သော်၊ ထိုက်တန်လျော်လည်း၊
စားသော် မကြာ၊ လျှာရည်တံထွေး၊
သွားမြှေးညစ်မည်း၊ ထိုထို ချည်းကို၊
သိမ်းဆည်းပေါင်းစု၊ ထောင်းထု ဝါးချေ၊
မျိုလေဆင်းသက်၊ ဓာတ်မီးချက်၍၊
ပရပွက်ဦး၊ ကျိုက်ကျိုက်ဆူပွ၊
အမြှုပ်ထကာ၊ ပိုးစာ လောင်မီး၊
ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်၊ တသွယ် သွေးသား၊
ငါးပါးကွဲလျက်၊ ခွေးစာခွက်ထဲ၊
ကိုချွဲထတ်ထတ်၊ ခွေးအံဖတ်တူ၊
အူမထက်ဖျား၊ ဆန့်ထုတ်လားသို့၊
ပ-ကား သန့်ရှင်း၊ တွင်း ပိန္နဲခွံ၊
ရွံဘွယ်ဘိခြင်း၊ တံစီးတွင်းနှယ်၊
သုံးဆယ်နှစ်မျိုး၊ ပိုးတို့တည်ငြိမ်၊
စာသစ်အိမ်ဝယ်၊ စဉ်းငယ်နားလျက်၊
အူခေါင်းသက်၍၊ ချက်မြစ် ကျောက်ကုန်း၊
အူအဆုံးဟု၊ ပိတုန်းပိတ်ဝယ်၊
ရွံဘွယ်စင်စစ်၊ စာဟောင်းဖြစ်သို့၊
မနစ်ရောက်လေအံ့သည်တကား။
(ညဉ့်အခါ ဆင်ခြင်မူ “မနစ်ရောက်ခဲ့လေပြီ တကား” ဟုဆို)။
(ဆွမ်း)

…..

ယထာ ဂိလာနသာလာယံ၊
ဝသေယျ ကုဋ္ဌ ရောဂိကော။
ပဂ္ဃရံ နဝဒွါရေဟိ၊
သေနာသနေ ဝသာမဟံ။

ကျောင်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

ကုဋ္ဌရောဂိကော၊ နူနာစွဲသသူသည်။
ဂိလာနသာလာယံ၊ သူနာတို့တည်းခိုရာ စရပ်စုတ်၌။
ဝသေယျယထာ၊ ခိုရာ ကင်းပ ကုမရပါ နေရရှာသို့။
အဟံ၊ ငါသည်။
နဝဒွါရေဟိ၊ ၉-ခုသော ဒွါရတို့ဖြင့်။
ပဂ္ဃရံ ပဂ္ဃရန္တော၊ တစိစိတစိုစို မစင်ယိုလျက်။
သေနာသနေ၊ နေရာ၌။
ဝသာမိ၊ နေရချေ၏။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

သွေးပြည် အိုင်းမန်း၊ တင်းကျမ်းစီးယို၊
နူနာစိုနှင့်၊ အိမ်အိုချဉ်းကပ်၊
နေအပ်သည့်တူ၊ အဏုမြူမျှ၊
သုံးယူ မရ၊ ဒတ္တိံသ ပေါင်း၊
အကောင်း ကျောက်မျက်၊ ဘယ်မထွက်သည့်၊
ပေါက် ပျက်စီးယို၊ ဤကိုယ်ထိုင်လျောင်း၊
နေရာကျောင်းသည်။
ဆွေးဟောင်း ပျက်ပြိုလေအံ့သည်တကား။
(ဝါ၊ ဆွေးဟောင်း ပျက်ပြိုခဲ့လေပြီတကား။)
(ကျောင်း)

…..

ယထာ ပက္ကံ မဟာဂဏ္ဍံ၊
ဘေသဇ္ဇေန ဝိလိမ္ပတေ။
ပက္ကဂဏ္ဍသမံ ကာယံ၊
ပတွာ မလံ ဘဝိဿတိ။

ဆေး၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

ပက္ကံ၊ ပြည်မှည့်ပေါက်ပြဲသော။
မဟာဂဏ္ဍံ၊ အိုင်းအမာကြီးကို။
ဘေသဇ္ဇေန၊ ဆေးဝါးဖြင့်။
ဝိလိမ္ပတေ ယထာ၊ မွမ်းမံ သုတ်လိမ်းရသကဲ့သို့။
တထာ၊ ထို့အတူ။
ဝိလိမ္ပတံ၊ လိမ်းကျံသောက်မျိုအပ်သော ဆေးဝါးသည်။
ပက္ကဂဏ္ဍသမံ၊ ပြည်မှည့်သော အိုင်းအမာနှင့်တူသော။
ကာယံ၊ ကိုယ်သို့။
ပတွာ၊ ရောက်၍။
မလံ၊ အညစ်အကြေးသည်။
ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်လေအံ့သတည်း။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

သွေးပြည်အိုင်းမန်း၊ တင်းကျမ်းယိုထွက်၊
အနာပျက်ကို၊ ဆေးပက်သည့်နှယ်၊
အနည်းငယ်မျှ ၊သုံးဘွယ် မရ၊
ဒတ္တိံသပေါင်း၊ အကောင်းကျောက်မျက်၊
ဘယ်မထွက်သည်၊ ပေါက်ပျက် စီးယို၊
ဤကိုယ်ဆက်ပေး၊ ဤသည့်ဆေးသည်။
ညစ်ကြေးဖြစ်လေအံ့သည် တကား။
(ဝါ၊ ဖြစ်ခဲ့လေပြီတကား။)
(ဆေး)

ပဋိကူလသညာဆင်ခြင်ပုံ ပြီး၏။

…..

ဓာတုသညာအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံများ

▬▬▬▬▬▬

အညမညံ န ဇာနန္တိ၊
ဒါရုယန္တိ အလင်္ကတေ။
ဧဝံ ဝတ္ထသရီရာနိ၊
ဥဘောပိ ဓာတုမတ္တကာ။

သင်္ကန်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

ဒါရုယန္တေ၊ ကြိုးယန္တရားဖြင့် ငွါးငွါးလှုပ်သော သစ်သားရုပ်ကို။
အလင်္ကတေ၊ တန်းဆာ ဆင်အပ်သည် ရှိသော်။
ဥဘော၊ တန်းဆာ ရုပ်သေး နှစ်ပါးတို့သည်။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
န ဇာနန္တိ ယထာ၊ မသိကြကုန်သကဲ့သို။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
ဝတ္ထသရီရာနိ၊ သင်္ကန်းနှင့် ကိုယ်တို့သည်။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
န ဇာနန္တိ၊ မသိကြကုန်။
ဥဘောပိ၊ သင်္ကန်းနှင့်ကိုယ် နှစ်ပါးလုံး တို့သည်လည်း။
ဓာတုမတ္တကာ၊ ငါ သူတပါး ယောက်ျား မိန်းမ ဇီဝမဟုတ် မဟာဘုတ် အစုတို့ သာလျှင်တည်း။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

ခြူးအုံဇာပြောက်၊ လက်ကောက်ဆံကျင်၊
အလှဆင်လည်း၊ အထင်မပြု၊
ရုပ်သေးတုသို့၊ လေးခုသော ဓာတ်၊
ပေါင်းဖွဲ့လတ်၍၊ သတ္တဇီဝါ၊
ငါသူတပါး၊ လားလားမရှိ၊
မျက်စိတလှစ်၊ လက်တဖျစ်ထဲ၊
သေးဖွဲသိမ်နုပ်၊ ခါခါချုပ်သည့်၊
ဘူတရုပ်ပေါင်း၊ မသာလောင်းက၊
ကောင်းမြတ်လှစွာ၊ သင်္ကန်းဝါသည်၊
ငါ့မှာဖုံးလွှမ်း၊ မသိစွမ်းထ၊
သင်္ကန်းကဝယ်၊ ဆိုဘွယ်မရှိ၊
ဘုတ်ချင်းထိသည်။
ချင်းချင်း မသိကြလေဘူးတကား။
(သင်္ကန်း)

ဇိဏ္ဏံရထမဘေဒါယ၊
ဒါတဗ္ဗံ သေနဟောဒကံ။
စတုစက္ကမဘေဒါယ၊
ဘောဇ္ဇံ ဒတွာန ပေါသိတံ။

ဥဘောပေတေ န ဇာနန္တိ၊
အညောညံ ရထသေနဟာ။
ကာယော ဘောဇ္ဇံ န ဇာနန္တိ၊
ဥဘောပိ ဓာတုမတ္တကာ။

ဆွမ်း၌ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

ဇိဏ္ဏံရထံ၊ ရထားအိုကို။
ဝါ၊ ရထားအိုအား။
ဝါ၊ ရထားအို၏။
အဘေဒါယ၊မကျိုးမပဲ့စေခြင်းငှါ။
သေနဟောဒကံ၊ လှည်းစာဆီရေကို။
ဒါတဗ္ဗံ ယထာ၊ ပေးအပ်သကဲ့သို့။
တထာ၊ ထို့အတူ။
စတုစက္ကံ၊ ယာပိုထ်လေးရပ် စက်ဘီးတပ်ဆောင် ဤကိုယ်ကောင်ကို။
ဝါ၊ ဤကိုယ်ကောင်အား။
ဝါ၊ ဤကိုယ်ကောင်၏။
အဘေဒါယ၊ တိမ်းလည်းပြိုကွဲ မရှိစေခြင်းငှါ။
ဘောဇ္ဇံ၊ စားဖွယ် သောက်ရန်ကို။
ဒတွာန၊ ပေး၍။
ပေါသိတံ၊ မွေးပြုအပ်သတည်း။

ဥဘောပိ၊ နှစ်ပါးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ဧတေ ရထသေနဟာ၊ ထိုလှည်းနှင့် လှည်းစာရှိသည်။
အညောညံ၊ အချင်းချင်း။
န ဇာနန္တိ ယထာ၊ မသိကုန် သကဲ့သို့။
ကာယော စ၊ ကိုယ်သည်၎င်း။
ဘောဇ္ဇံ၊ စားဖွယ်သောက်ရန်သည်၎င်း။
အညောညံ၊ အချင်းချင်း။
နာနန္တိ၊ မသိကုန်။
ဥဘောပိ၊ နှစ်ပါးစုံတို့သည်လည်း။
ဓာတုမတ္တကာ၊ ဓာတ်လေးပါးအစုတို့သာလျှင်တည်း။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

မကျိုးစေလို၊ ရထားအိုကို၊
ထိုးလျှို လှည်းစာ၊ ကဲ့ပမာသို့။
ရိယာလေးလီ၊ အမြဲမှီသား၊
ဤအိမ်ခန္ဓာ၊ ဓာတ်လေးဖြာကို၊
မပျက်ပါစိမ့်၊ ရေစာသုံးစွဲ၊
ငါမှီဝဲ၏၊ လှည်းနှင့်လည်းစာ၊
မသိပါသို့၊ လေးဖြာသောဓာတ်၊
ပေါင်းဖွဲ့လတ်၍၊ သတ္တဇီဝါ၊
ငါသူတပါး၊ လားလားမရှိ၊
မျက်စိတလှစ်၊ လက်တဖျစ်ထဲ၊
သေးဖွဲသိမ်နုပ်၊ ခါခါချုပ်သည့်၊
ဘူတရုပ်ပေါင်း၊ မသာလောင်းက၊
ကောင်းမြတ်လှစွာ၊ ဤအစာသည်၊
ငါ့မှာဝင်နေ၊ မသိလေဘူး၊
စာရေကဝယ်၊ ဆိုဘွယ်မဲ့ကင်း၊
ဘုတ်ချင်း ဘုတ်သို့၊ ဝင်တုံမြို့သည်။
မည်သို့ မသိကြလေဘူးတကား။
(ဆွမ်း)

…..

ဃရဋ္ဌေ ဒါရုယန္တမှိ၊
န တေ ဇာနန္တိ အညောညံ။
ဧဝံ သေယျာသရီရာနိ၊
ဥဘောပိ ဓာတုမတ္တကာ။

ကျောင်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

ဒါရုယန္တမှိ၊ သစ်ရုပ်ယန္တရားသည်။
ဃရဋ္ဌေ၊ ရုပ်သေးစင်မည် အိမ်ထက် တည်လတ်သော်။
တေ၊ ထိုစင်နှင့် ရုပ်သေးတို့သည်။
အညောညံ၊ အချင်းချင်း။
န ဇာနန္တိ ယထာ၊ မသိကုန်သကဲ့သို့။
ဧဝံတထာ၊ ထို့အတူ။
သေယျာ သရီရာနိ၊ ကျောင်းနှင့် ကိုယ်တို့သည်။
အညောညံ၊ အချင်းချင်း။
န ဇာနန္တိ၊ မသိကုန်။
ဥဘော၊ နှစ်ပါးစုံတို့သည်လည်း။
ဓာတုမတ္တကာ၊ ဓာတ်လေးပါးအစုသာလျှင်တည်း။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

စင်အိမ်ထက်ဗွေ၊ ရုပ်သေးနေသို့၊
ရွှေငွေဖလ်မှန်၊ ခြယ်စီဖန်သည်၊
ဝေယံဘုံဖျား၊ နေလေငြားလည်း၊
လေးပါးဘုတ်ဓာတ်၊ ပေါင်းဖွဲ့လတ်၍၊
သတ္တဇီဝါ၊ ငါသူတပါး၊
လားလား မရှိ၊ မျက်စိတလှစ်၊
လက်တဖျစ်ထဲ၊ သေးဖွဲသိမ်နုပ်၊
ခါခါချုပ်သည့်၊ ဘူတ ရုပ်ပေါင်း၊
မသာလောင်းက၊ ဤကျောင်းထက်ဗွေ၊
ငါတည်နေဟု၊ မသိ လေပါ၊
နေရာကဝယ်၊ ဆိုဘွယ်မဲ့ကင်း၊
ဘုတ်ချင်းဘုတ်တို့၊ နေတုံမြို့သည်။
မည်သို့ မသိကြလေဘူးတကား။
(ကျောင်း)

ဇိဏ္ဏံဃရမပါတာယ၊
ထူဏေန ဥပထမ္ဘိတံ။
ဧဝံ ကာယမပါတာယ၊
ဘေသဇ္ဇေနုပထမ္ဘိတံ။

ဥဘယာနိ န ဇာနန္တိ၊
အညမညံ ဃရံ ထူဏံ။
ဧဝံ ကာယော စ ဘေသဇ္ဇံ၊
ဥဘယံ ဓာတုမတ္တကံ။

ဆေး၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

ဇိဏ္ဏံဃရံ၊ ဆွေးမြည့်ယိမ်းယို အိမ်ပျက်အိုကို။
အပါတာယ၊ မပြိုမလည်း စေခြင်းငှါ။
ထူဏေန၊ ထောက်ကျားဖြင့်။
ဥပထမ္ဘိတံ ယထာ၊ ကပ်မြှောင်ထောက်ကူအပ်သကဲ့သို့။
ဧဝံတထာ၊ ထို့အတူ။
ကာယံ၊ ကိုယ်ကို။
အပါတာယ၊ မပြိုကွဲ မတိမ်းမလဲ စေခြင်းငှါ။
ဘေသဇ္ဇေန၊ ဆေးဖြင့်။
ဥပထမ္ဘိတံ၊ ထောက်ပံ့အပ်၏။
ဃရံ၊ အိမ်သည်၎င်း။
ထူဏံ၊ ကျားသည်၎င်း။
ဥဘယာနိ၊ နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
န ဇာနန္တိ ယထာ၊ မသိကုန်သကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ ထို့အတူ။
ကာယော စ၊ ကိုယ်သည်၎င်း။
ဘေသဇ္ဇံ၊ ဆေးသည်၎င်း။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
န ဇာနာတိ၊ မသိတတ်။
ဥဘယံ၊ နှစ်ပါးစုံသည်။
ဓာတုမတ္တကံ၊ ဓာတ်လေးပါး အစုမျှသာလျှင်တည်း။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

ဆွေးမြည့် ယိမ်းယို၊ အိမ်ပျက်အိုကို၊
မပြို စေသား၊ ထောက်သည့် ကျားသို့၊
လေးပါးယာပိုထ်၊ စဉ်လိုက် မကွာ၊
အိမ်ခန္ဓာကို၊ ခိုင်မာစေသား၊
မတိမ်းပါးအောင် ဆေးဝါးသင့်ရာ၊
မှီဝဲပါ၏၊
ဃရာထူဏ၊ မသိကြသို့၊
လေးဝ ရုပ်ဓာတ်၊ ပေါင်းဖွဲ့လတ်၍၊
သတ္တဇီဝါ၊ ငါသူတပါး၊
လားလား မရှိ၊ မျက်စိတလက်၊
လျှပ်တပြက်ထဲ၊ သေးဖွဲ သိမ်နုပ်၊
ခါခါချုပ်သည့်၊ ဘူတရုပ်ပေါင်း၊
မသာလောင်းက၊ အကြောင်းသင့်ရာ၊
ဩသဓာသည်၊ ငါ့မှာ ရောက်လတ်၊
မသိတတ်ပါ၊ ဆေးကမှာမူ၊
ဆိုရာမဲ့ကင်း၊ မာတ်ချင်း ဓာတ်သို့၊
ရောက်တုံမြို့သည်။
မည်သို့ မသိကြလေဘူးတကား။
(ဆေး)

ဓာတုသညာ ဆင်ခြင်ဟန် ပြီး၏။

...

အလုံးစုံကို ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

ဘိနပ် ဆီမီး ထီး ကောင်ဝှေး စသည်နှင့်တကွ အလုံးစုံကို ဆင်ခြင်ပုံကား --

ဘိနပ် ဆီမီး၊ ထီး တောင်ဝှေးစ၊
ဟူသမျှကို၊ အေးမြ ခြစ်ပူ၊
မြေငူ ဆူးငြောင့်၊ မနှောင့်ဘေးဘျမ်း၊
မသမ်းကင်းစင်၊ စိတ်ကြည်လင်၍၊
အားအင်ပြည့်မာ၊ သာသနာကို၊
ကောင်းစွာ ကျင့်ဆောင်၊ ဖြည့်နိုင်အောင်ဟု၊
သုံးဆောင် မှီဝဲပါသတည်း။

မဟာပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်ဟန်။

ပဋိကူလသညာအားဖြင့် တပေါင်းတည်း ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ယထာပိ ဂူထသမ္ဖုဋ္ဌာ၊
သဗ္ဗေ နဿန္တိ ဘောဂိကာ။
ဧဝံ သရီရသမ္ဗဒ္ဓါ၊
အဟော ဇေဂုစ္ဆိယံ ဣဒံ။

ဂူထသမ္ဖုဋ္ဌာ၊ မစင်စွန်းငြိ လူးလည်း ထိကုန်သော။
သဗ္ဗေ ဘောဂိကာ၊ အလုံးစုံသော အသုံးအဆောင်တို့သည်။
နဿန္တိ ယထာ၊ ပျက်စီးကုန်သကဲ့သို့။
ဧဝံတထာ၊ ထို့အတူ။
သရီရသမ္ဗဒ္ဓါ၊ ကိုယ်နှင့်စပ်ကုန်သော။
သဗ္ဗေ ဘောဂိကာ၊ အလုံးစုံသော အသုံးအဆောင်တို့သည်။
နဿန္တိ၊ ပျက်စီးကုန်၏။
ဣဒံ သရီရံ၊ ဤကိုယ်သည်။
အဟော ဇေဂုစ္ဆိယံ၊ ဩ စက်ဆုပ်ဘွယ် ကောင်းစွာ့တကား။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

ဘင်ပုပ်စွန်းက၊ သုံးမကျသို့၊
ကာယနှင့်စပ်၊ ရပ်ရပ် ခပင်း၊
အတွင်းအပ၊ သုံးသမျှပင်၊
ခဏချက်ခြင်း၊ ယိုယွင်းပြုန်းတီး၊
ပျက်စီးလေပါ၊ ဤခန္ဓာသည်။
ပမာဘင်စု အလားတည်း။

ယထာ ဝါ ဝိသဌာနမှိ၊
မိလာယန္တိ မဟီရုဟာ။
ဧဝံ သရီရသမ္ဗဒ္ဓါ၊
သဗ္ဗေ နဿန္တိ ဘောဂိကာ။

ဝါ၊ တနည်းကား။
ဝိသဌာနမှိ၊ အဆိပ်ကျရောက်ရာ အရပ်၌။
မဟီရုဟာ၊ မြက်သစ်ပင်တို့သည်။
မိလာယန္တိ ယထာ၊ ပျက်စီးညှိုးမှိန်ကြကုန်သကဲ့သို့။
ဧဝံတထာ၊ ထို့အတူ။
သရီရသမ္ဗဒ္ဓါ၊ ကိုယ်နှင့်စပ်ကုန်သော။
သဗ္ဗေ ဘောဂိကာ၊ အလုံးစုံသော အသုံးအဆောင်တို့သည်။
နသန္တိ၊ ပျက်စီးလေကုန်၏။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

ဆပ်နံ့စွန်းထိ၊ ပင်ရှိရှိတို့၊
နွမ်းရိသေရွပ်၊ ကိုယ်နှင့် စပ်က၊
ရပ်ရပ်ခပင်း၊ အတွင်းအပ၊
သုံးသမျှပင်၊ ခဏချက်ခြင်း၊
ယိုယွင်းပြုန်းတီး၊ ပျက်စီးလေပါ၊
ဤခန္ဓာသည်၊ ပမာ ဆိပ်တု အလားတည်း။
(ပဋိကူလသညာ ဆင်ခြင်ဟန်)

ဓာတုသညာအားဖြင့် ပေါင်း၍ ဆင်ခြင်ဟန်

▬▬▬▬▬▬▬

ဓာတုမတ္တကမေ’ဝေ'တံ၊
ယဒိဒံ သဗ္ဗဘောဂိကံ။
တံ သဗွံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော၊
သတ္တောပိ ဓာတုမတ္တကော။

ယဒိဒံ ယံ ဣဒံ သဗ္ဗဘောဂိကံ၊ အကြင်အလုံးစုံသော အသုံးအဆောင်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဧတံ သဗ္ဗံ၊ ထိုအလုံးစုံသည်။
ဓာတုမတ္တကံ၊ ဓာတ်လေးပါးမျှသာတည်း။
တံ သဗွံ၊ ထိုအလုံးစုံကို။
ပရိဘုဉ္ဇန္တော၊ ခံစားသုံးဆောင်သော။
သတ္တောပိ၊ သတ္တဝါသည်လည်း။
ဓာတုမတ္တကော၊ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ငါ သူတပါး ယောက်ျား မိန်းမ ဇီဝမဟုတ် ဓာတ်ဘုတ် အစုမျှသာတည်း။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬

ဘိနပ် ဆီမီး၊ ထီး တောင်ဝှေး စ၊
သုံးသမျှပင်၊ ဇီဝ ကင်းလတ်၊
သုံးဆောင်တတ်ပါ၊ သတ္တဝါလည်း၊
ငါသူတပါး၊ ယောကျ်ား မိန်းမ၊
ဇီဝမဟုတ်၊ ဘုတ်နှင့် ဘုတ်ချင်း၊
သုံးဆောင် လျှင်းသည်။
ချင်းချင်းမသိကြလေဘူးတကား၊
(ဓာတုသညာ ဆင်ခြင်ဟန်)

ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ပြီး၏။

စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ

လေးပါး စောင့်ထိန်းပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬

ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ

▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလတို့တွင် ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကို သာဝက- ဝိသယာတီတ ဖြစ်သောကြောင့် သဒ္ဓါတရားဖြင့် --

ယထာ ကိကီ စ စမရီ၊
ပုတ္တေ’ကံ နယနံပိ စ။
ဧဝံ သီလံ နုရက္ခန္ဓာ၊
ပေသလာ ဟောထ ဂါရဝါ။

ဌိတဓမ္မော မဟာရာဇ၊
သမုဒ္ဒေါ ဝိယ သာဝကာ။
ပညတ္တံ နာ’တိက္ကမန္တိ၊
သိက္ခံ ဇီဝိတဟေတုပိ။

ကိကီ၊ ယစ်မသည်။
အဏ္ဍံ၊ မိမိ အဥကို။
ရက္ခတိ ယထာ စ၊ စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့၎င်း။
စမရီ၊ စာမရီမည်သော သားသည်။
ဝါလဓိံ၊ မိမိ အမြီးကို။
ရက္ခတိ ယထာ စ၊ စောင့်ရှောက်သကဲ့သို၎င်း။
ဧကပုတ္တကော၊ သားတယောက်၏ အဖသူကြွယ်သည်။
ဧကံ ပုတ္တံ၊ ချစ်လှစွာငြား တယောက်သားကို။
ရက္ခတိ ယထာ၊ စောင့်ရှောက်သကဲ့သို၎င်း။
ဧက နယနော၊ မျက်စိတဖက်သာ ရှိသောသူသည်။
ဧကံ နယနံ၊ ယင်း တဖက်သော မျက်လုံးကို။
ရက္ခတိ ယထာပိ စ၊ စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့၎င်း။
ဧဝံ တထာ၊ ထို့အတူ။
သီလံ၊ ပါတိမောက္ခသီလကို။
အနုရက္ခန္ဓာ၊ အစဉ် စောင့်ရှောက်ကုန်လျက်။
ဂါရဝါ၊ ခြောက်ပါးသော ဝါရဝတရား [၁] ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
ပေသလာ၊ သီလကို ချစ်ကုန်သည်။
ဟောထ၊ ဖြစ်ကြကုန်လော့။

[၁။ ဂါရဝတရား ၆-ပါး။ ။ ဂါရဝခြောက်ပါး။ အင်္ဂုတ္တိုရ်၊ ဒု၊ နှာ -၄၁၉ ၌ ဂါရဝ တရား ၇-ပါး ဟု လာရှိသည်။ ဤကျမ်း၌ သိက္ခာဂါရဝကို ယူပြီးဖြစ်သဖြင့် ကျန် ၆-ပါးကိုသာ ဖော်ပြဟန် တူသည်။ ဂါရဝတရား ၇-ပါးတို့ကား - (၁) သတ္ထုဂါရဝ၊ (၂) ဓမ္မ ( ၃) သံဃာ (၄) သိက္ခာ (၅) သမာဓိ (၆) အပ္ပမာဒ (၇) ပဋိသန္ဓာရ။]

မဟာရာဇ၊ မင်းမြတ်။
သမုဒ္ဒေါ၊ သမုဒြာရေသည်။
ဌိတဓမ္မော၊ တည်တံ့သော သဘောရှိသည်ဖြစ်၍။
နာတိက္ကမတိ ဝိယ၊ ကမ်းကို မလွန်ကျူးသကဲ့သို့။
သာဝကော၊ အရိယာသင်း တပည့်ရင်းတို့သည်။
ပညတ္တံ၊ ပညတ်အပ်သော။
သိက္ခံ၊ သိက္ခာပုဒ်တော်ကို။
ဇီဝိတဟေတုပိ၊ အသက်ဟူသောအကြောင်းကြောင့်လည်း။
နာတိက္ကမန္တိ၊ မလွန်ကျူးကြကုန်။

ဤ ပါဠိ သင်္ဂဟဂါထာ လာသည်အတိုင်း နှလုံးထား၍ မဟာဝဋ္ဋနီ ဝိဉ္ဈာဋဝီ တောအုပ်တွင် ခိုးသူတို့ နွယ်ဖြင့် ချည်တုပ်အပ်သည်ဖြစ်၍ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး နွယ်ကို မဖြတ်ဘဲ ဝိပဿနာ ကို ပွါးကာ အနာဂါမ်တည်လျက် ဗြဟ္မာပြည်သို့ လားသော မထေရ်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းဝယ် ထိုနည်းသဖွယ် နွယ်ကို မဖြတ်ဘဲ တောမီးလောင်လတ်၍ ဇီဝိတ သမသီသီ ရဟန္တာ ဖြစ်လျက် နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ဝင်သော မထေရ်များတို့အနေ ပြီးစေအပ်၏။

ပါတိမောက္ခံ ဝိသောဓေန္တော၊
အပ္ပေ'၀ ဇီဝိတံ ဇဟေ။
ပညတ္တံ လောကနာထေန၊
န ဘိန္နေ သီလသံဝရံ။

(ဝိသုဒ္ဓိ၊ အဋ္ဌကထာနုသာသနီ၊ပ၊ နှာ-၃၅။)

ပါတိမောက္ခံ၊ ပါတိမောက်ကို။
ဝိသောဓေန္တော၊ စင်ကြယ်စေလိုသော ရဟန်းသည်။
ဇီဝိတံအပိ၊ အသက်ကိုသော်လည်း။
ဇဟေဧ၀၊ စွန့်ရာသာလျှင်ကတည်း။
လောကနာထေန၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
ပညတ္တံ၊ ပညတ်တော်မူ အပ်သော။
သီလသံဝရံ၊ စောင့်ထိန်းအပ်သော သီလကိုကား။
န ဘိန္နေ၊ မဖျက်ဆီးရာ။

ပါတိမောက္ခသံဝရ သီလ စောင့်ထိန်းပုံ ပြီး၏။

ဣန္ဒြိယသံဝရသီလကို သတိတရားဖြင့် ပြည့်စုံစေပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဣန္ဒြိယသံဝရသီလကို သတိတရားဖြင့် --

အာဒိတ္တာယ စက္ခာဒီနံ၊
ဝရံ သမ္ပလိမဋ္ဌနံ။
န တု စက္ခာဒိဉေယျေသု၊
နိမိတ္တဂ္ဂဟဏံ ဝရံ။

အာဒိတ္တာယ၊ အစ အဆုံး အားလုံးအချိ ရဲရဲညိသော သံချောင်းဖြင့်။
စက္ခာဒီနံ၊ မျက်စိ စသည်တို့ကို။
သမ္ပလိမဋ္ဌနံ၊ ပတ်ချာဝန်းကျင် ဆွဲငင်ထိုးဖောက်ခြင်းသည်။
ဝရံ၊ မြတ်သေး၏။
စက္ခာဒိဉေယျေသု၊ ရူပါရုံ စသည်တို့၌။
နိမိတ္တဂ္ဂဟဏံ၊ သုဘနိမိတ်စသည်ကို ယူခြင်းသည်။
န တု ဝရံ၊ မမြတ်သည်သာတည်း။

ဤ ပါဠိသင်္ဂဟ ပြအပ်သည့်အတိုင်း နှလုံးထား၍ အရှင်အာနန္ဒာနှင့်အတူ ဆွမ်းခံကြွသော ရဟန်းပြုသစ်စ ဝင်္ဂီသမထေရ်၊ ရကုဏ္ဍကလိုဏ်နေ စိတ္တဂုတ္တမထေရ်၊ မဟာမိတ္တ- မထေရ်မြတ်တို့ အနေပြီးစေအပ်၏။

ပါတိမောက္ခံပျ စိရဋ္ဌံ၊
အသံဝုတန္တု ဣန္ဒြိယံ။
စောရဂေါဏေဟိ ဟညန္တိ၊
ဂါမသဿာဝ ဝေဝဋာ။
(သင်္ဂဟ)

ယထာ အဂါရံ ဒုစ္ဆန္နံ၊
ဝုဋ္ဌီ သမတိ ဝိဇ္ဈတိ။
ဧဝံ အဘာဝိတံ စိတ္တံ၊
ရာဂေါ သမတိ ဝိဇ္ဈတိ။
(ဓမ္မပဒ၊ နှာ-၁၄)

ဣန္ဒြိယံ၊ ဣဋေခြောက်ပါးကို။
အသံဝုတန္တု၊ မစောင့်ရှောက်မူကား။
ပါတိမောက္ခမ္ပိ၊ ပါတိမောက္ခသီလသည်လည်း။
အစိရဋ္ဌံ၊ ကြာရှည်မတည်။
ဝေဝဋာ၊ တံခါးဟင်းလင်း ပွင့်ကုန်သော။
ဂါမသဿာ၊ ရွာနီးကောက်ပင်တို့ကို။
စောရဂေါဏေဟိ၊ သူခိုး ဓားဆိုးတို့သည်။
ဟညန္တိ ဣဝ၊ လုယက် ဖျက်ဆီးအပ်ကုန် သကဲ့သို့တည်း။

ဒုစ္ဆန္နံ၊ အမိုးမလုံသော။
အဂါရံ၊ အိမ်ကို။
ဝုဋ္ဌီ၊ မိုးရေမိုးပေါက်သည်။
သမတိ ဝိဇ္ဈတိ ယထာ၊ ထိုးဖောက်ဝန်းကျင် စိမ့်ဝင်ယိုကျသကဲ့သို။
ဧဝံတထာ၊ ထို့အတူ။
အဘာဝိတံ၊ လောကုတ္တရာ ဘာဝနာ ကင်းသော။
ဝါ၊ သမထဝိပဿနာတို့ဖြင့် မထုံအပ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
ရာဂေါ၊ ရာဂသည်။
သမတိ ဝိဇ္ဈတိ၊ ထိုးဖောက်၏။

ဤ ဒေသနာကား ဥက္ကဌ်တည်း။

အရှင်ဝင်္ဂီသထုံး

စိတ်မည်သည် လျင်မြန်သော ဖြစ်ခြင်းရှိ၏၊ ဝင်္ဂီသမထေရ်သည် ပဉ္စင်းပျိုကာလက မာတုဂါမ တယောက်ကို မြင်၍ ရာဂ ဥပါဒ်လာသည်တွင် --

ကာမရာဂေန ဍယှာမိ၊
စိတ္တံ မေ ပရိဍယှတိ။
သာဓု နိဗ္ဗာပနံ ဗြူဟိ၊
အနုကမ္ပာယ ဂေါတမ။

ဂေါတမ၊ ဂေါတမနွယ်လာ အသျှင်အာနန္ဒာ။
ကာမရာဂေန၊ ကာမဂုဏ်မှီး ရာဂမီးသည်။
အဟံ၊ အကျွန်ုပ်ကို။
ဍယှာမိ၊ လောင်အပ်၏။
မေ၊ အကျွန်ုပ်၏။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
ပရိဍယှတိ၊ လောင်အပ်၏။
သာဓု၊ တောင်းပန်ပါ၏။
အနုကမ္ပာယ၊ အစဉ်သနားသဖြင့်။
နိဗ္ဗာပနံ၊ ရာဂလှိုက်ဆူ မီးပူငြိမ်းကြောင်းကို။
ဗြူဟိ၊ ဟောတော်မူပါလောဟု လျှောက်ရာတွင် --

သညာယ ဝိပရိယေသာ၊
စိတ္တံ တေ ပရိဍယှတိ။
နိမိတ္တံ ပရိဝဇ္ဇေဟိ၊
သုဘံ ရာဂူပသဉှိတံ။
အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ၊
ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ။

သင်္ခါရေ ပရတော ပဿ၊
ဒုက္ခတော နော စ အတ္တတော။
နိဗ္ဗာပေဟိ မဟာရာဂံ၊
မာ ဍယှိတ္ထော ပုနပ္ပုနံ။

အာဝုသော၊ ငါ့သျှင်ဝင်္ဂီသ။
သညာယ၊ မတင့်တယ်သော အသုဘအာရုံ၌ တင့်တယ်သော သုဘဟူသော အမှတ်သညာ၏။
ဝိပရိယေသာ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့်။
တေ၊ သင်၏။
စိတ္တံ့၊ စိတ်သည်။
ပရိဍယှတိ၊ ပူလောင်၏။
ရာဂူပသဉှိတံ၊ ရာဂဖြစ်ကြောင်းဖြစ်သော။
သုဘံ နိမိတ္တံ၊ သုဘနိမိတ်ကို။
ပရိဝဇ္ဇေဟိ၊ နှလုံး မသွင်း ပယ်ခွင်းရှောင်ကြဉ်လော။
အသုဘာယ၊ အသုဘ ဘာဝနာဖြင့်။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
ဧကံ၊ တခုတည်းသော အာရုံရှိအောင်။
သုသမာဟိတံ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်ငြိမ်သက်အောင်။
ဘာဝေဟိ၊ ပွါးပစေလော။
သင်္ခါရေ၊ တေဘူမက သင်္ခါရတို့ကို။
ပရတော၊ လိုတိုင်းမရ သူစိမ်းပြင်ပတို့ဟူ၍။
ပဿ၊ ရှုဆင်ခြင်လော။
ဒုက္ခတော၊ အတည်မမြဲ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းဖြင့် ညှဉ်းဆဲရကား ဆင်းရဲကုန်၏ဟူ၍။
နော စ အတ္တတော၊ လိုတိုင်းပိုင်သ အစိုးရသော ကိုယ်မဟုတ်ချေတကား ဟူ၍။
ပဿ၊ ရှုဆင်ခြင်လော။
မဟာရာဂံ၊ သုံးဘုံဖျက်ဆီး အရာကျယ်သည့် ရာဂမီးကို။
နိဗ္ဗာပေဟိ၊ အစဉ်လျှောက်တက် အဆုံးမဂ်ဖြင့် ဖြိုဖျက်ငြိမ်းအေးစေလော။
ပုနပ္ပနံ၊ ခုလိုနောင်ဘဲ အဖန်တလဲလဲ
မာ ဍယှိတ္ထော၊ မလောင်အပ်စေလင့်။

ဤသို့ သျှင်အာနန္ဒာ ပြောသည့်အခါ ရာဂကို ပယ်ဖျောက်၍ ဆွမ်းခံ သွားမြဲ သွားလေ၏။ ထိုနည်းတူစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရာဂ စသည်ကို ကြာရှည် လက်မခံပဲ “န ပုနေဝံ ကရိဿာမိ” ဟူသော အဓိဋ္ဌာနသုဒ္ဓိ အသုဘမနသိကာရ စသည်တို့ဖြင့် ပယ်လှန်လျှင်ပင် ဣန္ဒြိယသံဝရ ပြည့်စုံတော့သည်။

---

စိတ္တဂုတ်ထေရ်၏ထုံး

ကုရဏ္ဍက မဟာလေဏဝါသီ စိတ္တဂုတ်ထေရ်လည်း ၎င်းလိုဏ်၌ ဘုရားခုနစ်ဆူတို့ တောထွက်ခန်း အဆန်းတကြယ်ကို အနှစ်ခြောက်ဆယ် တိုင်တိုင် နေ၍မှ မမြင်ဘူးခြင်း စသော ဂုဏသမ္ပတ္တိကို ကြားသည်နှင့် ရှိခိုးလို၍ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် မင်းက ပင့်ခေါ်ပါသော် လည်း မလာနေရှိ၍ သားငယ်နို့စို့ရှိသော အမိတို့ သားမြတ်ကို ဖွဲ့စည်းတံဆိပ် ခတ်ခါမှ မင်းနေရာ မဟာဂါမသို့ လာ၍ မင်းဟု- မိဖုရားဟု နှလုံးမထား ရှိခိုးလာတိုင်း “သုခီ ဟောတု မဟာရာဇ” ဟု မေတ္တာပို့ ဆုပေးလျက် ခုနစ်ရက် ကြာသဖြင့် ကုရဏ္ဍက မဟာလေဏသို့ ပြန်၍ ညဉ့်ယံအခါ စင်္ကြံသို့ တက်၏။ လိုဏ်ဝ ကံ့ကော်ပင်နေ ရုက္ခစိုး နတ်လည်း ဆီမီးတိုင် ကိုင်၍ ရပ်၏။ ထိုနေ့ သပ္ပါယကို ရသဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်း အလွန် စင်ကြယ် ထင်ရှားရကား ဝမ်းပါးရွှင်ပျ မဇ္ဈိမယာမ်၏ အခြားမဲ့၌ မြေကြီးငလျင် တောင် အပြင်ကို ပဲ့တင်သံ ထပ်စေလျက် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်တော်မူလေသည်။

တသ္မာ အညောပိ အတ္ထကာမော ကုလပုတ္တော --

မက္ကဋောဝ အရညမှိ၊
ဝနေ ဘန္တော မိဂေါ ဝိယ။
ဗာလော ဝိယ စ ဥတြသ္တော၊
န ဘဝေ လောလလောစနော။

အဓော ခိပေယျ စက္ခူနိ၊
ယုဂမတ္တဒသော သိယာ။
ဝနမက္ကဋ လောလဿ၊
န စိတ္တဿ ဝသံ ဝဇေ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ အဋ္ဌကထာနုသာသနီ၊ပ၊ နှာ-၃၇။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အတ္ထကာမော၊ အကျိုးကိုလိုသော။
အညောပိ ကုလပုတ္တော၊ တပါးသော အမျိုးကောင်းသားသည်လည်း။

အရညမှိ၊ တော၌။
မက္ကဋော ဣဝ၊ မျောက်ကဲ့သို့၎င်း။
ဝနေ၊ တော၌။
ဘန္တော၊ မတည်မရပ် လန့်ဖျပ်တုန်လှုပ်သော။
မိဂေါ ဝိယ၊ သမင်ကဲ့သို့၎င်း။
ဥတြသ္တော၊ မျိုးဆွေနှင့်ကင်း ကြောက်ခြင်းပြင်းသော။
ဗာလော ဝိယ စ၊ သူငယ်ကဲ့သို့၎င်း။
လောလလောစနော၊ လျှပ်ပေါ်လော်လည် မတည်ကြည်သော မျက်စိ ရှိသည်။
န ဘဝေ၊ မဖြစ်ရာ။

စက္ကူနိ၊ မျက်စိတို့ကို။
အဓော၊ အောက်သို့။
ခိပေယျ၊ ချရာ၏။
ယုဂမတ္တဒသော၊ လေးတောင်ပိုင်းခြား ရထားထမ်းပိုး တပြန်မျှသာ ကြည့်သည်။
သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ဝနမက္ကဋ လောလဿ၊ တောမျောက်ပမည် လော်လည်သော။
စိတ္တဿ၊ စိတ်၏။
၀သံ၊ အလိုနိုင်ငံ သူ့အကြံသို့။
န ဝဇေ၊ မလိုက်ရာ။

---

မဟာမိတ္တထေရ်၏ထုံး

မဟာမိတ္တ မထေရ်လည်း အမိအား သားမြတ်နာ ဖြစ်ကြောင်းကို နှမ ဘိက္ခူနီမ လာရောက် လျှောက်ထားရာ “ငါ ဆေးဝါး မဖော်တတ်ချေ၊ ငါ၏ သစ္စာစကားကို ပြောဆို၍ အမိကိုယ်ကို လက်ဖြင့် သုံးသပ်လေလော”ဟု ဆို၍ --

လောဘသံယုတ္တ စိတ္တေန၊
ယတော ပဗ္ဗဇိတော အဟံ။
အနောလောကိတပုဗ္ဗောဝ၊
ထီရူပံ ဘိန္နဣန္ဒြိယော။

(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၃၈)

အဟံ၊ ငါသည်။
ယတော၊ အကြင်အခါ၌။
ပဗ္ဗဇိတော၊ ရဟန်းပြု၏။
တတော၊ ထိုအခါမှစ၍။
လောဘသံယုတ္တစိတ္တေန၊ လောဘနှင့် ယှဉ်သောစိတ်ဖြင့်။
ဘိန္နဣန္ဒြိယော၊ ဣန္ဒြေကို ဖောက်လျက်။
ထီရူပံ၊ မိန်းမအဆင်းကို။
အနောလောကိတပုဗ္ဗောဝ၊ မကြည့်စဘူးသည်သာတည်း။

ဤ အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် သစ္စာစကားကို ပေးလိုက်၏။ ထိုခဏ၌ ရေမြှုပ်ပမာ သားမြတ်နာသည် လျင်စွာ ပျောက်ကွယ်ကြေကျ ရုတ်ခြည်းထ၍ --

သစေ ဓရေယျ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊
ကသ္မာ ပုတ္တသမဿ မေ။
ဇာလစိတြေန ဟတ္ထေန၊
သိရသံ န ပရာမသေ။

ဟု-မြွက်ဟ ချီးမွမ်း၏။

သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ မြတ်ဘုရားသခင်သည်။
သစေ ဓရေယျ၊ အကယ်၍ သက်တော်ထင်ရှား ရှိငြားအံ့။
မေ၊ ငါ၏။
ပုတ္တသမဿ၊ သားနှင့်တူသော ရဟန်းမြတ်၏။
သိရသံ၊ ဦးခေါင်းကို။
ဇာလစိတြေန၊ တရာ့ရှစ်ကွက် ရွှေကွန်ရှက် သဖွယ် စက်လက္ခဏာ အသွယ်သွယ်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော။
ဟတ္ထေန၊ ရွှေလက်တော်ဖြင့်။
ကသ္မာ၊ အဘယ့်ကြောင့်။
န ပရာမသေ၊ မသုံးသပ်ပဲ ရှိအံ့နည်း။

တသ္မာ --

ကုလပုတ္တမာနိ အညောပိ၊
ပဗ္ဗဇိတွာန သာသနေ။
မိတ္တတ္ထေရောဝ တိဋ္ဌေယျ၊
ဝရေ ဣန္ဒြိယသံဝရေ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာနုသာသနီ၊ပ၊နှာ-၃၈။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ကုလပုတ္တမာနီ၊ “ငါ အမျိုးကောင်းသားတည်း”ဟု မှတ်ထင်သော။
အညောပိ၊ တပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း။
သာသနေ၊ သာသနာတော်၌။
ပဗ္ဗဇိတွာန၊ ရဟန်းပြုပြီး၍။
မိတ္တတ္ထေရောဝ၊ မဟာမိတ္တထေရ် ကဲ့သို့။
၀ရေ၊ မြတ်သော။
ဣန္ဒြိယသံဝရေ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ၌။
တိဋ္ဌေယျ၊ တည်ရာ၏။

ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ စောင့်ထိန်းပုံ ပြီး၏။

---

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလကို
ဝီရိယဖြင့် ပြည့်စုံစေပုံ

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလကို ဝီရိယဖြင့် --

အနေသနာယ စိတ္တမ္ပိ၊
အဇနေတွာ ဝိစက္ခဏော။
အာဇီဝံ ပရိသောဓေယျ
သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော ယတိ။

ဝိစက္ခဏော၊ ပညာရှိသော။
သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော၊ သဒ္ဓါ၍ရဟန်းပြုသော။
ယတိ၊ ရဟန်းသည်။
အနေသနာယ၊ မသင့်မအပ် မလျှောက်ပတ်သော ရှာမှီးခြင်း၌။
စိတ္တမ္ပိ၊ စိတ်ကိုမျှလည်း။
အဇနေတွာ၊ မဖြစ်စေမူ၍။
အာဇီဝံ၊ အသက်မွေးခြင်းကို။
ပရိသောဓေယျ၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ သုတ်သင် ရှင်းလင်းရာ၏။

---

မှီဝဲထိုက်သောပစ္စည်း

ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ(ပ၊နှာ-၄၁-လာ)အနုသာသနီ စကားကို နှလုံးထား၍ ဓုတင်အား မလျှောက်ပတ် ဝိနည်းနှင့် မအပ်သည်ကို ပယ်ခွါ၊ ပရိသုဒ္ဓါသယဖြင့် ပြုအပ်သော ဓမ္မဒေသနာ ဗာဟုသစ္စ ဝတ္တပရိပူရဏ ဣရိယာပထသမ္ပတ္တိ စသည်တို့ကြောင့် ရသော ပရိသုဒ္ဓုပ္ပါဒပစ္စည်း။ ပိဏ္ဍပါတစရိယာ မိတ္တသုဟဇ္ဇ ပံသုကူလစရိယာ စသည်တို့ဖြင့် ရသော အတိပရိသုဒ္ဓုပ္ပါဒပစ္စည်း တို့ကို မှီဝဲကာ သာရိပုတြာမထေရ် အမ္ဗခါဒက မဟာတိဿ မထေရ်မြတ်တို့ပုံ ပြည့်စုံစေအပ်၏။

---

မအပ်သော
ပစ္စည်းရကြောင်း ၄ ပါး

ထိုတွင် ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း၌ နိမိတ် ဩဘာ ပရိယာယ် ဝိညတ် လေးပါးလုံး မအပ်၊ ကျောင်း၌ကား ဝိညတ်သာ မအပ်၊

[ဝိညတ် = တိုက်ရိုက်အလှူခံ တောင်းဆိုခြင်း (နိမိတ်, ဩဘာသ ပရိယာယ်တို့မှာ စကား အရိပ် နိမိတ်ပြကာ သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် အလှူခံခြင်းဖြစ်သည်)။]

တတ္ထ နိမိတ္တံ နာမ ဝိဟာရဘူမိသောဓနံ ကာရကော နတ္ထီတိ ဝစနဉ္စ။ ဩဘာသော နာမ ကိံ ဘိက္ခူနံ ပါသာဒေါ န ဝဋ္ဋတီဟိ ၀စနံ။ ပရိကထာ နာမ သေနာသနံ သမ္ဗာဓန္တိ ဝစနံ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ဋ္ဌ၊ပနှာ-၃၉။

---

နိမိတ္တ ရှင်းချက်အကျယ်

တတ္ထ၊ ထိုလေးပါးတို့တွင်။
နိမိတ္တံ နာမ၊ ပစ္စည်းရမှု သိကြောင်းပြုခြင်း မည်သည်ကား။
ဝိဟာရဘူမိသောဓနံ၊ ကျောင်းရာမြေ ပြင်ဆင်သုတ်သင်ခြင်း၎င်း။
ကာရကော၊ ဆောက်လုပ်မည့် ဒါယကာသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ဣတိ ဝစနဉ္စ၊ ဤသို့ စသည်ကို ဆိုခြင်း၎င်းတည်း။

---

ဩဘာသ

သြဘာသောနာမ၊ အဖြောင့်မဆို အလိုကိုပြခြင်း မည်သည်ကား၊
ဘိက္ခူနံ၊ ရဟန်းတို့အား။
ပါသာဒေါ၊ ပြာသာဒ်သည်။
န ဝဋ္ဋတိ ကိံ၊ မအပ်လို့ မလှူပဲနေသလော။
ဣတိဝစနံ၊ ဤသို့သော စကားတည်း။

---

ပရိယာယ်

ပရိကထာနာမ၊ ပရိယာယ်ဆိုခြင်း မည်သည်ကား။
သေနာသနံ၊ အိပ်ရာ နေရာကျောင်းသည်။
သမ္ဗာဓံ၊ ကျဉ်းမြောင်း၏။
ဣတိဝစနံ၊ ဤသို့စသည်ကို ဆိုခြင်းတည်း။

ဆေး၌ကား လေးပါးလုံးပင် အပ်၏။ အနာပျောက်သည့်အခါ သုံးဆောင်လျှင် အာပတ် မသင့်၊ မိစ္ဆာဇီဝကား ဖြစ်၏။

သုတ္တန္တိကာ ပန ကိဉ္စာပိ အာပတ္တိ နတ္ထိ၊ အာဇီဝံ ပန ကောပေတိ၊ တသ္မာ န ဝဋ္ဋတိစ္စေဝ ဝဒန္တိ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၊ ပ၊ နှာ-၃၉။

န ဝဋ္ဋတီတိ သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝဋ္ဋတိ၊ သလ္လေခံ ကောပေတီတိ အဓိပ္ပါယော၊ အာဇီဝံ ပန ကောပေတီတိ ဣမိနာဝ သေနာသနပ္ပဋိသံယုတ္တ ဓုတင်္ဂဓရဿ နိမိတ္တာဒယော န ဝဋ္ဋန္တီတိ ဝဒန္တိ။ တဒညဓုတင်္ဂ ဓရဿာပိန ဝဋ္ဋန္တိယေဝါတိ အပရေ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာ၊ နှာ-၆၉။

သုတ္တန္တိကာပန၊ သုတ္တန်ဆောင်ဆရာ တို့သည်ကား။
အာပတ္တိ၊ အာပတ်သည်။
ကိဉ္စာပိ နတ္ထိ၊ အကယ်၍ကား မရှိ။
ပန၊ ယင်းသို့ မရှိသော်လည်း။
အာဇီဝံ၊ သမ္မာအာဇီဝကို။
ကောပေတိ၊ ဖျက်ဆီး၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
နု ဝဋ္ဋတိ၊ မအပ်။
ဣတိဧ၀၊ ဤသို့သာလျှင်။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကြကုန်၏။

န ဝဋ္ဋတီတိ၊ ဟူသည်ကား။
သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ၊ သလ္လခအကျင့်၌။
ဌိတဿ၊ တည်သူအား။
န ဝဋ္ဋတိ၊ မအပ်။
သလ္လေခံ၊ ကိလေသာကို ပါးစေတတ်သော သမ္မာအာဇီဝအကျင့်ကို။
ကောပေတိ၊ ပျက်စေတတ်၏။
ဣတိအယံ၊ ဤသည်ကား။
အဓိပ္ပါယော၊ သုတ္တန်ဆောင်ဆရာတို့ အလိုတည်း။

အာဇီဝံ ပန ကောပေတီတိ ဣမိနာဝ၊ ဟူသော ဆေး၌လာသော ဤစကား ဖြင့်လျှင်။
သေနာသနပ္ပဋိသံယုတ္တ ဓုတင်္ဂဓရဿ၊ ကျောင်းနှင့်စပ်သော ဓုတင်ငါးပါးကို ဆောင် သူအား။
နိမိတ္တာဒယော ၊ နိမိတ်စသည်တို့သည်။
ဝါ၊ နိမိတ် စသည်ကိုပြု၍ ရသော ကျောင်းတို့သည်။
န ဝဋ္ဋန္တိ၊ မအပ်ကုန်။
ဣတိ၊ ဤသို့။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကုန်၏။
တဒညဓုတင်္ဂဓရဿာ ပိ၊ ထိုမှအခြား ဓုတင်ရှစ်ပါးကို ဆောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း။
န ဝဋ္ဋန္တိယေဝ၊ မအပ်ကုန်သည်သာတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အပရေ၊ တပါးသော ဆရာတို့သည်။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကုန်၏။

---

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလနှင့်
အရှင်သာရိပုတြာ၏ ထုံး

တခုတည်းသော ရောဂါ ပျောက်စေခြင်းငှါ ပုတိဟရီဋက [၁] စတုမဓုတို့ကို ရလျှင် စတုမဓုကို သီတင်းသုံးတော်တို့အား လှူ၍ နွားကျင်စိမ်နှီး ဖန်ခါးသီးကိုသာ သုံးဆောင် လျက် ဘုရားခွင့်ပြုတော်မူအပ်သော နိမိတ် ဩဘာ စသည်ကိုသော်လည်း မပြုပဲ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ကျေးဇူးကိုသာ မှီလျက် အသက်ပင် သေစေကာ ဩဘာ စသည်ကို ကြဉ်ရှောင်၍သာလျှင် စင်ကြယ်ဖြစ်သော ပစ္စည်းကို မှီဝဲသော ရဟန်းကိုကား သာရိပုတြာ ထေရ်မြတ်ပမာ ဥတ္တမ အရိဝံသီက [၂] ပရမသလ္လေခဝုတ္တိ [၃] ဟု ဆိုအပ်၏။

[၁။ ပုတိဟရီဋက = နွားကျင်ငယ်ရည်ဖြင့် စိမ်ထုံအပ်သည့် ဖန်ခါးသီး။
၂။ ဥတ္တမ အရိယဝံသိက = (ဥတ္တမအရိယ၊ဝံသ၊ဣက) မြင့်မြတ်သော အရိယာအနွယ် ရှိသူ၊ မြင့်မြတ်သော အကျင့်ရှိသူ၊ မြင့်မြတ်သော အကျင့်၌ အမြဲယှဉ်သူ။
၃။ ပရမသလ္လေခဝုတ္တိ = အလွန်ခေါင်းပါးသော အကျင့်ရှိသူ။ (ပရမ = အလွန် သလ္လေခ = ခေါင်းပါးသော။ ဝုတ္တိ = အကျင့် အလေ့ အသက်မွေးခြင်း)]

သာရိပုတြာထေရ်မြတ်သည် အရဟတ္တဖလ ပဋိပဿဒ္ဓိ ဝိဝေက (=ဖလသမာပတ်) ကို ပွါးစေလျက် အသျှင်မောဂ္ဂလာန်နှင့် တကွ အရညာယတန၌ နေရာ ဝမ်းလေနာ နှိပ်စက်၍ လျောင်းလျက်နေသည်ကို ထေရ်မောဂ္ဂလာန် မေးသည်နှင့် ရှေးလူစဉ်က အမိပေး အပ်သော ထောပတ် ပျားသကာ စသည်တို့နှင့် နှော၍ ရေမရောသော ကဏှာ [၁] နို့ဆွမ်းဖြင့် ချမ်းသာဘူးသည်ဟု ပြောသော စကားကို စင်္ကြံစွန်းနေ ရုက္ခစိုးနတ် ကြား၍ ထေရုပဋ္ဌာကဇေဋ္ဌပုတ္တ [၂] ကို ပူးဝင်ကာ ကဏှာ နို့ဆွမ်းကို လှူဒါန်းအောင်ပြုသည်ကို မထေရ်မြတ် သိ၍ “အပရိဘောဂါရဟော ပိဏ္ဍပါတော[၃] ဟု မိန့်လျှင် ရှင်မောဂ္ဂလာန် သွန်မှောက် မြေသို့ရောက်ခြင်း ဝမ်းလေနာသည် လေးဆဲ့လေးဝါတိုင်အောင် နောင်တဖန် မပေါ်ပေါက် အကြွင်းမဲ့ ကွယ်ပျောက်၍ အသျှင်မောဂ္ဂလာန်ကို အကြောင်းပြန်ပြောလျက် ---

[၁။ ကဏှာ = နွားနက်မ (နွားနက်မ၏ နို့သည် အခြားနွားနို့များထက် ပို၍ ချိုဆိမ့်သည်ဟု ဆိုသည်။)
၂။ ထေရုပဋ္ဌာက ဇေဋ္ဌ ပုတ္တ = (ထေရ၊ ဥပဌာက၊ ဇေဋ္ဌပုတ္တ) အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်၏ အလုပ်အကျွေးဒါယကာ၏ သားကြီး။
၃။ အပရိဘောဂါရဟ ပိဏ္ဍပါတ = (အ = မ၊ ပရိဘောဂ = သုံးဆောင်သည်။ အရဟ = ထိုက်သော။ ပိဏ္ဍပါတ = ဆွမ်းအာဟာရ) မသုံးဆောင်ထိုက်သော အာဟာရ (ပိဏ္ဍပါတ ပုဒ်၏ အဖွင့်ကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ ၃၀-၌ ရှုပါ)။]

ဝစီဝိညတ္တိဝိပ္ဖါရာ၊
ဥပ္ပန္နံ မဓုပါယာသံ။
သစေ ဘုတ္တော ဘဝေယျာ'ဟံ၊
သာဇီဝေါ ဂရဟိတော မမ။

ယဒိပိ မေ အန္တဂုဏံ၊
နိက္ခမိတွာ ဗဟိစ္စရေ။
နေဝ ဘိန္ဒေယျ မာဇီဝံ၊
စဇမာနောပိ ဇီဝိတံ။

အာရာဓေမိ သကံ စိတ္တံ၊
ဝိဝဇ္ဇေမိ အနေသနံ။
နာ'ဟံ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌံ၊
ကာဟာမိ စ အနေသနံ။

(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၄၀)

ဟူသော ဥဒါန်း သုံးဂါထာတို့ကို မြွက်ဆိုကျူးရင့်တော်မူ၏။

အဟံ၊ ငါသည်။
ဝစီဝိညတ္တိဝိပ္ဖါရာ၊ နှုတ်မြွက်ခြင်းကြောင့်။
ဥပ္ပန္နံ၊ ရသော။
မဓုပါယာသံ၊ ချိုမြိန်လှ နို့ ကဏှာကို။
ဘုတ္တော၊ စားမိသည်။
သစေ ဘဝေယျ၊ အကယ်၍ ဖြစ်အံ့။
မမ၊ ငါ၏။
အာဇီဝေါ၊ အသက်မွေးခြင်းသည်။
ဂရဟိတော၊ ကဲ့ရဲ့အပ်သည်။
အဿ၊ ဖြစ်ရာတော့မည်။

မေ၊ ငါ၏၊
အန္တဂုဏံ၊ အူခွေသည်။
နိက္ခမိတွာ၊ ထွက်၍။
ဗဟိ၊ ပြင်ပ၌။
ယဒိပိ စရေ၊ ကျက်စားရအောင် သွားလာ လှည့်ပတ်စေကာမူ။
ဇီဝိတံ၊ အသက်ကို။
စဇမာနောပိ၊ စွန့်ရသော်လည်း။
အာဇီဝံ၊ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလကို။
နေဝ ဘိန္ဒေယျံ၊ မဖျက်ဆီးအံ့သည်သာ။

သကံ စိတ္တံ၊ မိမိစိတ်ကို။
အာရာဓေမိ၊ အရင်းမှစ၍ အလို၌ ဖြစ်စေအံ့။
အနေသနံ၊ မသင့်သော ရှာမှီးခြင်းကို။
ဝိဝဇ္ဇေမိ၊ အထူးရှောင်ကြဉ်အံ့။
အဟံ၊ ငါသည်။
ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌံ၊ ဘုရားစက်ဆုပ်တော်မူအပ်သော။
အနေသနံ၊ မသင့်သော ရှာမှီးခြင်းကို။
န ကာဟာမိ စ၊ မပြုအံ့သည်သာတည်း။

---

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလနှင့်
မဟာတိဿထေရ်၏ထုံး

အမ္မခါဒက မဟာတိဿ ထေရ်မြတ်လည်း ခရီးလမ်း၌ ဆွမ်းပြတ် ပင်ပန်းလှ၍ ဖလိတမ္မရုက္ခမူလ၌ ကျောင်းနေရာ တကာအိုကြီး တယောက် လာပြီးလျှင် သရက်သီး အဖျော်ကို ကပ်၍ ကျောက်ကုန်းပိုးလျက် နေရပ်သို့ ဆောင်ကြဉ်းရာ --

န ပိတာ နာပိ တေ မာတာ၊
န ဉာတိ နာပိ ဗန္ဓဝေါ။
ကရောတေ တာာဒိသံ ကိစ္စံ၊
သီလဝန္တဿ ကာရဏာ။

ဟု ကိုယ်တော်ကို ဆုံးမကာ ဝိပဿနာကို ပွါးလျက် အစဉ်အတိုင်း တက်၍ အရဟတ္တဖိုလ် သို့ ရောက်တော်မူလေသည်။

အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ စောင့်ထိန်းပုံ ပြီး၏။

…..

ပစ္စယသန္နိဿိတသီလကို
စောင့်ထိန်းပုံ

ပစ္စယသန္နိဿိတသီလကို ဘာဂိနေယျ [၁] သံဃရက္ခိတ သာမဏေ အသွင် ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်၍ ဓမ္မေနုပ္ပန္နပစ္စယတို့ကို သုံးဆောင်လျက် ပြီးစေရမည်။

---

ကာလ ၂-ပါး

ထိုသို့ ဆင်ခြင်ခြင်းသည် ပဋိလာဘကာလ, ပရိဘောဂကာလ[၂] အားဖြင့် နှစ်ပါး ပြား၏။ ထိုတွင် --

[၁။ ဘာဂိနေယျ = နှမ၏သား (သံဃရက္ခိတထေရ်၏တူ)။
၂။ ပဋိလာဘ ကာလ = ရသောကာလ၊
ပရိဘောဂ ကာလ = သုံးဆောင်ကာလ]

ပဋိလာဘကာလ၌ ....

ပဋိလာဘကာလေပိ ဟိ ဓာတုဝသေန ဝါ ပဋိကူလဝသေန ဝါ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဌပိတာနိ စီဝရာဒီနိ တတော ဥတ္တရိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနဝဇ္ဇော၀ ပရိဘောဂေါ၊ ပရိဘောဂကာလေပိ။

ဟူသောအဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၄၁) ဝယ် ရစ ကာလ ဆင်ခြင်က နောင်ဆင်ခြင်ဘွယ် မရှိဟု အဓိပ္ပါယ် အယူ တိမ်းတတ်သည်။

'ဓာတုဝသေန ဝါ' တိ “ယထာပစ္စယံ ဝတ္တမာနံ ဓာတုမတ္တက မေဝေတံ၊ ယဒိဒံ စီဝရာဒိ တဒုပဘုဉ္ဇကော စ ပုဂ္ဂလော" တိ ဧဝံ ဓာတု မနသိကာရဝသေန ဝါ။ 'ပဋိကူလဝသေန ဝါ' တိ ပိဏ္ဍပါတော တာဝ အာဟာရေ ပဋိကူလသညာဝသေန၊ “သဗ္ဗာနိ ပန ဣမာနိ စီဝရာဒီနိ အဇိဂုစ္ဆနီယာနိ၊ ဣမံ ပူတိကာယံ ပတွာ အတိဝိယ ဇိဂုစ္ဆနီယာနိ ဇာယန္တီ”တိ ဧဝံ ပဋိကူလမနသိကာရဝသေန ဝါ။ 'တတော ဥတ္တရိ'န္တိ ပဋိလာဘကာလတော ဥပရိ။ 'အနဝဇ္ဇောဝ ပရိဘောဂေါ' အာဒိတောဝ ပညာယ ပရိသောဓိတတ္တာ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတပတ္တစီဝရာနံ ဝိယာတိ။ ပစ္စဝေက္ခဏာယ အာဒိသုဒ္ဓိဒဿနပရမေတံ၊ န ပရိဘောဂကာလေ ပစ္စဝေက္ခဏ ပဋိက္ခေပပရံ။ တေနာဟ ‘ပရိဘောဂကာလေပီ’ တိအာဒိံ။

ဤသို့ မဟာဋီကာ (ပ၊နှာ-၇၁၂) ဖွင့်ရကား ရစ ကာလ၌သာ ဆင်ခြင်၍ သုံးဆောင်သနေ့၌ မဆင်ခြင်မူ အာဒိသုဒ္ဓိ အစွမ်းဖြင့် အပြစ်မရှိ။ ပရိဘောဂသုဒ္ဓိ မရှိရကား ဣဏပရိဘောဂ မလွတ် မှတ်ရမည်။ အဋ္ဌကထာ နောက်စကားကိုလည်း ထောက်။ ဆေး ပစ္စည်းကိုလည်း ထောက်။

ဟိ၊ ချဲ့ဦးအံ့။
ပဋိလာဘကာလေပိ၊ ရသောကာလ၌လည်း။
ဓာတု၀သေန ဝါ၊ ဓာတ်၏ အစွမ်းဖြင့်သော်၎င်း။
ပဋိကူလဝသေန ဝါ၊ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အဖြစ်ဖြင့်သော်၎င်း။
ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊ ဆင်ခြင်၍။
ဌပိတာနိ၊ ထားအပ်ကုန်သော။
စီဝရာဒီနိ၊ သင်္ကန်း စသည်တို့ကို။
တတော ဥတ္တရိံ ၊ ထိုရသည်မှ နောက်၌။
ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ၊ သုံးဆောင်သော ရဟန်း၏၊
ပရိဘောဂေါ၊ သုံးဆောင်ခြင်းသည်။
အနဝဇ္ဇော၀၊ ရှေ့ပြစ်အားဖြင့် အပြစ်မရှိသည်သာတည်း။
(နောက်ပြစ်လည်း မရှိအောင်ကား သုံးဆောင်သောအခါ ဆင်ခြင် ဟူလို)

ပရိဘောဂ ကာလေပိ၊ သုံးဆောင်သော ကာလ၌လည်း၊
ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊ ဆင်ခြင်၍။
ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ၊ သုံးဆောင်သော ရဟန်း၏။
ပရိဘောဂေါ၊ သုံးဆောင်ခြင်းသည်။
အနဝဇ္ဇော၀၊ ပရိဘောဂသုဒ္ဓိဖြစ်၍ ဣဏဂရိဘောဂမဖြစ် အပြစ်မရှိ သည်သာတည်း။ ။ |

ဓာတုဝသေန ဝါတိ၊ ဟူသည်ကား။
ယထာပစ္စယံ၊ အကြောင်းအားလျော်စွာ။
ဝတ္တမာနံ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော။
ယဒိဒံ ယံ ဣဒံ စီဝရာဒိ၊ အကြင် သင်္ကန်းစသော ဝတ္ထုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဧတံ၊ ထိုသင်္ကန်းစသောဝတ္ထုသည်။
ဓာတုမတ္တကံ၊ သတ္တ ဇီဝါ ငါ သူတပါး လားလား မဟုတ် ဓာတ်ရုပ် အစုမျှသာတည်း။
တဒုပဘုဉ္ဇကော၊ ထိုသင်္ကန်းစသည်ကို သုံးဆောင်သော။
ပုဂ္ဂလော စ၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း။
ဓာတုမတ္တကော၊ ဓာတ်ရုပ်အစုမျှသာတည်း။
ဣတိဧဝံ၊ ဤသို့။
ဓာတုမနသိကာရဝသေန ဝါ၊ မဟာဘုတ်လေးခု ဓာတ်အစုကို နှလုံးပြုသည်၏အစွမ်း ဖြင့်သော်၎င်း။

ပဋိကူလဝသေန ဝါတိ၊ ဟူသည်ကား။
ပိဏ္ဍပါတော၊ ဆွမ်းကို။
တာဝ၊ ရှေးဦးစွာ။
အာဟာရေ၊ အာဟာရ၌။
ပဋိကူလသညာဝသေန၊ စက်ဆုပ်ဖွယ် ဟူသော အမှတ်သညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။
သဗ္ဗာနိပန၊ ပစ္စည်းလေးပါးလုံး တို့ကိုကား။
ဣမာနိ စီဝရာဒီနိ၊ ဤသင်္ကန်း စသည်တို့သည်။
အဇိဂုစ္ဆနီယာနိ၊ ပကတိအားဖြင့် စက်ဆုပ်ဘွယ် မရှိကုန်။
ဝါ၊ မရှိကုန်သော။
ဣမာနိ စီဝရာဒီနိ၊ ဤ သင်္ကန်းစသည်တို့သည်။
ဣမံ ပူတိကာယံ၊ ဤခန္ဓာကိုယ်ယုတ် အကောင်ပုပ်သို့။
ပတွာ၊ ရောက်သည်ရှိသော်။
ဝါ၊ ရောက်သောကြောင့်။
အတိဝိယ ဇိဂုစ္ဆနီယာနိ၊ အလွန်လျှင် စက်ဆုပ် ရွံရှာ ထွီဘွယ်ရာ ရှိကုန်သည်။
ဇာယန္တိ၊ ဖြစ်ချေကုန်၏တကား။
ဣတိဧဝံ၊ ဤသို့။
ပဋိကူလမနသိကာရဝသေန ဝါ၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာ ထွီဘွယ်ရာအစုကို နှလုံးပြုသည်၏ အစွမ်းဖြင့်သော်၎င်း၊

တတော ဥတ္တရိန္တိ၊ ဟူသည်ကား။
ပဋိလာဘ ကာလတော၊ ရသောကာလမှ။
ဥပရိ၊ အထက်သုံးဆောင်သည့် ကာလ၌။
အာဒိတော၀၊ ရစ ကပင်။
ပညာယ၊ ပညာဖြင့်။
ပရိသောဓိတတ္တာ၊ တဏှာမဝင်ရအောင် ထက်ဝန်းကျင် သုတ်သင်အပ် ပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အနဝဇ္ဇောဝ၊ အစပြစ်အားဖြင့် အပြစ်မရှိသည် သာလျှင် ဖြစ်သော။
ပရိဘောဂေါ၊ သုံးဆောင်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
အဓိဋ္ဌဟိတွာ၊ အဓိဋ္ဌာန်တင်၍။
ဌပိတပတ္တစီဝရာနံ၊ ထားအပ်သော သပိတ်သင်္ကန်းတို့ကို။
ပရိဘောဂေါ ဝိယ၊ သုံးဆောင်သကဲ့သို့တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဧတံ၊ ဤ “အနဝဇ္ဇောဝ ပရိဘောဂေါ” အဆုံးရှိသော စကားသည်။
ပစ္စဝေက္ခဏာယ၊ ပစ္စဝေက္ခဏာပညာ၏။
အာဒိသုဒ္ဓိဒဿနပရံ၊ အစ စင်ကြယ်ခြင်းကို ပြခြင်းသာ ပြဓာန်းသော စကားတည်း။
ပရိဘောဂကာလေ၊ သုံးဆောင်ရာကာလ၌။
ပစ္စဝေက္ခဏ ပဋိက္ခေပပရံ၊ ဆင်ခြင်ရမည်ကို ပယ်ခြင်း ပြဓာန်းသောစကားသည်။
န၊ မဟုတ်။
တေန၊ ထို့ကြောင့်။
ပရိဘောဂကာလေပီတိအာဒိံ၊ ပရိဘောဂကာလေပိ- စသောစကားကို။
အာဟ၊ မိန့်ပြီ။

---

သုံးဆောင်ခြင်း ပရိဘောဂ ၄-မျိုး

ထိုပရိဘောဂအခါ ဆင်ခြင်ရာ၌ သန္နိဋ္ဌာန်ကျ ဝိနိစ္ဆယကား - ပရိဘောဂသည်---

1. ထေယျပရိဘောဂ
2. ဣဏပရိဘောဂ၊
3. ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ၊
4. သာမိပရိဘောဂ အားဖြင့် ပါးအပြား ရှိ၏။

---

ထေယျပရိဘောဂ

ထိုတွင် ဒုဿီလ ပုဂ္ဂိုလ်၏ သုံးဆောင်ခြင်းသည် ထေယျပရိဘောဂ မည်၏။

[ထေယျ ပရိဘောဂ = ခိုးယူသုံးဆောင်ခြင်း (သူ၏ အဖြစ်ဖြင့် သုံးဆောင်ခြင်း)
[ထေယျ = ခိုးသူအဖြစ်]။]

---

ဣဏပရိဘောဂ

သီလဝန္တ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ပစ္စဝေက္ခဏာ မဆင်ခြင်ပဲ သုံးဆောင်ခြင်းသည် ဣဏပရိဘောဂ မည်၏။

[ဣဏပရိဘောဂ = (ဣဏ = အကြွေး၊ ကြွေးမြီ) ကြွေးမြီယူ၍ သုံးဆောင်ခြင်း။]

ထို့ကြောင့် --

စီဝရံ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ၊ ပိဏ္ဍပါတော အာလောပေ အာလောပေ၊ တထာ အသက္ကောန္တေန ပုရေဘတ္တ ပစ္ဆာဘတ္တ, ပုရိမယာမ ပစ္ဆိမယာမေသု။ သစဿ အပစ္စဝက္ခတောဝ အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ။ သေနာသနမ္ပိ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ။ ဘေသဇ္ဇဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ပရိဘောဂေပိ သတိပစ္စယတာဝ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံသန္တေပိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ သတိံ ကတွာ ပရိဘောဂေ အကရောန္တဿေ၀ အာပတ္တိ၊ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ပန သတိံ အကတွာ ပရိဘောဂေ ကရောန္တဿ အနာပတ္တိ။

ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၄၁) လာတိုင်း ဆင်ခြင်ရမည်။

---

ပစ္စဝေက္ခဏာ
ဆင်ခြင်သင့်သောအခါ

စီဝရံ၊ သင်္ကန်းကို။
ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ၊ ကိုယ်က လွှတ်၍ ဝတ်တိုင်း ရုံတိုင်း၌။
ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ၊ ဆင်ခြင်အပ်၏။
(ကာယတော မောစေတွာ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ။ မဟာဋီကာ ၊ပ၊နှာ-၇၂)

(ကိုယ်ကလွှတ်၍ = သင်္ကန်းကို ကိုယ်နှင့်မထိအောင် ချီဖြန့်ကာ ဝတ်ရုံတိုင်း ဆင်ခြင်ရ မည်ဟူလို။)

ပိဏ္ဍပါတော၊ ဆွမ်းကို။
အာလောပေ အာလောပေ၊ အလုတ်တိုင်း အလုတ်တိုင်း၌။
ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗော၊ ဆင်ခြင်အပ်၏။

တထာ၊ ထိုအခြင်းအရာဖြင့်။
အသက္ကောန္တေန၊ မစွမ်းနိုင်သူသည်။
ပုရေဘတ္တ။ပ။ ပစ္ဆိမယာမေသု၊ နံနက် ညချမ်း ညဉ့်ဦး မိုးသောက်အခါတို့၌။
ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗော၊ ဆင်ခြင်အပ်၏။

(တထာ အသက္ကောန္တေန ယထာ ဝုတ္တကာလ ဝိသေသဝသေန ဧက ဒိဝသေ စတုက္ခတ္တုံ တိက္ခတ္တုံ ဒွိက္ခတ္တုံ သကိံ ယေဝ ဝါ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ။ မဟာဋီကာ၊ ပ၊နှာ-၇၂)

ဤဋီကာပါဌ်၌ အခေါက်ကို ဆိုသည်ဟု မှတ်တတ်သည်။ အခါ အကြိမ်ကိုသာ ဆိုသည်။ အခေါက်မှာ မိမိ ရည်မှတ်သည့် အကျိုးကို တတ်အားသမျှပင် ဆင်ခြင်ရမည်။ နွေကာလ စသည်၌ သီတပဋိဃာတ စသည်ကို မရနိုင်သောကြောင့် တပုဒ်လုံးကို သိမ်းရုံး၍ အကုန် ဆင်ခြင်ရမည် မဟုတ်ဟူ၍ မှတ်လေ။

အဿ၊ ထိုရဟန်း၏။
အပစ္စဝေက္ခတောဧဝ၊ မဆင်ခြင်စဉ်သာလျှင်။
အရုဏံ၊ နေအရုဏ်သည်။
သစေ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ အကယ်၍တက်လာအံ့။
ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ၊ ကြွေးမြီယူ၍ သုံးဆောင်သည့်အရာ၌။
တိဋ္ဌတိ၊ တည်၏။

(ဣဏဝသေန ပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ။ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဒက္ခိဏဝိသုဒ္ဓိယာ အဘာဝတော ဣဏံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ ဝိယာတိ အတ္ထော။ မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၇၂)

သေနာသနမ္ပိ၊ ကျောင်းအိပ်ရာ နေရာကိုလည်း။
ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ၊ ပရိဘောဂါဓိပ္ပါယဖြင့် ဝင်တိုင်း ဝင်တိုင်း။
ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ၊ ဆင်ခြင်အပ်၏။

(ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ပဝေသေ ပဝေသေ။ မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၇၂)။

ဘေသဇ္ဇဿ၊ ဆေးကို။
ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ၊ အကပ်ခံခြင်း၌၎င်း။
ပရိဘောဂေပိ၊ သုံးဆောင်ခြင်း၌၎င်း။
သတိပစ္စယတာဝ၊ ဂေလညဟူသော ပစ္စဝေက္ခဏသတိ၏ အကြောင်းရှိခြင်းသာလျှင်။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။

---

အပြစ်အဆုံးအဖြတ်

ဧဝံသန္တေပိ၊ ဤသို့ ကာလနှစ်ရပ်၌ ဆင်ခြင်အပ်သော်လည်း။
ပဋိဂ္ဂဟဏေ၊ ခံယူခြင်း၌။
သတိံ၊ သတိကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ပရိဘောဂေ၊ သုံးဆောင်ခြင်း၌။
အကရောန္တဿေ၀၊ မပြုသူ အားသာလျှင်။
အာပတ္တိ၊ သန္နိဓိဒုက္ကဋ် ဝိကာလဒုက္ကဋ် အာပတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ပဋိဂ္ဂဟဏေ ပန၊ ခံယူရာ၌ကား။
သတိံ၊ သတိကို။
အကတွာ၊ မပြုမူ၍။
ပရိဘောဂေ၊ သုံးဆောင်ခြင်း၌။
ကရောန္တဿ၊ ပြုသူအား။
အနာပတ္တိ၊ အာပတ် မသင့်။

---

ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ

သေက္ခပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ယောက်တို့၏ သုံးဆောင်ခြင်းသည် ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂမည်၏။

[ဒါယဇ္ဇ = အမွေခံ။ ပရိဘောဂ = သုံးဆောင်ခြင်း (ဘုရားသားတော်အဖြစ် သာသနာကို အဓွန့်ရှည်အောင် လက်ခံသိမ်းပိုက်ထားသည့် အမွေခံအဖြစ်ဖြင့် သုံးဆောင်ခြင်း)]

---

သာမိပရိဘောဂ

ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ သုံးဆောင်ခြင်းသည် သာမိပရိဘောဂ မည်၏။

[သာမိ = အရှင်၊ ပရိဘောဂ = သုံးဆောင်ခြင်း (တဏှာ စသော ကိလေသာတို့ကို တော်လှန် ပယ်ဖျက်၍ ကိလေသာ၏ ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်သဖြင့် ကိလေသာတို့၏ အရှင်သခင်အဖြစ်ဖြင့် သုံးဆောင်ခြင်း)]

ထိုလေးပါးတို့တွင် ဒါယဇ္ဇ သာမိ ပရိဘောဂနှစ်ပါးသည် ဥပစာအားဖြင့် ပုထုဇဉ်တို့ အားလည်း အပ်၏။

---

သီးခြားအာနဏျ ပရိဘောဂမည်ပုံ

သီလဝန္တ အန္ဓပုထုဇဉ် ကလျာဏပုထုဇဉ်တို့၏ ပစ္စဝေက္ခိတ ပရိဘောဂသည် အာနဏျပရိဘောဂ မည်၏။ ဝါ၊ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ၌ ဝင်၏၊

(အာနဏျ = ကြွေးမြီမတင်ခြင်း)

ဣဏပရိဘောဂဿ ပစ္စနီကတ္တာ အာနဏျပရိဘောဂေါ ဝါ ဟောတိ။ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေယေဝ ဝါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၄၂။

ပစ္စနီကတ္တာတိ ယထာ ဣဏာယိကော အတ္တနော ရုစိယာ ဣစ္ဆိတဒေသံ ဂန္တုံ န လဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ ဣဏပရိဘောဂယုတ္တော လောကတော နိဿရိတုံ န လဗ္ဘတီတိ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတ ပရိဘောဂေါ အာနဏျပရိဘောဂေါတိ အာဟ အာနဏျပရိဘောဂေါ ဝါ'တိ။ ဧတေန နိပ္ပရိယာယတော စတုပရိဘောဂဝိနိမုတ္တော ဝိသုံယေဝါယံ ပရိဘောဂေါတိ ဒဿေတိ။ မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၇၄။ (အနက်ထင်ပြီ)။

'တထာ အသက္ကောန္တေန' စသော အစီအရင်ကို ဆွမ်း၌သာ လာသော်လည်း “ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝတိ” စသည်ဖြင့် ဝတ္တမာန်ဝိဘတ်ဖြင့် အတူတူချည်းသာ လာသောကြောင့် ပစ္စည်းလေးပါးလုံး၌ပင် ရသင့်၏။

ဆေးပစ္စည်း၌လည်း ရှေးနေ့ အကပ်ခံပြီးသော ဆေးကို သုံးဆောင်ဆဲအခါ မဆင်ခြင်မူ သန္နိဓိဒုက္ကဋ် ဝိကာလဒုက္ကဋ် အာပတ် သင့်သည်ဖြစ်၍ ပါတိမောက္ခသံဝရ သီလသာ ပျက်သေးသည်၊ ပစ္စယ သန္နိဿိတသီလ မပျက်သေး။ ယင်းသီလ လုံခြုံအောင် အရုဏ် မတက်ခင် “တထာ အသက္ကောန္တေန” စသော အစီအရင်ဖြင့် ဆင်ခြင်ရဦးမည်။

တေသွ'ဂ္ဂေါ သာမိဘောဂေါဝ၊
ဘိက္ခုနာ တံ တ'မိစ္ဆတာ။
ဘာဉ္ဇတာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊
ဟောတဗ္ဗံ ကိစ္စကာရိနာ။

အဋ္ဌကထာသင်္ဂဟ။

တေသု၊ ထိုပရိဘောဂ လေးပါးတို့တွင်။
သာမိဘောဂေါဝ၊ သာမိပရိဘောဂ သည်သာလျှင်။
အဂ္ဂေါ၊ အမြတ်ဆုံးတည်း။
တံ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
တံ၊ ထိုသာမိပရိဘောဂကို။
ဣစ္ဆတာ၊ အလိုရှိသော။
ဘိက္ခုနာ၊ ရဟန်းသည်။
ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊ ဆင်ခြင်၍။
ဘာဉ္ဇတာ၊ သုံးဆောင်လျက်။
ကိစ္စကာရိနာ၊ ပဋိညာနုရူပ သင့်လျော်သော ကိစ္စကို ပြုလေ့ရှိသည်။
ဟောတဗ္ဗံ၊ ဖြစ်ရာ၏။

ယင်း ကိစ္စကာရီ အဖြစ်ကို --

ပိဏ္ဍံ ဝိဟာရံ သယနာသနဉ္စ၊
အာပဉ္စ သံဃာဋိ ရဇပ္ပဝါဟဏံ။
သုတွာန ဓမ္မံ သုဂတေန ဒေသိတံ၊
သင်္ခါယ သေဝေ ဝရပညသာဝကော။

ဝါရိ ပေါက္ခရပတ္တေဝ၊
ဝဏာလေပနရူဟဏံ။
အနုပလိတ္တော ဘုဉ္ဇေယျ၊
မတ္တညူ နိစ္စု’ပဋ္ဌိတော။

ကန္တာရေ ပုတ္တမံသံဝ၊
အက္ခဿဗ္ဘဉ္ဇနံ ယထာ။
ဧဝ’မာဟရေယျာ ́ဟာရံ၊
ယာပနတ္ထမမုစ္ဆိတော။

ဟူသော သုတ်ပုဒ်ဖြင့် သိအပ်၏။

ဝရပညသာဝကော၊ မြတ်စွာဘုရား တပည့်ဖြစ်သော သေက္ခ ပုထုဇန်သည်။
သုဂတေန၊ ဘုရားရှင်သည်။
ဒေသိတံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော။
ဓမ္မံ၊ “ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိသေ၀တိ”စသော တရားတော်ကို။
သုတွာန၊ ကြားနာရ၍။
ပိဏ္ဍံ၊ ဆွမ်းကို၎င်း။
ဝိဟာရံ သယနာသနဉ္စ၊ ကျောင်း အိပ်ယာ နေရာကို၎င်း။
သံဃာဋိ ရဇပ္ပဝါဟဏံ၊ သင်္ကန်း၌ မြူကိုဆောင်ယူ လျှော်မြှောနိုင်သော။
အာပဉ္စ၊ သောက်ရေကို အဦးတပ်၍ ပြအပ်သော ဆေးပစ္စည်းကို၎င်း။
သင်္ခါယ၊ ‘ယာဝဒေ၀ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ’ စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍။
သေဝေ၊ မှီဝဲနိုင်စွမ်းရာ၏။

('ပိပါသာ ဂေလညဿ ဝူပသမနတော ပါနီယမ္ပိ ဂိလာနပစ္စယော'တိ အာပမုခေန ဒဿိတံ ဂိလာနပစ္စယံ။ မဟာဋီကာ ၊ပ၊နှာ ၇၄။)

ဤသို့ ကျမ်းဂန် လာသောကြောင့် ရေကိုလည်း ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်၍ သောက်ချိုး ရမည် ဟူကြ၏။

ပေါက္ခရပတ္တေ၊ ကြာဖက်၌။
ဝါရိဣဝ၊ ရေပေါက်ကဲ့သို့၎င်း။
၀ဏာလေပန ရူဟဏံဣဝ၊ အမာကို ဆေးလိမ်းကျံလျက် အသားနု တက်စေခြင်း ကဲ့သို့၎င်း။
မတ္တညူ၊ ရှာခြင်း-ခံခြင်း-သုံးဆောင်ခြင်း၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိသည်ဖြစ်၍။
နိစ္စုပဋ္ဌိတော၊ အမြဲလျှင် ထင်မြင်သော သတိရှိသည်ဖြစ်၍။
အနူပ လိတ္တော၊ တဏှာဟန်ဖြင့် လိမ်းကျံကပ်ငြိ မရှိပဲ။
ဘုဉ္ဇေယျ၊ သုံးဆောင်ရာ၏၊

ကန္တာရေ၊ ရေစာပါးနဲ ခရီးခဲ၌။
ပုတ္တမံသံ ဣဝ၊ သား၏ အသားကို ကဲ့သို့၎င်း။
အက္ခဿ၊ ရထားဝင်ရိုးကို။
အဗ္ဘဉ္ဇနံ ယထာ၊ ဆွတ်သောဆီ ကဲ့သို့၎င်း။
ဧဝံ တထာ၊ ထို့အတူ။
ယာပနတ္ထံ၊ စတုဘူတိက ကိုယ်ကာယ၏ မျှတခြင်းအကျိုးငှါ။
အမုစ္ဆိတော၊ တဏှာမွှေ၍ တွေဝေ မက်မောခြင်းမရှိပဲ။
အာဟာရံ၊ အာဟာရကို။
အာဟရေယျ၊ သုံးဆောင်ရာ၏။

သံဃရက္ခိတ သာမဏေ၏ထုံး

ဤပစ္စယသန္နိဿိတသီလကို ဖြည့်ရာ၌--

ဥပဇ္ဈာယော မံ ဘုဉ္ဇမာနံ၊
သာလိကူရံ သုနိဗ္ဗုတံ။
မာ ဟေဝ တွံ သာမဏေရ၊
ဇိဝှံ ဈာပေသိ အသညတော။

ဥပဇ္ဈာယဿ ဝစော သုတွာ၊
သံဝေဂ'မလဘိံ တဒါ။
ဧကာသနေ နိသီဒိတွာ၊
အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

သော'ဟံ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ၊
စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ။
သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏော၊
နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

ဟူ၍ လာသော ဘာဂိနေယျ သံဃရက္ခိတ သာမဏေ၏ ပုံစံကို နည်းခံ၍ ဖြည့်ကျင့်ရာ၏။

သုနိဗ္ဗုတံ၊ အလွန်အေးပြီးသော။
သာလိကူရံ၊ သလေးဆွမ်းကို။
ဘုဉ္ဇမာနံ၊ စား၍နေသော။
မံ၊ ငါ့ကို။
ဥပဇ္ဈာယော၊ မဟာသံဃရက္ခိတ နာမတွင်သီး ဦးရီးဆရာသည်။
သာမဏေရ၊ သာမဏေ။
တွံ၊ သင်သည်။
အသညတော၊ မဆင်မခြင် စားလျက်။
ဇိဝှံ၊ လျှာကို။
မာဟေဝ ဈာပေသိ၊ မလောင်စေလင့်။
ဣတိ ဩ၀ဒိ၊ ဤသို့ ဆုံးမပြီ။

ဥပဇ္ဈာယဿ၊ ဥပဇ္ဈာယ်၏။
ဝစော၊ စကားကို။
သုတွာ၊ ကြားရ၍။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
သံဝေဂံ၊ ထိတ်လန့်ခြင်းကို။
အလဘိံ၊ ရပြီ။
ဧကာသနေ၊ တနေရာတည်း၌။
နိသီဒိတွာ၊ ထိုင်၍။
အရဟတ္တံ၊ ရဟန္တာအဖြစ်သို့။
အပါပုဏိံ၊ ရောက်ရပေပြီ။

သော အဟံ၊ ထိုငါသည်။
ပန္နရသော၊ တဆဲ့ငါးရက် တက်၍ထွန်းသော။
စန္ဒော ယထာ၊ လပြည့်ဝန်းကဲ့သို့။
သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏော၊ အာသဝေါလုံးစုံ ကြွင်းမဲ့ကုန်သည်ဖြစ်၍။
ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ၊ ပြည့်စုံသော အကြံအစည်ရှိသည်။
အမှိ၊ ဖြစ်ရပေပြီ။
ဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။
ပုနဗ္ဘဝေါ၊ တဖန် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်းသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိပေပြီ။

တသ္မာ အညောပိ ဒုက္ခဿ၊
ပတ္ထယန္တော ပရိက္ခယံ။
ယောနိသော ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊
ပဋိသေဝေထ ပစ္စယေ။

ဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာနုသာသနီ၊ပ၊ နှာ-၄၃။

တသ္မာ၊ ထိုသို့ ပစ္စည်းလေးတန်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ သုံးဆောင်လျှင် နှောင်အိမ် ညွှတ်ကွင်း သံချိုင့်တွင်းက လွတ်ကင်းထွက်မြောက် နိဗ္ဗာန်ရောက်ခြင်း အကျိုးရှိသော ကြောင့်။
ဒုက္ခဿ၊ ဝဋ်ဆင်းရဲ၏။
ပရိက္ခယံ၊ ကုန်ခန်းခြင်းကို။
ပတ္ထယန္တော၊ တောင့်တသော။
အညောပိ၊ သံဃရက္ခိတ သာမဏေမှ တပါးသော အမျိုးကောင်းသား သည်လည်း။
ယောနိသော၊ သင့်သော အကြောင်းအားဖြင့်။
ပစ္စဝေက္ခိတွာ၊ ပညာဖြင့် ဆင်ခြင် သိမြင်၍။
ပစ္စယေ၊ ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို။
ပဋိသေဝေထ၊ မှီဝဲသုံးဆောင်ရာ၏။

(“ပဋိသေဝေထ၌“ထ”ကား “သမ္ဘိရေ၀ သမာသေထ၊ သမ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ဓဝံ”ဟူသော ဓမ္မပဒ၌ကဲ့သို့ သတ္တမီ အတ္တနောပုဒ် နာမယောဂ ပထမ ပုရိသ် ဧကဝုစ် ‘ဧထ’ ဝိဘတ်တည်း၊ ဗဟုဝုစ် “ထ”ဝိဘတ် မှတ်၍ အနက်ပေး မှားကြသည် များစွာ၏)။

သုဒ္ဓိလေးပါး

ဤ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ပါတိမောက္ခသံဝရ စသော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလသည်ပင်လျှင် --

ဒေသနာသံဝရ ဧဋ္ဌိ-
ပစ္စဝေက္ခဏဘေဒတော။
သုဒ္ဓီ စတုဗ္ဗိဓာ ဝုတ္တာ၊
ဗုဒ္ဓေနာ'ဒိစ္စဗန္ဓုနာ။

ဟူ၍ သုဒ္ဓိလေးပါးအဖြစ်ဖြင့် လာ၏။

ဒေသနာ သံဝရ ဧဋ္ဌိ ပစ္စဝေက္ခဏဘေဒတော၊ ဒေသနာသုဒ္ဓိ သံဝရသုဒ္ဓိ ပရိယေဋ္ဌိသုဒ္ဓိ ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိ အပြားအားဖြင့်။
သုဒ္ဓီ၊ စင်ကြယ်ကြောင်း သုဒ္ဓိတို့ကို။
စတုဗ္ဗိဓာ၊ လေးပါးအပြား ရှိကုန်၏ဟူ၍။
ဝါ၊ လေးပါးအပြားရှိကုန်သော။
သုဒ္ဓီ၊ စင်ကြယ်ကြောင်း တို့ကို။
အာဒိစ္စဗန္ဓုနာ၊ နေမင်း၏အဆွေဖြစ်တော်မူသော။
ဝါ၊ နေနတ်နွယ်စစ် ဖြစ်တော်မူသော။
ဗုဒ္ဓေန၊ ဘုရားရှင်သည်။
ဝုတ္တာ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။

သုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ သုဒ္ဓိ၊ ယထာဓမ္မံ ဒေသနာ၀ သုဒ္ဓိ ဒေသနာသုဒ္ဓိ။
အဓိဋ္ဌာနဝိသိဋ္ဌော သံဝရော၀ သုဒ္ဓိ သံဝရသုဒ္ဓိ၊
ဓမ္မေန သမေန ပစ္စယာနံ ပရိယေဋ္ဌိ ဧဝ သုဒ္ဓိ ပရိယေဋ္ဌိသုဒ္ဓိ။
စတူသု ပစ္စယေသု ဝုတ္တဝိဓိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာဝ သုဒ္ဓိ ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိ။
ဧသ တာဝ သုဒ္ဓီသု သမာသနယော။ သုဒ္ဓိမန္တေသု ပန ဒေသနာ သုဒ္ဓိ ဧတဿာတိ ဒေသနာသုဒ္ဓိ။ ဧဝံ သေသေသုပိ။

မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၇၃။

ဒေသနာသုဒ္ဓိ

ဧတာယ၊ ဤပြောဆိုခြင်းဖြင့်။
သုဇ္ဈတိ၊ အာပတ်မှ စင်ကြယ်၏။
ဣတိတသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သုဒ္ဓိ၊ သုဒ္ဓိ မည်၏။
ယထာဓမ္မံ၊ ဓမ္မ ဝိနယအားလျော်စွာ။
ဒေသနာ၀၊ လူထွက်ခြင်း ဝုဋ္ဌာနပြုခြင်း ဒေသနာပြောခြင်းသည်ပင်လျှင်။
သုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်ကြောင်းတည်း။
ဒေသနာသုဒ္ဓိ၊ ဒေသနာသည်ပင်လျှင် စင်ကြယ်ခြင်း၊
(စာဂေါ ယော ဘိက္ခုဘာဝဿ၊ သာ ပါရာဇိကဒေသနာ (ခုဒ္ဒသိက္ခာ) လာသည်ကိုရှု၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမ်ကိုလည်း ဒေသနာဂါမ်၌ သင်္ဂြိုဟ်)။

သံဝရသုဒ္ဓိ

အဓိဋ္ဌာနဝိသိဋ္ဌော၊ “န ပုနေဝံ ကရိဿာမိ' ဟု စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းဖြင့် အထူးပြု အပ်သော။
သံဝရောဝ၊ စက္ခုဒွါရစသည်ဖြင့် အကုသိုလ်စိတ်ကို ဆို့ပိတ်စောင့်စည်းခြင်း သတိသည် ပင်လျှင်။
သုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်ခြင်းတည်း။
သံဝရသုဒ္ဓိ၊ သတိသည်ပင်လျှင် စင်ကြယ်ကြောင်း။

ပရိယေဋ္ဌိ သုဒ္ဓိ

ဓမ္မေန၊ တရားနှင့်။
သမေန၊ ညီညွတ်သဖြင့်။
ပစ္စယာနံ၊ ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို။
ပရိယေဋ္ဌိဧ၀၊ ရှာဖွေခြင်း ဝီရိယသည်ပင်လျှင်။
သုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်ကြောင်းတည်း။
ပရိယေဋ္ဌိသုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်ကြောင်းဖြစ်သော ရှာခြင်းလုံ့လ။

ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိ

စတူသု ပစ္စယေသု၊ လေးပါးသော ပစ္စည်းတို့၌။
ဝုတ္တဝိဓိနာ၊ “ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော” စသော ဟောတော်မူတိုင်းသော အစီအရင်ဖြင့်။
ပစ္စဝေက္ခဏာ၀၊ အဖန်ဖန်သက်ဝင်၍ ဆင်ခြင်သော ပညာသည်ပင်လျှင်။
သုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်ကြောင်းတည်း။
ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်ကြောင်း ဖြစ်သော ဆင်ခြင်ခြင်း။

ဧသ ဧသော၊ ဤနည်းကား။
တာဝ၊ ရှေးဦးစွာသော။
သုဒ္ဓီသု၊ သုဒ္ဓိလေးပါးတို့၌။
သမာသနယော၊ သမာသ်တွဲနည်းတည်း။
သုဒ္ဓိမန္တေသု ပန၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိ ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ကား။
ဧတဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား။
သုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်ကြောင်း ဖြစ်သော။
ဒေသနာ၊ ပြောဆိုခြင်းသည်၊
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဒေသနာသုဒ္ဓိ၊ ဒေသနာသုဒ္ဓိ မည်၏။
သေသေသုပိ၊ ကြွင်းသော သုံးပုဒ်တို့၌လည်း၊
ဧဝံ၊ ဤနည်းအတူတည်း။

"သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော" စသော ဂါထာ၌ "သီလေ" ပုဒ်၏ အရ သီလဝိသုဒ္ဓိကို ပြဆိုရာ သီလအခန်း ပြီး၏။

ဓုတင်္ဂဝိနိစ္ဆယ

သီလကိုလွန်ကဲစွာ စင်ကြယ်စေမှု

ဤသို့ ပြဆိုအပ်ခဲ့သော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ မတ္တ၌ တည်ပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထို စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ၏ ပါပိစ္ဆတာ စသော ကိလေသာ အညစ်အကြေး ကင်းသဖြင့် အထူး အချွန် အလွန် စင်ကြယ်ခြင်း ဓုတင်ကျင့်ဝတ်၏ ပြည့်စုံခြင်း အကျိုးငှါ --

အပ္ပိစ္ဆတာ စ သန္တုဋ္ဌိ၊
သလ္လေခေါ ပဝိဝေကတာ။
ဝီရိယာရမ္ဘာ'ပစယော၊
သုဘရတ္တ'ပ္ပကိစ္စတာ။
သလ္လဟု' စ္စာဒေါဒကေဟိ၊< ဓောတံ သီလံ သုနိမ္မလံ။

အပ္ပိစ္ဆတာ စ၊ အလိုနည်းခြင်း၎င်း။
သန္တုဋ္ဌိ၊ ကောင်းစွာပြွမ်းငြိ ထင်ရှားရှိသည့် မိမိပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲခြင်း၎င်း။
သလ္လေခေါ၊ ကိလေသာကို ကောင်းစွာ ခြစ်ဖြတ် ပါးလျှပ်အောင်ပြုခြင်း၎င်း။
ပဝိဝေကတာ၊ စိတ္တဝိဝေက၏ အကြောင်း တောကျောင်း စသော ဝိဝေကဌာန၌ နေခြင်း၎င်း။
ဝီရိယာရမ္ဘော၊ သမ္မပ္ပဓာန ဝီရိယကို နေ့ညမယုတ် အားထုတ်ခြင်း၎င်း။
အပစယော၊ ကိလေသာကို ပယ်ခွါ ဖျက်ဆီးခြင်း၎င်း။
သုဘရတ္တံ၊ ဒါယကာတို့ ချမ်းသာကိုးကွယ် လုပ်ကျွေးလွယ်ခြင်း၎င်း။
အပ္ပ ကိစ္စတာ၊ လွင်ဗာဟိရ ကိစ္စနည်းပါးခြင်း၎င်း။
သလ္လဟု၊ မခဲမယဉ်း ပေါ့ပါးသော အသက်မွေးခြင်း ဟူသော သလ္လဟုကဝုတ္တိဂုဏ်၎င်း။
ဣစ္ဆာဒိ ဥဒကေဟိ၊ ဤသို့စသည် ရေကြည်အထူး ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ဖြင့်။
ဓောတံ၊ ဆေးကြော လျှော်ဖွပ်အပ်သော။
သီလံ၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလသည်။
သုနိမ္မလံ၊ သရဒအခါ ယုန်စန္ဒာကဲ့သို့ လွန်စွာသန့်ရှင်း ညစ်ကြေးကင်းသည်၊။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

အရိယဝံသ တရား ၃-ပါး ၄-ပါး

ဤသို့ကျမ်းလာ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ကျေးဇူးဂုဏ်ကို လွန်စွာ ပြည့်စုံစေတတ်သော “စီဝရေ ပိဏ္ဍပါတေ သေနာသနေ သလ္လေခတာ [၁] ဟူသော အရိယဝံသတရား သုံးပါး၌ တည်လျက် သမထ ဝိပသာနာ၌ မွေ့လျော်ခြင်း “ဘာဝနာရာမတာ [၂] ဟူသော စတုတ္ထ အရိယဝံသတရားကို ရကြောင်း ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကိုယ့်အသက်၌ ငဲ့ကွက်မညှာ လောကာမိသ [၃] ကို အလေးမပြု သုံးလူ့ညွှတ်ကွင်း နှောင်ချိုင့်တွင်းမှ ဆောလျင်စွာ လွတ်ကင်း ထွက်မြောက်ခြင်းကိုသာ လွန်မင်းစွာ လိုလား နိဗ္ဗာနာနုလောမ ပဋိပဒါ [၄] ကိုသာ လွန်စွာကြိုးစား အားထုတ်လိုကုန်သော အာစာရကုလပုတ္တ ဓမ္မဒါယာဒ ပုဂ္ဂိုလ် တို့အား ဘုရားသဗ္ဗညူ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သော --

[၁။ သင်္ကန်း၌၎င်း ဆွမ်း၌၎င်း ကျောင်း၌၎င်း ခေါင်းပါးသည့် အဖြစ်
၂။ ဘာဝနာ၌ မွေ့လျော်ခြင်း ရှိသူ၏ အဖြစ်။
၃။ လောကာမိသ= (လောက = လောက၌ အကျုံးဝင်သော တရား + အာမိသ = သုံးသပ် အပ်သော) = လောက၌ အကျုံးဝင်သော တဏှာဖြင့် သုံးသပ်အပ်သော လောကီ တရားများ၊
၄။ နိဗ္ဗာန်ကိုရခြင်း အားလျော်သော ဘာဝနာ အကျင့်။]

ဓုတင်မည်ပုံနှင့် လက္ခဏာစသည်

ဓုတဿ'င်္ဂါတိ ဓုတင်္ဂါ၊
ဓုတာနိ ကာရဏာနိ ဝါ။
ဉာဏံ အင်္ဂံ ယေသန္တိ ဝါ၊
တေသံ အာဒါနစေတနာ။

လောလုပ္ပ ဝိဒ္ဓံသနဉ္စ၊
ဝီတလောလုပ္ပတာပိ စ။
အပ္ပိစ္ဆတာဒိဓမ္မာတိ၊
ဉာတဗ္ဗာ လက္ခဏာဒယော။

( ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၅၉)

ဓုတင်မည်ပုံ

ဓုတဿ၊ တဏှု’ပါဒါန်စ ပါပကကို တဒင်္ဂအား ပယ်ရှား တွန်းသတ် ဖျက်ဆီးတတ်သော ရဟန်း၏။
အင်္ဂါ၊ အကြောင်းတို့တည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဓုတင်္ဂါ၊ ဓုတင်မည်ကုန်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ဓုတာနိ၊ သီလစသော သမ္မာပဋိပတ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ဖျက်ဆီးတတ်ကုန်သော။
ကရဏာနိ၊ သမ္မာပဋိပတ်၏ အကြောင်းတို့တည်း။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ယေသံ၊ “သမာဒါနစေတနာ” ဟူသော အကြင်ဓုတင်တို့အား။
ဉာဏံ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမဉာဏ်ဟူသော။
အင်္ဂံ၊ အကြောင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဓုတင်္ဂါ၊ ဓုတင်မည်ကုန်၏။

ဓုတင်၏ ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

တေသံ၊ ထိုသမာဒါနစေတနာဟူသော ဓုတင်တို့၏။
အာဒါနစေတနာ၊ ဆောက်တည်ကြောင်း စေတနာ၎င်း။

(သမာဒါန စေတနာယ ဂဟဏံ တံမူလကတ္တာ ပရိဟရဏစေတနာပိ ဓုတင်္ဂမေဝ။ မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၉ဝ)

သမာဒါန စေတနာ၊ ဆောက်တည်မှု စေတနာကို။
ဂဟဏံ၊ ယူခြင်းသည်။
တံမူလကတ္တာ၊ ထိုစေတနာလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသည့် အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
ပရိဟရဏစေတနာပိ၊ ကျင့်ဆောင်သော စေတနာသည်လည်း။
ဓုတင်္ဂမေဝ၊ ဓုတင်မည်သည်သာတည်း။

ဝီတ လောလုပ္ပ ဝိဒ္ဓံသနဉ္စ၊ တဏှာဟူသော လော်လည်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်း၎င်း။

ဝီတ လောလုပ္ပတာပိ စ၊ ကင်းသော လျှပ်ပေါ်လော်လည်ခြင်းရှိသော အဖြစ်၎င်း၊

အပ္ပိစ္ဆတာဒိဓမ္မာ၊ အလိုနည်းခြင်းစသော အရိယဓမ္မတို့၎င်း။

ဣတိ ဣမေ လက္ခဏာဒယော၊ ဤလက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို။
ဉာတဗ္ဗာ၊ အစဉ်အတိုင်း သိအပ်ကုန်၏။

ဓုတင် ၁၃-ပါး

ဤသို့သော ၀စနတ္ထ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ရှိသော ပံ-တိ-ပိဏ်-သပ်၊ ဧ-ပတ်-ခ-အာ၊ ရှက်-အဗ်-သာ၊ ယထာ-နေ-ဆဲ့သုံး”ဟူသော ဓုတင်တဆဲ့သုံးပါး တို့ကို စွမ်းပကား ရှိသမျှ ဆောက်တည်ရာသည်။

အဆုံးအဖြတ် ၇-မျိုး

ဤဓုတင်တဆဲ့သုံးပါးတို့ကို --

သမာဒါနာ ဝိဓာနာ စ၊
ပဘေဒါ စာ'နိသံသတော။
ဓုတာဒိဘာဂါ သမာသာ၊
ဗျာသတော စာပိ နိစ္ဆယာ။

သမာဒါနာ၊ ဆောက်တည်ခြင်းအားဖြင့်၎င်း။
ဝိဓာနာ စ၊ အစီအရင်အားဖြင့်၎င်း။
ပဘေဒါ စ၊ ဓုတင်အပြား ပျက်ခြင်းအားဖြင့်၎င်း၊
(ပဘေဒေါ စ ဘေဒေါ စ ပဘေဒေါ ဟု-ဧကသိက်ပြု)
အာနိသံသတော၊ အကျိုးအားဖြင့်၎င်း။
ဓုတာဒီဘာဂါ၊ ဓုတ ဓုတဝါဒ ဓုတဓမ္မ ဓုဘင်္ဂ ဓုတင်္ဂသပ္ပါယတို့ကို ဝေဖန်သော အားဖြင့်၎င်း။
သမာသာ၊ အကျဉ်းအားဖြင့်၎င်း။
ဗျာသတော စာပိ၊ အကျယ်အားဖြင့်၎င်း။
နိစ္ဆယာ၊ ဆုံးဖြတ်အပ်ကုန်၏။

ထိုခုနစ်ပါးတို့တွင်—

ဓုတင် ၁၃-ပါး ဆောက်တည်ပုံ

သမာဒါနအားဖြင့် --

(၁) “ဂဟပတိဒါနစီဝရံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပံသုကူလိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ”၊ ဤ နှစ်ပုဒ်တွင် တပုဒ် ပုဒ်ဖြင့်ပင် ဆောက်တည်အပ်၏၊ ဣမေသု ဒွီသု ဝစနေသု အညတရေန သမာဒိန္နံ ဟောတိ။ ဝိသုဒ္ဓိ အဋ္ဌကထာ ၊ပနှာ-၆၀၊ (ပံ)

ထို့အတူ --

(၂) စတုတ္ထကစီဝရံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ တေစီဝရိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ။ (တိ)

(၃) အတိရေက လာဘံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ။ (ပိဏ်)

(၄) လောလုပ္ပစာရံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ သပဒါနစာရိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ၊ (သပ်)

(၅) နာနာသနဘောဇနံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ ဧကာသနိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ (ဧ)

(၆) ဒုတိယကဘာဇနံ ပဋိက္ခိပ္ပါမိ၊ ပတ္တပိဏ္ဍိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ (ပတ်)

(၇) အတိရိတ္တဘောဇနံ ပဋိက္ခိပ္ပါမိ၊ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ။ (ခ)

(၈) ဂါမန္တသေနာသနံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ အာရညိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ။ (အာ)

(၉) ဆန္နံ ပဋိက္ခိပါမိ။ ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ။ (ရုက်)

(၁၀) ဆန္နဉ္စ ရုက္ခမူလဉ္စ ပဋိက္ခိပါမိ၊ အဗ္ဘောကာသိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ။ (အဗ်)

(၁၁) န သုသာနံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ သောသာနိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ (သာ)

(၁၂) သေနာသနလောလုပ္ပံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ ယထာသန္ထတိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ။ (ယထာ)

(၁၃) သေယျံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ။ (နေ)

ဤသို့ ဆောက်တည်အပ်၏။

စေတီ ရုပ်ပွါး ဆရာသမား သတင်းသုံးဘော်များထံ ဖြစ်စေ စေတီယတောင်နေ ဒွေဘာတိက မထေရ်တို့တွင် ဇေဋ္ဌဘာတု မထေရ်ကဲ့သို့ မိမိဘာသာဖြစ်စေ ဆောက်တည် ကောင်း၏။

အနက်ကား ---

(၁) ပံသုကူသင်္ကန်း

ဂဟပတိဒါနစီဝရံ၊ လက်ရောက်ဒါယကာ လှူလာသော သင်္ကန်းကို။
ပဋိက္ခိပါမိ၊ မသုံးမခံ ပယ်လှန်ပါ၏။

(ဒါယကဘာဝေန သမဏာပိ ဥက္ကဋ္ဌဿ ဂဟပတိပက္ခံယေဝ ပဝိဋ္ဌာ။ မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၉၁)။

ဒါယကဘာဝေန၊ ပေးလှူတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
သမဏာပိ၊ ရဟန်းတို့သည်လည်း။
ဥက္ကဋ္ဌဿ၊ ဥက္ကဋ္ဌဓုတင်ဆောင်ရဟန်း၏။
ဂဟပတိပက္ခံယေ၀၊ အလှူဒါယကာ အဖြစ်သို့သာလင်။
ပဝိဋ္ဌာ၊ အကျုံး၀င်ကုန်၏၊

ပံသုကူလိကင်္ဂံ၊ မြေပုံမှာလွှား, မြေမှုန့်အလားနှယ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သို့ ရောက်သော သင်္ကန်း ကို ဆောင်ခြင်း အလေ့ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါ သမာဒါနစေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ကောင်းစွာယူပါ၏၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၂) တိစီဝရိက်ဓုတင်

စတုတ္ထကစီဝရံ၊ ဝတ်လောက်ရုံလောက် လေးထည်မြောက် သင်္ကန်းကို။
ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပစ်ပယ်ပါ၏။

[စတုတ္ထကစီဝရန္တိ နိဝါသန ပါရုပနူပဂံ စတုတ္ထကစီဝရန္တိ အဓိပ္ပါယော) အံသကာသာဝဿ အပဋိက္ခိပိတဗ္ဗတော။ (မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၉၃၊) ဤ၌ နိဝါသန ပါရုပနူပဂံ ဟု-ဖွင့်သောကြောင့် မဝတ်ရုံလောက်မူ ဓုတင်မပျက်ဟု ထင်မှားတတ်သည်း၊ ဟိတ်ပါဌ်ကို ထောက်၍ အံသကိုဋ်မှတပါး အဓိဋ္ဌာန် ဝိကပ္ပနာလောက်လျှင် အပိုအမြဲ မထားအပ်ဟု မှတ်ရမည်]။

တေစီဝရိကင်္ဂံ၊ သင်္ကန်းသုံးထည်ကိုသာ ဆောင်ခြင်း အလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်း အင်္ဂါ သမာဒါနစေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၃) ပိဏ္ဍပါတ်ဆွမ်း

အတိရေကဘာဘံ၊ ပိဏ္ဍိယာလောပ ဘောဇဉ်မှ ပိုလွန်ကြွယ်ဌေး တဆယ့်လေးဘတ် လာဘ်ကို။
ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ၊ အပေါင်း အာမိသတို့၏ သပိတ်၌ကျခြင်းကို ရှာလေ့ရှိသော ဆွမ်းအလို့ငှါ သွားခြင်း အကျင့်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်း အင်္ဂါ သမာဒါန စေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

[ပိဏ္ဍိယာလောပ = (ပိဏ္ဍိယ = သွားလာလှည့်လည်။ အာလောပ = ဆွမ်း) = ဆွမ်းခံ သွားခြင်းဖြင့် ရသောဆွမ်း။]

(၄) အိမ်စဉ်အတိုင်း ဆွမ်းခံခြင်း

လောလုပ္ပစာရံ၊ အိမ်စဉ်ကျော်၍ လျှပ်ပေါ်သော သွားခြင်းကို။
ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
သပဒါနစာရိကင်္ဂံ၊ အိမ်စဉ်မပြတ် ဆွမ်းရပ်ခြင်း အလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါ သမာဒါနစေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၅) ဧကာသနိက်

နာနာသနဘောဇနံ၊ ယာပိုထ်ပြောင်းကူး အထူးထူးသော နေရာ၌ စားခြင်းကို။
ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
ဧကာသနိကင်္ဂံ၊ ယာပိုထ်မလည်း တနေရာတည်း၌ စားလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်း အင်္ဂါ သမာဒါနစေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၆) ပတ္တပိဏ်ဆွမ်း

ဒုတိယကဘာဇနံ၊ နှစ်ခုမြောက်သောခွက်ကို။
ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
ပတ္တပိဏ္ဍိကင်္ဂံ၊ တခွက်အထီးတည်း၌သာ ဆွမ်းကိုယူခြင်း အလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်း အင်္ဂါသမာဒါနစေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၇) တားမြစ်ပြီးမှ ဝိနည်းကံပြုပြီးနောက် တဖန် ရပြန်သော်လည်း မစားခြင်း

အတိရိတ္တဘောဇနံ [၁]၊ ဂိလာန ပုဂ္ဂိုလ် ဝိနည်းဓိုရ်တို့၏ ပိုလွန် ကြွင်းကျန်သော ဘောဇဉ်ကို။
ပဋိက္ခိပ္ပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ၊ မြစ်ပယ်သည့်နောက်မှ ရသော ဆွမ်းကို စားခြင်းအလေ့မရှိသော။
ဝါ၊ ခလုငှက်ပမာ နောက်၌အစာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါ သမာဒါန စေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

[၁။ ပယ်မြစ်ပြီးသော ဘောဇဉ်ကို အတိရိတ်ဝိနည်းကံပြု၍လည်း မသုံးဆောင်။
(အတိရိတ္တ = ပိုနေသော, ကြွင်းကျန်နေသော။ အတိရိတ်ဝိနည်းကံပြုသည် ဆိုသည်မှာ--ဝိနည်းတော်အရမှာ မိမိမစားတော့ပြီဟု တားမြစ်ပြီးသည့်နောက်၌ မည်သည့် ဆွမ်း ဘောဇဉ်ကိုမျှ မဘုဉ်းပေး မသုံးဆောင် မစားရတော့ချေ။ အကယ်၍ တဖန်စားလိုစိတ် ရှိခဲ့လျှင် အခြား သင်္ဃာထံသို့ မိမိစားလိုသော ဘောဇဉ်တို့ကို လှူရသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ် စားပြီး၍ အကြွင်းအကျန်ကိုမူ စားသုံးနိုင်သည်း၊ ဤဝိနည်းကံကို အတိရိတ် ကံဟု ခေါ်သည်။ ဝိ၊၂၊နှာ-၁၁၁။ ။ ကင်္ခါ၊ဋ္ဌ၊နှာ -၂၁၉)]

(သိက္ခာပဒဿ ဝိသယော သိက္ခာပဒေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော။ ယော တဿ အဝိသယော၊ သော ဧဝ သမာဒါနုဿ ဝိသယောတိ အာဟ 'သမာဒါန ဝသေန ပဋိက္ခိတ္တာတိရိတ္တ- ဘောဇနဿေ' တံ' နာမန္တိ၊ (မဟာ ဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၉ဝ)။

သာမဏေတို့မှာ ဝိနည်းကံ မပြုရသောကြောင့် ပယ်ဘို့ရာ အတိရိတ္တ ဘောဇဉ် အဘယ်မှာ နည်းဟူမူ - “ဘုဉ္ဇန္တဿ ယံ ဥပနီတံ၊ တဿ ပဋိက္ခေပေန တံ အတိရိတ္တံ ဘောဇနန္တိ အတိရိတ္တဘောဇနံ” ဟု-မဟာဋီကာ (နှာ -၉၇ ၌) ဖြေ၏။

ဘာဉ္ဇန္တဿ၊ စားစဉ်။
ယံ၊ အကြင်ဘောဇဉ်ကို။
ဥပနီတံ၊ ဆောင်အပ်၏။
တဿ၊ ထိုဘောဇဉ်ကို။
ပဋိက္ခေပေန၊ ပယ်သဖြင့်။
တံ တာဒိသံ၊ ထိုသို့ သဘောရှိသော နောက် ဘောဇဉ်သည်။
အတိရိတ္တံ၊ ကြွင်းကျန်ပိုလွန်သော။
ဘောဇနံ၊ ဘောဇဉ်တည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အတိရိတ္တဘောနံ၊ အတိရိတ္တဘောဇဉ် မည်၏။
(ဂီလာနာတိရိတ်သည်လည်း သာမဏေတို့အား အတိရိတ် ဖြစ်သင့်၏)။

(၈) အာရညကင်ဓုတင်

ဂါမန္တသေနာသနံ၊ ရွာနီးကျောင်းကို။
ပဋိက္ခိပ္ပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
အာရညိကင်္ဂံ၊ တော၌နေခြင်း အလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါ သမာဒါန စေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၉) ရုက္ခမူဓုတင်

ဆန္နံ၊ အုဌ် ကျောက် သစ်ရွက် မြက် အင်္ဂတေ ငါးထွေသော အမိုးကို။
ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ၊ သစ်ပင်ရင်း၌ နေခြင်းအလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အတွင်းအင်္ဂါ သမာဒါန စေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၁၀) အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်

ဆန္နဉ္စ၊ ငါးထွေသော အမိုးကို၎င်း။
ရုက္ခမူလဉ္စ၊ သစ်ပင်ရင်းကို၎င်း။
ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
အဗ္ဘောကာသိကင်္ဂံ၊ လွင်တီးဟင်းလင်း၌ နေခြင်း အလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါ သမာဒါန စေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၁၁) သုသာန်ဓုတင်

န သုသာနံ၊ သင်းချိုင်း မဟုတ်သော အရပ်ကို။
ပဋိက္ခိပ္ပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
သောသာနိကင်္ဂံ၊ သင်းချိုင်း၌ နေလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏အကြောင်းအင်္ဂါ သမာဒါန စေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၁၂) ယထာသန္ထတိကဓုတင်

သေနာသနလောလုပ္ပံ္ပံ၊ ထစေတုံရှောင်း ကောင်း-မကောင်း စုံစမ်း မေးမြန်းကြည့်ရှုခြင်း ဟူသော ကျောင်း၌ လျှပ်ပေါ်လော်လည်ခြင်းကို။
ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
ယထာသန္ထတိကင်္ဂံ၊ ခင်းထားတိုင်းသော နေရာအလား ရှေ့ဖျားညွှန်းပြ ချတိုင်းသော ကျောင်း၌ နေခြင်း အလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါ သမာဒါန စေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ဆောက်တည်ပါ၏။

(၁၃) နေသဇ္ဇိကဓုတင်

သေယျံ၊ လျောင်းလည်းခြင်း ကာယပ္ပသာရဏသေယျ [၁] ကို။
ပဋိက္ခိပ္ပါမိ၊ ပယ်ပါ၏။
နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ၊ ထိုင်၍နေခြင်း အလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါ သမာဒါန စေတနာကို။
သမာဒိယာမိ၊ ကောင်းစွာယူပါ၏။ ဆောက်တည်ပါ၏။

သမာဒါန ပြီး၏။

[၁။ ကာယပ္ပသာရဏေသေယျ = (ကာယ = ကိုယ်ခန္ဓာ။ ပသာရဏ = ဆန့်ခြင်း၊ သေယျ= အိပ်ခြင်း) =ကိုယ်ကိုဆန့်၍လျောင်းအိပ်ခြင်း၊]

ဓုတင် ၁၃-ပါး ကျင့်ပုံအစီအရင်

ဝိဓာနအားဖြင့်---

(၁) ပံသုကူဓုတင်

သောသာနံ ရထိယံ တိတ္ထံ၊
သင်္ကာရံ သောတ္ထိယာ'ပဏံ၊
ဂတပစ္စာဂတံ ဍဍ္ဎံ၊
နှာနံ ဂေါ'ပစိကု'န္ဒုရံ။

ဒသာအန္တစ္ဆိဒ္ဓိဇံ၊
ထူပံ သမဏစီဝရံ၊
အာဘိသေကိဒ္ဓိဇံ ဝါတံ၊
သာမုဒ္ဒံ ဒေဝ ပန္ထိကံ။
ဣတိ တေဝီသတိ ဝတ္ထံ၊
ဘုဉ္ဇေယျ ပံသုကူလိကော။

ပံသုကူဆိုင်ရာ ၂၃-မျိုးသောသင်္ကန်း

၁။ သောသာနံ၊ သင်းချိုင်း၌ စွန့်ပစ် ကျရစ်သောအဝတ်။
၂။ ပါပဏိက၊ ဈေးတံခါး၌ စွန့်ပစ်ထားသောအဝတ်
၃။ ရထိယံ၊ ကောင်းမှုလိုလား လမ်း၌ စွန့်ထားသော အဝတ်။
၄။ တိတ္ထံ၊ ရေချိုးဆိပ်၌ စွန့်ထားသော အဝတ်နွမ်း။
၅။ သင်္ကာရံ၊ အမှိုက်ပုံ၌ စွန့်အပ်သော အဝတ်။
၆။ သောတ္ထိယံ၊ ကိုယ်ဝန်ညစ်ကြေးကို သုတ်ပစ်သော အဝတ်။
၇။ အာပဏံ၊ အိမ်ဈေးဝ၌ ကျသော အဝတ်။
၈။ ဂတပစ္စာဂတံ၊ သင်းချိုင်းပြန်လစ် ရေချိုး၍ စွန့်ပစ်သော အဝတ်။
၉။ ဍဍ္ဎံ၊ တကွက်တစောင် မီးလောင်၍ စွန့်ပစ်အပ်သော အဝတ်။
၁၀။ နှာနံ၊ ဘုတ် ဆေးသမားတို့ ရေချိုးပြီး၍ စွန့်သောအဝတ်။
၁၁။ ဂေါ၊ နွားဝါးပွတ်သော “ဂေါခါယိတ”အဝတ်။
၁၂။ ဥပစိကံ၊ ခြစားသောအဝတ်။
၁၃။ ဥန္ဒူရံ၊ ကြွက်ခဲသော အဝတ်။
၁၄။ ဒသာအန္တာစ္ဆိန္နာ၊ အဆာအပြတ် ပြတ်သော အဝတ် အစွန်အနား ပြတ်သော အဝတ်တို့။
၁၅။ ဓဇံ၊ လှေစီး စစ်တိုက် စိုက်သောအလံ။
၁၆။ ထူပံ၊ တောင်ပို့ကိုပတ် ယဇ်နတ် ပသသော အဝတ်။
၁၇။ သမဏစီဝရံ၊ ရဟန်း၏သင်္ကန်း။
၁၈။ အဘိသေကံ၊ အဘိသိက်သွန်းရာ စွန့်သော သင်္ကန်း၊
၁၉။ ဣဒ္ဓိဇံ၊ တန်းခိုးပြုသည့် “ဧဟိဘိက္ခု”သင်္ကန်း
၂၀။ ဝါတံ၊ ဝေးရပ်သီခေါင် လေပွေးဆောင်ချသော အဝတ်။
၂၁။ သာမုဒ္ဒံ၊ သမုဒ်လှိုင်းရေ တင်သော အဝတ်။
၂၂။ ဒေဝ၊ နတ်လှူဒါန်းသော“ဒေဝဒတ္တိယ”သင်္ကန်း။
၂၃။ ပန္ထိကံ၊ လမ်းကြား၌ ကျရစ်သော အဝတ်။

ဣတိ၊ ဤသို့။
တေပီသတိ ဝတ္ထံ၊ နှစ်ဆဲ့သုံးမျိုး ပုဆိုးသင်္ကန်းကို။
ပံသုကူလိကော၊ ပံသုကူဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဘုဉ္ဇေယျ၊ ကောက်ယူစပ်ဇာ သုံးဆောင် ရာ၏။
ဤသို့လျှင် --

ဆောင်ပုဒ် လင်္ကာ

သုသာန် လမ်း ဈေး၊ တမြက်ချေးနှင့်၊
ညစ်ကြေး ဂဗ္ဘ၊ တိတ္ထ နှာနံ၊
သင်းချိုင်းပြန်တည့်၊ မီးထိ နွားဝါး၊
ခြစား ကြွက်ဖြတ်၊ ဆာပြတ် နားပဲ့၊
စွန့်ခဲ့အလံ၊ ပတ်ရံဝမ္မိ၊
ဧဟိဘိက္ခူ၊ နတ်လှူ လေဆောင်၊
အောင်ဘိသိက် သွန်း၊ ရဟန်းဥစ္စာ၊
လမ်းမှာကျနေ၊ လှိုင်းရေခတ်တင်၊
သင်္ချာပေါင်းစု၊ ပံသုကူလ၊
ဖြစ်ရာပြသည်။
ဌာနနှစ်ဆဲ့သုံးပါးတည်း။

ဤ နှစ်ဆဲ့သုံးပါးသော သင်္ကန်းတို့တွင် ရရာ သင်္ကန်းကို ကောက်ယူ ဆုတ်ဖြတ် ဖာစပ် ဝတ်ရုံရသည်။

ယံ ပန သံဃဿ ဒေမာတိ ဒိန္နံ၊ စောဠကဘိက္ခာယ ဝါ စရမာနေဟိ လဒ္ဓံ၊ န တံ ပံသုကူလံ။ ဘိက္ခုဒတ္တိယေပိ ယံ ဝဿဂ္ဂေန ဂါဟေတွာ ဝါ ဒီယတိ၊ သေနာသနစီဝရံ ဝ၊ ဟောတိ၊ န တံ ပံသုကူလံ။ နော ဂါဟေတွာ ဒိန္နမေဝ ပံသုကူလံ။ တတြာပိ ယံ ဒါယကေဟိ ဘိက္ခုဿ ပါဒမူလေ နိက္ခိတ္တံ၊ တေန ပန ဘိက္ခုနာ ပံသုကူလိကဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဒိန္နံ၊ တံ ဧကတောသုဒ္ဓိကံ နာမ။ ယံ ဘိက္ခုနေခါ ဟတ္တေ ဌပေတွာ ဒိန္နံ၊ တေန ပန ပါဒမူလေ ဌပိတံ၊ တမ္ပိ ဧကတောသုဒ္ဓိကံ။ ယံ ဘိက္ခုနောပိ ပါဒမှုလေ ဌပိတံ၊ တေနာပိ တထေဝ ဒိန္နံ၊ တံ ဥဘတောသုဒ္ဓိကံ။ ယံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ လဒ္ဓံ၊ ဟတ္ထေယေဝ ဌပိတံ၊ တံ အနုက္ကဋ္ဌစီဝရံ နာမ။

ဝိသုဒ္ဓိ အဋ္ဌကထာ၊ ပ ၊နှာ-၆၁။

လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ "သမဏစီဝရံ သိယာ နု ခေါ နော" တိ အာသင်္ကံ နိဝတ္တေတုံ "န တံ ပံသုကူလ"န္တိ ဝုတ္တံ။ န ဟိ တံ တေဝီသတိယာ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေသု ကတ္ထစိ ပရိယာပန္နံ။ ဣဒါနိ ဣမိနာဝ ပသင်္ဂေန ယံ ဘိက္ခုဒတ္တိယေ လက္ခဏပတ္တံ ပံသုကူလံ။ တဿ စ ဥက္ကဋ္ဌာနုက္ကဋ္ဌဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ “ဘိက္ခုဒတ္တိယေပီ ”တိ အာဒိ ဝုတ္တံ။ “သေနာသန စီဝရ”န္တိ သေနာသနံ ကာရေတွာ “ဧတသ္မိံ သေနာသနေ ဝသန္တာ ပရိဘုဉ္ဇန္တူ”တိ ဒိန္နစီဝရံ။

မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၉၁-၂။

စောဠကဘိက္ခာယ ဝါ၊ သင်္ကန်းလျာ တောင်းခံခြင်းငှါမူလည်း။
ဘိက္ခုဒတ္တိယေပိ၊ ရဟန်းချင်းချင်း ပေးလှူသော သင်္ကန်း၌လည်း။
နော ဂါဟေတွာ၊ ဝါစဉ်ဖြင့် မယူစေမူ၍။
တတြာပိ၊ ထိုဝါစဉ်ဖြင့် မယူစေမူ၍ ပေးလှူသော ဘိက္ခုဒတ္တိယ သင်္ကန်း၌လည်း။
အနုက္ကဋ္ဌစီဝရံနာမ၊ မမြတ်သော ပံသုကူသင်္ကန်း မည်၏။
သိယာ နု ခေါ ၊ ဖြစ်အံ့လေလော။
နော သိယာ နု ခေါ၊ မဖြစ်လေသလော။
ဣတိ အာသင်္ကံ၊ ဤသို့ တွေးတောခြင်းကို။
(ဤကား ခက်ရာ၌ အနက်။) (ပံသုကူလ)

(၂) တိစီဝရိက်ဓုတင်

သင်္ကန်းလျာ ရ၍ အပ်ချည်စသည် မပြည့်စုံသေးလျှင် အမိဋ္ဌာန်ဝိကပ္ပနာ ပြု၍ ထားကောင်း၏။

[ဝိကပ္ပန = (ဝိ = အထူး၊ ကပ္ပ = ပြုလုပ်၊ စီရင်။ အန = ပစ္စည်း) အထူးစီရင်ထားခြင်း
(သင်္ကန်းသုံးထည်ထက် ပို၍ထားအပ်အောင် အထူးစီမံပြုလုပ်သောနည်း)]

နိက္ခိတ္တပစ္စယာ ဒေါသော နတ္ထိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ပ၊ နှာ-၆၂)

'ဒေါသော နတ္ထီ'တိ နိစယသန္နိဓိ ဓုတင်္ဂ သံကိလေသဒေါသော နတ္ထိ။
(မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၉၃)

ရဇိတကာလတော ပန ပဋ္ဌာယ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဓုတင်္ဂစောရော နာမ ဟောတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာ၊ပ၊ နှာ-၆၂)

ရဇိတကာလတော ပန၊ ဆိုးပြီးသော ကာလမှကား။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
နိက္ခိပိတုံ၊ အဟောင်းကိုမပစ် အသစ်ကို အပိုထားခြင်းငှါ။
န ဝဋ္ဋတိ၊ မအပ်။
ဓုတင်္ဂစောရော နာမ၊ အပိုထားမူ ဓုတင်ခိုး မည်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
(တီစီဝရိက်)

(၃) ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်

န တေန သာဒိတဗ္ဗာနိ၊
ပိဏ္ဍပါတိက ဘိက္ခုနာ။
သံဃုဒ္ဒေသံ နိမန္တနံ၊
သလာကံ ပက္ခု'ပေါသထံ။

ဂမိ ပါဋိပဒါ'ဂန္တု၊
ဂိလာနံ တ ́ဒုပဋ္ဌကံ။
ဝိဟာရံ ဓရဝါရကံ၊
ဘတ္တာနေ'မာနိ စုဒ္ဒသ။

အဋ္ဌကထာသင်္ဂဟ

ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းအား မအပ်သော ဆွမ်း ၁၄-မျိုး

တေန ပိဏ္ဍပါတိကဘိက္ခုနာ၊ ထိုပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် ဆောက်တည်ပြီးသော ရဟန်းသည်။
သံယံ၊ သံဃာအားလုံးအား လှူသော ထမင်း။
ဥဒ္ဒေသံ၊ နှစ်ပါး သုံးပါး ညွှန်းထား၍ လှူအပ်သောထမင်း။
နိမန္တနံ၊ ပင့်ဖိတ်၍လှူသောဘတ်။
သလာကံ၊ စာရေးတံချ၍ လှူသောဘတ်။
ပက္ခံ၊ တပက္ခ တကြိမ် လှူသော ပက္ခိကဘတ်။
ဥပေါသထံ၊ ဥပုသ်နေ့၌ လှူသော ဥပေါသထိကဘတ်။

ဂမိ၊ ခရီးမဆုံးသေး သသူအား လှူသော ဂမိကဘတ်။
ပါဋိပဒံ၊ ဥပုသ် ထွက်နေ့ လှူသော ပါဋိပဒိကဘတ်။
အာဂန္တု၊ ခရီးဆုံးမြောက် လာရောက်ဆဲ ဧည့်သည်အား လှူသော အာဂန္တုကဘတ်။
ဂိလာနံ၊ သူနာအားလှူသော ဘတ်။
တဒုပဋ္ဌကံ၊ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ် (သူနာပြုစုသူတို့အား လှူသောဆွမ်း)။
ဝိဟာရံ၊ ကျောင်းကိုရည်၍ လှူသောဘတ်။
ဓုရံ၊ အဦးအစ အိမ်၌ထား၍ လှူသောဘတ်။
ဝါရကံ၊ ရပ်သူရွာသားတို့ အလှည့်ကျအားဖြင့် လှူအပ်သော ဝါရဘဘ်။
ဣမာနိ စုဒ္ဒသ ဘတ္တာနိ၊ ဤတဆဲ့လေးဘတ်တို့ကို။
န သာဒိတဗ္ဗာနိ၊ မသာယာအပ်ကုန်။

သစေ ပန “သံဃဘတ္တံ ဂဏှထာ”တိအာဒိနာ နုယေန အဝတွာ “အမှာကံ ဂေဟေ သံဃော ဘိက္ခံ ဂဏှတု၊ တုမှေပိ ဘိက္ခံ ဂဏှာထာ” တိ ဝတွာ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ၊ တာနိ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋန္တိ။ သံဃတော နိရာမိသသလာကာပိ ဝိဟာရေ ပက္ကဘတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယဝ။
(ဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာ၊ပ၊ နှာ-၆၃)

သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဘိက္ခာပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ။ ဘေသဇ္ဇာဒိ ပဋိသံယုတ္တာ “နိရာမိသ သလာကာ” ။ ယာဝကာလိက ဝဇ္ဇာတိ စ ဝဒန္တိ။ “ဝိဟာရေ ပက္ကဘတ္တမ္ပိ”တိ ဥပါသကာ ဣမေဝ ဘတ္တံ ပစိတွာ “သဗ္ဗေသံ အယျာနံ ဒဿာမာ”တိ ဝိဟာရေယေဝ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေန္တိ၊ တံ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ (မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၉၄)

သံဃဘတ္တံ၊ သံဃာ့ထမင်းကို။
ဂဏှထ ခံတော်မူပါကုန်။
ဣတိ အာဒိနာ နယေန၊ ဤသို့စသောနည်းဖြင့်။
အဝတွာ၊ မဆိုမူ၍။
အမှာကံ၊ တပည့်တော်တို့၏။
ဂေဟေ၊ အိမ်၌။
သံဃော၊ သံဃာသည်။
ဘိက္ခံ၊ ဆွမ်းကို။
ဂဏှတု၊ ခံတော်မူလော။
တုမှေပိ၊ အရှင်ဘုရားတို့သည်လည်း။
ဘိက္ခံ၊ ဆွမ်းကို။
ဂဏှထ၊ ခံတော်မှုကုန်လော။
ဣတိ ဝတွာ၊ ဤသို့ဆို၍။
ဒိန္နာနိ၊ လှူအပ်ကုန်သည်။
သစေ ပန ဟောန္တိ၊ အကယ်၍ ဖြစ်ကုန်ငြားအံ့။
တာနိ၊ ထိုအပ်သော ဘိက္ခာဝေါဟာရဖြင့် ဖိတ်အပ်သော ဆွမ်းတို့ကို။
ဝါ၊ ဆွမ်းတို့သည်။
သာဒိတုံ၊ သာယာ ခံယူ သုံးဆောင်ခြင်းငှါ။
ဝဋ္ဋန္တိ၊ အပ်ကုန်၏။
သံဃာတော၊ သံဃာမှ၊
နရာမိသ သလာကာပိ၊ အာမိသ မဟုတ်သော စာရေးတံသည်၎င်း၊
ဝိဟာရေ၊ ကျောင်း၌။
ပက္ကဘတ္တမ္ပိ၊ ချက်အပ်သော ထမင်းသည်၎င်း။
ဝဋ္ဋတိယေဝ၊ အပ်သည်သာလျှင်တည်း။

ဘိက္ခာပရိယာယေန၊ ဆွမ်းဟူသော ကပ္ပိယဝေဝုစ်ဖြင့်။
ဝုတ္တတ္တာ၊ ဆိုအပ်သည့်အဖြစ်ကြောင့်။
သာဒိတုံ၊ သာယာခံယူခြင်းငှါ။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။
ဘေသဇ္ဇာဒိ ပဋိသံယုတ္တာ၊ ဆေး စသည်နှင့်စပ်သော စာရေးတံသည်။
နိရာမိသသလာကာ၊ အာမိသမဟုတ်သော စာရေးတံ မည်၏။
ယာဝကာလိကဝဇ္ဇာ၊ ဘောဇဉ် ခဲဘွယ်ဟူသော ယာဝကာလိက [၁] မှ လွတ်သော စာရေးတံသည်။
နိရာမိသ သလာကာ၊ အာမိသမဟုတ်သော စာရေးတံ မည်၏။
ဣတိ စ၊ ဤသို့လည်း။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကြကုန်၏။

[၁။ ယာဝကာလိက = နေမွန်းတည့်တိုင်အောင် ရဟန်းတို့ စားသုံးနိုင်သော ဘောဇဉ် ၅-ပါး၊ ခဲဘွယ် ၁၂-ပါး။ ယာမကာလိက= တနေ့လုံးသုံးဆောင်အပ်သော အစားအစာ။]

ဝိဟာရေ ပက္ကဘတ္တမ္ပီတိ၊ ဟူသည်ကား။
ဥပါသကာ၊ သီတင်းသည်တို့သည်။
ဣဓေ၀၊ ဤကျောင်း၌သာလျှင်။
ဘတ္တံ၊ ထမင်းကို။< ပစိတွာ၊ ချက်ပြုတ်ကုန်၍။
သဗ္ဗေသံ၊ အလုံးစုံကုန်သော။
အယျာနံ၊ အရှင်ကောင်းတို့အား။
ဒဿာမ၊ လှူကုန်အံ့။
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံစည်တိုင်ပင်ကုန်၍။
ဝိဟာရေယေဝ၊ ကျောင်း၌ သာလျှင်။
ဘတ္တံ၊ ထမင်းကို။
သမ္ပာဒေန္တိ၊ ပြည့်စုံစေကုန် စီရင်ကုန်၏။
တံ၊ ထိုထမင်းသည်။
ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ၊ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် ဆောက်တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အားလည်း။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။

ဤသို့ ကျမ်းဂန်လာသောကြောင့် ယခုကာလ “ထမင်းခံပါ”ဟု မပင့်ဖိတ်၊ “ဆွမ်းခံကြွပါ' ဟု ပင့်ဖိတ်ကြသဖြင့် “ကပ္ပိယဝေါဟာရ ချည်းသာဖြစ်၍ မအပ်ဟူ၍ မရှိပြီ။ ဆွမ်းတော်ချက် များလည်း ပိဏ္ဍပါတ်မပျက်ဟု မှတ်ရမည်။ (ပိဏ္ဍပါတ်)

(၄) သပဒါနစာရိကဓုတင်

သပဒါနစာရိက ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘေးရန်ရှိရာ ရွာ အိမ် လမ်းမ ဆွမ်းမရသော အရပ်တို့ကို လွန်ကျော်၍ သွားကောင်း၏။ ကျောင်း၌၎င်း လမ်း၌၎င်း လာ၍ သပိတ်ကို ယူ၍ လှူဒါန်းသော ဆွမ်းလည်း အပ်၏။ ခရီးသွားသော အခါလည်း ဆွမ်းခံနေကျ အချိန်၌ ရောက်သောရွာမှ စ၍ မျှလောက်အောင် အစဉ်အတိုင်း ခံရသည်။

(သပဒါန)

(၅) ဧကာသနိက်ဓုတင်

နေရာနှင့် စားခြင်း - နှစ်ပါးသည် ဧကာသနိက ရဟန်းကို ဓုတင်ပျက်အံ့သည်မှ စောင့်ရှောက်ရကား စားမိလျှင် ထိုဣရိယာပုထ်ကို မဖျက်ရပြီ။ ထို့ကြောင့် ထိုင်၍ စားနေစဉ် ဆရာဥပဇ္ဈာယ် လာငြားအံ့၊ ဝဋ္ဋဘေဒဒုက္ကဋ် အာပတ်ကို ကြောက်သဖြင့် ထ၍ ဝတ်ပြုရမည်။ ထလျှင် နေရာပျက်လေပြီ ဖြစ်၍ ဓုတင်ပျက်မည်ကိုလည်း ကြောက်လျှင် ထမိသည့်နောက်၌ မစားရပြီ။

(ဧကာသနိက်)

(၆) ပတ္တပိဏ်ဓုတင်

တေန ပန ပတ္တပိဏ္ဍိကေန ယာဂုပါနကာလေ ဘာဇနေ ဌပေတွာ ဗျဉ္ဇနေ လဗျဉ္ဇနံ ဝါ ပဌမံ ခါဒိတဗ္ဗံ၊ ယာဂု ဝါ ပါတဗ္ဗာ။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊၂၊ နှာ-၆၇)

တေန ပန ပတ္တပိဏ္ဍိကေန၊ ထိုပတ္တပိဏ် ဓုတင်ဆောက်တည်ပြီးသော ရဟန်းသည်ကား။
ယာဂုပါနကာလေ၊ ယာဂုဆောက်ချိန်အခါ၌။
ဘာဇနေ၊ ခွက်တပါး၌။
ဌပေတွာ၊ တင်ထား၍လှူအပ်သော။
ဗျဉ္ဇနေ၊ ဟင်းလျာကို။
လဒ္ဓေါ၊ ရအပ်သည်ရှိသော်။
ဗျဉ္ဇနံ ဝါ၊ ဟင်းကိုမူလည်း။
ပဌမံ၊ ရှေးဦးစွာ။
ခါဒိတဗ္ဗံ၊ စားရမည်။
ယာဂုဝါ၊ ယာဂုကိုမူလည်း။
ပဌမံ၊ ရှေးဦးစွာ။
ပါတဗ္ဗာ၊ သောက်ရမည်။

ရောနှောလျှင် စက်ဆုပ်ဘွယ် ရှိမည် ဖြစ်၍ တခုကုန်မှ ထည့်၍စား ဟူလို။ ဤသို့ အဋ္ဌကထာ လာသောကြောင့် ခံသောအခါ ခွက်အများ အပ်၏။ စားသောအခါ၌ကား တခွက်ထီးတည်း၌သာ ထည့်၍ စားရမည်။ နေရာ ရွှေ့ပြောင်းလျက် အထပ်ထပ်ပင် စားကောင်း၏၊ ခွက်ကား မပြောင်းရ။ သစ်ရွက်မျှ မအပ်။

ဒုတိယကဘာဇနဿ ပန ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ အညံ ရုက္ခပဏ္ဏမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၆၇)

ဒုတိယကဘာဇနဿ ပန၊ နှစ်ခုမြောက်သောခွက်ကိုကား။
ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ၊ မြစ်ပယ်အပ်ပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အညံ၊ ခွက်တပါးဖြစ်မူ။
ရုက္ခပဏ္ဏမ္ပိ၊ သစ်ရွက်သည်လည်း။
နု ဝဋ္ဋတိ၊ မအပ်။

တမာရွက် စသည်ကို လက်တဖက်ဖြင့် ကိုင်၍ကား စားကောင်း၏။

တထာ ပန အကတွာ ပတ္တေယေဝ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ။ (ဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာ၊ပ၊ နှာ-၆၇)

ပန၊ ယင်းသို့ ကိုင်၍ စားကောင်းသော်လည်း။
တထာ၊ ထိုသို့ လက်ဝဲဖက်ဖြင့် ကိုင်၍ စားခြင်းကို၊
အကတွာ၊ မပြုမူ၍။
ပတ္တေယေဝ၊ သပိတ်၌ သာလျှင်။
ပက္ခိပိတဗ္ဗံ၊ ထည့်အပ်၏။

(ပတ္တပိဏ်)

(၇) ခလုပစ္ဆာဘတ္တိဓုတင်

ခလုပစ္ဆာဘတ္တိက ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆွမ်းစားစဉ်“တန်ပြီ” ဟု ကိုယ် နှုတ် နှစ်သွယ် မြစ်ပယ် ပြီးနောက် ဣရိယာပုထ် ပြောင်းက မစားကောင်းပြီ။ ရဟန်းတို့မှာ အတိရိတ် ဝိနည်းကံ ပြုသော်လည်း မစားရပြီ။

(ခလုပစ္ဆာ)

(၈) အာရညိကင်ဓုတင်

အရညကင် ဓုတင် ဆောက်တည်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အရံရှိသော ကျောင်း ရွာ နှစ်ပါး၏ တံခါး ခုံမှ အရံမရှိမူ အရံထိုက်ရာ ပဌမ ခဲတကျမှ စ၍ --

ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တန္တိက ပရိယာယေ “အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ"န္တိ ဣဒံ လက္ခဏံ။ တံ အာရောပိတေန အာစရိယဓနုနာ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဣန္ဒခီလတော အပရိက္ခိတ္တဿ ပထမလေဋ္ဋုပါတတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဝိဟာရပရိက္ခေပါ မိနိတွာ ဝဝတ္ထာပေတဗ္ဗံ။

သစေ ပန ဝိဟာရော အပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ၊ ဂါမဿေဝ ဥပစာရံ နီဟရိတွာ ဥဘိန္နံ လေဋ္ဋုပါတာနံ အန္တရာ မိနိတဗ္ဗံ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၇ဝ) လာသည်နှင့် ညီစွာ ကုလလေးတာ လေးတောင် တာဖြင့် လမ်းရိုး လျှောက်တာ၍ ငါးရာရှိသော အရပ်၌ အရုဏ် တက်စေရသည်။

ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တန္တိက ပရိယာယေ၊ ဤ သုတ္တန်ဒေသနာနည်း၌ကား။
အာရညကံ၊ တော၌ဖြစ်သော။
သေနာသနံ နာမ၊ ကျောင်းမည်သည်။
ပစ္ဆိမံ၊ အယုတ်ဆုံး။
ပဉ္စဓနုသတိကံ၊ ကုလလေးတာ ပြန်ငါးရာရှိ၏။
ဣတိ ဣဒံ၊ ဤ အာရညက သိက္ခာပုဒ်၌ လာသော စကားသည်။
လက္ခဏံ၊ မှတ်ကြောင်း စကားတည်း။
တံ၊ ထို ကုလလေးတာ ပြန်ငါးရာကို။
အာရောပိတေန၊ ညှို့တင်ပြီးသော။
အာစရိယဓနုနာ၊ အတတ်ကိုသင်သောဆရာ၏လေးဖြင့်။
ပရိက္ခိတ္တဿ၊ ရံအပ်သော။
ဂါမဿ၊ ရွာ၏။
ဣန္ဒခီလတော၊ တံခါးခုံမှ။
အပရိက္ခိတ္တဿ၊ မရံအပ်သောရွာ၏။
ပထမလေဋ္ဋုပါတတော၊ ရှေးဦးစွာ ခဲတကျမှ။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
ယာဝ ဝိဟာရပရိက္ခေပါ၊ ကျောင်း၏ အရံတိုင်အောင်။
မိနိတွာ၊ တာ၍။
ဝဝတ္ထာပေတဗ္ဗံ၊ ပိုင်းခြားအပ်၏။

ဝိဟာရော၊ ကျောင်းသည်။
အပရိက္ခိတ္တော၊ မရံအပ်သည်။
သစေ ပန ဟောတိ၊ အကယ်၍ကား ဖြစ်ပြန်ငြားအံ့။
ဂါမဿ ဣဝ၊ ရွာ၏ကဲ့သို့။
ဥပစာရံ၊ ပထမ ခဲတကျ ဟူသော ဥပစာကို။
နီဟရိတွာ၊ ထုတ်၍။
ဥဘိန္နံ လေဋ္ဋုပါတာနံ၊ ကျောင်း ရွာ နှစ်ဝ ခဲတကျစီရှိ၏။
အန္တရာ၊ အကြား၌။
မိနိတဗ္ဗံ၊ တာအပ်၏။ (ဤကား အနက်)

သစေ အာသန္နေ ဂါမော ဟောတိ၊ ဝိဟာရေ ဌိတေဟိ မာနုဿကာနံ သဒ္ဒေါ သုယျတိ၊ ပဗ္ဗတ နဒီ အာဒီဟိ ပန အန္တရိတတ္တာ န သက္ကာ ဥဇုံ ဂန္တုံ။ ယော တဿ ပကတိမဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ သစေပိနာဝါယ သဉ္စရိတဗ္ဗော၊ တေန မဂ္ဂေန ပဉ္စဓနုသတိကံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၇၀)

ဝိဟာရေ၊ ကျောင်း၌။
ဌိတေဟိ၊ တည်ကုန်သော ရဟန်းတို့သည်။
မာနုဿကာနံ၊ ရွာသူလူငယ်တို့၏။
သဒ္ဒေါ၊ အသံကို။
သုယျတိ၊ ကြားအပ်လောက်အောင်ပင်။
အာသန္နေ၊ နီးသောအရပ်၌။
ဂါမော၊ ရွာသည်။
သစေပိ ဟောတိ၊ အကယ်၍ဖြစ်စေကာမူ။
ပန၊ ယင်းသို့ပင် နီးသော်လည်း။
ပဗ္ဗတ နဒီ အာဒီဟိ၊ တောင် မြစ်စသည်တို့သည်။
အန္တရိတတ္တာ၊ ခြားဆီးအပ်ခြင်းကြောင့်။
ဥဇုံ၊ ဖြေဖြောင့်ဖြောင့်။
ဂန္တုံ၊ သွားခြင်းငှါ။
န သက္ကာ၊ မတတ်နိုင်။
တဿ၊ ထိုရွာ၏။
ယော ပကတိမဂ္ဂေါ၊ အကြင် လူအများ သွားလာသော ပကတိလမ်းတို့သည်။
ဟောတိ၊ ရှိ၏။
နာဝါယ၊ လှေဖြင့်။
သပိ သဉ္စရိတဗ္ဗော၊ အကယ်၍ သွားလာ ကူးသန်း အပ်စေကာမူ။
တေန မဂ္ဂေန၊ ထိုလမ်းဖြင့်။
ပဉ္စ ဓနုသတိကံ၊ ကုလ လေးတာ ပြန် ငါးရာကို။
ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ယူအပ်၏။

ဤအဋ္ဌကထာဖြင့် ရေလမ်း လှေလမ်းကိုလည်း လမ်းဟု ပြ၏။ တိုကြောင့် ကြည်းလမ်း ကူးတို့လှေလမ်း ကွေ့၍ သွားဘို့ရာ မရှိ [၁]၊ ရှည်ရှည် လျားလျား တောတောင် ချောက်ကမ်းပါး, မြစ်ချောင်းခြားသော တောကျောင်းများကို နီးသော်လည်း ယုံမှား မရှိသင့်။

(“သဉ္စရိတဗ္ဗော”၏ ကံကို ‘ယော ဂါမော”ဟု မထည့်သင့် “ယော ပကတိ မဂ္ဂေါ" ကို လိုက်၍ အများ ကူးသန်းကြမြဲ လှေလမ်းကူးတို့ရှိမူ ထိုလှေလမ်းဖြင့်လည်း တာသင့်၏ ဟူ၍ ယူမှ ကံပုဒ် ကြိယာပုဒ် အသွား အလာဖြောင့်သည်။)

နီးသောရွာကို တောရ တာပြည့်အောင် ထိုထိုလမ်းငယ်ကို ပိတ်ဆို့မူ “ဓုတင်္ဂစောရ” ဖြစ်၏။

မဂဓတိုင်းလာ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ ဖြစ်သောကြောင့် မဇ္ဈိမဒေသ တက္ကသိုလ် ဆရာ၏ အတတ်သင်သော လေးကို “အာစရိယဓနု” ယူ၍ ယခုလူတို့ ခြောက်တောင်တာဖြင့် တာငါးရာသည် “ပဉ္စဓနုသတိက” မည်၏ ဟု အချို့သူတို့ ယူကြကုန်၏။ သင်္ကန်းအရာ၌ မုဋ္ဌိပဉ္စက မုဋ္ဌိတ္တိက အဍ္ဎဘေယျဟတ္ထ ဟု သာမည လာသော်လည်း သုံးဆောင်သူ ပုဂ္ဂိုလ်၏ အတောင်အထွာဖြင့် ယူရသကဲ့သို့ အလယ်အလတ်ဖြစ်သော ဒေသတောင်တာ ဖြင့် ယူလျှင်ပင် ဆိပ်ငြိမ်ရာ ဝိဝေကကို ရတော့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤမြန်မာဒေသ၌ အများ သုံးဆောင်ကြသည့် ဟင်္သာတောင် သံတောင် [၂] တို့ဖြင့် လေးတောင်တာကို ကုလလေးတာဟု ယူသင့်သည်။

(အာရညကင်)

[၁။ အခြားသွားစရာလမ်းမရှိမူ ကွေ့ကောက်သွားရသော ကုန်းလမ်း လှေလမ်းအတိုင်း ကျောင်းနှင့် ရွာ အကွာအဝေးကိုယူရသည် ဟု ဆိုလိုသည်။
၂။ ဟင်္သာတောင် = ၁၈-လက်မ၊ သံတောင် = ၂၄-လက်မ၊ ဆင်တိုင်းတောင် = ၂၈ လက်မ၊ လယ်ဖွဲ့တောင် = ၃၂-လက်မ၊]

(၉) ရုက္ခမူဓုတင်

ရုက္ခမူလိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘေးရန်အန္တရာယ် မရှိသော ကျောင်းစွန် သစ်ပင်ကို ယူရသည်။

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

တိုင်းကျပ် နတ်ကြီး၊ အသီး, စေးထွက်၊
ခေါင်းသက် ကျောင်းလယ်၊ လင်းနို့ တွယ်၊
ရှောင်ပယ် သတ္တ-ပါဒပ။

(တိုင်းကျပ် = တိုင်းပြည် နိုင်ငံနှစ်ခုအကြား နယ်မြေ (၌ရှိသော သစ်ပင်။)
ပါဒပ = သစ်ပင်။)

ဤသစ်ခုနစ်ပင်တို့ကို ဘေးရန်အန္တရာယ်ရှိ၍ သမာဓိရဖွယ် မရှိသောကြောင့် ရှားပယ် ရှောင်ကြဉ်ရသည်၊ ဓုတင်ကား မပျက်။ “ဆန္နေ ဝါသံ ကပ္ပိတက္ခဏေ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ” (ဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာ၊ပ၊ နှာ-၇၂) ဟူသည်ကိုထောက်။

(ရုက္ခမူ)

(၁၀) အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်

အဗ္ဗောကာသိက ပုဂ္ဂိုလ်သည် တရားနာခြင်း တရားဟောခြင်း၊ ဥပုသ်ပြုခြင်း ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်ပြုခြင်း၊ ဆွမ်းဖြင့် ဘိတ်မန်ခြင်း၊ ကျမ်းဂန်တက်ခြင်း၊ ချပို့ခြင်း၊ ဒုန္နိက္ခိတ္တ မဉ္စ ပီဌ စသည်ကို သိုမှီးသိမ်းဆည်းခြင်း ကိစ္စဖြင့် အမိုးသို့ ဝင်အပ်၏။ ဝင်စဉ် မိုးရွာမူ မိုးလင်း အောင် ခိုနေကောင်း၏။ ခရီးသွားရာ၌ မထေရ်ကြီးတို့၏ ပရိက္ခရာကို ယူဆောင်လျက် သွားစဉ် မိုးရွာမူ လမ်းလယ်မတ်မတ် စရပ်မှာ လျင်စွာသွား၍ ခိုနားကောင်း၏။ မထေရ်ကြီးတို့၏ ပရိက္ခရာ မပါလျှင် ပကတိသာ သွားဝင်၍ မိုးလင်းစင်အောင် ခိုနား ကောင်း၏။ ရုက္ခမူလိကလည်း နည်းတူပင်။

ယာဝ ဝဿုပရမာ ဌတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။ပ။ ရုက္ခမူလိကဿာပိ ဧသေဝ နယော။
(ဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာ၊ပ၊နှာ-၇၃)

ဤ၌ “ဝေဂေန ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ အသာရုပ္ပတ္တာ”ဟု ဋီကာ ဟိတ်ခတ်သည့် အလိုမူ မထေရ်ကြီးတို့ ပရိက္ခရာ မပါသော် မိုးခိုအံ့ဟု လျင်စွာသွားခြင်းကြောင့် လမ်းလယ် စရပ်ဖြစ်၍ ဓုတင် မပျက်၊ မလျောက်ပတ် သောကြောင့်သာ မအပ်ဟု အဋ္ဌကထာ မိန့်ဆိုသည် ဟူ၍ ယူလိုရိပ် ထင်၏။

(အဗ္ဘောကာသိက)

(၁၁) သုသာန်ဓုတင်

ဈာပိတကာလတော ပန ပဋ္ဌာယ သစေပိ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဆဍ္ဍိတံ၊ သုသာနမေဝ။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ပ၊နှာ၊၇၄)
ဆဝသယနံ ဟိ သုသာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ (မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၁၀၀)

ဈာပိတ ကာလတော ပန၊ သူကောင်ကို ဖုတ်မြှိုက်သော ကာလမှကား။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
ဒွါဒသ ဝဿာနိ၊ ၁၂-နှစ်တို့ပတ်လုံး။
သစေ ဆဍ္ဍိတံ၊ သူကောင် လစ်လပ် အကယ်၍ စွန့်ပစ်အပ်စေကာမူ။
သုသာနမေဝ၊ သင်းချိုင်း မည်သည် သာလျှင်တည်း။

ဟိသစ္စံ၊ မှန်၏။
ဆဝ သယနံ၊ သူသေကောင်အိပ်ရာ မြေရပ်ကို။
သုသာနန္တိ၊ သုသာန်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

ဤသို့ ကျမ်းဂန် လာသည်နှင့် အညီ ဘေးရန်ရှိသောအခါ သက်သေ ပံ့ထောက် စောင့်ရှောက်စေခြင်း အကျိုးငှါ သံသထေရ် ကိုသော်၎င်း၊ ရွာထိန်း သူကြီးကိုသော်၎င်း ပန်ထားသိစေ၍ မထင်ရှားသော တောလမ်းခရီးဖြင့် သူကောင်ချဘူးရာ သုသာန် လက္ခဏာသို့ ရောက်သော သင်းချိုင်းသို့ ညဉ့်တိုင်း သွားရသည်။

ဧကဒိဝသမ္ပိ သုသာနံ အဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ။ မဇ္ဈိမယာမံ သုသာနေ ခေပေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိက္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာ။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ ၊ပ၊နှာ-၇၄)

ဧကဒိဝသမ္ပိ၊ တနေ့တရက်မျှလည်း။
သုသာနံ၊ သုသာန်သို့။
အဂန္တုံ၊ မသွားပဲ နေခြင်းငှါ။
န ဝဋ္ဋတိ၊ မအပ်။
မဇ္ဈိမယာမံ၊ သန်းခေါင်ယံကို။
သုသာနေ၊ သုသာန်၌။
ခေပေတွာ၊ ကုန်စေ၍။
ပစ္ဆိမယာမေ၊ ပစ္ဆိမယာမ်၌။
ပဋိက္ကမိတုံ၊ ပြန်လည်ခဲ့ခြင်းငှါ။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာ၊ အင်္ဂုတ္တိုရ်ဆောင် ဆရာတို့သည်။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကုန်၏။

ညဉ့်အခါ မကြောက် မလန့်ရအောင် နေ့က သွား၍ တောင်ပို့ သစ်ငုတ် ချုံဖုတ် သစ်ပင် စသော အာရုံကို ပိုင်းခြား မှတ်သားရမည်။ အလွန်ကြောက်လှမူ နှစ်ပါး သုံးပါး အဖော်နှင့်ပင် သွားရ၏။ မြစ်ပယ်သော ကျမ်းဂန် မရှိ။

တစ္ဆေ မြေဘုတ်တွေ့လျှင် အုဌ်ခဲ လှံတန်ဖြင့် မပုတ်ခတ်ရ။ ထိုဘုတ်တို့ ကြိုက် နှစ်သက်သော ပဲဆွမ်း နှမ်းညက် မုံ့ ငါးချက် အမဲ တင်လဲ နို့ရည် ဆီ ထောပတ် စသည် များကို မစားမသောက်ရ။ သင်းချိုင်းမှ ပြန်လည်ခဲ့စအခါ ဒါယကာတို့၏ အိမ်တွင်းသို့ မဝင်ရ။

ပေတဓူမေန ဝါသိတတ္တာ ပိသာစာနုဗန္ဓတ္တာ စ ကုလဂေဟဿ အဗ္ဘန္တရံ န ပဝိသိတဗ္ဗံ။ (မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၁ဝ၁)

ပေတဓူမေန၊ ပြိတ္တာတို့၏ အခိုးအငွေဖြင့်။ အခိုးအငွေ့သည်။
ဝါသိတတ္တာ စ၊ ထုံစွဲအပ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
ပိသာစာနုဗန္ဓတ္တာ စ၊ မြေဘုတ်ဘီလူး ကပ်ပူး၍ ပါတတ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
ကုလဂေဟဿ၊ ဒါယကာအိမ်၏။
အဗ္ဘန္တရံ၊ အတွင်းသို့။
န ပဝိသိတဗ္ဗံ၊ မဝင်အပ်၊

(သုသာန်)

(၁၂) ယထာသန္ထတိကဓုတင်

ယထာသန္ထတိကပုဂ္ဂိုလ်သည် သံဃာညွှန်းချသော အိပ်ရာ နေရာကျောင်းကိုသာ ယူရသည်။ ခဏအခိုက်အတန့်ကား သူတပါး နေရာကျောင်း၌ နေကောင်း၏။ မိမိပုဂ္ဂလိက ကျောင်းကိုမူကား သံဃာညွှန်းချဖွယ်ရာ မရှိပြီ။ ကျမ်းဂန် အထူးမလာ။

(ယထာသန္ထတိ)

သန္ထတ = ခင်းထားသော (အခင်း နေရာ ကျောင်း)

(၁၃) နိသဇ်ဓုတင်

နေသဇ္ဇိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣရိယာပုထ် လေးပါးတို့တွင် လျောင်းအိပ်ခြင်း တပါးသာ မအပ် ဖြစ်၍ ညဉ့်သုံးယာမ်တွင် တယာမ်၌ ထ၍ စင်္ကြံ သွားရသည်၊ နှစ်ယာမ်၌ ထိုင်ရသည်။ ငါ နိသဇ်ဓုတင် ဆောက်တည် သသူတည်း ဟု ညဉ့်သုံးယာမ် ပတ်လုံး ထိုင်၍ချည်း မနေရ၊ ဣရိယာပုထ်ပြောင်းမှ နှလုံးသွင်းခြင်း ကိုယ်ခန္ဓာ ကျန်းမာခိုင်ခံ့သည်။

(နံသဇ်ဓုတင်)

နိသဇ္ဇ = ထိုင်ခြင်း၊

ဝိဓာန ပြီး၏။

“ဓုတင် ၁၃-ပါးကို အယုတ် အလတ် အမြတ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားဝေဖန်ပြခြင်း”

ပဘေဒအားဖြင့် --

(၁) ပံသုကူဓုတင်

သုသာနေယေဝ ဥက္ကဋ္ဌော၊
ဘိက္ခုဒ္ဒိဿမ္ပိ မဇ္ဈိမော၊
မုဒုကော ပါဒမူလေပိ၊
ဂဏှာတိ ပံသုကူလိကော။

ဥက္ကဋ္ဌော၊ အမြတ်အမွန် အလွန်အကြူး အထူးဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော။
ပံသုကူ လိကော၊ ပံသုကူဓုတင်ဆောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သုသာနေယေဝ၊ သင်းချိုင်း၌သာလျှင်။
ဂဏှာတိ၊ ကောက်ယူ သုံးဆောင်၏။

မဇ္ဈိမော၊ မလွန်မဆုတ် မယုတ်မမြတ် အလတ်မဇ္ဈုံဖြစ်သော။
ပံသုကူလိကော၊ ပံသုကူဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဘိက္ခုဒ္ဒိဿမ္ပိ၊ ရဟန်းသာလျှင် ကောက်စေချင်၍ လမ်းတွင် ပစ်ထားသည်ကိုလည်း။
ဂဏှာတိ၊ ကောက်ယူ သုံးဆောင်၏။

မုဒုကော၊ လုံ့လသဒ္ဓါ မသန်မာ၍ တောင်ညှာမြောက်ခဲ့ တုန်ချဲ့လျော့ပျင်း ညံ့ဖျင်းသေးနု မုဒုဖြစ်သော။
ပံသုကူ လိကော၊ ပံသုကူဓုတင်ဆောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ပါဒမူလေပိ၊ ခြေရင်း၌သော်လည်း။
ဒိန္နကံ၊ မိမိကိုသာ သဒ္ဓါကြည်ဖြူ ပေးလှူ စွန့်ပစ်အပ်သည်ကို။
ဂဏှာတိ၊ ကောက်ယူ သုံးဆောင်၏။

(ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ဒိန္နကံ သမဏေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ ။ ဟု-ကတ္တားထည့်တော်မှုသော ဋီကာရှင်ကား လက်ရောက် ကပ်လှူသည်ကို ယူလိုရိပ် ရှိ၏။ ပုဂ္ဂိုလ်သုံးပါး အသွား မဖြောင့် ဝိဓာနစကား နှင့်လည်း နှောင့်ရှက်ရကား စဉ်းစား ဆင်ခြင်သင့်သည်)

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

လူတို့ လက်ကြပ် ကပ်လှူသည်ကို ခံယူ သာယာလျှင် ပျက်၏။ (ပံ)

(၂) တိစီဝရိက်

မုဒု ဆာဒေတိ အညေသံ၊
စီဝရံ အန္တရန္တရာ။
မဇ္ဈော ရဇန ကာသာဝံ၊
သဒါ တီဏေဝ ဥက္ကဋ္ဌော။

မုဒု၊ မုဒုဖြစ်သော ပံသုကူဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အညေသံ၊ တပါးသော သဘာဂရဟန်းတို့၏။
စီဝရံ၊ သင်္ကန်းကို။
အန္တရန္တရာ၊ ကြိုးကြား ကြိုးကြား။
ဆာဒေတိ၊ ဖုံးလွှမ်း ဝတ်ရုံ၏။

မဇ္ဈော၊ မဇ္ဈိမဖြစ်သော ပံသုကူဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ရဇနကာသာဝံ၊ သင်္ကန်းဆိုးခါ ဝတ်ရုံဘို့ရာ လှူထားသော အများ၏ ပုံသင်္ကန်းကို။
ဆာဒေတိ၊ ဖုံးလွှမ်း ဝတ်ရုံ၏။

ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော ပံသုကူဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
တီဏိဧ၀၊ သုံးထည်တို့ကိုသာလျှင်။
ဆာဒေတိ၊ ဖုံးလွှမ်း ဝတ်ရုံ၏။

သံဃာဋိံ ပန နိဝါသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

တတြဋ္ဌက ပစ္စတ္တရဏမ္ပိ တဿ ဝဋ္ဋတိ။ ပရိဟရိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတိ။

ဓုတင်္ဂတေစီဝရိကဿ ပန စတုတ္တံ ဝတ္တမာနံ အံသ ကာသဝမေ၀ ဝဋ္ဋတိ။ တဉ္စ ခေါ ဝိတ္ထာရတော ဝိဒတ္ထိ၊ ဒီဃတော တိဟတ္ထမေဝ ဝဋ္ဋတိ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၆၂။

တတြဋ္ဌက ပစ္စတ္ထရဏံ နာမ အတ္တနော ပရဿ ဝါ သန္တကံ သေနာသနေ ပစ္စတ္တရဏ ဝသေန အဓိဋ္ဌိတံ။ “အံသ ကာသာဝံပိ ပရိက္ခာရစောဠံ ဟောတိ။ ဣတိ ပစ္စတ္ထရဏံ အံသကာသာဝန္တိ ဒွေပိ အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေ ဌိတာနိပိ ဓုတင်္ဂဘေဒံ န ကရောန္တီ”တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ။

ပရိဟရိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ရဇနကာလေ ဧဝ အနုညာတတ္တာ နိစ္စပရိဘောဂဝသေန န ဝဋ္ဋတိ တေစီဝရိကဿ။ ။မဟာဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၉၃။

သံဃာဋိံ ပန၊ ဒုကုဋ် အဓိဋ္ဌာန်တင်သော သင်္ကန်းကိုကား။
နိဝါသေတုံ၊ ကြွင်းနှစ်ထည်ကို ဖွပ်ဆိုးသောအခါ ဝတ်ခြင်းငှါ။
န ဝဋ္ဋတိ၊ မအပ်။
(ဥက္ကဌ် ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆိုသည်)

တတြဋ္ဌကပစ္စတ္တရဏမ္ပိ၊ ထိုကျောင်း၌ အမြဲထားသော အိပ်ရာခင်းသင်္ကန်း သည်လည်း။
တဿ၊ ထိုမုဒုပုဂ္ဂိုလ်အား။
ဝဋ္ဋတိ၊ သင်္ကန်းဆိုးခိုက် ဝတ်ရုံအပ်၏။
ပရိဟရိတုံ ပန၊ အမြဲဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ခြင်းငှါကား။
န ဝဋ္ဋတိ၊ မအပ်။

ပန၊ အဘို့တပါးကား။
ဓုတင်္ဂတေစီဝရိကဿ၊ တိစီဝရိက်ဓုတင်ဆောင်သော ရဟန်းအား။
စတုတ္ထံ၊ လေးထည်မြောက်။
ဝတ္တမာနံ၊ ဖြစ်လာသည်ရှိသော်။
အံသကာသဝမေ၀၊ ပခုံးတင်ချွေးခံ အံသကိုဋ်သည်သာလျှင်။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။
တဉ္စ ခေါ၊ ထိုအံသကိုဋ်သည်လည်း။
ဝိတ္ထာရတော၊ အနံအားဖြင့်။
ဝိဒတ္ထိ၊ မဇ္ဈိမပုရိသ တထွာသည်။
ဒီဃတော၊ အလျားအားဖြင့်။
တိဟတ္ထမေဝ၊ မဇ္ဈိမ ပုရိသ သုံးတောင်သည်သာလျှင်။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။

တတြဋ္ဌက ပစ္စတ္ထရဏံ နာမ၊ ထိုအရပ်၌တည်သော အိပ်ရာခင်း မည်သည်ကား။
အတ္တနော ဝါ၊ မိမိ၏သော်၎င်း။
ပရဿ ဝါ၊ သူတပါး၏သော်၎င်း။
သန္တကံ၊ ဥစ္စာဖြစ်သော။
သေနာသနေ၊ ကျောင်းအိပ်ရာ နေရာ၌။
ပစ္စတ္ထရဏဝသေန၊ အိပ်ရာခင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်။
အဓိဋ္ဌိတံ၊ ဆောက်တည်မှတ်ထားအပ်သော သင်္ကန်းတည်း။
ဝါ၊ အဓိဋ္ဌာန်တင်ထားအပ်သော သင်္ကန်းတည်း။
အံသကာသာဝမ္ပိ၊ အံသကိုဋ်သည်လည်း။
ပရိက္ခာရစောဠံ၊ ပရိက္ခာရစောဠ မည်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပစ္စတ္ထရဏံ၊ အိပ်ရာအခင်းသည်၎င်း။
အံသကာသာဝံ၊ အံသကိုဋ်သင်္ကန်းသည်၎င်း။
ဣတိ ဣမာနိ ဒွေပိ၊ ဤနှစ်ထည်လုံးတို့သည်လည်း။
အတိရေကစီဝဝရဋ္ဌာနေ၊ သုံးထည်ထက် ပိုလွန်သော သင်္ကန်းအရာ၌။
ဌိတာနိ ပိ၊ တည်ကုန်သော်လည်း။
ဓုတင်္ဂဘေဒံ၊ ဓုတင်ပျက်ခြင်းကို။
န ကရောန္တိ၊ မပြုတတ်ကုန်။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အဋ္ဌကထာယံ၊ အဋ္ဌကထာ၌။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကုန်၏။

ဖရိဟရိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ၊ ဟူသည်ကား။
ရဇနကာလေ ဧဝ၊ သင်္ကန်းဆိုး သောကာလ၌သာလျှင်။
အနုညာတတ္တာ၊ ခွင့်ပြုအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
နိစ္စပရိဘောဂ ဝသေန၊ အမြဲဝတ်ရုံ သုံးဆောင်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်။
တေစီဝရိကဿ၊ တိစီဝရိက်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းအား။
န ဝဋ္ဋတိ၊ မအပ်။

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

ဣမေသံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ စတုတ္ထကစီဝရံ သာဒိတက္ခဏေယဝ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ။
(အဋ္ဌကထာ၊ပ၊ နှာ-၆၂) (တိ)

ပန = ထိုမှတပါး၊
ဣမေသံ တိဏ္ဏမ္ပိ = ဤသုံးမျိုးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏လည်း။
စတုတ္ထကစီဝရံ = လေးထည်မြောက် သင်္ကန်းကို။
သာဒိတက္ခဏေယဝ = သာယာသော ခဏ၌ပင်လျှင်။
ဓုတင်္ဂ = ဓုတင်သည်။
ဘိဇ္ဇတိ = ပျက်၏။

(၃) ပိဏ္ဍပတ်

မုဒု တီဟံ ဓိဝါသေတိ၊
တဒဟံယေဝ မဇ္ဈိမော။
ဥက္ကဋ္ဌော ဂဏှတာဟဋံ၊
ဒွါရေ ပတ္တံ ဒဒါတိ စ။

မုဒု၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
တီဟံ၊ ယနေ့ နက်ဖြန် သံဘက် သုံးရက်တိုင်တိုင်။
အဓိဝါသေတိ၊ ကျောင်းသို့ ဆောင်ကာ ပို့လှူပါမည် လျှောက်ထားသည်ကို သာကြည်ချေငံ ဆွမ်းခံမကြွ ကျောင်းဘုံကလျှင် ဆိုင်းတွသာယာ၏။
မဇ္ဈိမော၊ မဇ္ဈိမပုဂ္ဂိုလ်သည်။
တဒဟံယေဝ၊ ထိုတနေ့သာလျှင်။
အဓိဝါသေတိ၊ သာယာ၏။
ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဋ္ဌပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အာဟဋံ၊ ဆွမ်းခံရောက်ရာ အိမ်၏ ရှေ့ နောက်အိမ်တို့မှ သပိတ်ကို ယူဆောင်လှူ အပ်သောဆွမ်း, ဆွမ်းစားကျောင်းသို့ ဆောင်လှူအပ်သော ဆွမ်းသုံးခုကို။
ဂဏှတိ၊ ခံယူ၏။
ဒွါရေ စ၊ ရောက်ရာအိမ်၀၌လည်း။
ပတ္တံ၊ သပိတ်ကို။
ဒဒါတိ၊ ဆွမ်းလှူလို၍ တောင်းယူသူတို့အား ပေး၏။

ဤ၌ ဥက္ကဌ်ပုဂ္ဂိုလ်တယောက်သာ အရိယဝံသ ဓမ္မကထာ ကြားနာရခြင်း စသည်ဖြင့် အပရာယတ္တသေရီဝိဟာရ[၁] ကို ရနိုင်သည်။

၁။ သူတပါးနှင့်မစပ် မိမိနှင့်သာစပ်သော နေခြင်းရှိသူ(၏ အဖြစ်ဟူသော ချမ်းသာ)။

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

ဤသုံးယောက်တို့အား သံဃဘတ်စသော အတိရေကလာဘ်ကို သာယာလျှင်-ဓုတင်ပျက်၏။ (ပိဏ်)

(၄) သပဒါနစာရိက်

ဒွါရေ ပတ္တံ သဇ္ဇေတိ၊
ဥက္ကဋ္ဌော သပဒါနိကော။
မဇ္ဈော ဂဏှတာဟဋမ္ပိ၊
တဒဟံ ပါဂမေ မုဒု။

ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော။
သပဒါနိကော၊ သပဒါနစာရိက ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဒွါရေ၊ ရောက်ရာအိမ်ဝ၌။
ပတ္တံ၊ သပိတ်ကို။
ဝိသဇ္ဇေတိ၊ ဆွမ်းလှူလို၍ တောင်းယူသူတို့အား စွန့်လွှတ်၏။
မဇ္ဈော၊ မဇ္ဈိမပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အာဟဋမ္ပိ၊ ရှေ့မှ နောက်မှ ပဋိက္ကမနသို့ ဆောင်ယူ လှူအပ်သော ဆွမ်း သုံးပါးကိုလည်း။
ဂဏှာတိ၊ ခံယူ၏။
မုဒု၊ မုဒုပုဂ္ဂိုလ်သည်။
တဒဟံ ပိ၊ ထိုနေ့လည်း။
အာဂမေ၊ ဆွမ်းခံမကြွ ဆိုင်းတွငံ့နေ၏။

ပဋိက္ကမန = ဆွမ်းစားကျောင်း၊ (နောက်အိမ်မှ လိုက်၍ လှူသောဆွမ်း၊ ရှေ့အိမ်မှ ကြို၍ လှူသောဆွမ်း၊ ဆွမ်းစားကျောင်းသို့ ပို့သောဆွမ်း)။

ဤ မဇ္ဈုံသည် ပိဏ္ဍပါတိကဥက္ကဌ်နှင့် တူ၏။ မုဒုသည် ၎င်းမဇ္ဈုံနှင့် တူ၏။

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

ဣမေသံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ လောလုပ္ပစာရေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ [၁]။
(ဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာ၊ပ၊ နှာ-၆၅) (သပ်)

[၁။ ဤသုံးမျိုးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား လျှပ်ပေါ်သောတဏှာဖြင့် အိမ်စဉ်ကိုကျော်လွန်၍
ဆွမ်းခံသွားခြင်း ဖြစ်ကာမျှ၌ ဓုတင်ပျက်၏။]

(၅) ဧကာသနိက်

မုဒု ယာဝ န ဝုဋ္ဌာတိ၊
မဇ္ဈော ယာဝ န ခီယတိ။
ဂဏှိတုံ လဘတေ အညံ၊
ဥက္ကဋ္ဌော တု န ကဉ္စနံ။

မုဒု၊ မုဒုပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ယာဝ၊ အကြင်မျှလောက် ကာလပတ်လုံး။
န ဝုဋ္ဌာတိ၊ နေရာမှ မထ။
တာဝ၊ ထိုမျှလောက် ကာလပတ်လုံး။
အညံ၊ တပါးသော ဘောဇဉ်ခဲဘွယ်ကို။
ဂဏှိတုံ၊ ခံယူ သုံးဆောင်ခြင်းငှါ။
လဘတေ၊ ရ၏။
မဇ္ဈော၊ မဇ္ဈိမပုဂ္ဂိုလ်သည်။
တာဝ၊ အကြင်မျှလောက် ကာလပတ်လုံး။
န ခီယတိ၊ သပိတ်၌မကုန်သေး။
တာဝ၊ ထိုမျှလောက် ကာလပတ်လုံး။
အညံ၊ တပါးသော ခဲဘွယ်ဘောဇဉ်ကို။
ဂဏှိတုံ၊ ခံယူ သုံးဆောင်ခြင်းငှါ။
လဘတေ၊ ရ၏။
ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဋ္ဌပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား။
ကိဉ္စနံ၊ တစုံတခုကိုမျှ။
ဂဏှိတုံ၊ ခံယူသုံးဆောင်ခြင်းငှါ။
နလဘတေ၊ မရ။

“သစေပိ မနုဿာ ထေရေန န ကိဉ္စိ ဘုတ္တန္တိ သပ္ပိအာဒီနိ အာဟရန္တိ၊ ဘေသဇ္ဇတ္ထမေဝ ဝဋ္ဋန္တိ၊ န အာဟာရတ္ထံ”

မနုဿာ၊ လူတို့သည် လူတို့က။
ထေရေန၊ မထေရ်သည်။
ကိဉ္စိ၊ တစုံတရာကိုမျှ။
န ဘုတ္တန္တိ၊ မဘုဉ်းပေးဟူ၍။
သပ္ပိအာဒီနိ၊ ထောပတ်စသည်တို့ကို။
သစေအာဟရန္တိ၊ အကယ်၍ ဆောင်ကပ်လာကြအံ့။
ဘေသဇ္ဇတ္ထမေဝ၊ ဆေးအတွက်သာ။
ဝဋ္ဋန္တိ၊ အပ်ကုန်၏။
အာဟာရတ္ထံ၊ အာဟာရအတွက်။
နု ဝဋ္ဋန္တိ၊ မအပ်ကုန်။

ဟု- ဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၆၆) လာသောကြောင့် နေရာမှထလျှင် ဂေလည ပိပါသ ကိစ္စ မရှိပဲ ဝင်စေလိုသောစိတ် ရှိ၍ သိလျက် လည်မျိုတဘက်သို့ ဝင်မူ ဆေးကွမ်းပင် မအပ်၊ ထောပတ် ဖျော်ရည်စသည်ဝယ် ဆိုဖွယ် မရှိပြီ။ ဂေလည ပိပါသ အကြောင်းကိစ္စ ရှိမူကား ယင်းကာလိကသုံးပါး အပ်၏။

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

ဣမေသံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ နှာနာသနဘောဇနံ ဘုတ္တက္ခဏေ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ [၁]။
(အဋ္ဌကထာ၊ပ၊နှာ-၆၇) (ဧ)

[၁။ ဤသုံးယောက်တို့အား ပြောင်းရွှေ့၍ အထူးထူး နေရာတို့၌ အစားအစာကို စားမူကား ဓုတင် ပျက်၏။]

(၆) ပတ္တပိဏ်

မုဒု ဘိန္ဒေ ဒန္တေဟိပိ၊
ဧကဟတ္ထေန မဇ္ဈိမော။
န ဘိန္ဒေ ဥက္ကဋ္ဌော ကိဉ္စိ၊
ဝိနာ ဥစ္ဆုံ န ဆဋ္ဋယေ။

မုဒု၊ မုဒုပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဒန္တေဟိပိ၊ သွားတို့ဖြင့်လည်း။
ဘိန္ဒေေ၊ မုံ့ ထမင်းခဲ ငါး အမဲစသည်ကို ကိုက်ခဲ ဖဲ့စား၏။
မဇ္ဈိမော၊ မဇ္ဈိမပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဧကဟတ္ထေန၊ လက်တဖက်တည်းဖြင့်။
ဘိန္ဒေ၊ ဖဲ့စား၏။
ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဋ္ဌပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ကိဉ္စိ၊ မုန့် ထမင်းခဲ ငါးအမဲစသည် တစုံတခုကို။
န ဘိန္ဒေ၊ ကိုက်ဖြတ် ဖဲ့ကာ မစားရာ။
ဥစ္ဆုံ၊ ကြံဖတ်ကို။
ဝိနာ၊ ကြဉ်၍။
အညံ၊ တပါးသော ငါးရိုး အမှိုက် စသည်ကို။
န ဆဋ္ဋယေ၊ သပိတ်မှဆယ် မစွန့်ပယ်။ ခံတွင်းသို့ရောက်မှ ပါးစောင်တဖက်က ထွေးလျက် စွန့်ပစ်ရသည် ဟူလိုသည်။ (ပတ်)

(၇) ခလုပစ္ဆာဘတ်

မုဒု ယာဝ န ဝုဋ္ဌာတိ၊
မဇ္ဈော ယာဝ န ခီယတိ။
ဥက္ကဋ္ဌော ဝါရိတော သဗ္ဗံ၊
န ဘုဉ္ဇေ ခလုဘတ္တိကော။

ဝါရိတော၊ ဆွမ်းစားစဉ် တန်ပြီဟု ကိုယ်နှုတ် နှစ်သွယ် မြစ်ပယ်မိလတ်သော်။
ခလုဘတ္တိကော၊ ခလုပစ္ဆာဓုတင်ဆောင်သော။
မုဒု၊ မုဒုဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ယာဝ၊ အကြင်မျှလောက် ကာလပတ်လုံး။
န ဝုဋ္ဌာတိ၊ မထသေး။
တာ၀၊ ထိုမျှလောက် ကာလပတ်လုံး။
ဘုဉ္ဇေ၊ ရရသမျှကို စား၏။
မဇ္ဈိမော၊ မဇ္ဈိမ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ယာဝ၊ အကြင်မျှလောက် ကာလပတ်လုံး။
န ခီယတိ၊ သပိတ်၌ မကုန်။
တာဝ၊ ထိုမျှလောက် မကုန်မခြင်း။
ဘုဉ္ဇေ၊ ထိုဆွမ်းကို စားရ၏။
ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဋ္ဌ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံကို။
န ဘုဉ္စ၊ မြစ်သည်နောက်မှ မစားရ။ ခံတွင်း၌ ရှိသည်ကိုသာ မျိုရတော့သည် ဟူလိုသည်၊ (ခ)

(၈) အာရညိကင်

မုဒု ဂိမှေဝ ဥတုမှိ၊
ဥဋ္ဌာပေတာရုဏံ ဝနေ။
မဇ္ဈိမော ဟေမန္တိကေပိ၊
ဥက္ကဋ္ဌော ပန သဗ္ဗဒါ။

မုဒု၊ မုဒုပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဂိမှေဝ ဥတုမှိ၊ နွေဥတု၌သာလျှင်။
၀နေ၊ တော၌။
အရုဏံ၊ အရုဏ်ကို။
ဥဋ္ဌာပေတိ၊ တက်စေ၏။
မဇ္ဈိမော၊ မဇ္ဈိမ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဟေမန္တိကေ၊ ဆောင်းဥတု၌လည်း။
(အပိ - သဒ္ဒါဖြင့် ဂိမှဥတုကို ပေါင်းသည်)
၀နေ၊ တော၌။
အရုဏံ၊ အရုဏ်ကို။
ဥဋ္ဌာပေတိ၊ တက်စေ၏။
ဥက္ကဋ္ဌော ပန၊ ဥက္ကဋ္ဌပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သဗ္ဗဒါ၊ ဥတုသုံးဖြာ အခါခပ်သိမ်း။
ဝနေ၊ တော၌။
အရုဏံ၊ အရုဏ်ကို။
ဥဋ္ဌာပေတိ၊ တက်စေ၏။

ယခုကာလ မုဒုပုဂ္ဂိုလ်တို့ ဝါတွင်း မိုးလေးလ အရညကင် ဆောက်တည်ကြသည်ကား ကျမ်းပြစကားနှင့် မညီ။ ။ တောရပုဂ္ဂိုလ်တို့ ရွာနီးကျောင်းသို့ လာ၍ တရားနာစဉ် နာပြီး၍ ကျောင်းသို့ ပြန်စဉ် အရုဏ် တက်သော်လည်း ဓုတင် မပျက်။

သဥဿာဟတ္တာ (မဟာဋီကာဟိတ်၊ပ၊ နှာ-၉၈)။

သဥဿာဟတ္တာ = အားထုတ်ခြင်းနှင့်တကွ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

ဓမ္မကထိက ထပြီးလျက်နှင့် အိပ်စက် ကြာဖင့် ငံ့လင့် ဆိုင်းတွနေစဉ် အရုဏ်တက်မူ ပျက်၏။

စိတ္တဿ သိထိလဘာဝေန ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီကာ ၊ပ၊ နှာ-၉ဂ) (အာ)

စိတ္တဿ၊ စိတ်၏။
သိထိလဘာဝေန၊ လျော့ရဲသည့် အဖြစ်ကြောင့်။
ဓုတင်္ဂံ၊ ဓုတင်သည်။
ဘိဇ္ဇတိ၊ ပျက်၏၊
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်၏။

(၉) ရုက္ခမူလိက

ပါဠိ

ပက္ကောသိတွာပိ သောဓေတိ၊
မုဒုကော ရုက္ခမူလိကော။
မဇ္ဈိမော သမ္ပတ္တေဟေဝ၊
ဥက္ကဋ္ဌော ပါဒဗျူဟကော။

အနက်

ရုက္ခမူလိကော၊ သစ်ပင်ရင်း၌ နေခြင်း အလေ့ရှိသော။
မုဒုကော၊ မုဒုက ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ပက္ကောသိတွာပိ၊ လူသာမဏေတို့ကို ခေါ်၍လည်း။
သောဓေတိ၊ သဲခင်း ရံပတ် တံခါးတပ်လျက် စေ့စပ်ညီထွေ သုတ်သင်စေ၏။
မဇ္ဈိမော၊ မဇ္ဈိမ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သမ္ပတ္တေဟိ ဧဝ၊ သစ်ပင်အောက်သို့ လာရောက်သူတို့ ကိုသာလျှင်။
သောဓေတိ၊ သုတ်သင်စေ၏။
ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဋ္ဌ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ပါဒဗျူဟကော၊ သစ်ရွက်ခြောက်ကို ခြေကျောက် လှည်းပယ်၍ နေ၏။

ကျောင်းတက် ဘုရားသွား လူစုလူဝေး များသောနေ့တို့၌ ရုက္ခမူလိကဓုတင် ဆောင်သော အဖြစ်ကို လူမသိစေရ၊ မထင်ရှား ရအောင် သစ်ပင်ရင်း၌ မနေမူ၍ သင့်လျော် လျောက်ပတ် ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ သွား၍ နေရမည်။

ပထမသေနာသန သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်ဖြစ်သော --

အမ္ဘောကာသိကေန ပနစီဝရကုဋိကံ ကတွာပိ ရက္ခိတဗ္ဗံ၊ (ကင်္ခါအဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၂၀၂)
သစေ ပန စတုဂ္ဂုဏေနပိ စီဝရေန ကတာ ကုဋိ အတေမန္တံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ သတ္တာဟ ဝဒ္ဒလိကာဒီနိ ဘဝန္တိ။ ဘိက္ခုနော ကာယာနု- ဂတိကတ္တာ ဝဋ္ဋတိ။ ရုက္ခမူလိကဿာပိ ဧသေဝ နယော။ (ကင်္ခါဋီကာသစ်၊နှာ-၃၆၅)

ဟု ဋီကာတို့၌ လာရကား သင်္ကန်းမိုးသော ကုဋိသည် ရုက္ခမူလိက အဗ္ဘောကာသိက ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား အပ်၏ဟု မှတ်ရာသည်။

အနက်

အဗ္ဘောကာသိကေန၊ အဗ္ဘောကာသိက ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
စီဝရကုဋိကံ၊ သင်္ကန်းကျောင်းငယ်ကို။
ကတွာပိ၊ ပြု၍သော်လည်း။
ရက္ခိတဗ္ဗံ၊ မိုးမစွတ်စေရ မဉ္စ ပီဌစသည်ကို စောင့်ရှောက်အပ်၏။

> [အဗ္ဘောကာသိက = (အဘိ၊ ဖွင့်လှစ်ထားသော။ ဩကာသ၊ နေရာ။ ဣက၊ ရှိသူ)
လွင်တီးခေါင်အမိုးမရှိသောနေရာ (ဓုတင်ဆောင်သူ)]

စတုဂ္ဂုဏေနပိ စီဝရေန၊ လေးထပ်ရှိသော သင်္ကန်းဖြင့်သော်လည်း။
ကတာ၊ ပြုအပ်သော။
ကုဋိ၊ ကျောင်းငယ်သည်။
အတေမန္တံ၊ မိုးမစွတ်စေရန်။
ရက္ခိတုံ၊ စောင့်ရှောက်ခြင်းငှါ။
သစေ ပန န သက္ကောတိ၊ အကယ်၍ မစွမ်းနိုင်ငြားအံ့။
သတ္တာဟ ဝဒ္ဒလိကာဒီနိ၊ ခုနှစ်ရက် မိုးစွေခြင်း စသည်တို့သည်။
သစေ ပန ဘဝန္တိ၊ အကယ်၍ကား ဖြစ်ကုန်ငြားအံ့။
ဘိက္ခုနော၊ ရဟန်း၏။
ကာယာနုဂတိကတ္တာ၊ ကိုယ်သို့ အစဉ်လိုက်သောကြောင့်။
ဝဋ္ဋတိ၊ အာပတ်မသင့်။
ရုက္ခမူလိကဿာပိ၊ ရုက္ခမူ ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း။
ဧသော ဧ၀ နယော၊ ဤနည်းသာလျှင်တည်း။
(အနက်)

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ဥတု လကို ပိုင်းခြား၍ မပြသော်လည်း ဝိနည်းပါဠိတော်၌ --

အဋ္ဌမာသေ ခေါ မယာ ဒေဝဒတ္တ ရုက္ခမူလသေနာသနံ အနညာတံ။

၎င်းဝိနည်း အဋ္ဌကထာ၌လည်း --

စတ္တာရော ပန မာသေ ရုက္ခမူလ သေနာသနံ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ။

ဟူ၍ လာသောကြောင့် မိုးလေးလ၌ ကျောင်းမရှိဘဲ ရုက္ခမူဓုတင် မဆောက်တည်အပ် မှတ်ရာသည်။

အနက်

ဒေဝဒတ္တ၊ ချစ်သားဒေဝဒတ်။
အဋ္ဌမာသေ ခေါ၊ ရှစ်လတို့ပတ်လုံးသာလျှင်။
ဝါ၊ ရှစ်လ၌သာလျှင်။
ရုက္ခမူလ သေနာသနံ၊ သစ်ပင်ရင်းကျောင်းကို။
မယာ၊ ငါသည်။
အနုညာတံ၊ ခွင့်ပြုအပ်ပြီ။

စတ္တာရော ပန မာသေ၊ မိုးလေးလတို့ ပတ်လုံးကား။
ရုက္ခမူလသေနာသနံ၊ သစ်ပင်ရင်းကျောင်းကို။
ပဋိက္ခိတ္တမေဝ၊ မြစ်ပယ်တော်မူအပ်သလျှင်ကတည်း။

န ဘိက္ခဝေ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ ဝစနတော စတ္တာရော ပန။ပ။ ပဋိက္ခိတ္တမေဝါတိ ဝုတ္တံ။ ဣမေဝ ဝစနံ သန္ဓာယ ပါဠိယမ္ပိ အဋ္ဌမာသေ ခေါ။ပ။ အနုညာတန္တိ ဝုတ္တံ။ (သာရတ္ထဋီကာ၊ ဒု၊ နှာ-၃၅၉)

ဤဋီကာဟိတ်ပါဌ်အလိုသော် အဗ္ဘောကာသိက ဓုတင်လည်း မိုးတွင်း၌ ရရန် မရှိ၊ ယခင် သေနာသန သိက္ခာပုဒ် အဋ္ဌကထာ ဋီကာ တို့၌ကား “အဗ္ဘောကာသိကေန” စသည်ဖြင့် မိုးတွင်း၌ပင် ဓုတင်ဆောင်ဟန် အခြင်းအရာ လာခဲ့သည်။ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာသုံးရပ်ကို စပ်သော်ကား သဒွါရဗန္ဓန သေနာသနရှိလျှင် ဝါဆိုကောင်းတော့သည်၊ အမိုးသို့ မဝင်လျှင် ဓုတင် ရတော့သည်။ သုတ္တန်နည်း ဖြစ်၍ မိုးတွင်းအခါ ဆောက်တည်သည်ကို အပြစ် မဆိုသာ။

(သဒွါရဗန္ဓန = တံခါးဖွဲ့ထားသော၊ တံခါးရှိသော။)

ဓုတင်ပျက်ပုံ

ဆန္နေ ဝါသံ ကပ္ပိတက္ခဏေ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဇာနိတွာ ဆန္နေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပိတ မတ္တေတိ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာ။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ပ၊ နှာ-၇၂)

အနက်

ဆန္နေ၊ အမိုးအောက်၌။
ဝါသံ၊ နေခြင်းကို။
ကပ္ပိတက္ခဏေ၊ ပြုသောခဏ၌။
ဓုတင်္ဂံ၊ ဓုတင်သည်။
ဘိဇ္ဇတိ၊ ပျက်၏၊
ဇာနိတွာ၊ သိပြီးမှ။
ဆန္နေ၊ အမိုး၌။
အရုဏံ၊ အရုဏ်ကို။
ဥဋ္ဌာပိတမတ္တေေ၊ တက်စေကာမျှ၌။
ဓုတင်္ဂံ၊ ဓုတင်သည်။
ဘိဇ္ဇတိ၊ ပျက်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာ၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်ဆောင်တို့က။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကုန်၏။

ဆန္နေ ဝါသကပ္ပနာ ဓမ္မဿဝနာဒီနမတ္ထာယပိ ဟောတိ၊ တသ္မာ 'ဇာနိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပိတမတ္တေ'တိ ဝုတ္တံ။။
(ဋီကာ၊ပ၊ ၁-၉၉)
အနက် ထင်ပြီ။ (ရုက်)

အနက်

ဆန္နေ၊ အုတ်ကြွပ် စသည်ဖြင့် မိုးအပ်သော အမိုးအောက်၌။
ဝါသကပ္ပနာ၊ နေခြင်းကို ပြုခြင်းသည်။
ဓမ္မဿဝနာဒီနံ၊ တရားနာခြင်း စသည်တို့၏။
အတ္ထာယပိ၊ အကျိုးငှါလည်း၊
ဟောတိ၊ ဖြစ်သေး၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
'ဇာနိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပိတမတ္တေ'တိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်ပေ၏။

(၁၀) အဗ္ဘောကာသိက

ပါဠိ

ဥက္ကဋ္ဌော ဒုဿကုဋိံ ဝ၊
မဇ္ဈော အဝေသနိဿယံ။
မုဒု အစ္ဆန္နပစ္ဆာယံ၊
လဘေ ခေတ္တကုဋိမ္ပိ စ။
လဘတေ ပီဌပဋမ္ပိ၊
သာခါဆန္နဉ္စ မဏ္ဍပံ။

အနက်

ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဌ်အအဗ္ဘောကာသိက ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဒုဿကုဋိံ ဧဝ၊ သင်္ကန်းမိုးသော ကျောင်းကိုသာလျှင်။
လဘေ၊ ရ၏။
မဇ္ဈော၊ မဇ္ဈိမပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အဝေသနိဿယံ၊ သင်္ကန်း သပိတ် ပရိက္ခရာ ထဲမှာထားသို မခိုမဝင် သစ်ပင်တောင်ခေါင်း ကျောင်းကိုမှီ၍ နေခြင်းကို။
လဘေ၊ ရ၏။
မုဒု၊ မုဒုပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အစ္ဆန္နပစ္ဆာယံ၊ အမိုးပြင်ဘက် ထွက်သော တောင်ရိပ် ကျောင်းရိပ်ကို၎င်း။
ခေတ္တကုဋိမ္ပိ စ၊ လယ်စောင့်တဲကို၎င်း။
လဘေ၊ ရ၏။
ပီဌပဋမ္ပိ၊ ကစီရည်ဖျန်း ဖရောင်းစွန်းသော သင်္ကန်းမိုးကုဋိကို၎င်း။
သာခါဆန္နဉ္စ မဏ္ဍပံ၊ ကျဲရရဲ သစ်ခက်မိုးသော မဏ္ဍပ်ကို၎င်း။
လဘတေ၊ ရ၏။

အန္တော ပန ပဗ္ဘာရဿ ဝဿောဒကံ ပဝိသတိ စေ၊ အဗ္ဘောကာသ- သင်္ခေပမေဝါကို တတ္တ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ ။ (ဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၁ဝဝ) မိုးမလုံသမျှ ရကောင်းသည်ချည်း ဟူလို။

အနက်

ပန၊ ဆက်၍ ဆိုဦးအံ့။
ပဗ္ဘာရဿ၊ တောင်ဝှမ်း၏။
အန္တော၊ အတွင်း၌။
ဝဿောဒကံ၊ မိုးရေသည်။
စေ ပဝိသတိ၊ အကယ်၍ ဝင်ငြားအံ့။
အဗ္ဘောကာသ သင်္ခေပမေ၀၊ အဗ္ဘောကာသ ဟု ရေတွက်အပ်သည် သာလျှင်တည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
တတ္ထ၊ ထိုအရပ်၌။
ပဝိသိတုံ၊ ဝင်ခြင်းငှါ။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

ဝါသတ္ထာယ ဆန္နဉ္စ ရုက္ခမူလဉ္စ ပဝိဋ္ဌက္ခဏေ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ။ ဇာနိတွာ တတ္ထ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပိတမတ္တေတိ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာ။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၇၃) (အဗ်)

အနက်

ဝါသတ္ထာယ၊ နေခြင်းငှါ။
ဆန္နဉ္စ၊ အမိုးတွင်းသို့၎င်း။
ရုက္ခမူလဉ္စ၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ ၎င်း။
ပဝိဋ္ဌက္ခဏေ၊ ဝင်စဉ်ခဏ၌။
ဓုတင်္ဂံ၊ ဓုတင်သည်။
ဘိဇ္ဇတိ၊ ပျက်၏။
ဇာနိတွာ၊ သိပြီး၍။
တတ္ထ၊ ထိုအမိုးအောက် သစ်ပင်ဟူသော နေရာ၌။
အရုဏံ၊ အရုဏ်ကို။
ဥဋ္ဌာပိတမတ္တေ၊ တက်အပ်ကာမျှ၌။
(ဓုတင်္ဂံ၊ ဓုတင်သည်။
ဘိဇ္ဇတိ၊ ပျက်၏။)
ဣတိ၊ ဤသို့။
အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာ၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်ဆောင်တို့က။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကုန်၏။

(၁၁) သုသာန်ဓုတင်

ပါဠိ

ဥက္ကဋ္ဌော ဍာဟကုဏပ-
ရောဒေဟိ ဓုဝယုတ္တကေ။
မဇ္ဈော ဝသေ'က ယုတ္တေပိ၊
မုဒု လက္ခဏပတ္တကေ။

အနက်

ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဌ် သုသာန်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဍာဟ ကုဏပ ရောဒေဟိ၊ မီးရှို့ ပုပ်နံ့ ငိုသံ သုံးပါးတို့နှင့်။
ဓုဝယုတ္တကေ၊ အမြဲယှဉ်သော သင်းချိုင်း၌။
ဝသေ၊ နေရ၏။
မဇ္ဈော၊ မဇ္ဈိမ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဧကယုတ္တေပိ၊ တခုခုနှင့် ယှဉ်သော သင်းချိုင်း၌လည်း။
ဝသေ၊ နေရ၏။
မုဒု၊ မုဒုပုဂ္ဂိုလ်သည်။
လက္ခဏ၀တ္တကေ၊ တကြိမ်ချပစ် ဆဲ့နှစ်နှစ်ကြာ လက္ခဏာသို့ ရောက်ကာမျှသော သင်းချိုင်း၌။
ဝသေ၊ နေရ၏။

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

န သုသာနမှိ ဝါသံ ကပ္ပနေမှ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ။ သုသာနံ အဂတဒိဝသေတိ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကာ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၇၄၊ အနက်ထင်၏။ (သာ)

(၁၂) ယထာသန္ထတိ

ပါဠိ

ဒူရာသန္နသီတုဏှာဒိံ၊
မုဒု ဂန္တွာပိ ပဿတိ။
မဇ္ဈော ပုစ္ဆေ တဒါကာရံ၊
ဥက္ကဋ္ဌော နကရေ ဒွယံ။

အနက်

မုဒု၊ ယထာသန္ထတိ စသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဒူရာသန္နသီတုဏှာဒိံ၊ သံဃာညွှန်းချ၍ ရသောကျောင်း၏ ဝေး နီး အေး ပူခြင်း စသည် တို့ကို။
ဂန္တွာပိ၊ သွားချေ၍လည်း။
ပဿတိ၊ ကြည့်ရှု၏။
မဇ္ဈော၊ မဇ္ဈိမပုဂ္ဂိုလ်သည်။
တဒါကာရံ၊ ထိုအခြင်းအရာကို။
ပုစ္ဆေ၊ မေးရ၏။
ဥက္ကဋ္ဌော၊ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဒွယံ၊ သွား၍ကြည့်ခြင်း မေးမြန်းခြင်းနှစ်ပါးစုံကို။
န ကရေ၊ မပြုရ။

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

သေနာသန လောလုပ္ပေ ဥပ္ပန္နမတ္တ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ပ၊ နှာ-၇၅)

“သေနာသန လောလုပ္ပေ၊ ရောဂါမရှိပဲလျက် တပါးနေရာကို ယူခြင်း သွား၍ကြည့်ရှုခြင်း မေးမြန်းခြင်း ဟူသော နေရာကျောင်း၌ လျှပ်ပေါ်ခြင်း သည်” ဟု- အနက်ပေး၊

မုဒုကဿ အသတိ ရောဂေ ...စသည်။ မဟာဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၁၀၂။ (ယထာ)

(၁၃) နေသဇ္ဇိက

ပါဠိ

ဒုဿာယောဂါ အပဿေနံ၊
ဥက္ကဋ္ဌဿ န ဝဋ္ဋတိ၊
မဇ္ဈဿ တီသု ဧကေကံ၊
သဗ္ဗံ မုဒုဿ ဝဋ္ဋတိ၊
ဗိဗ္ဗောဟနမ္ပိ ပဉ္စင်္ဂေါ၊
သတ္တင်္ဂေါပိ စ မဉ္စကော။

အနက်

ဥက္ကဋ္ဌဿ၊ အထွဋ်အမြတ် ဥက္ကဌ်နေသဇ္ဇိက ပုဂ္ဂိုလ်အား။
ဒုဿာယောဂါ၊ သင်္ကန်း အာယောဂပဋ် အာယောဂပဋ်ပြား တို့သည်၎င်း။
အပဿေနံ၊ နောက်မှီ တံကဲသည်၎င်း။
န ဝဋ္ဋတိ၊ မအပ်။
မဇ္ဈဿ၊ မဇ္ဈိမပုဂ္ဂိုလ်အား။
တီသု၊ ဒုဿပလ္လတ္ထိကာ အာယောဂပဋ္ဋ[၁] အပဿေန သုံးပါးတို့တွင်။
ဧကေကံ၊ တခုခုသည်။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။
မုဒုဿ၊ မုဒုပုဂ္ဂိုလ်အား။
သဗ္ဗံ၊ သုံးပါးလုံးသည်။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။
ဗိဗ္ဗောဟနမ္ပိ၊ ထိပ်ဝထောင့်တန်း တောင်ဆုပ် ပမာဏထက် မလွန်သော မှီအုံးသည်၎င်း။
ပဉ္စင်္ဂေါပိစ မဉ္စကော၊ ခြေလေး နောက်မှီ အင် ငါးလီရှိသော ညောင်စောင်းသည်၎င်း။
(လေးပေါင်နောက်မှီ၊ အင်္ဂါ ငါးလီ ဝါဒီ အပရေ)။
သတ္တင်္ဂေါပိ စ မဉ္စကော၊ အခြေလေးလီ နောက်မှီ လက်တင် အင်္ဂါခုနစ်ပါးရှိသော ညောင်စောင်းသည်၎င်း။
ဝဋ္ဋတိ၊ အပ်၏။

> [၁။ အာယောဂပဋ္ဋ = (အာယောဂ၊ ဖွဲ့ထားအပ်သော။ ပဋ္ဋ၊ အပြား) ခါးပတ်။]

ဓုတင်ပျက်ခြင်း

သေယျံ ကပ္ပိတ မတ္တေ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတိ [၁] ဟူ၍သာ အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၇၆) ရှိသောကြောင့် ခရီးသွားရာ စသည်၌ပင် ဆောက်တည်သော်လည်း မအိပ်ခင် ဓုတင်ရ၏ဟု မှတ်ရမည်။ သူအချို့ကား “တေန ပန နေသဇ္ဇိကေန ရတ္တိယာ တီသု ယာမေသု ဧကံ ယာမံ ဥဋ္ဌာယ စင်္ကမိတဗ္ဗံ” [၂] ဟူသော ဝိဓာနစကားကို ကိုးကား၍ အရုဏ် တက်သည့်တိုင်အောင် တညဉ့်ပတ်လုံး ဆောက်တည်မှ ရသည်ဟုဆိုကြကုန်၏။ သဒ္ဓါပါး၍ အားလျော့အောင် ပြောသော စကားသာမှတ်ရမည်။ ဝိဓာနကား တညဉ့်လုံး ဆောက်တည်လျှင်သာ စီရင်သော စကားတည်းဟု မှတ်။ (နေ)

ပဘေဒ ပြီး၏။

> [၁။ (အိပ်ရာ၌ခေါင်းချ၍) လျောင်းခြင်းကို ပြုကာမျှ၌ ဓုတင်ပျက်၏၊
၂။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ ပ၊ ၁-၇၆)
ပန၊ ထိုမှတပါး။
နေသဇ္ဇိကေန၊ နိသဇ်ဓုတင်ဆောင်သော။
တေန ယောဂိနာ၊ ထိုယောဂီသည်။
ရတ္တိယာ၊ ညဉ့်၌၊
တီသု ယာမေသု၊ သုံးယာမ်တို့တွင်။
ဧကံ ယာမံ၊ တခုသောယာမ်၌ (တယာမ်ပတ်လုံး)။
ဥဋ္ဌာယ၊ ထ၍။
စင်္ကမိတဗ္ဗံ၊ စင်္ကြံ သွားအပ်၏။]

ဓုတင် ၁၃-ပါး၏ အကျိုးများ

အာနိသံသအားဖြင့် --

(၁) ပံသုကူ ဓုတင်အကျိုး

ပါဠိ

နိဿယာ' နုရူပေါရိယ-
ဝံသေ ဌာနံ အဂေါပနံ။
သာရုပ္ပံ အပရာယတ္တံ၊
တာဏှာဘာဝေါ စ နိဗ္ဘယံ။

အပ္ပံ သုလဘာ' နဝဇ္ဇံ၊
ပါသာဒ'ပ္ပိစ္ဆတာဒိဇံ။
ဒိဋ္ဌာနုဂတျာ'ပါဒနံ၊
သမ္ပဋိပတ္တိဗြူဟနံ ။

မာရသေန ဝိဃာတာယ၊
ပံသုကူလဓရော ယတိ။
သန္နဒ္ဓကဝစော ယုဒ္ဓေ၊
ခတ္တိယော ဝိယ သောဘတိ။

ကိံ ဒိသော တံ န ဓာရေယျ၊
ယံ ဗုဒ္ဓေနာပိ ဓာရိတံ။
တသ္မိံ ယောဂါနုကူလမှိ၊
ပဋိညာနုရတော သိယာ။

အနက်

နိဿယာ' နုရူပေါ၊ ပဉ္စင်းခံစ ဆရာပြသည့် ဒုတိယမှီရာ [၁] အားလျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အရိယဝံသေ၊ “စီဝရသလ္လေခတာ”ဟူသော ပထမအရိယဝံသတရား [၂] ၌။
ဌာနံ၊ တည်ခြင်းသည်၎င်း။
အဂေါပနံ၊ အလောဘနီယ အဖြစ်ကြောင့် စောင့်ရှောက်ရခြင်း ဆင်းရဲ၏ မရှိခြင်း သည်၎င်း။
သာရုပ္ပံ၊ မဂ် ဖိုလ်လိုလတ် ရဟန်းမြတ်တို့နှင့် လျောက်ပတ်ခြင်းသည်၎င်း။
အပရာယတ္တံ၊ ဒါယကာတို့နှင့် မစပ်မယှက် အသက်မွေးရခြင်းသည်၎င်း။
တဏှာဘာဝေါ စ၊ သုံးဆောင်ရာ၌ တဏှာမဖြစ်ခြင်းသည်၎င်း။
နိဗ္ဘယံ၊ ခိုးသူဘေးဖြင့် ဘေးမရှိခြင်းသည်၎င်း။

> [၁။ ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေးတို့သည် ရဟန်းတို့၏ မှီရာ နိဿယတရား ၄-ပါး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမှီရာဆိုသည်မှာ သင်္ကန်းပင်တည်း။ (မဟာဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၉၂)
၂။ အရိယဝံသတရား ၄-ပါးကား-သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်း၊ ဘာဝနာ၌ မွေ့လျော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ (နိဿယ ၄-ပါးနှင့် အရိယဝံသတရား ၄-ပါးတို့၏ အစီအစဉ်ကို သတိပြုပါ။) (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၅၅။မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၈၈)]

အပ္ပံ၊ အဘိုးနည်းပါးခြင်းသည်၎င်း။
သုလဘံ၊ တထည်စုတ်ခါ တထည်ရှာ၍ ရလွယ်ခြင်းသည်၎င်း။
အနဝဇ္ဇံ၊ အပြစ်မရှိခြင်းသည်၎င်း။
ပါသာဒံ၊ ကြည်ညိုဘွယ်ကို ဆောင်ခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပိစ္ဆတာဒိဇံ၊ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ်တို့၏ အကျိုးဖြစ်လာခြင်းသည်၎င်း။
ဒိဋ္ဌာနုဂတိ အာပါဒနံ၊ နှောင်လာအများ တပည့်သားတို့ကို မြင်အပ်သော အလားသို့ ရောက်စေခြင်းသည်၎င်း (အတုယူစေခြင်းသည်၎င်း)။
သမ္ပဋိပတ္တိဗြူဟနံ၊ သမထဝိပဿနာ သမ္မာပဋိပတ်ကို ပွါးစေတတ်ခြင်းသည်၎င်း။
အာနိသံသော၊ ပံသုကူ ဓုတင်ဆောင်အကျိုးတည်း။

မာရသေနဝိဃာတာယ၊ မာရ်မင်းစစ်မက် ရန်အမျက်ကို တိုက်ဖျက်ခြင်းငှါ။
ပံသုကူလဓရော၊ စစ်ဝတ်အတူ ပံသုကူသင်္ကန်းကို ဆောင်သော။
ယတိ၊ ရဟန်းသည်။
ယုဒ္ဓေ၊ စစ်ပွဲ၌။
သန္နဒ္ဓ ကဝစော၊ ချပ်ဝတ်တန်းဆာ ဖွဲ့ဆင်သော။
ခတ္တိယော ဝိယ၊ မင်းကဲ့သို့။
သောဘတိ၊ တင့်တယ်၏။

ယံ၊ အကြင် ပံသုကူသင်္ကန်းကို။
ဗုဒ္ဓေနာပိ၊ လာဘ်သပ်ပေါများ သုံးလူ့ဖျား သည်သော်လည်း။
ဓာရိတံ၊ ဆောင်တော်မူအပ်၏။
တံ၊ ထိုပံသုကူသင်္ကန်းကို။
ကိံ ဒိသော၊ အသို့သဘောရှိသောသူသည်။
န ဓာရေယျ၊ မဆောင်နိုင်ပဲ ရှိရာအံ့နည်း။
ယောဂါနုကူလမှိ၊ ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းအားထုတ်ခြင်းနှင့် လျောက်ပတ်သော။
တသ္မိံ၊ ထိုသံသုကူသင်္ကန်း၌။
ပဋိညာနုရတော၊ ပဉ္စင်းခံစ ရဲစွာချသည့် အာမဝန္တံ ပဋိညံနှင့် လျော်ကန်အောင် မွေ့လျော်သည်။
သိယာ၊ ဖြစ်သင့်ရာ၏။
(ပံ)

(၂) တိစီဝရိက် ဓုတင်အကျိုး

ပါဠိ

ကာယာရေန သန္တောသော၊
သလ္လဟူက' ပ္ပကိစ္စတာ။
ပက္ခိနော'ဝ သမာဒါဂေါ၊
ဝတ္ထသန္နိဓိဝဇ္ဇနံ။

အတိရေကေ အလောလုပ္ပံ၊
ကပ္ပိယေ မတ္တကာရိတာ။
အပ္ပိစ္ဆတာဒီန ဖလ-
နိပ္ဖတ္တာဒိ သမိဇ္ဈတိ။

အနက်

ကာယဟာရေန၊ ချမ်း ပူ လုံခြုံ ကိုယ်ကို ဆောင်ရုံမျှသော သင်္ကန်းဖြင့်။
သန္တောသော၊ ရောင့်ရဲခြင်းသည်၎င်း။
သလ္လဟုက အပ္ပကိစ္စတာ၊ ပေါ့ပါးသော အသက်မွေးခြင်း ကိစ္စနည်းပါးခြင်းသည်၎င်း။
ပက္ခိနော ဣဝ၊ ခြေနှင့် အတောင် ယူဆောင်ပျံသွား ငှက်၏အလားကဲ့သို့။
သမာဒါဂေါ၊ ယူဆောင်၍ သွားနိုင်ခြင်းသည်၎င်း။
ဝတ္ထသန္နိဓိဝဇ္ဇနံ၊ အဝတ်သင်္ကန်း သိုမှီးခြင်းကို ကြဉ်ခြင်းသည်၎င်း။

အတိရေကေ၊ အပိုအမို သင်္ကန်း၌။
အလောလုပ္ပံ၊ လျှပ်ပေါ်လော်လည် မရှိခြင်းသည်၎င်း။
ကပ္ပိယေ၊ နိသီဒိုင် ပရိက္ခာရစောဠ စသည်အများ ဝိနည်းအားဖြင့် အပ်သည်၌။
မတ္တကာရိတာ၊ တိစီဝရမတ္တ နှိုင်းဆ၍ ပြုလေ့ရှိသော အားဖြင့် ခေါင်းပါးစွာကျင့်ခြင်း သည်၎င်း။
အပ္ပိစ္ဆတာဒီနံ၊ အလိုနည်းသောအဖြစ် စသောတရားတို့၏။
ဖလနိပ္ဖတ္တာဒိ၊ အကျိုး၏ပြီးခြင်းစသော များစွာသော ဂုဏ်အပေါင်းသည်၎င်း။
သမိဇ္ဈတိ၊ ပြည့်စုံလာ၏။
(တိ)

(၃) ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်အကျိုး

ပါဠိ

နိဿယာနုရူပေါ'ရိယ-
ဝံသေ ဌာနံ အကောသဇ္ဇံ။
သုဒ္ဓါဇီဝေါ'ပရာယတ္တံ၊
သေခီယ ပရိပူရဏံ။

အပ္ပံ သုလဘာ' နဝဇ္ဇံ၊
နာ' ညပေါသ’ မနုဂ္ဂဟော။
တဏှာမာနပ္ပဟာနဉ္စ၊
တီဟာ' နာပတ္တိတာပိ စ။
ပစ္ဆာ'နုကမ္ပာဗြူဟနံ၊
အပိစ္ဆာဒျ' နုလောမတာ။

ပိဏ္ဍိလောပသန္တုဋ္ဌော၊
ဟောတိ စာတုဒ္ဒိသော ယတိ။
ဒေဝါပိ နံ ပိဟယန္တိ၊
နော စေ သိလောကနိဿိတော။

အနက်

နိဿယာနုရူပေါ၊ ပဉ္စင်းခံစ ဆရာပြသည့် ပထမမှီရာအား လျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အရိယဝံသေ၊ “ပိဏ္ဍပါတေ သလ္လေခဘာ”ဟူသော ဒုတိယအရိယဝံသ တရား၌။
ဌာနံ၊ တည်ခြင်း၎င်း။
အကောသဇ္ဇံ၊ သလုံးစွမ်းရှိ ဆွမ်းရှာဘိ၍ မပျင်းရိနိုင်ခြင်းသည်၎င်း။
သုဒ္ဓါဇီဝေါ၊ ပန်းရက်ယူသုံး ပျားပိတုန်းနှယ် စင်ကြယ်သော အသက်မွေးခြင်းသည်၎င်း။
အပရာယတ္တံ၊ တပါးသူနှင့် မစပ်ယှက်ပဲ အသက်မွေးရခြင်းသည်၎င်း။
သေခိယ ပရိပူရဏံ၊ သုပ္ပဋိစ္ဆန္န စသည်သိက္ခာ ပြည့်စုံလာခြင်းသည်၎င်း။

အပ္ပံ၊ အဘိုးနည်းပါးခြင်းသည်၎င်း။
သုလဘံ၊ ရလွယ်ခြင်းသည်၎င်း။
အနဝဇ္ဇံ၊ အပြစ်မရှိခြင်းသည်၎င်း။
နာညပေါသံ၊ ခံခါနှိုင်းသိ ရောပြွမ်းခြင်း မရှိရကား သူတပါး မမွေးမြူအပ်ခြင်း သည်၎င်း။
အနုဂ္ဂဟော၊ အိမ်တိုင်းစေ့င ချီးမြှင့်ရခြင်းသည်၎င်း။
တဏှာမာနပ္ပဟာနဉ္စ၊ မိဿကဘတ္တ အန္တဇီဝိက် ဖြစ်၍ တဏှာ မာနကို ပယ်ရခြင်းသည်၎င်း။
တီဟိ၊ ဂဏ ပရံပရ စာရိတ္တဟု သိက္ခာပုဒ် သုံးခုတိုဖြင့်။
အနာပတ္တိကာ စ၊ အာပတ်မသင့်ခြင်း သည်၎င်း။

ပစ္ဆာနုကမ္ပာ၊ နောင်လာအများ တပည့်သားတို့ကို သနားငဲ့ကွက်ခြင်းသည်၎င်း။
ဗြူဟနံ၊ အထက် သမထ ဝိပဿနာ သမ္မာပဋိပတ်ကို ပွါးစေတတ်ခြင်း သည်၎င်း။
အပိစ္ဆာဒိအနုလောမတာ၊ အပိစ္ဆတာ စသော တရားနှင့် လျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အာနိသံသော၊ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် အကျိုးတည်း။

ပိဏ္ဍိလောပသန္တုဋ္ဌော၊ သလုံးကိုမှီး ရင်းနှီးပန်းနွမ်း ရသောဆွမ်းဖြင့် ရောင့်ရဲသော။
ယတိ၊ ရဟန်းသည်။
စာတုဒ္ဒိသော၊ အရပ်လေးမျက်နှာတွင် ပိတ်ပင်တားမရှိ သွားလာနိုင်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
သိလောက နိဿိတော၊ လာဘ်သပ် ပူဇော် အကျော် အစောကို ငဲ့မှီတောင့်တသည်။
နော စေ ဟောတိ၊ အကယ်၍ မဖြစ်အံ့။
နံ၊ ထိုလာဘ်မငဲ့ကွက် ငြိမ်သက်စွာဘိ ပညာ သတိရှိသော ပိဏ္ဍပါတိကရဟန်းကို။
ဒေဝါပိ၊ သိကြားစသော နတ်တို့သည် သော်လည်း။
ပိဟယန္တိ၊ သဒ္ဓါစုံမက် နှစ်သက်မြတ်နိုး မျှော်ကိုးတောင့်တ ရိုသေကြကုန်၏။
(ပိဏ်)

(၄) သပဒါနစာရိကဓုတင်အကျိုး

ပါဠိ

စန္ဒူပမော နိစ္စနဝေါ၊
ကုလေသု ဝီတမစ္ဆရော။
အကုလူပဂါဒီနဝေါ၊
သမာန'မနုကမ္ပကော။

နတ္ထိကော ဘတ္တာဘိဟာရံ၊
အဝှါနံ နာဘိနန္ဒတိ။
သေရီစာရီ အပိစ္ဆတာ-
ဒီနံ' နုလောမ ဝုတ္တိကော။

အနက်

သပဒါနိကော၊ သပဒါနစာရီ ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည်။
စန္ဒူပမော၊ ကပ်ငြိမတင် ချမ်းကြည်လင်၍ လ-လျှင် ဥပမာရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ကုလေသု ၊ ဒါယကာတို့၌။
နိစ္စနဝေါ၊ မပြတ်ကပ်ချဉ်း လေ့လာခြင်းမဖြစ် အမြဲသစ်သည်၎င်း။
ဝီတမစ္ဆရော၊ ကုလမစ္ဆေရ ကင်းသည်၎င်း။
အကုလူပဂါဒီနဝေါ၊ လူကိုချီးမြှောက် ရောယှက်ခြင်း စသော အပြစ် မရှိသည်၎င်း။
သမာနံ၊ ထပ်တူ ညီမျှ။
အနုကမ္ပကော၊ သနားချီးမြှောက် စောင့်ရှောက်သည်၎င်း။
ဟောတိ ဖြစ်၏။

ဘတ္တာဘိဟာရံ၊ ရှေ့ရှုဆောင်ခဲ့သောဆွမ်းကို။
ဝါ၊ ဆွမ်းဖြင့်။
နတ္ထိကော၊ အလိုမရှိ။
အဝှါနံ၊ ဘိတ်မန်ပင့်ခေါ်ခြင်းကို။
နာဘိနန္ဒတိ၊ မနှစ်သက် လက်မခံ။
သေရီစာရီ၊ အလိုအတိုင်း သွားလာ လှည့်ပတ်ရခြင်း ရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
အပ္ပိစ္ဆတာဒီနံ၊ အလိုနည်းပါးခြင်းစသော တရားတို့အား။
အနုလောမဝုတ္တိကော၊ လျော်စွာဖြစ်ခြင်းတို့သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
(သပ်)

(၅) ဧကာသနိက်ဓုတင်အကျိုး

ပါဠိ

အပ္ပါဗာဓံ အပ္ပါတင်္ကံ၊
လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံပိ စ။
ဖာသု နာပတ္တိ နိတ္တဏှံ၊
အပ္ပိစ္ဆာဒျ'နုလောမတာ။

အနက်

အပ္ပါဗာဓံ၊ နှိပ်စက်တတ်ရာ ရောဂါမရှိခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပါတင်္ကံ၊ သက်မွေး မခဲ ကိုယ်မဆင်းရဲခြင်းသည်၎င်း။
လဟုဋ္ဌာနံ၊ လျင်မြန်စွာ ထကြွနိုင်ခြင်းသည်၎င်း။
ဗလံပိ စ၊ ကိုယ်အားရှိခြင်းသည်၎င်း။
ဖာသု၊ ချမ်းသာအေးမြ နေရခြင်းသည်၎င်း။
အနာပတ္တိ၊ ပထမ ပဝါရဏာသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ်မသင့်နိုင်ခြင်း သည်၎င်း။
နိတ္တဏှံ၊ ရသတဏှာ မရှိခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပိစ္ဆာဒိအနုလောမတာ၊ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော တရားနှင့် လျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အာနိသံသော၊ ဧကာသနိက် ဓုတင်ဆောင်အကျိုးတည်း။
(ဧ)

(၆) ပတ္တပိဏ်ဓုတင်အကျိုး

ပါဠိ

အကြိစ္ဆတာယ ပဟာနံ၊
နာနာတဏှာ ဝိနောဒနံ။
ထာလကာဒိ ဟရာဘာဝေါ၊
အာဟာရေ အတ္ထဒဿိတာ။
အဝိက္ခိတ္တဘောဇိတာ စ၊
အပ္ပိစ္ဆာဒျနုလောမတာ။

နာနာဘာဇန ဝိက္ခေပံ၊
ဟိတွာ ဩက္ခိတ္တလောစနော။
ခနန္တော ဝိယ မူလာနိ၊
ရသတဏှာယ သုဗ္ဗတော။

သရူပံ ဝိယ သန္တုဋ္ဌိံ၊
ဓာရယန္တော သုမာနသော။
ပရိဘုဉ္ဇေယျ အာဟာရံ၊
ကော အညော ပတ္တပိဏ္ဍိကာ။

အနက်

အတြိစ္ဆတာယ၊ ထိုထိုခွက်တွင်း ထိုထိုဟင်း၌ တပ်မက်ခြင်းတဏှာကို။
ပဟာနံ၊ ပယ်ခြင်းသည်၎င်း။
နာနာတဏှာ ဝိနောဒနံ၊ အထူးထူးသော ရသတဏှာကို စွန့်ခွါပယ်ဖျောက် ရခြင်း သည်၎င်း။
ထာလကာဒိ ဟရာဘာဝေါ၊ ပန်းကန် ဗျပ် ခွက် စသည်ကို ဆောင်ရွက်ရခြင်း ဟူသော ဆင်းရဲ၏ မရှိခြင်းသည်၎င်း။
အာဟာရေ၊ အံ့ဖတ်ပမာ ရောနှောသောအစာ၌။
အတ္ထဒဿိတာ၊ “ကာယဋ္ဌိတိ ယာပနာ” အစရှိသော အကျိုးမျှကို မြင်ခြင်းသည်၎င်း။
အဝိက္ခိတ္တဘောဇိတာ စ၊ ထိုထိုခွက်တွင်း ထိုထိုဟင်း၌ နှလုံးသွင်း မပျံ့ခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပိစ္ဆာဒိအနုလောမတာ၊ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော တရားနှင့်လျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အာနိသံသော၊ ပတ္တပိဏ် ဓုတင်ဆောင်အကျိုးတည်း။

နာနာဘာဇန ဝိက္ခေပံ၊ ခွက်အထူးထူး၌ စိတ်မှူးပျံလွှင့်ခြင်းကို။
ဟိတွာ၊ ပယ်စွန့်၍။
ဩက္ခိတ္တလောစနော၊ သပိတ်ကိုရှု အောက်သို့ပြုသော မျက်စိရှိသည် ဖြစ်၍။
ရသတဏှာယ၊ ရသတဏှာ၏။
မူလာနိ၊ မြစ်မ မြစ်သေးတို့ကို။
ခနန္တော ဝိယ၊ တူးဖြို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့။
သုဗ္ဗတော၊ ကောင်းသောအကျင့်ရှိသည်ဖြစ်၍။
သန္တုဋ္ဌိံ၊ ရောင့်ရဲခြင်းအထူး သန္တုဌီကျေးဇူးကို။
သရူပံ ဝိယ၊ သရုပ်သကောင် ယူဆောင်ဆင်နွှဲ လည်ဆွဲတန်းစသည်တို့ကဲ့သို့။
ဓာရယန္တော၊ ဆောင်လျက်။
သုမာနသော၊ ကောင်းမြတ်သော စိတ်နှလုံးရှိသည်ဖြစ်၍။
ပတ္တပိဏ္ဍိကာ၊ ပတ္တပိဏ်ဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်မှ။
အညော၊ တပါးသော။
ကော၊ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အာဟာရံ၊ အာဟာရကို။
ပရိဘုဉ္ဇေယျ၊ သုံးဆောင် စွမ်းနိုင်အံ့နည်း။
“ပတ္တပိဏ္ဍိက ယေဝ ပရိဘုဉ္ဇေယျ”ဟူလိုသည်။
(ပတ်)

(၇) ခလုပစ္ဆာဘတ္တိက ဓုတင်အကျိုး

ပါဠိ

နာပတ္တိ နောဒရိကတ္တံ၊
အပုနပ္ပရိယေသနာ။
နိရာမိသသန္နိဓိတာ၊
အပ္ပိစ္ဆာဒျနုလောမတာ။

မုနိပ္ပသဋ္ဌံ သန္တောသ-
ဂုဏာဒိ ဝုဍ္ဎိသဉ္ဇနံ။
ဒေါသေ ဝိဓုနိတုံ ကာမော၊
ဣဒံ ဘဇေယျ ပဏ္ဍိတော။

အနက်

နာပတ္တိ၊ “အနတိရိတ္တဘောဇနာပတ္တိ” မရှိ ဝေးကွာခြင်းသည်၎င်း။
နော ဒရိကတ္တံ၊ ဝမ်းကိုချင့်တွက် အပြည့်အနှက် စားခြင်း မရှိခြင်းသည်၎င်း။
(ဩဒရိကတ္တံ ဥဒရဿ မိတဘာဝေါ ဣစ္ဆိပူရကာ။ မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၉၆)
အပုနပ္ပရိယေသနာ၊ တဖန်ရှာရခြင်း ဆင်းရဲ၏ မရှိခြင်းသည်၎င်း။
နိရာမိသသန္နိဓိတာ၊ အာမိသကို သိုမှီးခြင်း၏ ကင်းခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပိစ္ဆာဒိအနုလောမတာ၊ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော တရားနှင့်လျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အာနိသံသော၊ ခလုပစ္ဆာ ဓုတင်ဆောင် အကျိုးတည်း။

တိုက်တွန်းချက်

ဒေါသေ၊ လောဘ ဒေါသ စသည်အပြစ် မြူအညစ်တို့ကို။
ဝိဓုနိတုံ ကာမော၊ ခါတွက်ဖျက်ဆီးခြင်းငှါ အလိုရှိသော။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။
မုနိပ္ပသဋ္ဌံ၊ ဘုရားရှင် ချီးမွမ်းတော် မူအပ်သော။
သန္တောသဂုဏာဒိ ဝုဍ္ဎိသဉ္ဇနံ၊ လွန်စွာခေါင်းပါး သန္တောသ စသော ကျေးဇူး တရား၏ ကြီးပွါးခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော။
ဣဒံ၊ ဤခလုပစ္ဆာဓုတင်ကို။
ဘဇေယျ၊ ဆည်းကပ်မှီဝဲရာ၏၊
(ခ)

(၈) အာရညကင် ဓုတင်အကျိုးများ

ပါဠိ

လဒ္ဓါ ဝနသညံ ဘဗ္ဗော၊
ဓိတိံ လဒ္ဓုံ စ ရက္ခိတုံ။
အာရာဓေတိ သတ္ထု စိတ္တံ၊
နာ'သပ္ပါယေဟိ ခီပိတံ။

သန္တာသော ဝိဂတော ဟောတိ၊
ဇဟဇီဝနိကန္တိကော။
ဝိဝေကသုခံ သာဒေတိ၊
သေသဓူတာနုရူပကော။

ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော၊
ပန္တသေနာသနေ ရတော။
အာရာဓယန္တော နာထဿ၊
ဝနဝါသေန မာနသံ။

ဧကော အရညေ နိဝသံ၊
ယံ သုခံ လဘတေ ယတိ။
ရသံ တဿ န ဝိန္ဒန္တိ၊
အပိ ဒေဝါ သဣန္ဒကာ။

ပံသုကူလ ကဝစော သော၊
အသေသ ဓုတာယုဓော။
သမတ္ထော န စိရဿေဝ၊
ဇေတုံ မာရံ သဝါဟနံ။
တသ္မာ အရညဝါသမှိ၊
ရတိံ ကယိရာထ ပဏ္ဍိတော။

အနက်

အာရညိကော၊ တောနေရဟန်းသည်။
ဝနသညံ၊ တောဟူသော အမှတ်သညာကို။
လဒ္ဓါ၊ ရ၍။
ဝါ၊ ရသောကြောင့်။
ဓိတိံ၊ မရသေးသော သမာဓိကို။
လဒ္ဓုံ စ၊ ရခြင်းငှါ၎င်း။
ဓိတိံ၊ ရပြီးသောသမာဓိကို။
ရက္ခိတုံ စ၊ စောင့်ရှောက် ခြင်းငှါ၎င်း။
ဘဗ္ဗော၊ ထိုက်၏။
သတ္ထု ၊ မြတ်စွာဘုရား၏။
စိတ္တံ၊ စိတ်တော်ကို။
အာရာဓေတိ၊ နှစ်သက်စေ၏။
(တေနာ'ဟံ နာဂိတ တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တမနော ဟောမိ အရညဝိဟာရေန။ အင်္ဂုတ္တိုရ် ပါဠိတော်၊ ဒု၊ နှာ-၃၀၁-စသည်)

အသပ္ပါယေဟိ၊ မလျောက်ပတ်တုံ ရူပါရုံစသည်တို့သည်။
စိတ္တံ၊ မိမိစိတ်ကို။
န ခီပိတံ၊ မပစ်လွှင့်အပ်နိုင်။

သန္တာသော၊ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ခြင်းသည်။
ဝိဂတော၊ ပျောက်ကင်းသည်။
ဟောတိ ဖြစ်၏။
ဇဟဇီဝနိကန္တိကော၊ ကိုယ်အသက်၌ တပ်မက်ခြင်းကို စွန့်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဝိဝေကသုခံ၊ လူမရောပြွမ်း ကျောင်းသင်္ခမ်း၌ ဆိတ်ချမ်းမြေ့စွာ အရသာကို။
သာဒေတိ၊ သုံးဆောင်ခံစားရ၏။
သေသဓူတာနုရူပကော၊ ပံသုကူစသော ကြွင်းဓုတင်တို့နှင့် လျောက်ပတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

တိုက်တွန်းချက်

ပဝိဝိတ္တော၊ ဆိတ်ငြိမ်ထသော။
အသံသဋ္ဌော၊ လူတို့နှင့် မရောမရှက် ထသော။
ပန္တသေနာသနေ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာ တောကျောင်း၌။
ရတော၊ မွေ့လျော်ထသော။
ဝနဝါသေန၊ တော၌နေခြင်းဖြင့်။
နာထဿ၊ မြတ်ဘုရား၏။
မာနသံ၊ စိတ်တော်ကို။
အာရာဓယန္တော၊ နှစ်သက်စေလျက်။

ဧကာ၊ တယောက်ထီးတည်း။
အရညေ၊ လူသူမနီး ရှိုကြီးပိတ်ပေါင်း တောရကျောင်း၌။
နိဝသံနိဝသန္တော၊ နေသော။
ယတိ၊ ရဟန်းသည်။
ယံ သုခံ၊ အကြင်ပဝိဝေကချမ်းသာကို။
လဘတေ၊ ရ၏။
တဿ၊ ထိုတောနေ ရဟန်း၏။
တံ ရသံ၊ ထို ပဝိဝေက သုခရသာကို။
သ ဣန္ဒကာ၊ သိကြားနှင့်တကွကုန်သော။
ဒေဝါ အပိ၊ နတ်တိုပင်သော်လည်း။
န ဝိန္ဒန္တိ၊ မရနိုင်ကုန်။

ပံ့သုကူလ ကဝစော၊ ပံသုကူသင်္ကန်း ချပ်ပန်း မိန်ညို ထောင်ထသော။
အဝသေသ ဓုတာယုဓော၊ ကြွင်းသောဓုတင် စစ်အင်လက်နက် ရဲမက်ဗိုလ်ထ ရှိထသော။
သော၊ ထိုတောနေရဟန်းသည်။
န စိရဿေဝ၊ မကြာမြင့်ခင်သာလျှင်။
သဝါဟနံ၊ ရဲမက်ဗိုလ်စုနှင့်တကွသော။
မာရံ၊ မာရ်နတ်မင်းကို။
ဇေတုံ၊ အောင်မြင်ခြင်းငှါ။
သမတ္ထော၊ စွမ်းနိုင်၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။
အရညဝါသမှိ၊ မြရိပ်စိမ်းဝေ ချောက်ကမ်းရေနှင့် သဲငွေသောင်လယ် ပျော်ဘွယ်ရာကောင်း တောရကျောင်း၌။
ရတိံ၊ မွေ့လျော်ပျော်နေခြင်းကို။
ကယိရာထ၊ ပြုရာ၏။
(အာ)

(၉) ရုက္ခမူဓုတင်အကျိုး

နိဿယာနုရူပေါ'ရိယ-
ဝံသေ ဌာနဉ္စ အပ္ပကံ။
သုလဘံ အနဝဇ္ဇဉ္စ၊
ဒေဝတာသဟဝါသိတာ၊
ကမ္မာရာမတာယာ'ဘာဝေါ၊
အပ္ပိစ္ဆာဒျ'နုလောမတာ။

အာဝါသမစ္ဆေရဟရေ၊
ဒေဝတာ ပရိပါလိတေ။
ပဝိဝိတ္တေ ဝသန္တော သော၊
ရုက္ခမူလမှိ သုဗ္ဗတော။

အဘိရတ္တာနိ နီလာနိ၊
ပဏ္ဍူနိ ပတိတာနိ စ။
ပဿန္တော တရုပဏ္ဏာနိ၊
နိစ္စသညံ ပနူဒတိ။

တသ္မာ ဟိ ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ၊
ဘာဝနာဘိရတာ' လယံ။
ဝိဝိတ္တံ နာတိမညေယျ၊
ရုက္ခမူလံ ဝိစက္ခဏော။

နိဿယာနုရူပေါ၊ ပဉ္စင်းခံစ ဆရာပြသည့် တတိယမှီရာ အားလျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အရိယဝံသေ၊ “သေနာသနေ သလ္လေတော” ဟူသော တတိယအရိယဝံသ တရား၌။
ဌာနဉ္စ၊ တည်ခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပကံ၊ အဘိုးနည်းပါးခြင်းသည်၎င်း။
သုလဘံ၊ ရလွယ်ခြင်းသည်၎င်း။
အနဝဇ္ဇဉ္စ၊ အပြစ်မရှိခြင်းသည်၎င်း။
ဒေဝတာ သဟဝါသိတာ၊ သစ်နန်းစံမျိုး ရုက္ခစိုးနတ် စောင့်ရှောက်လတ်၍ နတ်တို့နှင့် အတူနေရခြင်းသည်၎င်း။
ကမ္မာရာမတာယ၊ နဝကမ္မ၌ မွေ့လျော်သော အဖြစ်၏။
အဘာဝေါ၊ မရှိခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပိစ္ဆာဒိအနုလောမတာ၊ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော တရားနှင့် လျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အာနိသံသော၊ ရုက္ခမူဓုတင်ဆောင် အကျိုးတည်း။

တိုက်တွန်းချက်

အာဝါသ မစ္ဆေရဟရေ၊ နေရာထိုင်ခင်း၌ ဝန်တိုခြင်းကို ပယ်ခွင်းတတ်ထသော။
ဒေဝတာပရိပါလိတေ၊ နတ်များ ဝန်းပတ် စောင့်ရှောက်အပ်ထသော။
ပဝိဝိတ္တေ၊ ဆိတ်ငြိမ်ထသော။
ရုက္ခမူလမှိ၊ သစ်ပင်ရင်း၌။
ဝသန္တော၊ နေသော။
သုဗ္ဗတော၊ ကောင်းသောအကျင့်ရှိသော။
သော၊ ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အဘိရတ္တာနိ၊ နုသစ်နီမြန်းကုန်သော။
တရုပဏ္ဏာနိ စ၊ သစ်ရွက်တို့ကို၎င်း။
နီလာနိ၊ ရင့်မာစိမ်းညိုကုန်သော။
တရုပဏ္ဏာနိ စ၊ သစ်ရွက်တို့ကို၎င်း။
ပဏ္ဍူနိ၊ အိုမင်းမှည့်ရော်ကုန်သော။
တရုပဏ္ဏာနိ စ၊ သစ်ရွက်တို့ကို၎င်း။
ပတိတာနိ၊ ညှိုးရော်ကြွေကျကုန်သော။
တရုပဏ္ဏာနိ စ၊ သစ်ရွက်တို့ကို၎င်း။
ပဿန္တော၊ အစဉ်သဖြင့် မြင်ရသည်ဖြစ်၍။
နိစ္စသညံ၊ မြဲ၏ ဟူသော အမှတ်သညာကို။
ပနူဒတိ၊ ပယ်စွန့်နိုင်၏။

တသ္မာ ဟိ၊ ထို့ကြောင့်သာလျှင်။
ဝိစက္ခဏော၊ ပညာရှိသောအမျိုးသားသည်။
ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ၊ တောမှာဖွားမြင် တောတွင်ပွင့်လျက် ဓမ္မစကြာ တောမှာ နိဗ္ဗူ စံတော်မူသည့် ဘုန်းလူစောနှစ် မွေတော်ဖြစ်ထသော။
ဘာဝနာဘိရတာလယံ၊ ဘာဝနာမွေ့လျော် များသူတော်တို့၏ မျှော်နေရာဖြစ်ထသော။
ဝိဝိတ္တံ၊ ဆိတ်ငြိမ်သော။
ရုက္ခမူလံ၊ သစ်ပင်ရင်းကို။
နာတိမညေယျ၊ မထီမဲ့မြင် မပြုသင့်ရာ။ (ရုက်)

(၁၀) အဗ္ဘောကာသိက ဓုတင်အကျိုး

ပလိဗောဓဿု'ပစ္ဆေဒေါ၊
နိဿင်္ဂအနိကေတတာ။
စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပိစ္ဆတာ-
ဒီနံ နုလောမဝုတ္တိတာ။

အနာဂါရိယဘာဝဿ၊
အနုရူပေ အဒုလ္လဘေ။
တာရာမဏိဝိတာနမှိ၊
စန္ဒဒီပပ္ပဘာသိတေ။

အဗ္ဘောကာသေ ဝသံ ဘိက္ခု၊
မိဂဘူတေန စေတသာ။
ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ၊
ဘာဝနာရာမတံ သိတော။

ပဝိဝေက ရသဿာဒံ၊
န စိရဿေဝ ဝိန္ဒတိ။
ယသ္မာ တသ္မာ ဟိ သပ္ပညော၊
အဗ္ဘောကာသေ ရတော သိယာ။

ပလိဗောဓဿ၊ အာဝါသ ပလိဗောဓကို။
ဥပစ္ဆေဒေါ၊ ဖြတ်ရခြင်းသည်၎င်း။
နိဿင်္ဂ အနိကေတတာ၊ တွယ်တာကပ်ငြိ မရှိခြင်း နေရာကုဋိ မရှိခြင်းသည်၎င်း။
စာတုဒ္ဒိသော၊ လေးရပ်ခွင်၌ ပိတ်ပင်မရှိခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပိစ္ဆတာဒီနံ၊ အပ္ပိစ္ဆတာ စသည်တို့အား။
အနုလောမဝုတ္တိတာ၊ လျော်စွာဖြစ်သည့် အဖြစ်သည်၎င်း။
အာနိသံသော၊ အမ္ဘောကာသိကဓုတင်ဆောင်အကျိုးတည်း။

တိုက်တွန်းချက်

အနာဂါရိယဘာဝဿ၊ အိမ်ထောင်စီးပွါး ပယ်ရှားစွန့်ပစ် ရဟန်းအဖြစ်အား။
အနုရူပေ၊ လျောက်ပတ်ထသော။
အဒုလ္လဘေ၊ လွန်စွာ ရလွယ်ထသော။
တာရာမဏိ ဝိကာနမှိ၊ ကြယ်ရောင်ထိန်လက် ပတ္တမြားမျက်နှာကြက် ရှိထသော။
စန္ဒဒီပပ္ပဘာသိတေ၊ လမင်းတန်ဆောင် ဆီမီးရောင်ဖြင့် ပြောင်ပြောင် ထွန်းလင်းထသော။
အဗ္ဘောကာသေ၊ လွင်တီးခေါင်၌။
မိဂဘူတေန၊ သိမ်းဆည်းမတွယ် သမင်သဖွယ်ဖြစ်သော။
စေတသာ၊ စိတ်ဖြင့်။
ထိနမိဒ္ဓံ၊ ထိနမိဒ္ဓကို။
ဝိနောဒေတွာ၊ ပယ်ဖျောက်၍။
ဘာဝနာရာမတံ၊ ဘာဝနာ၌မွေ့လျော်ခြင်းကို။
သိတော၊ မှီလျက်။
၀သံ ဝသန္တော၊ နေသော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ယသ္မာ၊ အကြင့်ကြောင့်။
န စိရဿေဝ၊ မကြာမြင့်ခင်သာလျှင်။
ပဝိဝေက ရသဿာဒံ၊ ဝိဝေကချမ်းသာ ရသမြတ်ခေါင် သုံးဆောင် ခံစားရခြင်းကို။
ဝိန္ဒတိ၊ ရ၏၊
တသ္မာ ဟိ၊ ထို့ကြောင့်သာလျှင်။
သပ္ပညော၊ ပညာရှိသည်။
အဗ္ဘောကာသေ၊ လွင်တီးခေါင်၌။
ရတော၊ မွေ့လျော်သည်။
သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ (အဗ်)

(၁၁) သုသာန်ဓုတင်အကျိုး

လာဘော မရဏဿတိယာ၊
အပ္ပမာဒ ဝိဟာရိတာ။
နိမိတ္တဿ အဓိဂမော၊
ကာမရာဂ ဝိနောဒနံ။

သံဝေဂေါ ကာယသဘာဝ-
ဒဿနံ မဒစဇ္ဇနံ။
ဘူတပူဇာ ဘယသဟော၊
အပ္ပိစ္ဆာဒျ'နုလောမတာ။

မရဏဿတိယာ၊ မရဏသတိကို။
လာဘော၊ ရခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပမာဒ ဝိဟာရိတာ၊ မမေ့မလျော့ နေလေ့ရှိခြင်းသည်၎င်း။
နိမိတ္တဿ၊ ဥဒ္ဓုမာတက စသည် ကြောင်းဟိတ် အသုဘနိမိတ်ကို။
အဓိဂမော၊ ရခြင်းသည်၎င်း။
ကာမရာဂ ဝိနောဒနံ၊ ကာမဂုဏ်၌ တပ်မက်မှုကို ပယ်ဖျောက်နိုင်ခြင်းသည်၎င်း။
သံဝေဂေါ၊ များစွာထိတ်လန့်ခြင်းသည်၎င်း။
ကာယသဘာဝ ဒဿနံ၊ အသုစိ ဒုဂ္ဂန္ဓ ဇေဂုစ္ဆ စသော ကိုယ်သဘောကို နစ်နောကုန်စင် မပြတ်မြင်ရခြင်းသည်၎င်း။
မဒစဇ္ဇနံ၊ အာရောဂျမာန် ယောဗ္ဗနမာန် ဇီဝိတမာန်တို့ကို ပယ်လှန် စွန့်ပစ်ရခြင်းသည်၎င်း။
ဘူတပူဇာ၊ နတ်တို့လေးမြတ် ပူဇော်အပ်ခြင်းသည်၎င်း။
ဘယသဟော၊ ဘေးငယ် ဘေးကြီးကို သည်းခံနိုင်ခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပိစ္ဆာဒိအနုလောမတာ၊ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော တရားနှင့်လျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အာနိသံသော၊ သုသာန်ဓုတင်ဆောင်အကျိုးတည်း။ (ာ)

(၁၂) ယထာသန္ထတိ ဓုတင်အကျိုး

ဝုတ္တောဝါဒဿ ကရဏံ၊
သဟာယာနံ ဟိတေသိတာ။
ဝိကပ္ပဿ ပရိစ္စာဂေါ၊
အတြိစ္ဆာ ဒွါရသံဝရော။
ဟီနာနုရောဓ ဝိရောဓော၊
အပ္ပိစ္ဆာဒျ'နုလောမတာ။

ယံ လဒ္ဓံ တေန သန္တုဋ္ဌော၊
ယထာသန္ထတိကော ယတိ။
နိဗ္ဗိကပ္ပေါ သုခံ သေတိ၊
တိဏသန္ထရဏေသုပိ။

န သော ရဇ္ဇတိ သေဋ္ဌမှိ၊
ဟီနံ လဒ္ဓါ န ကုပ္ပတိ။
သဗြဟ္မစာရိနဝကေ၊
ဟိတေန အနုကမ္ပတိ။

တသ္မာ အရိယသတာစိဏ္ဏံ၊
မုနိပုင်္ဂဝ ဝဏ္ဏိတံ။
အနုယုဉ္စေထ မေဓာဝီ၊
ယထာသန္ထတရာမတံ။

ဝုတ္တောဝါဒဿ၊ “ယံ လဒ္ဓံ တေန တုဋ္ဌဗ္ဗံ” ဟူ၍ (ပါစိတ်ပါဠိတော်၊ နှာ-၃၄၀၌) ဟောတော်မူအပ်သော ဩဝါဒကို။
ကရဏံ၊ ပြုကျင့် လိုက်နာခြင်းသည်၎င်း။
သဟာယာနံ၊ သီတင်းသုံးဖော်တို့၏။
ဟိတေသိတာ၊ စီးပွါးရှာလျက် ကရုဏာ ဝိဟာရ အားလျော်ခြင်းသည်၎င်း။
ဝိကပ္ပဿ၊ ဆိုးကောင်း ယုတ်မြတ်ကို ကြံစည်ခြင်းကို။
ပရိစ္စာဂေါ၊ စွန့်ပစ်ဘိ၍ တာဒိကျေးဇူး အားလျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အတြိစ္ဆာဒွါရသံဝရော၊ ထိုထိုဥစ္စာ လိုတတ်စွာသော အတြိစ္ဆာ တဏှာဝင်ပေါက်ကို ပိတ်ဆို့ခြင်းသည်၎င်း။
ဟီနာနုရောဓ ဝိရောဓော၊ ကောင်း မကောင်းသည်၌ ချစ်ခြင်း မုန်းခြင်းကို ပယ်ခြင်းသည်၎င်း။
အပ္ပိစ္ဆာဒိအနုလောမတာ ၊ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော တရားနှင့် လျော်ခြင်းသည်၎င်း။
အာနိသံသော၊ ယထာသန္တတိ ဓုတင်ဆောင် အကျိုးတည်း။
(နောက်ဂါထာစု အနက် ထင်ပြီ)
ယထာသန္ထတရာမတံ၊ သံဃာညွှန်းချတိုင်း သောကျောင်း၌ မွေ့လျော်သည်၏ အဖြစ်ကို။ (အနက်ပေး) (ယထာ)

တိုက်တွန်းချက်

ယံ၊ အကြင်ပစ္စည်းကို။
လဒ္ဓံ၊ ရအပ်၏။
တေန၊ ထိုပစ္စည်းဖြင့်သာ။
သန္တုဋ္ဌော၊ နှစ်သက်သော။
ယထာ သန္ထတိကော၊ ယထာသန္ထတိ ဓုတင်ဆောင်သော။
ယတိ၊ ရဟန်းသည်။
နိဗ္ဗိကပ္ပေါ၊ (ကောင်းသည် မကောင်းဘူးဟု နှစ်မျိုး) ကြံခြင်း ကင်းသည်ဖြစ်၍။
တိဏသန္ထရဏေသုပိ၊ မြက် သစ်ရွက် အခင်းတို့၌သော်လည်း။
သုခံ၊ ချမ်းသာစွာ။
သေတိ၊ အိပ်ရ နေရပေ၏။

၁။ သော၊ ထိုရဟန်းသည်။
သေဋ္ဌမှိ၊ မြတ်သောနေရာ၌လည်း။
န ရဇ္ဇတိ၊ မတပ်မက်။
ဟီနံ၊ ယုတ်ညံ့သည်ကို။
လဒ္ဓါ၊ ရ၍ (ရသော်လည်း)။
န ကုပ္ပတိ၊ အမျက်မထွက်။
သဗြဟ္မစာရိနဝကေ၊ သီတင်းသုံးဖော်ငယ်တို့ကို။
ဟိတေန၊ အကျိုးစီးပွါးဖြင့်။
အနုကမ္ပတိ၊ အစဉ်သနား စောင့်ရှောက်သည်မည်၏။

၂။ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အရိယသတာစိဏ္ဏံ၊ အရိယာသူမြတ်တို့သည် အမြဲမပြတ် လေ့ကျင့်အပ်သော။
မုနိပုင်္ဂဝ ဝဏ္ဏိတံ၊ မုနိတို့ ရှေ့သွား ခေါင်းဆောင်ကြီးဖြစ်သော ဘုရားသခင်သည် ချီးမွမ်းတော်မူအပ်သော။
ယထာသန္ထတရာမတံ၊ သံဃာညွှန်းချအပ်တိုင်းသော ကျောင်း၌ မွေ့လျော်သည့်အဖြစ်ကို။
မေဓာဝီ၊ ပညာရှိသည်။
အနုယုဉ္စေထ၊ အားထုတ်ရာ၏။

၃။ ယံ၊ အကြင်ပစ္စည်းကို။
လဒ္ဓံ၊ ရအပ်၏။
တေန၊ ထိုပစ္စည်းဖြင့်။
တုဗ္ဗဋ္ဌံ၊ နှစ်သက် ရောင့်ရဲအပ်၏။

(၁၃) နေသဇ္ဇိကဓုတင် အကျိုး

ကမ္မဋ္ဌာနသပ္ပါယတာ၊
စေတော နိဗန္ဓဆေဒနံ။
ပါသာဒိကံ အနွာရမ္ဘံ၊
သမ္ပဋိပတ္တိဗြူဟနံ။

အာဘုဇိတွာန မလ္လင်္ကံ၊
ပဏိဓာယ ဥဇုံ တနုံ။
နိသီဒန္တော ဝိကမ္ပေတိ၊
မာရဿ ဟဒယံ ယတိ။

သေယျ ပဿ မိဒ္ဓသုခံ၊
ဟိတွာ အာရဒ္ဓဝီရိယော။
နိသဇ္ဇာဘိရတော ဘိက္ခု၊
သောဘယန္တော တပေါဝနံ။

နိရာမိသံ ပီတိသုခံ၊
ယသ္မာ သမဓိဂစ္ဆတိ။
တသ္မာ သမနုယုဉ္ဇေယျ၊
ဓီရော နေသဇ္ဇိကံ ဝတံ။

ကမ္မဋ္ဌာနသပ္ပါယတာ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဟူသမျှနှင့် လျောက်ပတ်သည့် အဖြစ်သည်၎င်း။
စေတော နိဗန္ဓဆေဒနံ၊ “သေယျ ပဿ မိဒ္ဓသုခ”ကို [၁] အားထုတ်ခြင်း ဟူသော “စေတောဝိနိဗန္ဓ [၂] တရားကို ဖြတ်ခြင်းသည်၎င်း။
ပါသာဒိကံ၊ ကြည်ညိုဘွယ် ရှိခြင်းသည်၎င်း။
အနွာရမ္ဘံ၊ အားထုတ်ခြင်း ဝီရိယအားလျော်ခြင်းသည်၎င်း။
သမ္ပဋိပတ္တိဗြူဟနံ၊ အထက် သမထ ဝိပသာနာ သမ္မာပဋိပတ်ကို ပွါးစေတတ်ခြင်း သည်၎င်း။
အာနိသသော၊ နိသဇ်ဓုတင်ဆောင် အကျိုးတည်း။

[၁။ သေယျသုခ = ပက်လက်အိပ်ခြင်း ချမ်းသာ။ ပဿ သုခ = တစောင်းအိပ်ခြင်း ချမ်းသာ။ မိဒ္ဓသုခ = အိပ်ငိုက်ခြင်း ချမ်းသာ။ ဒီ၊ ၃၊ ၁၉၉။ ပါထိကဝဂ်၊ မြန်၊ ၂၂၁။
၂။ စေတောဝိနိဗန္ဓ = စိတ်၏အနှောင်အဖွဲ့။]

တိုက်တွန်းချက်

မလ္လင်္ကံ၊ တင်ပျဉ်ကို။
အာဘုဇိတွာန၊ ဖွဲ့ခွေ၍။
တနုံ၊ အထက်ကိုယ်ကို။
ဥဇုံ၊ ဖြောင့်မတ်စွာ။
ပဏိဓာယ၊ ထား၍။
နိသီဒန္တော၊ ထိုင်နေသော။
ယတိ၊ ရဟန်းသည်။
မာရဿ၊ မာရ်နတ်၏။
ဟဒယံ၊ နှလုံးကို။
ဝိကမ္ပေတိ၊ တုန်လှုပ်စေ၏။

သေယျ ပဿ မိဒ္ဓသုခံ၊ အိပ်စက် ညာဘယ် ပြောင်းလှယ် ငိုက်မျဉ်းရသော ချမ်းသာကို။
ဟိတွာ၊ ပယ်၍။
အာရဒ္ဓဝီရိယော၊ အားထုတ်အပ်သော လုံ့လရှိထသော။
နိသဇ္ဇာဘိရတော၊ ထိုင်နေခြင်း၌ မွေ့လျော်ထသော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
တပေါဝနံ၊ စိမ်းစိုဝေမြိုင် ဂနိုင်သာမော အကျင့်တောကို။
သောဘယန္တော၊ တင့်တယ်စေလျက်။
ယသ္မာ၊ အကြင့်ကြောင့်။
နိရာမိသံ၊ အာမိသနှင့် မစပ်သော။
ပိတိသုခံ၊ နှစ်သက်ချမ်းသာခြင်းကို။
သမဓိဂစ္ဆတိ၊ ကောင်းစွာရ၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဓီရော၊ ပညာရှိသည်။
နေသဇ္ဇိကံ ဝတံ၊ နိသဇ်ဓုတင် အကျင့်ကို။
သမနုယုဉ္ဇေယျ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်ရာ၏။ (နိ)

အာနိသင် ပြီး၏။

အထွေထွေဝေဖန် ရှင်းလင်းချက်များ

ဓုတာဒိဝိဘာဂအားဖြင့် -

ဓုတ၊ ဓုတဝါဒ၊ ဓုတဓမ္မ၊ ဓုတင်္ဂ၊ ဓုတင်္ဂသပ္ပါယ ဤငါးပါးတို့ကို ခွဲခြား ဝေဖန်အပ်၏။

ဓုတအဓိပ္ပါယ်

ထိုတွင် ဓုတင်ဖြင့် ကိလေသာကို ခါတွက်ပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၊ အရိယမဂ် (အထူး အားဖြင့် အရဟတ္တမဂ်) ပရိယာယ် အားဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ် စသည်။ အောက်ထစ် အားဖြင့် ဓုတင်္ဂစေတနာ သမ္ပယုတ္တဉာဏ်တို့သည် “ဓုတ” မည်၏။

ဓုတဝါဒအဓိပ္ပါယ်

ဓုတင်ဖြင့် ဆုံးမပြောဟောတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်“ဓုတဝါဒ” မည်၏။

ဤနှစ်ပုဒ်ကို စပ်လျက် --
ဓုတ နဓုတဝါဒပုဂ္ဂိုလ်၊
နဓုတ ဓုတဝါဒပုဂ္ဂိုလ်၊
နေဝဓုတ နဓုတဝါဒပုဂ္ဂိုလ်၊
ဓုတ ဓုတဝါဒပုဂ္ဂိုလ် ဟု စတုက္က ဖြစ်သင့်၏။
အစဉ်အတိုင်း ဗာကုလ ဥပနန္ဒ လာလုဒါယီ သာရိပုတြာမထေရ် တို့ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ် တို့ကို ယူအပ်၏။

ဓုတဓမ္မအဓိပ္ပါယ်

ဓုတင်္ဂစေတနာအား ကျေးဇူးများသော အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ သလ္လေခတာ ပဝိဝေကတာ ဣဒမတ္ထိတာ ဟူသော ပရိဝါရက တရား ငါးပါးသည် “ဓုတဓမ္မ” မည်၏။

[၁။ ဣဒမတ္ထိတာ = (ဣဒံ၊ အတ္ထိ၊ တာ) ဤ ဓုတင်ဆောင်လျှင် အကျိုးရှိသည်ဟု သိသည်၏ အဖြစ် = ပညာ။ ။
၂။ ပရိဝါရက = ဓုတင်၏အခြံအရံ - ဓုတင်စေတနာအား ကျေးဇူးများသောတရား ၅-ပါး။]

ဓုတဓမ္မတရားကိုယ်

ထိုတွင် ရှေးနှစ်ပါးသည် အလောဘ, နောက်ဆုံးတပါးသည် အမောဟ, အလယ်နှစ်ပါးသည် အလောဘ အမောဟ။ ဤသို့ တရားကိုယ်အားဖြင့် နှစ်ပါးတည်း။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် အလောဘဖြင့် ဂဟပတိစီဝရစသော ပဋိက္ခေပဝတ္ထုတို့၌ လောဘတဏှာ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂတို့ကို ခါတွက်သည်။ အမောဟဖြင့် ထိုပဋိက္ခေပဝတ္ထုတို့၌ အာရက္ခဒုက္ခ ပရာမီနဝုတ္တိ စောရဘယ - စသော အပြစ်ဒေါသ အာဒီနဝကို ဖုံးလွှမ်းတတ် သော မောဟ အတ္တကိလမထာနုယောဂတို့ကို ခါတွက်သည်။ ယင်းနှစ်ပါးဖြင့် မဇ္ဈိမပဋိပဒါလမ်းသို့ ဖြောင့်တန်းစွာ သွားသည်။

ဓုတင်္ဂအဓိပ္ပါယ်

သမာဒါနစေတနာ တဆယ့်သုံးပါးသည် “ဓုတင်္ဂ”မည်၏။

ဓုတင်္ဂသပ္ပါယအဓိပ္ပါယ်

ဓုတင်အကျင့်ကို ဒုက္ခပဋိပဒါဖြစ်၍ ရာဂစရိတ ပုဂ္ဂိုလ်အား လျောက်ပတ်၏။ သလ္လေခဝိဟာရ ဖြစ်၍ မောဟစရိတ ပုဂ္ဂိုလ်အား လျောက်ပတ်၏။ တနည်းလည်း - အရညကင် ရုက္ခမူဓုတင် နှစ်ပါးသည် ဒေါသစရိတပုဂ္ဂိုလ် အားလည်း လျောက်ပတ် သေး၏။

သမာသ [၁] အားဖြင့်
သင့်လျော်မကင်း မခဲယဉ်းသော ဓုတင်တပါး, နှစ်ပါး နှစ်ပါး။ ပေါင်း ငါးပါးတို့ကို သင်္ဂြိုဟ် နိုင်ခြင်းကြောင့် သပဒါန ဧကာသနိက် အမ္ဘောကာသိက [၂] သုံးပါးတို့သည် သီသင်္ဂ [၃] မည်၏။ “ပံ တိ အာ သာ နိ” ဤငါးပါးတို့သည် မရောရှက်သောကြောင့် အသမ္ဘိန္နင်္ဂ [၄] မည်၏။ ဤသို့ အကျဉ်း ရှစ်ပါးတည်း။

[၁။ သမာသ = အကျဉ်းချုပ်။ ဓုတင် ၁၃-ပါးကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ဝေဖန်လျှင် အင်္ဂါ ၂-ပါး၊ ပဋိသံယုတ္တ ၄-ပါး၊ နိဿယ ၂-ပါး၊ သေဝိတဗ္ဗ ၂-ပါး၊ သမာဒါန စေတနာ အားဖြင့် ၁-ပါးဖြစ်သည်။
၂။ သပဒါနဓုတင်၌ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ထည့်သွင်းရေတွက်သည်။ ဧကာသနိက် ဓုတင်၌ ပတ္တပိဏ်ဓုတင်နှင့် ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင် ဤ ၂-ပါးကို ထည့်သွင်း ရေတွက်သည်။ အမ္ဘောကာသိကဓုတင်၌ ရုက္ခမူဓုတင်နှင့် ယထာသန္ထတိက ဓုတင်- ဤ ၂-ပါးကို ထည့်သွင်း ရေတွက်သည်။
၃။ သီသင်္ဂ = (သီသ = ဦးခေါင်း၊ အင်္ဂ = အဘို့) ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော အင်္ဂါ (သပဒါန ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရန် မခဲယဉ်းတော့ချေ။ ဤ ၂-ပါးတွင် သပဒါန ဓုတင်သည် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်၍ “သီသင်္ဂ” ဖြစ်သည်။)
၄။ အသမ္ဘိန္နင်္ဂ = အခြားတပါးနှင့် မရောသော သီးခြား အင်္ဂါ။]

တနည်းလည်း-
“ပံ တိ” နှစ်ပါးသည် သင်္ကန်းနှင့်၊
“ပိဏ် သပ် ဧ ပတ် ခ” ငါးပါးတို့သည် ဆွမ်းနှင့်၊
“အာ ရုက် အဗ် သာ ယထာ ငါးပါးတို့သည် ကျောင်းနှင့်၊
နိသဇ်တပါးသည် ဝီရိယနှင့် စပ်၏။
ဤသို့ ပဋိသံယုတ္တအားဖြင့် လေးပါးတည်း။

တနည်းလည်း--
နိသဇ်သည် ဝီရိယ နိဿိတ၊
ကြွင်း တဆယ့်နှစ်ပါးသည် ပစ္စယ နိဿိတ၊
ဤသို့ မှီရာ နိဿယအားဖြင့် နှစ်ပါးတည်း။

ကမ္မဋ္ဌာန်းတိုးပွါးလျှင် မှီဝဲအပ်၏၊
ဆုတ်ယုတ်လျှင် မမှီဝဲအပ်၊
ဤသို့ သေဝိတဗ္ဗာ သေဝိတဗ္ဗအားဖြင့်လည်း နှစ်ပါးတည်း။

သမာဒါနစေတနာအားဖြင့်ကား တပါးသာတည်း။

ဗျာသအားဖြင့် --
ရဟန်းတို့အား -- ပံ တိ ပိဏ် သပ်၊ ဧ ပတ် ခ အာ၊
ရုက် အဗ် သာ၊ ယထာ နိ ဟု၊ ဆယ့်သုံးခု၊
ဘိက္ခုနီမှာ -- ရုက် အဗ် သာ ခ၊ အာ-ပယ်ချ ဓုတ ရှစ်ပါးရ။

အာရညိကင်္ဂံ ဂဏမှာ ဩဟီယနသိက္ခာပဒေန ပဋိက္ခိတ္တံ။ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ အနတိရိတ္တဘောဇနသိက္ခာပဒေန။ ပဝါရိတာယ ဟိ ဘိက္ခုနိယာ အတိရိတ္တံ ကတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န လဗ္ဘတိ။

အာရညိကင်္ဂံ ၊ အာရညကင် ဘင်ကို။
ဂဏမှာ ဩဟီယနသိက္ခာပဒေန၊ (ပါစိတ်ပါဠိတော်၊ နှာ-၂၉၆ လာ) ဂဏမှာ ဩဟီယန သိက္ခာပုဒ်ဖြင့်။
ပဋိက္ခိတ္တံ၊ ပယ်အပ်၏။
ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ၊ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင်ကို။
အနတိရိတ္တဘောဇန သိက္ခာပဒေန၊ (ပါစိတ်ပါဠိတော်၊ နှာ-၁၁၁ လာ) အနတိရိတ္တ ဘောဇန သိက္ခာပုဒ်ဖြင့်။
ပဋိက္ခိတ္တံ၊ ပယ်အပ်၏။ (မဟာဋီကာ၊ နှာ-၁၆၆)
ဟိ၊ မှန်၏။
ပဝါရိဘာယ၊ တန်ပြီဟု တားမြစ်ပြီးသော။
ဘိက္ခုနိယာ၊ ဘိက္ခုနီမသည်။
အတိရိတ္တံ၊ အတိရိတ် ဝိနည်းကံကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ဘုဉ္ဗိတုံ၊ သုံးဆောင်ခြင်းငှါ။
ခု လဗ္ဘတိ၊ မရအပ်။

အဋ္ဌေ၀ ဟောန္တိ ဘိက္ခုနိယာ သံကစ္စိကစီဝရာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စပိ တိစိဝရသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆန္တီတိ ကတွာ။ (မဟာဋီကာ၊ နှာ-၁၀၆)
ဘိက္ခုနီသာ၊ ဘိက္ခုနီမအား။
သံကစ္စိကစီဝရာဒီဟိ၊ ရင်လွှမ်း သင်္ကန်းစသည်တို့နှင့်။
သဒ္ဓိံ ၊ တကွ။
ပဉ္စပိ၊ ငါးထည်တို့သည်လည်း။
တိစိဝရသင်္ခမေဝ ၊ တိစီဝရိုက်ဟူသော ရေတွက်ခြင်းသို့သာလျှင်။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏၊
ဣတိကတွာ၊ ဤသို့ပြု၍။
အဋ္ဌေ၀ ၊ ရှစ်ပါးတို့သာ။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

၎င်းနှစ်ရပ်၌ တိစီဝရိက်ကို ပယ်၍ --
သာမဏေမှာ တဆယ့်နှစ်ပါး၊
သိက္ခမာန် သာမဏေရီ တို့မှာ ခုနစ်ပါး ရ၏။
လူတို့မှာ ဧကာသနိက် ပတ္တပိဏ် နှစ်ပါး ရ၏။
ဤသို့ ငါးရပ်ပေါင်း၍ အကျယ်အားဖြင့် လေးဆယ့်နှစ်ပါး ဖြစ်၏။

ဇာတ် အဋ္ဌကထာ၌ကား- ဘုရားလောင်း ကဏှရှင်ရသေ့ ဓုတင်တေရသ ဆောင်သည်ဟု ၏။ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇာ ဖြစ်၍ သာမဏေနှင့်အတူသာ ရသင့်လျက် တိစီဝရိက်ကို ထည့်၍ တေရသဟု ဆိုခြင်းသည် သုတ္တန်နည်းဖြစ်၍ စွမ်းနိုင်တိုင်း ဆောင်ကောင်းသည် သာဟု ပြရိပ်ရှိ၏။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ပုဂ္ဂိုလ် ငါးယောက် [၁] ဝေဖန်၍ ပြခြင်းသည် စွမ်းနိုင်လောက်ရာ သာရုပ္ပကိုသာ ပြသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏။ သို့မှ အဋ္ဌကထာ နှစ်ရပ် စပ်ဟပ် နှီးနှောမည်။

ဤ၌ တောရသော လွင်တီးခေါင် သင်းချိုင်းဖြစ်လျှင် ဓုတင်တဆယ့်သုံးပါး လုံးကိုပင် ရဟန်းယောက်ျားတို့ တပြိုင်နက် သုံးဆောင်နိုင်ကောင်း၏။ အမိုးသို့ ဝင်မူ ရုက္ခမူ ပျက်သည် မှတ်ရမည်။

ဓုတင်အခန်း နိဋ္ဌိတံ။

[၁။ ပုဂ္ဂိုလ် ၅-ယောက်မှာ-
(၁) ဘိက္ခု = ရဟန်းယောက်ျား။
(၂) ဘိက္ခုနီ = ရဟန်း မိန်းမ။
(၃) သာမဏေရ = သာမဏေ ယောက်ျား။
(၄) သိက္ခမာန သာမဏေရီ = သိက္ခမာန်နှင့် သာမဏေ မိန်းမ။
(၅) ဂဟဋ္ဌ = ဥပါသကာ ဥပါသိကာ ဖြစ်သော လူပုဂ္ဂိုလ် (သိက္ခမာန်နှင့် သာမဏေမိန်းမ တို့ကို ဓုတင် ၇-ပါးစီ ရချင်းတူသောကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်တယောက်တည်းအဖြစ် ယူထားသည်)။
[သိက္ခမာန်၊ ကျင့်နေဆဲဖြစ်သော ကျင့်၍မပြီးသေးသော ရဟန်းလောင်းဖြစ်သူ] မိန်းမတို့သည်၊ ၁-ပထမ သာမဏေရီ ပြုလုပ်ရ၏။ ၂-ထို့နောက် အသက်ပြည့်သော် လည်း ရဟန်း မပြုရသေးပဲ သိက္ခမာန် ဘဝ၌ ၂-နှစ်လုံးလုံး သိက္ခာပုဒ် ၆-ပါးကို ထိန်းသိမ်းနေရ၏။ သိက္ခာပုဒ် ၆-ပါးကား --ပါဏာတိပါတ အဒိန္နာဒါန အဗြဟ္မစရိယ မုသာဝါဒ သုရာမေရယ ဝိကာလဘောဇနတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ရမှုများတည်း။
ထိုသို့ သိက္ခမာန်ဖြစ်ဘို့ရန်လည်း (ရဟန်းခံသလို) ဘိက္ခုနီ သံဃာက ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့် သိက္ခာသမ္မုတိ ပေးရလေသည်။ ရိုးရိုးသာမဏေရီများလည်း ထို ၆-ပါးမက ၁၀-ပါးလုံး ပင် ထိန်းပါ၏။ သို့သော် ရိုးရိုးထိန်းမှုကား သိက္ခာပုဒ်ပျက်လျှင် ဆိုင်ရာဒဏ်ကို ထမ်းရုံ လူဝတ်လဲ၍ သိက္ခာပုဒ်များကို နောက်ထပ် ဆောက်တည်ရုံမျှဖြင့် နိုင်၏၊ သိက္ခမာန် အဖြစ်ဖြင့် ကျင့်နေသူအား သိက္ခာပုဒ် ၆-ပါးတွင် တပါးပါးပျက်လျှင် အစမှစ၍ ပြန်ပြီး ဆောက်တည်ရ၏။ ဥပမာ ၂-နှစ်ပြည့်ခါနီးမှ သိက္ခာပုဒ် တပါးပျက်သွားလျှင် ပထမ ရက်က ပြန်၍ ထိန်းရ၏ “၂နှစ်နီးပါး ထိန်းပြီးသား ရက်တွေ အလကားဖြစ်သွားကြ လေသည်” ဟူလို၊ ဤသို့ ၂-နှစ်တိတိ သိက္ခာပုဒ် ၆-ပါးကို မပျက်စီးအောင် ထိန်းပြီးသူ ဖြစ်မှသာ တဆင့်တက်၍ ရဟန်းပြုပေးရလေသည်။ ဤသို့ သိက္ခာ ၆-ပါးကို မကျိုး ပေါက်ရအောင် ကျဉ်းနေသည့် သာမဏေမိန်းမကို သိက္ခမာန်ဟု ခေါ်သည်။]

သမာဓိ နိဒ္ဒေသ

သမာဓိမျိုးမျိုးကိုဝေဖန်၍ ပြခြင်း

ဤသို့ ဓုတင်ဆောင်ကာ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ်တို့ဖြင့် ထုံမွမ်းခြယ်ဆင် အပ်သည်ဖြစ်၍ အလွန်စင်ကြယ်သော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ၌ တည်ပြီးသော ယောဂီ အာစာရကုလပုတ္တ အမျိုးကောင်းသားသည် “စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ” ၌ “စိတ္တံ” ၏အရ အရင်းစက ဝစနတ္ထ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ဖြင့် ဝေဖန်၍ ပြခဲ့သော ကုသလစိတ္တေကဂ္ဂတာ လောကိဘာဝနာသမာဓိ [၁] ကမ္မဋ္ဌာန်း ကို စီးဖြန်း ပွါးများရာသည်။

သမာဓိ ၁-ပါး

ထို သမာဓိသည် အဝိက္ခေပလက္ခဏာ [၂] သာမညအားဖြင့် တပါးသာတည်း။

သမာဓိ ၂-ပါး ၄-လီ ပြားပုံ

ဝိသေသ လက္ခဏာကိုစွဲ၍ ခွဲသည်ရှိသော်ကား ဥပစာ [၃], အပ္ပနာ [၄] အားဖြင့်၎င်း၊ လောကီ လောကုတ္တရာ၊ သပ္ပီတိက နိပ္ပီတိက၊ သုခသဟဂုတ် ဥပေက္ခာသဟဂုတ်အားဖြင့် ၎င်း နှစ်ပါး ပြား၏။

၃-ပါး ၄-လီ ပြားပုံ

ပဋိလဒ္ဓမတ္တ [၅] နာတိသုဘာဝိတ [၆] သုဘာဝိတ ဝသိပ္ပတ္တ [၇] ဖြစ်၍၊ ဝါ-ဥဠာရပုညဖလ [၈] လောကိယာဘိညာသမ္ပဒါ [၉] ဝိဝေက [၁၀] တို့ကို အလိုရှိ၍ ဖြစ်စေအပ်ရကား၊ ဝါ-ဘဝသမ္ပတ္တိ [၁၁] အလောဘဇ္ဈာသယ [၁၂], ပရဟိတ [၁၃] အလို့ငှါ ဖြစ်စေအပ်သောကြောင့်၊ ဝါ- ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယ [၁၄] , ဝိဝေကဇ္ဈာသယ [၁၅] ဝိဝဋ္ဋဇ္ဈာသယ [၁၆] ဖြင့် ဖြစ်စေအပ်ရကား အစဉ်အတိုင်း ဟီန မဇ္ဈိမ ပဏီတအားဖြင့်၎င်း၊ သဝိတက္ကသဝိစာရ, အဝိတက္ကဝိစာရမတ္ထ, အဝိတက္ကအဝိစာရအားဖြင့်၎င်း၊ ပီတိ၊ သုခ ဥပေက္ခာသဟဂုတ် အားဖြင့်၎င်း၊ ပရိတ္တ မဟဂ္ဂတ အပ္ပမာဏ [၁၇] အားဖြင့်၎င်း သုံးပါးပြား၏။

[၁။ ဘေဒနီ ဒု-တွဲ၊ နှာ-၂၊ သမာဓိအဖွင့် ကြည့်ပါ။
၂။ အဝိက္ခေပ လက္ခဏာ = မပြန့်လွင့်ခြင်း၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မပြန့်လွင့်စေခြင်း
၃။ ဥပစာ = ဥပစာရသမာဓိ = အပ္ပနာဈာန်၏ အနီး၌ဖြစ်သော သမာဓိ။
၄။ အပ္ပနာ = အပ္ပနာသမာဓိ = ခိုင်မြဲသော သမာဓိ၊ ဂေါတြဘူ၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်သော ဧကဂ္ဂတာသည် အပ္ပနာ သမာဓိမည်၏၊ မဟဂ္ဂုတ်စိတ် လောကုတ္တရာစိတ်၌ ရှိသော သမာဓိ။
၅။ ပဋိလဒ္ဓမတ္တ = ရကာမျှ ရကာစဖြစ်သော သမာဓိ (အညံ့စားသမာဓိ)။
၆။ နာတိသုဘာဝိတ = လွန်စွာ မပွါး ရသေးသော အလယ်အလတ်ဖြစ်သော သမာဓိ
၇။ သုဘာဝိတ ဝသိပ္ပတ္တ = လွန်စွာပွါး အပ်ပြီး၍ သီဘော်သို့ ရောက်သော သမာဓိ။
၈။ ဥဠာရပုညဖလ = ကြီးကျယ်များပြား ပြန့်ပြောသောကောင်းမှု၏အကျိုး(ကို အလိုရှိ သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော သမာဓိ ဟု ဆိုလိုသည်)၊
၉။ လောကိယာ ဘိညာ သမ္ပဒါ = လောကီအဘိညာဉ်တို့ကို ပြည့်စုံစေခြင်းငှါ (ဖြစ်စေအပ်သော သမာဓိ)။
၁၀။ ဝိဝေက = ကိလေသာမှ ကင်းဆိတ်ခြင်း (ကို အလိုရှိသည့်အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော သမာဓိ)၊
၁၁။ ဘဝသမ္ပတ္တိ = လူဘဝ နတ်ဘဝ စသော သုဂတိဘဝနှင့် ပြည့်စုံခြင်း အကျိုးငှါ ဖြစ်စေ အပ်သော သမာဓိ
၁၂။ အလောဘဇ္ဈာသယ = လောဘ ကင်းသော အလိုဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော သမာဓိ။
၁၃။ ပရဟိတ = သူတပါး၏ အကျိုးငှါ ဖြစ်စေအပ်သော သမာဓိ။
၁၄။ ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယ = ဝဋ်ချမ်းသာကို လိုလားသဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော သမာဓိ။
၁၅။ ဝိဝေကဇ္ဈာသယ = ကိလေသာ ကင်းဆိတ်လိုသဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော သမာဓိ။
၁၆။ ဝိဝဋ္ဋဇ္ဈာသယ = ဝဋ်ကင်းရာကို အလိုရှိသဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော သမာဓိ။
(ဤတွင် ပဋိလဒ္ဓမတ္တ ဥဠာရပုညဖလ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယတို့သည် ဟီန။
နာတိ သုဘာဝိတ လောကိယာဘိညာသမ္ပဒါ အလောဘဇ္ဈာသယ ဝိဝေကဇ္ဈာသယ တို့သည် မဇ္ဈိမ၊
သုဘာဝိတ ဝသိပ္ပတ္တ ဝိဝေက ပရဟိတ ဝိဝဋ္ဋဇ္ဈာသယတို့သည် ပဏီတ ဖြစ်ကုန်၏။)
၁၇၊ ပရိတ္တ = အားနည်းသော။ ကာမာဝစရတရားကို ပရိတ္တဟု ခေါ်သည်၊ ကာမာဝစရ စိတ်၌ ယှဉ်သော သမာဓိကို ပရိတ္တသမာဓိဟု ခေါ်သည်။ (မဟဂ္ဂတ သမာဓိ = ရူပဈာန်စိတ် အရူပ ဈာန်စိတ်တို့၌ ယှဉ်သော သမာဓိ။ အပ္ပမာဏ သမာဓိ = လောကုတ္တရာစိတ်၌ ယှဉ်သော သမာဓိ၊]

ပဋိပဒါနှင့် အဘိညာ

ပထဝီ ပထဝီစသည်ဖြင့် စီးဖြန်းအားထုတ်သည်မှ စ၍ နီဝရဏ ဝိတက် ဝိစာရစသော ပစ္စနီကတရား [၁] ၌ တပ်ခြင်း “နိကန္တိ” [၂] ငြိမ်းသည် တိုင်အောင်သော သမာဓိ ဘာဝနာသည် “ပဋိပဒါ [၃] မည်၏။ ထို နိကန္တိ ငြိမ်းသည်မှ စ၍ အပ္ပနာတိုင်အောင်သော ပညာသည် “အဘိညာ” မည်၏။

[၁။ ပစ္စနိကတရား = ဆန့်ကျင်ဘက်တရား။
၂။ နိကန္တိ= နှစ်သက်ကပ်ငြိမှု။
၃။ ပဋိပဒါ = အကျင့် (ဈာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်) (အပ္ပနာ အဘိညာတို့၏ အဓိပ္ပါယ်ကို နောက်၌အကျယ်ပြလတံ့။)]

'ယာဝ အပ္ပနာ'တိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗဘာဂပညာယ ဧ၀ အဘိညာဘာဝေါ ဝုတ္တော ဝိယ ဒိဿတီတိ ဝဒန္တိ။ အပ္ပနာပညာပိ ပန အဘိညာဝ။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ ပုဗ္ဗဘာဂပညာယ ဒန္ဓသီဃတာ၊ တဒဂ္ဂေန အပ္ပနာ ပညာယပီတိ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၁၁-၁၁၂)။ အနက်ထင်ရှားပြီ။ [၁]

[၁။ မဟာဋီကာ-နိဿယ၊ ပ၊ နှာ-၂၅၆-ကြည့်။]

ဒုက္ခပဋိပဒါဖြစ်ကြောင်း ၆-ပါး

ထိုပဋိပဒါသည် အသပ္ပါယ ခုနစ်ပါး [၂] ကို မှီဝဲခြင်း, ပလိဗောဓ ဆယ်ပါး [၃] ကို မဖြတ်ခြင်း, ရာဂစရိုက် ထူပြောခြင်း, ရှေးဘဝက သမထ၌ မလေ့မလာဘူးခြင်း, ကာမစ္ဆန္ဒ စသော ကိလေသာ အားကြီးခြင်း, သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေ နုနယ် ပျော့ညံ့ခြင်းတို့ကြောင့် ဒုက္ခပဋိပဒါ ဖြစ်တတ်သည်။

[၂။ အသပ္ပါယ ခုနစ်ပါး = မသင့်လျော် မလျောက်ပတ်သော အရာ ၇-ပါး (နောက်တွင် ပြလတံ့။)]
[၃။ ပလိဗောဓ ၁၀-ပါး = အနှောင့်အယှက် ၁၀-ပါး(ဤကျမ်း၊ နှာ-၁၅ဝ ကြည့်။)]

သုခပဋိပဒါဖြစ်ကြောင်း ၆-ပါး

ထိုမှ ပြန်သောအားဖြင့် သုခပဋိပဒါ ဖြစ်တတ်သည်။

ဒန္ဓာဘိညာဖြစ်ကြောင်း ၆-ပါး

ထို့အတူ အဘိညာသည်လည်း အသပ္ပါယ ခုနစ်ပါးကို မှီဝဲခြင်း, အပ္ပနာကောသလ္လ ဆယ်ပါး [၄] တို့ကို မပြည့်စုံစေခြင်း၊ မောဟစရိုက် ထူပြောခြင်း၊ ရှေးဘဝအခါ ဝိပဿနာ၌ မလေ့မလာဘူးခြင်း, ကာမစ္ဆန္ဒစသော ကိလေသာ အားကြီးခြင်း သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေ ညံ့ခြင်းတို့ကြောင့် ဒန္ဓာဘိညာ ဖြစ်တတ်သည်။

[၄။ အပ္ပနာ ကောသလ္လ ဆယ်ပါး = အပ္ပနာ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်း(နောက်တွင်ပြလတံ့။)]

ခိပ္ပါဘိညာဖြစ်ကြောင်း ၆-ပါး

ထိုမှ ပြန်သောအားဖြင့် ခိပ္ပါဘိညာ ဖြစ်တတ်သည်။

သမာဓိ ၄-ပါး ၆-လီပြားပုံ

ထို ပဋိပဒါ [၅] အဘိညာတို့ဖြင့် ရောက်အပ်သော သမာဓိသည် .. ဒုက္ခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိည [၆] ၊ ဒုက္ခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိည [၇] ၊ သုခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိည [၈] ၊ သုခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိည [၉] အားဖြင့် လေးပါးပြား၏။

[၅။ ပဋိပဒါ၊ အကျင့် ၄-ပါး။ ။
၆ ဒုက္ခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိည= ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ ကျင့်ရ၍ အသိ နုံ့နှေးခြင်း။
၇။ ဒုက္ခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိည = ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ ကျင့်ရ၍ အသိလျင်မြန်ခြင်း။
၈။ သုခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိည = လွယ်ကူချမ်းသာစွာ ကျင့်ရ၍ အသိနုံ့နှေးခြင်း။
၉။ သုခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိည = လွယ်ကူချမ်းသာစွာ ကျင့်ရ၍ အသိလျင်မြန်ခြင်း။ (ဒန္ဓ = နုံ့နှေး။ ခိပ္ပ = လျင်မြန်။ အဘိည = အထူးထိုးထွင်းသိမှု)]

ပရိတ္တနှင့် အပ္ပမာဏ

မလေ့မလာ ဝသိတာမရ အထက်ဈာန်၏ အခြေပါဒ ပစ္စယ မဖြစ်သော သမာဓိသည် “ပရိတ္တ” မည်၏၊ ဖြစ်သော သမာဓိသည် “အပ္ပမာဏ” မည်၏၊ လက်တသစ် နှစ်သစ်မျှ မပွါးအပ်သော အာရုံ၌ဖြစ်သော သမာဓိသည် “ပရိတ္တာရမ္မဏ” မည်၏။
(ဧကင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ ဟိ ဝဍ္ဎိတံ အပ္ပမာဏမေဝါတိ ဝဒန္တိ၊ ဋီကာ)။
ပွါးအပ်သော အာရုံ၌ဖြစ်သည်ကား “အပ္ပမာဏာရမ္မဏ” မည်၏။

ဟိ = မှန်ပါပေ၏၊
ဧကင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ = လက်တသစ်ခန့်မျှသော်လည်း၊
ဝဍ္ဎိတံ = ပွါးစေအပ်ပြီးသော အာရုံသည်။
အပ္ပမာဏမေဝ၊ အပ္ပမာဏ မည်သည်သာလျှင်တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
၀ဒန္တိ၊ ဆိုကုန်၏။
(မဟာဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၁၁၃)

ထို့ကြောင့် --

• ပရိတ္တ ပရိတ္တာရမ္မဏ၊
• ပရိတ္တ အပ္ပမာဏာရမ္မဏ၊
• အပ္ပမာဏ ပရိတ္တာရမ္မဏ၊
• အပ္ပမာဏ အပ္ပမာဏာရမ္မဏ

ဟူ၍လည်း လေးပါးပြား၏။

(၁) ပရိတ္တ ပရိတ္တာရမ္မဏ = နည်းသော အာနုဘော်ရှိပြီးလျှင် မကြီးပွါးစေအပ်သော (ကျဉ်းသော) အာရုံရှိသော သမာဓိ၊
(၂) ပရိတ္တ အပ္ပမာဏာရမ္မဏ = နည်းသော အာနုဘော်ရှိပြီးလျှင် ကြီးပွါးစေအပ်သော (ကျယ်သော) အာရုံရှိသော သမာဓိ၊
(၃) အပ္ပမာဏ ပရိတ္တာရမ္မဏ = ကြီးမားသော အာနုဘော်ရှိပြီးလျှင် နည်းသော (ကျဉ်းသော) အာရုံရှိသော သမာဓိ၊
(၄) အပ္ပမာဏ အပ္ပမာဏာရမ္မဏ == ကြီးသော အာနုဘော်ရှိပြီးလျှင် ကြီးအာရုံရှိသော သမာဓိ။

အခြားနည်းတို့ဖြင့် သမာဓိစတုက္က ယူပုံများ

စတုက္ကဈာန်နည်းအားဖြင့်၎င်း၊

ဟာန ဌိတိ ဝိသေသ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယအားဖြင့်၎င်း၊

(ဟာန ဘာဂိယ = ဆုတ်ယုတ်ခြင်း အဖို့ရှိသော သမာဓိ။
ဌိတိဘာဂိယ = တည်တံ့ခြင်း အဖို့ရှိသော သမာဓိ။
ဝိသေသဘာဂိယ = အထက်ဈာန်ဟူသော တရားအထူး အဖို့ရှိသော သမာဓိ။
နိဗ္ဗေဓဘာဂိယ = သစ္စာလေးတန် တရားမှန်ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်နိုင်သည့် အဖို့ရှိသော သမာဓိ။)

ကာမာဝစရ ရူပါဝစရ အရူပါဝစရ လောကုတ္တရအားဖြင့်၎င်း။

ဆန္ဒ ဝီရိယ စိတ္တ ဝီမံသာဓိပတိ အားဖြင့်၎င်း လေးပါး အပြားရှိ၏၊

သမာဓိ ၅-ပါး ၁-လီပြားပုံ

ပဉ္စကဈာန်နည်းအားဖြင့် ငါးပါး အပြားရှိ၏။

ပလိဗောဓ ၁၀-ပါး

ဤသို့လျှင် တပါး နှစ်ပါး, သုံးပါး, လေးပါး, ငါးပါး ပြားသော သမာဓိတို့တွင် လောကီဖြစ်သော ကုသလ စိတ္တေေကဂ္ဂတာ ဘာဝနာသမာဓိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း ပွါးများ ရာသည်။ ပွါးများဟန်ကား --

အာဝါသော စ ကုလံ လာဘော၊
ဂဏော ကမ္မဉ္စ ပဉ္စမံ။
အဒ္ဓါနံ ဉာတိ အာဗာဓော၊
ဂန္ထော ဣဒ္ဓိတိ တေ ဒသ။

အာဝါသော စ၊ ခန်းတိုက် ပရိဝှဏ် အလုံးစုံသော အရာမ်၎င်း။
ကုလံ၊ အလုပ်အကျွေး အဆွေအမျိုး ဟူသော အိမ်နေလူ၎င်း။
လာဘော၊ ပစ္စည်းလေးရပ် လာဒ်သပ်ပကာ၎င်း။
ဂဏော၊ သုတ္တန္တိက စသော အန္တဝါသိက အပေါင်း၎င်း။
ပဉ္စမံ၊ ငါးခုမြောက်သော။
ကမ္မဉ္စ၊ နဝကမ္မ၎င်း။
အဒ္ဓါနံ၊ ခရီးသွားခြင်း၎င်း။
ဉာတိ၊ သာသနာမျိုးဆွေ အိမ်မျိုးဆွေ၎င်း။
အာဗာဓော၊ ကျင်နာခံခက် နှိပ်စက်သောအနာ၎င်း။
ဂန္ထော၊ ဆောင်ရွက် သင်ကြားအပ်သော ကျမ်းဂန်၎င်း။
ဣဒ္ဓိ၊ ဝိပဿနာကို နှောင့်ရှက်တတ်သော ကောက်နု သူငယ်ကဲ့သို့ ပျက်လွယ်သော ပုထုဇဉ် တန်းခိုး၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
တေ၊ ထိုပလိဗောဓတို့သည်။
ဒသ၊ ဆယ်ပါးတို့တည်း။

ပလိဗောဓ မည်ပုံ

ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနံ ပရိဗုန္ဓေတိ ဥပရောဓေတိ ပဝတ္တိတုံ န ဒေတီတိ ပလိဗောဓော၊ ရ-ကရဿ လ-ကာရံ ကတွာ၊ ပရိဗန္ဓောတိ အတ္ထော။

ကမ္မဋ္ဌာန ဘာဝနံ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာကို။
ပရိဗုန္ဓေတိ၊ ထက်ဝန်းကျင် နှိပ်စက်တတ်၏။ ဝါ၊ ထက်ဝန်းကျင် နှောင်ဖွဲ့တတ်၏။
ဥပရောဓေတိ၊ ကပ်၍ နှောင့်ရှက်တတ်၏။
ပဝတ္တိတုံ၊ ဖြစ်ခြင်းငှါ။
န ဒေတိ၊ အခွင့်မပေး။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ရကာရဿ၊ ရ အက္ခရာ၏။ ဝါ၊ ရ အက္ခရာကို။
လ ကာရံ၊ လ အက္ခရာကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ပလိဗောဓော၊ ပလိဗောဓ မည်၏။
ပရိဗန္ဓော၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ နှောင့်ယှက် ဘေးရန်တည်း။
ဣတိ၊ ဤကား။
အတ္ထော၊ ပလိဗောဓ သဒ္ဓါ၏အနက်တည်း၊

ဤသို့ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၁၆) လာသည့်အတိုင်း ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာကို ကွယ်ကာ တားဆီးတတ်သော ပလိဗောဓကြီး ဆယ်ပါးတို့တွင် --

ပလိဗောဓ ဖြတ်ပုံများ

(၁) အာဝါသ ပလိဗောဓကို အနုရာဓမြို့သား ထေရ်နှစ်ပါးတွင် ထူပါရုံ ကျောင်းတိုက်၌ နေရစ်သော ဂါမဝါသီ မထေရ်ကဲ့သို့ ဖြတ်ရမည်။
(၂) ကုလ ပလိဗောဓကို ကောရဏ္ဍကဝိဟာရဝါသီ မထေရ်၏ တူဖြစ်သော ကောရဏ္ဍက ရွာမှ ရောဟဏတိုင်းသို့ စာသင်သွားသော ပဉ္စင်းငယ်ကဲ့သို့ ဖြတ်ရမည်။
(၃) လာဘ ပလိဗောဓကို မသိမကျွမ်းရာအရပ်သို့ သွား၍ ဖြတ်ရမည်။
(၄) ဂဏ ပလိဗောဓကို စာပေကျမ်းဂန် အနည်းငယ်ကျန်လျှင် ဆုံးအောင် ပို့ချ၍ ဖြတ်ရမည်။ အများကျန်ကြွင်းမူ တယူဇနာအတွင်းရှိ တပါးဂိုဏ်းဆရာထံ အပ်နှံ၍ ဖြတ်ရမည်၊ ဂိုဏ်းဆရာမရှိမူ ဂိုဏ်းကို စွန့်ပစ်ခဲ့၍ ဖြတ်ရမည်။
(၅) နဝကမ္မ ပလိဗောဓ ကိုလည်း အများကြွင်းသေးလျှင် သင့်ရာအပ်နှင်းခဲ့၍ ဖြတ်ရမည်။
(၆) အဒ္ဓါန ပလိဗောဓကို မသွားပဲနေ၍ သည်းခံနိုင်လျှင် မသွားမူ၍ ဖြတ်ရမည်။
(၇) ဥပဇ္ဈာယ် သဒ္ဓိဝိဟာရိက အမိအဘ စသော ဉာတိ ပလိဗောဓကို နာဖျားမကျန်းရှိခါ အနာမှထမြောက်အောင် ဝိနည်းနှင့်ညီစွာ ကုသ လုပ်ကျွေး၍ ဖြတ်ရမည်။
(၈) မိမိ၏အနာဟူသော အာဗာ၀ ပလိဗောဓ ကို နှစ်ရက် သုံးရက် ကုသ၍ မထမမြောက် မပျောက်ခဲ့လျှင်---

နာဟံ ဒါသော ဘဋော တုယှံ၊
နာဟံ ပေါသေမိ ဒါနိ တံ။
တွမေဝ ပေါသေန္တော ဒုက္ခံ၊
ပတ္တာ ဝဋ္ဋေ အနပ္ပကံ။

အဟံ၊ ငါသည်။
တုယှံ၊ သင်၏။
န ဒါသော၊ ကျေးကျွန်လည်း မဟုတ်။
န ဘဋော၊ သူခစား စာရင်းငှါးလည်း မဟုတ်။
ဒါနိ၊ ယထာဘူတ သင်၏ သဘာဝကို ဟုတ်မှန်တိုင်း သိရသော ယခုအခါ၌။
အဟံ၊ ငါသည်။
တံ၊ သင့်ကို။
န ပေါသေမိ၊ မလုပ်ကျွေး မမွေးမြူတော့အံ့။
တွံဧဝ၊ သင်ခန္ဓာနုပ် သူကောင်ပုပ်ကိုသာလျှင်။
ပေါသေန္တော၊ လုပ်ကျွေးမွေးပြုရသည်ဖြစ်၍။
ဝဋ္ဋေ၊ သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌။
အနပ္ပကံ၊ မနည်းသော။ ဝါ၊ ဤရွေ့ ဤမျှ ဂဏန်းချ၍ မရခြားပိုင်း အတိုင်းမသိသော။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲခြင်းသို့။
ပတ္တော၊ ရောက်ရဘူးလှပြီ။

ဤသို့ အတ္တဘောကို ကဲ့ရဲ့ မငဲ့မကွက်မူ၍ ဖြတ်ရမည်။

(၉) ဂန္ထ ပလိဗောဓကို မလယဝါသီ ရေဝမထေရ်ထံ သွား၍ ကမ္မဋ္ဌာန်း တောင်းယူစီးဖြန်း အနှစ် နှစ်ဆယ်ရှိမှ ရဟန္တာဖြစ်သော မဇ္ဈိမဘာဏက ရေဝမထေရ်၊ တဆဲ့ရှစ်နှစ် ကြာအောင် လွှတ်ထားပြီးမှ တပည့်ရဟန်းတို့အား ပဉှာတခုမျှ မတိမ်းပါးစေရ ဓာတုကထာကို ပို့ချသော ကုရူဠိယ ဂိရိဝါသီ နာဂမထေရ်၊ မဟာဝိဟာရ၌ အဋ္ဌကထာကို မနာမယူပဲ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဖွင့်မည်ဟု ရွှေစည်ကို တီးသော တိပိဋကစူဠာဘယ မထေရ်၏ ဓမ္မာစရိယ ဂင်္ဂါတဘက် ရောဟဏတိုင်း တူလာဓာရ တောင်ကျောင်း၌ နေသော ဒီဃ မဇ္ဈိမမှ ကြွင်းသော နိကာယ်သုံးကျမ်းကို အနှစ်သုံးဆယ် တိုင်တိုင် လွှတ်ထားပြီးမှ ယင်း တိပိဋကစူဠာဘယ မထေရ်အား ပြောပြီး၍ ယင်း သောတာပန် အဘယ မထေရ်ထံ ကမ္မဋ္ဌာန်းတောင်းယူ စီးဖြန်း ရဟန္တာစင် နိဗ္ဗာန်ဝင်သော အရှင်မဟာ ဓမ္မရက္ခိတ မထေရ်တို့ကဲ့သို့ လက်လွှတ်စွန့်ထား၍ ဖြတ်ရမည်။
(၁၀) ကောက်နု သူငယ်ကဲ့သို့ ဆောင်ခက် ပျက်လွယ်သော ပုထုဇ္ဇနဣဒ္ဓိ သည်သာ သမထယာနိက ဝိပဿနာကိုသာ နှောင့်ရှက်တတ်ရကား ဤ သမထအရာ၌ ဣဒ္ဓိ ပလိဗောဓ ကို ဖြတ်ဖွယ် မရှိသေးပြီ။

ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးမည့် ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ရွေးချယ်ပုံ

ဤသို့ ကိုးပါးသော ပလိဗောဓကြီးကို ဖြတ်တောက်ပြီးခါ ကမ္မဌာန ဒါယက ဘုရား ဟူသော ကလျာဏမိတ္တအထံ၌၊ ဘုရားမရှိလျှင် အသီတိ မဟာသာဝကတို့တွင် တပါးပါးအထံ၌ ...၊ ယင်း မဟာသာဝက မရှိလျှင်---

ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော၊
ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော။
ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ၊
နော စာဌာနေ နိယောဇယေ။

ဆည်းကပ်အပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ၏ အင်္ဂါ ၇-ပါး

ပိယော၊ သီလရှိသည်ဖြစ်၍ ချစ်အပ်သည်၎င်း။
ဂရု၊ ကျောက်ထီးအတူ အလေးမူအပ်သည်၎င်း။
ဘာဝနီယော၊ ချီးမွမ်းထိုက်သည်၎င်း။
၀တ္တာ စ၊ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင် ဆိုဆုံးမချင်တတ်သည်၎င်း။
ဝစနက္ခမော၊ ပြစ်တင်ကဲ့ရဲ့ သူဆုံးမခဲ့သော်လည်း မရွဲ့မစောင်း ကောင်းကောင်း သည်းခံ နိုင်သည်၎င်း။
ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ၊ သုတပြည့်စုံသဖြင့် သစ္စာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စသည်နှင့်စပ်သော နက်နဲသော တရားစကားကို။
ကတ္တာ၊ ပြောဟောတတ်သည်၎င်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
အဌာနေ၊ စီးပွါးမရှိသည်၌။
နော စ နိယောဇယေ၊ သဒ္ဓါ စာဂ ဝိရိယ ဓိတိ သတိ ပညာတို့နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ မယှဉ် စေတတ်။

ဤဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၉၄) လာ အင်္ဂါခုနှစ်ပါးနှင့်၎င်း --

သဒ္ဓါ သီလံ သုတံ စာဂေါ၊
သတိ ပညာ သမာဓိ စ။
ဝီရိယန္တိ အဋ္ဌဓမ္မာ၊
ပိယဘာဝါဒိကာရကာ။

တနည်း အင်္ဂါ ၈-ပါး

သဒ္ဓါ၊ တထာဂတဗောဓိ ကမ္မဖလတို့ကို ယုံကြည်ခြင်း သဒ္ဓါတရား၎င်း။
သီလံ၊ ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော ဝတ္တာ ဝစနက္ခမော ငါးပါးသော ဂုဏ်တို့၏အကြောင်း စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ၎င်း။
သုတံ၊ များသောအကြားအမြင်၎င်း။
စာဂေါ၊ ဝေငှပေးကမ်း လှူဒါန်းရက်ငြား ကိုယ်အသက်ကို စွန့်စားခြင်း၎င်း။
သတိ၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ်တရားတို့၏ အလားအနေကို ရှာဖွေအောက်မေ့ခြင်း သတိ၎င်း။
ပညာ၊ မဖောက်မပြန် အမှန်ကိုသိသော ပညာ၎င်း။
သမာဓိ စ၊ တည်ကြည်ခြင်း၎င်း။
ဝီရိယံ၊ မိမိ သူတပါး နှစ်ဦးသားတို့၏ စီးပွါးကြောင်း၌ အားထုတ်ခြင်းလုံ့လ၎င်း။
ဣတိ ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ၊ ဤရှစ်ပါးကုန်သော တရားတို့သည်။
ပိယဘာဝါဒိကာရကာ၊ ပိယဘော ဂုဏ်စသော ကလျာဏမိတ္တအင်္ဂါကို ပြုတတ်ကုန်၏။

ဤ ဋီကာ(ပ၊နှာ-၁၁၉) ဖော်ကြား တရား ရှစ်ပါးနှင့်၎င်း ပြည့်စုံသော မိမိ သင်လိုသော ကမ္မဋ္ဌာန်းဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်သော ဆရာအထံ၌၊ ယင်းဆရာမရှိလျှင် အနာဂါမ်၊ သကဒါဂါမ်၊ သောတာပန်၊ ဈာန်ရပုထုဇ္ဇာဉ်၊ တိပိဋကဓရ၊ ဒွိပိဋကဓရ၊ ဧက ပိဋကဓရ၊ အဋ္ဌကထာ နှင့်တကွ ဧကသင်္ဂီတိဓရ ဗဟုဿုတ, လဇ္ဇီ, ကုက္ကုစ္စက, သိက္ခာကာမ, ကလျာဏမိတ္တ အထံ၌ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ပြု၍ ကမ္မဌာန်းကို သင်ယူအပ်၏။
(ဧကသင်္ဂီတိဓရ = တခုသောနိကာယ်ကို ဆောင်သူ။)

ဆရာ၌ပြုရမည့်ဝတ်

တကျောင်းတည်း၌ ယင်းသို့သော ဆရာကို မရလျှင် ရရာအရပ်သို့ သလ္လဟုကပရိက္ခာရ[၁] ပရမသလ္လေခ ဝုတ္တိ[၂] ရှိသည်ဖြစ်၍ တယောက်ထီးချည်း သပိတ်သင်္ကန်းကို ထမ်းယူ လမ်းကပင် ဒန်ပူ ဖြာလျက် တပါးပရိဝုဏ်သို့ မဝင်မကပ် ဆရာနေရာ အရပ်သို့ ဖြောင့်တန်းစွာ ချဉ်းကပ်သွားလေ၍ ခြေဆေးခြင်း၊ နယ်ဆီလိမ်းကျံခြင်း စသည်တို့၌ ရိုသေ လျောက်ပတ် သင့်မြတ်အောင်ပြုကျင့်၊ အခွင့်ရလျှင် ပါး လတ် အထူ ဒန်ပူ သုံးချောင်းကပ်ခြင်း ရေပူ ရေချမ်း ကမ်းလှမ်းခြင်း စသော ခန္ဓက၌လာသော သမ္မာဝတ် တို့ကို မချွတ်အောင် ပြုကျင့်လျက် ...

[၁။ သလ္လဟုက ပရိက္ခာရ = ပေါ့ပါးသော ပရိက္ခရာ ရှိခြင်း။
၂။ ပရမသလ္လေခ ဝုတ္တိ = အလွန်ခေါင်းပါးသော အသက်မွေးမှု ရှိခြင်း။]

ကိုယ်ကိုစွန့်လှူ အပ်နှင်းခြင်း

“အရှင်ဘုရားအား စီးပွါးရှိလိမ့်မည်ဆိုမူ အသူတရာနက်သော ချောက်တွင်းသို့ ခုန်ဆင်းဝံ့ ပါ၏။ ခြေဖနှောင့်မှစ၍ တကိုယ်လုံးကုန်အောင် ကျောက်ဖျာ၌ အပွတ်အသွေး ခံပါ၏။ ထွက်သက် ဝင်သက်ကို ပိတ်ချုပ်၍ သေဝံ့ပါ၏”ဟု လျှောက်ကြသော စူဠပိဏ္ဍပါတိကတိဿ မထေရ်၏ တပည့်သုံးယောက် တို့ကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရားအား သော်၎င်း ဆရားအားသော်၎င်း --

ဣမာဟံ ဘဂဝါ။ ဣမာဟံ ဘန္တေ အတ္တဘာဝံ တုမှာကံ ပရိစ္စဇာမိ။

ဟု-မိမိကိုယ်ကို အပ်နှင်းစွန့်လှူအပ်၏။

ဘဂဝါ၊ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးသခင်- ရှင်ပင်မြတ်ဘုရား။
အဟံ၊ တပည့်တော်သည်။
ဣမံ-အတ္တဘာဝံ၊ ဤအတ္တဘောကို။
တုမှာကံ၊ ရှင်ပင်ဘုရားတို့အား။
ပရိစ္စဇာမိ၊ စွန့်လှူပါ၏။
ဤကား - ဘုရားရှင်ထံ စွန့်လှူပုံ။

ဘန္တ၊ အရှင်ဘုရား။
အဟံ၊ တပည့်တော်သည်။ပ။
ပရိစ္စဇာမိ၊ စွန့်လှူပါ၏။
ဤကား ဆရာထံ စွန့်လှူပုံ။
ပိသုဒ္ဓိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ပ၊ နှာ-၁၁၁ ၁၁၂-တို့၌ လာသည်။

အပ်နှင်းစွန့်လှူကျိုးကား --

ယထာပိ ကာသိကံ ဝတ္ထံ၊
သစေ ဒဒေယျ ဘိက္ခုနော။
သောမနဿံဝ ဇာယေယျ၊
ဒိသွာပိ ခဏ္ဍခဏ္ဍိကံ။

ဧဝံ နိယျာတိတတ္တဿ၊
အာပါတေ ဘယဘေရဝေ။
ဘယံ တဿ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊
နနု နိယျာတိတော ဣတိ။

အဋ္ဌကထာ သင်္ဂဟ
ယထာပိ၊ ဥပမာကား။
ကာသိကံ ဝတ္ထံ၊ အမြတ်အထဲ၌ ကာသိတိုင်းဖြစ် အဝတ်ကို။
ဘိက္ခုနော၊ သင်္ကန်းမရှိသော ရဟန်းအား။
သစေ ဒဒေယျ၊ အာသာမတွယ် အကယ်ပေးလှူငြားအံ့။
ခဏ္ဍခဏ္ဍိကံ၊ သင်္ကန်းစပ်အတိုင်း အပိုင်းပိုင်း အပြတ်ပြတ် ပြုသည်ကို။
ဒိသွာပိ၊ မြင်သော်လည်း။
သောမနဿံ ဧဝ၊ နှမြောမဲ့ကင်း ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည်သာလျှင်။
ဇာယေယျ၊ ဖြစ်ရာ၏။

ဧဝံ၊ ဤနည်းအတူ။
နိယျာတိတတ္တဿ၊ ဆရာသမား မြတ်ဘုရားအား စွန့်ထားအပ်နှင်းပြီးသော ကိုယ်ရှိသော။
တဿ၊ ထိုယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်အား။
ဘယဘေရဝေ၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးငယ် ဘေးကြီးသည်။
အာပါတေ၊ ထင်ရောက်လာလတ်သော်။
နိယျာတိတော နနု၊ ဆရာသမား မြတ်ဘုရား၌ စွန့်လှူ အပ်နှင်းပြီး မဟုတ်လော။
ဣတိ၊ ဤသို့ နှလုံးပြု၍။
ဘယံ၊ ကြောက်လန့် ခြင်းသည်။
နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ မဖြစ်။

ဤသို့ မိမိကိုယ်ကို အပ်နှင်းပြီး၍ --

ဆ အဇ္ဈာသယာ ဗောဓိသတ္တာနံ ဗောဓိပရိပါကာယ သံဝတ္တန္တိ၊ အလောဘဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ ဧလာဘေ ဒေါသဒဿာဝိနော။ အဒေါသဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ ဒေါသေ ဒေါသဒဿာဝိနော။ အမောဟဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ မောဟေ ဒေါသဒဿဝိနော။ နေက္ခမဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ ဃရာဝါသေ ဒေါသဒဿာဝိနော။ ပဝိဝေကဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ သင်္ဂဏိကာယ ဒေါသဒဿာဝိနော။ နိဿရဏဇ္ဈာသယာ စ ဗောဓိသတ္တာ သဗ္ဗဘဝ ဂတီသု ဒေါသဒဿာဝိနော။ ယေ ဟိ ကေဟိစိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ သောတာပန္န သကဒါဂါမိ အနာဂါမိ ခီဏာသဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ။ တေ သဗ္ဗေ ဣမေဟေ၀ ဆဟာကာရေဟိ အတ္တနာ အတ္တနာ ပတ္တဗ္ဗံ ဝိသေသံ ပတ္တာ။ တသ္မာ ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ သမ္ပန္နဇ္ဈာသယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ။

အဇ္ဈာသယ ၆-ပါး

ဆ အဇ္ဈာသယာ၊ ခြောက်ပါးသော အလိုဆန္ဒတို့သည်။
ဗောဓိသတ္တာနံ၊ အလောင်းတော်မြတ်တို့အား။
ဗောဓိပရိပါကာယ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ် ရင့်သန်စေခြင်း အကျိုးငှါ။
သံဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

အလောဘဇ္ဈာသယ

ဗောဓိသတ္တာ၊ အလောင်းတော်မြတ်တို့သည်။
လောဘေ၊ နှစ်သက်ခင်တွယ်တတ်သော လောဘတရား၌။
ဒေါသ ဒဿာဝိနော၊ အပါယ်လားကြောင်း မကောင်းသော တရားဟု အပြစ်ကို မြင်လေ့ ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
အလောဘဇ္ဈာသယာ စ၊ လောဘ ပျောက်ကင်း လွှတ်မြောက်ခြင်းကို အလိုရှိကြကုန် သည်လည်း။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

အဒေါသဇ္ဈာသယ

ဗောဓိသတ္တာ၊ အလောင်းတော်တို့သည်။
ဒေါသေ၊ ခက်ထန်ကြမ်းကြုတ်သော ဒေါသတရား၌။
ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အပါယ်လားကြောင်း မကောင်းသော တရားဟု ထင်ရှားသော အပြစ်ကို မြင်လေ့ ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
အဒေါသဇ္ဈာသယာ စ၊ ဒေါသပျောက်ကင်း လွတ်မြောက်ခြင်းကို အလိုရှိကြကုန်သည် လည်း။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

အမောဟဇ္ဈာသယ

ဗောဓိသတ္တာ၊ အလောင်းတော်တို့သည်။
မောဟေ၊ မိုက်မဲတွေဝေတတ်သော မောဟတရား၌။
ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အပါယ်လားကြောင်း မကောင်းသော တရားဟု ထင်ရှားသော အပြစ်ကို မြင်လေ့ ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
အမောဟဇ္ဈာသယာ စ၊ မောဟပျောက်ကင်း လွတ်မြောက်ခြင်းကို အလိုရှိကုန်သည် လည်း။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

နေက္ခမဇ္ဈာသယ

ဗောဓိသတ္တာ၊ အလောင်းတော်တို့သည်။
ဃရာဝါသေ၊ အိမ်ရာတည်ထောင် လူတို့ဘောင်၌။
ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အပါယ်လားကြောင်း မကောင်းသော နေခြင်းပါတကားဟု ထင်ရှား သော အပြစ်ကို မြင်လေ့ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
နေက္ခမဇ္ဈာသယာ စ၊ သံယောဇဉ်မဖက် တောထွက်ခြင်းကို အလိုရှိကုန်သည်လည်း။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

ဝိဝေကဇ္ဈာသယ

ဗောဓိသတ္တာ၊ အလောင်းတော်တို့သည်။
သင်္ဂဏိကာယ၊ အပေါင်းအဖော်နှင့် မွေ့လျော်ခြင်း၌။
ဒေါသဒဿာဝိနော၊ အပါယ်လားကြောင်း မကောင်းသော နေခြင်းပါတကားဟု ထင်ရှား သော အပြစ်ကို မြင်လေ့ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
ပဝိဝေကဇ္ဈာသယာ စ၊ အဖော်ကင်းကွာ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့သာ ချဉ်းကပ်ကုန်သည်လည်း။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

နိဿရဏဇ္ဈာသယ

ဗောဓိသတ္တာ၊ အလောင်းတော်တို့သည်။
သဗ္ဗဘဝ ဂတီသု၊ အလုံးစုံသော ဘဝဂတိတို့၌။
ဒေါသဒဿာဝိနော၊ မီးပုံအသွင် တံကျင်မခြား နှောင်အိမ်အလားကဲ့သို့ ထင်ရှားသော အပြစ်ကို မြင်လေ့ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
နိဿရဏဇ္ဈာသယာ စ၊ ဘုံသုံးပါးမှ ထွက်သွားလိုသောစိတ် ရှိကုန်သည်လည်း။
ဟောန္တိ ဖြစ်ကုန်၏။

ဣတိ၊ ဤသို့။
ယေဟိ ကေဟိစိ၊ ဂဏန်းတွက်ကျုံး ရေမဆုံးနိုင်ကုန်သော။
အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်ပြီး ဖြစ်လတ္တံ့ ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်ကုန်သော။
သောတာပန္န သကဒါဂါမိ အနာဂါမိ ခီဏာသဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ သောတာပန် သကဒါဂါမ် အနာဂါမ် ရဟန္တာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဘုရား သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားတို့သည်။
အတ္ထိ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
တေ သဗ္ဗေ၊ ထိုအလုံးစုံသော အရိယာ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့သည်။
ဣမေဟေ၀ ဆဟာကာရေဟိ၊ ဤ ခြောက်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်သာလျှင်။
အတ္တနာ-အတ္တနာ၊ မိမိ မိမိ သည်။
ပတ္တဗ္ဗံ၊ ဆုယူပံ့ထောက် ကြံတိုင်းမြောက်သော။
ဝိသေသံ၊ ဈာန်မဂ်ဖိုလ် အထူးသို့။
ပတ္တာ၊ ရောက်တော်မူကြလေကုန်၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဣမေဟိ ဆဟာကာရေဟိ၊ ဤသို့ အဇ္ဈာသယခြောက်ပါး တည်းဟူသော အခြင်းအရာ တို့နှင့်သာလျှင်။
သမ္ပန္နဇ္ဈာသယေန၊ ကောင်းမြတ်သော နှလုံးသွင်းခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည်။
ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ဣတိ၊ ဤကား ပါဠိတော်မြတ် အပြီးသတ်တည်း။

စရိုက်နှင့်လျော်သော ကမ္မဌာန်းတောင်းခံအပ်ခြင်း

ဤသို့လာသော အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်အပေါင်း သုံးပါးသော ဗောဓိလောင်းတို့၏ သွားရာ လမ်းကြောင်း ကောင်းမြတ်သော အဇ္ဈာသယ ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံစွာ သမာဓိသို့ ညွတ်ကိုင်း နိဗ္ဗာန်သို့ရှိုင်းသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်လျက် ဆယ်ရက် ဆဲ့ငါးရက် ကြာ၍မှ ဆရာက လာခဲ့ကြောင်းကို မမေးမမြန်းလျှင် မေးမြန်းအောင် ပြုကျင့် ခွင့်တောင်း လာခဲ့ကြောင်းကို လျှောက်ထား၍ စရိုက် အားလျော်သော လေးဆယ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း တို့တွင် တပါးပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို တောင်းရမ်းသင်ယူရာ၏။ ထိုစရိုက်သည် --

စရိုက် ၆-ပါး

ရာဂစရိတာ ဒေါသစရိတာ မောဟစရိတာ သဒ္ဓါစရိတာ ဗုဒ္ဓစရိတာ ဝိတက္ကစရိတာ စေတိ ဆဗ္ဗိဓေန စရိဏသင်္ဂဟော။
(သင်္ဂြိုဟ်)

ရောဂါဝ စရိတာ စရိယာ ပကတီတိ ရာဂစရိတာ။ ဧဝံ ဒေါသစရိတာဒယောပိ။ စရိတ သင်္ဂဟောတိ မူလစရိတဝသေန ပုဂ္ဂလသင်္ဂဟော။
ဋီကာကျော် (နှာ-၂၅၆)

ရာဂေါ၀ = ရာဂသည်ပင်။
စရိတာ = စရိယာ = ပကတိ၊ (မိမိသန္တာန်၌ မပြတ်လတ် ဖြစ်သော) ပင်ကိုယ်ပြကတေ့ သဘောတရားပေတည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ရာဂစရိတာ၊ ရာဂစရိုက် မည်၏။
ဒေါသစရိဿာဒယောပိ၊ ဒေါသစရိုက် စသည်တို့ကိုလည်း။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

စရိယာ ပကတိ ဥဿန္နတာတိ အတ္ထတော ဧကံ။
ပိသုဒ္ဓိမဂ်(ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၉၈)

စရိယာ၊ စရိယာသဒ္ဒါ၎င်း။
ပကတိ၊ ပကတိသဒ္ဒါ၎င်း။
ဥဿန္နတာ၊ ဥဿန္နတာသဒ္ဒါ၎င်း။
ဣတိ=ဣမေ၊ ဤသဒ္ဒါတို့သည်။
အတ္ထတော၊ အနက်သဘောအားဖြင့်။
ဧကံ = ဧကာ၊ တူကုန်၏။

သန္တာနေ ရာဂဿ ဥဿန္နဘာဝေန စရဏံ ပဝတ္တိ ရာဂစရိယာ။ သာ သဿတာ သယာဒယော ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တထာ ဒေါသစရိယာဒယော။
မဟာဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၂၁)

သန္တာနေ၊ သန္တာန်အစဉ်၌။
ရာဂဿ၊ ရာဂ၏။
ဥဿန္နဘာဝေန၊ များသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
စရဏံ = ပဝတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
ရာဂစရိယာ၊ ရာဂစရိုက်မည်၏။
သာ၊ ထို ရာဂစရိုက်ကို။
သဿတာ သယာဒယော၊ သဿတ အယူ ဟူသော စိတ်၌ ကိန်းရာ အာသယ စသည်တို့ကဲ့သို့။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ မှတ်အပ်ကုန်၏။
ဒေါသစရိယာဒယော၊ ဒေါသစရိုက် စသည်တို့သည်။
တထာ၊ ထိုရာဂစရိုက် နည်းတူတည်း။

ဤသို့ ကျမ်းဂန်လာသည်နှင့်အညီ အကျဉ်းအားဖြင့် မူလစရိုက် ခြောက်ပါးတည်း။

ရာဂနှင့် သဒ္ဓါ စရိုက်တူပုံ

ထိုတွင် ရာဂနှင့် သဒ္ဓါသည် အကုသိုလ်အဘို့ ကုသိုလ်အဘို့တို့၌ နူးညံ့ခြင်း၊ ဝတ္ထု ကာမဂုဏ် သီလာဒိဂုဏ်တို့ကို ရှာဖွေခြင်း၊ အဟိတ ဟိတတို့ကို မစွန့်မလွှတ်ခြင်းဟူသော သိနေဟ ပရိယေသန အပရိစ္စဇန အားဖြင့် သဘောတူ၏။
အပရိစ္စဇန = (အ+ပရိစ္စဇန) မစွန့်ပစ်ခြင်း။

ဒေါသနှင့် ပညာ စရိုက်တို့ တူညီပုံ

ဒေါသနှင့် ပညာလည်း အာရုံကို မကပ်မငြိခြင်း၊ အဘူတဒေါသ ဘူတဂုဏ[၁] တို့ကို ရှာခြင်း၊ သတ္တဝါသင်္ခါရတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ဟူသော အနလ္လိယန ပရိယေသန ပရိဝဇ္ဇန [၂] အားဖြင့် သဘောတူ၏။

[၁။ အဘူတဒေါသ = မဟုတ်မမှန်သောအပြစ်။ ဘူတဂုဏ = ဟုတ်မှန်သောဂုဏ်။
၂။ အနလ္လိယန = (န + အလ္လိယန) မကပ်ငြိခြင်း။ ပရိဝဇ္ဇန = ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။]

မောဟနှင့်ဝိတက်တူပုံ

မောဟနှင့်ဝိတက်လည်း မရပ်မတည်ခြင်း တုန်လှုပ်ခြင်း ဟူသော အနဝဋ္ဌာန စဉ္စလ လက္ခဏာအားဖြင့် သဘောတူ၏။

ထို့ကြောင့် ရာဂစရိတပုဂ္ဂိုလ်အား ကုသိုလ်ဖြစ်သော အရာ၌ သဒ္ဓါ ထက်သန်တတ်သည်။ သဒ္ဓါစရိတ ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း အကုသိုလ်ဖြစ်သော အရာ၌ တဏှာရာဂ အားကြီးတတ်သည်။ အကြွင်းနည်းတူ။

စရိုက် ၆-ပါးဖြစ်ကြောင်း

ထိုစရိုက်တို့၏ ဖြစ်ကြောင်း နိဒါန်းကား - လောဘာဒီသု အညတရညတရပရိဝါရံ ပဋိသန္ဓိဇနကံ ကမ္မံ စရိယာနံ နိဒါနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ” ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ်(ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၁၀၁) လာတိုင်း ရှေး ဘဝ၌ ရာဂစသည် ခြံရံအပ်သော ဇနကကံသည် နိဒါန်းတည်း။

၃။ လောဘာဒီသု၊ လောဘစသည်တို့တွင်။
အညတရညတရ ပရိဝါရံ၊ တပါးပါးလျှင် အခြံအရံရှိသော။
ပဋိသန္ဓိဇနကံ၊ ပဋိသန္ဓေအကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော။
ကမ္မံ၊ ကံကို။
စရိယာနံ၊ စရိုက်တို့၏။
နိဒါနန္တိ၊ နိဒါန်း (အကြောင်းရင်း) ဟူ၍။
ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ သိအပ်၏။

ကုသိုလ်တရား ပွါးများ အားထုတ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်း

ထို့ကြောင့် ရှေးအကြောင်း အားလျော်စွာ ဤ ဘဝ၌ ထူပြောအားကြီး ဖြစ်ပြီးသော ရာဂ ဒေါသ မောဟ ဝိတက်တို့ကိုကား ဖျောက်ဖျက် ပြင်ဆင်၍ ကုန်စင်အောင် မရနိုင် မတတ်နိုင်ပြီ။ သံဝေရှိရှိ သတိရရ နောက်နောက် ဘဝတို့၌ ထူပြော အားကြီးစွာ မဖြစ်စေရအောင် ဤ ယခုဘဝ ဒါန သီလ စသော ကောင်းမှုတို့ကို ပြုကြသောအခါ သဒ္ဓါ ပညာပြဓာန်းသော စိတ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်လမ်း ဖြောင့်မတ်အောင် လူ့နတ်တို့၏ စည်းစိမ်ကို မတောင့်တ ကျော်စောခြင်း “ကိတ္တိသဒ္ဒပကာသန" ကို ဆံခြမ်းမျှ မလိုပဲ ဘုံသုံးပါးကို နှောင် အိမ်ပုံ၊ သုံးဘုံသူတို့ကို ရာဇဝတ်ကောင် ထောင်သား၊ ကာမဂုဏ် ငါးပါးတို့ကို အဆိပ်အသွင် စိတ်မှာထင်၍ မရွှင်မှိုင်တွေး ထိုင်ကာ ပူဆွေးငြီးငွေ့သော သံဝေဂဖြင့် ဒါနေ့ သီလ သမထ ဝိပဿနာ ဟုဆိုအပ်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွါးများ အားထုတ်ကုန်ရာသည်။

ဆုတောင်း

ဣမိနာ မေ ရာဂါဒယော၊
တနူ ဟောန္တု ဘဝါဘဝေ။
ဟောမိ'ဟံ သီလဝါ သဒ္ဓေါ၊
ပညဝါ သုသမာဟိတော။

မေ၊ ငါ၏။
ဣမိနာ၊ ဤကောင်းမှုကြောင့်။
မေ၊ ငါ့အား။
ဘဝါဘဝေ၊ ကြီးငယ်ဘဝ ဖြစ်သမျှ၌။
ရာဂါဒယော၊ ဒိဋ္ဌိ မာန စသည်ဝန်းရွေ ရံခြွေနှင့် တကွ ဖြစ်ကုန်သော ရာဂ ဒေါသ မောဟ ဝိတက် တရားပျက်တို့သည်။
တနူ၊ ယင်တောင် ပုစဉ်းတောင်အလား ခေါင်းပါးကုန်သည်။
ဟောန္တု၊ ဖြစ်စေကုန်သတည်း။
အဟံ၊ ငါသည်။
ဣမိနာ၊ ဤကောင်းမှုကြောင့်။
သီလဝါ၊ ပကတူပ အထုံရ၍ သီလနှင့်ပြည့်စုံသည်။
ဟောမိ၊ ဖြစ်ရလို၏။
သဒ္ဓေါ၊ ရတနာ သုံးတန် ကံ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း သဒ္ဓါရှိသည်။
ဟောမိ၊ ဖြစ်ရလို၏။
ပညဝါ၊ ဆုတ်ဆိုင်းမရှိ ဟုတ်တိုင်းသိသော ပညာနှင့် ပြည့်စုံသည်။
ဟောမိ၊ ဖြစ်ရလို၏။
သုသမာဟိတော၊ လွန်စွာကြံ့ခိုင် ယိမ်းယိုင်မရှိ တည်ကြည်ခြင်း သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံသည်။
ဟောမိ၊ ဖြစ်ရလို၏။

ဤသို့လည်း ဆုတောင်းပတ္တနာ ပြုကုန်ရာသည်။

စရိုက်ထူပြောသည်ကို အကဲဖြတ်ပုံ 'စရိယာဝိဘာဝန” ၅-ပါး

စရိုက်ယုတ်မာ စရိုက်ကြမ်း စရိုက်ဆိုးကြီးကို ရမိက ခွေးမြီးကောက်ကို ကျည်တောက် စွပ်၍ ဖြောင့်မတ်အောင် ဆုံးမရမည်ထက် ခက်သေးသည်။ စရိုက်၏ သဘောကား မပြတ်မပြတ်လည်း ဖြစ်တတ်သည်၊ လျောက်ပတ်သော အာရုံကို ရ၍ ဖြစ်မိလျှင်လည်း မိုးမမြင် လေမမြင် အဆင်အခြင် မရှိ ဖိစီးလွှမ်းမိုး စုတ်ထိုးမရ “နွားငတ်ရေကျ” ဖြစ်တတ်သည်။ ထိုစရိုက်ထူပြောသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုကား---

ဣရိယာပထတော ကိစ္စာ၊
ဘောဇနာ ဒဿနာဒိတော။
ဓမ္မပ္ပဝတ္တိတော စေဝ၊
စရိယာယော ဝိဘာဝယေ။

ဟူသော(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်) အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၁၀၁) လာ အခြင်းအရာ ငါးပါးတို့ဖြင့် ဆ၍ သိအပ်၏။

ဣရိယာပထတော၊ ဣရိယာပုထ်အားဖြင့်၎င်း။
ကိစ္စာ၊ ပြုမူခြင်းအားဖြင့်၎င်း။
ဘောဇနာ၊ ကြိုက်သော အစာအားဖြင့်၎င်း။
ဒဿနာဒိတော၊ ကြည့်ရှုခြင်း စသော အားဖြင့်၎င်း။
ဓမ္မပ္ပဝတ္တိတော စေဝ၊ မာယာ သာဌေယျ စသော တရားတို့၏ များဖြစ်သောအားဖြင့်၎င်း။
စရိယာယော၊ စရိုက်တို့ကို။
ဝိဘာဝယေ၊ ထင်စွာပြရာ၏။

“ရာဂစရိုက်ပုဂ္ဂိုလ် စသည်ကို ဣရိယာပုထ် ကိစ္စ ဘောဇဉ် ဒဿနဖြင့် ဝေဖန်ပြခြင်း”

ရာဂစရိုက်များသူ၏ လက္ခဏာ

ထိုငါးပါးတို့တွင် ရာဂစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆေးခြောက်မူးသော သူရူးကဲ့သို့ သိမ်မွေ့ ယဉ်ကျေး ဖြေးညှင်းတင့်တယ် စမ္ပယ်လျောက်ပတ် သင့်မြတ်သေကွေ ရိုသေ ပျပ်ဝပ် တင့်အပ်သော ဣရိယာပုထ် ရှိ၏။ ထိုကဲ့သို့သော တံမြက်လှည်းခြင်း သင်္ကန်းဖွပ်ဆိုးခြင်း၊ ဝတ်ရုံခြင်းစသော ကိစ္စရှိ၏။ ဆိမ့် ချို မွှေး နူးညံ့သော ဘောဇဉ်ခဲဘွယ်ကို ကြိုက်တတ်၏၊ အတန်ငယ် ဣဋ္ဌဖြစ်သော ရူပ သဒ္ဒ စသည် အာရုံ တွေ့ကြုံရလျှင် လွန်မင်ခင်မက် မခွါရက်အောင် ဖြစ်တတ်သည်။

ဒေါသစရိုက်များသူ၏ လက္ခဏာ

ဒေါသစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် နွားရူး စူးထိုး နဖားကြိုး တင်းသည့်ပုံဟန် လျင်မြန် ရှူးရှား ခြေဖျားဖြင့်နင်း ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်း သန်စွမ်းရိုင်းပျ မလှမဖွယ် မတင့်တယ်သော ဣရိယာပုထ် ရှိ၏။ မတင့်တယ်သောကိစ္စ ရှိ၏၊ ချဉ် ငန် ခါး စပ် ကြိုက်တတ်၏။ စဉ်းငယ် အနိဋ္ဌဖြစ်သော ရူပ သဒ္ဒ စသည်အာရုံ ပေါင်းဆုံ ကြုံတွေ့လျှင် စေ့စေ့ငုငု မရှုမကြည့် ပြန်လှည့်မငဲ့ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင် ခွါကြဉ်ဖဲသွားတတ်၏။

မောဟစရိုက်များသူ၏လက္ခဏာ

မောဟစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ပဒိုင်းသီး ကျွေးအပ်သော ဖွတ် ပဒတ် ပုတ်သင်တို့ကဲ့သို့ ရွံ့ဘို့ရွံ့တင် မယဉ်ကျေး မှိုင်ငေးပေါ့ပျက် နှောင့်ရှက်ဗျာဝဲ မမြဲလျော့လျည်း မသိမ်းဆည်း သော ဣရိယာပုထ်ရှိ၏၊ မသိမ်းဆည်းသော ကိစ္စရှိ၏၊ ကြိုက်သော ဘောဇဉ်ဟု အမြဲမရှိ၊ သူတပါးတို့၏ အရိပ်အခြည်ကို ကြည့်ရှု၍ သူတပါးအတု ချီးမွမ်းခြင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းကို ပြုတတ်၏။ မိမိကား အဆန်း အရိုး အဆိုး အကောင်း မသိတတ်၊

ရတ္တဿု'က္ကုဋိကံ ဟောတိ၊
ဒုဋ္ဌဿ အနုကဍ္ဎိတံ။
မူဠှဿ ပန သဟသာ-
နုပီဠိတံ ဘဝေ ပဒံ။

ပါဠိသင်္ဂဟ

ရတ္တဿု၊ ရာဂပြောထူ တပ်သသူ၏။
ပဒံ၊ ခြေရာသည်။
ဥက္ကုဋိကံ၊ ဆွံ့သည့် အသွင် အလယ်မထင်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဒုဋ္ဌဿ၊ ဒေါသပြောထူ ပြစ်မှားသူ၏။
ပဒံ၊ ခြေရာသည်။
အနုကဍ္ဎိတံ၊ ပေါက်၍ချသဖြင့် နောက်ကဆွဲငင် အရာထင်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

မူဠှဿ ပန၊ မောဟပြောထူ မိုက်သသူ၏ကား။
ပဒံ၊ ခြေရာသည်။
သဟသာနုပီဠိတံ၊ ခြေနှောင့်ခြေဖျား မြဲထားမရှိ လျင်စွာနင်းဘိသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။

သဒ္ဓါစရိတ စသည်တို့လည်း သဘာဂဖြစ်၍ နည်းတူပင်။

ဓမ္မပ္ပဝတ္တိအားဖြင့် စရိုက် ၆-ပါးကို ဝေဖန်ပြခြင်း

ဓမ္မပ္ပဝတ္တိအားဖြင့်ကား --

ရတ္တဿ မာယာ သာဌေယျံ၊
မာနော ပါပမဟိစ္ဆတာ။
အတုဋ္ဌိ သိင်္ဂံ စာပလျံ၊
နောတ္တပ္ပါ' ဟိရိကံ မဒေါ။
ပမာဒေါစ္စာဒယော ဓမ္မာ၊
ဗဟုလံ သမ္ပဝတ္တရေ။

ဒုဋ္ဌဿ ကောဓု'ပနာဟော၊
မစ္ဆေရံ ဒေါဝစဿတာ။
မက္ခော ပဠာသိ'ဿာ ပါပ-
မိတ္တတိ'စ္စေဝ'မာဒယော။

ထိန မိဒ္ဓဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စံ၊
ကုက္ကုစံ ဝိစိကိစ္ဆိတာ။
အာဓာနဂါဟော ဒုပ္ပဋိ-
နိဿဂ္ဂေါ မုဋ္ဌသစ္စတာ။
အသမ္ပဇညံ မုဠှဿ၊
ဓမ္မာ ဣစ္စေဝ'မာဒယော။

သဒ္ဓဿ တု မုတ္တစာဂေါ၊
အရိယာနံ ဒဋ္ဌုကာမတာ။
ပါမောဇ္ဇဗဟုလတာ စ၊
သဒ္ဓမ္မံ သောတုကာမတာ။
အသဋ္ဌတ္တာ မာယာဝိတာ၊
ပသာဒေါ'စ္စေဝ'မာဒယော။

သောဝစဿတာ ဗုဒ္ဓိနော၊
မတ္တညုတာ စ ဘောဇနေ။
ကလျာဏမိတ္တတာ သတိ၊
သပ္ပဇညဉ္စ ဇာဂရော၊
ဌာနေ သံဝေဂေါ ယောနိသော၊
ပဓာနတာ'တိအာဒယော။

တက္ကိနော ဘဿ ဗဟုလံ၊
အနဝဋ္ဌိတ ကိစ္စတာ။
ဂဏာရာမော ပုညာရတိ၊
ရတ္တိံ ဓူမာယနာ ဒိဝါ။
ပဇ္ဇလနာ ဟုရာဟုရံ၊
ဓာဝနိ'စ္စေဝ'မာဒယော။

အဋ္ဌကထာ ဋီကာသင်္ဂဟ

ရာဂများသူ

ရတ္တဿ၊ ရာဂပြောသသူအား။
မာယာ၊ အပြစ်ရှိကို ဖုံးဖိ လှည့်ပတ်ခြင်း။
သာဌေယျံ၊ ဂုဏ်မရှိပဲ ဂုဏ်ရှိဟန်ပ ဖော်ပြ စဉ်းလဲခြင်း။
မာနော၊ တလူလူ ထောင်လွှားခြင်း။
ပါပိစ္ဆတာ၊ အသန္တဂုဏ် သမ္ဘာဝုန်မုခ ပဋိဂ္ဂဟ [၁] ၌ နှိုင်းဆမသိ အလိုဆိုးရှိခြင်း။
မဟိစ္ဆတာ၊ ထင်ရှားရှိဂုဏ် သမ္ဘာဝုန်မုခ ပဋိဂ္ဂဟ ၌ နှိုင်းဆမမှီး အလိုကြီးခြင်း။
အတုဋ္ဌိ၊ မိမိလာဘ်ဖြင့် မရောင့်ရဲခြင်း။
သိင်္ဂံ၊ ဦးချိုအသွင် စူးဝင်တတ်သော ပြည်ကြီးသဖွယ် စမ္ပယ်ယဉ်ကျူးခြင်း။
စာပလျံ၊ မိမိကိုယ် မိမိပရိက္ခရာတို့ကို တန်းဆာဆင်ကာ လော်မာတုန်လှုပ်ခြင်း။
အနောတ္တပ္ပံ၊ ပိုးဖလံမိုက်ကဲ့သို့ ဒုစရိုက်ကို မကြောက်ခြင်း။
အဟိရိကံ၊ ရွာသူတို့ ဝက်ကဲ့သို့ ဒုစရိုက်မှ မရှက်ခြင်း။
မဒေါ၊ အမုန်ယစ်သောက် တောဆင်ပေါက် ပမာ ကိလေသာယစ်ခြင်း။
ပမာဒေါ၊ ရေတွေ့သော ဖား ငါး ကဲ့သို့ ကစားပျော်မွေ့ ကုသိုလ်မှု၌မေ့ခြင်း။
ဣစ္စာဒယော၊ ဤသို့ အစ ရှိကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ အကုသိုလ်တရားတို့သည်။
ဗဟုလံ၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ။
သမ္ပဝတ္တရေ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

[၁။ အသန္တ၊ ထင်ရှား မရှိသော။ သမ္ဘာဝနု၊ ချီးမွမ်းခြင်း။ မုခ၊ အကြောင်း။ ပဋိဂ္ဂဟ၊ ခံယူခြင်း။ (ထင်ရှား မရှိသော ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းခြင်းကို အကြောင်းရင်း ပြု၍ ခံယူခြင်း)။]

ဒေါသများသူ

ဒုဋ္ဌဿ၊ ဒေါသထူသသူအား။
ကောဓော၊ အမျက်ထွက်ခြင်း။
ဥပနာဟော၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း။
မစ္ဆေရံ၊ ကိုယ့်စည်းစိမ်ကို ဝန်တိုလျှိုဝှက်ခြင်း။
ဒေါဝစဿတာ၊ ဆိုဆုံးမခက်ခြင်း။
မက္ခော၊ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း။
ပဠာသော၊ ဖက်ပြိုင်ခြင်း။
ဣဿာ၊ သူ့ စည်းစိမ်ကို မနာလိုဟူ ငြူစူခြင်း။
ပါပမိတ္တတာ၊ အဆွေခင်ပွန်းယုတ် ရှိခြင်း။
ဣစ္စေဝမာဒယာ၊ ဤသို့ အစရှိကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ အကုသိုလ်တရားတို့သည်။
ဗဟုလံ၊ များစွာ။
သမ္ပဝတ္တရေ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

မောဟများသူ

မုဠှဿ၊ မောဟများသသူအား။
ထိနံ၊ စိတ်၏ညှိုးနွမ်းခြင်း၊
မိဒ္ဓဉ္စ၊ စေတသိက်တို့၏ ပင်ပန်းခြင်း။
ဥဒ္ဓစ္စံ၊ စိတ်မငြိမ်သက် ပျံ့တက်လွင့်ပါးခြင်း။
ကုက္ကုစံ၊ နောင်တ တဖန်ပူပန်ခြင်း။
ဝိစိကိစ္ဆိတာ၊ ယုံမှား ရှိခြင်း။
အာဓာနဂါဟော၊ မသင့်ပဲနှင့် မြဲစွာယူခြင်း။
ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေါ၊ မိစ္ဆာဂါဟ ယူမိကမူ ပယ်ချ ဖြေဖြည်ချက်ခြင်း။
မုဋ္ဌသစ္စတာ၊ သတိလွတ်ကင်းခြင်း။
အသမ္ပဇညံ၊ ပညာအဆင်အခြင် မရှိခြင်း။
ဣစ္စေဝမာဒယော ဓမ္မာ၊ ဤသို့ အစရှိကုန်သော အကုသိုလ်တရားတို့သည်။
ဗဟုလံ၊ များစွာ။
သမ္ပဝတ္တရေ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

သဒ္ဓါစရိုက် ထူပြောသူ

သဒ္ဓဿ တု၊ သဒ္ဓါပြောထူ များသသူအားကား။
မုတ္တစာဂေါ၊ လွတ်လွတ်စွန့်ခြင်း။
အရိယာနံ၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို။
ဒဋ္ဌုကာမတာ၊ တွေ့မြင်လိုခြင်း၊
(ယထာ မာယာဒယော တထာပဝတ္တာ အကုသလက္ခန္ဓာ၊ တထာ အရိယာနံ ဒဿနကာမတာဒယော တထာပဝတ္တာ ကုသလက္ခန္ဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ [၁] ။ မဟာဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၁၂၈)
ပါမောဇ္ဇဗဟုလတာ စ၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်း များသောအဖြစ်။
သဒ္ဓမ္မံ၊ သူတော်ကောင်း တရားကို။
သောတုကာမတာ၊ နာလိုခြင်း။
အသဌတ္တံ၊ မစဉ်းလဲခြင်း။
အမာယာဝိတာ၊ မလှည့်ပတ်ခြင်း။
ပသာဒေါ၊ ကြည်ညိုသင့်သောအရာ ရတနာ သုံးပါး၌ ကြည်ညိုခြင်း။
ဣစ္စေဝမာဒယော ဓမ္မော၊ ဤသို့ အစရှိကုန်သော ကုသိုလ် တရားတို့သည်။
ဗဟုလံ၊ များစွာ။
သမ္ပဝတ္တရေ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

[၁။ မာယာဒယော၊ မာယာ စသည်တို့ကို။ တထာ ပဝတ္တာ၊ ထိုသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော။ အကုသလက္ခန္ဓာ၊ အကုသိုလ်အစုတို့ဟူ၍။ ဝေဒိတဗ္ဗာ ယထာ၊ သိအပ်ကုန်သကဲ့သို့၊ တထာ၊ ထို့အတူ။ အရိယာနံ၊ အရိယာတို့ကို။ ဒဿနကာမတာဒယော၊ ဖူးမြင်ရန် အလိုရှိသည့်အဖြစ် စသည်တို့ကို။ တထာ ပဝတ္တာ၊ ထိုသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော။ ကုသလက္ခန္ဓာ၊ ကုသိုလ်အစုဟူ၍။ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သိအပ်ကုန်၏။ (နိဿယ၊ ပ၊ နှာ-၂၀၉)]

ဗုဒ္ဓိစရိုက် ထူပြောသူ

ဗုဒ္ဓိနော၊ ပညာပြောထူ များသသူအား။
သောဝစဿတာ၊ ဆိုဆုံးမလွယ်သော စကားရှိခြင်း။
ဘောဇနေ၊ ဘောဇဉ်၌။
မတ္တညုတာ စ၊ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်း။
ကလျာဏ မိတ္တတာ၊ မိတ်ဆွေခင်ပွန်းကောင်း ရှိခြင်း။
သတိ၊ ကုသိုလ်ပျော်မွေ့ အောက်မေ့ခြင်း။
သမ္ပဇညဉ္စ၊ ဆင်ခြင်ခြင်း။
ဇာဂရော၊ နိုးကြားခြင်း။
ဌာနေ၊ ဇာတိ ဧရာ ရုဇာ ကာလ ပါယ နောက် ရှေ့ တွေ့သည့်ဒုက္ခ အာဟာရဟု သံဝေဇနိယဌာန ရှစ်ပါး [၂] ၌။
သံဝေဂေါ၊ ထိတ်လန့် ကြောက်ရွံ့ခြင်း။
ယောနိသော၊ သင့်သော အားဖြင့်။
ပဓာနတာ၊ အားထုတ်ခြင်း။
ဣတိအာဒယော ဓမ္မာ၊ ဤသို့ အစရှိကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည်။
ဗဟုလံ၊ များစွာ။
သမ္ပဝတ္တရေ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

[၂။ သံဝေဇနိယဌာန (သံဝေဂဝတ္ထု) ၈-ပါး -
(၁) ဇာတိ = ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊
(၂) ဧရာ = အိုမင်းရခြင်း။
(၃) ဗျာဓိ (=ရုဇာ) = နာဖျားရခြင်း။
(၄) မရဏ (=ကာလ) = သေကျေ ပျက်စီးရခြင်း။
(၅) အပါယဒုက္ခ = အပါယ်ဆင်းရဲ။
(၆) အတီတဝဋ္ဋ မူလကဒုက္ခ = အတိတ်၌ ဝဋ်လျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ။
(၇) အနာဂတဝဋ္ဋ မူလကဒုက္ခ = အနာဂတ်၌ ဝဋ်လျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ။
(၈) ပစ္စုပ္ပန္န အာဟာရ ပရိယေသန မူလကဒုက္ခ = ပစ္စုပ္ပန်၌ အာဟာရကို ရှာမှီးခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၁၃၁။ သံ၊ဋ္ဌ၊ ၃၊ နှာ-၂၀၀]

ဝိတက်စရိုက် ထူပြောသူ

တက္ကိနော၊ ဝိတက်ပြောထူ ရှိသသူအား။
ဘဿဗဟုလံ၊ စကားများခြင်း။
အနဝဋ္ဌိတ ကိစ္စတာ၊ မရပ်မတည်သော ကိစ္စရှိခြင်း။
ဂဏာရာမော၊ အပေါင်းအဖော်၌ မွေ့လျော်ခြင်း။
ပုညအရတိ၊ ကောင်းမှု၌ မပျော် မမွေ့ခြင်း။
ရတ္တိံ ဓူမာယနာ၊ ဤမှု ဤမှု နက်ဖြန်ပြုမည်ဟု ရှေးရှုစိတ်စိုက် ညဉ့်၌ အခိုးထွက်ခြင်း။
ဒီဝါပဇ္ဇလနာ၊ ကြံကြံသမျှ ထကြွပြုကာ နေ့ခါ အလျှံထခြင်း။
ဟုရာဟုရံ ဓာဝနာ၊ ထိုထိုအာရုံ စိတ်ဟုန်မသတ် ခြောက်ကပ် ပြေးသွားခြင်း။
ဣစ္စေဝမာဒယော၊ ဤသို့အစရှိကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ အကုသိုလ်တရားတို့သည်။
ဗဟုလံ၊ များစွာ။
သမ္ပဝတ္တရေ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

'ဟုရာဟုရံ ဓာဝနာ'တိ ဣတော စိတော စ တတ္ထ တတ္ထ အာရမ္မဏေ စိတ္တ ဝေါသဂ္ဂေါ။ တေနေဝါဟ -- “ဣဒံ ပုရေ စိတ္တမစာရိ စာရိကံ၊ ယေနိစ္ဆကံ ယတ္ထကာမံ ယထာသုခ”န္တိ၊ “စိတ္တမဿ ဝိဓာဝတီ”တိ စ။

မဟာဋီကာ၊ (ပ၊ နှာ-၁၂၈)

ရာဟုရံ ဓာဝနာတိ၊ ဟုရာဟုရံ ဓာ၀နာ ဟူသည်ကား။
ဣတော စိတော စ၊ ဤမှ ထိုမှ၎င်း။
တတ္ထ တတ္ထ အာရမ္မဏေ၊ ထိုထိုအာရုံ၌။
စိတ္တ ဝေါသဂ္ဂေါ၊ စိတ်ကို စွန့်လွှတ်ခြင်းတည်း။
တေနေဝ၊ ထို့ကြောင့်သာလျှင်။
“ဣဒံ စိတ္တံ၊ ဤစိတ်သည်။
ပုရေ၊ ရှေး၌။
ယေနိစ္ဆကံ၊ အလိုရှိရာ အရပ်ဖြင့်။
ယတ္ထ ကာမံ၊ အလိုရှိရာ အရပ်သို့။
ယထာ သုခံ၊ ချမ်းသာသည့်အလျောက်။
ဝါ၊ စိတ်ချမ်းသာသလို။
စာရိကံ၊ လှည့်လည်ခြင်းကို။
အစာရိ၊ လှည့်လည်ခဲ့လေပြီ။”
ဣတိစ၊ ဤသို့၎င်း။
“အဿ၊ ထို ပုဂ္ဂိုလ်၏။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ဝိဓာဝတိ၊ ပြေးသွား၏။”
ဣတိ၊ ဤသို့၎င်း။
အာဟ၊ မိန့်တော်မူပေသည်။

“မှတ်ချက်”

ဝိဘာဝနဝိဓာနေဒံ၊
သဗ္ဗာကာရေန နာဂတံ။
စေရမတိယာ ဝုတ္တံ၊
န ပစ္စေတဗ္ဗံဝ သာရတော။

အဋ္ဌကထာသင်္ဂဟ

၃။ ဣဒံ ဝိဘာဝန ဝိဓာနံ၊ ဤစရိုက်ကို ထင်ရှားစွာပြသော အစီအရင်သည်။
သဗ္ဗာကာရေန၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။
နာဂတံ = န အာဂတံ = ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာတို့၌ လာခြင်းမဟုတ်။
အာစေရ မတိယာ၊ ဆရာစဉ်ဆက် အယူမျိုးလောက်ဖြင့်။
ဝုတ္တံ၊ ပြဆိုအပ်ပေ၏။
သာရတော၊ အနှစ်သာရအားဖြင့်။
န ပစ္စေတဗ္ဗံဝ၊ မယုံကြည်အပ်သည်သာတည်း။

(ဝိသုဒ္ဓိ အဋ္ဌကထာ၊ ပ၊ နှာ-၁ဝ၄ လာ စကားပြေကို ခြုံ့ ထားသည်)

ဤ “စရိယာဝိဘာဝန” အစီအရင်သည် သဗ္ဗာကာရ အားဖြင့်သာလျှင် ပါဠိအဋ္ဌကထာတို့၌ မလာ။ အာစရိယမတာနုသာရ အားဖြင့်ဆိုအပ်၏။ အပ္ပမာဒ ဝိဟာရီ ပုဂ္ဂိုလ်တို့လည်း ဣရိယာပုထ် စသည်တို့ကို ပြင်ဆင်၍ပြုလျှင် မသိသာ နိုင်ရာ၊ သံသဋ္ဌစရိတပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း ပြားသော လက္ခဏာရှိသော ဣရိယာပုထ် စသည် မသင့်နိုင်။ ထို့ကြောင့် “သာရ” အားဖြင့် မမှတ်အပ်။

အဋ္ဌကထာလာတိုင်း မှတ်အပ်ခြင်း (စရိုက်လွန်ကဲပုံကို)

စင်စစ်သော်ကား -- “စေတောပရိယာယဉာဏဿ လာဘီ အာစရိယော စရိယံ ဉတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဿတိ၊ ဣတရေန အန္တေဝါသိကော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော” ဟူ၍ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ(ပ၊နှာ-၁၀၄) လာသည့်အတိုင်းမှသာ အမှန်ကို သိရသည် ဟူလို။

စေတောပရိယဉာဏဿ၊ စေတောပရိယ အဘိညာဏ်ကို။
လာဘီ၊ ရသော။
အာစရိယော၊ ဆရာသည်။
စရိယံ၊ လွန်ကဲသော စရိုက်ကို။
ဉတွာ၊ သိ၍။
ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို။
ကထေဿတိ၊ ဟောလိမ့်မည်။
ဣတရေန (စေတောပရိယ အဘိဉာဏ်ကို ရသော ဆရာမှ) တပါးသော ဆရာသည်။
အန္တေဝါသိကော၊ (မိမိကမ္မဋ္ဌာန်းပေးမည့်) တပည့်ကို။
ပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ မေးသင့်၏။

စရိုက်နှင့် လျောက်ပတ်သော အာရုံ

ထိုစရိုက်တို့တွင် အကုသိုလ်စရိုက်တို့ကို နှိပ်နင်း ဖျက်ဆီးကြောင်း ကုသိုလ် စရိုက်တို့၏ ပွါးများ တိုးတက်ကြောင်း သပ္ပါယကိုကား ဤသို့ သိအပ်၏။

ရာဂစရိုက်

ရာဂစရိတပုဂ္ဂိုလ်အား နံစော်ညှိဟောက် သိုးအောက်ညစ်ပတ် ကျိုးပြတ်ပျက်ပြား ဆိုးရွား ရုံရွဲ့ စုတ်ပဲ့အိုချာ မြင်လျှင်ပင် အံချင်ဖွယ်ရာ ရွံစရာကောင်းသော ကျောင်း အိပ်ရာ နေရာ သပိတ် သင်္ကန်း ဆွမ်း ဆွမ်းခံလမ်း ဆွမ်းခံရွာ ဒါယကာ ဒါယိကာမ၊ ထခြင်း သွားခြင်း ဣရိယာပုထ်၊ အပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏကသိုဏ်းဟူသောအာရုံ လျောက်ပတ်၏။

ဒေါသစရိုက်

ဒေါသစရိတပုဂ္ဂိုလ်အား ယဉ်ကျေးတင့်တယ် ရှုဖွယ်ဘနန်း ထူးဆန်းလှိုင်ပျံ့ ရနံ့ထုံသင်း ရောင်ဆင်းသစ်သစ် ပြေပြစ် မွေးညက်မြင်လျှင်ပင် နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော ကျောင်း အိပ်ရာ နေရာ သပိတ် သင်္ကန်း ဆွမ်း ဆွမ်းခံလမ်း ဆွမ်းခံရွာ ဒါယကာ ဒါယိကာမ၊ အိပ်ခြင်း ထိုင်ခြင်း ဣရိယာပုထ်၊ သုပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏကသိုဏ်း ဟူသော အာရုံ လျောက်ပတ်၏။

မောဟစရိုက်

မောဟစရိတပုဂ္ဂိုလ်အား ဒိသာပွင့်လင်း ကျယ်ဝင်းသော ကျောင်း အိပ်ရာ နေရာ၊ သွားခြင်းဣရိယာပုထ်၊ ကြီးပြန့်သောအာရုံ လျောက်ပတ်၏၊ အကြွင်းမှာ ဒေါသစရိတနှင့် နည်းတူပင်။

သဒ္ဓါစရိုက်

သဒ္ဓါစရိတပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း အလုံးစုံ ဒေါသစရိတနှင့် နည်းတူပင်တည်း။ အနုဿတိဋ္ဌာန လည်း သင့်သေး၏။

ဗုဒ္ဓိစရိုက်

ဗုဒ္ဓစရိတပုဂ္ဂိုလ်အားကား မလျောက်ပတ်သော မည်သည် မရှိ။ လျောက်ပတ်သည်ချည်း တည်း။

ဝိတက်စရိုက်

ဝိတက္ကစရိတပုဂ္ဂိုလ်အား ချောက် လျှို ဂူလိုဏ် ဂနိုင် ပိတ်ပေါင်း ကျဉ်းမြောင်းဖုံးအုပ် တောရှုပ် တောင်ကွယ် ငယ်စွာသော ကျောင်း အိပ်ရာ နေရာ ငယ်စွာသော အာရုံ လျောက်ပတ်၏။ အကြွင်းမှာ ရာဂစရိတနှင့် နည်းတူ၏။

ဤကား အကျဉ်းမူလစရိုက်ခြောက်ပါး၌ မှတ်ဖွယ်တည်း

စရိုက်အကျယ် ၆၃

အကျယ်အားဖြင့်ကား --

သံသဂ္ဂဝသေန ပန တေသဋ္ဌိစရိတာ ဟောန္တိ၊ ဝုတ္တံ ဟိ ---

ရာဂါဒိကေ တိကေ သတ္တ၊
သတ္တ သဒ္ဓါဒိကေ တိကေ။
ဧကဒွိတ္တိကမူလမှိ၊
မိဿတော သတ္တသတ္တကန္တိ။

ဟု-ဋီကာ၌ (နှာ-၂၅၆-၌) ဖွင့်ပြအပ်သည်နှင့်အညီ ခြောက်ဆဲ့သုံးပါး တည်း၊

သံသဂ္ဂဝသေန ပန၊ ရောယှက် ဖက်တွဲသည်၏ အစွမ်းဖြင့်ကား။
တေသဋ္ဌိစရိတာ၊ ခြောက်ဆဲ့သုံးပါးသော စရိုက်တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဟိ၊ သာဓက ကား။
ရာဂါဒိကေ။ပ။ သတ္တကန္တိ ၊ ဟူ၍၊
ဝုတ္တံ၊ ဆရာဓမ္မပါလ မြွက်ဟအပ်ပြီ။

ရာဂါဒိကေ တိကေ၊ ရာဂစသော သုံးပါး၌။
သတ္တ၊ ဧကက-သုံး, ဒုက-သုံး, တိက-တစ် အားဖြင့် ခုနစ်ပါးတို့၎င်း။
သဒ္ဓါဒိကေ တိကေ၊ သဒ္ဓါစသော သုံးပါး၌။
သတ္တ၊ ခုနစ်ပါးကို၎င်း။
မိဿတော၊ ရွှေသတ္တက နောက်သတ္တက နှစ်ရပ်ကို ရောစပ်သောအားဖြင့်။
ဧကဒွိတ္တိကမူလမှိ၊ ဧကမူ ဒွိမူ တိမူ၌။
သတ္တသတ္တကံ၊ လေးဆဲ့ကိုးပါး၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
တေသဋ္ဌိ၊ ခြောက်ဆဲ့သုံးပါးတို့တည်း။

ကမ္မဋ္ဌာန်း ဆုံးဖြတ်ပုံ အခြင်းအရာ ၁၀-ပါး

ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော မူလစရိုက် ခြောက်ပါး အားလျော်စွာ သင်ကြားရာသော သမထ ကမ္မဋ္ဌာန်း လေးဆယ်တို့၌ --

သင်္ခတ နိဒ္ဒေသတော စာ-
ဝဟာ ဘေဒါ အတိက္ကမာ။
ဝဍ္ဎနာ ဝဍ္ဎနတော စ၊
အာလမ္ဗနာ စ ဘူမိတော။

ဂဟဏာ ပစ္စယတော စ၊
စရိယာနံ ဒုကူလတော။
ဧဝံ ဒသဟိ ဝိညေယျော၊
ကမ္မဋ္ဌာနဝိနိစ္ဆယော။

ဤဆယ်ပါးသော အဆုံးအဖြတ်ကို မှတ်အပ်၏။

သင်္ခတ နိဒ္ဒေသ [၁] တော စ၊ လေးဆယ်ဟု အကျဉ်းသင်္ချာ ပြပြီးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၏ အကျယ်သရုပ်ကို ဖော်ထုတ်ညွှန်းပြသော အားဖြင့်၎င်း။
အာဝဟာ [၂]၊ ဥပစာရာဝဟ အပ္ပနာဝဟ အားဖြင့်၎င်း။
ဘေဒါ၊ ဧကနိဇ္ဈာနိက တိကနိဇ္ဈာနိက စတုက္ကနိဇ္ဈာနိက သကလနိဇ္ဈာနိက ဟူသော ဈာန်အပြား အားဖြင့်၎င်း။
အတိက္ကမာ၊ အင်္ဂသမတိက္ကမ အာရမ္မဏသမတိက္ကမအားဖြင့်၎င်း။
ဝဍ္ဎနာ ဝဍ္ဎနတော စ၊ ပွါးကောင်း မပွါးကောင်း အားဖြင့်၎င်း။
အာလမ္ဗနာ စ၊ သဘာဝဓမ္မ နိမိတ္တ စလိတာ စလိတ အစွမ်းအားဖြင့် အာရုံကို ဝေဖန်သောအားဖြင့်၎င်း။
ဘူမိတော၊ ကာမာဝစရ စသော ဘုံကို ဝေဖန်သောအားဖြင့်၎င်း။

[၁။ သင်္ခါတ၊ အကျဉ်းချုံး၍ ရေတွက်ခြင်း။ နိဒ္ဒေသ၊ အကျယ်ညွှန်ပြခြင်း၊ (အကျဉ်း အရေအတွက်ကို အကျယ်ညွှန်ပြခြင်း) ၊
၂။ အာဝဟ = ရွက်ဆောင်ခြင်း။]

ဂဟဏာ၊ ဒိဋ္ဌစသည်ဖြင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်အာရုံ ယူခြင်းကို ဝေဖန်သောအားဖြင့်၎င်း။
ပစ္စယတော စ၊ အာရုပ္ပစသည်တို့၏ အကြောင်းအားဖြင့်၎င်း။
စရိယာနံ၊ ရာဂစရိုက် စသည်တို့အား။
အနုကူလတော၊ လျော်သောအားဖြင့်၎င်း။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ဒသဟိ၊ ဆယ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်။
ကမ္မဋ္ဌာန ဝိနိစ္ဆယော၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း အဆုံးအဖြတ်ကို။
ဝိညေယျော၊ သိအပ်၏။

သင်္ခတနိဒ္ဒေသ ကမ္မဋ္ဌာန်း-၄၀

ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး

ထို ဆယ်ပါးတို့တွင် သင်္ခတနိဒ္ဒေသအားဖြင့် -- ပထဝီကသိဏံ၊ အာပေါကသိဏံ တေဇောကသိဏံ ဝါယောကသိဏံ နီလကသိဏံ ပီတကသိဏံ လောဟိတကသိဏံ သြဒါတကသိဏံ အာကာသသိဏံ အာလောကကသိဏဉ္ဇေတိ ဣမာနိ ဒသ ကသိဏာနိ နာမ။

အသုဘ ၁ဝ-ပါး

ဥဒ္ဓုမာတကံ ဝိနီလကံ ဝိပုဗ္ဗကံ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ ဝိက္ခာယိတတံ ဝိက္ခိတ္တကံ ဟတဝိက္ခိတ္တကံ လောဟိတကံ ပုဠုဝကံ အဋ္ဌိကေဉ္စတိ ဣမေ ဒသ အသုဘာ နာမ။

အနုဿတိ ၁၀-ပါး

ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတိ သံဃာနုဿတိ သီလာနုဿတိ စာဂါနုဿတိ ဒေဝတာနုဿတိ ဥပသမာနုဿတိ မရဏာနုဿတိ ကာယဂတာသတိ အာနာပါနဿတိ စေတိ ဣမာ ဒသ အနုဿတိယော နာမ။

အပ္ပမညာ ၄-ပါး

မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ ဥပေက္ခာ စေတိ ဣမာ စတဿော အပ္ပမညာယော နာမ ဗြဟ္မဝိဟာရောတိ စ ပဝုစ္စတိ။

သညာ ၁-ပါး

အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ ဧကာ သညာ နာမ။

ဓာတုဝဝတ္ထာန် ၁-ပါး

စတုဓာတု ဝဝတ္ထာနံ ဧကံ ဝဝတ္ထာနံ နာမ။

အာရုပ္ပ ၄-ပါး

အာကာသာနဉ္စာယတနာဒယော စတ္တာရော အာရုပ္ပါ နာမာတိ သဗ္ဗထာပိ သမထကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသေ စတ္တာလီသ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဘဝန္တိ။

ဟု သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၌ ပြညွှန်း အပ်သည့်အတိုင်း --

ဆောင်ပုဒ်

ကသိုဏ်း ဆယ်ဝ၊ ဒသ အသုဘာ၊
ဒသာနုဿတိ၊ လေးရှိဗြဟ္မ၊
ဧကသညာ၊ ဧကာ ဝဝတ္ထာန်၊
လေးတန် အရုပ္ပ၊ သင်္ချာရကို
ရောက လေးဆယ် ပြည့်သတည်း။

ဟူ၍ သမထကမ္မဋ္ဌာန်းသည် လေးဆယ် အပြားရှိ၏။

အာဝဟအားဖြင့် --

ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီသု အဋ္ဌသု သညာ ဝဝတ္ထာနေသု စာတိ ဒသသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု ဥပစာရဘာဝနာ၀ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ နတ္ထိ အပ္ပနာ။

သေသေသု ပန သမတိံသ ကမ္မဋ္ဌာနေသု အပ္ပနာဘာဝနာပိ သမ္ပဇ္ဇတိ။

ဟု သင်္ဂြိုဟ် လာသည့်အတိုင်း ဥပစာရာဝဟ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆယ်ပါး၊ အပ္ပနာဝဟ ကမ္မဋ္ဌာန်း သုံးဆယ်တည်း။

ပဘေဒအားဖြင့် --

ဒသ ကသိဏာနိ အာနာပါနဉ္စ ပဉ္စကဇ္ဈာနိကာ။

ဒသ အသုဘာ ကာယဂတာသတိ စ ပဌမဇ္ဈာနိကာ။

မေတ္တာဒယော တယော စတုက္ကဇ္ဈာနိကာ။

ဥပေက္ခာ ပဉ္စမဇ္ဈာနိကာတိ ဆဗ္ဗိသတိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနိက ကမ္မဋ္ဌာနာနိ။

စတ္တာရော ပန အာရုပ္ပါ အာရုပ္ပဇ္ဈာနိကာ။

သင်္ဂြိုဟ်လာတိုင်း “ဧက စတုက္က ပဉ္စက သောဠ၊ တိ ဧက် ဒသ်”ဟူ၍ --
ဧကဇ္ဈာနိက တဆဲ့ခြောက်၊
စတုက္ကဇ္ဈာနိက သုံး၊
ပဉ္စကဇ္ဈာနိက တဆဲ့တစ်
အားဖြင့် သုံးဆယ်သော အပ္ပနာဝဟကမ္မဋ္ဌာန်း အပြားကို မှတ်အပ်၏။

အတိက္ကမအားဖြင့် --

ကသိုဏ်း အာနာပါန အပ္ပမညာ၊ ဤတဆဲ့ငါးပါးတို့၌ အင်္ဂါတိက္ကမ ဖြစ်၏။ ဝိတက်စသည်ကို လွန်ခြင်းကြောင့်တည်း။

အာရုပ္ပကမ္မဋ္ဌာန်း လေးပါးတို့၌ အာရမ္မဏာတိက္ကမ ဖြစ်၏။ ကသိုဏ်းကိုးပါး စသည်ကို လွန်ခြင်းကြောင့်တည်း။ ကြွင်း နှစ်ဆဲ့တပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ သမတိက္ကမ မရှိ။

ဝဍ္ဎနာ ဝဍ္ဎနအားဖြင့် --

ဒိဗ္ဗစက္ခု ဒိဗ္ဗသောတ စေတောပရိယာယ အဘိညာအား ကျေးဇူး များသောကြောင့် ကသိုဏ်းဆယ်ပါးကိုသာ ပွါးစေကောင်း၏။

ကြွင်းကမ္မဋ္ဌာန်းသုံးဆယ်တို့တွင် --
အသုဘ ကာယဂတာ အာနာပါနသတိ၊ ဤ တဆဲ့နှစ်ပါးတို့ကို ဩကာသပရိစ္ဆိန္န အာနိသံသာဘာဝကြောင့် မပွါးစေကောင်း [၁] ၊
ဗြဟ္မဝိဟာရလေးပါးတို့ကို အာနိသံမရှိ ပဋိဘာဂနိမိတ်လည်း မရှိသောကြောင့် မပွါးစေကောင်း၊
အာရုပ္ပ လေးပါးတို့တွင် အာကာသကို ကသိဏုဂ္ဃါဋိမ၏ အဖြစ်ကြောင့် မပွါးစေကောင်း၊
နတ္ထိဘောပညတ်ကို အဘာဝမတ္တကြောင့် မပွါးစေကောင်း၊
ကြွင်း ဒုတိယ စတုတ္ထကို ပရမတ္ထသဘာဝဓမ္မ ဖြစ်သောကြောင့် မပွါးစေကောင်း၊
ကြွင်း ဆယ်ပါးတို့ကို ပဋိဘာဂနိမိတ် မဟုတ်သောကြောင့် မပွါးစေကောင်း။

[၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၁၀၈-၁၀၉။
မပွါးစေကောင်း ဟူရာ၌ ချဲ့ထွင် ကျယ်ပြန့်အောင် မလုပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ (ဥပမာဆိုသော် - အာလောက ကသိုဏ်းကိုမူ အနန္တစကြာဝဠာအထိ ချဲ့နိုင်သည်။ အလင်းရောင်သည် “ဒိဗ္ဗစက္ခု အိညာဉ်"၏ မြင်မှု၌ အကျိုးများသောကြောင့်တည်း။ သို့ရာတွင် အာနာပါနု စသည်တို့၌ ထွက်သက် ဝင်သက်လေဖြင့်ထိပြီး သိနေရမည့် နှာသီးဖျားကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်မှု ဩကာသပရိစ္ဆိန္န ရှိသဖြင့် ထိုသတ်မှတ် ပိုင်းခြားထားသည်ထက် ကျယ်ပြန့်အောင် လုပ်လျှင်လည်း အကျိုးမရှိဟု ဆိုလိုသည်)]

အာရမ္မဏအားဖြင့် --

ပရိကမ္မနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တဉ္စ သဗ္ဗတ္ထာပိ ယထာရဟံ ပရိယာယေန လဗ္ဘန္တေဝ။ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ပန ကသိဏာသုဘ ကောဋ္ဌာသ, အာနာပါနေသွေဝ လဗ္ဘတိ။ (သင်္ဂြိုဟ်)

ကဿစိ အာရမ္မဏဿ အပရိဗျတ္တတာယ “ပရိယာယေနာ”တိ ဝုတ္တံ။ ကသိဏာသုဘ ကောဋ္ဌာသာနာပါနဿတီသွေဝ ဟိ ပရိဗျတ္တသမ္ဘဝေါတိ။ (ဋီကာကျော် ၊ နှာ-၂၆၂)

ကဿစိ အာရမ္မဏဿ၊ အချို့ အာရုံ၏။
အပရိဗျတ္တတာယ၊ မထင်မရှားသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပရိယာယေနာတိ၊ ပရိယာယေန ဟူ၍။
ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်၏။

ဟိသစ္စံ၊ မှန်၏။
ကသိဏာသုဘ ကောဋ္ဌာသာနာပါနဿတီသုဧ၀၊ ကသိုဏ်း ဆယ်ဖြာ အသုဘာနှင့် ကာယာ အာန ဗာဝီသတို့၌သာလျှင်။
ပရိဗျတ္တသမ္ဘဝေါ၊ ထင်ရှား ဖြစ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။

ဝါ၊ တနည်းကား။
ဟိယသ္မာ၊ အကြင့်ကြောင့်။
ကသိဏာသုဘ ကောဋ္ဌာသာနာပါနဿတီသုဧဝ၊ ကသိုဏ်း ဆယ်ဖြာ အသုဘာနှင့် ကာယာ အာန ဗာဝီသတို့၌ သာလျှင်။
ပရိဗျတ္တသမ္ဘဝေါ၊ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ကဿစိ အာရမ္မဏဿ၊ အချို့သောအာရုံ၏။
အပရိဗျတ္တတာ၊ မထင်ရှားသည်၏ အဖြစ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဤသို့ ကျမ်းဂန်လာသည့်အတိုင်း နှစ်ဆဲ့နှစ်ပါးသာ ပဋိဘာဂနိမိတ် ဖြစ်၏။ ကြွင်း တဆဲ့ရှစ်ပါးကား မဖြစ်။

အာရုံ ၃-မျိုး

ဥပစာရာဝဟဆယ်ပါး [၁] ဝိညာ နေဝါ နှစ် - ဤတဆဲ့နှစ်ပါးတို့သည် သဘာဝဓမ္မာရမ္မဏ တည်း။

ယခင် နှစ်ဆဲ့နှစ်ပါးသည် ပဋိဘာဂနိမိတ္တာရမ္မဏတည်း။

အပ္ပမညာ အာကာ အာကိဉ် - ခြောက်ပါးသည် သဘာဝ ပဋိဘာဂ ဟူ၍ မဆိုရသော နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏတည်း။

[၁။ အာနာပါနဿတိ ကာယဂတာသတိ ကြဉ် အနုဿတိ ၈-ပါး အာဟာရေ ပဋိကူလ- သညာ စတုဓာတု၀၀တ္ထာန်၊ ပေါင်း ၁ဝ-ပါး၊]

ကမ္မဋ္ဌာန်း ၂-မျိုး

အာပေါ တေဇော ဝါယာ'လောကော၊
ဝိပုဗ္ဗံ လောဟိတံ ပုဋု။
အာနာပါနန္တိ အဋ္ဌေ'တေ၊
စလိတာ'ရမ္မဏာ မတာ။

ဤ ရှစ်ပါးတို့သည် ပရိကမ္မ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် အခိုက်၌ စလနာကာရအားဖြင့် ထင်သော ကြောင့် စလိတကမ္မဋ္ဌာန်း မည်ကုန်၏။

ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ပန သန္နိသိန္နမေဝ။
(အဋ္ဌကထာ၊ ပ၊ နှာ-၁၀၉)

ပဋိဘာဂ နိမိတ္တံ ပန၊ ပဋိဘာဂနိမိတ်သည်။
သန္နိသိန္နမေဝ၊ မတုန်မလှုပ် ငြိမ်သက်သည်သာလျှင်တည်း။

ကြွင်း သုံးဆဲ့သုံးပါးတို့သည် အစလိတတည်း။

ယဉ္စ အာလောက ကသိဏေ သူရိယာဒီနံ သြဘာမဏ္ဍလာရမ္မဏံ။

အာလောက ကသိဏေ၊ အာလောက ကသိုဏ်း၌။
သူရိယာဒီနံ၊ နေစသည်တို့၏။
ယဉ္စ သြဘာသ မဏ္ဍလာရမ္မဏံ၊ အကြင် (ပြူတင်းပေါက် စသည်တို့မှ ဝင်လာသော) အလင်းရောင်ဝန်းလျှင် အာရုံရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဟု အဋ္ဌကထာ (၊ပ၊နှာ-၁၀၉) မိန့်သောကြောင့် အာလောက ကသိုဏ်းကို စလိတာ စလိတ နှစ်ပါး ယူသင့်သည်။ ထို့ကြောင့် ကြွင်း သုံးသုံးပါးဟု ဆိုလိုက်သည်။

ဘုံအားဖြင့်

“အသုဘ နှင့်၊ ကာယဂတာ၊
သညာ ဒွါဒသ်၊ နတ်၌ မရ၊
ဗြဟ္မပြည်မှာ၊ အာနာပါန၊
လည်း မရတည်း။
အရူပဝယ်၊ လေးသွယ်သာ ရ၊
ဘုံကာမ မှာ၊ မရမရှိ-ရချည်းတည်း”။

ဂဟဏအားဖြင့်

ဝါယောကသိုဏ်းကို ဒိဋ္ဌ ဖုဋ္ဌဝတ္ထုဖြင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ယူရသည်။ ကြွင်း ကသိုဏ်း, အသုဘ တစပဉ္စကတို့ကို ဒိဋ္ဌဝတ္ထုဖြင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ယူရသည်။ အာနာပါနကို ဖုဋ္ဌဝတ္ထုဖြင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ယူရသည်။ ကြွင်း တဆဲ့ကိုးပါးတို့ကို သုတဝတ္ထုဖြင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ယူရသည်။

ဒိဋ္ဌေန ဂဟေတဗ္ဗာနိ၊ ပုဗ္ဗဘာဂေ စက္ခုနာ ဩလောကေတွာ ဩလောကေတွာ နိမိတ္တံ နေသံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။
(အဋ္ဌကထာ၊ ပ၊နှာ-၁၁၀)

၂။ ဒိဋ္ဌေန၊ အမြင်ဖြင့်။
ဂဟေတဗ္ဗာနိ၊ မှတ်ယူအပ်ကုန်၏။
ပုဗ္ဗဘာဂေ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် မထင်မီ ရှေ့အဖို့၌။
စက္ခုနာ၊ မျက်စိဖြင့်။
ဩလောကေတွာ ဩလောကေတွာ၊ အဖန်ဖန် ကြည့်၍ကြည့်၍။
နေသံ၊ ထို ၁၉-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၏။
နိမိတ္တံ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို။
ဂဟေတဗ္ဗံ၊ (မြင်သည့်အတိုင်း ထင်အောင် မနောဒွါရဖြင့်) မှတ်ယူအပ်၏။
ဣတိ အတ္ထော၊ ဤကား အနက်တည်း။

ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနိ၊ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တာနီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ-'ပုဗ္ဗဘာဂေ' တိအာဒိ။
(မဟာဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၁၃၂)

ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ၊ ဂဟေတဗ္ဗာနိ ဟူသည်ကား။
ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနိ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်အဖြစ် ယူအပ်ကုန်၏။
ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တာနိ၊ ဖြစ်စေအပ်သော ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ရှိကုန်၏။
ဣတိ အတ္ထော၊ ဤကား အနက်။
တေန၊ ထို့ကြောင့်။
ပုဗ္ဗဘာဂေတိ အာဒိ၊ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဤသို့ အစရှိသော စကားကို။
အာဟ၊ မိန့်ဆို၏။

သင်္ဂဟ သံပေါက်

ကောဋ္ဌာ ဒိဌ် သု၊ ဝါယု ဒိဌ် ဖုဌ်၊ ဖုဋ္ဌ အာနာ။
ဒိဋ္ဌာ နောဒသ်၊ သု ဋ္ဌာရသ်၊ ယူမှတ် နိမိတ္တာ။

အာဒိကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ် မပွါးအပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း

အရူ ပေက္ခံ၊ အာဒိကံ၊ ငါးတန် မပွါးရာ။
သုံးဆဲ့ငါးထွေ၊ ကြွင်း သေသေ၊ ပွါးလေ အာဒိကာ။

ပစ္စယအားဖြင့်

ကသိုဏ်းဆယ်ပါးတို့သည် အဘိညာတို့၏ အကြောင်းတည်း။

အာကာသကြဉ်သော ကြွင်း ကိုးပါးတို့သည် အာရုပ္ပတို့၏ အကြောင်းတည်း။

ရှေ့ အပ္ပမညာသုံးပါးတို့သည် ဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရ၏ အကြောင်းတည်း။

အောက်အောက် အာရုပ္ပသည် အထက်အထက် အာရုပ္ပ၏ အကြောင်းတည်း။

နေဝသညာသည် နိရောဓ သမာပတ်၏ အကြောင်းတည်း။

အလုံးစုံသော ကမ္မဋ္ဌာန်း လေးဆယ်တို့သည် ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရ ဝိပဿနာ ဘဝသမ္ပတ္တိတို့၏ အကြောင်းတည်း။

စရိယာနုကူလအားဖြင့်

စရိတာသု ပန ဒသ အသုဘာ ကာယဂတာသတိသင်္ခါတာ ကောဋ္ဌာသဘာဝနာ စ ရာဂစရိတဿ သပ္ပါယာ။

စတဿော အပ္ပမညာယော နီလာဒီနိ စ စတ္တာရိ ကသိဏာနိ ဒေါသစရိတဿ။

အာနာပါနံ မောဟစရိတဿ ဝိတက္ကစရိတဿ စ။

ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒယော ဆ သဒ္ဓါစရိတဿ။

မရဏ ဥပသမ သညာ ဝဝတ္ထာနာနိ ဗုဒ္ဓိစရိတဿ။

သေသာနိ ပန သဗ္ဗာနိပိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ သဗ္ဗသမ္ပိ သပ္ပါယာနိ။

တတ္ထာပိ ကသိဏေသု ပုထုလံ မောဟစရိတဿ၊ ခုဒ္ဒကံ ဝိတက္ကစရိတဿေဝ။

ဟူ၍ သင်္ဂြိုဟ်လာတိုင်း စရိယာနုကူလကမ္မဋ္ဌာန်းကို မှတ်ရာ၏။

[စရိယာနုကူလကမ္မဋ္ဌာန်း = (စရိယ + အနုကူလ + ကမ္မဋ္ဌာန်း) စရိုက်အားလျော်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း။]

ဥဇု ဝိပစ္စနီကတော စေဝ အတိသပ္ပါယတာယ စေတံ ဝုတ္တံ။ ရာဂါဒီနံ ပန အဝိက္ခမ္ဘိကာ သဒ္ဓါဒီနံ ဝါ အနုပကာရိကာ ကသိဏာဒိဘာဝနာ နာမ နတ္ထိ။
(ဋီကာကျော်၊ နှာ-၂၆၀) (အနက် ထင်ရှား၏)

ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ သင်ပြရမည့် အခြင်းအရာ ၉-ပါး

ဤဆိုခဲ့အပ် အခြင်းအရာ ဆယ်ရပ်တို့ဖြင့် ဆုံးဖြတ်အပ်သော စရိယာနုကူလဖြစ်သော --

“နိစ္စံ ပရိဟရိတဗ္ဗတ္တာ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ စ ဘာဝနာကမ္မဿ ပဒဋ္ဌာနတ္တာ ပါရိဟာရိယ ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ” ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၉၄)

၁။ နိစ္စံ၊ အမြဲ။
ပရိဟရိတဗ္ဗတ္တာ၊ ဆောင်ထားအပ် အားထုတ်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ၊ အထက်အထက်၌ဖြစ်သော။
ဘာဝနာကမ္မဿ၊ ဘာဝနာအမှု၏။
ပဒဋ္ဌာနတ္တာ စ၊ နီးသောအကြောင်း၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
ပါရိဟာရိယ ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ၊ ပါရိ ဟာရိယ ကမ္မဋ္ဌာန်းဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

“နိစ္စံ ပရိဟရိတဗ္ဗတ္တာတိ သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိယ ဧကဒါ၀ အနနုယုဉ္ဇိတွာ သဗ္ဗကာလံ ပရိဟရဏီယတ္တာ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ –

နိစ္စံ ပရိဟရိတဗ္ဗတ္တာတိ၊ “နိစ္စံ ပရိဟရိတဗ္ဗတ္တာ” ဟူသည်ကား။
သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိယ၊ သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာန်းကဲ့သို့။
ဧကဒါ၀၊ တရံတခါ၌သာလျှင်။
အနနုယုဉ္ဇိတွာ၊ အားမထုတ်မူ၍။
သဗ္ဗကာလံ၊ အခါခပ်သိမ်း။
ပရိဟရဏီယတ္တာ၊ ဆောင်အပ်သည် အဖြစ်ကြောင့်။
အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ၊ အားထုတ်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။

ဟူသော ဋီကာ(ပ၊ နှာ-၁၁၉) တို့နှင့်အညီ ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာန်း မည်သော သမထ ကမ္မဋ္ဌာန်း လေးဆယ်တို့တွင် ရှေးဦးစွာသော ပထဝီကသိုဏ်း၌ --

စတ္တာရော ကသိဏဒေါသာ၊
ကရဏံ ဘာဝနာနယော။
သတ္တ သပ္ပါယာ' သပ္ပါယာ၊
ဒွေ နိမိတ္တာ သမာဓယော။

ဒသ အပ္ပနာကောသလ္လံ၊
ဝီရိယသမတာပိ စ။
အပ္ပနာဝိဓာနန္တိ ́မေ၊
နာဝါ'ကာရာ ကထေတဗ္ဗာ။

ဤ အခြင်းအရာ ကိုးပါးတို့ကို ပဒ, ပဒတ္ထ အဓိပ္ပါယ် ဥပမာ စသည်တို့ဖြင့် သေချာပိုင်းဖြတ် ကမ်းခပ်ဆောင် ခဲရာခက်ဆစ်မရှိ သိအောင် ဆရာက ဟောပြ သင်ကြားအပ်ကုန်၏။

စတ္တာရော ကသိဏဒေါသာ၊ ပထဝီကသိုဏ်း၏ အပြစ်လေးပါးတို့၎င်း။
ကရဏံ၊ သံဟာရိမ အသံဟာရိမကသိုဏ်း ပြုလုပ်ခြင်း၎င်း။
ဘာဝနာနယော၊ ပြုလုပ်ပြီးသော ကသိုဏ်းကို စီးဖြန်း ပွါးများနည်း၎င်း။
သတ္တ သပ္ပါယာ ́ သပ္ပါယာ၊ သပ္ပါယခုနှစ်ပါး အသပ္ပါယခုနစ်ပါး တို့၎င်း။
ဒွေ နိမိတ္တာ၊ ဥဂ္ဂဟ ပဋိဘာဂနိမိတ် နှစ်ပါးတို့၎င်း။
ဒွေ သမာဓယော၊ ဥပစာရ အပ္ပနာ သမာဓိ နှစ်ပါးတို့၎င်း။
ဒသ အပ္ပနာကောသလ္လံ၊ အပ္ပနာ၌ လိမ္မာကြောင်း ဆယ်ပါး၎င်း။
ဝီရိယသမတာ ပိစ၊ သမာဓိနှင့်ဝီရိယ ညီမျှခြင်း၎င်း။
အပ္ပနာဝိဓာနံ၊ အပ္ပနာ အစီအရင်၎င်း။
ဣတိ ဣမေ နဝ အာကာရာ၊ ဤ အခြင်းအရာ ကိုးပါးတို့ကို။
ကထေတဗ္ဗာ၊ သင်ပြော ဟောပြအပ်ကုန်၏။

ကြွင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌လည်း လိုက်သည်အားလျော်စွာ ဤ အခြင်းအရာ ကိုးပါးကို့ကို သင်ပြော ဟောပြအပ်ကုန်၏။ ဤအလုံးစုံသည် အထက် ဘာဝနာဝိဓာန၌ ထင်ရှားလတ္တံ့။

မလျောက်ပတ်သော ကျောင်း ၁၈-မျိုး

ဤသို့လျှင် စရိယာနုကူလ တခုခုသော ပါရိဟာရိယ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်ကြားပြီး၍ ဆရာ နေရာကျောင်း၌ သပ္ပါယ်ကို မရလျှင် ဂါဝုတ် ယူဇနာ အတွင်း သင့်လျော်ရာ အရပ်သို့ သွား၍ ထို၌ပင် သပ္ပါယကို မရပြန်သေးလျှင် ဝေးသောအရပ်သို့ သွား၍ ---

မဟာဝါသံ နဝါဝါသံ၊
ဧရာဝါသဉ္စ ပန္ထနိံ။
သောဏ္ဍိံ ပဏ္ဏဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ၊
ဖလံ ပတ္ထိတမေဝ စ။

နဂရံ ဒါရုနာ ခေတ္တံ၊
ဝိသဘာဂေန ပဋ္ဋနံ။
ပစ္စန္တသီမာသပ္ပါယံ၊
ယတ္ထ မိတ္တော န လဗ္ဘတိ၊

အဋ္ဌာရသေ'တာနိ ဌာနာနိ၊
ဣတိ ဝိညာယ ပဏ္ဍိတော။
အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ၊
မဂ္ဂံ သပ္ပဋိဘယံ ယထာ။

မဟာဝါသံ၊ နာနစ္ဆန္ဒ ဝိဝါဒများ စကား ဆူလှောင်းသော ကျောင်းတိုက်ကြီးကို၎င်း။
နဝါဝါသံ၊ များနဝကံ မပြုပြန်ခဲ့ ကဲ့ရဲ့ရှုပ်ပစ် ကျောင်းတိုက်သစ်ကို၎င်း။
ဧရာဝါသဉ္စ၊ ပြင်ဖွယ်များတောင်း ကျောင်းတိုက်ဟောင်းကို၎င်း။
ပန္ထနိံ၊ ဧည့်သည်ခိုမှီး လမ်းကြီးနီးရပ် ဆောက်လုပ်အပ်သော ကျောင်းကို၎င်း။
သောဏ္ဍိံ၊ ရှင်လူရဟန်း ရောပြွမ်းစုဆိုင် ကျောက်ရေအိုင်နီးသော ကျောင်းကို၎င်း။
ပဏ္ဏဉ္စ၊ သီချင်းဆူကြွက် ရွာသူသက်သည့် ဟင်းရွက်တောနီးသော ကျောင်းကို၎င်း။
ပုပ္ဖဉ္စ၊ ပန်းတော ကျောင်းကို၎င်း။
ဖလံ၊ သစ်သီးရှိသော ကျောင်းကို၎င်း။
ပတ္ထိတမေဝ စ၊ တောင့်တချီးမွမ်း လူစုံပြွမ်းသည့် သင်္ခမ်းကျောင်းသာကို၎င်း။

နဂရံ၊ မာတုဂါမ စသည်ဆူလှောင်း မြို့နီးကျောင်းကို၎င်း။
ဒါရုနာ၊ သစ်ဝါး ထင်းတော မှီသော ကျောင်းနှင့်တကွ။
ခေတ္တံ၊ လယ်တိုက်နီးဘိ ကျောင်းလယ်ရှိသော ကျောင်းကို၎င်း။
ဝိသဘာဂေန၊ ရဟန်းရန်သူ ချင်းချင်းတို့ နေရာကျောင်းနှင့်တကွ။
ပဋ္ဋနံ၊ ကုန်သည်လာအိပ် ရေဆိပ် ကုန်းဆိပ် နီးသောကျောင်းကို၎င်း။
ပစ္စန္တသီမာသပ္ပါယံ၊ သဒ္ဓါနည်းပါး တိုင်းစွန်ပြည်နား ရွာကို မှီသောကျောင်း, မင်းဘေးနီးစပ် တိုင်းကျပ်ရွာကို မှီသောကျောင်း, မာတုဂါမ ယက္ခဘေးဘျမ်း ရောပြွမ်းနေလတ် မလျောက်ပတ်သော ကျောင်းသုံးပါးကို၎င်း။
ယတ္ထ၊ အကြင်ကျောင်း၌။
မိတ္တော၊ ကလျာရွေပေါင်း မိတ်ဆွေကောင်းကို။
န လဗ္ဘတိ၊ မရအပ်။
တမ္ပိ၊ ထိုမိတ်ကောင်းမနီး အပြစ်ကြီးတောင်း နေရာကျောင်းကို၎င်း။

ဧတာနိ အဋ္ဌာရသဋ္ဌာနာနိ၊ ဤတဆဲ့ရှစ်ရပ်တို့ကို။
ဣတိဝိညာယ၊ ဘာဝနာနှင့် မသင့်လျော်ဘိ ဤသို့သိ၍။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။
သပ္ပဋိဘယံ၊ သားရဲ ဘီလူး ခိုးမှူးပြွမ်းဘိ ဘေးဘျမ်းရှိသော။
မဂ္ဂံ ယထာ၊ ခရီးလမ်းကိုကဲ့သို့။
အာရကာ၊ အဝေးက။
ပရိဝဇ္ဇေယျ၊ ရှောင်ကွင်းရာ၏။

ဤသို့ အဋ္ဌကထာ လာသည်နှင့်အညီ--

ဆောင်ပုဒ်

ကြီး သစ် အို လမ်း၊ ချီးမွမ်း ထုံး ပွင့်၊
သီးနှင့် လယ် ဟင်း၊ မြို့ ထင်း ဆိပ် ရန်၊
ကျပ် စွန် ဘေး ကင်း၊ ဆဲ့ရှစ်ခင်း၊
ရှောင်ကွင်း ဝေးဝေးခွါ။

ဟူသော တဆဲ့ရှစ်ပါးတို့တွင် တပါးပါးသော အပြစ် ရှိ၍ သမာဓိဘာဝနာအား မလျောက်ပတ်သော ကျောင်းကို ရှောင်ကြဉ်၍---

လျောက်ပတ်သော ကျောင်းအင်္ဂါ ၅-ပါး

ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ သေနာသနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဟောတိ။ ဣဓ ဘိက္ခဝေ သေနာသနံ နာတိဒူရံ ဟောတိ နစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ။ ဒိဝါ အပ္ပါကိဏ္ဏံရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ။ အပ္ပဍံသ မသက ဝါတာတပ သရီသပသမ္ဖဿံ ဟောတိ။

တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ဝိဟရန္တဿ အပ္ပကသိရေနေ၀ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတ သေနာသန ဂိလာနပစ္စယ ဘေသဇ္ဇ ပရိက္ခာရာ။

တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ထေရာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ၊ တေ ကာလေနကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ 'ဣဒံ ဘန္တေ ကထံ၊ ဣမဿ ကော အတ္ထော'တိ၊ တဿ တေ အာယသ္မန္တော အဝိဝဋေဉ္စေဝ ဝိဝရန္တိ၊ အနုတ္တာနီကတဉ္စ ဥတ္တာနီ ကရောန္တိ၊ အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခါဌာနိယေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခံ ပဋိဝိနောဒေန္တိ။ ဧဝံ ခေါ ဘိက္ခဝေ သေနာသနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဟောတိ။
အင်္ဂုတ္တိုရ် ပါဠိတော်၊တာ-၂၆၈။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကထဉ္စ၊ အဘယ်သို့လျှင်။
သေနာသနံ၊ ကျောင်းနေရာသည်။
ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ၊ အင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်သနည်း။

၁။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။
သေနာသနံ၊ ကျောင်းသည်။
နာတိဒူရံ၊ မဝေးလွန်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
နစ္စာသန္နံ၊ မနီးလွန်းသည်။
ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ၊ သွားရန် လာရန် လျောက်ပတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

၂။ ဒိဝါ၊ နေ့အခါ၌။
အပ္ပါကိဏ္ဏံ၊ လူတို့နှင့် မပြွမ်းသည်။
ရတ္တိံ ၊ ညဉ့်အခါ၌။
အပ္ပသဒ္ဒံ၊ လူသံ တိတ်ဆိတ်သည်။
အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ၊ ကြွေးကြော်သံ တိတ်ဆိတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

၃။ အပ္ပဍံသ မသက ဝါတာတပ သရီသပသမ္ဖဿံ၊ မှက် ခြင် လေ နေပူ မြွေ ကင်း သန်း တို့၏ (ကိုက်ခြင်း - ထိပါးခြင်း ဟူသော) အတွေ့ကင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

၄။ ခေါ ပန၊ စင်စစ်။
တသ္မိံ သေနာသနေ၊ ထိုကျောင်း၌။
ဝိဟရန္တဿ၊ နေသူအား။
အပ္ပကသိရေနေဝ၊ ဆင်းရဲခြင်း ကသီကရီ ကင်းသဖြင့်သာလျှင်။
စီဝရ ပိဏ္ဍပါတ သေနာ သနုဂိလာန ပစ္စယ ဘေသဇ္ဇ ပရိက္ခာရာ၊ သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်း သူနာတို့၏ အထောက်အပံ့ အသက်၏ အရံအတား ဖြစ်သော ဆေးပစ္စည်းတို့သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

၅။ ပန၊ ထိုမှတပါး။
ခေါ၊ စင်စစ်။
တသ္မိံ သေနာသနေ၊ ထိုကျောင်း၌။
ဗဟုဿုတာ၊ အကြားအမြင် များစွာ ရှိကုန်သော။
အာဂတာဂမာ၊ ပရိယတ္တိဓမ္မကို နှုတ်တက်ရွရွ အာဂုံ ဆောင်နိုင်ကြကုန်သော။
ဓမ္မဓရာ၊ သုတ်အဘိဓမ္မာကို ဆောင်ကုန်ထ။
ဝိနယဓရာ၊ ဝိနည်းကိုဆောင်ကုန်ထသော။
မာတိကာဓရာ၊ (ပိဋက ၃-ပုံ၏) မာတိကာကို ဆောင်ကုန်ထသော။
ထေရာ၊ မထေရ်ကြီး ဖြစ်ကုန်ထသော (မြဲမြံသော သီလစသော ဂုဏ်ထူး ရှိကုန်ထသော)။
ဘိက္ခူ၊ ရဟန်းတို့သည်။
ဝိဟရန္တိ၊ နေကုန်၏။
တေ၊ ထိုမထေရ်ရဟန်းတို့ကို။
ကာလေနကာလံ၊ အခါအားလျော်စွာ။
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ချဉ်းကပ်၍။
“ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။
ဣဒံ၊ ဤပုဒ်ကို။
ကထံ၊ ဘယ်ပုံ။
ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ မှတ်ယူသင့်ပါသနည်း၊
ဣမဿ၊ ဤပုဒ်၏။
ကော၊ အဘယ်သို့သော။
အတ္ထော၊ အနက်ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ မှတ်ယူထိုက်ပါသနည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပရိပုစ္ဆတိ၊ ပါဠိကို စိစစ်မေးမြန်း၏။
ပရိပဉှတိ၊ အနက်ကို စိစစ်မေးမြန်း၏။
တေ အာယသ္မန္တော၊ ထိုအရှင်မြတ်တို့သည်။
တဿ၊ ထိုအမေးပြုသော ယောဂီအား။
အဝိဝဋေဉ္စေဝ၊ မပွင့်လင်းသော ပါဠိ၏ အနက်ကိုလည်း။
ဝိဝရန္တိ၊ ဖွင့်ပြကုန်၏။
အနုတ္တာနီကတဉ္စ၊ ပေါ်လွင်အောင် မပြုရသေး သည်ကိုလည်း။
ဥတ္တာနီကရောန္တိ၊ ပေါ်လွင်အောင်ပြုကုန်၏။
အနေက ဝိဟိတေသု၊ တပါးမက များသော အပြားရှိကုန်သော။
ကင်္ခါဌာနိယေသု ဓမ္မေသု၊ သံသယ ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်သော ပါဠိရပ်တို့၌။
ကင်္ခံ စ၊ ယုံမှားချက်ကိုလည်း။
ပဋိဝိနောဒေန္တိ၊ ဖျောက်ကုန်၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဧဝံ ခေါ၊ ဤသို့လျှင်။
သေနာသနံ၊ ကျောင်း (အိပ်ရာနေရာ) သည်။
ပဉ္စင်္ဂ သမန္နာဂတံ၊ အင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

'နာတိဒူရ'န္တိ ဂေါစရဋ္ဌာနတော အဍ္ဎဂါဝုတတော သြရဘာဂတာယ န အတိဒူရံ။

'နစ္စာသန္န'န္တိ ပစ္ဆိမေန ပမာဏေန ဂေါစရဋ္ဌာနတော ပဉ္စဓနုသတိကတာယ န အတိအာသန္နံ။

ဒိဝသဘာဂေ မဟာဇန သံကိဏ္ဏတာဘာဝေန 'ဒိဝါ အပ္ပါကိဏ္ဏံ'။ အဘာဝတ္ထော ဟိ အယံ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ 'အပိစ္ဆော'တိအာဒီသုဝိယ။

ရတ္တိယံ ဇနာ လာပသဒ္ဒါဘာဝေန 'ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ'။

သဗ္ဗဒါပိ ဇနသန္နိပါတနိဂ္ဃေါသာ ဘာဝေန 'အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ'။

သုတ္တဂေယျာဒိ ဗဟုံ သုတံ ဧတေသန္တိ 'ဗဟုသုတာ'။

ဝါစုဂ္ဂတ ကရဏေန သမ္မဒေဝ ဂရူနံ သန္တိကေ အာဂမိတဘာဝေန အာဂတော ပရိယတ္တိ ဓမ္မသင်္ခါတော အာဂမော ဧတေသန္တိ 'အာဂတာဂမာ'။

တေသံ ယေဝ ဓမ္မ ဝိနယာနံ မာတိကာယ ဓာရဏေန ‘မာတိကာဓရာ’။

တတ္ထ တတ္ထ ဓမ္မပရိပုစ္ဆာယ ‘ပရိပုစ္ဆတိ’။

အတ္တပရိပုစ္ဆာယ “ပရိပဉှတိ” ဝီမံသတိ ဝိစာရေတိ။

အနက် မထင်ရာ၌ မဟာဋီကာ၊ (ပ၊ နှာ-၁၄၀)၊ ဤသို့ ကျမ်းဂန်လာသည့်အတိုင်း --

နာတိဒူရန္တိ၊ “မဝေးလွန်း” ဟူသည်ကား။
ဂေါစရဋ္ဌာနတော၊ ဆွမ်းခံရွာ အရပ်မှ။
အဍ္ဎဂါဝုတတော၊ တဂါဝုတ်၏ ထက်ဝက်မှ။
ဩရဘာဂတာယ၊ အတွင်းပိုင်း ကျသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
န အတိဒူရံ၊ မဝေးလွန်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

နစ္စာသန္နန္တိ၊ မနီးလွန်း ဟူသည်ကား။
ပစ္ဆိမေန၊ အနည်းဆုံးဖြစ်သော။
ပမာဏေန၊ အတိုင်းအရှည်ဖြင့်။
ဂေါစရဋ္ဌာနတော၊ ဆွမ်းခံရွာမှ။
ပဉ္စဓနုသတိကတာယ၊ ကုလလေးတာ အပြန်ငါးရာ ရှိသည် ဖြစ်ကြောင့်။
န အတိအာသန္နံ၊ မနီးလွန်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဒိဝသဘာဂေ၊ နေ့အဖို့၌။
မဟာဇန သံကိဏ္ဏတာ ဘာဝေန၊ များစွာသော လူအပေါင်းနှင့် ရောယှက်မှု မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဒိဝါ၊ နေ့၌။
အပ္ပါကိဏ္ဏံ၊ ကင်းသော ရောယှက် ပြိုးပြွမ်းခြင်းရှိ၏။
ဟိ၊ မှန်၏။
အယံ အပ္ပသဒ္ဒေါ၊ ဤ အပ္ပသဒ္ဒါသည်။
အပိစ္ဆောတိ အာဒီသုဝိယ၊ အပိစ္ဆော စသော ပုဒ်တို့မှာကဲ့သို့။
အဘာဝတ္ထော၊ အဘာဝ အနက်ရှိ၏။

ရတ္တိယံ၊ ညဉ့်၌။
နာ လာပသဒ္ဒါဘာဝေန၊ လူတို့၏ ပြောဆိုသံ မရှိခြင်းကြောင့်။
ရတ္တိံ၊ ညဉ့်၌။
အပ္ပသဒ္ဒံ၊ နည်းသော အသံရှိ၏။
ဝါ၊ ကင်းသော အသံရှိ၏။

သဗ္ဗဒါပိ၊ အခါခပ်သိမ်းလည်း။
ဇနသန္နိပါတနိဂ္ဃေါသာ ဘာဝေန၊ လူစုလူဝေး၏ ကြွေးကြော်သံ မရှိခြင်းကြောင့်။
အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ၊ နည်းသော (ဝါ-ကင်းသော) ကြွေးကြော်သံ ရှိ၏။

ဧတေသံ၊ ဤ ရဟန်းတို့အား။
သုတ္တဂေယျာဒိ၊ သုတ္တေယျ စသေ၊ ဗဟို၊ များစွာသော။
သုတံ၊ အကြားအမြင် ပညာသည်။
(အတ္ထိ၊ ရှိ၏။)
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဗဟုသုတာ၊ ဗဟုသုတမည်ကုန်၏။
ဧတေသံ၊ ဤ ရဟန်းတို့အား။
ဝါစုဂ္ဂတ ကရဏေန၊ နှုတ်တက်သည်ကို ပြုခြင်းဖြင့်၎င်း။
သမ္မဒေဝ၊ ကောင်းစွာသာလျှင်။
ဂရူနံ၊ ဆရာတို့၏။
သန္တိကေ၊ အထံ၌။
အာဂမိတဘာဝေန၊ လာစေအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
အာဂတော၊ နှုတ်တက်လာသော။
ဝါ၊ လာစေ အပ်သော။
ပရိယတ္တိဓမ္မသင်္ခါတော၊ ပရိယတ် ပါဠိဟုဆိုအပ်သော
အာဂမော၊ အာဂုံသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အာဂတာဂမာ၊ အာဂတာဂမ မည်ကုန်၏။

၁။ တေသံယေဝ ဓမ္မဝိနယာနံ၊ ထိုဓမ္မဝိနယ တို့၏သာလျှင်။
မာတိကာယ၊ မာတိကာကို။
ဓာရဏေန၊ ဆောင်ခြင်းကြောင့်။
မာတိကာဓရာ၊ မာတိကာဓရ မည်ကုန်၏။

တတ္ထ တတ္ထ၊ ထိုထိုအရာ၌။
ဓမ္မပရိပုစ္ဆာယ၊ ပါဠိကို မေးမြန်းခြင်းဖြင့်။
ပရိပုစ္ဆတိ။ မေးမြန်း၏။
အတ္ထပရိပုစ္ဆာယ၊ အနက်ကို မေးမြန်းခြင်းဖြင့်။
ပရိပဉှတိ၊ စုံစမ်း၏။
ဝီမံသတိ၊ စိစစ်၏။
ဝိရေတိ၊ သုံးသပ်၏။

ဆောင်ပုဒ်

မဝေး နီးမော၊ မရော လူ ရှင်၊
မှက်ခြင် ပါးနည်း၊ ပစ္စည်း မိတ်ဆွေ၊
ရလွယ်လေ၊ ငါးထွေ ကျောင်းအင်္ဂါ။

ဟူသော အင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံ၍ သမာဓိဘာဝနာအား လျောက်ပတ် သင့်လျော်သော ကျောင်း၌ နေလျက် --

ပဉ္စပ္ပဓာနိယင်္ဂါနိ၊
သဒ္ဓါစေဝ အရောဂိတာ။
အသာဌေယျဉ္စ အာရမ္ဘော၊
ပညာ စ ဥဒယတ္ထဂါ။
(အံ၊ ၂၊ နှာ-၅၇)

ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်သူ၏ အင်္ဂါ ၅-ပါး

သဒ္ဓါစေ၀၊ ယုံကြည်တတ်သော သဒ္ဓါတရား၎င်း။
အရောဂိတာ စ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာ အနာကင်းခြင်းသည်၎င်း။
အသာဌေယျဉ္စ၊ မကောက်ကျစ် မစဉ်းလဲခြင်း၎င်း။
အာရမ္ဘော စ၊ လုံ့လကြိုးကုတ် အားထုတ်ခြင်း၎င်း။
ဥဒယတ္ထဂါ၊ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးတို့၏ ဖြစ်ပွါးပျက်မှုကို အမှီလိုက်စွမ်းနိုင်သော။
ပညာ စ၊ ပညာသည်၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပဓာနိယင်္ဂါနိ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါတို့သည်ကား။
ပဉ္စ၊ ငါးပါးတို့တည်း။

ဤသို့ လာသော ပဓာနိယင်္ဂငါးပါးတို့နှင့် မိမိက ပြည့်စုံစေ၍ --

ပလိဗောဓငယ်

ကေသ လောမ နခစ္ဆေဒေါ၊
စီဝရေ ရဇနာဒိ စ။
ပတ္တပါကော စ မဉ္စာဒိ-
သောဓနံ ခုဒ္ဒကာ ဣမေ။
အဋ္ဌကထာသင်္ဂဟ ( ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၁၁၉)

ခုဒ္ဒကပလိဗောဓများ

ကေသ လောမ နခစ္ဆေဒေါ၊ ဆံပင် အမွေး လက်သည်း ခြေသည်းတို့ကို ဖြတ်ခြင်း၎င်း။
စီဝရေ၊ သင်္ကန်း၌။
ဝါ၊ သင်္ကန်းတို့ကို။
ရဇနာဒိ စ၊ ဆိုးဖွပ် ချုပ်ခြင်း၎င်း။
ပတ္တပါကော စ၊ ချေးတက်သော သပိတ်ကို ဖုတ်ခြင်း၎င်း။
မဉ္စာဒိသောဓနံ၊ ညောင်စောင်း စသည်တို့ကို သုတ်သင်ခြင်း၎င်း။
ဣမေ၊ ဤသည်တို့သည်။
ခုဒ္ဒကာ၊ ငယ်သော ပလိဗောဓတို့တည်း။
ဝါ၊ ပလိဗောဓကို ဖြတ်ခြင်းတို့တည်း။

သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာန်း ၃-ပါး

ဤသို့ လာသော ပလိဗောဓငယ်တို့ကို ငြိတွယ် မနှောက် ဖြတ်တောက် ပယ်ရှားပြီး၍ ဆွမ်းစားပြီးသည်ရှိသော် ဆွမ်းကြောင့်ဖြစ်သော ဆို့တစ် အင့်အယ် နှင့်ကယ်ညှိုးနွမ်း ပင်ပန်း မူးဝေခြင်းဟူသော ဆွမ်းဆိပ် ယစ်ခြင်းကို စင်္ကြံသွားခြင်း ရေချိုးခြင်း အတန်ငယ် ဆိုင်းငံ့ခြင်း စသည်ဖြင့် ပယ်ဖျောက် ငြိမ်းအေးစေ၍ ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်၌ “သုခနိသိန္နေနာတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ နိသဇ္ဇာယ သုခနိသိန္နေန”ဟု ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၄၂) ဖွင့်သည့်အတိုင်း တင်ပျဉ်ခွေ ထိုင်နေလျက် ...”

၁။ မေတ္တာပို့ခြင်း

ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ သဗ္ဗေ သဗြဟ္မစာရီနော သုခိတာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဇာ။

သီမဋ္ဌက ဒေဝတာ သုခိတာ ဟောန္တု အဗျာပဇ္ဇာ။

ဂေါစရဂါမေ ဣဿရဇနော သုခိတော ဟောတု အဗျာပဇ္ဇော။

ဂေါစရဂါမေ မနုဿာ သုခိတာ ဟောန္တု အဗျာပဇ္ဇာ။

သဗ္ဗဒိသာသု သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဇာ။

ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ၊ ဤကျောင်းတိုက်၌။
သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။
သဗြဟ္မစာရီနာ၊ သီတင်းသုံးဖော် သံဃာတော်တို့သည်။
သုခိတာ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သည်။
အဗျာပဇ္ဇာ၊ ကြောင့်ကြဗျာပါရ မရှိကုန်သည်။
ဝါ၊ အမျက်ဒေါသ ဗျာပါဒ ကင်းကုန်သည်။
ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

သီမဋ္ဌက ဒေဝတာ၊ ကျောင်းတိုက် အပိုင်းအခြားအတွင်း၌ တည်ကုန်သော နတ်တို့သည်။
သုခိတာ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သည်။
အဗျာပဇ္ဇာ၊ ကြောင့်ကြခြင်း မရှိကုန်သည်။
ဝါ၊ အမျက်ဒေါသ ဗျာပါဒ ကင်းကုန်သည်။
ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ဂေါစရဂါမေ၊ ဆွမ်းခံရွာ၌။
ဣဿရဇနော၊ စိုးရပိုင်ချုပ် မင်းလုပ်သသူသည်။
သုခိတာ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာသည်။
အဗျာပဇ္ဇော၊ ကြောင့်ကြမရှိသည်။
ဝါ၊ အမျက်ဒေါသ ဗျာပါဒ ကင်းသည်။
ဟောတု ဖြစ်ပါစေသတည်း။

ဂေါစရဂါမေ၊ ဆွမ်းခံရွာ၌။
မနုဿာ၊ လူတို့သည်။
သုခိတာ၊ ကိုယ်စိတ် နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သည်။
အဗျာပဇ္ဇာ၊ ကြောင့်ကြခြင်း မရှိကုန်သည်။
ဝါ၊ အမျက်ဒေါသ ဗျာပါဒ ကင်းကုန်သည်။
ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါ စေကုန်သတည်း။

သဗ္ဗဒိသာသု၊ ဝန်းကျင်ပတ်ချာ ဆယ်မျက်နှာတို့၌။
သဗ္ဗေ သတ္တာ၊ ကြီးငယ် ပုရွ သတ္တဝါဟူသမျှတို့သည်။
သုခိတာ၊ ကိုယ်စိတ် နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သည်။
အဗျာပဇ္ဇာ၊ ကြောင့်ကြခြင်း မရှိကုန်သည်။
ဝါ၊ အမျက် ဒေါသ ဗျာပါဒ ကင်းကုန်သည်။
ဟောန္တု၊ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ဤသို့ သုခသံဝါသ သုသံဝိဟိတာရက္ခ သုရက္ခိတပရိက္ခာရ အပရိဘူတ သဗ္ဗတ္ထအပ္ပဋိဟတစာရ [၁] အကျိုးရှိသော မေတ္တာငါးပါးကို၎င်း--

[၁။ သုခ သံဝါသ = ကျောင်းတွင်း သံဃာကို မေတ္တာပို့လျှင် သီတင်းသုံးဖော်တို့နှင့် ချမ်းသာစွာ ပေါင်းဖော်ရခြင်း။

သုသံဝိဟိတာရက္ခ = (သု + သံဝိဟိတ + အာရက္ခ) ကျောင်း (အိမ်) တွင်း နတ်များကို မေတ္တာပို့လျှင် နတ်တို့ကောင်းစွာ စီရင်အပ်သော အစောင့်အရှောက်ရှိခြင်း (နတ်တို့၏ ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်မှုကိုရခြင်း)။

သုရက္ခိတ ပရိက္ခာရ = မိမိနေထိုင်ရာ မြို့ရွာနယ်ပယ်ရှိ အစိုးရသည့် မင်းများကို မေတ္တာ ပိုလျှင် အစိုးရမင်းကို ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်ထားအပ်သော အသုံးအဆောင် ပစ္စည်း ပရိက္ခရာရှိခြင်း(ပစ္စည်းပရိက္ခရာတို့ကို အစိုးရမင်းတို့က ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်ပေးခြင်း)၊

အပရိဘူတ = (ပရိဘူတ =ညှဉ်းဆဲခြင်း) မိမိနေထိုင်ရာမြို့ရွာနယ်ပယ်ရှိ လူများကို မေတ္တာ ပို့လျှင် မေတ္တာပို့သူကို ထိုလူများ မနှိပ်စက် မညှဉ်းဆဲခြင်း၊

သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတစာရ = သတ္တဝါအားလုံးအား မေတ္တာပို့လျှင် အရပ်ဆယ်မျက်နှာ၌ အပိတ် အပင် အထိအခိုက် နှောင့်ရှက်မှုမရှိခြင်း၊ ယင်း အကျိုးတရားများကို ရသည်။]

၂။ မရဏဿတိပွါခြင်း

မရဏံ မေ ဘဝိဿတိ၊
ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥပစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ၊
အဝဿံ မယာ မရိတဗ္ဗံ။

မေ၊ ငါ၏။
ဝါ၊ ငါ့အား။
မရဏံ၊ ခန္ဓာပျက်ကြွေ သေရခြင်းသည်။
ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ချေလတ္တံ့။
မေ၊ ငါ၏။
ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ အသက်သမုတ် ဇီဝရုပ်သည်။
ဥပစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ၊ ချုပ်ပြတ်ချေလတ္တံ့။
အဝဿံ၊ မချွတ်ဧကန် အမှန်မုချ။
မယာ၊ ငါသည်။
မရိတဗ္ဗံ၊ သေရချေမည်။

ဤသို့ အနေသနကို ပယ်ရှား အဆင့်ဆင့် သံဝေဂတိုးပွါး ဝီရိယ တက်ကြွားကာ သမ္မာပဋိပတ် ကောင်းမြတ်သော အကျင့်၌ မတွန့်တို မဆုတ်နစ်ခြင်း အကျိုးရှိသော မရဏဿတိကို၎င်း ---

၃။ အသုဘပွါခြင်း

ဧကေဝါဒ အားဖြင့် နတ်၌ဖြစ်သော အာရုံနှင့်ပင် တွေ့ကြုံလေ ငြားသော်လည်း လောဘ အစွမ်းအားဖြင့် မတုန်လှုပ်ခြင်း အကျိုးရှိသော အသုဘ သညာကို၎င်း ---

သဗ္ဗတ္ထကမည်ပုံ

သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထယိတဗ္ဗံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ စ အဓိပ္ပေတဿ ယောဂါနုယောဂကမ္မဿ ဌာနန္တိ စာတိ သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာနံ။

သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော ရဟန်းကိစ္စ၌။
ဝါ၊ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂ၌။
အတ္ထယိတဗ္ဗံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ ပုဗ္ဗသေ၀န အစွမ်းဖြင့် အလိုရှိအပ်၏။
ဣတိ စ၊ ထို့ကြောင့်၎င်း။
အဓိပ္ပေတဿ၊ လိုအပ်သော။
ယောဂါနုယောဂကမ္မဿ၊ ဘာဝနာကို အခါခါ အားထုတ်ခြင်းအမှု၏။
ဌာနံ၊ ပြီးကြောင်းတည်း။
ဣတိ စ၊ ထို့ကြောင့်၎င်း။
ဣတိ ဣမိနာ ဝစနတ္တေန၊ ဤနှစ်ပါးသော ဝစနတ္ထကြောင့်။
သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာန်းမည်၏။

ဤသို့ အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၉၄) လာသည်နှင့်အညီ သဗ္ဗတ္ထက မည်သော ဤကမ္မဋ္ဌာန်း သုံးပါးတို့ကို သံဝေဂများ ဝီရိယ တက်ကြွား လောက်အောင် အတန်ငယ် ပွါးရမည်။ စရင်း ပကတိ ရံခါရံခါ စီးဖြန်းရင်းရှိ၍ ဝီရိယတက်ကြွား သံဝေဂများသောသူ ဖြစ်မူ ယခုပ္ပါးဘွယ် မရှိပြီ။

ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး

ပထဝီကသိုဏ်း စတင်စီးဖြန်းပုံ

ဤသို့ သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာန်း သုံးပါးတို့ကိုပွါးစေ၍ သံဝေဂများ ဝီရိယတက်ကြွားသည် ရှိသော် အနီးဖြစ်သော ရှေးဘဝ၌ ပထဝီကသိဏဈာန်ကို ရဘူးသသူဖြစ်လျှင် မလ္လက မထေရ်အသွင် မပြုပြင်အပ်သော ကောက်နယ်တလင်း လယ်ကျင်းခွက်မြေ၌ပင် ပထဝီ ပထဝီ စသည် ဖြင့် စီးဖြန်းလျှင် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏။

ကသိုဏ်းဝန်းလုပ်နည်း

အနီးဖြစ်သော ရှေးဘဝ၌ မလေ့လာခဲ့ဘူးသသူဖြစ်မူ ဖြူ- နီ- ညို- ရွှေ လေးထွေသော ပထဝီကသိုဏ်း၏ အပြစ်ဒေါသ မထင်ရအောင် သီဟိုဠ်ကျွန်း ရောဝနဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းပါး မြေကဲ့သို့ အရုဏ်ရောင် အဆင်းရှိသော မဝင်း-မ ဝါလွန်းသော နုန်းမြေစေးကို ညက်ညက် ဆင့်လျက် ရေကျင်းဖျော်ကာ “ဝိဒတ္တိစတုရင်္ဂုလဝိတ္ထာရံ ၀ဋ္ဋံ ကာတဗ္ဗံ”

ဝိဒတ္တိစတုရင်္ဂုလဝိတ္ထာရံ = အချင်းအားဖြင့် တထွာလက်လေးသစ် အတိုင်းအရှည် ရှိသော။
၀ဋ္ဋံ = အဝန်းပုံကို။
ကာတဗ္ဗံ = ပြုအပ်၏။

ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၁၂၁) နှင့် ညီစွာ တထွာနှင့် လက်လေးသစ်ခန့်မျှ ပျဉ်ချပ် သားရေ အဝတ်စသည်တို့၌ ဝန်းဝန်းပိုင်းဝိုင်း သုတ်လိမ်းကာ “ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ဝါ ကသိဏမဏ္ဍလံ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏန ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ” [၁] ဟူသော ဋီကာ(ပ၊ နှာ-၁၄၄) နှင့် ညီစွာ အနားရေးဝန်းကျင်ပတ်ချာ မဲနည် ဆေးဒါန်း မြင်းသီလာ စသော အဆင်းဖြင့် ပိုင်းခြား မင်သတ်လျက် စည်မျက်နှာမသွေ ပြေပြစ်ချောမွေ့စွာ ရွှေပြောင်း၍ ရ မရ သံဟာရိမ တတြဋ္ဌက [၂] ကသိုဏ်း နှစ်ပါးတို့တွင် တပါးပါးသော ကသိုဏ်းကို ကျောင်းစွန် ကျောင်းမြိတ် လူရှင် ဆိတ်ငြိမ်ရာ တောင်ခေါင်း သစ်ရွက်ကျောင်း တို့၌ ပြုလုပ်လျက် တံမြက်လှည်းခတ် ကသိုဏ်း၏ နှစ်တောင်ထွာ ဟတ္ထပါသ်အတွင်း တထွာ လက်လေးသစ် အခြေ ရှိသော အင်းပျဉ်ကိုခင်း၍ အင်းပျဉ်ထက်တွင် တင်ပျဉ်ဖွဲ့ခွေ ထိုင်နေကာ --

[၁။ ဝါ=တနည်းကား။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ဝုတ္တပ္ပမာဏံ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော ပမာဏရှိသော။
ကသိဏမဏ္ဍလံ၊ ကသိုဏ်းဝန်းကို။
ဝိသဘာဂဝဏ္ဏန၊ သဘောမတူသော အဆင်းဖြင့်။
ပရိစ္ဆေဒံ၊ အပိုင်းအခြားကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။

၂။ သံဟာရိမ = ပြောင်းရွှေ (ယူဆောင်) ၍ သွားစ ကောင်းသော ကသိုဏ်း။
တတြဋ္ဌက = ထိုအရပ်၌သာအမြဲတည်သောကသိုဏ်း၊ ပြောင်းရွှေ့မရသော ကသိုဏ်း။]

ကာမဂုဏ်၏ အပြစ်များကို ရှုခြင်း

အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊
အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။

အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ အပ္ပဿာဒဋ္ဌေန။

မံသပေသူပမာ ကာမာ ဗဟုသာဓာရဏဋ္ဌေန။

တိဏက္ကူပမာ ကာမာ အနုဒဟနဋ္ဌေန။

အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ မဟာဘိတာပနဋ္ဌေန။

သုပိနကူပမာ ကာမာ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန။

ယာစိတကူပမာ ကာမာ တာဝကာလိကဋ္ဌေန။

ရုက္ခဖလူပမာ ကာမာ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂပလိဘဉ္ဇနဋ္ဌေန။

အသိသူနူပမာ ကာမာ အဓိကုဋ္ဋနဋ္ဌေန။

သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန။

သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ သာသင်္က သပ္ပဋိဘယဋ္ဌေန ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ၊ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။

ကာမသုခ နာမေ'တံ ဗဟုပရိဿယံ သာသင်္ကံ သဘယံ သံကိလိဋ္ဌံ မိဠှပရိဘောဂသဒိသံ ဟီနံ ဂမ္မံ ပေါထုဇ္ဇနိကံ အနရိယံ အနတ္ထသံဟိတံ။

ကာမာ၊ ဝတ္ထု ကိလေ နှစ်ထွေသော ကာမတို့သည်။
အပ္ပဿာဒါ၊ အနည်းငယ်မျှသာလျှင် သာယာအပ်သော သဘောရှိကုန်၏။
ဗဟုဒုက္ခာ၊ ဆင်းရဲခြင်းကား များစွာရှိကုန်၏။
ဗဟုပါယာသာ၊ များစွာ ပင်ပန်းခြင်း ရှိကုန်၏။
ဧတ္ထ၊ ဤဝတ္ထု ကိလေ နှစ်ထွေသော ကာမတို့၌။
အာဒီနဝေါ၊ အပြစ်ဒေါသသည်။
ဘိယျော၊ လွန်စွာများပြား၏။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
အပ္ပဿာဒဋ္ဌေန၊ အနည်းငယ်မျှ သာယာအပ်သော အနက်သဘောကြောင့်။
အဋ္ဌိကင်္ကလ ဥပမာ၊ အသားမစပ် ညှီစော်ကပ်၍ ခွေးငတ် မလွှတ်ရက်သော အရိုးနှင့် တူကုန်၏။
[ဝိဂတမံသာယ ဟိ အဋ္ဌိသင်္ခလိကာယ ဧကဋ္ဌိမှိ ဝါ ကင်္ကလသဒ္ဒေါ နိရူဠှော။ တေရသကဏ်ဋီကာ (=သာရတ္ထဋီ၊တ၊နှာ-၇)]။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
ဗဟုသာဓာရဏဋ္ဌေန၊ အများနှင့်ဆက်ဆံခြင်းကြောင့်။
မံသပေသိ ဥပမာ၊ ကျီးများဘောင်တွင် တကောင်ရလစ် ဝိုင်းအော်ဟစ်သည့် သားတစ်နှင့် ပမာ တူကုန်၏။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
အနုဒဟနဋ္ဌေန၊ မလျော်ကျင့်မြောက် ငရဲ ရောက်အောင် လျှောက်၍ လောင်တတ်သော သဘောကြောင့်။
တိဏက္ကူပမာ၊ လေတင်လှည့်ဆောင် လက်ထိလောင်သည့် တန်ဆောင်မြက်မီးရှူးနှင့် တူကုန်၏။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
မဟာဘိတာပနဋ္ဌေန၊ မရပ်မတည်နိုင်အောင် ပူလောင်ပြင်းပြ ကြီးမားလှသည်၏ အဖြစ် ကြောင့်။
အင်္ဂါရကာသု ဥပမာ၊ မီးကျီးပုံမီးကျီးတွင်းနှင့် ပမာတူကုန်၏။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန၊ တမုဟုတ် ပြုကျင့်ခံစား ရသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
သုပိနက ဥပမာ၊ စားရယောင်ယောင် သောက်ရ ယောင်ယောင် နတ်လှည့်ဆောင်သည့် သန်းခေါင်အိပ်မက်နှင့် တူကုန်၏။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
တာဝကာလိကဋ္ဌေန၊ သူကနိုင်ခါ သူ့လက်ပါ၍ ကိုယ့်ဟာမမှတ်ရ အခိုက်အတန့်မျှ သုံးဆောင်ရသောသောကြောင့်။
ယာစိတက ဥပမာ၊ ငှါးရမ်းယူငင် ပွဲသဘင်၌ ဝတ်ဆင်ခဏ သုံးဆောင်ရသော ဥစ္စာနှင့် တူကုန်၏။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
သဗ္ဗင်္ဂ ပစ္စင်္ဂ ပလိဘဉ္ဇနဋ္ဌေန၊ သူပုန်လူဆိုး အလုံးစုံသော အင်္ဂါကြီးငယ်ကို ရိုက်ချိုး လုယူအပ်သော အနက်သဘောကြောင့်။
ရုက္ခဖလ ဥပမာ၊ အခက်အရွက် ထွားထွား ညက်အောင် ချိုးဖျက်ဆွတ်ယူအပ်သော သရက်သီး စသည်နှင့် တူကုန်၏။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
အဓိကုဋ္ဋနဋ္ဌေန၊ မနာလိုသူ လူတို့လာညှဉ်း နုပ်နုပ်စဉ်းရာ သဘောကြောင့်။
အသိသူန ဥပမာ၊ အမဲသားညှင်း တင်၍ မွှင်းသည့် စဉ်းတီတုံးနှင့် တူကုန်၏။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန၊ ပြည့်ဝမထင် အတွင်းဝင်လျက် ကိုယ်တွင်လောဘ အကျိ အခဲ ရောက်အောင် ထိုးဖောက်စူးဝင်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
သတ္တိ သူလ ဥပမာ၊ လှံမ တံကျင်တို့နှင့် တူကုန်၏။

ကာမာ၊ ကာမတို့သည်။
သာသင်္က သပ္ပဋိ ဘယဋ္ဌေန၊ ဒိဋ္ဌ သမ္ပရာ နှစ်ဖြာသော အနတ္ထ၏ အကြောင်းဖြစ်၍ တွေးတောဖွယ်နှင့်တကွ ကြောက်ရွံ့ဖွယ်နှင့်တကွ ဖြစ်သော အနက်ကြောင့်။
သပ္ပသိရ ဥပမာ၊ အဆိပ်ထန်သော မြွေ၏ဦးခေါင်းနှင့် တူကုန်၏။
ဗဟုဒုက္ခာ၊ များသော ဆင်းရဲခြင်း ရှိကုန်၏။
ဗဟုပါယာသာ၊ များသော ပင်ပန်းခြင်း ရှိကုန်၏။
ဧတ္ထ၊ ဤ ဝတ္ထု ကိလေ နှစ်ထွေသော ကာမတို့၌။
အာဒီနဝေါ၊ အပြစ်ဒေါသသည်။
ဘိယျော၊ လွန်စွာများပြား၏။

ဧတံ ကာမသုခဉ္စ နာမ၊ ဤ ကာမ ချမ်းသာ မည်သည်လည်း။
ဗဟုပရိဿယံ၊ များသောရန်ရှိ၏။
သာသင်္ကံ၊ ခိုးသားရန်သူနှင့် အတူနေရသည့်နှယ် တွေးတောဖွယ်နှင့် တကွ ဖြစ်၏။
သဘယံ၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးနှင့်တကွ ဖြစ်၏။
သံကိလိဋ္ဌံ၊ ညစ်ညူးစုတ်ပဲ့၏။
မိဠှပရိဘောဂ သဒိသံ၊ မစင်ကို သုံးဆောင်ရသည်နှင့် တူ၏။
ဟီနံ၊ ယုတ်ညံ့ရွာ၏။
ဂမ္မံ၊ ရွာနေသူတို့ အကျင့်တည်း။
ပေါထုဇ္ဇနိကံ၊ ကိလေသာထူ နတ်လူတို့ အကျင့်တည်း။
အနရိယံ၊ ဆင်းရဲရာ၌ ဖြစ်တတ်သော လူညစ် လူနူ လူမသူတို့၏ အကျင့်တည်း။
အနတ္ထသံဟိတံ၊ အကျိုးမဲ့နှင့်စပ်၏။

ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်ကိုအောက်မေ့ခြင်း

ဤသို့ စသည်ဖြင့် ကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်ဒေါသ ကာမေသု အာဒီန၀ကို ဆင်ခြင်စဉ်းစား နှလုံးထား၍ မဂ္ဂဖလ၏ အခြေပါဒကဖြစ်၍ သဗ္ဗဒုက္ခသမတိက္ကမ၏ အကြောင်း ဥပါယ ဖြစ်သော ကာမနိဿရဏ နေက္ခမ္မ ဘွဲ့မည်ခံသော ပထမဈာန်၌ ပြင်းထန်စွာသော အာသာဆန္ဒဖြင့် အဝိပရီတ ဒေသနာရှိရကား မြတ်စွာဘုရားသည် “သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓစင်စစ် ဖြစ်တော်မူပေသည်။ ဧကန္တနိယျာနိက ဖြစ်ရကား တရားတော်လည်း “သွာချာတ” စင်စစ် မှန်ပေသည်။ ယထာနုသိဋ္ဌ ဆုံးမတော်မူသမျှကို ကျင့်သောကြောင့် အရိယ သံဃာတော်လည်း “သုပ္ပဋိပန္နစင်စစ် ဖြစ်ပေသည်။

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ၀တ သော ဘဂဝါ အဝိပရီတ ဓမ္မဒေသနတ္တာ။ သွာချာတော ၀တ ဓမ္မာ ဧကန္တနိယျာနိကတ္တာ။ သုပ္ပဋိပန္နော ၀တ သံဃော ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇနတော ---

ဟုအောက်မေ့ဆင်ခြင်ကာ ရတနာသုံးပါးဂုဏ်လျှင် အာရုံရှိသော ပီတိ ပါမောဇ္ဇ အစွမ်းဖြင့် စိတ်ကိုထုံမွှန်း ဆီထိသည့်ဂွမ်းကဲ့သို့ ရွှင်လန်း ပွင့်လင်းစေလျက်“ဤယခု ငါကျင့်မည့် အကျင့်သည် ခပ်သိမ်းကုန်သော ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရိယာသာဝက အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့၏ သွားရာ လမ်းကြောင်းပေတည်း”။

နေက္ခမ္မနှင့် ဘာဝနာ ပဋိပဒါ

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပဌမံ ဈာနံ၊
နိဗ္ဗာနဉ္စ ဝိပဿနာ။
သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊
နေက္ခမန္တိ ပဝုစ္စရေ။

နေက္ခမ္မ

ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ရဟန်း အဖြစ်ကို၎င်း။
ပဌမံ ဈာနံ၊ ပဌမဈာန်ကို၎င်း၊
နိဗ္ဗာနံ စ၊ နိဗ္ဗာန်ကို၎င်း။
ဝိပဿနာ စ၊ ဝိပဿနာကို၎င်း။
သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ကုသလာ ဓမ္မာ၊ ကုသိုလ်တရား တို့ကို၎င်း။
နေက္ခမ္မန္တိ၊ နေက္ခမ္မဟူ၍။
ပဝုစ္စရေ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။

“ဤသို့သော နေက္ခမ္မကို ရကြောင်း ရောက်ကြောင်း အကျင့် ပဋိပဒါ ပေတည်း”ဟု ယင်း ပထဝီ ကသိဏ ဘာဝနာ ပဋိပဒါ၌ လွန်စွာ ရိုသေလေးမြတ် ရွှေ ငွေ ပုလဲ မျက်ရွဲ နီလာ ရတနာလောက်မက ထင်မှတ်၍ --

အားထုတ်ခြင်း

အဒ္ဓါ ဣမာယ ပဋိပဒါယ ပဝိဝေကသုခရသဿ ဘာဂီ ဘဝိဿာမိ၊
အဒ္ဓါ ဣမာယ ပဋိပဒါယ ဇရာမရဏမှာ ပရိမုစ္စိဿာမိ။

အဒ္ဓါ၊ စင်စစ်။
ဣမာယ ပဋိပဒါယ၊ ဤကသိဏဘာဝနာပဋိပဒါ အကျင့်ဖြင့်။
ဝါ၊ အကျင့်ကြောင့်။
ပဝိဝေက သုခရသဿ၊ စိတ္တဝိဝေက စသည်၌ (ဝါ၊ စသည်ကြောင့်) ဖြစ်သော ချမ်းသာ အရသာ၏။
ဘာဂီ၊ အဖို့ ရှိသည်။
ဘဝိဿာမိ၊ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။
အဒ္ဓါ၊ စင်စစ်ဧကန် အမှန်မချွတ်။
ဣမာယ ပဋိပဒါယ၊ ဤ ကသိဏ ဘာဝနာပဋိပဒါ အကျင့်ကြောင့်။
ဇရာ မရဏမှာ၊ အိုခြင်း သေခြင်း ဟူသော ဆင်းရဲမှ။
ပရိမုစ္စိဿာမိ၊ လွတ်ရပေတော့အံ့။

ဤသို့ အားထုတ်ခြင်း ဥသာဟကို ဖြစ်စေလျက် --

ကသိုဏ်းကိုကြည့်နည်းနှင့် စိတ်ထားပုံ

အာဒါသ မည်တွင် ကြေးမုံ ပြင်မှာ မျက်နှာရိပ်ကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်သည့်ပမာ ညီညွတ်စွာ မဖွင့်လွန်း မမှိတ်လွန်းပဲ ကြည့်ရှု၍ --

န ဝဏ္ဏော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗော၊ န လက္ခဏံ မနသိကာတဗ္ဗံ။ အပိစ ဝ ဝဏ္ဏံ အမုဉ္စိတွာ နိဿယသဝဏ္ဏံ ကတွာ ဥဿဒဝသေန ပဏ္ဏတ္တိဓမ္မေ စိတ္တံ ဌပေတွာ မနသိ ကာတဗ္ဗံ။

ဝဏ္ဏော၊ အဆင်းကို။
န ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗော၊ မဆင်ခြင်အပ်။
လက္ခဏံ၊ လက္ခဏာကို။
န မနသိကာတဗ္ဗံ၊ နှလုံးမသွင်းအပ်။
အပိစ၊ စင်စစ်မူကား။
ဝဏ္ဏံ၊ အဆင်းကို။
အမုဉ္စိတွာ၊ မလွတ်မူ၍။
နိဿယသဝဏ္ဏံ၊ မှီရာဒြပ်နှင့် တူမျှသော အခြင်းအရာ တူမျှသော အလားရှိသည်ကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ဥဿဒဝသေန၊ များသောအစွမ်းအားဖြင့်။
ပဏ္ဏတ္တိဓမ္မေ၊ မြေဟူသော သသမ္ဘာရ အတ္ထပညတ် ကသိုဏ်းဒြဗ်၌။
စိတ္တံ၊ ဘာဝနာစိတ်ကို။
ဌပေတွာ၊ ထား၍။
မနသိကာတဗ္ဗံ၊ နှလုံးပြုအပ်၏။

ဤသို့ အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၁၂၁) လာသည့်အတိုင်း အရုဏ်ရောင် အဆင်းကိုလည်း မဆင်ခြင်ပဲ ပထဝီဓာတ်၏ ခက်ထန်ခြင်း ထဒ္ဓလက္ခဏာကိုလည်း နှလုံး မသွင်းပဲ အဆင်း ကိုမှီရာ မြေဒြဗ်နှင့် တစပ်တည်း ထင်စေ၍ မြေဟူသော သသမ္ဘာရအတ္ထပညတ် ပထဝီ ကသိုဏ်းဒြဗ်၌ စိတ်ကို ထား၍ --

စီးဖြန်းပုံ

၀သုန္ဓရာ ဆမာ ဘူမိ၊ ပထဝီ မေဒနီ မဟီ။
ဥဗ္ဗီ ဝသုမတီ ဂေါ ကု၊ ဝသုဓာ ဓရဏီ ဓရာ။

စသော မြေ၏ အမည်များတို့တွင် နှုတ်တက်လေ့လာ စိတ်မှာထင်မြင်ရာ သညာနုကူလ အမည်ကို ယူ၍ --

ပထဝီနာမေသု ယမိစ္ဆတိ၊ ယဒဿ သညာနုကူလံ ဟောတိ၊ တံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ အပိစ ပထဝီတိ ဧတဒေဝ နာမံ ပါကဋံ၊ တသ္မာ ပါကဋဝသေနေဝ ပထဝီ ပထဝီတိ ဘာဝေတဗ္ဗံ။ အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၁၂၂)

ပထဝီနာမေသု၊ ပထဝီ၏ အမည်တို့တွင်။
ယံ၊ အကြင်အမည်ကို။
ဝတ္တုံ၊ ဆိုခြင်းငှါ။
ဣစ္ဆတိ၊ အလိုရှိ၏။
ယံ နာမံ၊ အကြင်အမည်သည်။
အဿ၊ ထိုယောဂီအား။
သညာနုကူလံ၊ မှတ်ခဲ့ဘူးသော အမှတ်သညာ အားလျော်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
တံနာမံ၊ ထိုအမည်ကိုသာ။
ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဆိုအပ်၏။
အပိစ၊ စင်စစ်သော်ကား။
ပထဝီတိ ဧတဒေဝ နာမံ၊ ပထဝီဟူသော ဤ အမည်သည်သာ။
ပါကဋံ၊ ထင်ရှားပေ၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ပါကဋဝသေနေဝ၊ ထင်ရှားသောအမည်၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင်။
ပထဝီ ပထဝီတိ၊ ပထဝီ ပထဝီဟူ၍။
ဘာဝေတဗ္ဗံ၊ ပွါးများအပ်၏။

ဋီကာစကား စဉ်းစားဘွယ်

ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စ ပဌမ သမန္နာဟာရေ ကဿစိ ဝစီဘေဒေါပိ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ အာစရိယေန ဝါ ဝတ္တဗ္ဗတံ သန္ဓာယ။ ကိံ ဝါ ဗဟုနာ၊ ပါကဋဘာဝေါယေဝေတ္ထ ပမာဏန္တိ ဒဿေတုံ 'အပိစာ'တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၄၆)

ဝတ္တဗ္ဗန္တိ၊ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟူသောပုဒ်ကို။
ပဌမသမန္နာဟာရေ၊ ရှေးဦးစွာ နှလုံးသွင်းသော အခါ၌။
ကဿစိ၊ အချို့သော ယောဂီအား။
ဝစီဘေဒေါ၊ နှုတ်မြွက်ခြင်း သည်လည်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်သေး၏။
ဣတိကတွာ၊ ဤသို့ နှလုံးသွင်း၍။
ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
အာစရိယေန၊ ဆရာသည်။
ဝတ္တဗ္ဗတံ၊ ပြောကြားအပ်သည့် အဖြစ်ကို။
သန္ဓာယ၊ ရည်၍။
ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်၏။
ဝါ၊ တနည်းအား။
ဗဟုနာ၊ များစွာဆိုသဖြင့်။
ကိံ၊ ဘယ်အကျိုး ရှိမည်နည်း။
ပါကဋဘာဝေါယေဝ၊ ထင်ရှားသည့် အဖြစ်ကသာလျှင်။
ဧတ္ထ၊ ဤအရာ၌။
ပမာဏံ၊ ပမာဏပေတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဒဿေတုံ၊ ပြခြင်းငှါ။
အပိစာတိအာဒိ၊ အပိစ စသောစကားကို။
ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်၏။

ဟု လာသည့်အတိုင်း အာဒိကမ္မိကဖြစ်ရကား ပထဝီ ပထဝီဟု နှုတ်ဖြင့် ရွတ်၍သော်၎င်း၊ နှုတ်ဖြင့် မရွတ်ပဲ စိတ်ဖြင့် ကြံဆင်ခြင်၍သော်၎င်း အဖန်ဖန် ပွါးများ အားထုတ်ရာ၏။

ဋီကာစကား စဉ်းစားဘွယ်

ဤ၌ 'ဥဿဒဝသေန ပဏ္ဏတ္တိဓမ္မေ'တိ ပထဝီဓာတုယာ ဥဿန္နဘာဝေန သတ္တိတော အဓိကဘာဝေန သသမ္ဘာရပထဝိယံ 'ပထဝီ'တိ ယော လောကဝေါဟာရော၊ တသ္မိံ ပဏ္ဏတ္တိဓမ္မေ စိတ္တံ ဌပေတွာ 'ပထဝီပထဝီ'တိ မနသိကာတဗ္ဗံ။ ဟု ဋီကာရှင် (ပ၊နှာ-၁၄၆) ဖွင့်တော်မူ၏။

ဥဿဒဝသေန ပဏ္ဏတ္တိဓမ္မေတိ၊ ... ဓမ္မေ ဟူသည်ကား။
ပထဝီ ဓာတုယာ၊ ပထဝီဓာတ်၏။
ဥဿန္နဘာဝေန၊ များသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
သတ္တိတော၊ အစွမ်းသတ္တိ အားဖြင့်။
အဓိကဘာဝေန၊ လွန်ကဲသည့် အဖြစ်ကြောင့်။
သသမ္ဘာရပထဝိယံ၊ သသမ္ဘာရ ပထဝီ၌။
ယာ လောက ဝေါဟာရော၊ အကြင်လောက ဝေါဟာရသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
တသ္မိံ ပဏ္ဏတ္တိဓမ္မေ၊ ထိုလောက ဝေါဟာရဟူသော ပညတ်တရား၌။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
ဌပေတွာ၊ ထား၍။
ပထဝီ ပထဝီတိ၊ မြေကြီး မြေကြီး ဟူ၍။
မနသိကာတဗ္ဗံ၊ နှလုံးသွင်းအပ်၏။

နာမပညတ်ကို စီးဖြန်းရသော ကမ္မဋ္ဌာန်းဟူသည် မရှိ၊ နာမပညတ်၌ စိတ်ကို ထားလျှင်လည်း ဘူတဝိပရိဏာမာကာရ ကိုစွဲ၍ သမုတ်အပ်သော အတ္ထပညတ် မြေဒြဗ်၏ အတုဖြစ်သော ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ပင် မထင်နိုင်ရာသောကြောင့် ဋီကာရှင် ဖွင့်တော်မူသော ယင်း စကားကို စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်သည်။

ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ပေါ်အောင် အားထုတ်ပုံ

ရံခါ မျက်စိကို ဖွင့်၍ ကသိုဏ်းဝန်းကို ကြည့်၊ ရံခါ မှိတ်၍ ဆင်ခြင်၊ မြင်သောအတိုင်း နှလုံးသွင်းရမည်။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် မထင်သမျှ ကာလပတ်လုံး နေရာ နွေးအောင်ထိုင်ခြင်း အရာ, အထောင် အသောင်း အသိန်း အသန်းပင် ကြာသော်လည်း ဤနည်းချည်းသာ ပွါးများအပ်၏။ အကြင်အခါဖွင့်၍ ကြည့်သော ကာလ၌ကဲ့သို့ မှိတ်၍ ဆင်ခြင်သောအခါ မနောဒွါရိကဇောစိတ်မှာ ကသိုဏ်းဝန်း ထင်ရှားလာ၏။ ထိုအခါ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ဖြစ်သည် မည်၏။

ပဋိဘာဂနိမိတ် ဖြစ်ပေါ်အောင် အားထုတ်ပုံ

ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်သောအခါ ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်လာခြင်း အကျိုးငှါ ထိုကသိုဏ်းဝန်း ရှိရာအရပ်၌ မနေမူ၍ တောင်ဝှေးကိုင်ကာ လွှာ ဘိနပ်ဖြင့် နေရပ်တိုက်ခန်း သို့သွား၍ ပထဝီ ပထဝီစသည်ဖြင့် ပွါးမြဲတိုင်းပင် ပွါးအပ်၏။

နိဿဒ္ဒဘာဝါယ ဧကပဋလိကူပါဟနဂ္ဂဟဏံ၊ ပရိဿယဝိနောဒနတ္ထံ ကတ္တရဒဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ။ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၄၆)

နိဿဒ္ဒဘာဝါယ၊ အသံကင်းသည်၏ အဖြစ် အလို့ငှါ။ (အသံမမြည်ခြင်း အကျိုးငှါ)။
ဧကပဋလိကူပါဟနဂ္ဂဟဏံ၊ လွှာချင်းဘိနပ်ကို ယူခြင်း (ကို ဆိုခြင်း) သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ပရိဿယ ဝိနောဒနတ္ထံ၊ ဘေးရန်ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း အကျိုးငှါ။
ကတ္တရဒဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ၊ တောင်ဝှေးကို ယူခြင်း(ကို ဆိုခြင်း) သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဆိုလတ္တံ့သော အသပ္ပါယတို့တွင် တစုံတရာ အသပ္ပါယကြောင့် နုလှသော တရုဏသမာဓိ၊ ရသစ်စ ဖြစ်သော ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ပျောက်ကွယ် ခဲ့သည်ရှိသော် တောင်ဝှေးကိုင်ကာ လွှာဘိနပ်နှင့် ကသိုဏ်းဝန်းရှိရာ အရပ်သို့ သွား၍ ဥဂ္ဂဟ နိမိတ်ကို ယူကာပြန်လာခဲ့၍ ချမ်းမြေ့စွာ ထိုင်နေကာ အဖန်ဖန် အခါခါ ပွါးများအပ်၏။

ပဋိဘာဂနိမိတ်ဖြစ်ပေါ်ပုံ

ဤသို့ အဖန်ဖန် ပွါးများအပ်သည်ရှိသော် အကြင်အခါ ကိလေသာမြူ အနည်ကျ၍ နီဝရဏငြိမ်းစဲသဖြင့် ပုလဲစစ်အနှစ်, ခရုသင်းပွတ်သစ်, အအိမ်မှထုတ်သစ်စ ကြေးမုံ, တိမ်ပုံမှ ထွက်သစ်စသော လ, မိုးတိမ်ညိုဝ၌ ပျံလေသော ဗျိုင်းဖြူပမာ လက်ရာအရေး အကြောင်း စသော ကသိဏဒေါသနှင့်တကွ ရှေးထင်လေပြီးသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို ခွဲ၍ ထွက်လာသကဲ့သို့ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆထောင်ရာ အလွန်စင်ကြယ်စွာ ထင်လာ၏။ ထိုအခါ ပဋိဘာဂနိမိတ်ဖြစ်၏။

ဥပစာရသမာဓိ

ပရိကမ္မဘာဝနာ ပရိကမ္မ သမာဓိကို လွန်မြောက်၍ ဥပစာရဘာဝနာ, ဥပစာရသမာဓိသို့ ရောက်၏မှတ်။

တဉ္စ ခေါ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ နေဝ ဝဏ္ဏဝန္တံ န သဏ္ဌာနဝန္တံ အပရမတ္ထသဘာဝတ္တာ။ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၄၇)

၂။ တဉ္စ ခေါ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ၊ ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်သည်လည်း။
အပရမတ္ထသဘာဝတ္တာ၊ ပရမတ္ထသဘော မဟုတ်သည်၏ဖြစ်ကြောင့်။
ဝဏ္ဏဝန္တံ၊ အဆင်းတို့သည်။
နေဝ (ဟော)၊ မဖြစ်။
သဏ္ဌာနဝန္တံ၊ ပုံပန်းတို့သည်။
န (ဟောတိ)၊ မဖြစ်။

ကေဝလဉှိ သမာဓိလာဘိနော ဥပဋ္ဌာနာကာရမတ္တံ သညဇမေတံ ။ အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၁၂၂)

ဟိ၊ အကြင့်ကြောင့်။
ကေဝလံ၊ သက်သက်။
ဧတံ၊ ဤပဋိဘာဂနိမိတ်သည်။
သမာဓိ လာဘိနော၊ ဥပစာရသမာဓိကိုရသော ယောဂီအား။
ဥပဋ္ဌာနာကာရမတ္တံ၊ ထင်သော အခြင်းအရာ မျှဖြစ်၍။
သညဇံ၊ ဘာဝနာသညာသည့် ဖြစ်စေအပ်၏။

'သညဇ'န္တိ ဘာဝနာသညာယ ဇနိတံ ဘာဝနာသညာယ သဉ္ဇာတမတ္တံ။ န ဟိ အသဘာဝဿ ကုတောစိ သမုဋ္ဌာနံ အတ္ထိ။ တေနာ'ဟ -- ဥပဋ္ဌာနာ ကာရမတ္တ'န္တိ။ (ဋီကာ၊ပ၊-၁၄၇)

သညဇန္တိ၊ သညဇံဟူသည်ကား။
ဘာဝနာသညာဇနိတံ၊ ဘာဝနာသညာက ဖြစ်စေအပ်သော အာရုံပေတည်း။
ဘာဝနာသညာယ၊ ဘာဝနာသညာကြောင့်။
သဉ္ဇာတမတ္တံ၊ ဖြစ်သောအာရုံမျှသာတည်း။
ဟိ၊ မှန်၏။
အသဘာဝဿ၊ ပရမတ္ထသဘော မဟုတ်သော တရား၏။
ကုတောစိ၊ တစုံတခုသော။
သမုဋ္ဌာနံ၊ သမုဋ္ဌာန်သည် (ဖြစ်ကြောင်းသည်)။
န အတ္ထိ၊ မရှိ။
တေန၊ ထို့ကြောင့်။
ဥပဋ္ဌာနာကာရမတ္တန္တိ၊ ဥပဋ္ဌာနာကာရမတ္တံ ဟူ၍။
အာဟ၊ မိန့်တော်မူ၏။

ဥပ္ပန္နကာလတော စ ပနဿ ပဋ္ဌာယ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနေဝ ဟောန္တိ၊ ကိလေသာ သန္နိသိန္နာဝ၊ ဥပစာရသမာဓိနာ စိတ္တံ သမာဟိတ မေဝ။ အဋ္ဌကထာ(ပ၊ နှာ-၁၂၂)

ပန၊ အကျိုးကို ဆိုပါဦးအံ့။
အဿ၊ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်၏။
ဥပ္ပန္နကာလတော စ၊ ဖြစ်ရာ ကာလမှသာလျှင်။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
နီဝရဏာနိ၊ နီဝရဏတို့သည်။
ဝိက္ခမ္ဘိတာနေဝ၊ ခွါအပ်ကုန်သည်သာလျှင်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ကိလေသာ၊ ကိလေသာတို့သည်၊
သန္နိသိန္နာဝ၊ ငြိမ်ဝပ်စွာ နေကုန်သည်သာလျှင်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဥပစာရသမာဓိနာ၊ ဥပစာရသမာဓိသည်။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
သမာဟိတမေ၀၊ ကောင်းစွာထားအပ်သည်သာလျှင်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏၊

ဝိက္ခမ္ဘိတာနေဝ သန္နိသိန္နာဝ၊ န ပန တဒတ္ထံ ဥဿာဟော ကာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော။ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၄၇) အနက်ထင်ရှားပြီ။

ဝိက္ခမ္ဘိတာနေဝ၊ ကွာကုန်သည်သာလျှင်။
သန္နိသိန္နာဝ၊ ကောင်းစွာငြိမ်သက်ကုန် သည်သာလျှင်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
တဒတ္ထံ ပန၊ ထိုနီဝရဏ ကွာခြင်း အကျိုးငှါကား။
ဥဿာဟော၊ အားထုတ်ခြင်းကို။
န ကာတဗ္ဗော၊ မပြုအပ်။
ဣတိ အဓိပ္ပါယော၊ ဤကား လိုအပ်သော အဓိပ္ပါယ်တည်း။
(ဥပစာရသမာဓိ ရခဲ့လျှင် နီဝရဏ တရား ကွာစေခြင်းငှါ ထပ်၍ အားထုတ်ဖွယ် မရှိပြီဟု ဆိုလိုသည်။)

ရပြီးနိမိတ်တို့ကိုစောင့်ခြင်း

ယင်း ဥပစာရသမာဓိနှင့်တကွ ယင်းပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ဖြစ်စေခြင်းသည် လွန်စွာခဲယဉ်း ရကား ယင်းပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ရလျှင်ရခြင်း ထိုနေရာ၌ပင် နိမိတ်ကို တိုးပွါးစေလျက် အပ္ပနာဈာန်သို့ တက်အောင် ဆောင်ရွက် အားထုတ်ရာသည်။ ထိုသို့ မစွမ်းနိုင်မူ --

နိမိတ္တံ ရက္ခတော လဒ္ဓ-
ပရိဟာနိ န ဝိဇ္ဇတိ။
အာရက္ခမှိ အသန္တမှိ၊
လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဝိနဿတိ။

အဋ္ဌကထာ၊ ပ၊ နှာ-၁၂၃။

နိမိတ္တံ၊ ရပြီးသော ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို။
ရက္ခတော၊ စကြဝတေးလောင်း ကိုယ်ဝန်ကဲ့သို့ ကောင်းမွန်စွာ စောင့်ရှောက်သော ယောဂီအား။
လဒ္ဓပရိဟာနိ၊ ရပြီးသော ဥပစာရဈာန်၏ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းသည်။
န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။
အာရက္ခမှိ၊ အာရုံနိမိတ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းသည်။
အသန္တမှိ၊ မရှိခဲ့လတ်သော်။
လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ၊ ရတိုင်းတိုင်းသော တဒါယတ္တဝုတ္တိ အာရမ္မဏိကဖြစ်သော ဥပစာရဈာန်သည်။
ဝိနဿတိ၊ ပျောက်ကွယ် တိမ်ကော လျှောကျလေ၏။

ဤသို့ စောင့်ရှောက်လျှင် အကျိုး၊ မစောင့်ရှောက်လျှင် အပြစ် ရှိသောကြောင့် --

သပ္ပါယ ၇-ပါး
အသပ္ပါယ ၇-ပါး

အာဝါသော ဂေါစရော ဘဿံ၊
ပုဂ္ဂလော ဘောဇနံ ဥတု။
ဣရိယာပထောတိ သတ္တေ'တေ၊
အသပ္ပါယေ ဝိဝဇ္ဇယေ။

သပ္ပါယေ သတ္တ သေဝေထ၊
ဧဝဉှိ ပဋိပဇ္ဇတော။
န စိရေနေ၀ ကာလေန၊
ဟောတိ ကဿစိ အပ္ပနာ။

အသပ္ပါယ ၇-ပါး

အာဝါသော၊ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ၎င်း။
ဂေါစရော၊ ဆွမ်းခံရွာ၎င်း။
ဘဿံ၊ ပြောဟောအပ်သောစကား၎င်း။
ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်၎င်း။
ဘောဇနံ၊ ချို ချဉ် စပ် ဖန်စသော အစား၎င်း။
ဥတု၊ အဧ အပူ ဟူသော ဥတု၎င်း။
ဣရိယာပထော၊ သွား ရပ် ထိုင် လျောင်းခြင်း ဟူသော ဣရိယာပုထ်၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အသပ္ပါယေ၊ သမာဓိ ဘာဝနာအား မလျောက်ပတ်ကုန်သော။
ဧတေ သတ္တ၊ ဤခုနစ်ပါးတို့ကို။
ဝိဝဇ္ဇယေ၊ ဝေးစွာရှောင်ကွင်းရာ၏။

သပ္ပါယ ၇-ပါး

သပ္ပါယေ၊ သမာဓိဘာဝနာအား လျောက်ပတ်ကုန်သော။
သတ္တ၊ အာဝါသစသော ခုနစ်ပါးတို့ကို။
သေဝေထ၊ မှီဝဲရာ၏။
ဟိ၊ အကျိုးကား။
ဧဝံ၊ ဤသို့ မသင့်သည်ကို ကြဉ်ဖဲ သင့်သည်ကို မှီဝဲလျက်။
ပဋိပဇ္ဇတော၊ ကျင့်ကြံအားထုတ်သော။
ကဿစိ၊ အချို့သော နာတိတိက္ခယောဂီအား။
န စိရေနေ၀ ကာလေန၊ မကြာမမြင့် ကာလဖြင့်သာလျှင်။
အပ္ပနာ၊ အပ္ပနာဈာန်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

ဤသို့ လာသည့်အတိုင်း အသပ္ပါယ ခုနှစ်ပါးတို့ကို ပယ်ရှဲ၊ သပ္ပါယ ခုနှစ်ပါး တို့ကို မှီဝဲလျက် စကြဝတေးလောင်း ကိုယ်ဝန်ကိုကဲ့သို့ ကောင်းမွန်စွာ ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကို စောင့်ရှောက်အပ်၏။

အာဝါသ

ထိုတွင် သတိ ပညာ သမာဓိ ဝီရိယတို့ကို ပွါးစေတတ်သော ကျောင်းသည် သပ္ပါယ (အာဝါသ) မည်၏။ မသိနိုင်မူ --

“ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဗဟူ အာဝါသာ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ဧကမေကသ္မိံ တီဏိ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဝသိတွာ ယတ္ထဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ၊ တတ္ထ ဝသိတဗ္ဗံ။ အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၁၂၄) လာသည့်အတိုင်း သုံးရက် သုံးရက် စမ်းအပ်၏။

ဂေါစရ

သဟဿဓနုပ္ပမာဏံ ဒိယဍ္ဎကောသံ။

သဟဿဓနဉ္စမာဏံ၊ ကုလလေးတာ တထောင်ပမာဏသည်။
ဒိယဍ္ဎကောသံ၊ အခွဲနှင့်တကွ နှစ်ကောသမည်၏။
ဝါ၊ တကောသခွဲမည်၏။

ဤသို့ ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၄၈) လာတိုင်း တကောသခွဲ အတွင်း၌ ရှိသော အသွား အပြန် မျက်နှာကို နေလျှံ မထိအောင် တောင်မြောက်စူးစူး အထူး ပြည့်စုံသော ဆွမ်းခံရွာသည် သပ္ပါယဂေါစရ မည်၏။ ထိုမှ ပြန်သော ဆွမ်းခံရွာသည် အသပ္ပါယဂေါစရ မည်၏။

ဘဿ ကထာ

ပါဠိယံ သရူပတော အနာဂတာပိ အရည ပဗ္ဗတ နဒီ ဒီပကထာ ဣတိသဒ္ဒေ သင်္ဂဟေတွာ သဂ္ဂမောက္ခာနံ တိရစ္ဆာနဘာဝတော 'ဒွတ္တိံသတိရစ္ဆာနကထာ'တိ ဝုတ္တာ။

မဟာဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၄၈) လာသည်အတိုင်း အရည ပဗ္ဗတ နဒီ ဒီပ ကထာနှင့်တကွ ရာဇကထာ, စောရကထာ စသော သုံးဆဲ့နှစ်ပါးသည် နိမိတ်ကို ကွယ်ပျောက်စေ တတ်သောကြောင့် အသပ္ပါယကထာ မည်၏။

အပ္ပိစ္ဆတာ စ သန္တုဋ္ဌိ၊
ပဝိဝေကာ အသံသဂ္ဂါ။
ဝီရိယာရမ္ဘာသီလာဒိ၊
ကထာယံ ဒသဝတ္ထုကာ။

သပ္ပါယ ကထာဝတ္ထု ၁၀-ပါး

အပ္ပိစ္ဆတာ စ၊ အလိုနည်းခြင်းနှင့် စပ်သော စကား၎င်း။
သန္တုဋ္ဌိ၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းနှင့် စပ်သော စကား၎င်း။
ပဝိဝေကာ၊ ကာယဝိဝေကစသော ဆိတ်ငြိမ်ခြင်းနှင့် စပ်သော စကား၎င်း။
အသံသဂ္ဂါ၊ ကာမဂုဏ်နှင့် မရောမယှက် ဒဿနသံသဂ္ဂ စသည် ကင်းသောစကား၎င်း။
ဝီရိယာရမ္ဘာ၊ လုံ့လအားထုတ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကား၎င်း။
သီလာဒိ၊ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏ ဒဿနကထာ ငါးပါး၎င်း။
အယံ၊ ဤဆယ်ပါးသော စကားသည်။
ဒသဝတ္ထု၊ ဆယ်ပါးသော ကထာဝတ္ထု၌မှီသော။
ကထာ၊ စကားကောင်း မည်၏၊

ဤ ကထာဆယ်ပါးသည် သပ္ပါယဘဿ မည်၏။

တမ္ပိ မတ္တာယ ဘာသိတဗ္ဗံ။ အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၁၂၄)

တမ္ပိ၊ ထိုသပ္ပါယကထာ ၁၀-ပါး ကိုသော်လည်း။
မတ္တာယ၊ အတိုင်းအရှည်ဖြင့်။
ဘာသိတဗ္ဗံ၊ ဆိုအပ်၏။
(ဤ ၁၀-ပါးကိုချည်း အချိန်ရှိသမျှ ပြောဟောနေလျှင် ပဋိပတ္တိ အလုပ်စခန်း ပျက်တတ် သည်ဟု ဆိုလိုသည်။)

ပုဂ္ဂလ

ကိုယ်တသသ ကာယဒဠှီဗဟုလ တိရစ္ဆာန ကထိက ပုဂ္ဂိုလ်သည် အသပ္ပါယပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ မရသေးသော သမာဓိကို ရအောင် ရပြီးသော သမာဓိကို ခိုင်ခံ့စွာ ထာဝရ တည်အောင် ပြောဟောတတ်သော အတိရစ္ဆာနကထိက သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္န သမာဓိကမ္မဋ္ဌာနိက သမာဓိကမ္မဋ္ဌာန ပါရပ္ပတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်သည် သပ္ပါယပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

ဘောဇဉ် ဥတု

သမာဓိဖြစ်ပွါးကြောင်း ဘောဇဉ်, ဥတုသည် သပ္ပါယဘောဇဉ် ဥတု မည်၏။

ဣရိယာပထ

သမာဓိဖြစ်ပွါးရာ သွားခြင်း ရပ်ခြင်း စသော ဣရိယာပုထ်သည် သပ္ပါယဣရိယာပုထ် မည်၏။ မသိသာမူ အာဝါသကဲ့သို့ သုံးရက် သုံးရက် စုံစမ်းရမည်။

အပ္ပနာကောသလ္လ ၁၀-ပါး

ဤသို့ အသပ္ပါယ ခုနစ်ပါးကို ပယ်ရှဲ၊ သပ္ပါယ ခုနစ်ပါးကို မှီဝဲ၍ အဖန်တလဲလဲ ပွါးများ စီးဖြန်းသည်ရှိသော် အချို့သော နာတိတိက္ခပုဂ္ဂိုလ်အား “အပ္ပနာဈာန်” ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ သို့မှ “အပ္ပနာဈာန်” မဖြစ်ပေါ်လာသေးမူ --

ဝတ္ထုဝီသဒေါ ဣန္ဒြိယ-
သမတ္တပ္ပဋိပါဒနံ။
နိမိတ္တကောသလ္လံ စိတ္တ-
ပဂ္ဂဟော စိတ္တနိဂ္ဂဟော။

သမ္ပဟံသော အဇ္ဈုပေက္ခာ၊
အသမာဟိတဝဇ္ဇနာ။
သမာဟိတပုဂ္ဂလဿ၊
သေဝေါ တဒဓိမုတ္တတာ။

၁။ ဝတ္ထုဝိသဒေါ၊ သရီရ, သရီရ ပဋိဗဒ္ဓစီဝရ စသော အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓဝတ္ထုကို သန့်ရှင်း စင်ကြယ်အောင် ပြုခြင်း၎င်း။

နနု စာ,ယံ နယော ခုဒ္ဒက ပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေန သင်္ဂဟိတော၊ ပုန ကသ္မာ ဝုတ္တောတိ၊ သစ္စံ သင်္ဂဟိတော၊ သော စ ခေါ ဘာဝနာယ အာရမ္ဘကာလေ။ ဣဓ ပန အာရဒ္ဓ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥပစာရဇ္ဈာနေ ဌတွာ အပ္ပနာပရိဝါသံ ဝသန္တဿ ကာလန္တရေ ဇာတေ တထာပဋိပတ္တိ အပ္ပနာ- ကောသလ္လာယ ပုတ္တာ။ (ဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၁၅၀)

၂။ ဣန္ဒြိယသမတ္တပ္ပဋိပါဒနံ၊ သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေ ငါးပါးတို့ကို ညီမျှအောင် ပြုခြင်း၎င်း၊

ဝိသေသတော ပနေ'တ္ထ သဒ္ဓါ ပညာနံ သမာဓိ ဝီရိယာနဉ္စ သမတံ ပသံသန္တိ။ ဗလဝသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒပ္ပညော မုဒ္ဓပ္ပသန္နော ဟောတိ၊ အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ၊ ဗလဝပ္ပညော မန္ဒသဒ္ဓေါ ကေရာဋိကပက္ခံ ဘဇတိ။ ဘေသဇ္ဇ-သမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတိ၊ ... ဗလဝသမာဓိံ ပန မန္ဒဝီရိယံ သမာဓိဿ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ။ ဗလဝဝီရိယံ မန္ဒသမာဓိံ ဝီရိယဿ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စ'မဘိဘဝတိ။

ပန၊ ထူးခြားသည့် အချက်ကို ဆိုဦးအံ့။
ဝိသေသတော၊ အထူးအားဖြင့်။
ဧတ္ထ၊ ဤဣန္ဒြေ ၅-ပါးတို့တွင်။
သဒ္ဓါပညာနဉ္စ၊ သဒ္ဓါနှင့် ပညာတို့၏၎င်း။
သမာဓိ ဝီရိယာနဉ္စ၊ သမာဓိနှင့် ဝီရိယတို့၏၎င်း။
သမတံ၊ မလွန်မယုတ် ညီမျှသည့်အဖြစ်ကို။
ပသံသန္တိ၊ ဘုရား စသော သူတော်ကောင်းတို့ ချီးမွမ်းကုန်၏။

ဟိ၊ ချဲ့ဦးအံ့။
ယော၊ အကြင်သူသည်။
ဗလဝသဒ္ဓေါ၊ အားကြီးလွန်ကဲသော သဒ္ဓါရှိ၏။
မန္ဒပ္ပညော၊ နုံံ့သော မထက်သော ပညာရှိ၏။
သော၊ ထိုသူသည်။
မုဒ္ဓပ္ပသန္နော၊ မိုက်မိုက် ကန်းကန်း မဆင်မခြင် ကြည်ညိုတတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
(အဝေစ္စ ပသန္နော၊ ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင် စဉ်းစား၍ ကြည်ညိုသည်။
န ဟောတိ၊ မဟုတ်။)
အဝတ္ထုသ္မိံ၊ ကြည်ညိုဖွယ် မဟုတ်သော အစေလက တက္ကတွန်း စသည်၌။
ပသီဒတိ၊ တိတ္တိယ သာဝကတို့လို ကြည်ညို မြတ်နိုးတတ်၏။

ဗလဝပ္ပညော၊ လွန်ကဲအားကြီးသော ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော။
မန္ဒသဒ္ဓေါ၊ မထက်သန်သော သဒ္ဓါတရား ရှိသူသည်။
ကေရာဋိကပက္ခံ၊ စဉ်းလဲသောအဘို့ ကောက်ကျစ်သည့်အပိုင်းသို့။
ဘဇတိ၊ ရောက်တတ်၏။
ဘေသဇ္ဖသမုဋ္ဌိတော၊ ဆေးကြောင့်ဖြစ်သော။
ရောဂေါဝိယ၊ ရောဂါကဲ့သို့။
အတေကိစ္ဆော၊အကုစားခက်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
(ဥဘိန္နံ၊ သဒ္ဓါနှင့် ပညာ ၂-ပါးတို့၏။
သမတာယ၊ ထမ်းပိုးထမ်း ညီနေသည့် အဖြစ်ကြောင့်။
ဝတ္ထုသ္မိံ ယေဝ၊ ကြည်ညိုသင့်သော အရာဝတ္ထု၌သာလျှင်။
ပသီဒတိ၊ ကြည်ညို၏။)

ပန၊ ထိုမှတပါး။
ဗလဝသမာဓိံ၊ အားကြီးလွန်ကဲသော သမာဓိ ရှိသော။
မန္ဒဝီရိယံ၊ နုံ့သော မထက်သန်သော လုံ့လရှိသောသူကို။
သမာဓိဿ၊ သမာဓိ၏။
ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ၊ ပျင်းရိခြင်းအဖို့ရှိသည့် အဖြစ်ကြောင့် ပျင်းပိုင်းသို့ ရောက်နေသည့် အဖြစ်ကြောင့်။
ကောသဇ္ဇံ၊ ပျင်းရိမှုသည်။
အဘိဘဝတိ၊ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်၏။

ဗလဝ ဝီရိယံ၊ အားကြီးလွန်ကဲသော လုံ့လဝီရိယရှိသော။
မန္ဒသမာဓိံ၊ နုံ့သော သမာဓိ ရှိသူကို။
ဝီရိယဿ၊ ဝီရိယ၏။
ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ၊ ဥဒ္ဓစ္စအဖို့ရှိသည့် အဖြစ်ကြောင့် ဥဒ္ဓစ္စဘက်သို့ ရောက်နေသည့် အဖြစ်ကြောင့်။
ဥဒ္ဓစ္စံ၊ ဥဒ္ဓစ္စသည်။
အဘိဘဝတိ၊ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်၏။

(သဒ္ဓါလွန်သော်-ကွန့်၊
ပညာလွန်သော်-ဆွံ့၊
သမာဓိလွန်သော်-တွန့်၊
ဝီရိယလွန်သော်-ပျံ့၊)

အပိစ သမာဓိ ကမ္မိကဿ ဗလဝတီပိ သဒ္ဓါ ဝဋ္ဋတိ၊
... သမာဓိပညာသု ပန သမာဓိကမ္မိကဿ ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။
... ဝိပဿနာကမ္မိကဿ ပညာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။
... သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။
… သာ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု သဗ္ဗကမ္မိက အမစ္စော ဝိယ သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ တေနာ'ဟ -- “သတိ စ ပန သဗ္ဗတ္ထိကာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ ကိံ ကာရဏာ၊ စိတ္တဉှိ သတိပဋိသရဏံ၊ အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာစ သတိ၊ န ဝိနာ သတိယာ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟော ဟောတီ” တိ။
အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၁၂၆)

အပိစ၊ တနည်းကား။
သမာဓိကမ္မိက ဿ၊ သမထ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှိသူအား။
သဒ္ဓါ၊ သဒ္ဓါတရားသည်။
ဗလဝတီပိ၊ အားရှိခြင်းသည်လည်း။
ဝဋ္ဋတိ၊ သင့်၏။

သမာဓိ ပညာသု ပန၊ သမာဓိ ပညာရှိတွင်ကား။
သမာမိ ကမ္မိကဿ၊ သမထ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှိသူအား။
ဧကဂ္ဂတာ၊ ဧကဂ္ဂတာသည်။
ဗလဝတီ၊ အားရှိပါမူ။
ဝဋ္ဋတိ၊ သင့်၏။

ဝိပဿနာ ကမ္မိကဿ၊ ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှိသော ယောဂီအား။
ပညာ၊ ပညာသည်။
ဗလဝတီ၊ အားရှိပါမူ။
ဝဋ္ဋတိ၊ သင့်၏။

သတိ ပန၊ သတိတရားသည်ကား။
သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော သမထ ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌။
ဝါ၊ အလုံးစုံသော လီန ဥဒ္ဓစ္စ အဘို့တို့၌။
ဗလဝတီ၊ အားရှိ အားကောင်းပါမူ၊
ဝဋ္ဋတိ၊ သင့်၏။

သာ၊ ထိုသတိတရားကို။
သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု၊ ဟင်းလျာအားလုံးတို့၌။
လောဏဓူပနံ၊ ဆားခပ်ခြင်းကို။
ဣစ္ဆိတဗ္ဗံဝိယ၊ အလိုရှိအပ်သကဲ့သို့၎င်း။
သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု၊ အားလုံးသော မင်းမှုကိစ္စတို့၌။
သဗ္ဗကမ္မိကအမစ္စော၊ မင်းမှုကိစ္စအားလုံးတို့၌ သင့်လျော်သော အမတ်ကြီးမျိုးကို။
ဣစ္ဆိတဗ္ဗောဝိယ၊ အလိုရှိအပ်သကဲ့သို့၎င်း။
သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော သမထ ဝိပသာနာကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌။
ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ အလိုရှိအပ်၏။

တေန၊ ထို့ကြောင့်။
သတိစ၊ သတိကိုသာလျှင်။
သဗ္ဗတ္ထိကာ၊ အလုံးစုံ၌ ယှဉ်၏ဟူ၍။
ဘဂဝတာ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
ဝုတ္တာ၊ ဟောတော်မူအပ်၏။
ကိံ ကာရဏာ၊ အဘယ် အကြောင်းကြောင့်။
ဝုတ္တာ၊ ဟောတော်မူအပ်ပါသနည်း။
ဟိ၊ အကြင့်ကြောင့်။
စိတ္တံ၊ ကုသိုလ်စိတ်သည်။
သတိ ပဋိသရဏံ၊ သတိလျှင် ကိုးကွယ် လည်းလျောင်းရာရှိ၏။

သတိ စ၊ သတိသည်ကား။
အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ စောင့်ရှောက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ရှေးရှုထင်တတ်၏။
သတိယာ၊ သတိနှင့်။
ဝိနာ၊ ကင်း၍။
စိတ္တဿ၊ စိတ်အား။
ဝါ၊ စိတ်ကို။
ပဂ္ဂဟ နိဂ္ဂဟော၊ ချီးမြှင့်ခြင်း နှိပ်ချခြင်းသည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သတိ စ၊ သတိသည်သာလျှင်။
သဗ္ဗတ္ထိကာ၊ အလုံးစုံသော သမထ ဝိပသာနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ ယှဉ်၏ ဟူ၍။
ဝုတ္တာ၊ ဟောတော်မူအပ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အာဟ၊ မိန့်တော်မူ၏။

ဣဓ ဒုဝိဓေန သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ဗလဝဘာဝေါ၊ အတ္တနော ဝါ ပစ္စယဝိသေသတော ကိစ္စုတ္တရိယေန ဝီရိယာဒီနံ ဝါ မန္ဒကိစ္စတာယ။
ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၅၁)

မုဒ္ဓပ္ပသန္နော၊ ဂုဏ်သို့မစူး ဉာဏ်မပူးပဲ မိုက်မိုက်ရူးရူး ကြည်ညိုတတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
အဝတ္ထုသ္မိံ၊ ကြည်ညိုဘွယ်မဟုတ်သော အစေလက တက္ကတွန်း စသည်၌။
ပသီဒတိ၊ တိတ္တိယသာဝကတို့လို ကြည်ညိုမြတ်နိုးတတ်၏၊
ကေရာဋိကပက္ခံ = သောဌေယျပက္ခံ၊ စဉ်းလဲသောအဘို့သို့။
ဘဇတိ၊ ရောက်၏။

သာ၊ ထိုသတိကို။
သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု၊ ခပ်သိမ်းသော ဟင်းလျာ တို့၌။
လောဏဓူပနံ၊ ဆားထုံခြင်း ခပ်ခြင်းကို။
ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဝိယ၊ အလိုရှိအပ်သကဲ့သို့။
သဗ္ဗတ္ထ၊ ခပ်သိမ်းသောလီနုဒ္ဓစ္စ အဖို့တို့၌။
ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ အလိုရှိအပ်၏။

ဤသို့ အနက်ပေးလေ။

၃။ နိမိတ္တကောသလ္လံ၊ ကသိုဏ်းနိမိတ်၌ လိမ္မာခြင်း။
ဝါ၊ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဟူသောနိမိတ်၌ လိမ္မာခြင်း၎င်း။

(ကရဏကောသလ္လ ဘာဝနာကောသလ္လ ရက္ခဏကောသလ္လ သုံးပါးတို့တွင် ရှေ့နှစ်ပါး ရှေး၌ ပြီးပြီးရကား ရက္ခဏကောသလ္လကို ဤ၌ နိမိတ္တကုသလတာ ဆိုသည်)။

၄။ စိတ္တပဂ္ဂဟော၊ အတိသိထိလဝီရိယ အပမောဒန အသံဝေဒန တို့ကြောင့် တွန့်တို ဆုတ်နစ်သောစိတ်ကို ဓမ္မဝိစယ ဝီရိယ ပီတိ သမ္ဗောဇ္ဈင် သုံးပါး တို့ကို ပွါးစေလျက် ချီးမြှင့် တက်ကြွားစေခြင်း၎င်း။

၅။ စိတ္တနိဂ္ဂဟော၊ အစ္စာရဝီရိယ သံဝေဒန ပမောဒန တို့ကြောင့် ပျံ့လွင့် သော စိတ်ကို ပဿဒ္ဓိ သမာဓိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင် သုံးပါး တို့ကို ပွါးစေလျက် နှိပ်စက်ခြင်း၎င်း။

၆။ သမ္ပဟံသော၊ ပညာ ပယောဂ ညံ့သောကြောင့်၎င်း - ပုဗ္ဗေနာ'ပရ ဝိသေသာ'ဝဟ မဖြစ်သဖြင့် ဥပသမသုခကို မရသောကြောင့်၎င်း -- အနဘိသင်္ခတာဟာရ ကဲ့သို့ မမြိန်မရှက် မသက်မသာသော စိတ်ကို ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏ အပါယဒုက္ခ အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကဒုက္ခ ဟူသော သံဝေဂဝတ္ထု ရှစ်ပါးတို့ကို ဆင်ခြင်သဖြင့် ထိတ်လန့်စေခြင်း၊ ရတနာသုံးပါးဂုဏ်ကို အောက်မေ့သဖြင့် ကြည်လင်ရွှင်လန်း စေခြင်း၎င်း။

ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏာနိ ယထာရဟံ သုဂတိယံ ဒုတိယဉ္စ ဟောန္တီတိ တဒညမေဝ ပဉ္စဝိဗန္ဓနာဒိ ခုပ္ပိပါသာဒိ အညမညဝိဗာ- ဓနာဒိဟေတုကံ အပါယဒုက္ခံ ဒဋ္ဌဗွံ။ တယိဒံ သဗ္ဗံ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝနိဿိတံ ဂဟိတန္တိ အတီတေ အနာဂတေ စ ကာလ ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခာနိ ဝိသုံ ဂဟိတာနိ။ မဟာဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၅၉) အနက်ထင်၏။

၇။ အဇ္ဈုပေက္ခာ၊ မဆုတ်မတက် မြိန်ရှက်သက်သာ ရွှင်လန်းစွာသော စိတ်ကို လျစ်လျူ ရှုခြင်း၎င်း။

၈။ အသမာဟိတဝဇ္ဇနာ၊ မူလေ ပွေနောက် စိတ်ရောက် ကိုယ်ပါ နေက္ခမ္မ ပဋိပဒါသို့ မတက်ဘူးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဝေးစွာရှောင်ကြဉ်ခြင်း၎င်း။

၉။ သမာဟိတပုဂ္ဂလဿ၊ ငြိမ်သက်တည်ကြည် သမာဓိလာဘီပုဂ္ဂိုလ်ကို။
သေဝေါ၊ ရှေးရှုမပြတ် ဆည်းကပ်မှီဝဲခြင်း၎င်း။

၁၀။ တဒဓိမုတ္တတာ၊ ထို သမာဓိသို့ ညွှတ်- ကိုင်း- ရှိုင်း- ဝှမ်းခြင်း၎င်း။

ဣဒံ၊ ဤသည်ကား။
သဒဝိဓံ၊ ဆယ်ပါးအပြားရှိသော။
အပ္ပနာကောသလ္လံ၊ အပ္ပနာ၌ လိမ္မာကြောင်းတည်း၊

ဤ “ဝတ္ထုဝိသဓကြိယာ”စသော အပ္ပနာကောသလ္လ ဆယ်ပါးတို့ကို ပြည့်စုံစေရာ၏။

ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး ပွါးကြောင်း

သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်နှင့်တကွ ယခင် (ဘေဒနီ၊ပ၊ ၂၆၈-နှာ)၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော ဗောဇ္ဈင် ခုနစ်ပါး ပွါးကြောင်းကား --

(၁) သတိ

သတိသမ္ပဇဉ်၊ အမြဲယှဉ်၍၊
ကြဉ်လေမုဋ္ဌ၊ မှီရသတိမာ၊
ဓိမုတ္တဟု၊ လေးဖြာသတိ ပွါးကြောင်းတည်း။

(၂) ဓမ္မဝိစယ

ဖန်ဖန်မေးမှု၊ ဝတ္ထုစင်စေ၊
ဣန္ဒြေညီမျှ၊ ဒုပ္ပညကြဉ်၊
ဉာဏ်ရှိယှဉ်တည်း၊ ဆင်ခြင်နက်လှ၊
ဓိမုတ္တဟု၊ ဉာဏ ပွါးကြောင်း ခုနစ်တည်း။

(၃) ဝီရိယ

ဘေးကိုဆင်ခြင်၊ သိမြင်အကျိုး၊
လမ်းရိုးလိုက်ရာ၊ ပိဏ္ဍာပစယ၊
ဒါယဇ္ဇဟု၊ သတ္ထုမဟတ္တ၊
သမ္မပ္ပဓာန်၊ ပယ်လှန် ငိုက်ခြင်း၊
ပျင်းသူကိုကြဉ်၊ ယှဉ်အာရဒ္ဓ၊
ဓိမုတ္တဟု၊ လုံ့လပွါးကြောင်း ဆဲ့တစ်တည်း၊

(၄) ပီတိ

အနုဿတိ၊ အာဒိသတ္တ၊
လူခကို ကြဉ်၊ ယှဉ်သိနိဒ္ဓ၊
ပသာဒသုတ်၊ အဓိမုတ်ဟု၊
မယုတ်ပီတိ ပွါးကြောင်း ဆဲ့တစ်တည်း။

(လူခ = ကြမ်းတမ်းခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ရတနာသုံးပါး၌ ကြည်ညိုစိတ် ကင်းခြောက်သူ)

(၅) ပဿဒ္ဓိ

ဥတု ဘောဇန၊ ယာပထ ကောင်းမြတ်၊
မဇ္ဈတ် ပယောဂ၊ သာရဒ္ဓ ကြဉ်၊
ယှဉ်အသာရဒ်၊ ဓိမှတ်မှတ်၊
ပသာဒ်ပွါးကြောင်း ခုနစ်တည်း။

(သာရဒ္ဓ = ပူပန်ခြင်း၊ ကိုယ်စိတ်ပူပန်ခြင်းရှိသူ။)

(၆) သမာဓိ

အပ္ပနာကောသလ်၊ ပြားဆယ်တန်တွင်၊
ဈာန်ဝိမောက္ခ၊ ဆင်ခြင်ထ၊
ရောက သမာဓိပ္ပါးကြောင်း ဆဲ့တစ်တည်း။

(၇) ဥပေက္ခာ

ကမ္မသက၊ နိသတ္တဖြင့်၊
သတ္တမဇ္ဈာ၊ အဿာမိက၊
အနတ္တဖြင့်၊ သင်္ခါရမဇ္ဈာ၊
သင်္ခါရ သတ်၊ ချစ်တတ်သူကြဉ်၊
ယှဉ်မဇ္ဈတ္တာ၊ ဓိမုတ္တာဟု၊
ပေက္ခာပွါးကြောင်း ငါးပါးတည်း။

ဤကား ဗောဇ္ဈင်ခုနှစ်ပါး ပွါးကြောင်းတည်း။

ဝီရိယသာ ပဓာန

ဤသို့ အပ္ပနာကောသလ္လ ဆယ်ပါးကို ပြည့်စုံစေလျက် သက်တစွန့် ကြိုးစား၍ ပွါးများ အားထုတ်ပါလျက်နှင့် အပ္ပနာဈာန်ကို မရခဲ့သော်လည်း --

ဧဝမ္ပိ ပဋိပန္နဿ၊
သစေ သာ နပ္ပဝတ္တတိ။
တထာပိ န ဇဟေ ယောဂံ၊
ဝါယမေထေဝ ပဏ္ဍိတော။

ဟိတွာ ဟိ သမ္မာဝါယာမံ၊
ဝိသေသံ နာမ မာဏဝေါ။
အဓိဂစ္ဆေ ပရိတ္တမ္ပိ၊
ဌာန'မေတံ န ဝိဇ္ဇတိ။

စိတ္တပ္ပဝတ္တိအာကာရံ၊
တသ္မာ သလ္လက္ခယံ ဗုဓော။
သမတံ ဝီရိယဿေဝ၊
ယောဇယေထ ပုနပ္ပုနံ။

ဤသကမ္ပိ လယံ ယန္တံ၊
ပဂ္ဂဏှေထ'၀ မာနသံ။
အစ္စာရဒ္ဓံ နိသေဓေတွာ၊
သမ'မေဝ ပဝတ္တယေ။

ရေဏုမှိ ဥပ္ပလဒလေ၊
သုတ္တေ နာဝါယ နာဠိယာ။
ယထာ မဓုကရာဒီနံ၊
ပဝတ္တိ သမ္မဝဏ္ဏိတာ။

လီန ဥဒ္ဓတဘာဝေဟိ၊
မောစယိတွာန သဗ္ဗသော။
ဧဝံ နိမိတ္တာ'ဘိမုခံ၊
မာနသံ ပဋိပါဒယေ။

ဧဝံ၊ ဤဆိုခဲ့ပြီးတိုင်း။ ပဋိပန္နဿပိ၊ ကျင့်ပါသော်လည်း။ သာ၊ ထိုအပ္ပနာသည်။
သစေ နပ္ပဝတ္တတိ၊ အကယ်၍ မဖြစ်လာအံ့။ တထာပိ၊ ထိုသို့ပင် မဖြစ်လာငြားသော်လည်း။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။ ယောဂံ၊ လုံ့လကို။
န ဇဟေ၊ မစွန့်မလွှတ်ရာ။ ဝါယမေထ ဧဝ၊ အားထုတ်ရာသလျှင်ကတည်း။

ဟိ၊ တိုက်တွန်းသင့်စွ။ ဝါ၊ ဟိ ယသ္မာ၊ အကြင်အကြောင်းကြောင့်။ မာဏဝေါ၊ သတ္တဝါသည်။
သမ္မာဝါယာမံ၊ သင့်သော လုံ့လကို။ ဟိတွာ၊ ပစ်စွန့်၍။
ပရိတ္တမ္ပိ၊ အနည်းငယ်မျှလည်းဖြစ်သော။ ဝိသေသံ နာမ၊ တရားထူး မည်သည်ကို။
ယေန၊ အကြင် အကြောင်းကြောင့်။ ဝါ၊ အကြင် အကြောင်းဖြင့်။
အဓိဂစ္ဆေ၊ ရရာ၏။ ဧတံ ဌာနံ၊ ဤအကြောင်းသည်။
န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ ဗုဓော၊ ပညာရှိသည်။ စိတ္တပ္ပဝတ္တိအာကာရံ၊ လိနုဒ္ဓတ စသည်သနစ် စိတ်ဖြစ်ဟန်ကို။
သလ္လက္ခယံ၊ ကောင်းစွာ မှတ်ယူ စုံစမ်းလျက်။ ဝီရိယဿ၊ ဝီရိယ၏။
သမတံ ဧဝ၊ သမာဓိနှင့် တူမျှသော ကိစ္စရှိသည်၏ အဖြစ်ကို သာလျှင်။
ပုနပ္ပုနံ၊ အဖန်တလဲလဲ။ ယောဇယေထ၊ ယှဉ်စေရာ၏။
(“ဝီရိယဿေဝံ”ဟု ပါဌ် အချို့ ရှိ၏။ “ဧဝံ၊ ဤဆိုလတ္တံ့သောနည်းဖြင့်”ဟု-ပေး)။

ကထံ၊ အသို့ ယှဉ်စေရာသနည်း (ထည့်)။ ဤသကမ္ပိ၊ စဉ်းငယ်မျှလည်း။
လယံ၊ တွန့်တိုခြင်းသို။ ယန္တံ၊ ရောက်သော။ မာနသံ၊ စိတ်ကို။
ပဂ္ဂဏှာထေဝ၊ ချီးမြှောက်ရာသလျှင်ကတည်း။ အစ္စာရဒ္ဓံ၊ အလွန် တင်းလွန်းသော စိတ်ကို။
နိသေဓေတွာ၊ တားမြစ်၍။ သမမေဝ၊ အညီအမျှသာလျှင်။
ပဝတ္တယေ၊ ဖြစ်စေရာ၏။

ကထံ၊ အသို့ဖြစ်စေရာသနည်း (ထည့်)။ ရေဏုမှိ၊ ပန်းဝတ်ရက်၌၎င်း။
ဥပ္ပလဒလေ၊ ကြာရွက်၌၎င်း။ သုတ္တေ၊ ပင့်ကူချည်မျှင်၌၎င်း။
နာဝါယ၊ လှေ၌၎င်း။ နာဠိယာ၊ ဆီကျည်တောက်၌၎င်း။
မဓုကရာဒီနံ၊ ပျားကောင် စသည်တို့၏။ ပဝတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းကို။
သမ္မဝဏ္ဏိတာ ယထာ၊ ဥပမာအဖြစ်ဖြင့် အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၌ ကောင်းစွာ ဖွင့်ပြအပ် သကဲ့သို့။

ဧဝံတထာ၊ ထို့အတူ။ လီန ဥဒ္ဓတ ဘာဝေဟိ၊ တွန့်တိုခြင်း ပျံလွင့်ခြင်းတို့မှ။
သဗ္ဗသော၊ အချင်းခပ်သိမ်း။ မောစယိတွာန၊ ကင်းလွတ်စေ၍။
နိမိတ္တာဘိမုခံ၊ ပဋိဘာဂ နိမိတ်သို့ရှေးရှု။ မာနသံ၊ ဘာဝနာစိတ်ကို၊
ပဋိပါဒယေ၊ ပြီးစေ-ပြည့်စုံစေရာ၏။

ဤသို့ အဋ္ဌကထာဆရာမြတ် ဆုံးမတော် မူအပ်သည့်အတိုင်း ပန်းဝတ်ရက် ယူအံ့ဟု ပျံသွားလေသော ပျား၊ ရေအပြင် ကြာရွက်၌ သွေးကြောဖြတ်သင်သော ဆေးသမား၊ အသပြာ လေးထောင်ကို လို၍ ပင့်ကူချည်မျှင် လေးလံ ရအောင် တုတ်ဖြင့် ရစ်ယူသော ယောက်ျား၊ လေကြမ်းလျှင် ခါးလယ်ကိုစည်း၍ လေညံ့လျှင် ရွက်ကုန်ဖြန့်၍ ရွက်တိုက်သော လှေသမား၊ အပေါက်ကျဉ်းလှသော ဆီကျည်တောက်၌ မဖိတ်စေရအောင် ဆီသွတ်သော ယောက်ျား တို့ကဲ့သို့ မဆုတ် မနစ် မတက်မကြွားစေရ၊ စိတ်သွားကို စဉ်းစားဆင်ခြင်၍ ယခင် အပ္ပနာ ကောသလ္လ ဆယ်ပါးတို့ကိုပင် ပြည့်စုံစေလျက် မြင်းမိုရ်တောင်ကို တူးဖြိုအံ့သော ယောက်ျား၏ လုံ့လကဲ့သို့၎င်း၊ ပပဋကောဇာ မြေဆီလွှာကို လှန်ခွါတူးယူ အံ့သော ယောက်ျား၏ လုံ့လကဲ့သို့၎င်း၊ မဟာသမုဒြာ၏ ထိုမှာ ဘက်ကမ်းသို့ ကူးသန်းအံ့သော ယောက်ျား၏ လုံ့လကဲ့သို့၎င်း၊ စကြာမင်း စည်းစိမ်ကို ယူအံ့သော ယောက်ျား၏ အာသာဆန္ဒ ကဲ့သို့၎င်း သက်တစွန့်ကြိုးစား၍ ပွါးများ အားထုတ်ရာသည်။

ဤ သမထ အရာသည် ဝိပဿနာ မဂ်ဖိုလ်တို့ကဲ့သို့ ပါရမီကို ငဲ့သည်မဟုတ် တိဟိတ် မှန်က ဝီရိယသာ ပဓာနဖြစ်သည်။

ရှေးသောအခါ ယောက်ျားနှစ်ဦးသားတို့ တောစခန်း ခရီးလမ်းကြား၌ ရှားနှစ်ကို တွေ့၍ “ဤရှားနှစ်ကို မီးပွတ်သော် မီးရမည်လော” တယောက်က ဆိုလျှင် မစင်ပါအောင် ပွတ်သော်လည်း မီးမရ” ဟု တယောက်က ဆိုသော စကားကို မခံချင်လှ၍ “ငါ မစင် ပါအောင် ပွတ်မည်”ဟု အားကြိုး၍ အခိုးထ လေလေ နှိပ်လေလေ ပွတ်သဖြင့် မစင်လည်း ဖျစ်ကနဲ ပါ, မီးလည်း ရလာသည်ဟု စဉ်လာဥဒါန်း စကားအတိုင်း မီးပွတ်သော ယောက်ျား၏ အာသာ ဆန္ဒ လုံ့လ ပယောဂ လောက်မျှ မရှိ၊ အပ္ပနာဈာန်သို့ ရောက်မည်ကို သင်္ကန်း သပိတ် ပရိက္ခရာ ရမည်လောက်မျှ ဝမ်းမမြောက်၊ ဆွမ်းတအုပ် လောက်မျှ မခင်မင်ကြသော ပုထုဇဉ်ပေတုံး ပိတ်ဖျင်ကိုသာ ဖြုန်းကြသော ခေါင်းတုံးတို့ တတွေမှာ မြေ ကောင်းကင်အလား မွန်မြတ်သည့် ဤတရားနှင့် ဝေးခြားနိုင်မျှ။

ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ဈာန်ရပုံ

ပဌမဈာန်

ဤသို့ သက်တစွန့် ကြိုးစား၍ ပွါးများ အားထုတ်လတ်သော် ခပေါင်း ရေကြည်စေ့ ခပ်အပ်သော ရေသည် ခဏချက်ခြင်း စိမ်းမြဖြူစင် ကြည်လင် တောက်ပသည့်အတူ၊ တခုတည်းသော ပထဝီကသိုဏ်း ပဋိဘာဂနိမိတ် တည်းဟူသော အာရုံကိုသာ ယူသော သမာဓိနှင့် ယှဉ်ရသဖြင့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်အစဉ်သည် လွန်စွာကြည်လင်တောက်ပ သည်ဖြစ်၍ ဝီထိသင်္ဂဟ (ဤကျမ်း၊ ပ-တွဲ၊နှာ-၈၈)၌ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ရူပါဝစရ ပဌမဈာန အာဒိကမ္မိကဝီထိဖြစ်၏။

သော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပထမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။

ဧဝမနေန ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ တိဝိဓကလျာဏံ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နံ ပထမံ ဈာနမဓိဂတံ ဟောတိ ပထဝီကသိဏံ။

ဟူ၍ ဝိသုဒ္ဓိ(ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၁၃၅)၌ လာသော ပကတိ ကာမာဝစရစိတ် တို့ထက် ဘာဝနာဗလဖြင့် ပဋုတရ ဘာဝပ္ပတ္တိ [၁] ကြောင့် --
အားရှိလွန်မြတ်သော ပရိကံ၊
ထို့ထက် အားရှိသော ဥပစာ၊
ထို့ထက် အားရှိသော အနုလုံ၊
ထို့ထက် အားရှိသော ဂေါတြဘူ၊
ထို့ထက် အဆဆ အားရှိသော ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော သမန္နာဂတအင်္ဂါငါးပါး၊ နီဝရဏဟူသော ဝိပ္ပဟီနုအင်္ဂါ ငါးပါးရှိသော တိဝိဓကလျာဏ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္န ရူပါဝစရ ပဌမဈာန်ကို ရ၏။

[၁။ (ပဋုတရ + ဘာဝ + ပတ္တိ = သာလွန်မြတ်သော + သဘောသို့ + ရောက်ခြင်း။)]

သော၊ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ကာမေဟိ၊ ဝတ္ထုကာမတို့မှ။
ဝိဝိစ္စဧဝ၊ ကာယဝိဝေကဖြင့် အသီးဖြစ်၍ သာလျှင်။
ကာမေဟိ၊ ကိလေသ ကာမတို့မှ။
ဝိဝိစ္စ = ဝိသုံ ဟုတွာ ဧဝ၊ စိတ္တဝိဝေက ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကဖြင့် အသီး ဖြစ်၍သာလျှင်။
အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ၊ ကိလေသ ကာမတို့မှ။ ဝါ၊ အလုံး စုံသော အကုသိုလ်တရားတို့မှ။
ဝိဝိစ္စဧဝ၊ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင် အသီးဖြစ်၍ သာလျှင်။ (ဤဖြင့် ပဟာနင်္ဂါကို ပြသည်။)
သဝိတက္ကံ၊ ဝိတက်နှင့်တကွ ဖြစ်သော။
သဝိစာရံ၊ ဝိစာရနှင့်တကွဖြစ်သော။
ဝိဝေကဇံ၊ နီဝရဏ ကင်းဆိတ် ခြင်းကြောင့်။ ဝါ၊ နီဝရဏကင်းဆိတ်သော ဈာနသမ္ပယုတ္တ ဓမ္မအစု၌ဖြစ်သော။
ပီတိသုခံ၊ ဖရဏာပီတိ စေတသိကသုခ ရှိသော။
ဝါ- ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ၊ ဝိဝေကကြောင့် ဖြစ်သော ဝိဝေက၌ဖြစ်သော ပီတိသုခ ရှိသော။
ပဌမံ၊ ဂဏနာနုပုဗ္ဗ, ပထမုပ္ပန္နကြောင့် ပဌမမည်သော။
ဈာနံ၊ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန ပစ္စနီကဈာပနဈာန်သို့။ ဝါ၊ ဈာန်ကို။
ဥပသမ္မဇ္ဇ၊ ရောက်၍။ ဝါ၊ ပြီးစေ၍။
ဝိဟရတိ = ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဟရတိ၊ ဧကိရိယာပထ ဗာဓနကို ဣရိယာပထန္တရဖြင့် ဖြတ်၍ အတ္တဘောကို ဆောင်၏၊ ဖြစ်စေ၏။

ဥပသမ္မဇ္ဇာတိ ဥပ-သံ သဒ္ဒါ ဥပလဗ္ဘတိ သံဘုဉ္ဇတီတိအာဒီသုဝိယ နိရတ္ထကာတိ ဒဿေတုံ ဥပဂဂန္တွာတိအာဒိံ ဝတွာ ပုန တေသံ သတ္ထကဘာဝံ ဒဿေတုံ ဥပသမ္ပာဒယိတွာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၆၉)၊ အနက် ထင်၏။

ဧဝံဝိဟရတာ၊ ဤသို့ ဣရိယာပထ ဝိဟာရဖြင့် နေသော။
အနေန၊ ဤ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ၊ ပယ်အပ်သော အင်္ဂါငါးပါး ရှိသော။
ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ၊ ပြည့်စုံသော အင်္ဂါငါးပါး ရှိသော။
တိဝိဓကလျာဏံ၊ သုံးပါးပြားသော ကောင်းခြင်း ရှိသော။
ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နံ၊ ဆယ်ပါးသော လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသော။
ပထဝီကသိဏံ၊ ပထဝီကသိုဏ်းဝန်း၏ အတုဖြစ်သော ပဋိဘာဂ နိမိတ်လျှင် အာရုံရှိသောကြောင့် ပထဝီကသိဏ မည်သော။
ပဋ္ဌမံ ဈာနံ၊ ပဌမဈာန်ကို။
အဓိဂတံ၊ ရအပ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ယင်း ပဌမဈာန်အပ္ပနာသည် အာဒိကမ္မိကဖြစ်၍ တကြိမ်သာ ဖြစ်၏။

“ဇောအကြိမ်စသည် မည်မျှဟု ပုံသေ ပိုင်းခြား သတ်မှတ်၍မရအပ်သော ဌာန ၇-ခု”

သာ စ ပန ဧကစိတ္တက္ခဏိကာယေဝ။ သတ္တသု ဟိ ဌာနေသု အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ ပထမပ္ပနာယံ လောကိယာဘိညာသု စတူသု မဂ္ဂေသု မဂ္ဂါနန္တရေဖလေ ရူပါရူပဘဝေသု ဘဝင်္ဂဇ္ဈာနေ နိရောဓဿပစ္စယေ နေဝသညာ နာသညာယတနေ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဖလသမာပတ္တိယန္တိ။ ဧတ္ထ မဂ္ဂါနန္တရဖလံ တိဏ္ဏံ ဥပရိ န ဟောတိ။ နိရောဓပစ္စယံ နေဝသညာ- နာသညာယတနံ ဒွိန္နမုပရိ န ဟောတိ။ ရူပါရူပဘဝေသု ဘဝင်္ဂဿ ပရိမာဏံ နတ္ထိ၊ သေသဋ္ဌာနေသု ဧကမေဝ စိတ္တန္တိ။ [၁]
အဋ္ဌကထာ (၊ပ၊နှာ-၁၃၅)

[၁။ (၁) ပဌမဆုံးဖြစ်သော အာဒိကမ္မိက ဈာန်ဇောစိတ်သည် ၁-ကြိမ်သာဖြစ်၏။
(၂) အဘိညာဉ် ဇောစိတ်သည် ၁-ကြိမ်သာ ဖြစ်၏။
(၃) မဂ်ဇောစိတ်သည် ၁-ကြိမ်သာ ဖြစ်၏။
(၄) မဂ်နောင် ဖိုလ်စိတ်သည် တိက္ခပုဂ္ဂိုလ်၌ ၃-ကြိမ်၊ မန္ဒ ပုဂ္ဂိုလ်၌ ၂-ကြိမ် ဖြစ်၏။
(၅) ရူပ အရူပဘုံသားတို့၌ ဘဝင်စိတ် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်၏။
(၆) နိရောဓသမာပတ် အခြေခံ နေဝသညာ နာသညာယတန စိတ်သည် ၂-ကြိမ်သာ ဖြစ်၏။
(၇) နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ အနာဂါမိဖိုလ်စိတ်နှင့် အရဟတ္တဖိုလ် စိတ်သည် ၁-ကြိမ်သာ ဖြစ်၏။
ဤသို့ အဋ္ဌကထာလာတိုင်း ၇-ဌာနဖြစ်၏။ (ဤ၌ ...ကာမစိတ်များနှင့် သမာပတ္တိအခါ မဟဂ္ဂုတ်ဇော ဖိုလ်ဇောများကို ယူလိုရိပ် မထင်။အကြောင်းကို ရှာကြံလေဦး။)]

အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါတိ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ။ သော ပနေတ္ထ သတ္တသု ဌာနေသု ကတ္ထစိ အပရိမာဏစိတ္တက္ခဏတာယ ကတ္ထစိ အတိဣတ္တရခဏတာယ နတ္တီတိ ဝုတ္တော။ န ဟေတ္ထ သမ္ပုဏ္ဏဇဝနဝီထိ အဒ္ဓါ လဗ္ဘတိ၊ ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၆၃) အနက်ထင်၏။

ဟိဝိဓကလျာဏ ဒသလက္ခဏဟူသည်ကား ---

ပထမဈာန်၏ ကောင်းခြင်း ၃-ဖြာနှင့်
လက္ခဏာ ၁၀-ပါး

ပဌမဿ ဈာနဿ ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ အာဒိ၊ ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ မဇ္ဈေ၊ သမ္ပဟံသနာ ပရိယောသာနံ။

အာဒိဿ တီဏိ လက္ခဏာနိ။ ယော တဿ ပရိဗန္ဓော၊ တတော စိတ္တံ ဝိသုဇ္ဈတိ၊ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ စိတ္တံ မဇ္ဈိမံ သမထနိမိတ္တံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ပဋိပန္နတ္တာ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ။

မဇ္ဈဿ တီဏိ လက္ခဏာနိ။ ဝိသုဒ္ဓံ စိတ္တံ အဇ္ဈုပက္ခတိ၊ သမထပ္ပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပက္ခတိ၊ဧကတ္တုပဌာန' မဇ္ဈုပက္ခတိ။

ပရိယောသာနဿ စတ္တာရိ လက္ခဏာနိ။ တတ္ထ ဇာတာနံ ဓမ္မာနံ အနတိဝတ္တနဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဧကရသဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ၊ တဒုပဂဝီရိယဝါဟနဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ၊ အာသေဝနဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ။ … တေန ဝုစ္စတိ ပဌမံ ဈာနံ တိဝိဓကလျာဏဉ္စေဝ ဟောတိ ဒသလက္ခဏ- သမ္ပန္နဉ္စ။ (ပဋိသံ နှာ-၁၆၇၊ ဝိသုဒ္ဓိ-ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၁၄၃)

ပထမဈာန်၏ ကောင်းခြင်း ၃-ဖြာ

ပဌမဿ ဈာနဿ၊ ပဌမဈာန်၏။
ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ၊ ဂေါတြဘူ အဆုံးရှိသော သသမ္ဘာရ ပုဗ္ဗဘာဂိယ ဘာဝနာပဋိပဒါ၏ နီဝရဏ ဘေးရန်မှ စင်ကြယ်ခြင်းသည်။
အာဒိ၊ အစတည်း။ ဝါ၊ ဥပါဒ်၏ဂုဏ်တည်း။

သာ ပနာယံ ယသ္မာ ဈာနဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ 'ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိအာဒီ'တိ၊ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၇၁)

ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ၊ သုတ်သင်ဘွယ်ရာ မရှိ၍ ဗျာပါရကင်း ဈာနပရိယာပန္န တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ၏ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိအားဖြင့် ပွါးခြင်း သံမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ပွါးစေ ခြင်းသည်။
မဇ္ဈေ၊ (အလယ်တည်း။ ဝါ) ဌီ၏ဂုဏ်တည်း။

သာ ပနာယံ ဝိသေသတော ဈာနဿ ဌိတိက္ခဏေ လဗ္ဘတိ။ တေန ဝုတ္တံ `ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ မဇ္ဈေတိ။ ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၇၁)

သမ္ပဟံသနာ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ တပါးသည် တပါးကို မလွန်ခြင်း စသည်ကို ပြီးစေ တတ်သော ပရိယောဒါပကဉာဏ်၏ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိအစွမ်းဖြင့် ရွှင်လန်းခြင်းသည်။
ပရိယောသာနံ၊ အဆုံးတည်း။ ဝါ၊ ဘင်၏ဂုဏ်တည်း။

သာ ပန ယသ္မာ ဈာနဿ သြသာနက္ခဏေ ပါကဋာ ဟောတိ။ တသ္မာ ဝုတ္တံ “သမ္ပဟံသနာ ပရိယောသာနန္တိ၊ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၇၁)

ပထမဈာန်၏အစ
ပဋိပဒါ ဝိသုဒ္ဓိ၏ လက္ခဏာ ၃-ပါး

အာဒိဿ၊ အစဖြစ်သော ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ၏။
လက္ခဏာနိ၊ အပ္ပနာပတ္တိ လက္ခဏာတို့သည်။
တီဏိ၊ သုံးပါးတို့တည်း။

တဿ၊ ထိုပထမဈာန်၏။
ယော ပရိဗန္ဓော၊ အကြင် တားမြစ် ဖီဆန်တတ်သော ဘေးရန်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
တတော၊ ထိုတားမြစ် ဖီဆန် နီဝရဏဘေးရန်မှ။
စိတ္တံ၊ ဈာန်စိတ်သည်။
ဝိသုဇ္ဈတိ၊ စင်ကြယ်၏။

ဝိသုဒ္ဓတ္တာ၊ စင်ကြယ်ခြင်းကြောင့်။
စိတ္တံ၊ ဈာန်စိတ်သည်။
မဇ္ဈိမံ၊ မဆုတ် မတက် မနိမ့်မမြင့် အသင့်အလတ်ဖြစ်သော။
သမထနိမိတ္တံ၊ သပိသေသ ပစ္စနီကဓမ္မတို့ကို ငြိမ်းစေတတ်သော ယောဂီ၏ သုခဝိသေသ၏ အကြောင်း ဖြစ်သော သမပ္ပဝတ္တ အပ္ပနာသမာဓိသို့။
ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရောက်၏။ ဝါ၊ ယှဉ်၏။

တဒနန္တရံ ပန ပုရိမစိတ္တမေကသန္တတိ ပရိဏာမ နယေန တထတ္တမုပဂစ္ဆမာနံ မဇ္ဈိမံ သမထနိမိတ္တံ ပဋိပဇ္ဇတိနာမ။ အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၁၄၄)

“တဒနန္တရံ ပုရိမစိတ္တန္တိ တဿ အပ္ပနာစိတ္တဿ အန္တရပစ္စယဘူတံ ပုရိမံ စိတ္တံ၊ 'ဂေါတြဘုစိတ္တ'န္တိ အတ္ထော။ ... တထတ္တန္တိ တထဘာဝံ အပ္ပနာသမာဓိဝသေန သမာဟိတဘာဝံ။ ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၇၃)

ပဋိပန္နတ္တာ၊ ရောက်သည် ယှဉ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင်း။
တတ္ထ၊ ထို မဆုတ် မတက် မနိမ့်မမြင့် သင့်သော အပ္ပနာသမာဓိ နိမိတ်၌။
ပက္ခန္ဒတိ၊ ဝင်ဆန့်၏၊

ဣတိ၊ ဤသည်လျှင် အစဖြစ်သော ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ၏ အပ္ပနာပတ္တိလက္ခဏာ သုံးပါး တို့တည်း။

ဧဝံ တာဝ ပုရိမစိတ္တေ ဝိဇ္ဇမာနာကာရနိပ္ဖါဒိကာ ပထမဿ ဈာနဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ အာဂမနဝသေန ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၁၄၄)

'ပုရိမစိတ္တေ'တိ အပ္ပနာစိတ္တဿ ပုရိမသ္မိံ စိတ္တေ ဂေါတြဘုစိတ္တေ။ 'ဝိဇ္ဇမာနာကာရ နိပ္ဖါဒိကာ'တိ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ပရိပန္ထဝိသုဒ္ဓါဒိအာကာရာနံ နိပ္ဖါဒိကာ၊ တေနာကာရေန နိပ္ဖဇ္ဇမာနာတိ အတ္ထော။ တေယေဝ ဟိ အာကာရာ ပစ္စယဝိသေသတော ဈာနက္ခဏေ နိပ္ဖဇ္ဇမာနာ 'ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓီ'တိ လဒ္ဓသမညာ ဈာနဿ တံ ဝိသေသံ နိပ္ဖါဒေန္တာ ဝိယ ဝုတ္တာ။ ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၇၃)

အလယ်ဥပေက္ခာဗြူဟနာ၏
လက္ခဏာ သုံးပါး

မဇ္ဈဿ ၊ အလယ် ဖြစ်သော ဥပေက္ခာနုဗျူဟနာ၏။
လက္ခဏာနိ၊ အပ္ပနာပတ္တိလက္ခဏာတို့သည်။
တီဏိ၊ သုံးပါးတို့တည်း။

ဝိသုဒ္ဓံ၊ စင်ကြယ်ပြီးသော။
စိတ္တံ၊ ဈာန်စိတ်ကို။
အဇ္ဈုပက္ခတိ၊ ဝိသောဓန၌ ဗျာပါရမပြု လျစ်လျူရှု၏။
သမထပ္ပဋိပနံ္န၊ အပ္ပနာသမာဓိသို့ရောက်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
အဇ္ဈုပက္ခတိ၊ သမာဓာန၌ ဗျာပါရမပြု လျစ်လျူရှု၏။
ဧကတ္တုပဋ္ဌာနံ၊ ကိလေသ သံသဂ္ဂကင်းစင် တခုတည်းအဖြစ်ဖြင့် ထင်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
အဇ္ဈုပက္ခတိ၊ ဧကတ္တုပဋ္ဌာန၌ ဗျာပါရမပြု လျစ်လျူရှု၏။
ဣတိ၊ ဤသည်လျှင် အလယ်ဖြစ်သော ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ၏ အပ္ပနာပတ္တိ လက္ခဏာ သုံးပါးတို့တည်း။

ဧဝံ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာယ ကိစ္စဝသေန ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၁၄၄)

အဆုံးသမ္ပဟံသနာ၏
လက္ခဏာ ၄-ပါး

ပရိယေသာနဿ၊ အဆုံးဖြစ်သော သမ္ပဟံသနာ၏။
လက္ခဏာနိ၊ အပ္ပနာပတ္တိလက္ခဏာတို့သည်။
စရိ၊ လေးပါးတို့တည်း။
တတ္ထ၊ ထို ပဌမဈာန်၌။
ဇာတာနံ၊ ဖြစ်ကုန်သော။
ဓမ္မာနံ၊ သမာဓိ ပညာဟူသော ယုဂနန္ဓတရားတို့၏။
အနတိဝတ္တနဋ္ဌေန၊ တပါးသည် တပါးကို မလွန်ခြင်း သဘောဖြင့်။
သမ္ပဟံသနာ၊ သုတ်သင်ခြင်း ဖြူစင်စေခြင်း ရွှင်လန်းခြင်း၎င်း။

ဝိသောဓနံ ဟေတ္ထ သမ္ပဟံသနံ၊ ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၇၄)

ဣန္ဒြိယာနံ၊ သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေတို့၏။
ဧကရသဋ္ဌေန၊ အထူးထူးသော ကိလေသာတို့မှ လွတ်ခြင်းဟူသော ဝိမုတ္တိရသဖြင့် တူသော ကိစ္စ တူသော ပြည့်စုံခြင်း ရှိခြင်းသဘောအားဖြင့်။
သမ္ပဟံသနာ၊ သုတ်သင်ခြင်း ဖြူစင်စေခြင်း ရွှင်လန်းခြင်း၎င်း။
တဒုပဂဝီရိယဝါဟနဋ္ဌေန၊ ထို အညမည နာတိဝတ္တန ဧကရသ တို့နှင့် သင့်လျော်သော ဝီရိယကို ဖြစ်စေခြင်း သဘောအားဖြင့်။
သမ္ပဟံသနာ၊ သုတ်သင်ခြင်း ဖြူစင်စေခြင်း ရွှင်လန်းခြင်း၎င်း။
အာသေဝနဋ္ဌေန၊ အဖန် တလဲလဲ မှီဝဲထုံခြင်း သဘောအားဖြင့်။
သမ္ပဟံသနာ၊ သုတ်သင်ခြင်း ဖြူစင်စေခြင်း, ရွှင်လန်းခြင်း၎င်း။

ဥပ္ပါဒက္ခဏေ အတီတေ ဟိ ဋ္ဌိတိက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ အာသေဝနာ ပဝတ္တတိ နာမ။ ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၇၄)

ဣတိ၊ ဤသည်လျှင် အဆုံးဖြစ်သော သမ္ပဟံသနာ၏ အပ္ပနာပတ္တိလက္ခဏာ လေးပါး တို့တည်း၊

တတ္ထ ဥပေက္ခာဝသေန ဉာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ။ ... တသ္မာ ဉာဏကိစ္စဘူတာ သမ္ပဟံသနာ ပရိယောသာနန္တိ ဝုတ္တာ။ အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၁၄၅)

တေန၊ ထို့ကြောင့်။
ပဌမံ ဈာနံ၊ ပဌမဈာန်သည်။
တိဝိဓ ကလျာဏဉ္စေဝ၊ သုံးပါးပြားသော ကောင်းခြင်း ရှိသည်လည်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏ဟူ၍။
ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နဉ္စ၊ ဆယ်ပါးသော အပ္ပနာပတ္တိလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသည်လည်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

ဧဝံ တိဝိဓာယ ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိယာ လဒ္ဓဝိသေသာယ တိဝိဓာယ ဥပေက္ခာ- နုဗြူဟနာယ သာတိသယံ ပညိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တဘာဝေန စတုဗ္ဗိဓာပိ သမ္ပဟံသနာ သိဇ္ဈတီတိ အာဂမနုပေက္ခာ ဉာဏကိစ္စဝသေန ဒသပိ အာကာရာ ဈာနေ ဧဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၇၅) အနက် ထင်ရှားသည်ချည်း။

ဈာန်ရသောနေ့၌
အဖြစ်အပျက်အားလုံးကို
မှတ်သားထားအပ်ကြောင်း

ဤသို့ ပဉ္စပဟာနင်္ဂါ, ပဉ္စသမန္နာဂတင်္ဂါ တိဝိဓကလျာ ဒသလက္ခဏာ တို့နှင့် ပြည့်စုံ သော ပထမဈာန်ကို ရပြီးသော ဈာနလာဘီ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝါလဝေဓိ မည်သော လေးသမား, လိမ္မာလှစွာသော စားတော်ကဲတို့ အလားကဲ့သို့ ဈာန်ရသောနေ့၌ စားသော ဘောဇဉ် မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ် နေရာ ကျောင်း ဣရိယာပုထ် ဥတု ဘာဝနာနိမိတ် စသော အခြင်းအရာတို့ကို ကောင်းစွာ မှတ်သား ပိုင်းခြားအပ်ကုန်၏။ သို့မှ ဈာန်လျော ကျသော်၎င်း ဈာန်မလေ့ လာသော်၎င်း ထိုအခြင်းအရာတို့ကို ပြည့်စုံစေ၍ လျှောကျသော ဈာန်ကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ မလေ့လာသေးသော ဈာန်ကိုလည်း ဝသီဘော် ငါးပါးတို့ဖြင့် ဝင်စားလေ့လာနိုင်သည်။

ရပြီးဈာန် တည်တံ့အောင်လုပ်ပုံ

ယင်း ရပြီးသော အပ္ပနာကို မြင့်ရှည်စွာ တည်စေခြင်းငှါ ကာမာဒီန၀ ပစ္စဝေက္ခဏာ အသုဘမနသိကာရ စသည်တို့ဖြင့်၎င်း၊ ကာမပဋိပက္ခ နေက္ခမ္မာနိသံသကို ဆင်ခြင် ခြင်း စသည်တို့ဖြင့်၎င်း ကာမစ္ဆန္ဒစသော နီဝရဏ, မဒမာန် အစရှိကုန်သော သမာဓိ၏ ဘေးရန် ပရိဗန္ဓတရားတို့ကို ဥပစာကထက် လွန်စွာ သန့်ရှင်းအောင် ပယ်ခြင်း သုတ်သင် အပ်ကုန်၏၊ သို့မဟုတ်က - မသုတ်မသင် ရန်မစင်သော ဥယျာဉ်သို့ ဝင်သောမင်း ဝါးလုံးခေါင်းတွင်းသို့ ဝင်သော ပိတုန်း တို့ကဲ့သို့ မကြာမတင် အလျင်အမြန် ဈာန်မှ ထရသည်။

ပေါရာဏသင်္ဂဟ

ဝိနောဒေ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိံ၊
ပါမုဇ္ဇကရစေတသာ။
သုဒ္ဓန္တဂတရာဇာဝ၊
ဒိနမ္ပိ သ တဟိံ ရမေ။

ပါမုဇ္ဇကရစေတသာ၊ ဝိဝေကပါမုဇ္ဇကို ပြုတတ်သောစိတ်ဖြင့်။
ကာမစ္ဆန္ဒာဒိံ၊ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ စသည်ကို။
ဝိနောဒေ၊ အထူး ပယ်ဖျောက်ရာ၏။
သ=သော၊ ထိုယောဂီသည်။
သုဒ္ဓန္တဂတရာဇာဝ၊ စွန်ကွေ့မလပ် သုတ်သင်အပ်ပြီး ဥယျာဉ်ကြီး သို့ဝင် ပြည့်ရှင်မင်းကဲ့သို့။
ဒိနမ္ပိ၊ တနေ့ပတ်လုံးလည်း။
တဟိံ၊ ထိုဈာန်၌။
ရမေ၊ မွေ့လျော်၏။

ကသိုဏ်းနိမိတ်ကို
ချဲ့၍ပွါးများပုံ

ယထာလဒ္ဓ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ဥပစာက မပွါးခဲ့ရသေးမူ ပတ္တဝဍ္ဎန ပူဝဝဍ္ဎန ဘတ္တဝဍ္ဎန လတာဝဍ္ဎန, ဒုဿဝဍ္ဎနနည်း တို့ဖြင့် မပိုင်းမခြားပဲ မပွါးမူ၍ ကဿကဝဍ္ဎနနည်း သီမာဗန္ဓနနည်း တို့ဖြင့် မပိုင်းမခြားပဲ မပွါးမူ၍ လေးသစ်ခန့်မျှ အစဉ်အတိုင်း ပိုင်းခြား၍ ပွါးစေအပ်၏။ ထို့နောင် တထွာ တတောင် ခန်းဦး ပရိဝုဏ် ဥပစာရသိမ်ရွာ နိဂုမ်း တိုင်းပြည် သမုဒြာ စကြဝဠာ အနားရစ် တိုင်အောင်၎င်း၊ ထိုထက် အလွန်ပင်သော်၎င်း ပိုင်းခြား၍ ပိုင်းခြား၍ ပွါးစေအပ်၏။ နေ လ အဟုန်ကို မှီအောင် ပျံတက်လိုက်သွား နိုင်သော ဇဝနဟင်္သာငှက်ငယ်တို့ အလားကဲ့သို့ လေ့လာဖန်များသဖြင့် စကြဝဠာ အနားရစ် တိုင်အောင်၎င်း ထိုထက် အလွန်သော်၎င်း ပွါးစေနိုင်၏။ ထိုပွါးစေအပ်ပြီးသော နိမိတ်သည် ဝဍ္ဎိတဝဍ္ဎိတဋ္ဌာန၌ ဥက္ကူလ ဝိကူလ နဒီဝိဒုဂ္ဂ ပဗ္ဗတဝိသမ [၁] အရပ်တို့၌ တံသင်းအရာ တို့ဖြင့် နှက်၍ ကြက်အပ်သော နွားရေကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

[၁။ ဥက္ကူလ = မြင့်ရာဌာန၊
ဝိကူလ = နိမ့်ဝှမ်းရာဌာန။
နဒီဝိဒုဂ္ဂ = မြစ်ရေအယဉ်တိုက်ဖျက်စားသော မညီမညွှတ် အသွားခက်သည့် ချောက်ကြီး၊
ပဗ္ဗတဝိသမ = မညီမညွှတ် နိမ့်မြင့်ဖြစ်သော တောင်တန်းများ]

၂၊ အံ ၃၊ နှာ-၂၁၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၁၄၈။

စိတ္တဘာဝနာဝေပုလ္လတ္ထဉ္စ ယထာလဒ္ဓံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ။ တဿ ဒွေ ဝဍ္ဎနဘူမိယော ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနာ ဝါ။ ဥပစာရံ ပတွာပိ ဟိ တံ ဝဍ္ဎေတုံ ဝဋ္ဋတိ အပ္ပနံ ပတ္တာပိ။ ဧကသ္မိံ ပန ဌာနေ အဝဿံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ။ တေန ဝုတ္တံ 'ယထာလဒ္ဓံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗ' န္တိ ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၁၄၇) အနက် ထင်၏။

ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ်သည်
ဈာန်ဝင်စားမှုသာ များစေရခြင်း

ထိုနိမိတ်၌ ပထမဈာန်ကို ရပြီးသော အာဒိကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုဈာန်ကို ဝင်စားခြင်း များစေရာ၏။ ဆင်ခြင်ခြင်း မများစေရာ။ ပထမဈာန် မလေ့လာခင် ဆင်ခြင်ခြင်း များချေလျှင် ဈာန်အင်္ဂါ ရုန့်ရင်း အားနည်းသည်ထင် အပြစ်မြင်၍ အထက် ဒုတိယဈာန်၏ အကြောင်းလည်း မဖြစ်၊ ယင်းပထမဈာန်မှလည်း ဆုတ်ယုတ် လျှောကျရကား တောင်ထိပ်၌ ကျက်စား မလိမ္မာသော နွားမမိုက်ပုံ နှစ်ပါးစုံ လျှောကျ၍ ဥဘတောဘဋ္ဌ ဥဘတောပရိဟီန ဖြစ်တတ်သည်။

ဒုတိယဈာန်သို့ တက်ပုံ

ထို့ကြောင့် “ဝသနံ ဝသီ။ ယထာရုစိပဝတ္တိယောတိ အတ္ထော”ဟူသော အာဝဇ္ဇန သမာပဇ္ဇန အဓိဋ္ဌာန ဝုဋ္ဌာန ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ ငါးလီသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့် ထို ပထမဈာန်ကို လွန်စွာ လေ့လာအပ်၏။ ယင်း ဝသီငါးပါးတို့၌ လေ့လာကျေပွန်သောအခါ ယင်း ပထမဈာန်မှ ထ၍ --

“ငါရသော ဤဈာန်သည် နီဝရဏ ဟူသော ဘေးရန် နီး၏၊ ရုန့်ရင်း လှစွာ အကာသဖွယ် ဖျက်ဆီးလွယ်သော ဝိတက် ပါခြင်းကြောင့် ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးလုံး အားနည်း၏” --

ဟု ပထမဈာန်၌ အပြစ်ဒေါသကို ရှုမြင်၍ အင်္ဂါလေးတန် ဒုတိယဈာန် တရားကို ငြိမ်သက်သော အားဖြင့် နှလုံးသွင်း၍ ပထမဈာန်၌ တပ်ခြင်းကို ကုန်စေ၍ ရုန့်ရင်းသော ဈာန်အင်္ဂါကို ပယ်ခြင်းငှါ သိမ်မွေ့သော ဈာန်အင်္ဂါကို ရခြင်းငှါ ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင် အာရုံပြု၍ “ပထဝီ ပထဝီ" ဟု အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများ နှလုံးထားပြန်သည်ရှိသော် --

“အဝိတက္ကံ ဝိစာရမတ္တံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ပထဝီကသိဏံ” - ဟူ၍ လာသော ဧကင်္ဂဝိပ္ပဟီန စတုရင်္ဂသမန္နာဂတ တိဝိဓကလျာဏ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္န ဒုတိယဈာန်ကို ရ၏။

အဝိတက္ကံ၊ ဝိတက်မရှိသော။
ဝိစာရမတ္တံ၊ ဝိစာရမျှသာ ရှိသော။
သမာဓိဇံ၊ ပထမဈာန် သမာဓိကြောင့် ဖြစ်သော။ ဝါ၊ ဝိတက် မပုတ် မတုန်လှုပ်သော သမ္ပယုတ်သမာဓိဖြင့် ဖြစ်သော။
ပီတိသုခံ၊ ဖရဏာပီတိစေတသိက သုခရှိသော။
ပထဝီကသိဏံ၊ ပထဝီကသိုဏ်းဝန်း၏ အတုဖြစ်သော ပဋိဘာဂနိမိတ်လျှင် အာရုံ ရှိသော ကြောင့် ပထဝီကသိဏ မည်သော။
ဒုတိယံ ဈာနံ၊ ဂဏနာနုပုဗ္ဗ ဒုတိယုပ္ပန္ဒကြောင့် ဒုတိယမည်သော အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန ပစ္စနိကဈာပန ဈာန်သို့။ ဝါ၊ ဈာန်ကို။
ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ရောက်၍ ပြည့်စုံစေ၍။
ဝိဟရတိ = ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဟရတိ၊ ဧကိရိယာပထဗာဓနကို ဣရိယာပထန္တရဖြင့် ဖြတ်၍ အတ္တဘောကို ဆောင်၏၊ ဖြစ်စေ၏။

ဧဝမနေန ဧကင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ တိဝိဓကလျာဏံ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နံ ဒုတိယံ ဈာနမဓိဂတံ ဟောတိ ပထဝီ ကသိဏံ --

ဟူရာ၌ ဧကင်္ဂ ဝိပ္ပဟီန စသည်ကား ရှေး (ဤကျမ်း ဒုတွဲ၊ နှာ-၂၀၁၌) ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအားဖြင့် ထင်ရှားသိသာလှပြီ။

ပဉ္စကနည်းနှင့် စတုက္ကနည်းညှိပုံ

ဧတ္ထ စ ပဉ္စကနယေ ဒုတိယဇ္ဈာနံ စတုက္ကနယေ ဒုတိယဈာနပက္ခိကံ ကတွာ ဝိဘတ္တံ“ယသ္မိံ သမယေ ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ အဝိတက္ကံ ဝိစာရမတ္တံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္မဇ္ဇ ဝိဟရတီ”တိ။ ကသ္မာ၊ ဧကတ္တကာယ နာနာတ္တသညီ သတ္တာဝါသဖလတာယ ဒုတိယဇ္ဈာနေန သမာနဖလတ္တာ ပထမဇ္ဈာနသမာဓိတော ဇာတတ္တာ စ။

စ၊ ဆက်ဦးအံ့။
ဧတ္ထ ပဉ္စကနယေ၊ ဤပဉ္စကနည်း၌။
ဒုတိယဇ္ဈာနံ၊ ဒုတိယဈာန်ကို။
စတုက္ကနယေ၊ စတုက္ကနည်း၌။
ဒုတိယဈာနပက္ခိကံ၊ ဒုတိယဈာန်၏ အဘို့၌ ဖြစ်သည်ကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ယသ္မိံ သမယေ။ပ။ ဝိဟရတီတိ၊ ...ဟူ၍။
ဝိဘတ္တံ၊ ဝေဘန်တော်မူအပ်၏။
ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင်အခါ၌။ အကြင် အပေါင်း၌။ အကြင်အကြောင်းသည်။ အကြင် အခွင့်သည်။ အကြင်အကြောင်း ညီညွတ်ခြင်းသည်။
သတိ၊ ရှိသော်။
ရူပူပပတ္တိယာ၊ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ။ ဝါ၊ ဖြစ်ခြင်း၏။
မဂ္ဂံ၊ အကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို။
ဘာဝေတိ၊ ပွါးစေ၏။
တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။ ထို အကြောင်းသည်။
သတိ၊ ရှိသော် (ထည့်)။
အဝိတက္ကံ၊ ဝိတက်မရှိသော။ပ။
ဝိဟရတိ = ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဟရတိ၊ အတ္တဘောကို ဆောင်၏ - ဖြစ်စေ၏။
ကသ္မာ၊ အဘဲ့ကြောင့် စတုက္ကနယ ဒုတိယဈာန် အတူ ဝေဘန်တော် မူအပ်သနည်း။
ဧကတ္တာယ နာနာတ္တသညီ သတ္တာဝါသဖလ- တာယ၊ ကိုယ်သဏ္ဌာန်တူ၍ ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ် မူပြားသော ဒုတိယဈာန်ဘုံ၌ အကျိုးပေးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ဒုတိယဇ္ဈာနေန၊ စတုက္ကနည်း၌ ဒုတိယဈာန် နှင့်။
သမာနဖလတ္တာ စ၊ တူသော အကျိုး ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
ပထမဇ္ဈာန သမာဓိတော၊ ပထမဈာန် သမာဓိကြောင့်။
ဇာတတ္တာ စ၊ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ၎င်းတည်း။

ဤသို့ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၉၃) လာသည့် အတိုင်း ဤပဉ္စကနယ၌ ဒုတိယဇ္ဈာန ပါဠိကို စတုက္ကနယ ဒုတိယဈာန် ပါဠိအတိုင်း မှတ်အပ်၏။

တတိယဈာန်သို့တက်ပုံ

ဤသို့ ဒုတိယဈာန်ကို ရပြီး၍ ရှေးနည်းတူ ဝသီ ငါးဖြာတို့၌ လေ့လာ ကျေပွန်သော အခါ ယင်း ဒုတိယဈာန်မှ ထ၍ --

“ငါရသော ဤသမာပတ်သည် ဝိတက် ဟူသော နီးသော ဘေးရန် ရှိ၏၊ ရုန့်ရင်းလှစွာ အကာသဖွယ် ဖျက်ဆီးလွယ်သော ဝိစာရ ပါခြင်းကြောင့် ဈာန်အင်္ဂါ လေးပါးလုံး အားနည်း၏”--

ဟု ဒုတိယဈာန်၌ အပြစ်ဒေါသကို ရှုမြင်၍ အင်္ဂါသုံးတန် တတိယ ဈာန်တရားကို ငြိမ်သက်သောအားဖြင့် နှလုံးသွင်း၍ ဒုတိယဈာန်၌ တပ်ခြင်း ငဲ့ကွက်ခြင်းကို စွန့်ခွါ၍ ရုန့်ရင်းသော ဈာန်အင်္ဂါကို ပယ်ခြင်းငှါ သိမ်မွေ့သော ဈာန်အင်္ဂါကို ရခြင်းငှါ ထိုပဋိဘာဂ နိမိတ်ကိုပင် အာရုံပြု၍ “ပထဝီ ပထဝီ”ဟု အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများ နှလုံးထား ပြန်သည်ရှိသော်--

ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒီဘာဝံ အဝိတက္ကမဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ တတိယံ ဈာနမုပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ---

ဟူ၍ လာသော ဧကင်္ဂဝိပ္ပဟီန တိဝင်္ဂသမန္နာဂတ တိဝိဓကလျာဏ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္န တတိယဈာန်ကို ရ၏။ အနက်ထင်ပြီ။

ဧဝမနေန ဧကင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ တိဝင်္ဂသမန္နာဂတံ တိဝိဓကလျာဏီ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နံ တတိယဈာနမဓိဂတံ ဟောတိ ပထဝီကသိဏံ ဟူရာ၌ “ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ” ဟု တွဲဖက်၍ လာခဲ့သော်လည်း ဝိစာရကိုသာ ပဟာနင်္ဂါဟု မှတ်အပ်၏။ “တဿ ဝိစာရမတ္တမေဝ ပဟာနင်္ဂ” ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၊ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၁၆၄)။

ပဉ္စကနယနိဒ္ဒေသေ ဒုတိယေ ဝူပသန္တော ဝိတက္ကော သဟာယဘူတဝိစာရာဝူပသမေန န သမ္မာ ဝူပသန္တောတိ ဝိတက္က ဝိစာရဒွယ ရဟိတေ ဝိယ ဝိစာရဒူပသမေနေဝ တဒုပသမံ သေသဓမ္မသမာနတဉ္စ ဒဿေန္တေန “ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ”တိ တတိယံ စတုက္ကနယေ ဒုတိယေန နိဗ္ဗိသေသံ ဝိဘတ္တံ။ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၉၄)

ယံ စတုက္ကနယေ ဒုတိယံ၊ တံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စကနယေ ဒုတိယဉ္စေဝ တတိယဉ္စ ဟောတိ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၁၆၄)

ပဉ္စကနယေ ဒုတိယ တတိယ ဈာနာနိ ဒုတိယဇ္ဈာနမေ၀ ဘဇန္တိ ဝိတက္ကဝူပသမာ ဝိစာရဝူပသမာ အဝိတက္ကတ္တာ အဝိစာရတ္တာ စ။ ၎င်း ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၉၃)

တဿ၊ ထိုယောဂီ၏ တတိယဈာန်၏။
ဝိစာရမတ္တမေဝ၊ ဝိစာရမျှသည် သာလျှင်။
ပဟာနင်္ဂံ၊ ပယ်အပ်သော အင်္ဂါတည်း။

ပဉ္စကနည်းနှင့် စတုက္ကနည်းညှိပုံ

ပဉ္စကနယနိဒ္ဒေသေ၊ ပဉ္စကနယနိဒ္ဒေသ၌။ ဒုတိယေ၊ ဒုတိယဈာန်၌။ ဝူပသန္တောပိ၊ ငြိမ်းလေပြီးသော်လည်း။ ဝိတက္ကော၊ ဝိတက်သည်။ သဟာယဘူတဝိစာရာ- ဝူပသမေန၊ အဖော်ဝိစာရ မငြိမ်းရသေးသဖြင့်။ ဝါ၊ မငြိမ်းရသေးသောကြောင့်။ န သမ္မာ ဝူပသန္တော၊ ကောင်းကောင်းကြီး မငြိမ်းသေး။ ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ ဝိတက္က ဝိစာရ ဒွယရဟိတေ ဝိယ၊ ဝိတက် ဝိစာ နှစ်ဖြာ ကင်းပ စတုက္ကနယ ဒုတိယဈာန်၌ ကဲ့သို့။ ဝိစာရဝူပသမေနေဝ၊ ဝိစာရငြိမ်းခြင်း ဖြင့်သာလျှင်။ တဒုပသမံ၊ ထိုအဖော် ဝိတက်၏ ချုပ်ခြင်းကို၎င်း။ သေသဓမ္မသမာနတဉ္စ၊ ကြွင်းသော သဒ္ဓါ သမာဓိ အစရှိသော တရား မထူးခြားသော အဖြစ်ကို၎င်း။ ဒဿေန္တေန၊ ပြလျက်။ ပြလိုသော ဘုရားမြတ်သည်။ ဝိတက္က ဝိစာရာနံ ဝူပသမာ။ပ။ ဝိဟရတီတိ၊... ဝိဟရတိဟူ၍။ တတိယ၊ တတိယ ဈာန်ကို စတုက္ကဝေ၊ စတုက္ကနယ၌။ ဒုတိယေန၊ ဒုတိယနယနှင့်။ နိဗ္ဗိသေသံ၊ အထူးအခြား မရှိ။ ဝိဘတ္တံ၊ ဝေဘန်တော်မူအပ်၏။

ဈာန်စိတ်ရေတွက်ပုံ

သို့ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ လာသောကြောင့် စတုက္ကနည်း၌ ပဉ္စကနည်းကို ပေါင်း၍ ရေတွက်လိုလျှင် ပထမဈာန် တဆယ်၊ ဒုတိယဈာန်ဇော နှစ်ဆယ် စသည်ဖြင့် ရေတွက် သင့်သည်။ နည်းနှစ်ပါးကို မရောပဲသော်လည်း စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ပထမဈာန်ဇော တဆယ်၊ ဒုတိယ၊ တတိယ ဈာန်ဇော တဆယ်၊ စတုတ္ထဈာန်ဇော တဆဲ့ရှစ်ခု။ ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ပထမဈာန်ဇော တဆယ်၊ ဒုတိယ တတိယ စတုတ္ထဈာန်ဇော တဆယ်၊ ပဉ္စမဈာန်ဇော တဆဲ့ရှစ်ခု။ ဤသို့ ရေတွက်သင့်သည်။

သင်္ခါရ ယမိုက်ကောက် ဆရာကား -- ပထမဈာန်ဇော နှစ်ဆယ်၊ ဒုတိယ ဈာန်ဇော တဆယ် စသည်ဖြင့် ကောက်ပြီးလျှင် “ဤ၌ ပထမဈာန်ဇော နှစ်ဆယ် ဟူသော်ကား -စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ပဉ္စကနည်း၌ ပထမဈာန် ဒုတိယဈာန် နှစ်ပါးကို တပေါင်းတည်း ယူ၍ နှစ်ဆယ်ဖြစ်သတည်း။ ဤသို့ ဆရာမြတ်တို့ ယူတော်မူကုန်၏”ဟု မှာတော်မူ၏။

“တပါးသော ဆရာမြတ်တို့ကား - ခိပ္ပါဘိညပုဂ္ဂိုလ်အား ပထမဈာန်၌ ဝိတက် ဝိစာရ၊ ဤအင်္ဂါနှစ်ပါးကို လွန်၍ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ သုံးပါးနှင့်တကွ ပထမဈာန် နောင် ရသော ဒုတိယဈာန်၊ ပဉ္စကနည်း၌ရသော ဒုတိယဈာန် တတိယဈာန် တို့ကို ဒုတိယဈာန်ဟု ယူ၍ ပထမဈာန်ဇော တဆယ်သာ ဖြစ်၏ဟု မိန့်တော်မူကုန်၏။ ဤနည်း နှစ်ပါးကို စုံစမ်းဆင်ခြင်၍ ကြိုက် နှစ်သက်ရာ ကောက်ကြလေ”။ ဤသို့လည်း မှာထားတော်မူ၏။

တိဝိဓကလျာဏ ဒသလက္ခဏတို့ကား ရှေးနည်းတူ။ (ဤကျမ်း ဒုတွဲ၊နှာ-၂၁၁)

စတုတ္ထဈာန်သို့တက်ပုံ

ဤသို့ တတိယဈာန်ကို ရပြီး၍ ရှေးနည်းတူစွာ ဝသီငါးဖြာတို့၌ လေ့လာကျေပွန်သောအခါ ယင်း တတိယဈာန်မှ ထ၍ --

“ငါရသော ဤသမာပတ်သည် ဝိစာရဟူသော နိးသော ဘေးရန် ရှိ၏၊ ရုန့်ရင်းလှစွာ အကာသဖွယ် ဖျက်ဆီးလွယ်သော ပီတိ ပါခြင်းကြောင့် ဈာန်အင်္ဂါ သုံးပါးလုံး အားနည်း၏” ---

ဟု တတိယဈာန်၌ အပြစ်ဒေါသကို ရှုမြင်၍ အင်္ဂါနှစ်တန် စတုတ္ထဈာန်ကို ငြိမ်သက်၏ဟု နှလုံးပြု၍ တတိယဈာန်ဝယ် တွယ်တပ်ငဲ့ကွက်ခြင်းကို စွန့်ခွါ၍ ရုန့်ရင်းသော ဈာန် အင်္ဂါကို ပယ်ခြင်း သိမ်မွေ့သော ဈာန်အင်္ဂါကို ရခြင်းငှါ ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင် အာရုံပြု၍ ပထဝီ ပထဝီဟု အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများ နှလုံးထားပြန်သည်ရှိသော် ---

ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ၊ သတော စ သမ္မဇာနော သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီတိ၊ စတုတ္ထံ ဈာန'မုပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ပထဝီကသိဏံ။

ဟူ၍ လာသော ဧကင်္ဂဝိပ္ပဟီန ဒုဝင်္ဂသမန္နာဂတ တိဝိဓကလျာဏ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္န စတုတ္ထဈာန်ကို ရ၏။

ပီတိယာ၊ ပီတိကို။ ဝိရာဂါ စ၊ စက်ဆုပ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
ဝါ၊ လွန်မြောက် ခြင်းကြောင့်၎င်း။ ဝူပသမာ စ၊ ငြိမ်းခြင်းကြောင့်၎င်း။
ဝါ- ပီတိယာ စ၊ ပီတိကို ၎င်း။ ဝိတက္ကဝိစာရာနဉ္စ၊ ဝိတက် ဝိစာရတို့ကို၎င်း။ ဝိရာဂါ၊ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက် ခြင်းကြောင့်။ ဥပေက္ခကော စ၊ ဗြဟ္မ ဆဠင်၊ ဗောဇ္ဈင် ဤဟာ၊ သင်္ခါ ဝေဒတ်၊ ဝိပသ် တတြ၊ ဈာန ပါရိ၊ ပြားဘိဆယ်ဖြာ ဥပေက္ခာတွင် ဈာနုပေက္ခာဖြင့် လျစ်လျူရှုလျက်လည်း။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။

ဥပေက္ခာ ၁၀-ပါး၏ တရားကိုယ်

ဆယ် ဥပေက္ခာ၊ ပြားရာ သရူပ၊
ဝေဒ ဤဟာ၊ အသီးသာတည်း၊
သင်္ခါ ဝိပသ်၊ နှစ်ရပ် ဉာဏ်သာ၊
သေသာ ဆကား၊ တတြမဇ္ဈတ်၊
စွဲမှတ်ယူဆို၊ တရားကိုယ်၊
ပြားထို စတုဓာ။

သတော စ၊ သုခ မခင် ထင်မြင်သော သတိရှိသည်ဖြစ်၍လည်း။ သမ္ပဇာနော၊ သုခမမက် ထင်ပြက်သော ပညာရှိသည်ဖြစ်၍လည်း။ သုခဉ္စ၊ ဈာန်ချမ်းသာကိုလည်း။
ဝါ၊ ကာယိကသုခကိုလည်း။ ကာယေန၊ နာမကာယဖြင့်။
ဝါ၊ ရူပကာယဖြင့်။ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ခံစား၏။ ယံ = ယသ္မာ ဈာနဟေတု၊ အကြင် စတုတ္ထဈာန်ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။ တံ = ဈာနသမင်္ဂိ၊ ထိုစတုတ္ထဈာန်နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို။ အရိယာ၊ ဘုရားစသော သူတော်ကောင်း တို့သည်။ အာစိက္ခန္တိ၊ ဟောပြောပြညွှန်း ချီးမွမ်းကုန်၏။ ကိန္တိ၊ အသို့ ချီးမွမ်းကုန်သနည်း။ ဥပေက္ခကော၊ ချမ်းသာမယစ် လျစ်လျူ ရှုနိုင်ပေ၏။ သတိမာ၊ မဖြစ်ပီတိ သတိရှိပေ၏။ သုခဝိဟာရီ၊ အရိယကန္တ သုခမှီဘိ နေလေ့ ရှိပေ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့။ အာစိက္ခန္တိ၊ ဟောပြောပြညွှန်း ချီးမွမ်းကုန်၏။ တာဒိသံ၊ ထိုသို့ သဘော ရှိသော (ထည့်)။ ပထဝီကသိဏံ၊ ပထဝီကသိဏ မည်သော။ စတုတ္ထံ၊ လေးဆင့်မြောက်ဖြစ်သော။ ဈာနံ၊ ဈာန်သို့။
ဝါ၊ ဈာန်ကို။ ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ပြည့်စုံစေ၍။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။

ပဉ္စမဈာန်သို့တက်ပုံ

ထိုနည်းအတူ ပီတိကို ရန်သူ၊ သုခကို ရုန့်ရင်း ကြမ်းတမ်းသည် ထင်၍ ပွါးများပြန်သည် ရှိသော်--

သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပပာာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿ- ဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ ပဉ္စမံ ဈာနမုပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ပထဝီကသိဏံ --

ဟူ၍ လာသော ဧကင်္ဂဝိပ္ပဟီန ဒုဝင်္ဂသမန္နာဂတ တိဝိဓကလျာဏ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္ဒ ပဉ္စမဈာန်ကို ရ၏။

ပုဗ္ဗေ ဧဝ၊ ရှေးဖြစ်သော တတိယဈာန်, ပထမဈာန်တို့၏ နာနာဝဇ္ဇန ဥပစာ၌သာလျှင်။ သုခဿ စ၊ ကာယိကသုခကိုလည်း။ ပဟာနာ၊ ပယ်ခြင်းကြောင့်။ ဒုက္ခဿ စ၊ ကာယိကဒုက္ခကိုလည်း။ ပဟာနာ၊ ပယ်ခြင်းကြောင့်။ ပုဗ္ဗေဧဝ၊ ရှေးဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန် ဒုတိယဈာန်တို့၏ နာနာဝဇ္ဇန ဥပစာ ၌သာလျှင်။
(စတုက္ကနည်း၌ ပေါင်း၍ယူ)
သောမနဿ ဒေါမနဿာနံ၊ သောမနဿ ဒေါ မနဿတို့၏။ အတ္ထင်္ဂမာ၊ ချုပ်ပျောက်ခြင်းကြောင့်။ အဒုက္ခမသုခံ၊ ဒုက္ခ သုခတို့၏ ဆန့်ကျင်ဖက် ဖြစ်သော။ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓ္ဓိံိ၊ ဆန့်ကျင်ဖက်ပ အဖော်ရသော တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာသည် ဖြစ်စေအပ်သော သတိ၏ စင်ကြယ်ခြင်းရှိသော။
ဝါ၊ သတိသီသ သမ္ပယုတ္တဓမ္မတို့၏ စင်ကြယ်ခြင်းရှိသော။ ပထဝီကသိဏံ၊ ပထဝီကသိဏ မည်သော။ ပဉ္စမံ၊ ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော။ ဈာနံ၊ ဈာန်သို့။
ဝါ၊ ဈာန်ကို။ ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ပြည့်စုံစေ၍။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။

ဤကား ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ရူပဈာန် ငါးပါးတည်း။

စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ဈာန်ရပုံ

စတုက္ကနည်းအားဖြင့်ကား ခိပ္ပါဘိည ပုဂ္ဂိုလ်သည် လေ့လာပြီးသော ပထမ ဈာန်မှ ထ၍ --

“ငါရသော ဤသမာပတ် ဈာန်သည် နီဝရဏဟူသော ဘေးရန် နီး၏၊ ရုန့်ရင်းလှစွာ အကာသဖွယ် ဖျက်ဆီးလွယ်သော ဝိတက် ဝိစာရ နှစ်ပါး ရှိခြင်းကြောင့် ဈာန်အင်္ဂါ ငါးပါးလုံး အားနည်း၏” --

ဟု ပထမဈာန်၌ အပြစ်ဒေါသကို ရှုမြင်၍ အင်္ဂါသုံးတန် ဒုတိယဈာန် တရားကို ငြိမ်သက်သောအားဖြင့် နှလုံးသွင်း၍ ပထမဈာန်၌ တပ်ခြင်းကို စွန့်၍ ရုန့်ရင်းသော ဈာန်အင်္ဂါကို ပယ်ခြင်းငှါ သိမ်မွေ့သော ဈာန်အင်္ဂါကို ရခြင်းငှါ ထို ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင် အာရုံပြု၍ ပထဝီ ပထဝီ-ဟု အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများ နှလုံးထားပြန်သည်ရှိသော် --

ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္မာသာဒနံ စေတသော ဧကော ဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနမုပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ပထဝီကသိဏံ ---

စသည်ဖြင့် လာသော ဒွိင်္ဂဝိပ္ပဟီန တိဝင်္ဂသမန္နာဂတ တိဝိဓကလျာဏ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္န ဒုတိယဈာန်ကို ရ၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ရှေးနည်းတူ ပွါးများ၍ ရူပါဝစရဈာန်လေးပါးကို ရ၏။ ဤကား စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ရူပဈာန်လေးပါးတည်း။

ပထဝီကသိုဏ်း ပြီး၏။

အာပေါကသိုဏ်း

အာပေါကသိုဏ်းကို ပွါးလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ရှေးဘဝက ကတာဓိကာရ [၁] ရှိလျှင် လာဘသက္ကာရကို စွန့်ခွါ၍ ဇမ္ဗူဒိပ်သို့ ကူးလာစဉ် သမုဒြာရေကို မြင်၍ နိမိတ်ထင်သော သီဟိုဠ်-စူဠသီဝထေရ် အရှင်ကဲ့သို့ [၂] မပြုမပြင်သော ရေကန် သမုဒြာ ဓီအိုင် [၃] တို့မှာပင် စီးဖြန်းရ၏။

အကတာဓိကာရ ပုဂ္ဂိုလ်ကား ကသိဏဒေါသ လေးပါး [၄] မထင် ကြည်လင် စင်ကြယ်သော ရေကို အဝ တထွာနှင့် လက်လေးသစ် အောက်ထစ်ကျယ်လျက် အစောက် နက်သော အိုးခွက်သပိတ် စသည်၌ ထည့်၍ ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ် လေ မခတ်ရာ၌ ထား၍ --

[၁။ ကတာဓိကာရ = ကတ + အဓိကာရ = (ကတ၊ ပြုလုပ်အပ်ဘူးသော။ အဓိကာရ၊
အလေ့အကျင့်။) အားထုတ်လေ့ကျင့်ခဲ့ဘူးခြင်း။
၂။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၁၆၅။
၃။ ဓီအိုင်-ရှေးအခေါ် = ဒီအိုင် ယခုအခေါ်။ သမုဒ္ဒရာမှ ဒီရေ တက်လာပြီး ကျသွားသော အခါ အိုင်ဖြစ်၍ ကျန်နေသည်ကို ဒီအိုင်ဟုဆိုသည်။
၄၊ ကသိုဏ်းအပြစ် ၄-ပါး = ညို ရွှေ နီ ဖြူ အရောင် အဆင်း (ရှိသောရေ)။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၁၆၅။]

အာပေါ ပယော ဇလံ ဝါရိ၊
ကံ ဒကံ ဥဒကံ ဝနံ၊
အဏ္ဏော တောယံ ဝါလံ အမ္ဗု၊
ပါနီယံ သလိလံ နိရံ။

စသော ရေ၏ အမည်အများတို့တွင် နှုတ်တက် လေ့လာ စိတ်မှာ ထင်မြင်ရာ သညာနုကူလ [၅] အမည်ကို ယူ၍ “အာပေါ, အာပေါ” ဟု အဖန်ဖန်ပွါးများ နှလုံးထား၍ အားထုတ်အပ်၏။

[၅။ သညာကူလ = အမှတ်သညာ အားလျော်စွာ၊]

မငြိမ်လှုပ်လှုပ် ရေမြှုပ်စသော ကသိဏဒေါသနှင့်တကွ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏။ ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကား မလှုပ်မရှား ကောင်းကင်၌ ထားသော ပတ္တမြားယပ်ဝန်း ကဲ့သို့ ထင်၏။

တေဇော ကသိုဏ်း

တေဇော ကသိုဏ်းကို ပွါးလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ကတာဓိကာရဖြစ်မှု တရားနာ သောနေ့၌ ဥပုသ်အိမ်သို့ဝင်ရာ ဆီမီးလျှံကို ရှုမြင်၍ နိမိတ်ထင်သော စိတ္တဂုတ္တထေရ် အရှင်ကဲ့သို့ မပြုမပြင်သော ဆီမီး ချက်ပြုတ်သောမီး တောမီး စသည်၌ပင် စီးဖြန်းရ၏။

အကတာဓိကာရ ပုဂ္ဂိုလ်ကား -- အနှစ်ပြည့်မာသော ထင်းကို ဖြတ်ပိုင်း ခွဲစိတ် သပိတ် ဖုတ်သည့်အသွင် စုပုံမီးတင်၍ တထွာနှင့် လက်လေးသစ်ခန့် ဖောက်ထားသော သားရေ ဖျာ ရိုင် အဝတ်တို့ကို ရှေ့ထား၍ --

ဇာတဝေဒေါ သိခီ ဇောတိ၊
ပါဝကော ဒဟနော'နလော။
ဟုတာဝဟော' စွိမာ ဓူမ-
ကေတွ'ဂ္ဂိ ဂိနိ ဘာဏုမာ။

တေဇော ဓူမသိခေါ ဝါယု-
သခေါ စ ကဏှဝတ္တနီ။
ဝေဿာနရော ဟုတာသောတိ၊
အဂ္ဂိနာမာနိ နေကဓာ။

စသော မီး၏အမည် အများတို့တွင် နှုတ်တက်လေ့လာ စိတ်မှာထင်မြင်ရာ သညာနုကူလ အမည်ကို ယူ၍ “တေဇော တေဇော”ဟု အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများ အားထုတ်အပ်၏။

မီးလျှံ ပြတ်၍ ပြတ်၍ ကျသကဲ့သို့ မီးစ မီးကျီး မီးခိုး စသော ကသိဏ ဒေါသနှင့်တကွ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏။ ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကား မလှုပ်ငြိမ်စွာ ကမ္ဗလာနီပြတ် ရွှေယပ်ဝန်း ရွှေသည်တိုင်ကဲ့သို့ ထင်၏။

ဝါယော ကသိုဏ်း

ဝါယောကသိုဏ်းကို ပွါးလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း လေတဖျတ်ဖျတ် ခတ်၍ လှုပ်ရှား အရွက်များသော ဃနပတ္တသမသီသဋ္ဌိတ [၁] ကြံပင်ဖျား ဝါးရုံပင်ဖျား သစ်ပင်ဖျား လက်လေးသစ်ခံ့မျှ ဆံပင်ရှိသော ဦးခေါင်းများကို ကြည့်ရှု၍သော်၎င်း မိမိကိုယ်မှာ လေထိခတ်ရာ အရပ်၌ နှလုံးထား၍သော်၎င်း —

[ဃနပတ္တသမသီသဋ္ဌိတ = (ဃန + ပတ္တ = ထူပိတ်သော + အရွက်ရှိသော။ သမသီသ + ဌိတ = အမြင့်ဦးခေါင်းနှင့်အမျှ + တည်ရှိနေသော) အရွက်ထူပိတ် များပြား၍ အမြင့် ဦးခေါင်းလောက် တည်ရှိသော (အပင်) ။]

မာလုတော ပဝနော ဝါယု၊
ဝါတော’နိလ သမီရဏော။
ဂန္ဓဝါဟော တထာ ဝါယော၊
သမီရော စ သဒါဂတိ။

စသော လေ၏ အမည်အများတို့တွင် နှုတ်တက်လေ့လာ စိတ်မှာထင်မြင်ရာ သညာနုကူလ အမည်ကို ယူ၍ “ဝါယော, ဝါယော”ဟု အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများ အားထုတ်အပ်၏။

မီးဖိုခွင်မှ ချခါစ ကဏှထမင်းမှ အလိပ် အလိပ် ထသော အငွေ့အသွင် လှုပ်ရှားစွာ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏။ မလှုပ်မယှက် ငြိမ်သက်စွာ ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်၏။

ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ သန္နိသိန္နံ ဟောတိ နိစ္စလံ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ပ၊ ဋ္ဌ၊ နှာ -၁၆၇)

ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ၊ ပဋိဘာဂ နိမိတ်သည်။ သန္နိသိန္နံ၊ ငြိမ်သက်သော အနေအထား ရှိသည်။ နိစ္စလံ၊ မတုန်လှုပ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

‘နိစ္စလ’န္တိ ဣမိနာ နိစ္စလ ဘာဝေါယေဝ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တတော ဣမဿ ဝိသေသောတိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တဿာပိ ဥသုမဝဋ္ဋိသဒိသဟာဝ ဝိဘာဝိတာ ဟောတိ။ ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၁၉၆) အနက်ထင်၏။

နိစ္စလန္တိဣမိနာ၊ နိစ္စလံ ဟူသော ဤပါဠိဖြင့်။ နိစ္စလ ဘာဝေါယေဝ၊ လှုပ်ရှားခြင်း မရှိသည့်အဖြစ်သည်သာလျှင်။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တော၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်မှ။ ဣမဿ၊ ဤ ပဋိဘာဂနိမိတ်၏။ ဝိသေသော၊ အထူးသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ္တဿာပိ၊ ပဋိဘာဂနိမိတ်၏လည်း။ ဥသုမဝဋ္ဋိ သဒိသဟာဝ၊ အခိုး အငွေ့လုံးနှင့် တူသည့်အဖြစ်ကိုသာလျှင်။ ဝိဘာဝိတာ၊ ပြအပ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

နီလ ကသိုဏ်း

နီလကသိုဏ်းကို စီးဖြန်းလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ကတာဓိကာရ ဖြစ်အံ့၊ ညိုသော ပန်းခြုံ ပန်းမွေ့ရာအခင်း ပုဆိုးညို ပတ္တမြားညို စသည်၌ပင် နိမိတ် ထင်၏။

အကတာဓိကာရဖြစ်မူ - ကြာညိုပန်း, အောက်မည်းညိုပန်း စသည်ကို ရိုးတံ ဝတ်ဆံ မထင်စေရ၊ ဝန်းဝိုင်းသော ပန်းတောင်းကြုတ်ဖုံးတို့၌ အပြည့် ထည့်၍ ပုဆိုးညိုဖြင့် သော်လည်း တောင်း၀ သပိတ်ဖုံး စသည်ကို ဖွဲ့စည်း၍ ပုဆိုး ပျဉ်ချပ် နံရံ စသည်၌မူလည်း ကြေးညှိ သစ်ရွက်ရည် မျက်စဉ်းညို မဲနည် စသည် ရေး၍ ဝိသဘာဂအဆင်းဖြင့် ပိုင်းခြား ရှေ့တူရူ၌ထားပြီးလျှင် “နီလံ နီလံ”အညို အညိုဟု အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများ နှလုံးထား အပ်၏။

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်၌ ဝတ်ဆံရိုးတံ ပွင့်ချပ်ကြား စသော ကသိဏဒေါသ ထင်၏။ ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကား ကသိုဏ်းဝန်းမှ လွှတ်၍ ကောင်းကင်၌ ငြိမ်သက်စွာ ထားသော ပတ္တမြားညို ယပ်ဝန်းကဲ့သို့ ထင်၏။

ပီတ ကသိုဏ်း စသော ၃-ပါး

ပီတ လောဟိတ ဩဒါတကသိုဏ်း တို့ကိုလည်း နီလကသိုဏ်းနှင့် နည်းတူ ဝါ နီ ဖြူသော ပန်းခြုံ ပန်းမွေ့ရာ အခင်းစသည်၌သော်၎င်း၊ ဝါ နီ ဖြူသော ပန်းပွင့် စသည်ဖြင့် တထွာ့လက်လေးသစ်ခန့် ဝန်းဝန်းဝိုင်းဝိုင်း ကသိုဏ်းပြုလုပ်၍သော်၎င်း “ပီတကံ ပီတကံ”၊ “လောဟိတကံ လောဟိတကံ၊ "သြဒါတံ သြဒါတံ" အဝါ အဝါ၊ အနီ အနီ၊ အဖြူ အဖြူ ဟု-ပွါးအပ်၏။

အာလောက ကသိုဏ်း

အာလောက ကသိုဏ်းကိုလည်း နံရံပေါက် သံကောက်ပေါက် သစ်ခက်ကြား မဏ္ဍပ်အမိုးပေါက်များက ဝင်၍ မြေကြီး နံရံစသည်၌ ထင်သော နေရောင် လရောင် အလင်းကို၎င်း၊ အိုးပေါက်အတွင်း၌ ဆီမီးထွန်းပြီးလျှင် အိုးပေါက်မှ ထွက်၍ နံရံတွင် ထင်သော မီးရောင်အလင်းကို၎င်း ကြည့်၍ “သြဘာသော ဩဘာသော” “အာလောကော အာလောကော၊ အရောင် အရောင်၊ အလင်း အလင်း ဟု-ပွါးအပ် စီးဖြန်းအပ်၏။

မြေနံရံတို့၌ထင်သော ပကတိအရောင်ဝန်း အတိုင်းသာ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏။ ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကား တွေခဲ၍တည် ကြည်လင်သောအရောင်ပုံ အလင်းစုကဲ့သို့ ထင်၏။

အာကာသ ကသိုဏ်း

ပရိစ္ဆန္နာကာသ ကသိုဏ်းကိုလည်း ကတာဓိကာရ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်အံ့ -- နံရံပေါက် သံကောက် ပေါက် ပြူတင်းပေါက် စသည့်ကိုကြည့်၍ “အာကာသော အာကာသော” ကောင်းကင်-ကောင်းကင် ဟု စီးဖြန်းအပ်၏။

အကတာဓိကာရဖြစ်အံ့ -- သင်ဖြူး သားရေစသည်တို့၏ တထွာ့ လက်လေးသစ် ခန့်ရှိသော အပေါက်ကို၎င်း ယခင် နံရံပေါက် စသည်ကို၎င်း ကြည့်၍ “အာကာသော အာကာသော” ကောင်းကင် ကောင်းကင် ဟု-စီးဖြန်းအပ်၏။

နံရံစွန်းစသည်နှင့် တကွ အပေါက်နှင့်တူစွာ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏။ ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကား နံရံစွန်းစသော ကသိဏဒေါသ မထင် ကောင်းကင်ဝန်းသာ ထင်၏။

ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုသာ ပွါးရခြင်း

ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ကသိုဏ်းဆယ်ပါးတို့ကို ကျယ်ပြန့်အောင် ပွါးရာသော ဘုံကား ဥပစာ, အပ္ပနာအားဖြင့် နှစ်ပါးတည်း။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကိုကား ဘာဝနာအားနည်းသေး သောကြောင့် ပွါး၍မဖြစ်၊ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုသာ ပွါးရသည်။

သဗ္ဗမ္ပိ ဟိ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဝဍ္ဎိယမာနံ န ဝဍ္ဎတိယေဝ။ သတိပိ စ ဝဍ္ဎေတုကာမတာယံ ဝဍ္ဎနာ န သမ္ဘဝတိ ဘာဝနာယ ပရိဒုဗ္ဗလတ္တာ။ ဘာဝနာဝသေန ဟိ နိမိတ္တဝဍ္ဎနာ။ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ပန တသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ဘာဝနာ ထိရာတိ ကတွာ ဝဍ္ဎိယမာနံ ဝဍ္ဎတီတိ ဝုတ္တံ။
မဟာဋီကာ (ပ၊နှာ-၁၉၇)

ဟိ ယုတ္တံ၊ ထိုစကား သင့်စွ။ သဗ္ဗမ္ပိ၊ အလုံးစုံလည်းဖြစ်သော။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်သည်။ ဝဍ္ဎိယမာနံ၊ ပွါးစေအပ်သည်ရှိသော်။ န ဝဍ္ဎတိယေဝ၊ မကျယ်မစန့် မပြန့်ပွါးသည်သာတည်း။ ဝဍ္ဎေတုကာမတာယံ၊ ပွါးစေလိုသည်၏ အဖြစ်သည်။။ သတိပိစ၊ ရှိသော်လည်း။ ဘာဝနာယ၊ ဘာဝနာ၏။ ပရိဒုဗ္ဗလတ္တာ၊ ထက်ဝန်းကျင် အားနည်းသေးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ ဝဍ္ဎနာ၊ ပြန့်ပွါးခြင်းသည်။ န သမ္ဘဝတိ၊ မဖြစ်သင့်။ ဟိ သစ္စံ၊ ထိုစကားမှန်၏။ ဘာဝနာ ဝသေန၊ အာရမ္မဏိကဘာ၀နာ၏အစွမ်းဖြင့်။ နိမိတ္တဝဍ္ဎနာ၊ အာရုံနိမိတ် ပွါးခြင်းသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ပန၊ ပဋိဘာဂနိမိတ်သည်ကား။ တသ္မိံ၊ ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်သည်။ ဥပ္ပန္နေ၊ ဖြစ်လာသည်ရှိသော်။ ဘာဝနာ၊ အာရမ္မဏိက ဘာဝနာစိတ်သည်။ ထိရာ၊ ခိုင်ခံ့၏။ ဣတိကတွာ၊ ဤအကြောင်းကြောင့်။
ဝါ၊ ဤသို့ နှလုံးပြု၍။ ဝဍ္ဎိယမာနံ၊ ပွါးစေအပ်သည် ရှိသော်။ ဝဍ္ဎတိ၊ ကျယ်ပြန့် တိုးပွါး၏။ ဣတိ၊ ဤသို့သော စကားကို။ ဝုတ္တံ၊ အဋ္ဌကထာ ဆရာမြတ် မိန့်အပ်၏။

“ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး ပြိုးပြွမ်းစကား သိမှတ်ဖွယ်များ”

ဤကသိုဏ်းဆယ်ပါးတို့၌ ပကိဏ္ဏကစကားကို ဤသို့ သိမှတ်အပ်၏။

ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး အစွမ်းသတ္တိများ

ပထဝီကသိဏ၊ စွမ်းဗလကြောင့်၊
ဧက ဗဟု၊ ဗဟု ဧက၊
စသည်ဖြစ်ချင်၊ ကောင်းကင် ရေတွင်း၊
မြေ ဖန်ဆင်း၍၊ သွားခြင်း ထိုင်လျောင်း၊
ရကောင်း အဘိဘာ[၁]၊
စစွာ သဘော၊ ပြီးကြောင်း ဟော၏။
(၁။ အဘိဘာယတန = နိုင်နိုင်နင်းနင်း ပွါး၍ ရသော ဈာန်။)

အပေါစွမ်းအင်၊ မြေတွင် ပေါ်လျှိုး၊
မိုး သမုဒ်မြစ်၊ ဖြစ်စေ ဖောင်ဖောင်၊
မြေ တောင် ပြာသာဒ်၊ လှုပ်ခတ် စေမော၊
ရေလျှံ ပြော၏။

တေဇောလျှံခိုး၊ မီးကျီးမိုးတည့်၊
သူ့တန်းခိုးကို၊ နှိမ်ချိုးနိုင်လေ၊
ဝတ္ထု တွေတွင်၊ လောင်စေချင်ရာ၊
ဒိဗ္ဗာစက္ခု၊ အလင်းပြုလတ်၊
တေဇောဓာတ်လောင်၊ မိုက်မှောင် ပယ်လျှော။

ဝါယောစွမ်းမှာ၊ လျင်စွာ လေမျှ၊
မုန်တိုင်း ထစေ၊ ရောက်လေလိုရာ။

နီလာကသိုဏ်း၊ ညိုမှိုင်း အဆင်း၊
မိုက်စေခြင်းတိ အဘိဘာယတန၊
သုဘဝိမောက္ခာ၊ ရလေရာ၏။

ပီတာရွှေဆင်း၊ ရွှေဖန်ဆင်း၏၊
ရလျှင်း အဘိဘာ၊ သုဘာဝိမောက္ခ။

လောဟိတစွမ်းအင်၊ နီလွင် ဖန်ဆင်း၊
ရခြင်း အဘိဘာ၊ သုဘာဝိမောက္ခ။

ဩဒါတမူ၊ ဖြူရောင်ဖန်ဆင်း၊
ကင်းဝေး မျည်းငိုက်၊ မှောင်မိုက်ဖျောက်ထ၊
ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ရှုဘို့အလင်း၊ ပြုခြင်းစွမ်းထ။

အာလောကလည်း၊ တောက်ပရောင်ဆင်း၊
ကင်းဝေး မျည်းငိုက်၊ မှောင်မိုက်ဖျောက်ထ၊
ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ရှုဘို့အလင်း၊ ပြုခြင်းစွမ်းထ။

အာကာသဝယ်၊ ပိတ်ကွယ်ခွါဟင်း၊
ရေမြေတွင်း၌၊ ဖန်ဆင်းကောင်းကင်၊
ပြုပြင်ယာပိုက်၊ မခိုက်မငြိ၊
တိရောကုဋ္ဋ၊ စသည်ကွယ်ခြား၊
သွားနိုင်ငြားသည်၊ ဆယ်ပါးကသိုဏ်း သတ္တိတည်း၊

[တိရောကုဋ္ဋ = (တိရော = တဖက်။ ကုဋ္ဋ = နံရံ) နံရံခြားထားသောတဖက်။]

ဤကား အသာဓာရဏ တည်း။

[အသာဓာရဏ = မဆက်ဆံသော (ဤဖော်ပြချက်တို့ကား ကသိုဏ်း အသီးသီးတို့၏ သီးခြားမူပိုင် သတ္တိများဖြစ်သည် ဟုဆိုလိုသည်)။]

သာဓာရဏအားဖြင့်ကား---

သဗ္ဗာနေဝ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယံ အဒွယံ အပ္ပမာဏန္တိ ဣမံ ပဘေဒံ လဘန္တိ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၁၇၁)

သဗ္ဗာနိ ဧဝ၊ အလုံးစုံသော ကသိုဏ်းပဋိဘာဂ နိမိတ်ဆယ်ပါး တို့သည်ပင်လျှင်။ ဥဒ္ဓံ၊ အထက် ကောင်းကင်သို့ ရှေးရှုပွါးခြင်း။ အဓော၊ အောက်မြေ အပြင်သို့ ရှေးရှုပွါးခြင်း။ တိရိယံ၊ လယ်ကျင်းကွက်သွင် ဝန်းကျင်ပတ်ချာ ဖီလာကန့်လန့် လိုရာဆန့်၍ ပွါးခြင်း။ အဒွယံ၊ ရေငုပ်သူလျှင် ရေသာထင်သို့ ဝန်းကျင်ပတ်ချာ နှစ်ဖြာရောဆိုင် အပြိုင်ကသိုဏ်း မရှိခြင်း။ အပ္ပမာဏံ၊ ဘာဝနာစိတ်ဖြင့် တစိတ်တဒေသ၌ မသက်ပဲ တပြိုင်နက် နှံ့သဖြင့် အခန့် ပမာဏ အစ အလယ် အဆုံး မရှိခြင်း။ ဣတိ ဣမံ ပဘေဒံ၊ ဤအလုံးစုံသော အပြားကို။ လဘန္တိ၊ ရကြကုန်သည်ချည်းတည်း။

“ဈာန်မဂ်ဖိုလ် မရထိုက်သောပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တိုက်တွန်းချက်”

ကမ္မက္လေသဝိပါကေဟိ၊
ပုဏ္ဏာ အာဝရဏေဟိ ယေ။
အသဒ္ဓါစ္ဆန္ဒာ ဒုပ္ပညာ၊
အဘဗ္ဗာ ဩက္ကမေတဝေ။
သဗ္ဗကမ္မဋ္ဌာနေသွေ သံ၊
န ဣဇ္ဈတေဝ ဘာဝနာ။

တသ္မာ ဝဇ္ဇိယ ဝဇ္ဇေယျ၊
သဒ္ဓမ္မဿဝနာဒိဟိ။
သဒ္ဓါဒိကေ ဝဍ္ဎေတွာန၊
ကမ္မဋ္ဌာနံ နုယုဉ္ဇတု။
အဋ္ဌကထာသင်္ဂဟ

ယေ၊ အကြင်သူတို့သည်။ အာဝရဏေဟိ၊ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ကို မလိုဟန့်ဖြတ် ပိတ်ဆီးတတ်ကုန်သော။ ကမ္မက္လေသဝိပါကေဟိ၊ အနန္တရိယကံဟူသောကမ္မန္တရာယ်၊ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဥဘတောဗျည်း ပဏ္ဍုက်အဖြစ်ဟူသော ကိလေသန္တရာယ် အဟိတ် ဒွိဟိတ် ပဋိသန္ဓေဟူသော ဝိပါကန္တရာယ်တို့နှင့်။ ပုဏ္ဏာ၊ ပြည့်စုံကုန်၏။ အသဒ္ဓါ၊ ဘုရားစသည်၌ ယုံကြည်ခြင်း သဒ္ဓါတရား မရှိကုန်။ အစ္ဆန္ဒာ၊ ဈာန် မဂ်ဖိုလ်ရကြောင်း ကောင်းသောအမှုကို ပြုလိုသော ဆန္ဒမရှိကုန်။ ဒုပ္ပညာ၊ လောကီ လောကုတ္တရာ ပညာကင်းကုန်၏။ ဩက္ကမေတဝေ၊ သမ္မတ္တနိယာမ ဟူသော အရိယာမဂ်သို့ သက်ရောက်ခြင်းငှါ။ အဘဗ္ဗာ၊ မထိုက်ကုန်။ ဧသံ၊ ထိုသူတို့အား။ သဗ္ဗကမ္မဋ္ဌာနေသု၊ အလုံးစုံသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌။ ဘာဝနာ၊ အပ္ပနာတိုင်အောင်သော ဘာဝနာသည်။ န ဣဇ္ဈတိ ဧ၀၊ မပြည့်စုံနိုင်သည် သာလျှင်တည်။

ဤ၌ မြောက်ကျွန်းသူတို့သည် အစ္ဆန္ဒိကအရာသို့ ဝင်ကုန်၏။

ဥတ္တရကုရုကာပိ မနုဿာ မာရာဒယော ဝိယ အစ္ဆန္ဒိကာနံ ပဝိဋ္ဌာ နိဗ္ဗုတိဆန္ဒရဟိတတ္တာ။
ဋီကာ (မဟာ၊ ပ၊ နှာ-၂၀၀)

အန္တရာယ်သုံးပါးကိုသာ ယူခြင်းသည်လည်း ကြွင်းသော ပညတ္တိ ဝီတိက္ကမန္တရာယ် အရိယူပဝါဒန္တရာယ် နှစ်ပါးမှာ သပ္ပဋိကရ ကုစား၍ ရကောင်းသောကြောင့်တည်း။ ဝါ၊ ကမ္မန္တရာယ်၌ ဝင်သောကြောင့်တည်း။

တိဏ္ဏမေဝ စေ’တ္ထ အန္တရာယာနံ ဂဟဏံ ဣတရဿ သပ္ပဋိကာရတ္တာ ကမ္မန္တရာယ ပက္ခိကတ္တာ ဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ပ၊နှာ-၂၀၀)

တသ္မာ၊ ထိုသို့ ကမ္မန္တရာယ်စသည်တို့၏ ဆုံးရှုံးခြင်းကို ပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ ဝဇ္ဇေယျ၊ ကြဉ်နိုင်ကောင်းစွာ ကံ ကိလေသာဝရဏတို့ကို။ ဝဇ္ဇိယ၊ ဝေးစွာ ရှောင်ကြဉ်၍။ သဒ္ဓမ္မဿဝနာဒီဟိ၊ သူတော်ကောင်းတရား စကားကို ကြားနာခြင်း စသည်တို့ဖြင့်။ သဒ္ဓါဒိကေ၊ သဒ္ဓါ ဆန္ဒ ပညာတို့ကို။ ဝဍ္ဎေတွာန၊ တိုးပွါးစေ၍။ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို။ အနုယုဉ္ဇတု၊ နေ့ရောညဉ့်ပါ အခါမစဲ အဖန်တလဲလဲ အားထုတ်စေသတည်း။

ကသိုဏ်းဆယ်ပါး ပြီး၏။

အသုဘ ၁၀-ပါး

အသုဘဆယ်ပါး ပွါးများစီးဖြန်းပုံ အဆုံးအဖြတ်ကား —

1. ဥဒ္ဓုမာတကံ၊ သေသည်မှ နှစ်ရက် သုံးရက်ကြူး၍ ဖူးဖူးရောင်ပုပ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော သူကောင်၎င်း။
2. ဝိနီလကံ၊ အသားများရာ၌-နီ၊ ပြည်စုရာ၌-ဖြူ၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ညိုမည်းဟောင်ပုပ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော သူကောင်၎င်း။
3. ဝိပုဗ္ဗကံ၊ ပေါက်ပြတ်ကွဲအက် ယိုထွက်ပြည်ပုပ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော သူကောင်၎င်း။
4. ဝိစ္ဆိဒ္ဒကံ၊ နှစ်ပိုင်းဖြတ်ခုတ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော သူကောင်၎င်း။
5. ဝိက္ခာယိတကံ၊ ခွေး ကျီး လင်းတ သစ် ကျားစသည် ထိုမှဤလဲ ကိုက်ခဲဆိတ်ကုတ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော သူကောင်၎င်း။
6. ဝိက္ခိတ္တကံ၊ ခြေ လက် ခေါင်း ကိုယ် ဖရိုဖရဲ တကွဲတပြား တခြားစီ ပစ်ပယ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော သူကောင်၎င်း။
7. ဟတဝိက္ခိတ္တကံ၊ ကျီးခြေမယွင်း ဓားဖြင့်မြွင်းလျက် ခြေလက် ခေါင်း ကိုယ် ဖရိုဖရဲ တကွဲတပြား တခြားစီပစ်ပယ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော သူကောင်၎င်း၊
8. လောဟိတကံ၊ ထိုထိုဤဤ နီနီတွေးတွေး သွေးယို လိမ်းကျံသော သူကောင်၎င်း။
9. ပုဠုဝကံ၊ ပိုးလောက်ဝင်ထွက် ကျိကျိတက်ပြွမ်းသော သူကောင်၎င်း။
10. အဋ္ဌိကဉ္စ၊ တချောင်းလည်းကောင်း ပေါင်းလည်းစပ်တွယ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သေ၁ အရိုး၎င်း။

ဣတိဣမေ၊ ဤဆယ်ပါးတို့သည်။

ဒသ အသုဘာနာမ၊ အသက်ကုန်ပျောက် ခန္ဓာဖောက်က ရောက်မြဲအသင့် မတင့်မတယ် ရွံဖွယ်ဆယ်ပါးတို့မည်ကုန်၏။

ဤအနက်ကို နှုတ်တက် ရွက်ဆောင်ရမည်။ ဤဆယ်ပါးတို့ကို ပွါးများ စီးဖြန်း၍ရသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ပဋိဘာဂနိမိတ် တို့သည်၎င်း၊ ပဋိဘာဂနိမိတ် တို့၌ ရအပ်သော ဈာန်တို့ သည်၎င်း၊ ဥဒ္ဓုမာတက စသည် မည်ကုန်သည် ချည်းတည်း။

ဥဒ္ဓုမာတက အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပုံ

ထိုဆယ်ပါးတို့တွင် ဥဒ္ဓုမာတကသူကောင်၌ ဥဒ္ဓုမာတက နိမိတ်ကို ဖြစ်စေ၍ ဥဒ္ဓုမာတက ဈာန်ကို ပွါးများစီးဖြန်းလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် --

အဆုံးအဖြတ် ငါးပါး

ဂမနဗ္ဗိဓိ သမန္တာ၊
နိမိတ္တဿု' ပလက္ခဏံ။
ဧကာဒသဟိ နိမိတ္တ-
ဂ္ဂါဟော မဂ္ဂပ္ပဋိက္ခဏာ။
အပ္ပနာဝိဓာနဉ္စေတိ၊
ဥဂ္ဂဏှေ ပဉ္စ သာဓုကံ။

ဂမနဗ္ဗိဓိ၊ အသုဘကောင်ရှိရာအရပ်သို့ သွားအပ်သော အစီအရင်၎င်း။

သမန္တာ၊ သူကောင်ဝန်းကျင် နီးချဉ်းတင်၌။ နိမိတဿ၊ သစ်ပင်ချုံဖုတ် သစ်ငုတ် စသောအာရုံကို။ ဥပလက္ခဏံ၊ ပူးယှဉ်မှတ်သား ပိုင်းခြားခြင်း၎င်း၊

ဧကာဒသဟိ၊ ဝဏ္ဏ လိင်္ဂ စသည်အပြား ဆဲ့တပါးတို့ဖြင့်။ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ယူခြင်း၎င်း။

မဂ္ဂပ္ပဋိပက္ခာ၊ ဂတာဂတံ အသွားအပြန်လမ်းကို တဖန်ဆင်ခြင်ခြင်း၎င်း။

အပ္ပနာဝိဓာနဉ္စ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်သည့်နောက် အပ္ပနာရောက်အောင်သော အစီအရင်၎င်း။

ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ၊ ဤငါးပါးသော အဆုံးအဖြတ်တို့ကို။ သာဓုကံ၊ ကောင်းမွန် သေချာ ထင်မြင်စွာသိအောင်။ ဥဂ္ဂဏှေ၊ ဆရာ့ထံပါး သင်ကြားနာယူရာ၏။

ဤ သင်္ဂဟဂါထာနှင့်အညီ ဤငါးပါးတို့ကို အောက် (ဤကျမ်း ဒု၊ နှာ-၁၅၃) ၌ပြခဲ့သော ကလျာဏမိတ္တထံပါး၌ ပိုင်းခြားထင်ထင် သိအောင် သင်အပ်၏။

သွားနည်း အစီအရင်

ထိုငါးပါးတို့တွင် ဂမနဝိဓိ ဟူသည်ကား —

ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ

ဥဒ္ဓုမာတက၊ ဘယ်မှာ ရအံ့၊
သုတ စကား၊ နားတစွင့်စွင့်၊
ငံ့လင့်ရှာပါ၊ ကြားသောခါလည်း၊
ဘယာ ဘယ၊ သဘာဂကို၊
ထောက်ဆစုံစမ်း၊ ဘေးဘျမ်း ရောဂါ၊
ကြုံသောခါ၌၊ကူငြာ ပံ့ထောက်၊
စောင့်ရှောက်စေလို၊ ထေရ်ကို ပန်ကြား၊
ဝမ်းပါး ရွှင်ပျ၊ ရွှေအိုး ရမည့်နှယ်၊
မူလကမ္မဋ္ဌာန်း၊ စီးဖြန်းသိမ်းဆည်း၊
တယောက်ထီးသာ၊ တုတ်ကိုင်ကာလျှင်၊
ထွက်ရာတံခါး၊ သွားလေ လမ်းရှောက်၊
ကွေ့ကောက် လိမ်တင်၊ သစ်ပင် ချုံဖုတ်၊
သစ်ငုတ်စသား၊ မှတ်ခဲ့ထား၍၊
သွားရလေညာ၊ နေရာတကျ၊
အသုဘကို၊ လှလှမြင်လောက်၊
လေ့အောက် လေညာ၊ စွန့်ခွါထိုင်ရေး၊
မဝေး မချဉ်း၊ ခြေရင်း မကျ၊
ခေါင်း မကျပဲ၊ ချက်မလယ်ဗွေ၊
ငြိမ်သက်နေသည်။
သွားလေ မူလကျင့်ခန်းတည်း။

‘မူလကမ္မဋ္ဌာန’န္တိ ပကတိယာ အတ္တနာ ကာလေန ကာလံ ပရိဟရိယမာနံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒိ သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနံ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၂၀၃)

မူလကမ္မဋ္ဌာနန္တိ၊ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဟူသည်ကား။ ပကတိယာ၊ ပကတိအားဖြင့်။ အတ္တနာ၊ မိမိသည်။ ကာလေနကာလံ၊ ရံခါရံခါ၌ (အခါအားလျော်စွာ)။ ပရိဟရိယမာနံ၊ ဆောင်အပ်သော။ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒိ သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော သဗ္ဗတ္ထက ကမ္မဋ္ဌာန်းကို။

ဝန်းကျင်နိမိတ် မှတ်သားခြင်း

သမန္တာ နိမိတ္တဿုပလက္ခဏံ ဟူသည်ကား---

သမန္တာ၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ။ နိမိတ္တဿ၊ နိမိတ်ကို။ ဥပလက္ခဏံ၊ မှတ်သားခြင်း။

နေကာ ငြိမ်သက်၊ တက်ကြွကိုယ်စိတ်၊
နိမိတ် ရှုတွင်း၊ မျက်မြင် ကွင်းမှာ၊
ကပ်ချဉ်း နီးတွယ်၊ သစ်နွယ် ချုံဖုတ်၊
ကျောက် သစ်ငုတ်ဟု၊ တခုခုကို၊
စေ့ငု ပုံဟန်၊ သဏ္ဌာန်နာမ၊
ပမာဏဖြင့်၊ ဤမှသစ်ပင်၊
ဤတွင် အသုဘ၊ ဤက အသုဘာ၊
ဤမှာ သစ်ပင်၊ ပူးကာ ယှဉ်၍။
ဆင်ခြင် ပိုင်းခြားရာသတည်း၊

ထက်ဝန်းကျင်ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းအကျိုး

သမန္တာ နိမိတ္တု'ပလက္ခဏာ အသမ္မောဟတ္ထာ အသမ္မော ဟာ'နိသံသာ။
အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၁၇၆)

သမန္တာ၊ နီးပါးချဉ်းတင် ထက်ဝန်းကျင်၌။ နိမိတ္တုပလက္ခဏာ၊ သစ်နွယ်ချုံဖုတ် ကျောက်သစ်ငုတ် စသော အာရုံကို စေ့စုံစွာမှတ်သား ပိုင်းခြားခြင်းသည်။ အသမ္မောဟတ္ထာ၊ မတွေမဝေခြင်း အကျိုး ရှိ၏။ အသမ္မောဟာနိသံသာ၊ ကြောက်လန့် ပျောက်ကင်း မတွေဝေခြင်း အာနိသင် ရှိ၏။

ပါဠိတော်၌ ပြအပ်သော အာရုံ သုံးဆဲ့ရှစ်ပါးတို့တွင် ဤ အသုဘအာရုံထက် ကြောက်မက် ဖွယ်သောကမ္မဋ္ဌာန်း မရှိ။ ထို့ကြောင့် အချိန်မဟုတ် မိုးချုပ်ဆည်းဆာ တယောက်ထီးသာ သွား၍ ပွါးများစီးဖြန်းရာ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်သောအခါ ထိုသူသေကောင် ထ၍ ဖိစီး လွှမ်းမိုး၍ အစဉ်လိုက်၍ လာသကဲ့သို့ ထင်တတ်သည်။ ထိုအခါ တုန်လှုပ်ခြောက်လန့် စိတ်ပျံ့ရူးသွပ် မဖြစ်စေပဲ --

ယထာယံ ရုက္ခော နာ'ဂစ္ဆတိ၊
သရီရမ္ပိ တထေဝိ'ဒံ။
အယံ ပန တုယှံ ဥပ-
ဋ္ဌာနာကာရော'၀ သညဇော။
မာ ဘာယိ ဘိက္ခု တေ အဇ္ဇ၊
ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌိတံ။

အယံ ရုက္ခော၊ အနီးချဉ်းတင် ဤသစ်ပင်သည်။ န အာဂစ္ဆတိ ယထာ၊ မလာတတ်သကဲ့သို့။ တထာဧဝ၊ ထို့အတူသာလျှင်။ ဣဒံ သရီရမ္ပိ၊ ဤဖူးဖူး ပုပ်ရောင် သူသေကောင်သည်လည်း။ နာဂစ္ဆတိ၊ ထ၍မလိုက်လာတတ်။

မတသရီရံ ဥဋ္ဌဟိတွာ အနုဗန္ဓနကံ နာမ နတ္ထိ အသတိ တာဒိသေ မန္တပ္ပယောဂေ။ သောပိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝမပ္ပတ္တေ အဝိနဋ္ဌရူပေဧဝ ဣဇ္ဈတိ။ တထာ ဒေဝတာဓိဂ္ဂဟော။ န ဧဝရူပေတိ အဓိပ္ပါရော။ ဋီကာ (မဟာ၊ပ၊နှာ-၂ဝ၈)

အယံ ပန၊ ဤထ၍လိုက်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းသည်ကား။ တုယှံ၊ သင်၏။ သညဇော၊ ဘာဝနာပရိကမ္မသညာကြောင့် ဖြစ်သော။ ဥပဋ္ဌာနာကာရော၀၊ မဟုက်ပဲနှင့် စိတ်ထဲတွင်သာ ထင်သော အခြင်းအရာသာလျှင်တည်း။ ဘိက္ခု၊ ရဟန်း။ မာ ဘာယိ၊ မကြောက်လင့်။ တေ၊ သင်အား။
ဝါ၊ သင်၏။ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ သုခဝိသေသ ကာရဏ ယောဂ ကမ္မသည်။
ဝါ၊ ယောဂကမ္မ၏ အကြောင်း တည်ရာအာရုံ အသုဘဥဒ္ဓုမာတကနိမိတ်သည်။ အဇ္ဇ၊ ယခုနေ့၌။ ဥပဋ္ဌိတံ၊ ထင်ရှား၏။
ဝါး စိတ်မှာကပ်၍ တည်၏။

ဤသို့ ဆုံးမနှိပ်နင်း ကြောက်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်၍ ဝမ်းမြောက်ရွှင်ပျ ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ်၌ ဘာဝနာစိတ်ကို ဖြစ်စေသည်ရှိသော် တရားထူးကို ရ၍ အသမ္မောဟ အကျိုးအာနိသင် ရှိသည် ဟူလို။

ဥဒ္ဓုမာတက၌ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ယူပုံ ၁၁-မျိုး

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဧကာဒသနိမိတ္တဂ္ဂါဟ

“ဧကာဒသဟိ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော”ဟူသည်ကား --

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ယူပုံ ၆-မျိုး တနည်း

▬▬▬▬▬

ပိုင်းခြား ဆင်ခြင်၊ ပြီးလျှင် စူးစူး၊
ဖူးဖူး ရောင်ပွ၊ အသုဘကို၊
ရှင်က ရေ ဆင်း၊ ယင်းရွယ် လိင်္ဂ၊
ခေါင်း လည်စသည်၊ ရောင်ထ သဏ္ဌာန်၊
ချက်ဌာန် ထက် အောက်၊ ဝါ- ရှေ့နောက်နှင့်၊
တောင် မြောက်ဒိသာ၊ ဤမှာ လက် ခြေ၊
မဇ္ဈေကိုယ် ခေါင်း၊ တကြောင်း မှတ်ပိုက်၊
ဤရပ်၌ငါ၊ ဤမှာ အသုဘ၊
ဩကာသတည်း၊ ပါဒ ကေသာ၊
ဖီလာ အရေ၊ အဗ္ဘန္တေမှာ၊
ပြည့်လေ ကုဏပ၊ ဒွတ္တိံသဟု၊
မှတ်ထ ပိုင်းခြား၊ နည်းတပါးမှု၊
ဤကား ဟတ္ထ၊ ပါဒ, သီသေ၊
မဇ္ဈေ ကာယ၊ ပိုင်းခြား ရ၏၊
ဝါ- တနည်းမှာ၊
လိုရာ ဌာန၊ တစိတ်မျှကို၊
ရောင်ပွရှုလေ၊ ပရိစ္ဆေဒ၊
ဤခြောက်ဝဖြင့်။
ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ယူလေတည်း။

(ကုဏပ = သူသေကောင်ပုပ်)

အဓိပ္ပါယ်ကား -- ရှေးရှေး ရှင်တော်ဘုရားတို့ ထံပါး၌ …

ပွါးများလေ့လာခဲ့ ဘူးသော အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်း၊
ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ဘူးသော ဓုတင်၊
ဆင်ခြင် နှိပ်နည်ခဲ့ဘူးသော မဟာဘုတ်၊
အားထုတ်သိမ်းဆည်းခဲ့ဘူးသော သင်္ခါရ တရား၊
ပိုင်းခြားခဲ့ဘူးသော ရုပ်နှာမ်၊
ခွါလှန်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ဘူးသော သတ္တဇီ၀ သညာ၊
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိတိုင်အောင် ကျင့်ဆောင် အားထုတ်ခဲ့ဘူးသော ရဟန်းတရား၊
ပွါးများပြည့်စုံ ထုံခဲ့ဘူးသော ကုသိုလ်ဝါသနာ -

ရှိသော ဝိဝဋ္ဋပနိဿယ ကုသိုလ်မျိုးစေ့ မာသန် ဉာဏ်လွန်ကဲစွာ ကိလေသာ နည်းပါးသော အမျိုးကောင်းသမီး သားတို့မှာ အာရုံ ကာလ, ပဒေသဝိသေသကို မငဲ့မဆိုင်း မချင့်နှိုင်းပဲ ကြည့်လေတိုင်း အလုံးစုံ ရှုလေတိုင်း အသုဘအာရုံတို့ ၌ပင်လျှင် ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်လာသည်။

ထိုကဲ့သို့ မထင်လာသော ပါရမီဘုန်းကံ ဉာဏ်သမ္ဘာသိမ်သေး ပညာနုန့်နှေးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်ကား ဝဏ္ဏ လိင်္ဂ သဏ္ဌာန ဒိသာ ဩကာသ ပရိစ္ဆေဒ၊ ဤခြောက်ပါးသော အပြားဖြင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ယူအပ်၏။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏ ဟူလိုသည်။

(ဝဏ္ဏ၊ အရေအဆင်း။
လိင်္ဂ၊ ပဌမရွယ်၌ တည်သူ၏ကိုယ် စသောအသွင်။
သဏ္ဌာန၊ ရှည် တိုစသော ပုံသဏ္ဌာန်။
ဒိသာ၊ အရပ်ဒေသ။
ဩကာသ၊ တည်ရာ။
ပရိစ္ဆေဒ၊ အပိုင်းအခြား။

- ဝိသုဒ္ဓိ အဋ္ဌကထာ ၊ပ၊နှာ-၁၇၈-၌ အကျယ် ရှု၊ လင်္ကာ၌လည်း ဖော်ပြထားသည်)

တနည်း ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ယူပုံ ၅-မျိုး

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

သို့မှ နုန့်နှေး၊ မထင်သေးမူ၊
လက်ရေး ခြေစပ်၊ လည် ခါးစပ်ဟု၊
စုဒ္ဒသ် သန္ဓိ၊ ဝိဝရဟူပေ၊
လက်ခြေ ဝမ်း နား၊ နှာပေါက်ကြားဟု၊
ပေါက်ကြားစသည်၊ နိန္နမျက်ကွင်း၊
ခံတွင်း လည်မျို၊ ထိုထိုနိမ့်ရာ၊
ငါနိမ့်ရာက၊ ထလ နဖူး၊
ရင် ဒူးမောက်ရာ၊ ငါမောက်ရာက၊
ပတ်ချာ သရီရ၊ သမန္တအား၊
ဤငါးပါးဖြင့်၊ ပိုင်းခြား နိမိတ် ယူလေတည်း။

ယခင် ခြောက်ပါးသော အပြားဖြင့် ပွါးများပါသော်လည်း နိမိတ်မထင် လာသေးလျှင် သန္ဓိ ဝိဝရ နိန္န ထလ သမန္တ [၁]၊ ဤငါးပါးသော အားဖြင့် ပွါးများနိမိတ် ယူအပ်၏ ဟူလိုသည်။ ပေါင်း ဆဲ့တပါးဖြစ်၏။

[၁။ သန္ဓိ = အစပ်အဆက် (အဆက်ကြီး ၁၄- ရှိသည်)။
ဝိဝရ = အကြား အပေါက် (လက်ချောင်းများအကြား စသည်)။
နိန္န = နိမ့်ရာဌာန။
ထလ=မြင့်(မောက်)ရာဌာန။
သမန္တ = ထက်ဝန်းကျင်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၁၈၀-၌ အကျယ်ရှု)

အစပ် ၁၄-ပါး

▬▬▬▬▬

လက်ျာလက်၌ (၁) ပခုံး၊ (၂) တတောင်ဆစ်။ (၃) လက်ကောက်ဝတ် အားဖြင့်အစပ် ၃-ပါး။

ထို့အတူ လက်ဝဲလက်၌ အစပ် ၃-ပါး။

လက်ျာခြေ၌ - (၁) ခါး။ (၂) ပေါင်ဆစ်၊ ဒူးဆစ်။ (၃) ခြေဖမျက် (ခြေချင်းဝတ်အဆစ်) အားဖြင့် အစပ် ၃-ပါး။

ထိုအတူ လက်ဝဲခြေ၌ အစပ် ၃-ပါး။

လည်ပင်း၌ အစပ် ၁-ပါး။

ခါးနှင့်ကျောရိုး အစပ် ၁-ပါး အားဖြင့် အစပ်ပေါင်း ၁၄-ပါး ဖြစ်သည်။]

“သမန္တတော”တိ သဗ္ဗံ သရီရံ သမန္တတော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗံ။ သကလသရီရေ ဉာဏံ စာရေတွာ ယံ ဌာနံ ဝိဘူတံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ၊ တတ္ထ 'ဥဒ္ဓုမာတကံ ဥဒ္ဓုမာတုက'န္တိ စိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ၊ သစေ ဧဝမ္မိ န ဥပဋ္ဌာတိ ဥဒရပရိယောသာနံ အတိရေကမုဒ္ဓု' မာတကံ ဟောတိ၊ တတ္ထ ဥဒ္ဓုမာတကံ ဥဒ္ဓုမာတုကန္တိ စိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပ၊ နှာ-၁၈၀)

“သမန္တတော”တိ ဧဝံ သန္ဓိအာဒိတော ဥဒ္ဓုမာတကံ ဝဝတ္ထပေန္တဿ စေ နိမိတ္တံ ဥပတိဋ္ဌတိ။ ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ နော စေ။ သမန္တတော ၀၀တ္တပေတဗ္ဗန္တိ ဝဝတ္ထာပနဝိဓိံ ဒဿေတုံ သကလသရီရေတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ... ဥဒရပရိယောသာနံ ဥပရိမသရီရံ။ ၎င်းဋီကာ (မဟာ၊ ပ၊ နှာ-၂၀၇)

သမန္တတောတိ၊ သမန္တတော ဟူသည်ကား။
သဗ္ဗံ သရီရံ၊ တကိုယ်လုံးကို။
သမန္တတော၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ။
ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗံ၊ ပိုင်းခြားအပ်၏။
သကလသရီရေ၊ တကိုယ်လုံး၌။
ဉာဏံ၊ ဘာဝနာဉာဏ်ကို။
စာရေတွာ၊ ဖြစ်စေ၍။
ယံ ဌာနံ၊ အကြင်အရပ်သည်။
ဝိဘူတံ၊ ထင်ရှားသည်။
ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။
ဥပဋ္ဌာတိ၊ ထင်၏။
တတ္ထ၊ ထိုအရပ်၌။
ဥဒ္ဓုမာတကံ ဥဒ္ဓုမာတကန္တိ၊ ဖူးဖူး ရောင်သော သူကောင် ဖူးဖူးရောင်သော သူကောင်ဟူ၍။
စိတ္တံ၊ ဘာဝနာစိတ်ကို။
ဌပေတဗ္ဗံ၊ ထားအပ်၏။
ဧဝမ္ပိ၊ ဤသို့ စိတ်ကိုထားပါသော်လည်း။
သစေ န ဥပဋ္ဌာတိ၊ အကယ်၍ မထင်သည်ဖြစ်အံ့။
ဥဒရ ပရိယောသာနံ၊ ဝမ်းဗိုက်အဆုံးသည်။ (ဋီကာ အလိုအားဖြင့်) ဝမ်းဗိုက်အဆုံးရှိသော အထက်ကိုယ်သည်။
အတိရေကံ၊ အလွန်အကဲ။
ဥဒ္ဓုမာတကံ၊ ဖူးဖူးရောင်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဝါ- အတိရေကံ ဥဒ္ဓုမာတကံ၊ အလွန်ရောင်သည်ကား။
ဥဒရပရိယောသာနံ၊ ဝမ်းဗိုက်လျှင် အဆုံးစွန်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
တတ္ထ၊ ထိုဝမ်းဗိုက်၌။
ဝါ၊ ဝမ်းဗိုက်အဆုံးရှိသော အထက်ကိုယ်၌။
ဥဒ္ဓုမာတကံ ဥဒ္ဓုမာတကန္တိ၊ ဖူးဖူးရောင်ကိုယ် ဖူးဖူးရောင်သောကိုယ် ဟူ၍။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
ဌပေတဗ္ဗံ၊ ထားအပ်၏။

အဋ္ဌကထာနက်။

သမန္တတောတိ၊ သမန္တတော ဟူသည်ကား။
ဧဝံ၊ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း။
သန္ဓိအာဒိတော၊ သန္ဓိ ဝိဝရ နိန္န ထလ ဟူသော လေးပါးသော အပြားဖြင့်။
ဥဒ္ဓုမာတကံ၊ ဖူးဖူးရောင်သာ အာရုံကို။
ဝဝတ္တပေန္တဿ၊ ပိုင်းခြားသော ယောဂီအား။
နိမိတ္တံ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်သည်။
စေ ဥပတိဋ္ဌတိ၊ အကယ်၍ ထင်သည် ဖြစ်အံ့။
ဣစ္စေတံ၊ ဤသို့ ထင်ခြင်းသည်။
ကုသလံ၊ ကောင်းလှပြီ။
နော စေ ဥပတိဋ္ဌတိ၊ အကယ်၍ မထင်သည်ဖြစ်အံ့။
သမန္တတော၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ။
၀၀တ္တပေတဗ္ဗံ၊ ပိုင်းခြား မှတ်သားအပ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဝဝတ္ထာပနဝိဓိံ၊ ပိုင်းခြားပုံ အစီအရင်ကို။
ဒဿေတုံ၊ ပြခြင်းငှါ။
သကလသရီရေတိအာဒိ၊ သကလသရီရေ စသောစကားကို။
ဝုတ္တံ၊ မိန့်တော်မူအပ်၏။
... ဥဒရပရိယောသာနံ၊ ဥဒရပရိယောသာန ဟူသည်ကား။
ဥပရိမ သရီရံ၊ အထက်ကိုယ်တည်း။

ဋီကာနက်။

ဤ၌ “ဥဒရပရိယောသာနံ” ပုဒ်ကို “ဥပရိမသရီရံ” ဟု ဋီကာရှင် ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖွင့်တော်မူ၏။ ယခင် အနက်သမ္ဗန်ခဲ့သည့်အတိုင်း တပ္ပုရိသမာသ် ကမ္မဓာရယ်သမာသ် သာလွန်၍ သင့်အံ့ထင်သည်။

ကိုယ်အင်္ဂါဟူသမျှတွင် ဝမ်းဗိုက်သာ လွန်၍ အရောင်ဆုံး ဖြစ်ရကား ဝမ်းဗိုက်ကိုရှု ဆိုလိုသည်။

ပွါးများစီးဖြန်းရကျိုး

▬▬▬▬▬▬▬

ဤတဆဲ့တပါးသော အပြားအားဖြင့် ပွါးများစီးဖြန်းရကျိုးကား --

ဧကာဒသဝိဓေန နိမိတ္တဂ္ဂါဟော ဥပနိဗန္ဓနတ္ထော ဥပနိဗန္ဓနာနိသံသော။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ပ၊ နှာ-၁၇၆။)

ဧကာဒသဝိဓေန၊ ၁၁-ပါး အပြားဖြင့်။
နိမိတ္တဂ္ဂါဟော၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို ယူခြင်းသည်။
ဥပနိဗန္ဓနတ္ထော၊ အသုဘအာရုံ၌ စိတ်ကို ဖွဲ့စပ်၍ အရဟတ္တဖိုလ် တိုင်အောင်သော အကျိုး ရှိ၏။
ဥပနိဗန္ဓနာနိသံသော၊ အသုဘအာရုံ၌ စိတ်ကို ဖွဲ့စပ် အစဉ်အတိုင်း တက်ကပ်၍ အရဟတ္တဖိုလ် တိုင်အောင်သော အာနိသင်ရှိ၏၊

ဥဒ္ဓုမာတကအာရုံကို မျက်စိဖြင့် ကြည့်၍ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်သည်၊
ထို့၌ စိတ်ကို ဖြစ်စေ၍ ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်သည်။
ထို၌ စိတ်ကို ဖြစ်စေ၍ အပ္ပနာဈာန်ကို ရသည်။
ထို၌ တည်၍ ဝိပသာနာကို ပွါးစေလျက် အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရသည် ဟူလိုသည်။

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထင်ပြီးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုပင် စီးဖြန်းရခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤသို့လျှင် မျက်စိဖွင့်၍ ကြည့်သောအခါကဲ့သို့ မျက်စိမှိတ်၍ ဆင်ခြင်သောအခါ မထူး မခြား ထင်သဖြင့် ကောင်းစွာ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို ယူပြီးသည်ရှိသော် ထိုသူကောင်ရှိရာ အရပ်၌ အရဟတ္တဖိုလ် ပြီးဆုံးသည် တိုင်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်သေးလျှင် ကျောင်းမှ သုသာန်သို့ လာစဉ်အခါက ကဲ့သို့ သေချာချာ လမ်းကို မှတ်သားဝေခြမ်းလျက် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်ပြီးသော ထိုကမ္မဋ္ဌာန်းကိုပင် စီးဖြန်းသိမ်းပိုက် စိုက်စိုက် ကျောင်းသို့ ပြန်လည်လာရောက်၍ စင်္ကြံ သွားရာ ထိုင်နေရာတို့၌ ထိုအသုဘကောင် ရှိသော အရပ် မျက်နှာ ထိုအသုဘ အခြင်းအရာကိုသာ ကောင်းစွာ စိတ်တမ်း၍ ကြိုးပမ်းပွါးများ အားထုတ် ဆင်ခြင်အပ်၏။

အသွားအပြန်လမ်းကို ဆင်ခြင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

မဂ္ဂပ္ပဋိက္ခဏာ [၁] ဟူသည်ကား ဂတာဂတမဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာကို ဆိုလိုသည်။ သူကောင် ရှိရာက ရခဲ့သော တရုဏနိမိတ်သည် နေ့ ပုစ္ဆာ ပြဿနာမေးသည်ကို ဖြေရခြင်း၊ ပဋိသန္ဓာရ စေတိယင်္ဂဏဝတ် စသည်ကို ပြုရခြင်းတို့ကြောင့် ပျောက်ကွယ် မေ့လျော့ ခဲ့သည်ရှိသော် ဘီလူး သားရဲ ရှိတတ်သောကြောင့်၎င်း၊ တရက် နှစ်ရက်ရှိက ဥဒ္ဓုမာတက ကွယ်ပျောက် ဝိနီလကစသည် အဖြစ်သို့ ရောက်နှင့်သောကြောင့်၎င်း၊ ကသိုဏ်းကဲ့သို့ ပြန်၍ယူဘို့ရာ ခဲယဉ်း ပျောက်လွင့် မရှိနှင့်ရကား သုသာန်သို့ သွားသည်မှစ၍ နိမိတ်ယူ၍ ပြန်ခဲ့သဖြင့် ဤယခု ထိုင်နေရာ တိုင်အောင် အလုံးစုံ အကုန်အစင် ဂတာဂတမဂ္ဂကို ဆင်ခြင်အပ်၏ ဟူလိုသည်။

[၁။ မဂ္ဂပ္ပဋိက္ခာ၊ အသွားအပြန်လမ်းကို ဆင်ခြင်ခြင်း။
(မဂ္ဂ = လမ်း။
ပဋိ = တဖန်။
ဣက္ခဏာ = ရှုဆင်ခြင်ခြင်း)။]

ထိုအခါ ကာမဝိတက် အားကြီးလှ၍ ဦးရီးမထေရ်ကို ယပ်တောင်ဖြင့် ခုတ်မိသော ဘာဂိနေယ သံဃရက္ခိတ ပဉ္စင်းငယ်အားကဲ့သို့ ဝိတက်၏အစွမ်း အားဖြင့်ပင် ရှေ့တွင် သူကောင်ချထားသကဲ့သို့ ထင်ရှားလာ၏။ ရှေးအတိုင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းဖြောင့်တန်း လမ်းမှန်၏။ ထို့ကြောင့် --

“ဂတာဂတမဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာ ဝီထိသမ္ပဋိပါဒနတ္ထာ ဝီထိသမ္ပဋိပါဒနာနိသံသာ” --

ဟု အဋ္ဌကထာ မိန့်သည်။

အသွားအပြန်လမ်းကို ဆင်ခြင်ရကျိုး

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဂတာဂတမဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာ၊ အသွားအပြန်လမ်းကို တမ်းမှန်းကုန်စင် အဖန်ဖန် သက်ဝင်၍ ဆင်ခြင်ခြင်းသည်။
ဝီထိသမ္ပဋိပါဒနတ္ထာ ဝီထိသမ္ပဋိပါဒနာနိသံသာ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းလမ်းကို ဖြောင့်တန်းစွာ ပြီးစေခြင်း အကျိုးအာနိသင် ရှိ၏။

ဤသို့ ပွါးများဆင်ခြင်၍ ထင်လာသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို စတုဓာတု အာနာပါန ကသိဏ စသော အခြားကမ္မဋ္ဌာန်းနှင့် မတူပဲ အလွန်ရခဲသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ဖြစ်၍ ဒုဂ္ဂတပုရိသသည် မဟဂ္ဃမဏိရတနာကို ရသကဲ့သို့ ရတနာလောက် ထင်မှတ် လေးမြတ် စုံမက် နှစ်သက်စွာ စောင့်ရှောက်၍ နေ့နေ့ ညည “ဥဒ္ဓုမာတက ပဋိကူလံ ဥဒ္ဓုမာတကပဋိကူလံ”ဟု စီးဖြန်းဆင်ခြင် စိတ်တွင်ဖွဲ့ထား ပွါးများကြံစည် အဖန်ဖန် ပြုသည်ရှိသော် ပဋိဘာဂနိမိတ် ဖြစ်လာ၏။

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်နှင့် ပဋိဘာဂနိမိတ် ထူးခြားပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

နိမိတ်နှစ်ပါး အထူးကား --

တတြိဒံ နိမိတ္တဒွယဿ နာနာကရဏံ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဝိရူပံ ဝိဂစ္ဆံ ဘေရဝဒဿနံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ။ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ပန ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိတွာ နိပ္ပန္နော ထူလင်္ဂပစ္စင်္ဂပုရိသောဝိယ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်(၊ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၁၈၃)

တတြ၀စနေ၊ ထိုစကားရပ်၌။
ဣဒံ၊ ဤဆိုလိမ့်သည်ကား။
နိမိတ္တဒွယဿ၊ နိမိတ်နှစ်ပါး၏။
နာနာကရဏံ၊ ကွဲပြားသည်ကို ပြုကြောင်းအထူးတည်း။

ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်သည်။
ဝိရူပံ၊ ဖောက်ပြန်မှိန်ညှိုး အဆင်းဆိုးသည်။
ဝိဂစ္ဆံ၊ မသပ်မပယ် မတင့်တယ်သည်။
ဘေရဝ ဒဿနံ၊ ကြောက်မက်ဖွယ်သော အမြင် ရှိသည်။
ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။
ဥပဋ္ဌာတိ၊ ထင်၏။

မနသိကာရဿ အနုဠာရတာယ အနုပသန္တတာယ စ အာရမ္မဏဿ။
မဟာဋီကာ(ပ၊နှာ-၂၁၀)

ပဋိဘာဂနိမိတ္တံပန၊ ပဋိဘာဂနိမိတ်သည်ကား။
ယာဝဒတ္ထံ၊ အလိုရှိတိုင်း။
ဘုဉ္ဇိတွာ၊ စား၍။
နိပ္ပန္နော၊ လျောင်းစက်အိပ်နေသော။
ထူလင်္ဂပစ္စင်္ဂပုရိသောဝိယ၊ ဆူဖြိုးဝလင် ကိုယ်အင်္ဂါကြီးငယ်ရှိသော ယောက်ျားကဲ့သို့။
ဥပဋ္ဌာတိ၊ ထင်၏။

နိဝရဏငါးပါး ပျောက်ကွာခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ယင်း ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အတိဣဋ္ဌာရုံဟု ဆိုသင့်သည်။ ထို့ကြောင့် ပရိကံ ဥပစာ အနုလုံ ဂေါတြဘူ ကိစ္စတပ်သော မဟာကြိယာဉာဏသမ္ပယုတ် သောမနဿသဟဂုတ် အာရုံပြုနိုင်သည်။ ယင်း ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် အားဖြင့် နီဝရဏငါးပါး ပျောက်၍ ဈာန်အင်္ဂါငါးပါး ထင်ရှား ဖြစ်လာ၏။ ပထမဈာန်၏ အဆင်အတု ဥပစာရဈာန်ကိုရ၏။

တဿ ပဋိဘာဂနိမိတ္တပဋိလာဘသမာလမေဝ ဗဟိဒ္ဓါ ကာမာနံ အမနသိကာရာ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ကာမစ္ဆန္နော ပဟီယတိ။ပ။ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတီတိ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ ပဟီယန္တိ။ တသ္မိံ ယေဝ စ နိမိတ္တေ စေတသော အဘိနိရောပနလက္ခဏော ဝိတက္ကောပ။ ဧကဂ္ဂတာ စာတိ ဈာနင်္ဂါနိ ပါတုဘဝန္တိ။ ဧဝမဿ ပထမဈာနပဋိဗိမ္ဗဘူတ' မုပစာရဈာနမ္ပိ တင်္ခဏညေ၀ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ဝိသုဒ္ဓိ(ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၁၈၄)

ပဋိဘာဂနိမိတ္တာရမ္မဏတာယ ဟိ အသုဘသညာယ သဒ္ဓိံ ဗလပ္ပတ္တော သမာဓိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ ကာမစ္ဆန္ဒံ ဝိက္ခမ္ဘေတိ။ ၎င်းဋီကာ(ပ၊နှာ-၂၁၁) အနက်ထင်ပြီ။

အပ္ပနာဝိဓာန

▬▬▬▬▬

အပ္ပနာဝိဓာန ဟူသည်ကား - ယင်းပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်သည်မှ စ၍ အပ္ပနာဈာန်ကို ရသည်တိုင်အောင် ပွါးများ အားထုတ်ခြင်းသည် ပထဝီကသိုဏ်းနှင့်တူပြီ။ (ဤကျမ်း၊ ဒု၊ နှာ-၁၈၉ ကြည့်ပါ)

ဥဒ္ဓုမာတက ပြီး၏။

“ကြွင်းသော အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်း ၉-ပါး ပွါးများပုံ”

ဝိနီလကစသော နောက် ကိုးပါးတို့ကိုလည်း ဥဒ္ဓုမာတကနှင့် တူစွာ ပွါးအပ်ကုန်၏။ အထူးကား --

ဝိနီလက၌ “ဝိနီလက ပဋိကူလံ, ဝိနီလက ပဋိကူလံ”ဟု စီးဖြန်းသည် ရှိသော် ပြောက်မြောက် ကျားကျား ထင်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကား နီ ဖြူ ညို- သုံးပါးတွင် များရာ ထင်၏။

ဝိပုဗ္ဗက၌ “ဝိပုဗ္ဗက ပဋိကူလံ, ဝိပုဗ္ဗက ပဋိကူလံ”ဟု စီးဖြန်းသည်ရှိသော် ယိုစီး၍ ကျသကဲ့သို့ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထင်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကား မလှုပ်ငြိမ်သက် စုဝေးလျက်ထင်၏။

ဝိစ္ဆိဒ္ဒက၌ နှစ်ပိုင်းခြား၍ တသားတည်း တခါတကြိမ်တည်း တအာဝဇ္ဇန်းတည်း မထင်လာနိုင်မူ သုဘရာဇာအသွင် အကျွမ်း ဝင်တတ်သည် ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်တိုင် လက်ဖြင့် မကိုင်ပဲ သူတပါးကို စေခိုင်း၍သော်၎င်း တုတ် လှံဒဏ် တောင်ဝှေးဖြင့် ကော်ယူ၍သော်၎င်း လက်တသစ်ခန့် အောင် ပူးယှဉ် စပ်ဆက်၍ ထားပြီးလျှင် “ဝိစ္ဆိဒ္ဒက ပဋိကူလံ ဝိစ္ဆိဒ္ဒက ပဋိကူလံ”ဟု စီးဖြန်း ဆင်ခြင်သည် ရှိသော် အလယ်၌ ပြတ်သကဲ့သို့ အကြားအပြတ်နှင့်တကွ ဥဂ္ဂဟ နိမိတ်ထင်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကား အကြားအမြတ်မရှိ ပြည့်ဖြိုးသည် ဖြစ်၍ ထင်၏။

ဝိက္ခာယိတက၌ “ဝိက္ခာယိတက ပဋိကူလံ, ဝိက္ခာယိတက ပဋိကူလံ” ဟု စီးဖြန်း ဆင်ခြင်လတ်သော် ကိုက်ခဲ ဆိတ်ကုတ်ရာနှင့်တကွ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏။ ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကား အနာအဆာမရှိ ပြည့်ပြည့် ဖြိုးဖြိုး ထင်၏။

ဝိက္ခိတ္တက ဟတဝိက္ခိတ္တက တို့ကား ဝိစ္ဆိဒ္ဒကနှင့် နည်းတူကုန်၏။ “ဝိက္ခိတ္တက ပဋိကူလံ ဟတဝိက္ခိတ္တက ပဋိကူလံ”ဟု စီးဖြန်းပုံသာ ထူးပြားကုန်သည်။

လောဟိတက၌ “လောဟိတက ပဋိကူလံ လောဟိတက ပဋိကူလံ”ဟု စီးဖြန်း ဆင်ခြင် သည်ရှိသော် လေတဖျတ်ဖျတ် ခတ်၍ တုန်လှုပ်သော ကုပ်ကားနီအလား လှုပ်ရှားသော အခြင်းအရာဖြင့် ထင်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကား ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် ထင်၏။

ပုဠုဝက၌ ပုပ်သည်မှနောက် နှစ်ရက် သုံးရက်မြောက်၍ ဒွါရကိုးပေါက်မှ ပိုးလောက်ကျိကျိ တက်သော လူသေကောင်၌ ဖြစ်စေ၊ ဒီဃဝါပီ ရေကန်တွင် ဆင်သေကောင်၌ နိမိတ်ထင်သော စူဠပိဏ္ဍပါတိက တိဿမထေရ် ကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်သော်၌ ဖြစ်စေ အိမ်သာ သို့ဝင်ရာ ပိုးလောက်ဝန်းအုံ မစင်ပုံကိုမြင်၍ ဈာန်ရသော ရာဇဂြိုဟ်မြို့အဝင် ကျုံးအပြင်တွင် ဘုရားမြင်တော်မူသော ဝက်ငယ်မအလောင်း မိဖုရားကဲ့သို့ မစင်ပုံ စသည်၌ဖြစ်စေ ပိုးလောက်အစုကို အာရုံပြု၍ “ပုဠုဝက ပဋိကူလံ ပုဠုဝက ပဋိကူလံ” ဟု စီးဖြန်းသည် ရှိသော် လှုပ်ရှား သကဲ့သို့ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကား သလေး ထမင်းခဲ ကဲ့သို့ ငြိမ်သက်စွာ ထင်၏။

အဋ္ဌိက၌ သတိပဋ္ဌာန်တွင် ဝေဖန်ဟောပြတော်မူအပ်သော အရိုးငါးပါး တွင် တပါးပါးကို ရှုအပ်၏။

[အသားအသွေး ရှိ၍ အကြောနှင့်စပ်သော အရိုး စသည် ၅-မျိုး။]

ဝဏ္ဏ

ဧကာဒသဟိ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော ဟူရာ၌ အရိုး၏ဖြူသောအဆင်းသည် သြဒါတကသိုဏ်း ရောနှောစပ်ရှက်ခြင်းကြောင့် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော ပဋိကူလအဆင်းကိုသာ ဝဏ္ဏဟု မှတ်အပ်၏။

လိင်္ဂ

အဆက်ပြုတ်ပြီးသော အရိုး၌ အရွယ်မထင်ရှားခြင်းကြောင့် လက်ရိုး ခြေရိုးစသော အမည်ကို လိင်္ဂဟုမှတ်အပ်၏။ အဆက်မပြုတ်သေး မူကား အရွယ်ကို သိနိုင်ကောင်း၏။ မနှံ့သောကြောင့် မယူသည်ဟု ဋီကာ မိန့်၏။

သဏ္ဌာန

ကြီး ငယ် တို ရှည် လုံးပြား သည်ကို သဏ္ဌာန် ဟု-မှတ်အပ်၏။

ပရိစ္ဆေဒ

ထိုထိုအရိုး၏ အဆုံးကို ပရိစ္ဆေဒဟု-မှတ်အပ်၏။

သန္ဓိ

သန္ဓိကိုကား အရိုးဆက်၌သာ ရ၏။ အရိုးတချောင်းတည်း၌ မရအပ်။

အဋ္ဌိကသင်္ခလိကာယံ သန္ဓိတော ဝဝတ္ထာပနံ လဗ္ဘတိ။ အဋ္ဌိကေ ပန န လဗ္ဘတိ။ ဋီကာ။

အကြွင်း ယထာရဟ ဥဒ္ဓုမာတကနှင့် နည်းတူ၏။ ရှေး ပုဠုဝက စသည် တို့၌လည်း ရသင့်သမျှကို ယူအပ်၏။

ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝမိမံ ဧကာဒသဝိဓေန နိမိတ္တဂ္ဂဟဏံ ဣတော ပုရိမေသု ပုဠုဝကာဒီသုပိ ယုဇ္ဇမာနဝသေန သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၁၈၆)

ဤသို့လျှင် အရိုးတချောင်းတည်း၌ပင် ဖြစ်သော်လည်း တဆဲ့တပါးသော အပြားဖြင့် “အဋ္ဌိက ပဋိကူလံ, အဋ္ဌိက ပဋိကူလံ” ဟု စီးဖြန်းသည်ရှိသော် အဋ္ဌိသင်္ခလိက၌ အဆက် အစပ် အကြားအပေါက် နှင့်တကွ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်၏။ ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကား ပြည့်ပြည့် ဖြိုးဖြိုး ထင်၏။ အရိုးတချောင်းတည်း၌ကား မတင့်မတယ် ကြောက်မက်ဖွယ် ဥဂ္ဂဟ နိမိတ် ထင်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကား ချောမွေ့ပြေပြစ် ပီတိသောမနဿ ဖြစ်ဖွယ် ထင်၏။

အသုဘ ၁၀-ပါး မှတ်သားဖွယ်

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ကိုးပါး-ဆယ်ပါး ပိုင်းခြားပုံ

ဤ အသုဘဆယ်ပါးတို့၌ ပကိဏ္ဏကစကားကို ဤသို့ မှတ်အပ်၏။ ထိုဆယ်ပါးတို့တွင် တပါးပါး၌ပင် ဈာန်ကိုရသော ယောဂီသည် ရဟန္တာကဲ့သို့ ရာဂကွာကင်း လျှပ်ပေါ် လော်လည်ခြင်း မရှိရကား တပါးပါးကို ဟောလျှင်ပင် အကျိုးပြီးတော့သည်။ သို့သော် လည်း ခန္ဓာကိုယ် သွေးဖောက်လျှင် ရောက်မြဲ သဘောအားဖြင့်၎င်း ရာဂစရိုက် အများ အားဖြင့်၎င်း တွေ့ရှိ ရမိရာရာ သင့်လျော် လျောက်ပတ်ရာရာ စီးဖြန်းပါစေခြင်းငှါ ဆယ်ပါးလုံးကိုပင် ဟောတော်မူသည်။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် စသည်တို့၌ကား အလိုလို ဖောက်ပြန်သည်ကိုယူ၍ အသုဘကိုးပါးသာ ဟောတော်မူသည်။

[အသုဘကိုးပါး ရှင်းချက် - ကယာနုပဿနာ၌ ပါဝင်သော နဝ သိ၀ထိက ဟူသော သုသာန်၌ စွန့်ပစ်ထားသော သူသေကောင် ၉-မျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ဤကျမ်း၌ပြထားသော အသုဘများကို ဆိုလိုသည်မဟုတ်။ ဥဒ္ဓုမာတကစသော အသုဘ ၁၀-ပါးတွင် ဥဒ္ဓုမာတက ဝိနီလက ဝိပုဗ္ဗက ဝိက္ခာယိတက ပုဠုဝက အဋ္ဌိက ဟူသော အသုဘ ၆-ပါး တို့ကိုသာ န၀ သိဝထိက ၉-ပါး၌ ရသည်။

၉-ပါးသရုပ်မှာ = ဥဒ္ဓုမာတက ဝိနီလက ဝိပုဗ္ဗက ၃-ပါးကို ၁-မျိုးယူ၊ ဝိက္ခာယိတက ပုဠုဝက ၂-ပါးကို ၁-မျိုးယူ၊ အဋ္ဌိက ၇-မျိုး ပေါင်း အသုဘ ၉-မျိုး ဖြစ်သည်။]

ယဒိ သရီရသဘာဝပ္ပတ္တိဝသေန အယံ အသုဘပ္ပဘေဒေါ ဝုတ္တော။ မဟာသတိပဋ္ဌာနာဒီသု ကထံ နဝပ္ပဘေဒေါတိ သော သရသတော ဧ၀ သဘာဝပ္ပတ္တိဝသေန ဝုတ္တော။ အယံ ပနေ'သ ပရူပက္ကမေနာပိ။ တတ္ထ စ ဣဓာဂတေသု ဒသသု အသုဘေသု ဧကစ္စာနေဝ ဂဟိတာနိ။ အဋ္ဌိကဉ္စ ပဉ္စဓာ ဝိဘတ္တံ။ တာနိ စ ဝိပဿနာဝသေန။ ဣမာနိ သမထဝသေနာတိ ပါကဋောယံ ဘေဒေါတိ၊ မဟာဋီကာ (ပ၊ နှာ-၂၁၅)

သရီရ သဘာဝပ္ပတ္တိဝသေန၊ ကိုယ်၏မိမိသဘောသို့ ရောက်မြဲ၏ အစွမ်းဖြင့်။
အယံ အသုဘပ္ပဘေဒေါ၊ ဤအသုဘအပြားကို။
ယဒိ ဝုတ္တော၊ အကယ်၍မိန့်ဆိုငြားအံ့။
ဧဝံသတိ၊ ဤသို့ မိန့်ဆိုခဲ့သည်ရှိသော်။
မဟာသတိပဋ္ဌာနာဒီသု၊ မဟာသတိပဋ္ဌာန်သုတ် စသည်တို့၌။
ကထံ၊ အဘယ်အခြင်းအရာကြောင့်။
နဝပ္ပဘေဒေါ၊ ၉-ပါးသော အပြားကို။
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်ပါသနည်း။
ဣတိ၊ ဤကား စောဒနာတည်း။

သော၊ ထို ကိုးပါးအပြားကို။
သရသတော ဧ၀၊ မိမိအလိုလိုအားဖြင့်သာလျှင်။
သဘာဝပ္ပတ္တိဝသေန၊ မိမိသဘောသို့ ရောက်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်၏။
(ဤ၌ မဟာသတိပဋ္ဌာန်မှာ `ကာကေဟိ ဝါ ခဇ္ဇမာနံ’ စသည် ပါသောကြောင့် သရသတောဧ၀ ကို ဆင်ခြင်ရန် ရှိ၏။)
အယံ ပန ဧသ ဧသော၊ ဤဆယ်ပါး အပြားကိုကား။
ပရူပက္ကမေနာပိ၊ သူတပါး လုံ့လဖြင့်လည်း။
သဘာဝပ္ပတ္တိဝသေန၊ သဘာဝသို့ရောက်မြဲ၏အစွမ်းဖြင့်။
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်၏။
စ၊ ဆက်ဦးအံ့။
တတ္ထ၊ ထိုမဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် စသည်တို့၌။
ဣဓာဂတေသု၊ ဤ၌ လာကုန်သော။
ဒသသု အသုဘေသု၊ ၁၀-ပါးသော အသုဘတို့တွင်။
ဧကစ္စာနိဧ၀၊ ဥဒ္ဓုမာတက ဝိနီလက ပိပုဗ္ဗက ဝိက္ခာယိတက ပုဠုဝက အဋ္ဌိက-ဆိုအပ်သော အချို့တို့ကိုသာလျှင်။
ဂဟိတာနိ၊ ယူအပ်ကုန်၏။
အဋ္ဌိကဉ္စ၊ အဋ္ဌိကကိုလည်း။
ပဉ္စာ၊ ငါးပါးအပြားဖြင့်။
ဝိဘတ္တံ၊ ဝေဘန်အပ်၏။

အဋ္ဌိက ၇-မျိုး

(၁) သမံသ လောဟိတနှာရုသမ္ဗန္ဓ။
(၂) နိမိသ လောဟိတမက္ခိတနှာရုသမ္ဗန္ဓ။
(၃) အပဂတမံသလောဟိတနှာရုသမ္ဗန္ဓ။
(၄) အပဂတနှာရုသမ္ဗန္ဓဒိသာဝိဒိသာဝိက္ခိတ္တ၊
(၅) သေတသင်္ခ ဝဏ္ဏပဋိဘာဂ။ ဤငါးပါးကိုယူ။

ဤ ဋီကာ-၌ (၁) ပုဉ္စကတ တေရောဝဿိက။ (၂) စုဏ္ဏက ဇာတအဋ္ဌိ။ ဤနှစ်ပါး ကျန်သည်ကို ဆင်ခြင်ရန် ရှိ၏။

[အဋ္ဌိကအရိုး ၇-မျိုး။

(၁) အသားအသွေးရှိ၍ အကြောနှင့်စပ်သောအရိုး။
(၂) အသားမရှိမူ၍ သွေးရှိပြီး အကြောနှင့်စပ်သောအရိုး။
(၃) အသားအသွေးမရှိ၍ အကြောနှင့်စပ်သောအရိုး။
(၄) အသားအသွေးမရှိ၍ အကြောနှင့်မစပ်သောအရိုး။
(၅) ခရုသင်းအဆင်းနှင့်တူသော ဖြူဖွေးသော အရိုးစု။
(၆) ပဉ္စကိတ တေရော၀ဿိက = နှစ်လွန်၍ စုပုံနေသောအရိုးဟောင်း။
(၇) ပူတိနိ စုဏ္ဏကဇာတအဋ္ဌိ = ဆွေးမြေ့ပြီး ကြေမွ၍ အမှုန့်ဖြစ်နေသော ဖရိုဖရဲ ဖြစ်နေသည့် အရိုး။]

အဋ္ဌကထာ၌ကား --

အဋ္ဌိကံ သော ပဿေယျ သရီရံ သိဝထိကာယ ဆဋ္ဋိတံ အဋ္ဌိသင်္ခလိကံ သမံသလောဟိတံ နဟာရုသမ္ဗန္ဓန္တိ အာဒိနာ နယေန နာနပ္ပကာရတော ဝုတ္တံ ဟု --

သာမညလာရကား ခုနစ်ပါးလုံးပင် ဝင်နိုင်၏။ ယင်း ခုနစ်ပါးတွင် အစနှစ်ပါးမှာ သမံသလောဟိတ၎င်း လောဟိတမက္ခိတ၎င်း ဖြစ်၍ အရိုးအဆင်း မထင်ရှားရကား ယင်းနှစ်ပါးကို ပယ်ကြဉ်ထား၍ နောက် ငါးပါးကို ရည်၍ “အဋ္ဌိကဉ္စ ပဉ္စဓာ ဝိဘတ္တံ” ဆိုသည် ဟူ၍သော်လည်း ကြံသင့်၏၊ အဋ္ဌကထာနှင့်ကား မညီ။

စ၊ အထူးသည်သာ မကသေး။
တာနိ၊ ထို သတိပဋ္ဌာန်၌ လာသော ဥဒ္ဓုမာတက စသည်တို့ကို။
ဝိပဿနာဝသေန၊ ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဝုတ္တာနိ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်၏။
ဣမာနိ၊ ဤဆယ်ပါးတို့ကို။
သမထဝသေန၊ သမထ အစွမ်းဖြင့်။
ဝုတ္တာနိ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့သော နည်းဖြင့်။
အယံ ဘေဒေါ၊ ဤအထူးသည်။
ပါကဋော၊ ထင်ရှား၏။
ဣတိ၊ ဤကား ဝိသဇ္ဇနာတည်း။
ဋီကာအနက်။

စရိုက်ကိုလိုက်၍ စီးဖြန်းသင့်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤ အသုဘဆယ်ပါးတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ကိုယ်သဏ္ဌာန်[၁], ကိုယ်အဆင်း [၂] ကိုယ်အနံ့, တခဲနက်သော အဖြစ်, သားမြတ်စသော အသားပုံ, အင်္ဂါကြီးငယ်တို့၏ တင့်တယ်စမ္ပယ်ခြင်း, အင်္ဂါကြီးငယ် အပေါင်းအဖွဲ့၏ ပြည့်စုံခြင်း, တန်းဆာ ပလာ ကြောင့်ဖြစ်သော တင့်တယ်ခြင်း, “ငါ၏ကိုယ်”ဟု မြတ်နိုးတနာပြုခြင်း, သွား၏ ပြည့်စုံခြင်းတို့၌ တပ်မက်မောသော ရာဂရှိကုန်သော သဏ္ဌာနရာဂီပုဂ္ဂိုလ် သရီရဝဏ္ဏရာဂီ မာလာဂန္ဓာဒိသမုဋ္ဌာပိတ သရီရဂန္ဓရာဂီ သရီရဃနဘာဝရာဂီ ထနာဒီမံသုပစယရာဂီ အင်္ဂပစ္စင်္ဂလီလာရာဂီ, သရီရသင်္ဃာတသမ္ပတ္တိရာဂီ, အလင်္ကာရ ဇနိတ သောဘာရာဂီ, ကာယေ မမတ္တရာဂီ, ဒန္တသမ္ပတ္တိရာဂီ ပုဂ္ဂိုလ် တို့အား အထူးအားဖြင့် လျောက်ပတ်ကုန်၏။ တို့ကြောင့် မိမိစရိုက်ကို ထောက်ချင့်၍ သင့်လျော်သော အသုဘကို စီးဖြန်းအပ်၏။

[၁-၂။ သဏ္ဌာနရာဂီ = ပုဂ္ဂိုလ်ကိုယ်သဏ္ဌာန်၌ တပ်မက်မောသော ရာဂရှိသောပုဂ္ဂိုလ်။
သရီရဝဏ္ဏရာဂီ = ကိုယ်အဆင်း၌ တပ်မက်မောသော ရာဂရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဂဏန်း အစဉ် အတိုင်း စသည်ဟပ်၍ ယူပါလေ။]

သက်ရှိလူ၌လည်း အသုဘ ပွါးသင့်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

ယင်းအသုဘ ဆယ်ပါးတို့ကို လူသေကောင်၌သာ ရအပ်သည် မဟုတ်။ အသက်ရှင်သော လူ၌လည်း ရအပ်ကြောင်းကို --

တဒေတံ ဣမိနာ လက္ခဏေန န ကေဝလံ မတသရီရေ။ ဒန္တဋ္ဌိကဒဿာ, ဝိနော ပန စေတိယ ပဗ္ဗတဝါသိနော မဟာတိဿတ္တေရဿ ဝိယဟတ္ထိက္ခဂတံ ရာဇာနံ ဥလ္လောကေန္တဿ သံဃရက္ခိတတ္ထေရူပဋ္ဌာကသာ- မဏေရဿ ဝိယ စ ဇီဝမာနကသရီရေပိ ဥပဋ္ဌာတိ --

ဟု-ဝိသုဒ္ဓိမဂ်(ဋ္ဌ၊နှာ-၁၈၈)၌ လာ၏။

တဒေတံ၊ ထိုအသုဘနိမိတ် ဆယ်ပါးသည်။
ဣမိနာ လက္ခဏေန၊ ဤအသုစိ ဒုဂ္ဂန္ဓ ဇေဂုစ္ဆ ပဋိကူလ အဖြစ်ဟူသေ၁ လက္ခဏာဖြင့်။
ကေဝလံ မတသရီရေ၊ သူသေ့ကိုယ် သက်သက် ၌သာလျှင်။
န ဥပဋ္ဌာတိ၊ ထင်သည် မဟုတ်သေး။
ပန၊ စင်စစ်သော်ကား။
ဒန္တဋ္ဌိကဒဿာဝိနော၊ သွားရိုးကို ရှုသော။
စေတိယပဗ္ဗတဝါသိနော၊ စေတိယ တောင်၌နေသော။
မဟာတိဿတ္တေရဿ ဝိယ စ၊ မဟာ တိဿထေရ်အား ကဲ့သို့၎င်း။
ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတံ၊ ဆင်ကျောက်ကုံန်း၌ တည်သော။
ရာဇာနံ၊ မင်းကို။
ဥလ္လောကေန္တဿ၊ မော်၍ကြည့်သော။
သံဃရက္ခိတတ္ထေရူပဋ္ဌာကသာမဏေရဿဝိယစ၊ သံဃရက္ခိတမထေရ်၏ အလုပ်အကျွေး သာမဏေ အားကဲ့သို့၎င်း။
ဇီဝမာနက သရီရေပိ၊ အသက်ရှင်သော ကိုယ်၌လည်း။
ဥပဋ္ဌာတိ၊ ထင်၏။

ဤ၌“ဇီဝမာနက သရီရေပိ ဥပဋ္ဌာတိ”ဟု လာရှိသောကြောင့် နောင်သောအခါ ဖြစ်လတ္တံ့သည်ကို အသက်ရှင်စဉ်၌ တင်စား နှလုံးထား၍ ပွါးများတမ်းမှန်း စီးဖြန်း ရမည်ဟု ထင်မှားတတ်သည်။ မထင်မှားသင့်။ အသုဘဆယ်ပါး၏ ဒိဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာန်းချည်း ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း, ဒန္တဋ္ဌိကဒဿာဝီ မဟာတိဿထေရ် ဝတ္ထုကို ပုံပြု၍ ပြသော ကြောင့်၎င်း --

တသ္မာ ဒဗ္ဗဇာတိကေန ဘိက္ခုနာ ဇီဝမာနသရီရံ ဝါ ဟောတု မတသရီရံ ဝါ။ ယတ္ထ ယတ္ထ အသုဘာကာရော ပညာယတိ။ တတ္ထ တတ္တေဝ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အပ္ပနံ ပါပေတဗ္ဗံ။

တသ္မာ၊ ထိုသို့ အသက်ရှင်သော ကိုယ်သည်လည်း အသက်သေသော ကိုယ်ကဲ့သို့ အသုဘ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်။
ဒဗ္ဗဇာတိကေန၊ တရားအမြိုက် ရထိုက်သော ပညာရှိသော။
ဘိက္ခုနာ၊ ရဟန်းသည်။
ဇီဝမာနသရီရံ ဝါ၊ အသက်ရှင်သော ကိုယ်သည်မူလည်း။
ဟောတု၊ ဖြစ်စေ။
မတသရီရံ ဝါ၊ သေသောကိုယ်သည် မူလည်း။
ဟောတု၊ ဖြစ်စေ၊
ယတ္ထ ယတ္ထ၊ အကြင် အကြင်ကိုယ်၌။
ဝါ၊ ကိုယ်၏ အစိတ်အဘို့၌။
အသုဘာကာရော၊ ဥဒ္ဓုမာတက စသော အသုဘ အခြင်းအရာသည်။
ပညာယတိ၊ ထင်၏။
တတ္ထ တတ္တေဝ၊ ထိုထင်သော အခြင်းအရာ ၌သာလျှင်။
နိမိတ္တံ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို။
ဂဟေတွာ၊ ယူ၍။
ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ သုခဝိသေသ၏ တည်ရာ အသုဘဘာဝနာကံကို။
အပ္ပနံ၊ ပထမဈာန်သို့။
ပါပေတဗ္ဗံ၊ ရောက်စေအပ်၏။

ဤသို့ နောက်၌ အဋ္ဌကထာ လာသောကြောင့်၎င်း အသက်ရှင်သော သူမှာ လေဖြန်း၍ ဖောရောင်သောအခါ အိုင်းအနာမှ ပြည်ယိုသောအခါ သွေးထွက်သောအခါ သွားရိုး ပေါ်သောအခါ စသည်တို့၌သာ ရထိုက်သည်ဟု မှတ်အပ်၏။ သူသေကောင်၌ပင် ဝိနီလက စသည်အဖြစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဥဒ္ဓုမာတက စသည်ကို မစီးဖြန်းရပြီဟု လာသော အဋ္ဌကထာစကားကိုလည်း ထောက်အပ်၏၊ ထောက်လေ။

အဘယ့်ကြောင့် သူရှင်၌ အသုဘနိမိတ် ထင်သနည်းဟူမူ - သူသေကဲ့သို့ပင် သူရှင်လည်း အသုဘ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

အသုဘအဖြစ် ထင်ရှားအောင် ဆင်ခြင်ပုံ

အသုဘအဖြစ် ထင်ရှားအောင် ဤသို့ စဉ်းစား ဆင်ခြင်အပ်၏။

ယထေဝ မတသရီရံ၊
ဇီဝမ္ပိ အသုဘံ တထာ။
အာဂန္တုကာလင်္ကာရေန၊
ဆန္နတ္တာ တံ န ပါကဋံ။

ပကတျာ တု သရီရီဒံ၊
မံသနှာရုဋ္ဌိသဉ္စယံ။
အလ္လစမ္မေန ဩနဒ္ဓံ၊
ဆဝိယာ ပဋိဆာဒိတံ။

ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ မေဒက-
ထာလိကာ ဝိယ ပဂ္ဃရံ။
ကိမီဂါရံ ရောဂါကရံ၊
ဒုက္ခဝတ္ထု ဝဏာယကံ။

နဝဟေ ́တဿ သောတေဟိ၊
အသုစီ သဝတေ သဒါ။
အက္ခိမှာ အက္ခိဂူထကော၊
ကဏ္ဏမှာ ကဏ္ဏဂူထကော။

သိင်္ဃာဏိကာ စ နာသာတော၊
မုခေန ဝမတေ'ကဒါ။
ပိတ္တံ သေမှံ စ ဝမန္တိ၊
အာဟာရရုဓိရာနိ စ။

အဓော ဥစ္စာရပဿာဝါ၊
ကာယမှာ သေဒဇလ္လိကာ။
တေနေတံ ပရိဝါရေန္တိ၊
နီလမက္ခိကအာဒယော။

ဒန္တကဋ္ဌာဒိနာ ဟေတံ၊
သစေ အပ္ပဋိဇဂ္ဂိတံ၊
ယထာ ဇာတံ ဝိစာရေယျ၊
န ဝိသေသေယျ ကောစိပိ။

ရာဇာ စေဝ စဏ္ဍာလော စ၊
ပေါသော ဣတ္ထီ စ ကေဝလာ။
နိဗ္ဗိသေသာ ပဋိကူလာ၊
ကာယေ ́သံ နတ္ထိ ဝေသမံ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသင်္ဂဟ။

 

ယထာပိ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ၊
သိင်္ဂါလော ကိံ သုကံ ဝနေ။
မံသရုက္ခော မယာ လဒ္ဓေါ၊
ဣတိ ဂန္တွာန ဝေဂသာ။

ပတိတံ ပတိတံ ပုပ္ဖံ၊
ဍံသိတွာ အတိလောလုပေါ။
နယိဒံ မံသံ အဒုံ မံသံ၊
ယံ ရုက္ခသ္မိန္တိ ဂဏှတိ။

ကောဋ္ဌာသံ ပတိတံယေဝ၊
အသုဘန္တိ တထာ ဗုဓော။
အဂ္ဂဟေတွာန ဂဏှေယျ၊
သရီရဋ္ဌမ္ပိ နံ တထာ။

ဣမံ ဟိ သုဘတော ကာယံ၊
ဂဟေတွာ တတ္ထ မုစ္ဆိတာ။
ဗာလာ ကရောန္တာ ပါပါနိ၊
ဒုက္ခာ န ပရိမုစ္စရေ။

တသ္မာ ပုဿေယျ မေဓာဝီ၊
ဇီဝတော ဝါ မတဿ ဝါ။
သဘာဝံ ပူတိကာယဿ၊
သုဘဘာဝေန ဝဇ္ဇိတံ။

ဒုဂ္ဂန္ဓော အသုစိ ကာယော၊
ကုဏပေါ ဥက္ကရူပမော။
နိန္ဒိတော စက္ခုဘူတေဟိ၊
ကာယော ဗာလာဘိနန္ဒိတော။

အလ္လစမ္မပဋိစ္ဆန္နော၊
နဝဒွါရော မဟာဝဏော။
သမန္တတော ပဂ္ဃရတိ၊
အသုစီ ပူတိဂန္ဓိယော။

သစေ ဣမဿ ကာယဿ၊
အန္တော ဗာဟိရကော သိယာ။
ဒဏ္ဍံ နုန ဂဟေတွာန၊
ကာကေ သောနေ နိဝါရယေ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပနှာ-၁၉ဝ)

မတသရီရံ၊ သူသေကောင်သည်။
အသုတံ ယထေဝ၊ မတင့်တယ်သကဲ့သို့ သာလျှင်။
တထာ၊ ထို့အတူ။
ဇီဝမ္ပိ၊ အသက်ရှင်သော ကိုယ်သည်လည်း။
အသုဘံ၊ မတင့်တယ်။
အာဂန္တုကာလင်္ကာရေန၊ ရှင်းလင်း သုတ်သင် အငှါးဆင်သော တန်းဆာဖြင့်။
ဆန္နတ္တာ၊ ဖုံးလွှမ်းအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
တံ၊ အသုဘ အဖြစ်သည်။
န ပါကဋံ၊ မထင်ရှားခဲ့။

ပကာ တု၊ ပင်ကိုယ်ရင်းရှိ ပကတိသဘောအားဖြင့်ကား။
ဣဒံ သရီရံ၊ ဤကိုယ်သည်။
အလ္လစမ္မေန၊ စိုစွတ်သောအရေထူသည်။
ဩနဒ္ဓံ၊ မြှေးယှက်အပ်သော။
ဆဝိယာ၊ အရေပါးသည်။
ပဋိဆာဒိတံ၊ ဖုံးလွှမ်းအပ်သော။
မံသနှာရုဋ္ဌိသဉ္စယံ၊ အသား အကြော အရိုးတို့၏အပေါင်းအစု သာလျှင်တည်း။

ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ၊ ငယ်ငယ် ကြီးကြီးသော အပေါက်ရှိ၏။
မေဒကထာလိကာ ဝိယ၊ သားဆီထည့်လှောင်သော မြေအိုးကဲ့သို့။
ပဂ္ဃရံ၊ မပြတ်အောက်ထက် ဘရပွက် ယိုစီး၏။
ကိမိအဂါရံ၊ ပိုးမျိုးရှစ်ဆယ်တို့၏ နေရာအိမ်တည်း။
ရောဂအာကရံ၊ အနာရောဂါ ဟူသမျှတို့၏ တည်ရာတည်း။
ဒုက္ခဝတ္ထု၊ ဆင်းရဲဟူသမျှတို့၏ ခိုမှီရာတည်း။
ဝဏာယကံ၊ ပြည်မှည့်ပြီးသည့် အိုင်းကြီးပမာ ကိုးဖြာဒွါရ အမာဝတို့ဖြင့် နေ့ညတစိုစို ယိုချ၏။
(ဝဏော ဝိယ အာစရတီတိ ဝဏာယကံ ပြု။)

ဧတဿ၊ ထိုကိုယ်၏။
နဝဟိ သောတေဟိ၊ မစင်ဓီးဓီး စီးထွက်ရာ ဒွါရကိုးပေါက်တို့မှ။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
အသုစိ၊ မစင်မကြယ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သည်။
သဝတေ၊ ယိုထွက်စီးကျ၏။
အက္ခိမှာ၊ မျက်စိနှစ်ဘက်မှ။
အက္ခိဂူထကော၊ မျက်ဝတ် မျက်ချေးသည်။
သဝတေ၊ ယိုထွက်စီးကျ၏။
ကဏ္ဏမှာ၊ နားတွင်းနှစ်ဖက်မှ။
ကဏ္ဏဂူထကော၊ နဖာချေးသည်။
သဝတေ၊ ယိုထွက်စီးကျ၏။

နာသာတော၊ နှာခေါင်းမှ။
သိင်္ဃာဏိကာ၊ နှပ်သည်။
သဝတေ၊ ယိုထွက် စီးကျ၏။
ဧကဒါ၊ တရံတခါ။
မုခေန၊ ခံတွင်းပေါက်ဖြင့်။
ဝမတိ၊ အန်ထွက်၏။
ပိတ္တံ၊ သည်းခြေသည်၎င်း။
သေမှံ စ၊ သလိပ်သည်၎င်း။
အာဟာရရုဓိရာနိ စ၊ အစာ သွေးတို့သည်၎င်း။
မုခေန၊ ခံတွင်းဖြင့်။
ဝမန္တိ၊ အန်ထွက်ကုန်၏။

အဓော၊ အောက်ဒွါရ နှစ်ပေါက်တို့ဖြင့်။
ဥစ္စာရပဿာဝါ၊ ကျင်ကြီးကျင်ငယ်တို့သည်။
သ၀န္တိ၊ ယိုစီးကုန်၏။
ကာယမှာ၊ တကိုယ်လုံးမှ။
သေဒဇလ္လိကာ၊ ချွေး ဆား အရေလွှာ မြူ အညစ်အကြေးသည်။
သဝတိ၊ ယိုထွက်၏။
တေန၊ ထို့ကြောင့်။
ဧတံ၊ ထိုကိုယ်ကို။
နီလမက္ခိက အာဒယော၊ ယင်မမဲရိုင်း စသည်တို့သည်။
ပရိဝါရေန္တိ၊ ဝိုင်းအုံ ဝန်းရံကုန်၏ ။

ဟိ သစ္စာ၊ ထိုစကားမှန်၏။
ဧတံ၊ ထိုကိုယ်ကို။
ဒန္တကဋ္ဌာဒိနာ၊ ဒန်ပူ အစရှိသည်ဖြင့်။
အပ္ပဋိဇဂ္ဂိတံ၊ မသုတ်သင် မပြုပြင်ပဲ။
ယထာဇာတံ၊ ဖြစ်မြဲအတိုင်း။
သစေ ဝိစာရေယျ၊ အကယ်၍ သွားလာ လှည့်လည်သည်ဖြစ်အံ့။
ကောစိပိ၊ တစုံ တယောက်သော သူသည်မျှလည်း။
နဝိသေသေယျ၊ အသည် ဆင်းရဲသား မင်း ပုန်ဏားဟု မထူးမခြားခဲ့ရာ။

ရာဇာ စေဝ၊ ရေမြေသနင်း မင်းသည်၎င်း။
စဏ္ဍာလော စ၊ အိမ်စဉ်ပတ်လယ် အိတ်လွယ်တောင်းစား ဒွန်ဒစဏ္ဍားသည်၎င်း။
ပေါသော ဣတ္တီစ၊ ယောက်ျား မိန်းမ သမုတ်ရသည့် ဘာဝနှစ်ပါး ကွဲပြားသသူသည်၎င်း။
ကေဝလာ၊ ခပ်သိမ်း ဥဿုံ အလုံးစုံသောသူတို့သည်။
နိဗ္ဗိသေသာ၊ ကွဲလွဲထူးခြား အပြားမရှိကုန်ရာ။
ပဋိကူလာ၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာ ထွီဘွယ်ရာသာ ရှိကုန်၏။
ဧသံ၊ ထိုမင်း ဒွန်းစဏ္ဍား ယောက်ျား မိန်းမတို့၏။
ကာယေ၊ ကိုယ်၌။
ဝေသမံ၊ မတူ ထူးခြား ကွဲပြားသော အဖြစ်သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။

 

သိင်္ဂါလော၊ မြေခွေးအိုသည်။
၀နေ၊ တောအုပ်၌။
ပုပ္ဖိတံ၊ ပွင့်သော။
ကိံ သုကံ၊ ကသစ်ပင်ကို။
ဝါ၊ ပေါက်ပင် လက်ပံပင်ကို။
(ကိံ သုကန္တိ ပါလိဘဒ္ဒကံ။ ပလာသောတိ ကေစိ။ သိပ္ပလီတိ အပရေ။ ဋီကာ၊ပ၊ နှာ-၂၁၇။)
ဒိသွာ၊ မြင်၍။
မယာ၊ ငါသည်။
မံသရုက္ခော၊ အမဲပင်ကို။
လဒ္ဓေါ၊ ရအပ်ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာ။
ပေဂသာ၊ လျင်စွာသော အဟုန်ဖြင့်။
ဂန္တွာန၊ ပြေးသွား၍။

ပတိတံ ပတိတံ ပုပ္ဖံ၊ ကြွေကျတိုင်း ကြွေကျတိုင်းသော အပွင့်ကို။
အတိလောလုပေါ၊ အလွန်လှပ်ပေါ်လော်လည် မတည်ကြည်စွာ ကဗျာကရာ။
ဍံသိတွာ၊ ကိုက်ခဲစမ်းသပ်၍။
ဣဒံ၊ ဤကျလာသော နီနီသည်။
န မံသံ၊ အမဲမဟုက်သေး။
ရုက္ခသ္မိံ ၊ သစ်ပင်ထက်၌။
ယံ၊ အကြင် နီနီရဲရဲသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိရစ်သေး၏။
အဒုံ၊ ထိုသစ်ပင်ထက်ယံ ရှိကျန်တဲ့ နီနီရဲရဲ သည်သာလျှင်။
မံသံ၊ ရသာရွဲရွဲ စားကိုက်ခဲရန်ဘို့ အမဲစင်စစ်တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဂဏှတိ ယထာ၊ မခွါနိုင်ပဲ ယူစွဲထင်ရောက် သစ်ပင်အောက်၌ သေပျောက် ပျက်ပြား ဆုံးပါးရှာလေသကဲ့သို့။

တထာ၊ ပမာနှိုင်းဆို တောခွေးအိုသို့။
ပတိတံ၊ ကိုယ်မှလွတ်ကျသော။
ကောဋ္ဌာသံယေဝ၊ မစင် တံထွေး ဆံချည်ထွေးဟု နှပ်စေး ကျင်ငယ်စသော ကောဋ္ဌာသ ကိုသာလျှင်။
အသုဘန္တိ၊ မတင့်မတယ် ရွံ့စဘွယ်ဟု။
အဂ္ဂဟေတွာန၊ မယူမူ၍။
သရီရဋ္ဌံ၊ မကျသေးသည် ကိုယ်၌ တည်သော။
နမ္ပိ၊ ထိုမစင်တံတွေး နှပ်စေး ဆံပင် ကျင်ငယ်စသော ကောဋ္ဌာသကိုလည်း။
တထာ၊ ထိုကိုယ်မှ လွတ်ကျ ကောဋ္ဌာသအတူ။
အသုဘန္တိ၊ မတင့်မတယ် ရွံစဘွယ်ဟူ၍။
ဗုဓော၊ ပညာရှိသည်။
ဂဏှေယျ၊ ဉာဏ်ဖြင့်စဉ်းစား သတိထား၍ မှတ်သားစွဲယူရာ၏။

ဟိ၊ မယူချေက ရသောအပြစ်ဒေါသကား။
ဣမံ ကာယံ၊ ရွံဘွယ်စက်ဆုပ် ဤကိုယ်ပုပ်ကို။
သုဘတော၊ လှပတင့်တယ် နှစ်သက်ဘွယ်ဟု။
ဂဟေတွာ၊ စွဲယူ ထင်မှတ်ကုန်၍။
တတ္ထ၊ ထိုမစင်ပြည့်လှောင် အပုပ်ကောင်၌။
မုစ္ဆိတာ၊ သာယာ စုံမက် နှစ်သက်မိန်းမောကုန်လျက်။
ဗာလာ၊ မလိမ္မာသူ လူမိုက်တို့သည်။
ပါပါနိ၊ မိစ္ဆာစာရ စသည်ညစ်ကျူး မကောင်းမှုတို့ကို။
ကရော၊ ပြုကုန်သည် ဖြစ်၍။
ဒုက္ခာ၊ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း အိုခြင်း နာခြင်း သေခြင်း မစဲ သံသရာဝဋ် ဆင်းရဲမှ။
န ပရိပုစ္စရေ၊ မလွတ်နိုင်ကြကုန်။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
မေဓာဝီ၊ ပညာရှိသော အမျိုးသားသည်။
ဇီဝတော ဝါ၊ အသက်ရှင်သည်လည်း ဖြစ်သော။
မတဿ ဝါး သေသည်လည်း ဖြစ်သွား။
ပူတိကာယသ၊ ရွံဘွယ်စက်ဆုပ် ကိုယ်ကောင်ပုပ်၏။
သုဘဘာဝေန၊ တင့်တယ်သောအဖြစ်မှ။
ဝဇ္ဇိတံ၊ ကင်းသော။
ငါ၊ (သုဘဘာဝေန၊ တင့်တယ်သော) အဖြစ်သည်။
ဝဇ္ဇိတံ၊ ကြဉ်အပ်သော။
သဘာဝံ၊ မတင့်မတယ် စက်ဆုပ်ဘွယ်သော အသုဘသဘောကို။
ပဿေယျ၊ ရှုရာ၏။

ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
ဒုဂ္ဂန္ဓော၊ နံစော် လှီလှောင်း မကောင်းသော အနံ့ရှိ၏။
အသုစိ၊ မစင်ကြယ်။
ကုဏပေါ၊ အပုပ်အတိပြီး၏။
ဥက္ကရူပမော၊ ကျင် ကြီး ကျင်ငယ် စွန့်ရာအရပ်နှင့်တူ၏။
ဝါ၊ ကျင်ကြီးတွင်းနှင့် တူ၏။
ကာယော၊ အနံ့မဖွယ် မစင်ကြယ်၍ ပြည့်ကြွယ်ပုပ်ခြင်း မစင်တွင်းနှင့် တူသောကိုယ်ကို။
စက္ခုဘူတေဟိ၊ ပညာမျက်စိသို့ ရောက်ကုန်သော။
ဝါ၊ လူအများ၏ မျက်စိ အလားဖြစ်ကုန်သော ပညာရှိတို့သည်။
နိန္ဒိတော၊ ကဲ့ရဲအပ်၏။
ဗာလာဘိနန္ဒိတော၊ သူမိုက်တို့သာ လွန်စွာ နှစ်သက်အပ်၏။

အလ္လစမ္မပဋိစ္ဆန္နော၊ အရေစိုသည်ဖုံးလွှမ်းအပ်သော။
နဝဒွါရော၊ ကိုးပေါက် ဒွါရ အမာ၀ရှိသော။
မဟာဝဏော၊ ပြည်မှည့်ပြီးသည့် အိုင်းကြီးပမာ ကိုယ်ခန္ဓာသည်။
ပူတိဂန္ဓိယော၊ ပုပ်နံ ညှီလှောင်း မကောင်းသော အနံ့ရှိကုန်သော။
အသုစီ၊ မစင်မကြယ် စက်ဆုပ်ဖွယ်တို့ကို။
သမန္တတော၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ။
ပဂ္ဃရတိ၊ ယိုချတတ်၏။

ဣမဿ ကာယသ၊ ဤကိုယ်၏။
အန္တော၊ အတွင်းသားသည်။
ဗာဟိရကော၊ အပလှန်ထားသည်။
သစေ သိယာ၊ အကယ်၍ ဖြစ်အံ့။
ဒဏ္ဍံ၊ တုတ်ကို။
ဂဟေတွာန၊ ကိုင်စွဲ၍။
ကာကေ စ၊ ကျီးတို့ကို၎င်း။
သောနေ စ၊ ခွေးတို့ကို၎င်း။
နိဝါရယေ နုန၊ ခြိမ်းမောင်းတားမြစ် အော်ဟစ် ချောက်ခြမ်း ရရာ၏။

ဤကား အနက်။

အသုဘဆယ်ပါး ပြီး၏။

 

အနုဿတိ ၁၀-ပါး

အနုဿတိ မည်ပုံ

“သရဏံ သတိ၊ အနု အနု သတိ အနုဿတိ၊ ပဝတ္တိတဗ္ဗဋ္ဌာနမှိယေဝ ဝါ ပဝတ္တတ္တာ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဿ ကုလပုတ္တဿ အနုရူပါ သတိ အနုဿတိ”ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် အနုဿတိ မည်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းဆယ်ပါးတို့တွင် ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဟူသည်ကား--

သရဏံ၊ အောက်မေ့ခြင်း။
သတိ၊ အောက်မေ့ခြင်း။
အနု အနု၊ အဖန်တလဲလဲ။
သတိ၊ အောက်မေ့ခြင်း။
အနုဿတိ၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ခြင်း။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ပဝတ္တိတဗ္ဗဋ္ဌာနမှိယေဝ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဖြစ်စေခြင်းငှါ သင့်လျော်သော အရာ၌သာလျှင်။
ပဝတ္တတ္တာ၊ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဿ၊ သာသနာတော်ကို နိယျာနိကဟု ယုံကြည်၍ ရဟန်းပြုသော။
ကုလပုတ္တဿ၊ အမျိုးကောင်းသားအား။
အနုရူပါ၊ သင့်လျော် လျောက်ပတ်သော။
သတိ၊ အောက်မေ့ခြင်းသည်။
အနုဿတိ၊ အနုဿတိ မည်၏။

 

ဗုဒ္ဓါနုဿတိ

ဗုဒ္ဓံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ။

ဗုဒံ္ဓ၊ ဘုရားဂုဏ်တော်ကို။
အာရဗ္ဘ၊ အာရုံပြု၍။
ဥပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်သော။
အနုဿတိ၊ အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်းတည်း။
ဗုဒ္ဓါနုဿတိ၊ ဘုရားဂုဏ်ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော အနုဿတိ-ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့် အညီ ဘုရားဂုဏ်ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ခြင်း, သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတ အားလျော်သော အောက်မေ့ခြင်း သတိစေတသိက်သည် ဗုဒ္ဓါနုဿတိ မည်၏။

‘ဗုဒ္ဓ’န္တိ ယေ ဂုဏေ ဥပါဒါယ ဘဂဝတိ ‘ဗုဒ္ဓေါ’တိ ပညတ္တိ၊ တေ ဂုဏေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ၊ မဟာဋီကာ(ပ၊ နှာ-၂၁၈)

ဓမ္မာနုဿတိစသည်လည်း နည်းတူ။

 

ဓမ္မာနုဿတိ

ထိုတွင် “ဓမ္မ” အရကို --

'ဓမ္မ'န္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မေန သဒ္ဓိံ နဝဝိဓမ္ပိ လောကုတ္တရဓမ္မံ။ နနု စ နိဗ္ဗာနံ ဝိသုံ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေန ဝက္ခတီတိ၊ ကိဉ္စာပိ ဝက္ခတိ၊ ဓမ္မဘာဝသာမညေန ပန မဂ္ဂဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ဣဓ ပါဠိယာ သင်္ဂဟိတတ္တာ တဿာပိ ဓမ္မာနုဿတိ- ကမ္မဋ္ဌာနေ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အသင်္ခတာ' မတာဒိဘာဝေန ပန မဂ္ဂဖလေဟိ ဝိသိဋ္ဌတာယ တဿ ဝိသုံ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေန ဂဟဏံ ကတံ [၁]

[၁။ နိဗ္ဗာန်သည် အနုဿတိ ၂-မျိုး၌ဖြစ်ပုံ။ နိဗ္ဗာန်ကို ဥပသမာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း အဖြစ်ဖြင့် သီးခြား ဆိုထားသော်လည်း နိဗ္ဗာန်၏ ဓမ္မအဖြစ်ဖြင့် တူသောကြောင့် နိဗ္ဗာန် သည်ပင် သာမညအားဖြင့် ဓမ္မ ဖြစ်သောကြောင့် ဓမ္မာနုဿတိ၌ ဓမ္မအရ နိဗ္ဗာန်ကိုပါ ထည့်သွင်း ယူနိုင်သည်၊ (နိဗ္ဗာန်ကို ဓမ္မာနုသာတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းအဖြစ်ဖြင့် ဆိုထားသည်။

နိဗ္ဗာန်သည် အသင်္ခတ အမတ အစရှိသည့် အဖြစ်ဖြင့် မဂ်ဖိုလ်တို့မှ ထူးကဲသည်၏ အဖြစ် ကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကို ဥပသမာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း အဖြစ်ဖြင့်လည်း သီးခြားဆိုထား ပြန်သည်။]

ဟူသော မဟာဋီကာ (ပ၊နှာ-၂၁၈) နှင့်အညီ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ်နှင့်တကွ ဓမ္မ ဆယ်ပါးလုံးကို ယူအပ်၏။

 

သီလာနုဿတိ စသော သုံးပါး

သီလာနုဿတိစသော သုံးပါးကိုကား --

ယောဂါဝစရဿ အတ္တနော ဧဝ သီလဿ, စာဂဿ သဒ္ဓါဒီနဉ္စ အနုဿတိဋ္ဌာနဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ။

ဋီကာဟိတ် (ပ၊ နှာ-၂၁၈) အတိုင်း အသီးအခြား ယူအပ်၏။

ဒေဝတာ၊ သဒ္ဓါစသည့်ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံ၍ နတ်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်သော နတ်တို့ကို။
အာရဗ္ဘ၊ ရှေးဦးစွာ အာရုံပြုပြီး၍။
ဥပ္ပန္နာ၊ ဆင့်၍ဖြစ်သော။
အနုဿတိ၊ နတ်တို့ဂုဏ်ပမာ မိမိသဒ္ဓါ စသောဂုဏ်ကို အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ခြင်း သည်။
ဒေဝတာနုဿတိ၊ ဒေဝတာနုဿတိ မည်၏။

 

မရဏာနုဿတိ

မရဏံ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္ဆေဒ မရဏဟူသော သေခြင်းကို။
အာရဋ္ဌ၊ အာရုံပြု၍။
ဤသို့ အနက်ပေး။

 

ကာယဂတာသတိ

ကာယဂတာသတိဟူသည်ကား --

ကေသာဒိဘေဒံ ရူပကာယံ ဂတာ၊ ကာယေ ဝါ ဂတာတိ ကာယဂတာ၊ ကာယဂတာ စ သာ သတိ စာတိ ကာယဂတသတီတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ရဿံ အကတွာ ကာယဂတာသတီတိ ဝုတ္တာ --

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၁၉၁) လာသည်နှင့်ညီစွာ ဆံပင်စသော ကောဋ္ဌာသ နိမိတ်ကို အာရုံပြု၍။
ဝါ၊ ကောဋ္ဌာသနိမိတ်၌ ဖြစ်သော သတိစေတသိက်သည် ကာယဂတာသတိ မည်၏၊

 

အာနာပါနဿတိ

ထွက်သက် ဝင်သက် လေ ဟူသော အဿာသ ပဿာသ နိမိတ်တို့ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်သော သတိသည် အာနာပါနဿတိ မည်၏။

 

ဥပသမာနုဿတိ

သင်္ခါရခပ်သိမ်း ကုန်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်သော အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ခြင်း သတိသည် ဥပသမာနုဿတိ မည်၏။

 

ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

ဤဆယ်ပါးသော အနုဿတိတို့တွင် ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း ပွါးများဟန်ကား -

အဝေစ္စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ယာထာဝတော ဉတွာ ဥပ္ပန္နော ပသာဒေါ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ၊ အရိယမဂ္ဂေန အာဂတပ္ပသာဒေါ၊ တံ သဒိသောပိ ဝါ၊ ယော ဒိဋ္ဌိဂတဝါတေဟိ အစလော အသမ္ပကမ္ပိယော ---

ဟူသော မဟာဋီကာ (ပ၊ နှာ-၂၁၉) နှင့်ညီစွာ အစလသဒ္ဓါနှင့် ပြည့်စုံသော ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပထဝီကသိုဏ်း (ဤကျမ်း၊ ဒု၊ တွဲ၊ နှာ-၁၇၅)၌ ဆိုအပ်ခဲ့ ပြီးသည် အတိုင်း ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ ချဉ်းကပ်၍----

 

ဂုဏ်တော် ၉-ပါး

“သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ၊ ဣတိပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ပ။ ဣတိပိ ဘဂဝါ”။

ဤသို့ ဘုရားရှင် ဂုဏ်တော်တို့ကို ဆင်ခြင် အောက်မေ့အပ်ကုန်၏။

 

အရဟံ

အနက်ကား --

အပရိမေယျေသု၊ ဤ၍ဤမျှ ဂဏန်းချ၍ နှိုင်းဆခြင်းငှါ မတတ်ရာကုန်သော။
ဝါ၊ နှိုင်းဆချင့်ပေါင်း မတတ် ကောင်းကုန်သော။
ဝါ၊ နှိုင်းဆပိုင်ပိုင် မတတ်နိုင်ကုန်သော။
ဝါ၊ နှိုင်းဆ ပိုင်းခြား မတတ်အားကုန်သော။
အတ္တဘာဝေသု၊ ကိုယ်တော်မြတ်အဖြစ်တို့၌။
သမတ္တိံသပါရမိယော၊ အမျှသုံးဆယ် များကျယ်အညီ ပါရမီတော်တို့ကို။
ပူရေတွာ၊ မဆုတ်မနစ် သစ်သစ်ပွါးဆင့် ဖြည့်ကျင့်တော်မူပြီး၍။
သဗ္ဗကိလေသေ၊ ပဉ်သတ္တရိ နာမ် လက် နိ-ကို သန် ကိ မြှောက်ပွါး ငါးရာ့တထောင် များမြောင်ပြောဟုံ အလုံးစုံသော ကိလေသာ တို့ကို။
ဘဉ္ဇိတွာ၊ လေးတန် ဉာဏ်မဂ် စိန်သန်လျက်ဖြင့် ချိုးဖျက် ခုတ်ဖြတ်တော်မူပြီး၍။
ဒသသဟဿိ လောကဓာတုံ၊ ဝန်းကျင် တိုက်ပေါင်း တသောင်းပညတ် လောကဓာတ်ကို။
ကမ္ပေန္တော၊ သံဟည်းရိုက်နှက် သိမ့်သိမ့်တက်အောင် အောက်ထက်ဝှန်ဝေ တုန်လှုပ် စေလျက်။
အနုတ္တရံ၊ မည်သည့်တရား မနှုန်းအား၍ မြတ်ဖျားခေါင်ထိ တုမရှိသော။
သမ္မာသမ္ဗောဓိံ၊ မဖောက်မပြန် အမှန်ကိုယ်တိုင် သိစွမ်းနိုင်သော မဏ္ဍိုင်ဥက္ကဌ် မဂ်ဉာဏ်မြတ်ကို။
အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဇောခြားကာဖြင့် မကြာခဏ ရတော်မူပြီ။

ဒေဝါနံ၊ သန္တုသိတ စသည်ထင်ရှား နတ်အများ တို့ထက်။
အတိဒေဝေါ၊ ဒိဗ္ဗဝိဟာရ စသည်ရောင်မြူး ဂုဏ်ကျေးဇူးဖြင့် ချီးကျူးလွန်ကဲသော နတ်မြတ် ဖြစ်တော်မူထသော၊

သက္ကာနံ၊ ဆုံးစမရှိ များဘိလောကဓာတ် ဗိမာန်မြတ်ဝယ် ပျော်လတ်စံစား နတ် သိကြားတို့ထက်။
အတိသက္ကော၊ အောင်တမ်းခွန်ဖြင့် ကျော်ဝှန်ခြိမ့်သဲ လွန်ကဲထူးမြတ်သော သိကြားမင်း ဖြစ်တော်မူထသော။

ဗြဟ္မာနံ၊ ဈာန်ဟုန်ရောင်ဖြင့် တောက်လောင် ဘနန်း ချီးမွမ်းကျော်သောင်း ဗြဟ္မာအပေါင်း တို့ထက်။
အတိဗြဟ္မာ၊ ရူပ နာမ ဂုဏ်နှစ်ဝဖြင့် ဆဆလွန်ကျူး ထူးမြတ်သော ဗြဟ္မာမင်း ဖြစ်တော် မူထသော။

လောကနာထော၊ လူနတ် ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ ပူဇာညွတ်လျှိုး ခိုကိုးရာ ဖြစ်တော်မူ ထသော။

သဒေဝကေ၊ နတ်နှင့်တကွသော ။
လောကေ၊ ကာမရူပ အရူပ-ဟု လောက သုံးတည် ဘုံသုံးမည်၌။
ပတ္ထဋကိတ္တိသဒ္ဒါ၊ ဘာဂျဝန္တ စသည်ချီးအံ့ နယ်မဆန့်အောင် ပျံ့နှံ့ကျော်စောသော အသံ ရှိတော်မူထသော။
ယော ဘဂဝါ၊ အကြင် သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားသည်။
အတ္ထိ ဝိဇ္ဇတိ၊ ထင်ရှား ရှိတော်မူ၏။

သော ဘဂဝါ၊ ထို သဗ္ဗညု မြတ်စွာဘုရားသည်။
ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကရဏေန၊ လောဘ ဒေါသ မောဟ ကင်္ခါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အဟိရိက နောတ္တပ္ပနှင့် ထိန မာန ဥဒ္ဓစ္စ-ဟု ဒသကိလေ ရန်ညစ်တေကို လေးထွေမဂ်ပေါင်း လက်နက်ကောင်းဖြင့် ထောင်းထောင်း ဖျက်ဖြုန်း သတ်ဖြတ်မှုန်း၍ ပတ်ကုံးရန်သူ မပြုဝံ့ရှောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။
အရဟံ၊ အရဟ မည်တော်မူ၏။

ဤကား--

ယသ္မာ ရာဂါသင်္ခါတာ၊
သဗ္ဗေပိ အရယော ဟတာ။
ပညာသတ္ထေန နာထေန၊
တသ္မာပိ အရဟံ မတော။

ဖွင့်အပ်သောအတိုင်း အနက်တည်း။

၎င်းနှင့်တကွ အရဟံပုဒ်၏ ရသင့်တိုင်း အနက်ကား --

အာရကတ္တာ ဟတတ္တာ စ၊
ကိလေသာရီန သော မုနိ။
ဟတသံသာရစက္ကာရော၊
ပစ္စယာဒီန စာရဟော။။
န ရဟော ကရောတိ ပါပါနိ၊
အရဟံ တေန ပုစ္စတိ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊(ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၁၉၅)

အာရကတ္တာ စ၊ သဝါသနာ ကိလေသာမှ လေးဖြာမြိုက်မဂ် စိန်သန်လျက်ဖြင့် ချိုးဖျက် မလူ ဝေးတော်မူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း --

သော တတော အာရကာ နာမ၊
ယဿ ယေနာသမင်္ဂိတာ။
အသမင်္ဂီ စ ဒေါသေဟိ၊
နာထော တေနာ ́ရဟံ မတော။

ဟူသော ဂါထာအတိုင်း အနက်။

ကိလေသာရီနံ၊ လောဘ ဒေါသ မောဟ ကင်္ခါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အဟိရိက နောတ္တပ္ပနှင့် ထိန မာန ဥဒ္ဓစ္စ-ဟု ဒသကိလေ ရန်ညစ်တေတို့ကို။
ဟတတ္တာ စ၊ လေးထွေသော မဂ်ဉာဏ် လက်နက်ဖြင့် တက်တက် ပျက်ပြုန်း သတ်ဖျက်ဖြုန်း၍ ပတ်ကုံးရန်သူ မပြူဝံ့ရှောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်၎င်း။
သော မုနိ၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားကို။
အရဟံ၊ အရဟ မည်၏ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

ယောမုနိ၊ အကြင် မြတ်စွာဘုရားသည်။
ဟတသံသာရစက္ကာရော၊ အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာ ပုံတောင်း အပေါင်းသုံးတန့် အကန့်သင်္ခါရာ ဇရာမရဏ အကွပ်ပြသား အာသဝဝင်ရိုး လျှို့ထိုးယှဉ်စပ် ဘဝသုံးပါး ဝဋ်ရထား၌ ရှည်လျားတပ်သည့် ရဟတ်သံသာ ဝဋ်စကြာ၏ ပုညာဒိက သင်္ခါရကို ဝီရိယခြေ သီလမြေထက် သဒ္ဓါလက်ဖြင့် ကမ္မက္ခယိန် ဉာဏ်ပုဆိန်ကို ရွယ်ချိန်မိုးလျက် ချိုးဖျက်တော်မူပြီ။

ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ၊
ဓာတုအာယတနာန စ။
အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ၊
သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီတိ --
ဧဝံ ဝုတ္တသံသာရောဝ သံသာရစက္ကံ။ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၂၂၁)

တနည်းကား --- ဟတ သံသာရစက္ကာရော၊ ပုံတောင်းအဝိဇ္ဇာ ဇရာမရဏံ အကွပ်ရံ၍ ဆယ်တန်မဇ္ဈ အကန့်ပြသား အလွှားလေးလွှာ ဓွန့်သုံးဖြာနှင့် ခြင်းရာနှစ်ဆယ် သုံးသွယ်အစပ် သမုပ္ပါဒ်-ဟု ရဟတ်စက်ကန့် လယ်ဆယ်တန့် ကို ချိုးဟန့်ဖျက်ဆီး တော်မူပြီ။

အရာ သံသာရစက္ကဿ၊
ဟတာ ဉာဏာသိနာ ယတော။
လောကနာထေန တေနေ'သ၊
အရဟန္တိ ပဝုစ္စတိ။

ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။

ပစ္စယာဒီနဉ္စ၊ ပစ္စည်းလေးထွေ မဟေသက္ခ လူနတ်သသည့် ပူဇာဝိသေသ တို့ကိုလည်း။
အရဟော၊ အလှူခံမြတ်ဖြစ်၍ စင်စစ်ခံတော်မူထိုက်၏။

ရဟော၊ ပညာရှိယောင် လူမိုက်ခေါင်ကို လူဘောင်မလှ အရှက်ရမည်ကြောင့် ကွယ်ပ ညစ်ကျု မကောင်းမှုကို ပြုကြပမာ ဆိတ်ကွယ်ရာ၌။
ပါပါနိ၊ ယုတ်မာ ညစ်ကျု မကောင်းမှုတို့ကို။
န ကရောတိ၊ ဗောဓိရင်းကပင် ပယ်ရှင်းဟေတု ဘယ်တခုကိုမျှ ကျင့်ပြုတော်မမူ။

ယသ္မာ နတ္ထိ ရဟော နာမ၊
ပါပကမ္မေသု တာဒိနော။
ရဟာဘာဝေန တေနေ' သ၊
အရဟံ ဣတိ ဝိဿုတော။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၁၉၅) ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။

တေန ကာရဏေန၊ စက်ကန့်ဖဲ့ချိုး လှူမျိုးခံထိုက် ကွယ်၌ညစ်ကျု မပြုတုံ ရှောင်း ထိုအကြောင်းကြောင့်လည်း။
သောမုနိ၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားကို။
အရဟံ၊ အရဟမည်၏ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

ဤသို့ ပါဌ်အနက်ကို ရွတ်လျက် မူလည်း ဆင်ခြင်အပ်၏။

တနည်းလည်း---

အာရကာ မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ၊
အာရကာ စ ဝိဇာနတံ။
ရဟာနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ၊
ဝိဒူန' မရဟေယျတော။
ဘဝေသု စ ရဟာဘာဝါ၊
ပါသံသာ အရဟံ ဇိနော။

ဋီကာ (ပ၊နှာ-၂၂၈)

မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ၊ ကိလေပြောထူ ဉာဏ်နုန့်သူတို့မှ။
အာရကာ၊ သင်္ကန်းစွန်း၌ ကိုင်၍ လိုက်သော်လည်း သောင်းတိုက်စက္ကဝါ ပမာမပြား ဝေးခြားတော်မူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။

သမ္မာ န ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊
ယေ နိဟီနာသယာ နရာ။
အာရကာ တေဟိ ဘဂဝါ၊
ဒူရေ တေနာ' ရဟံ မတော။

(မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၂၂၅) ဟူသည်နှင့် အညီတည်း၊

ဝိဇာနတံ = ဝိဇာနန္တာနံ၊ ဟုတ်မှန်သဖြင့် အကြံသင့်၍ အကျင့်ပြောထူ ဉာဏ်ရှိသူတို့နှင့်။
အာရကာ စ၊ အဓွန့်တရာ ယူဇနာဝယ် ကွယ်ကာဝေးရပ် နီးမစပ်သော်လည်း ချဉ်းကပ်နီးနား တော်မူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။

ယေ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇန္တိ၊
သုပ္ပဏီတာဓိမုတ္တိကာ။
အာရကာ တေဟိ အာသန္နေ၊
တေနာပိ အရဟံ ဇိနော။ .

(မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၂၂၆) ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။

ရဟာနံ၊ စီးပွါးနှစ်ဆူ ဖြည့်ကျင့်သူတို့ မယူဝေးရပ် စွန့်ပစ်အပ်ကုန်သော မကောင်းမှုတို့ကို။
သုပ္ပဟီနတ္တာ၊ ဗောဓိညောင်ရွှေ ဗုဒ္ဓဟေပင်မင်း အောင်မြေကွင်း၌ အကြွင်းမချန် မဂ်လေးတန်ဖြင့် ပယ်လှန်တွန်းသတ် ဖြတ်တော်မူပြီး သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။

ပါပဓမ္မာ ရဟာ နာမ၊
သာဓူဟိ ရဟိတဗ္ဗတော။
တေသံ သုဋ္ဌု ပဟီနုတ္တာ၊
ဘဂဝါ အရဟံ မတော။

(မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၂၂၆)ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။

ဝိဒူနံ၊ သေက္ခာသေက္ခ ကလျာဏပုထုဇန် သူမွန်ဇာတိ ပညာရှိတို့သည်။
အရဟေယျတော၊ ကိုယ်စိတ်ညွတ်လျော သဒ္ဓါစော၍ နေ့ရောညဉ့်ပါ အခါမလပ် မစွန့်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။

ယေ သစ္ဆိကတသဒ္ဓမ္မာ၊
အရိယာ သုဒ္ဓဂေါစရာ။
န တေဟိ ရဟိတော ဟောတိ၊
နာထော တေနာ ́ရဟံ မတော။

(မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၂၂၇) ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။

ဘဝေသု၊ ဘဝသံသရာ နာနာဂတိတို့၌။
ရဟာဘာဝါ စ၊ မြရိပ်ဝေဝေ အောင် မြေသာချက် ပလ္လင်ထက်က ကမ္မက္ခယန် မဂ်လေးတန်ဖြင့် သသမ္ဘာရတ် ကမ္မဝဋ်ကို ပယ်ဖြတ်ဖျက်ဆီး အောင်ပြီးရကား သွားလာ ဖြစ်ပြန်ခြင်း မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။

ရဟော ဝါ ဂမနံ ယဿ၊
သံသာရေ နတ္ထိ သဗ္ဗသော။
ပဟီန ဇာတိ မရဏော၊
အရဟံ သုဂတော မတော။

(မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၂၂၈)ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။

ပါသံသာ၊ သူတပါးထက် ထူးခြားကဲလွန် ဟုတ်မှန်ထင်ပေါ် ကျေးဇူးတော်ဖြင့် ကော်ရော် ကြွေးရိုက် ချီးမွမ်းထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။

ဂုဏေဟိ သဒိသော နတ္ထိ၊
ယသ္မာ လောကေ သဒေဝကေ။
တသ္မာ ပသံသိယတ္တာပိ၊
အရဟံ ဒွိပဒုတ္တမော။

ဟူသော ဋီကာ (ပ၊နှာ-၂၂၈) နှင့် အညီတည်း။

ဇိနော၊ ဒေဝပုတ္တ စသည်များဖြင့် မာရ်ငါးအင်ကို အောင်မြင်တော်မူပြီးသော ဘုရားမြတ် သည်။
အရဟံ၊ အရဟ မည်တော်မူ၏။

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ အဘိညာ ပရိညာနှင့် ပဟာတဗ္ဗ သစ္ဆိကဟု မဂ္ဂဘာဝနာ လေးသစ္စာကို ဆရာမဆို အလိုလိုလျှင် ဟိတ်ဖိုလ်နှိုင်းထောက် မဖောက်မပြန် မှန်စွာ သိရှောင်း ဤ အကြောင်းကြောင့်လည်း။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏။

တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါသ္မီတိ ယသ္မာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ မယာ ဗုဒ္ဓါနိ၊ သစ္စဝိနိမုတ္တံ စ ကိဉ္စိ ဉေယျံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗမ္ပိ ဉေယျံ ဗုဒ္ဓေါသ္မိ၊ အဗ္ဘညာသိန္တိ အတ္ထော --
ဟူသော ဋီကာ(ပ၊နှာ-၂၂၉)နှင့် အညီတည်း၊

တနည်းလည်း --
ကိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ ဆအဇ္ဈတ္တာ၊ ဆဗာယတနံ၊ ဝိညာဏ် ဖဿာ၊ ဝေဒနာတည်း၊ သညာ စေတနာ၊ တဏှာ ဝိတက္က၊ ဝိစာရနှင့်၊ ခန္ဓ ကသိ၊ နုဿတိ အသုဘ၊ ကောဋ္ဌာသ အာ၊ ဓာတ် ဘဝါကို၊ လေးမျိုး ဈာနာ၊ ပမညာ အရူပ၊ ပဋိစ္စဟု၊ ဧကေကပုဒ်၊ ထုတ်၍ ဝေဘန်၊ လေးသစ္စံကို၊မကျန် ကိုယ်တိုင်၊ သိနိုင်ပေတတ်၊ ဤသကတ်ကြောင့်လည်း။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏။

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ သုံးပါးဝိဇ္ဇာ၊ ပု-ဒိ-အာနှင့်၊ ဝိဇ္ဇာအဋ္ဌ၊ ဝိ-မ-စေ-ဒိ၊ ပု-ဒီ-ဣဒ်-အာ၊ ရောင်ဝါ တေဇိန်၊ သီ-ဣန်-ဘော-ဇာ၊ သဒ္ဓမ္မာ ခွန်၊ ရူပဈာန်ဟု၊ ငါးတန်စွန်းကယ်၊ ဆယ်စရဏ၊ မြတ်ဓမ္မနှင့်၊ တကွဥဿုံ၊ ပြည့်စုံတတ်ရှောင်း၊ ဤအကြောင်းကြောင့် လည်း။
ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န မည်တော်မူ၏။

သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ နာမ သဒ္ဓါ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပံ ဗာဟုသစ္ဒံ ဝီရိယံ သတိ ပညာ စ။
ဋီကာ (ပ၊နှာ-၂၃၃)

တတ္ထ ဝိဇ္ဇာသမ္ပဒါ ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတံ ပူရေတွာ ဌိတာ။ စရဏသမ္ပဒါ မဟာကာရုဏိကတံ။ အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ပ၊ နှာ-၁၉၇)

သုဂတ

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ ဒီပင်္ကရာ ထွဋ်ချာ သေဌ်နင်း ခြေတော်ရင်းမှ မှန်ကင်း သိရီ ဗောဓိမဏ္ဍိုင် ခန်းဝါပိုင်အောင် ဆယ်ခိုင်ပါရမီ စုံဖြည့်ညီလျက် သုံးလီဘဝ များသတ္တ၏ သုခစီးပွါး ကျင့်သောအား ဖြင့် မိုက်မှားအယုတ် သဿတုစ္ဆေဒ ကာမသုခတ္တ ကိလမထဟူ မိစ္ဆာယူကို ဆံမြူတစိ မကပ်ငြိပဲ သတိသမ္ပဇဉ် မပြတ်ယှဉ်လျက် သဗ္ဗဉ်ဉာဏ်တော် ရကြောင်း ရော်၍ လာတော်မူရှောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။
သုဂတော၊ သုဂတ မည်တော်မူ၏။

တနည်းလည်း --
သောဘနံ ဂမနတ္တာ စ၊
ဂတတ္တာ သုန္ဒရံ ပဒံ။
သမ္မာ ဂတတ္တာ ဂဒတ္တာ၊
သုဂတောတိ ပဝုစ္စတိ ----
ဟူ၍လည်း အောက်မေ့အပ်၏။

သောဘနံ ဂမနတ္တာ စ၊ ဧမြငြိမ်းချမ်း ဘေးဘျမ်းမစပ် နိဗ္ဗာန်ရပ်သို့ ငြိကပ် မတွယ် တင့်တယ်သာညှင်း အရိယမဂ်ဟူသော သွားခြင်း ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
သုန္ဒရံပဒံ၊ မကောင်းဒုက္ခ သင်္ခါရကင်း ကောင်းခြင်းအစွန်[၁] မုချမှန်သော နိဗ္ဗာန်ဌာနသို့။
ဂတတ္တာ စ၊ မသွေမဖောက် ကွန်းမထောက်ပဲ ကြွရောက်တော် မူသည်၏ အဖြစ်၎င်း။
သမ္မာ၊ ထိုထိုမဂ်ဖြင့် ပယ်ဖျက်တွန်းလှန် ကိလေရန်ကို မပြန်စေပဲ မြဲမြံကောင်းမွန်စွာ။
ဂတတ္တာ စ၊ ကြွသွားတော်မူတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
ဝါ၊ သမ္မာ ဂတတ္တာ စ၊ ဒီပင်္ကရာ ထွဋ်ချာသေဌ်နင်း ခြေတော်ရင်းမှ မှန်ကင်းသိရီ ဗောဓိမဏ္ဍိုင် ခန်းဝါပိုင်အောင် ဆယ်ခိုင်ပါရမီ စုံဖြည့်ညီလျက် သုံးလီဘဝ များသတ္တ၏ သုခစီးပွါး ကျင့်သောအားဖြင့် မိုက်မှားအယုတ် သဿတုစ္ဆေဒ ကာမသုခတ္တ ကိလမထဟူ မိစ္ဆာယူကို ဆံမြူတစိ မကပ်ငြိပဲ သတိသမ္ပဇဉ် မပြတ်ယှဉ်လျက် သဗ္ဗဉ်ဉာဏ်တော် ရကြောင်းရော်၍ လာတော်မူတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။

[၁။ အစွန် = အစ္စန္တ = သေခြင်း တည်းဟူသော အစွန်းကို လွန်မြောက်ခြင်း, စုတိကို လွန်မြောက်ခြင်း၊ နိဗ္ဗာန်။]

ဣဒဉ္စ သိခါပ္ပတ္တံ သမ္မာဂမနံ၊ ယာယ အာဂမနီယ ပဋိပဒါယ သိဒ္ဓံ၊ သာပိ သမ္မာဂမနမေဝါတိ ဧဝမ္ပိ ဘဂဝါ သုဂတောတိ ဒဿေတုံ 'သမ္မာ ဝါ ဂတော' တိအာဒိ ဝုတ္တံ ---
ဟူသော ဋီကာ (ပ၊နှာ-၂၃၄-၅) နှင့် အညီ ပထမအနက်အတိုင်းပင်။

'သဿတံ ဥစ္ဆေဒန္တိ ဣမေ အန္တေ အနုပဂစ္ဆန္တော' ဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဂတိကို ပြ၏။ 'ကာမသုခံ အတ္တကိလမထန္တိ ဣမေ အနုပဂစ္ဆန္တော' ဖြင့် အရိယမဂ္ဂဂတိကို ပြ၏-မှတ်။

သမ္မာဂဒတ္တာ စ၊ ကျိုးရှိ ဟုတ်မှန် သူနာခံလို မနာလို အားဖြင့် နှစ်ခွန်းသော စကားကိုသာ ဆိုတော်မူတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
သုဂတောတိ၊ သုဂတဟူ၍။
ပဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

ယင်း သုဂတဂုဏ်တော် လေးပါးတို့တွင် သမ္မာဂဒဂုဏ်တော်၌ --

ပရပ္ပိယံ အပ္ပိယံ ဝါ၊
ဘူတံဝ အတ္ထသဉှိတံ၊
နာထော ဘာသတိ ဒွေ ဝါစံ၊
န ပနညံ စတုဗ္ဗိဓံ --
ဟူသော သင်္ဂဟဂါထာကိုလည်း ရွတ်ဖတ်ဆင်ခြင်ရာ၏။ “ဒွေဝါစံ” ကား “ဒွေမာတိကံ ပဂုဏံ ကတွာ ́ စသည်ကဲ့သို့ သမာသ်။

လောကဝိဒူ

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ သတ္တော’ ကာသ သင်္ခါရဟု လောကသုံးဘုံ အလုံးစုံကို အာရုံထင်စွာ ပိုင်းခြားကာလျှင် အာသယာနုသယ စရိတ ဓိမုတ် မြတ်-ယုတ်နှစ်ခု မုဒု-တိက္ခ စသည်ထွေထွေ လေ-ရေ မြေထု မေရု စက္ကဝါသီဒါပတ်ခြံ တောင်ရံခုနစ် လှည့်ရစ်နေ လ ဒီပလေးတန် ခြောက်တန်နတ်ရွာ ဗြဟ္မာနှစ်ဆယ် သွယ်သွယ်များလှ ဝေဖန်ပြလျက် လက္ခဏ ရသ ကိစ္စစေ့ငု ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်နှင့် ရုပ်နာမ်ဝေခြား ခပ်သိမ်း အားဖြင့် ထွေပြားကုန်စင် သိမြင်တတ်ရှောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။
လောကဝိဒူ၊ လောကဝိဒူ မည်တော်မူ၏။

သဘာဝတော သမုဒယာ၊
နိရောဓာ တ ́ဒုပါယတော။
သဗ္ဗထာ လောက မဝေဒီ၊
လောကဝိဒူတိ တေန သော .....
ဟူ၍လည်း ဆင်ခြင်အပ်၏။

သဘာဝတော၊ ပစ္စုပါဒါနက္ခန္ဓဒုက္ခသဘောအားဖြင့်၎င်း။
သမုဒယာ၊ တဏှာ စသည် မူလဖြစ်ကြောင်းအားဖြင့်၎င်း။
နိရောဓော၊ ဒုက္ခ သမု နှစ်ခုချုပ်ရာ ဝိသင်္ခါရအားဖြင့်၎င်း။
တဒုပါယတော၊ ထိုနိဗ္ဗာန်သို့ ဧကန်မစောင်း ရောက်ကြောင်း အစီအရင် အင်္ဂါရှစ်ပါး အရိယ မဂ်အားဖြင့်၎င်း။
သဗ္ဗထာ၊ ခပ်သိမ်း ဥဿုံ အကုန် လေးပါး အခြင်းအရာအားဖြင့်။
လောကံ၊ ခန္ဓာစသော သင်္ခါရ လောကကို။
အဝေဒီ၊ ပိုင်းခြား တိတိ သိတော်မူပြီ။
တေန၊ ထိုကြောင့်။
သော ဘဂဝါ၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်။
လောကဝိဒူတိ လောကဝိဒူနာမ၊ လောကဝိဒူ မည်တော်မူ၏။

သတ္တော ကာသ သင်္ခါရ လောကသုံးပါးတို့၏ အထူးကား --
တတ္ထ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ခန္ဓာနံ သမူဟော သန္တာနော စ သတ္တလောကော ...။ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ရူပါဒီနံ သမူဟော သန္တာနော စ ဩကာသလောကော ...။ ဥဘယေပိ ခန္ဓာ သင်္ခါရလောကော။ မဟာဋီကာ (ပ၊ နှာ-၂၃၇) အနက်လွယ်၏။

ဤလောကဝိဒူ ဂုဏ်တော်ဖွင့်ကား အထူး ကြည်ညို အံ့သြဘွယ် အလွန် ကျယ်ဝန်းလှ၏။ ထိုထို အဋ္ဌအထာ ဋီကာတို့ကို ရှုလေဦး။

အနုတ္တရော

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ သညာဧကတ် နာနတ် ထွေလာ အဖြာဖြာလျှင် သတ္တာဝါသ ဘုံကိုးဝ၌ သီလခေါင်ထိ သမာဓိနှင့် ဘူရိမေဓာ ပညာဝိမုတ် ဝိမုတ်ဒဿန ကြီးစွများဟုံ ကျေးဇူး ဂုဏ်ကြောင့် စံပုံနှိုင်းထောက် တယောက်မမျှ အသမဟု မြတ်လှထွဋ်ဖျား ဤကြောင်းလျားကြောင့်လည်း။
အနုတ္တရော၊ အနုတ္တရ မည်တော်မူ၏။

ပုရိသဒမ္မသာရထိ

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ ဆုံးမခြင်းငှါ လျောက်ပတ်စွာသည် အပလာလ ဓူမသိခေါ စူဠောဒရ မဟောဒရ-တည့် အဂ္ဂိသိခ အရဝါဠ သစ္စက က အမ္ဗဋ္ဌတွင် လုလင်မာဏဝ ပေါက္ခရနှင့် သောဏဒဏ္ဍ, ကုဋဒဏ္ဍာ, အာဠဝက, ခရလောမိ သုစိလောမာ , ဗြဟ္မာ သက္က ဤသို့စသည် ရိုင်းပျခက်မာ သတ္တဝါကို သုံးဖြာသရဏဂုမ် ငါးစုံသီလာ တည်စေကာလျှင် ဖြူစွာတရား တည်သူအားလည်း ထက်ဖျားဈာန်မဂ် ဖိုလ်သို့ တက်အောင် အချက်ကျကျ နည်းစုံပြလျက် ဆုံးမတတ်စွာ ဤကြောင်းခြာကြောင့်လည်း။
ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ ပုရိသဒမ္မသာရထိ မည်တော်မူ၏။

ဤသို့ အနုတ္တရနှင့် ပုရိသဒမ္မသာရထိကို ခွဲ၍ ယူသော် ဂုဏ်တော်ဆယ်ပါး ဖြစ်၏။ ပေါင်းသော် ကိုးပါး ဖြစ်ဟန်ကား --

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ တထက်ဝယ်ဖြင့် ရှစ်သွယ်အရပ် သမာပတ်သို့ ငြိကပ်မရှိ ပြေးစွမ်းဘိအောင် ကြဉ်းဆောင်နည်းပြ ဆုံးမတော်မူ အတူ မဲ့ကင်း ဤကြောင်းခြင်း ကြောင့်လည်း။
အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ မည်တော်မူ၏။ ။

သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ သတ္တဝါဟော် ယာဉ်မှူးကျော်လျှင် ဖော်လှော်ငယ်သား နောက်ပါများကို ရေရှားဘေးခ ကန္တာရမှ ခေမမြေငူ ထုတ်ကယ်ယူသို့ ထို့တူတစိ ခဲယဉ်းဘိသည် ဇာတိဇရာ မရဏာဟု ကန္တာရကြမ်း ခရီးလမ်းမှ ရွှေနန်းမြေငူ ပြည်နိဗ္ဗူသို့ နတ်လူဗြဟ္မာ သတ္တဝါကို ဆောင်ကာယူတတ် ဤသကတ်ကြောင့် လည်း။
ဒေဝမနုသာနံ၊ ဦးမည်းဦးဖြူ နတ်နှင့်လူတို့၏။ သတ္ထာ၊ ဆရာ ဖြစ်တော်မူ၏။
ဝါ-သတ္ထာ ဒေဝ မနုသာနံ၊ သတ္ထာ ဒေဝ မနုသာနံ မည်တော်မူ၏။

ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာ-
ယိကေဟိ ပရမတ္ထေန။
ယထာရဟံ နုသာသတိ၊
တေနာပိ ဝုစ္စတေ သတ္ထာ။
ဟူ၍လည်း ရှုအပ်၏။

ဒိဋ္ဌဓမ္မိက သမ္ပရာယိကေဟိ၊ မျက်မှောက်အမြင် ဤကိုယ်တွင်ဝယ် ယှဉ်သော ပစ္စုပ္ပန်ကျိုး ကံ ကိလေသာ အစွမ်းဖြင့် ကူးသန်းသွားထိုက် နောင်ဘဝ၌ယှဉ်သော တမလွန်ကျိုး တို့ဖြင့်၎င်း။
ပရမတ္ထေန၊ အမြတ်ထူးချွန် သာကဲလွန်သည့် နိဗ္ဗာန်ဟူသော အကျိုးဖြင့်၎င်း။
ယထာရဟံ၊ ထိုထို အကျိုးတို့၌ ထိုက်သောသတ္တဝါ အားလျော်စွာ။
အနုသာသတိ၊ ဆုံးမပဲ့ပြင် သွန်သင်ဆောင်ယူ တည်စေတော်မူတတ်၏။
တေနာပိ၊ ထိုအကြောင်းကြောင့်လည်း။
သတ္ထာ၊ သတ္ထာဟူ၍။
ဝုစ္စတေ၊ ဆိုအပ်၏။

ဗုဒ္ဓ

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ ဝိမောက္ခန္တိက ဉာဏ်တေဇဖြင့် ဉေယျငါးဖြာ မဟာသမုဒ္ဒ ကြွင်းရမထင် ထဲလင်းစင်အောင် သိမြင် တတ်ရှောင်း ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း။
ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏။

ဝိမောက္ခန္တိကဉာဏ် အရကောက်ပြပုံ

သဗ္ဗသော ပဋိပက္ခေဟိ ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမောက္ခော၊ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ။ တဿ အန္တော အဂ္ဂဖလံ၊ တတ္ထ ဘဝံ တသ္မိံ လဒ္ဓေ လဒ္ဓဗ္ဗတောတိ ဝိမောက္ခန္တိကဉာဏံ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဉာဏံ။
ဋီကာ(ပ၊ နှာ-၂၄၉) အနက် ထင်ရှား၏။

[ဝိမောက္ခ = ဆန့်ကျင်ဖက် ကိလေသာ အားလုံးမှ လွတ်သော အရဟတ္တမဂ်။
ဝိမောက္ခန္တ = (ဝိမောက္ခ + အန္တ = အရဟတ္တမဂ်၏ + အဆုံး ဖြစ်သော) အရဟတ္တမဂ် နောင်ဖြစ်သောအရဟတ္တဖိုလ်။
ဝိမောက္ခန္တိက = (ဝိမောက္ခန္တ + ဣက = အရဟတ္တဖိုလ်၌ + ဖြစ်သော) အရဟတ္တဖိုလ် ရပြီးမှ ရအပ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်နှင့် အလုံးစုံသော ဗုဒ္ဓဉာဏ်။]

နာထော စတ္တာရိ သစ္စာနိ၊
အတ္တနာပိ စ ဗုဇ္ဈတိ။
အညေပိ သတ္တေ ဗောဓေတိ၊
ဗုဒ္ဓေါတိ တေန ဝုစ္စတိ။
ဟူ၍လည်း ဆင်ခြင်အပ်၏။ အနက် ထင်၏။

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော် ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်နှစ်ပါး အထူးကား---

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဣမိနာ သင်္ခပတော ဝိတ္ထာရတော စ သတ္ထု စတုသစ္စာဘိသမ္ဗောဓော ဝုတ္တော။

ဗုဒ္ဓေါတိ ပန ဣမိနာ တဒညဿာပိ ဉေယျဿာဝဗောဓော။

ပုရိမေန ဝါ သတ္ထု ပဋိဝေဓဉာဏာနုဘာဝေါ၊ ပစ္ဆိမေန ဒေသနာ- ညဏာနုဘာဝေါပိ။
ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၂၄၉) အနက် ထင်၏။

[သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဣမိနာ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့်။
သင်္ခပတော စ၊ အကျဉ်းအားဖြင့်၎င်း။
ဝိတ္ထာရတော စ၊ အကျယ်အားဖြင့်၎င်း။
စတုသစ္စာဘိ သမ္ဗောဓော၊ သစ္စာ၎ပါးကို သိခြင်းကို။
ဝုတ္တော၊ ဆိုအပ်၏။

ဗုဒ္ဓေါတိ ပန ဣမိနာ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဟူသော ဤပုဒ်ဖြင့် မူကား။
တဒညဿာပိ၊ ထိုသစ္စာ ၄-ပါးမှ တပါးလည်းဖြစ်သော။
ဉေယျဿ၊ သိအပ်သော တရားကို။
အဝဗောဓော၊ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကို။
ဝုတ္တော၊ ဆိုအပ်၏။

ဝါ၊ တနည်း။
ပုရိမေန၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟူသော ရှေးပုဒ်ဖြင့်။
သတ္ထု၊ မြတ်စွာဘုရား၏။
ပဋိဝေဓဉာဏာနုဘာဝေါ၊ မဋိဝေဓဉာဏ်၏ အာနုဘော်ကို။
ဝုတ္တော၊ ဆိုအပ်၏။

ပစ္ဆိမေန၊ ဗုဒ္ဓေါဟူသော နောက်ပုဒ်ဖြင့်။
ဒေသနာဉာဏာနုဘာဝေါပိ၊ ဒေသနာဉာဏ်၏ အာနုဘော်ကိုလည်း။
ဝါ၊ ဟောကြားထုတ်ဖော် ပြဿနာ အမျိုးမျိုးကို ရှင်းလင်း ဖြေဆိုတော်မူနိုင်စွမ်း ရှိသော အာနုဘော်ကိုလည်း။
ဝုတ္တော၊ ဆိုအပ်၏။]

ဘဂဝါ

ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ လောဘ ဒေါသ မောဟ ဝိပရီ အဟိရီက နောတ္တပ္ပနှင့် ကောဓ ဥပနာ မက္ခာ ပဠာသ ဣဿာ စသည် ရေဆတွက်ကိန်း အသိန်းမက များလှတုံစွာ ကိလေသာကို လေးဖြာ မြိုက်မဂ် စိန်သန်လျက်ဖြင့် ချိုးဖျက်ခုတ်ဖြတ် ဤသကတ် ကြောင့်လည်း။
ဘဂဝါ၊ ဘဂဝါ မည်တော်မူ၏။

တနည်းလည်း

ဘဂီ ဘဇီ ဘာဂိ ဝိဘတ္တဝါ ဣတိ၊
အကာသိ ဘဂ္ဂန္တိ ဂရူတိ ဘာဂျဝါ။
ဗဟူဟိ ဉာယေဟိ သုဘာဝိတတ္တနော။
ဘဝန္တေဂေါ သော ဘဂဝါတိ ဝုစ္စတိ။
မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော် (နှာ-၁၆၂-စသည်။)

ယော ဘဂဝါ၊ အကြင်မြတ်စွာဘုရားသည်။
ဘဂီ၊ ဣဿရိယ စသည်အပြား ဘုန်းခြောက်ပါး ရှိတော်မူ၏။
ဘဇီ၊ မဂ်ဖိုလ်စသည့် ဓမ္မရတနာ အရိယာကို ထင်စွာပိုင်းခြား အဘို့အားဖြင့် ဟောထား ဝေဖန်တော်မူပေတတ်၏။
ဝါ၊ ရွက်ဟောင်းကျကြွေ ရွက်သစ်ဝေသည် အောင်မြေရဂုမ် တောင်ရိပ်မြုံကို နိတုံအမြဲ မှီဝဲ ဆည်းကပ်တော်မူပေတတ်၏။
ဘာဂီ၊ မရေတွက်နိုင် ဖြိုင်ဖြိုင် ဓီးဓီး မြစ်ရေစီးသို့ ကြီးများသော ပစ္စည်းလေးရပ် လာဘ်သပ်ပကာအဖို့ ရှိတော်မူ၏။
ဝါ၊ အတ္ထရသ ဓမ္မရသ စသည် သောင်းသောင်း တရားပေါင်းသို့ ကောင်းစွာ ဆည်းကပ်လေ့ ရှိတော်မူ၏။
ဝိဘတ္တဝါ၊ အတ္ထရသ ဓမ္မရသ စသည် သောင်းသောင်း တရားပေါင်းကို ကောင်းစွာ ပိုင်းခြား ခွဲပြားမချန် ဝေဘန်တော်မူတတ်၏။
ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ ဤသို့သော အကြောင်းကြောင့်၎င်း။
ဘဂ္ဂံ၊ ရာဂ ဒေါသ မောဟ ဒိဋ္ဌိ အစရှိကို သိသိညက်ညက် ချိုးဖျက်ခြင်းကို။
အကာသိ၊ ပြုတော်မူပြီ။
ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ ဤသို့သော အကြောင်းကြောင့်၎င်း။
ဂရု၊ ကျောက်ထီးအတူ အလေးမူအပ်၏။
ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ ဤသို့သော အကြောင်းကြောင့်၎င်း။
ဘာဂျဝါ၊ လောကီ လောကုတ် ပစ္စုပ် သံသရာ ချမ်းသာပြီးကြောင်း ကောင်းမှုပါရမီ ရှိတော်မူ၏။
ဗဟူဟိ ဉာယေဟိ၊ ကာယသီလ စိတ္တပညာ ဘာဝနာ-ဟု များစွာသော ဘာဝနာအစဉ် တို့ဖြင့်။
သုဘာဝိတတ္တနော = သုဘာဝိတတ္တာ၊ ကောင်းစွာ ပွါးအပ်ပြီးသော သဘောရှိတော်မူ၏။
ဘဝန္တေဂေါ၊ ဘဝသုံး၏ ကုန်ဆုံးရိပ်မြုံ နိဗ္ဗာန်ဘုံသို့ အာရုံပြီးမြောက် ရောက်တော်မူ၏။
ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန၊ ဤသို့သော အကြောင်းကြောင့်၎င်း။
သော ဘဂဝါ၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားကို။
ဘဂဝါတိ၊ ဘဂဝါဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

တနည်းလည်း--

ဘာဂျဝါ ဘဂ္ဂဝါ ယုတ္တော၊
ဘဂေဟိ စ ဝိဘတ္တဝါ။
ဘတ္တဝါ ၀န္တဂမနော၊
ဘဝေသု ဘဂဝါ တတော။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၂၀၄)

ယော နာထော၊ အကြင်မြတ်စွာဘုရားသည်။
ယတော = ယသ္မာ ကာရဏာ၊ အကြင် အကြောင်းကြောင့်။
ဘာဂျဝါ၊ လောကီ လောကုတ် ပစ္စုပ် သံသရာ ချမ်းသာပြီးကြောင်း ကောင်းမှုပါရမီ ရှိတော်မူ၏။

ဒါနသီလာဒိသင်္ခါတံ၊
ယသ္မာ ဘာဂျံ အသေသတော။
ယဿ ဝိဇ္ဇတိ သော တေန၊
ဘဂဝါ ဣတိ ဝုစ္စတိ။
ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။

ဘဂ္ဂဝါ၊ လောဘ, ဒေါသ, မောဟ, ဝိပရီတ မနသိကာရ၊ အဟိရီက အနောတ္တပ္ပ, ကောဓုပနာဟ, မက္ခ ပဠာသ, ဣဿာ မစ္ဆေရ, မာယာ သာဌေယျ, ထမ္ဘ , သာရမ္ဘ , မာနာ'တိမာန, မဒ ပမာဒ, တဏှာ အဝိဇ္ဇာ၊ တိဝိဓာ' ကုသလမူလ, ဒုစ္စရိတ, သံကိလေသ, မလ ဝိသမ, သညာ, ဝိတက္က, ပပဉ္စ၊ စတုဗ္ဗိဓ ဝိပရီယေသာ - သဝ, ဂန္ထော' ဃ, ယောဂါ ဂတိ, တဏှုပ္ပါဒ၊ ပဉ္စစေတောခီလ, ဝိနိဗန္ဓ နီဝရဏာဘိနန္ဒန၊ ဆ ဝိဝါဒမူလ, တဏှာကာယ၊ သတ္တာနုသယ၊ အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တ၊ နဝ တဏှာမူလက၊ ဒသာကုသလကမ္မပထ၊ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတ၊ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတ၊ သိန်းမကသည် ကိလေသအပူ။

အကျဉ်းမူကား -- မာရ်ငါးပါးတို့ကို လေးပါးမြိုက်မဂ် စိန်သန်လျက်ဖြင့် ချိုးဖျက်ခုတ်ဖြတ် တော်မူပြီး

ယသ္မာ နေကသဟဿေ စ၊
ကိလေသေ ပဉ္စမာရကေ။
အဘဉ္ဇိ သုဂတော တေန၊
ဘဂဝါ ဣတိ ဝိဿုတော ---
ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။ ထို့ကြောင့်--

ဘဂ္ဂရာဂေ ဘဂ္ဂဒေါသော၊
ဘဂ္ဂမောဟော အနာသဝေါ။
ဘဂ္ဂါဿ ပါပကာ ဓမ္မာ၊
ဘဂဝါ တေန ဝုစ္စတိ --
ဟု(အဋ္ဌကထာ ၊ပ၊ နှာ-၂၀၄)၌ မိန့်အပ်၏။

စေတောခီလ ၅-ပါး

ဤ၌ “ပဉ္စစေတောခီလ”ဟူသည်ကား--

ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ စ သံဃေ စ၊
သိက္ခာယမ္ပိ စ ကင်္ခနာ။
ကောဓော သဗြဟ္မစာရီသု၊
ပဉ္စ စေတောခိလာ ဣမေ --
ဟူသည်တည်း။

ဝိနိဗဒ္ဓ ၅-ပါး

“ပဉ္စဝိနိဗန္ဓ”ဟူသည်ကား—
ကာမေ အဝီတရာဂေါ။ ကာယေ။ ရူပေ။ ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟကံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေယျပဿမိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။ အညတရံ ဒေဝနိကာယံ ပဏီဓာယ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ--တည်း။

သင်္ဂဟဂါထာ

ကာမေ ကာယေ ရူပေ ရာဂေါ၊
သေယျာဒိ သုခယုဉ္ဇနံ။
ဒေဝတ္တပဏိဓာနဉ္စ၊
ပဉ္စိမေ ဝိနိဗန္ဓကာ။

ဝိဝါဒမူလ ၆-ပါး

ဆဝိဝါဒမူလ ဟူသည်ကား --

ကောဓော မက္ခော စ ဣဿာ စ၊
သာဌေယျံ ပါပဣစ္ဆတာ။
သံဒိဋ္ဌိပရာမာသောတိ၊
ဆမေ ဝိဝါဒမူလကာ။
ဟူသည်တည်း။

တဏှာမူလက ၉-ပါး

“နဝ တဏှာမူလက” ဟူသည်ကား--
တဏှံ ပဋိစ္စ ပရိယေသနာ။ လာဘော။ ဝိနိစ္ဆယော။ ဆန္ဒရာဂေါ။ အဇ္ဈောသာနံ။ ပရိဂ္ဂဟော။ မစ္ဆရိယံ။ မစ္ဆရိယံ ပဋိစ္စ အာရက္ခာ။ အာရက္ခာဓိကရဏံ ဒဏ္ဍာဒါနာဒယောတည်း။

ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါး

“ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတ” ဟူသည်ကား --
စတ္တာရော သဿတဝါဒါ၊ တထာ ဧကစ္စသဿတဝါဒါ၊ အန္တာနန္တိကာ၊ အမရာဝိက္ခေပိကာ၊ ဒွေအဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ၊ သောဠသ သညီဝါဒါ၊ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ၊ တထာ နေဝသညီနာသညီ- ဝါဒါ၊ သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ၊ ပဉ္စပရမဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါတည်း။

ဘဂေဟိ စ၊ ဣဿရိယ ဓမ္မ ယသ သိရီ ကာမ ပယတ္တအား ဘုန်းခြောက်ပါး တို့နှင့်လည်း။
ယုတ္တော၊ ယှဉ်တော်မူ၏။

[(၁) ဣဿရိယ = မိမိစိတ်ကို လွန်စွာအစိုးရခြင်းနှင့် လောကီတန်းခိုး ၈-ပါး။
(၂) ဓမ္မ = လောကုတ္တရာတရား ၉-ပါး။
(၃) ယသ = လောက ၃-ပါးလုံး ပျံ့နှံ့သော အလွန်စင်ကြယ်သော ကျော်စောသံ။
(၄) သိရီ = လက္ခဏာကြီးငယ် အသွယ်သွယ်နှင့် ပြည့်စုံခြင်း တင့်တယ်ခြင်း အသရေ။
(၅) ကာမ = အလိုရှိအပ် တောင့်တအပ်သော မိမိအကျိုး, သူတပါးအကျိုးကို အလိုရှိတိုင်း တောင့်တတိုင်း ပြီးစေခြင်း။
(၆) ပယတ္တ = အားလုံးသော သတ္တလောက၏ ဆရာဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်သော ဝီရိယပါရမီ သမ္မာဝါယာမ မဂ္ဂင်။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊၂၊နှာ-၂၀၅)]

ထိုတွင် ပရမသကစိတ္တိဿရိယသည်၎င်း။

အဏိမာ လင်္ဃိမာ ပတ္တိ၊
ပါကမ္မံ မဟိမာ တထာ။
ဤသိတာ စ ဝသိတာ စ၊
ယတ္ထကာမာဝသာယိတာ။
ဟူသော လောကီ တန်းခိုး ရှစ်ပါးသည်၎င်း ဣသရိယ ဘုန်းမည်၏။

လောကီတန်းခိုး ၈-ပါး။

(၁) အဏိမာ = ကိုယ်တော်ကို အဏုမြူအနေ သေးငယ်အောင်ပြုခြင်း၊
(၂) လင်္ဃိမာ = ကောင်းကင်၌ ခြေဖြင့် သွားနိုင်ရန် ပေါ့ပါးအောင်ပြုခြင်း။
(၃) ပတ္တိ = လိုရာဒေသသို့ ရောက်နိုင်ခြင်း၊
(၄) ပါကမ္မ = အဓိဋ္ဌာန်စွမ်းဖြင့် လိုအပ်သော အမှုပြီးအောင် ပြုနိုင်ခြင်း။
(၅) မဟိမာ = စကြဝဠာကို ကိုယ်ဖြင့် ဖုံးနိုင်အောင် ကြီးမားသည့် အဖြစ်ပြုခြင်း။
(၆) ဤသိတာ = မိမိအလိုသို့ လိုက်စေနိုင်သော အစိုးရခြင်း။
(၇) ၀သိတာ = ရေမီးအစုံဖန်ဆင်းရာ၌ လိုတိုင်း ရသော လျင်မြန်သော ဝသီဘော်။
(၈) ယတ္ထကာမာ ဝသာယိတာ = အရာရာ ပြုလိုတိုင်း၌ အလိုစွမ်းဖြင့် ပြီးစေနိုင်ခြင်း။

ဝိဘတ္တဝါ၊ တရားဥဿုံ အလုံးစုံကို ကုသိုလ်စသား တိက်ဒုတ်များဖြင့် တရား ကုသိုလ် စသည်ကိုလည်း ထိုထိုခန္ဓာ ဒိဘေဒါဖြင့် သစ္စာလေးချက် ဆဲ့ခြောက် နက်ဖြင့် ပြက်ပြက်ထင်ရှား ဟောထားဝေဘန်တော်မူပြီ။
ဘတ္တဝါ၊ ဒိဗ္ဗ ဗြဟ္မ အရိယ ဟု ဝိဟာရသုံးထွေ သုံးဝိဝေက ဝိမောက္ခတြိ ဥတ္တရိ မနုဿ ဓမ္မ ဟူအပ် တရားမြတ်ကို ဆည်းကပ်မှီဝဲ တလဲလဲပြုတော်မူပြီ။

ဒိဗ္ဗဗြဟ္မဝိဟာရာဒိ၊
ဝိမောက္ခေ သုညတာဒိကေ။
ဝိဝေကေ စ ယတော နာထော၊
ဘဇိတော ဘဂဝါ တတော။
ဟူသည်နှင့် အညီတည်း။

ဘဝေသု၊ ကာမ ရူပ အရူပအား ဘုံသုံးပါး တို့၌။
ဝန္တဂမနော၊ မဂ်ခံတွင်းဖြင့် အကြွင်းမချန် ထွေးအန်စွန့်လျှင်း တဏှာဟူသော သွားခြင်း ရှိတော်မူ၏။
တတော တသ္မာ ကာရဏာ၊ ထိုအကြောင်းကြောင့်။
ဘဂဝါ၊ ဘဂဝါ မည်တော် မူ၏။

တနည်းလည်း

ဘာဂဝါ ဘတဝါ ဘာဂေ၊
ဘဂေ စ ဝနိ ဘတ္တဝါ။
ဘဂေ ဝမိ တထာ ဘာဂေ၊
ဝမီတိ ဘဂဝါ ဇိနော။
မဟာဋီကာ (၊ပ၊နှာ-၂၅၈)

ဘာဂဝါ၊ သူတပါးနှင့်ခြား မဆက်ဆန် မတူတန်သော ကဲလွန်သီလ ဉာဏ သမာဓိ ဝိမုတ္တိ နှင့် ဝိမုတ္တိဒသ် ဟိရောတ္တပ္ပါ သဒ္ဓါ ဝီရိယ သတိ စသည် ရေဆ ချင့်နှိုင်း အတိုင်းမသိ ဆုံးမရှိသည့် နိရတိသယ ဂုဏဘာဂါ ကြေညာထင်ပေါ် ကျေးဇူးတော်အဘို့ အစု ရှိတော်မူ၏။

[ဘဂဝါ= (ဘာဂ = အဘို့၊ အစု + ဝါ= ဝန္တု = ရှိခြင်း) ဂုဏ်ကျေးဇူး အစုရှိခြင်း။]

ယသ္မာ သီလာဒယော သဗ္ဗေ၊
ဂုဏဘာဂါ အသေသတော။
ဝိဇ္ဇန္တိ သုဂတေ တသ္မာ၊
ဘဂဝါတိ ပဝုစ္စတိ --
ဟူသော မဟာဋီကာ (၊ပ၊ နှာ-၂၅၉) နှင့်အညီတည်း။

ဘတဝါ၊ နိယတဗျာ ခံယူခါမှ စ၍အထူး ဆည်းပူးစုအပ် ဆယ်ရပ်ပါရမီ ငါးလီစာဂ သင်္ဂဟဝတ္ထု လေးခုအဓိဋ္ဌာ သုံးဖြာစရိယ စသည်အား ဘုရားဖြစ်ကြောင်း တရားပေါင်း ရှိတော်မူ၏။

[ဘတဝါ= (ဘတ = ဆည်းပူးခြင်း + ဝါ=ဝန္တ) ဆည်းပူးအပ်သည့် တရားရှိတော်မူခြင်း။]

သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ သဗ္ဗေ၊
ဒါနပါရမိအာဒိကေ။
သမ္ဘာရေ ဘတဝါ နာထော၊
တသ္မာပိ ဘဂဝါ မတော ...
ဟူသော ဋီကာ(၊ပ၊နှာ-၂၆၀) နှင့် အညီတည်း။

ဘဂေ၊ မပြတ်နေ့ရေ ဝင်စားပေသော ကုဋေဂဏန်း နှစ်သန်းလေးသိန်း တွက်ကိန်း များမြတ် သမာပတ် အဘို့တို့ကို။
ဝါ၊ စက္ခုစစွာ ဇရာမရဏ အဆုံး ကျလေ ပရိညေယျာ ပဟာတဗ္ဗ သစ္ဆိကနှင့် မဂ္ဂဘာဝနာ လေးဖြာသော အဘို့ရှိသော တရားတို့ကို။
ဝနိ ဘဇိ သေဝိ၊ မပြတ်အမြဲ မှီဝဲတော်မူပြီ။
ဝါ၊ ဂေါစရ ဘာဝနာ သေဝနာဖြင့် ထိုက်စွာ မှီဝဲတော်မူပြီ။

[ဘာဂဝါ = (ဘာဂ = သမာပတ် အစု + ဝါ= ဝန = မှီဝဲခြင်း) သမာပတ် အစုကို မပြတ် မှီဝဲခြင်း။]

တနည်းကား --
ဘာဂေ ၊ ဆက်ဆံသာဝက သီလစသည် ဓမ္မအစုတို့ကို။
ဝနိ အဘိပတ္ထယိ၊ ဘယ်သို့ပြုက ဝေနေယျဝယ် တည်ပါမည်နည်း သနားသည်း၍ အားကြည်း တောင့်တတော်မူပြီ။

[ဘဂဝါ= (ဘာဂ = သီလစသည် အစု + ဝါ= ဝန = တောင့်တခြင်း) သီလစသည့် အစုကို သတ္တဝါတို့တည်စေကြောင်း တောင့်တ လိုလားတော်မူခြင်း။]

ယသ္မာ ဉေယျသမာပတ္တိ၊
ဂုဏဘာဂေ တထာဂတော။
ဘဇိ ပတ္ထယိ သတ္တာနံ၊
ဟိတာယ ဘဂဝါ တတော --
ဟူသော ဋီကာ (၊ပ၊ နှာ-၂၆၀) နှင့် အညီတည်း။

ဘဂေ၊ လောကီလောကုတ် ပရမုက္ကဋ္ဌ် အလွန်မြတ်သော သမ္ပတ္တိတို့ကို။
ဝနိ အဇိ သေဝိ၊ မပြတ်အမြဲ မှီဝဲတော်မူပြီ။

ယာ တာ သမ္ပတ္တိယော လောကေ၊
ယာ စ လောကုတ္တရာ ပုထု။
သဗ္ဗာ တာ ဘဇိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊
တသ္မာပိ ဘဂဝါ မတော --
ဟူသော ဋီကာ (၊ပ၊ နှာ-၂၆၁) နှင့် အညီတည်း။

ဘတ္တဝါ၊ မြဲမြံလေးမြတ် ဆည်းကပ်တတ်သော လူနတ် ဗြဟ္မာ သတ္တဝါ ဝေနေယျ သာဝက ရှိတော်မူ၏။

ဂုဏာတိသယယုတ္တဿ၊
ယသ္မာ လောက ဟိတေသိနော။
သမ္ဘတ္တာ ဗဟဝေါ သတ္ထု၊
ဘဂဝါ တေန ဝုစ္စတိ --
ဟူသောဋီကာ(ပ၊ နှာ-၂၆၂)နှင့် အညီတည်း။

ဘဂေ၊ ထိုထိုသောဇာတ် ဗောဓိသတ်ကပင် လွန်မြတ်စုံစီ သိရီ ဣသရ ယသ သုံးပါး ဘဂတရားတို့ကို။
ဝါ၊ နက္ခတ်နှင့်တကွ မြင်းမိုရ်စသည် ဘာဇနမှီတင်း တင့်တယ်ခြင်းတို့ကို။
ဝမိ၊ နှံစော်ညှိဟောက် တံထွေးပေါက်ဟန် ထွေးအန်တော်မူပြီ။
ဝါ၊ လွန်မြောက်ပယ်လစ် စွန့်ပစ်တော်မူပြီ။

စက္ကဝတ္တိသိရိံ ယသ္မာ၊
ယသံ ဣဿရိယံ သုခံ။
ပဟာသိ လာကစိတ္တဉ္စ၊
သုဂတော ဘဂဝါ တတော ---
ဟူသော ဋီကာ (၊ပ၊ နှာ-၂၆၂)နှင့်အညီတည်း။

တထာ၊ ထို့အတူ။
ဘာဂေ၊ ခန္ဓာ အာယတန စသည်တို့ပြု တရားစုတို့ကို။
ဝါ၊ ကုသလာကုသလ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇ စသည်အပြား တရားအဘို့တို့ကို။
ဝမိ၊ ထွေးအန်စွန့်ပစ်တော်မူပြီ။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဇိနော၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
ဘဂဝါ၊ ဘဂဝါမည်တော်မူ၏။

ခန္ဓာယတနဓာတာဒိ၊
ဓမ္မဘေဒါ မဟေသိနာ။
ကဏှာ သုက္ကာ ယတော ဝန္တာ၊
တတောပိ ဘဂဝါ မတော --
ဟူသော ဋီကာ(၊ပ၊ နှာ-၂၆၃)နှင့် အညီတည်း။

တနည်း သမ္ပဒါလေးပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံများ

သမ္မဒါလေးပါး ...
(၁) ပဟာနသမ္ပဒါ
(၂) ဉာဏသမ္ပဒါ
(၃) ပယောဂသမ္ပဒါ
(၄) အာသယသမ္ပဒါ
(=သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးကို အလိုရှိတော်မူခြင်း။)

ဤအရာ၌ အကျဉ်းအားဖြင့် အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိဟု ဘုရားဂုဏ်တော် နှစ်ပါးတည်း။ ထိုတွင် အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိသည် ပဟာနသမ္ပဒါ ဉာဏသမ္ပဒါ နှစ်ပါးတည်း။ ပရဟိတပ္ပဋိပတ္တိလည်း ပယောဂါ'သယ နှစ်ပါးတည်း။

ထိုတွင် အရဟံပုဒ်ဖြင့် ပဟာနသမ္ပဒါကို ပြ၏။

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ လောကဝိဒူ နှစ်ပုဒ်တို့ဖြင့် ဉာဏသမ္ပဒါကို ပြ၏။

'သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ'တိဣမိနာ သဗ္ဗညုတဉာဏာနုဘာဝေါ ဝိဘာဝိတော။ 'လောကဝိဒူ'တိ ပန ဣမိနာ အာသယာနုသယဉာဏဒီနမ္ပိ။
ဋီကာ (၊ပ၊ နှာ-၂၆၄)

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နပုဒ်ဖြင့် အတ္တဟိတ သမ္ပတ္တိ နှစ်ပါးလုံးကို ပြ၏။

သုဂတ ဖြင့် အလုံးစုံကို ပြ၏။

အနုတ္တရ ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ - ပုဒ်တို့ဖြင့် ပရဟိတပ္ပဋိ- ပတ္တိကို ပြ၏။

ဗုဒ္ဓ-ဖြင့် အလုံးစုံကို ပြ၏။

ဧဝဉ္စ ကတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝတွာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ ဋီကာ (၊ပ၊နှာ-၂၆၄ )

ဘဂဝါ- ပုဒ်ဖြင့်လည်း အလုံးစုံကို ပြ၏။

ဂုဏ်တော်အကျဉ်း ၃-ပါး

တနည်းလည်း -- ဟေတု ဖလ သတ္တုပကာရ အားဖြင့် ဘုရားဂုဏ်တော် အကျဉ်းသုံးပါး တည်း။

[သတ္တုပကာ = (သတ္တ = သတ္တဝါ၊ ဥပကာရ = ကျေးဇူးပြုခြင်း) သတ္တဝါတို့ကို ကျေးဇူးပြု တော်မူခြင်း။]

ထိုတွင် အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န လောကဝိဒူ - လေးပုဒ်တို့ဖြင့် ဖလဂုဏ်ကို၊ အနုတ္တရ ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ - ပုဒ်တို့ဖြင့် သတ္တုပကာရ ဂုဏ်ကို၊ ဗုဒ္ဓပုဒ်ဖြင့် ဖလ သတ္တုပကာရ ဂုဏ်နှစ်ပါးကို။ သုဂတ ဘဂဝါ-နှစ်ပုဒ်တို့ဖြင့် ဂုဏ်တော်သုံးပါးလုံးတို့ကို ပြ၏၊ ဤသို့လည်း အောက်မေ့ ဆင်ခြင်အပ်၏။

ဘုရားရှိခိုးသော အရာဖြစ်မူကား --

ဧဝံ နဝဟိ ဂုဏေဟိ၊
လောကမှိ ကိတ္တိဗျာပိတံ။
အတုလံ ဓမ္မရာဇာနံ၊
ဝန္ဒာမိ တီဟိ အာဒရံ။

ဤဂါထာကိုဆက်။ အနက်ကား --

ဧဝံ နဝဟိ ဂုဏေဟိ၊ ဤအရဟတာ အစလာသည့် ကိုးဖြာသော ဂုဏ်တော်ပေါင်းတို့ဖြင့်။
လောကမှိ၊ ဘဝဂ်ဆုံးအောင် ဘုံသုံးဆောင်၌။
ကိတ္တိဗျာပိတံ၊ သိမ့်သိမ့်တုန်ခတ် ပဲ့တင်ထပ်မျှ နှံ့စပ်ကျော်စောခြင်း ရှိတော်မူသော။
အတုလံ၊ အသာဓာရဏ သီလစသည် အနန္တဟူ သတင်းကြူ၍ ပြိုင်တူသူ ရှိတော် မမူသော။
ဓမ္မရာဇာနံ၊ တရားသဖြင့် ထွဋ်ဖျားစင်စစ် မင်းဆုံး ဖြစ်တော် မူသော မြတ်စွာဘုရားကို။
တီဟိ၊ ကာယညွှတ်ချီ ၀စီ မန သုံးဒွါရတို့ဖြင့်။
အာဒရံ၊ ရိုသေစွာ။
ဝန္ဒာမိ၊ ဘယ လာဘ ကုလကြဉ်ဝေး သံသာဘေးမှ လွတ်ရေးရည်မြော် ကျေးဇူးတော်ကို ချီငေါ် မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ ဘုရား၊

ဤဆိုအပ်ပြီးသည်အတိုင်း အောက်မေ့ဆင်ခြင်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ဘုရားဂုဏ်တော် သို့ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းဝှမ်းသော ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဥပစာရဈာန် ဖြစ်လာ၏။ ဂုဏ်တော်တို့၏ ပရမတ္ထ ဓမ္မဂမ္ဘီရအဖြစ် နာနပ္ပကာရဂုဏာ နုဿရဏာဓိမုတ္တ အဖြစ်ကြောင့် အပ္ပနာသို့မရောက်နိုင်မူ၍ ဥပစာရ ဈာန်တွင်၍ ပြည့်စုံသည်။

ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

ဤဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုးကား --

န ကိလေသ ပရိယုဋ္ဌံ၊
စိတ္တံ ဥဇုကမေဝ စ။
ဗုဒ္ဓေ သဂါရဝေါ ဟောတိ၊
သဒ္ဓါဒိဝိပုလော ဘဝေ။

ပီတိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟုလော၊
ဒုက္ခံ သဟတိ ဘေရဝံ။
စေတီယဃရ သဒိသော၊
သဟ ဝါသော၀ သတ္ထုနာ။

ဟိရောတ္တပ္ပ'မုပဋ္ဌာတိ၊
နမော ဗုဒ္ဓဘူမိယံ။
ဥဒ္ဓ'မပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊
သော သုဂ္ဂတိပရာယဏော။

တသ္မာ ဟဝေ အပ္ပမာဒံ၊
ကယိရာထ သုမေဓသော။
ဧဝံ မဟာနုဘာဝါယ၊
ဗုဒ္ဓါနုသာတိယာ သဒါ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသင်္ဂဟ။

ကိလေသ ပရိယုဋ္ဌံ၊ ကိလေသာဟူ ခိုးသူရပ်ခွင် ဝန်းကျင်ထလျက် နှိပ်စက် ဆိတ်ဆွပ် ထိုးကျင့်အပ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။
ဥဇုကံဧဝ၊ ကာယဝင်္က မာယာစသည် ကင်းပတုံလတ် ဖြောင့်မတ်လမ်းမှန် သည်သာလျှင် ဖြစ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဗုဒ္ဓေ၊ ဘုရားရှင်၌။
သဂါရဝေါ၊ ရိုသေကျိုးနွံခြင်းရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
သဒ္ဓါဒိဝိပုလော၊ သဒ္ဓါ သတိ ပညာ ပုည ပြန့်ပြောလှသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။

ပီတိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟုလော၊ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်းများသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲခြင်းကို၎င်း။
ဘေရဝံ၊ ကြောက်မက်ဘွယ်သော ဘေးကို၎င်း။
သဟတိ၊ သည်းခံနိုင်၏။
စေတီယဃရ သဒိသော၊ စေတီအိမ်အတူ အပူဇော်ခံထိုက်၏။
သတ္ထုနာ၊ ဘုရားရှင်နှင့်။
သဟဝါသော ဣဝ၊ အတူမကွေ နေရသည့်သွင် မှတ်ထင်၏။

ဟိရောတ္တပ္ပံ၊ မြတ်စွာဘုရား ရှေ့တော်ပါး၌သို့ တရားညစ်ကျူ မကောင်းမှုကိုပြုရမည်မှ ရှက်ကြောက်ခြင်း ဟိရီဩတ္တပ္ပတရားသည်။
ဥပဋ္ဌာတိ၊ အမြဲ ထက်ကြပ် ကပ်၍တည်၏။
ဗုဒ္ဓဘူမိယံ၊ ဘုရားအရာ၌။
နမတေ၊ စိတ်ညွတ်၏။
သော၊ ထို ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများသော ယောဂီသည်။
ဥဒ္ဓံ၊ သစ္စာလေးချက် အထက်တရားတို့ကို။
အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊ စုတိအတွင်း မထွင်း မဖောက် မရောက်သေးသည်ရှိသော်။
သုဂတိပရာယဏော၊ လူ့ဘုံနတ်ရပ် မြတ်သော သုဂတိဘဝသို့ လားရသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သုမေဓသော၊ ပညာရှိသော အမျိုးကောင်းသားသည်။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
မဟာနုဘာဝါယ၊ ကြီးသေ၁ အာနုဘော်ရှိသော။
ဗုဒ္ဓါနုသာတိယာ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၌။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
အပ္ပမာဒံ၊ မမေ့မလျော့ စီးဖြန်းအားထုတ်ခြင်းကို။
ဟဝေ၊ စင်စစ်။
ကယိရာထ၊ ပြုရာ၏။

ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ပြီး၏။

ဓမ္မာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်း ပွါးများပုံ

ဓမ္မာနုဿတိကို ပွါးလိုသော ယောဂီသည် ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်လျက်---

သွာက္ခာတော ဘဂတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော သြပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ --

ဤသို့ တရားတော်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဆင်ခြင်အောက်မေ့အပ်ကုန်၏။

သွာက္ခာတ

အနက်ကား ---

ဘဂဝတာ၊ ဣဿရိယ စသည်ခြောက်ဖော် ရွှေဘုန်းတော်သခင် ဘုရားရှင်သည်။
ဓမ္မော၊ ပရိယတ်နှင့်တကွ ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်ကို။
သွာက္ခာတော၊ စ, လယ် ဆုံးအား သုံးပါးကင်းလုံ ပြည့်စုံပုဒ် နက် လောင်းစွက် ပယ်ဖွယ် ဓိပ္ပါယ်နက်ကင်း သန့်ရှင်းပြည့်ဖြိုး (ပရိယတ်ကိုယူ)။ ကြောင်း ကျိုး ဖြောင့်မှန် နိဗ္ဗာန်ပဋိပဒ် စပ်ဟပ်သင့်ရှောင်း တည့်မစောင်းပေ (မဂ် နိဗ္ဗာန်ကိုယူ)။ မဇ္ဈေပဋိပဒ် ပဿဒ် ကိလေသာ သဿတာမတ ဟုတ်မှန်လှ၍ (မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကိုယူ)။ ရွေးမျှ သွေလှန် မဖောက်ပြန်ပဲ ကောင်းမွန်စွာ ဟောတော်မူအပ်၏။

[မဇ္ဈေပဋိပဒ် = အရိယမဂ်သည် အစွန်း ၂-ဘက်သို့ မရောက်စေပဲ၊ အလယ် အလတ် ကျင့်အပ်သော တရားဖြစ်သည်။
ပဿဒ် + ကိလေသာ = ပဿ + ကိလေသ = ဖိုလ်သည် ငြိမ်းပြီးသော + ကိလေသာ ရှိသော တရားဖြစ်သည်။ ။
သဿတာမတ = သဿတ + အမတ = နိဗ္ဗာန်သည် အမြဲလည်သောသဘော သေခြင်း ကင်းသော သဘောတရား ဖြစ်သည်။]

သန္ဒိဋ္ဌိက

ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးသည်။
သန္ဒိဋ္ဌိကော၊ ရာဂါဒိကာ ကိလေသာကို ပယ်ခွါတွန်းလှန် မဂ္ဂဋ္ဌံနှင့် ရှစ်တန်အရိယာ ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သဒ္ဓါယုံမှတ် ရှုမြင်အပ်၏။

သယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သန္ဒိဋ္ဌိ။ သန္ဒိဋ္ဌိ ဧ၀ သန္ဒိဋ္ဌိကော-ပြု။

ရှေ့ရပ်သံပုဒ် ပသတ်ထုတ်၍ သမ္ပယုတ္တ ကာရဏနှင့် ဝိသယဝါ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိလေသာမာရ် ကိုယ်တွင်းရန်ကို တွန်းလှန်နှိမ်နင်း ပယ်ခွင်း အောင်မြင်။

[သမ္မယုတ္တ = မဂ်နှင့်ယှဉ်သော။ ကာရဏ = ဖိုလ်၏ အကြောင်း ဖြစ်သော (မဂ်နှင့် ယှဉ်သော) ,
ဝိသယ + ဝါ = (ဝိသယ + ဝန္တု = နိဗ္ဗာန်ဟူသော အာရုံ + ရှိသော) နိဗ္ဗာန်ကို အရုံပြုသော နိဗ္ဗာန်၏ အာရမ္မဏိကဖြစ်သော (မဂ်နှင့်ယှဉ်သော)၊]

ပသတ္ထာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဇယတီတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော-ပြု။

ရှုမြင်မှသာ ဝဋ်နစ်ရာ၍ ဘာဝနာ သစ္ဆိက ဘိသမယ [၁] ဟု ဉာဏ်နှစ်ခုဖြင့် ရှုခြင်းကို ထိုက်ပေ၏။

ဒဿနံ အရဟတီတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော-ပြု။

[၁။ အဘိသမယ = ထိုးထွင်း၍သိခြင်း၊ အဘိသမယ ၂-မျိုးရှိသည်။
(၁) ဘာဝနာ အဘိသမယ = ပွါးများ၍ထိုးထွင်းသိခြင်း (မဂ် ဖိုလ်)။
(၂) သစ္ဆိကအဘိသမယ = မျက်မှောက်ပြု၍ထိုးထွင်းသိခြင်း (နိဗ္ဗာန်)။]

အကာလိက

ဓမ္မော၊ မဂ်လေးပါးတရားသည်။
အကာလိကော၊ ငါးရက် ခုနစ်ရက် စသည်တက်၍ ငံ့လျက်ရှည်ဝေး ကျိုးပေးမငဲ့ အခြားမဲ့လျှင်း ယှဉ်စပ်ချဉ်း၍ အကျိုးပေးခြင်း ကာလရှိ၏။

ဧဟိပဿိက

ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာ တရားကိုးပါးသည်။
ဧဟိပဿိကော၊ ဝေဟာတက်ထွန်း ယုဂန်စွန်း၌ လဝန်းအလား ပတ္တမြား သဖွယ်ဖြစ်၍ စင်ကြယ်ထင်ရှား ဤတရားကို လာလားရှုလိုက် စီရင်ခြင်းကို ထိုက်ပေ၏။

သြပနေယျိက

ဓမ္မော၊ လောကုတ္တရာ တရားကိုးပါးသည်။
သြပနေယျိကော၊ ပုဆိုးဥသျှောင် မီးလောင်ရဲရဲ မသတ်ပဲလည်း စိတ်ထဲဆောင်လင့် ဖြစ်စေ သင့်၏ (သင်္ခတကိုယူ)။ စိတ်ဖြင့်ဆောင်ထိုက် (အသင်္ခတကိုယူ)။ သိမ်းပိုက်ထိုက်သူ များဗိုလ်လူကို နိဗ္ဗူဆောင်တတ် (မဂ်ကိုယူ)။ သစ္ဆိကတ်သို့ ဆောင်အပ် ဆောင်သင့်ပေ၏ (ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကိုယူ)။

ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော

ဓမ္မော၊ ကိုးပါးသော လောကုတ္တရာ တရားကို။
ဝါ၊ တရားသည်။
ဝိညူဟိ၊ ဥဂ္ဃါဋိတဉ် ဝိပဉ် နေယျ လေးသစ္စကို ကျနမြင်သိ ပညာရှိတို့သည်။
ပစ္စတ္တံ၊ အသီးအသီး မိမိစိတ်၌။
ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သိအပ် လှူအပ် ခံစားအပ်၏။
ဝါ၊ ခံစားအပ်သော တရားပေတည်း။

တနည်းလည်း --

သွာက္ခာတတာဒယော ဟောန္တိ၊
သန္ဒိဋ္ဌိကာဒိဟေတုတော။
ဧဟိပဿိကော ယော စာပိ၊
သော နာမ သြပနေယျိကော။

သန္ဒိဋ္ဌိကာဒိ ဟေတုတော၊ သန္ဒိဋ္ဌိက အကာလိက ဧဟိပဿိက ဟူသော နောက်နောက်သော အကြောင်းကြောင့်။
သွာက္ခာတတာဒယော၊ သွာက္ခာတ သန္ဒိဋ္ဌိက အကာလိက ဟူသော ရှေးရှေးသော ဂုဏ်တော်တို့သည်။
ဝါ၊ ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ယော စာပိ၊ အကြင် တရားသည်လည်း။
ဧဟိပဿိကော၊ ဝေဟာတက်ထွန်း ယုဂန်စွန်း၌ လဝန်း အလား ပတ္တမြားသဖွယ်ဖြစ်၍ စင်ကြယ်ထင်ရှား ဤတရားကို လာလာရှုလိုက် စီရင်ခြင်းကို ထိုက်၏။
သော နာမ ဓမ္မော၊ ထို ဧဟိပဿိက မည်သော တရားသည်။
သြပနေယျိကော၊ ပုဆိုးဥသျှောင် မီးလောင်ရဲရဲ မသတ်ပဲလည်း စိတ်ထဲ ဆောင်လင့် ဖြစ်စေသင့်၏၊ စိတ်ဖြင့် ဆောင်ထိုက် သိမ်းပိုက်ထိုက်သူ များဗိုလ်လူကို နိဗ္ဗူဆောင်တတ် သစ္ဆိကတ်သို့ ဆောင်အပ် စင်စစ်ပေတည်း။

ဤသို့လည်း အောက်မေ့အပ်၏။

တရားတော်ကို ရှိခိုးသောအခါဖြစ်မူ ---

ဣစ္စေဝံ ဆဟိ ဂုဏေဟိ၊
ပါကဋံ ဇိနပူဇိတံ။
သမ္ပတ္တိဒါယကံ ဓမ္မံ၊
နမာမိ တီဟိ အာဒရံ။

ဤဂါထာကိုဆက်။ အနက်ကား ---

ဣစ္စေဝံ၊ ဤသို့။
ဆဟိ ဂုဏေဟိ၊ သွာက္ခာတတာ အစလာသည် ခြောက်ဖြာသော ဂုဏ်တော်ပေါင်းတို့ဖြင့်၊
ပါကဋံ၊ နေ လ အလား လူသုံးပါး၌ ထင်ရှား ပေါ် လွင်ထသော။
ဇိနပူဇိတံ၊ ပဉ္စမာရဇိန် ငါးမာရ်နှိမ်သည့် မုနိန်သကျာ စောမြတ်စွာသည် သေဝနာမြဲ နည်းနှစ်ကွဲဖြင့် မှီဝဲ ပူဇော်အပ်ထသော။
သမ္ပတ္တိဒါယကံ၊ လူ နတ် နိဗ္ဗာန် သုံးတန်ကြီးမား စည်းစိမ်များကို မြှောက်စား လက်ရ ပေးတတ်သော။
ဓမ္မံ၊ မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန် ဓမ္မက္ခန်အား ဆယ်တရားကို။
တီဟိ၊ ကာယညွတ်ချီ ဝစီ မန သုံးဒွါရတို့ဖြင့်။
အာဒရံ၊ ရိုသေစွာ။
နမာမိ၊ ဘယ လာဘ ကုလကြဉ်ဝေး သံသာဘေးမှ လွတ်ရေးရည်မြော် ကျေးဇူးတော်ကို ချီငေါ် မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ဘုရား။

ဤသို့ အောက်မေ့ဆင်ခြင်သော ယောဂီသည် ရှေးအတိုင်း (ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း အတိုင်း) ဥပစာရဈာန်ကို ရ၏။

ဓမ္မာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၏အကျိုး

အကျိုးအာနိသင်ကား --

န ကိလေသပရိယုဋ္ဌံ၊
စိတ္တံ ဥဇုကမေ၀ စ၊
ဗုဒ္ဓေ ဓမ္မ သဂါရဝေါ၊
သဒ္ဓါဒိဝိပုလော ဘဝေ။

ပီတိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟုလော၊
ဒုက္ခံ သဟတိ ဘေရဝံ။
စေတီယ ဃရ သဒိသော၊
ဓမ္မေန သဟဝါသိဝါ။

ဟိရောတ္တပ္ပမုပဋ္ဌာတိ၊
နမတေ သိဝလာဘယာ။
ဥဒ္ဓမပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊
သော သုဂ္ဂတိပရာယဏော။

တသ္မာ ဟဝေ အပ္ပမာဒံ၊
ကယိရာထ သုမေဓသော။
ဧဝံ မဟာနုဘာဝါယ၊
ဓမ္မာနုဿတိယာ သဒါ။

'သဟဝါသိဝါ'ကို 'သဟဝါသော + ဣဝ' ဟု၊ 'သိဝလာဘယာ'ကို 'သိဝ လာဘာယ'ဟု ပုဒ်ဖြတ်။

ကိလေသ ပရိယုဋ္ဌံ၊ ကိလေသာဟူ ခိုးသူရပ်ခွင် ထက်ဝန်းကျင် ထလျက် နှိပ်စက်ဆိတ်ဆွပ် ထိုးကျင်အပ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။
ဥဇုကံ ဧဝ၊ ကာယဝင်္က မာယာစသည် ကင်းပတုံလတ် ဖြောင့်မတ်လမ်းမှန်သည် သာလျှင်ဖြစ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဗုဒ္ဓေ၊ ဘုရား၌၎င်း။
ဓမ္မေ၊ တရား၌၎င်း။
သဂါရဝေါ၊ ရိုသေကျိုးနွံခြင်းရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
သဒ္ဓါဒိ ဝိပုလော၊ သဒ္ဓါ သတိ ပညာ ပုည ပြန့်ပြောလှသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။

ပီတိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟုလော၊ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းများသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲခြင်းကို၎င်း။
ဘေရဝံ၊ ကြောက်မက်ဖွယ်သော ဘေးကို၎င်း။
သဟတိ၊ သည်းခံနိုင်၏။
စေတိယ ဃရ သဒိသော၊ စေတီအိမ်အတူ အပူဇော် ခံထိုက်၏။
ဓမ္မေန၊ တရားနှင့်။
သဟဝါသိ = သဟဝါသော ဣဝ၊ အတူမတွေ နေရသည်သင် မှတ်ထင်၏။

ဟိရောတ္တပ္ပံ၊ မြတ်စွာဘုရား ရှေ့တော်ပါး၌သို့ တရားညစ်ကျူ မကောင်းမှုကို ပြုရမည်မှ ရှက်တက်ခြင်း ဟိရီ ဩတ္တပ္ပတရားသည်။
ဥပဋ္ဌာတိ၊ အမြဲ ထက်ကြပ် ကပ်၍တည်၏။
သိဝလာဘယာ = သိဝ လာဘာယ၊ နိဗ္ဗာန်ကို ရခြင်း၌။
နမတေ၊ စိတ်ညွတ်၏။
သော၊ ထိုဓမ္မာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဥဒ္ဓံ၊ သစ္စာလေးချက် အထက်တရားတို့ကို။
အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊ စုတိ အတွင်း မထွင်းမဖောက် မရောက်သေးသည် ရှိသော်။
သုဂ္ဂတိပရာယဏော၊ လူ့ဘုံ နတ်ရပ် မြတ်သောသုဂတိဘဝသို့ လားရသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သုမေဓသော၊ ပညာရှိသော အမျိုးကောင်းသားသည်။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
မဟာနုဘာဝါယ၊ ကြီးသောအာနုဘော်ရှိသော။
ဓမ္မာနုဿတိယာ၊ ဓမ္မာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၌။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
အပ္ပမာဒံ၊ မမေ့မလျော့ စီးဖြန်းအားထုတ်ခြင်းကို။
ဟဝေ၊ စင်စစ်။
ကယိရာထ၊ ပြုရာ၏။

(ဓမ္မာနုဿတိ ပြီး၏။)

သံဃာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်း ပွါးများပုံ

သံဃာနုဿတိကို ပွါးလိုသော ယောဂီသည်လည်း ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ ချဉ်းကပ်လျက် --

သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော, ဥဇုပ္ပဋိပန္နော။ပ။ ဉာယပ္ပဋိပန္နော, သာမိစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂ၀တော သာဝကသံဃော, ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊ ဧသ ဘဂ၀တော သာဝက သံဃော အာဟုနေယျော, ပါဟုနေယျော, ဒက္ခိဏေယျော, အဉ္စလီ ကရဏီယျော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။

ဤသို့ သင်္ဃာတော်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို အောက်မေ့ ဆင်ခြင်အပ်၏။

အနက်ကား ...

ဘဂဝတော၊ ဣဿရိယ စသည် ခြောက်ဘော် ရွှေဘုန်းတော်သခင် ဘုရားရှင်၏။
သာဝကသံဃော၊ ဆုံးမသံကို ကျိုးနွံတုပ်ဝပ် နာခံတတ်စွာ အရိယာ ရှစ်ယောက်တို့၏ အပေါင်းသည်။

တေန အရိယာ ဧ၀ နိပ္ပရိယာယတော သတ္ထု သာ၀ကာ နာမာတိ သောတိ။
ဋီကာ(၊ပ၊နှာ-၂၇၈)

သုပ္ပဋိပန္နော၊ မဖောက်မပြန် ဆုတ်လှန်မနစ် လျော်စွာဖြစ်သော စင်စစ် လျောက်ပတ် ဗျူပ္ပတ်အလာ သကတ္ထာကြောင့် သမ္မာသုဋ္ဌု ဥဇု ဉာယ သာမိစ ဖြစ်သင့် မဂ်အကျင့်ကို ကောင်းစွာကျင့်တော်မူပေတတ်၏။

မဂ္ဂဋ္ဌံ-သာလျှင် သုပ္ပဋိပန္န မုချ၊ ဖလဋ္ဌံ-သည်ကား ဘူတပုဗ္ဗဂတိက။

ဝတ္တမာနတ္ထာ ဟိ အယံ ပဋိပန္န-သဒ္ဒေါ။ ယထာ 'သောတာပတ္တိဖလ- သစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော'တိ။ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၂၇၉)

ဥဇုပ္ပဋိပန္နော၊ မာယာ သာဌေယျ စသည်အကောက် ပယ်ဖြတ်တောက်၍ မကောက် ဖြောင့်မတ် ကျင့်တော်မူတတ်ပေ၏။

ဉာယပ္ပဋိပန္နော၊ မဆန့်သင့်တန် မြိုက်နိဗ္ဗာန်နှင့် လျော်ကန်စွာ ကျင့်တော် မူတတ်ပေ၏။

သာမိစိပ္ပဋိပန္နော၊ လျောက်ပတ်စွာ ကျင့်တော်မူတတ်ပေ၏။

ဤသုံးပုဒ်ကား သုပ္ပဋိပန္နပုဒ်၏ အဖွင့်။

ဧတေန ပထမပဒဿ ပပဉ္စနိဒ္ဒေသော၊
ဣတရာနိ တီဏိ ပဒါနီတိ ဒဿေတိ။ ဋီကာ (ပ၊နှာ-၂၇၈)

တနည်း - မရောယှက် အသီးအသီး အနက်ကား --

သုပ္ပဋိပန္နော၊ ဆုံးမတိုင်းသာ ကောင်းစွာမချွတ် ကျင့်တော်မူပေတတ်၏၊

ဥဇုပ္ပဋိပန္နော၊ အန္တဒွယ ပါပကသို့ မကျမကပ် သောက်သုံးရပ်[၁] နှင့် မစပ် မတွယ် အလယ် အလတ် ဖြောင့်မတ်စွာ ကျင့်တော် မူပေတတ်၏။

ဉာယပ္ပဋိပန္နော၊ ပုဆိုး ဥသျှောင် မီးလောင်ရဲရဲ မသတ်ပဲလည်း ခံထိုက်ဧကန် ငြိမ်းရာမှန်သော နိဗ္ဗာန်အလို့ငှါ ကျင့်တော်မူတတ်ပေ၏။

ဉာယော[၂] နာမ ယုတ္တပတ္တပ္ပဋိပတ္တိ။ပ။ နိဗ္ဗာယနကြိယာသုခေန စေတ္ထ နိဗ္ဗာနံ ပုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ မဂ္ဂဉာဏာဒီဟိ ဝါ ဉာယတိ ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ သစ္ဆိကရီယတိ စာတီ ဉာယာ နိဗ္ဗာနံ။ ဋီကာ(၊ပ၊ နှာ-၂၇၉-၂၈၀)

သာမိစိပ္ပဋိပန္နော၊ ချီးမွမ်းသမှု သူတို့ပြုသည့် ပစ္စုဋ္ဌာန[၃] စသည်ပြားဘိ သာမိစိကံ လျော်ထိုက်တန်အောင် ကျင့်ဆောင်တော် မူတတ်ပေ၏။

[၁။ (၁) ကာယကံဟူသော နွားကျင်ကောက်။
(၂) ဝစီကံဟူသော လ-ရေးကောက်။
(၃) မနောကံဟူသော ထွန်ကိုင်းကောက်။

၂။ သင်္ခတ တရားကို၏ ငြိမ်းရာဖြစ်ခြင်းကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကို ဉာယဟု ခေါ်သည်။ မဂ်ဉာဏ် စသည်တို့ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုအပ် ထိုးထွင်း သိအပ်သောကြောင့်လည်း နိဗ္ဗာန်ကို ဉာယ ဟု ခေါ်သည်။

၃။ ပစ္စုဋ္ဌာန = (ပဋိ + ဥဋ္ဌာန = ကြိုတင် + ထကြွပြုခြင်း) ခရီးဦးကြိုဆိုခြင်း။]

စတ္တာရိ၊ လေးပါးကုန်သော။
ယဒိဒံ ယာနိ ဣမာနိ ပုရိသယုဂါနိ၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်အစုံတို့သည်။
အဋ္ဌ၊ ရှစ်ယောက်ကုန်သော။
ယဒိဒံ ယေ ဣမေ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊ အကြင် အသီးအသီးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
ဘဂဝတော၊ ဣဿရိယ စသည်ခြောက်ဖော် ရွှေဘုန်းတော်သခင် ဘုရားရှင်၏။
ဧသ ဧသော သာဝကသံဃော၊ ဤအစုံအားဖြင့် လေးပါး အသီးအားဖြင့် ရှစ်ပါးသော တပည့်သား သင်္ဃာတော်မြတ်သည်။

အာဟုနေယျော၊ အဝေးမှ ယူဆောင်၍မူလည်း ကြည်ဖြူလေးမြတ် ပူဇော်အပ်သော ပစ္စည်း လေးရပ်ကို ခံထိုက်ပေ၏။

ဒူရတောပိ စ အာဂန္တွာ၊
သဗ္ဗ'တ္ထေ ဟုနီယတေ။
သက္ကာဒီနံ' ပျာ'ဟဝနံ၊
အရဟော အာဟုနေယျကော။

ဟူ၍လည်း အောက်မေ့အပ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၂၁၃)

ဒူရတောပိစ၊ တနယ်တကျေး တရပ်ဝေးက သော်လည်း။
အာဂန္တွာ၊ လာလတ်၍။
သဗ္ဗံ၊ ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ အလုံးစုံရေစစ် ဥစ္စာနှစ်ကို။ ဧတ္ထ၊ ဤများစွာဖွံ့ဖြိုး အကျိုးပေးတတ် သင်္ဃာမြတ်၌။
ဟုနီယတေ၊ ကြည်ဖြူလေးမြတ် ပူဇော်အပ်၏။
သက္ကာဒီနမ္ပိ၊ နတ်များသေဌ်နင်း သိကြားမင်း စသည်တို့သော်လည်း။
အာဟဝနံ၊ ရိုသေကော်ရော် ပူဇော်ခြင်းကို။
အရဟော၊ ခံတော်မူထိုက်၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အာဟုနေယျကော၊ အာဟုနေယျ မည်တော်မူ၏။

ပါဟုနေယျော၊ ဝေးရပ်ဒိသာ ဆိုက်ရောက်လာသည့် ဉာတကာဗန္ဓု အာဂန္တု အား ရည်၍ထားသော ထူးခြားကောင်းမြတ် ဒါနဝတ်ကို ပယ်လတ်ထိုသူ ပေးလှူသင့်ပေ ခံသင့်ပေ၏။

သဗ္ဗပ္ပထမ'မာနေတွာ၊
အဂ္ဂ'မေတ္ထ ဟုနီယတေ။
ပကာရေန အာဟဝနံ၊
အရဟော ပါဟုနေယျကော။

ဟူ၍လည်း ဆင်ခြင်အပ်၏။

သဗ္ဗပ္ပထမံ၊ သူခပ်သိမ်းတို့၏ ရှေးဦးစွာ။
အာနေတွာ၊ ဆောင်ယူ၍။
အဂ္ဂံ၊ အဦးအဖျားကို။
ဧတ္ထ၊ ဤများစွာဖွံ့ဖြိုး အကျိုးပေးတတ် သင်္ဃာမြတ်၌။
ဟုနီယတေ၊ ကြည်ဖြူလေးမြတ် ပူဇော်အပ်၏။
ပကာရေန၊ ရိုသေသမှု ကောင်းစွာ ပြုခြင်း စသော အပြားအားဖြင့်။
အာဟဝနံ၊ ပူဇော်ခြင်းကို။
အရဟော၊ ခံတော်မူထိုက်ပေ၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ပါဟုနေယျကော၊ ပါဟုနေယျ မည်တော်မူ၏။

ဒက္ခိဏေယျော၊ သတ္တဝါတို့ ချမ်းသာ ပွါးကြောင်း ကောင်းစွာကြည်ဖြူ ကပ်သော အလှူကို ခံတော်မူထိုက်ပေ၏။

အဉ္စလိကရဏီယော၊ ကောင်းကျိုးလိုလျက် လက်နှစ်ဖက်ကို ထိပ်ထက်ချီမိုး ရှိခိုးခြင်း၏ တည်ရာပေတည်း။

လောကဿ၊ ဗြဟ္မာနတ်လူ သုံးဘုံသူ၏။
အနုတ္တရံ၊ အတုမရှိ မြတ်ခေါင်ထိသော။
ပုညက္ခေတ္တံ၊ ကောင်းမှုမျိုး၏ စိုက်ပျိုးပေါက်ပွါး ဖွံ့ထွားစည်ပင်ရာ လယ်တာမြေကောင်း အတူ ဖြစ်တော်မူ၏။

ရှိခိုးသောအရာဖြစ်မူ --

ဧဝံ နဝဟိ ဂုဏေဟိ၊
လောကမှိ ဝိဿုတံ ဂဏံ။
အနေကဂုဏသမ္ပန္နံ၊
ဝန္ဒာမိ တီဟိ အာဒရံ။

ဤဂါထာကိုဆက်။ အနက်ကား --

ဧဝံ၊ ဤသို့။
နဝဟိ ဂုဏေဟိ၊ သုပ္ပဋိပန္န စသည် အပြား ဂုဏ်ကိုးပါးတို့ဖြင့်။
လောကမှိ၊ လောက၌။
ဝိဿုတံ၊ ကြေညာထင်ရှားထသော။
အနေကဂုဏသမ္ပန္န၊ လေးရပ်သမ္ဘီ ခြောက်လီအဘိညာ ရှစ်ဖြာသမာပတ် စသော များသော ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံထသော။
ဂဏံ၊ ရှစ်ပါး အရိယာ သင်္ဃာတော်မြတ် အပေါင်းကို။
တီဟိ၊ သုံးဒွါရတို့ဖြင့်။
အာဒရံ၊ ရိုသေစွာ။
ဝန္ဒာမိ၊ ရှိခိုးပါ၏ ဘုရား။

ဤသို့ ဆင်ခြင်ဖန်များသော ယောဂီအား ရှေးအတိုင်း ဥပစာရဈာန်ဖြစ်လာ၏။

သံဃာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၏အကျိုး

အာနိသင်ကား -

န ကိလေသ ပရိယုဋ္ဌံ၊
စိတ္တံ ဥဇုကမေဝ စ။
သံဃေ သဂါရဝေါ ဟောတိ၊
သဒ္ဓါဒိဝိပုလော ဘဝေ။

ပီတိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟုလော၊
ဒုက္ခံ သဟတိ ဘေရဝံ။
စေတီယဃရသဒိသော၊
သံဃေန သဟဝါဝါ။

ဟိရောတ္တပ္ပမုပဋ္ဌာတိ၊
နမောတေ တံဂုဏတ္ထယာ။
ဥဒ္ဓမပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊
သော သုဂ္ဂတိပရာယဏော။

တသ္မာ ဟဝေ အပ္ပမာဒံ၊
ကယိရာထ သုမေဓသော။
ဧဝံ မဟာနုဘာဝါယ၊
သံဃာနုဿတိယာ သဒါ ။

“တံဂုဏတ္ထယာ”ကို “တံ ဂုဏတ္ထာယ” ဟု-ပုဒ်ဖြတ်။

ကိလေသ ပရိယုဋ္ဌံ၊ ကိလေသာဟူ ခိုးသူရပ်ခွင် ထက်ဝန်းကျင်ထလျက် နှိပ်စက်ဆိတ်စွပ် ထိုးကျင့်အပ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။
ဥဇုကံ ဧဝ၊ ကာယဝင်္က မာယာစသည် ကင်းပတုံလတ် ဖြောင့်မတ်လမ်းမှန် သည်သာ လျှင်ဖြစ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ဟောတိ ဖြစ်၏။
သံဃေ၊ သင်္ဃာတော်မြတ်၌။
သဂါရဝေါ၊ ရိုသေကျိုးနွံခြင်းရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
သဒ္ဓါဒိဝိပုလော၊ သဒ္ဓါ သတိ ပညာ ပုည ပျံ့ပြောလှသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။

ပီတိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟုလော၊ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းများသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲခြင်းကို၎င်း။
ဘေရဝံ၊ ကြောက်မက်ဘွယ်ဘေးကို၎င်း။
သဟတိ၊ သည်းခံနိုင်၏။
စေတိယ ဃရ သဒိသော၊ စေတီအိမ်အတူ အပူဇော်ခံထိုက်၏။
သံဃေန၊ သံဃာတော်မြတ်နှင့်။
သဟဝါသိဝါ-သဟဝါသော ဣဝ၊ အတူမကွေ နေရသည်သွင် မှတ်ထင်၏။

ဟိရောတ္တပ္ပံ၊ မြတ်စွာဘုရား ရှေ့တော်ပါး၌သို့ တဆုံးညစ်ကျူ မကောင်းမှုကို ပြုရမည်မှ ရှက်ကြောက်ခြင်း ဟိရီဩတ္တပ္ပတရားသည်။
ဥပဋ္ဌာတိ၊ အမြဲ ထက်ကြပ် ကပ်၍တည်၏။
တံဂုဏတ္ထယာ- တံဂုဏတ္ထာယ၊ ထိုသင်္ဃာတော်၏ ဂုဏ်ကို ရခြင်းအကျိုးငှါ။
နမတေ၊ စိတ်ညွတ်၏။
သော၊ ထိုသံဃာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဥဒ္ဓံ၊ သစ္စာလေးချက် အထက် တရားတို့ကို။
အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊ စုတိအတွင်း မထွင်းမဖောက် မရောက်သေးသည် ရှိသော်။
သုဂတိ ပရာယဏော၊ လူ့ဘုံ နတ်ရပ် မြတ်သော သုဂတိဘဝသို့ လားရသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သုမေဓသော၊ ပညာရှိသော အမျိုးကောင်းသားသည်။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
မဟာနုဘာဝါယ၊ ကြီးသောအာနုဘော်ရှိသော။
သံဃာနုဿတိယာ၊ သံဃာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၌။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
အပ္ပမာဒံ၊ မမေ့ မလျော့ စီးဖြန်း အားထုတ်ခြင်းကို။
ဟဝေ၊ စင်စစ်။
ကယိရာထ၊ ပြုရာ၏။

(သံဃာနုဿတိ ပြီး၏။)

သီလာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်း ပွါးများပုံ

သီလာနုဿတိကို ပွါးလိုသော ယောဂီသူမြတ်သည်လည်း ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်လျက် --

အဟော ဝတ မေ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညူပသဋ္ဌာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနကာနိ။

ဟူ၍ မိမိ၏ ငါးပါးသီလစသော ဂဟဋ္ဌ ပဗ္ဗဇိတသီလ စေတနာကို ဆင်ခြင်အပ်၏။ သူတပါး၏ သီလကား မေတ္တာ၏ အကြောင်းသာတည်း။

မေ၊ ငါ၏။
သီလာနိ၊ သီလတို့သည်။
အဟော အခဏ္ဍာနိ ၀တ၊ စွန်နားမြိတ်စ မကျိုးမပြတ် ပေကုန်စွတကား။
အဟော အစ္ဆိဒ္ဒါနိ ဝတ၊ လယ်ချာဗွေကွင်း အပျက်ကင်း၍ မဖောက်မထွင်း ပေကုန်စွ တကား။
အဟော အသဗလာနိ ဝတ၊ နွားမကျားကဲ့သို့ နှစ်ပါး သုံးပါး မပျက်ပြား၍ မကျားမကွက် ပေကုန်စွတကား။
အဟော အကမ္မာသာနိ ၀တ၊ နွားမပြောက်ကဲ့သို့ ကြိုးကြား ပြီုးပြောက် မပျက်ပေါက်၍ မပြောက်မကျား ပေကုန်စွတကား။

တနည်းလည်း ...
မေ၊ ငါ၏။
သီလာနိ၊ သတ္တဝိဓ မေထုနနှင့် ကောဓု ပနာဟ စသည်ညစ်ကျူ မကောင်းမှုတို့ တခုမတွယ် စင်ကြယ်သော သီလတို့သည်။
အဟော ဝတ၊ ဩ ကောင်းလှပေစွတကား။
အခဏ္ဍာနိ၊ မကျိုးမပဲ့ပေကုန်။
အစ္ဆိဒ္ဒါနိ၊ မပေါက်မပြတ်ပေကုန်။
အသဗလာနိ၊ မကျားမကွက်ပေကုန်။
အကမ္မာသာနိ၊ မပြောက်ပေကုန်။ ဤသို့ သမ္ဗန်။
မေ၊ ငါ၏။
သီလာနိ၊ ကျိုးပေါက် ကျားပြောက် မရှိကုန်သော သီလတို့သည်။
အဟော ဘုဇိဿာနိ ဝတ၊ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယ ဘာဝါပါဒနာကြောင့် တဏှာ၏ကျွန် ဖြစ်ကို လွန်၍ တော်လှန်စေတတ် ပေကုန်စွတကား။
အဟော ဝိညူပသဋ္ဌာနိ ဝတ၊ ဘုရားစသော ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းထိုက်ပေကုန်စွတကား။
အဟော အပရာမဋ္ဌာနိ ဝတ၊ ဤသီလကြောင့် ဒေဝ ဒေဝညတရ ဖြစ်ရချင်လို ထို၌မြဲရာ စင်ကြယ်ရာ၏ဟု တဏှာဒိဋ္ဌိ စွန်းမငြိပေ လေးထွေဝိပတ် သူချဉ်းကပ်၍ မစွဲစွပ် မသုံးသပ်ထိုက်ပေကုန်စွတကား။
အဟော သမာဓိ သံဝတ္တနကာနိ ဝတ၊ ဥပစာ နှင့် အပ္ပနာသမာဓိ မဂ်ဖိုလ်ထိအောင် သမာဓိကို ဖြစ်စေတတ်ပေကုန်စွတကား။

ဤသို့ အခဏ္ဍတာ စသော ဂုဏ်အားဖြင့် မိမိသီလကို ဆင်ခြင်ဖန်များ ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်အား ရှေးနည်းတူစွာ ဥပစာရဈာန် ဖြစ်လာ၏။

သီလာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၏အကျိုး

အာနိသင်ကား --

န ကိလေသ ပရိယုဋ္ဌံ၊
စိတ္တံ ဥဇုကမေဝ စ။
သိက္ခာယ စ သဂါရဝေါ၊
သဒ္ဓါဒိဝိပုလော ဘဝေ။

ပီတိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟုလော၊
သဘာဂေါ ဘယဒဿိတာ။
နတ္တာနုဝါဒါဒိဘယံ၊
သန္ဓာရေ အပ္ပမတ္တကော။
ဥဒ္ဓမပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊
သော သုဂ္ဂတိပရာယဏော။

တသ္မာ ဟဝေ အပ္ပမာဒံ၊
ကယိရာထ သုမေဓသော။
ဧဝံ မဟာနုဘာဝါယ၊
သီလာနုဿတိယာ သဒါ။

ကိလေသ ပရိယုဋ္ဌံ၊ ကိလေသာဟူ ခိုးသူရပ်ခွင် ထက်ဝန်းကျင်ထလျက် နှိပ်စက် ဆိတ်ဆွပ် ထိုးကျင့်အပ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။
ဥဇုကမေဝ၊ ကာယဝင်္က မာယာစသည် ကင်းပတုံလတ် ဖြောင့်မတ်လမ်းမှန်သည် သာလျှင်ဖြစ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
သိက္ခာယ စ၊ သိက္ခာ၌လည်း။
သဂါရဝေါ၊ ရိုသေကျိုးနွံခြင်း ရှိသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။
သဒ္ဓါဒိပုလော၊ သဒ္ဓါ သတိ ပညာ ပုည ပြန့်ပြောလှသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။

ပီတိ ပါမောဇ္ဇ ဗဟုလော၊ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်းများသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။
သဘာဂေါ၊ အခြားသူမွန် သီလဝန်တို့နှင့် ဆက်ဆံတူမျှသော ဖြစ်ခြင်းရှိ၏။
ဝါ၊ ထိုသီလနှင့် တူမျှသော သဘောရှိ၏။
ဘယဒဿိတာ၊ ပရမာဏု အပြစ်စုကို မေရုတရှိ ဘေးဟု-ရှုလေ့ရှိ၏။
အနုဝါဒါဒိဘယံ၊ အတ္တာနုဝါဒ, ပရာနုဝါဒ ဒဏ္ဍ ဒုဂ္ဂတိ [၁] အစရှိသော ဘေးသည်။
နတ္ထိ၊ မရောက်မထိ မရှိနိုင်လေ။
သန္ဓာရေ၊ သူတပါးနှင့် ပေါက်ကြားတစိ မရှိစေရာ ထေးဖာစေ့စပ် ပြုခြင်းဟူသော အာမိသ ဓမ္မ ပဋိသန္ဓာရ အမှု၌။
အပ္ပမတ္တကော၊ သိက္ခာ ဂါရ၀ ဖြစ်၍ မမေ့မလျော့။
ဥဒ္ဓံ၊ သစ္စာလေးချက် အထက်တရားကို။
အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊ စုတိအတွင်း မထွင်းမဖောက် မရောက်သေးသည်ရှိသော်။
သော၊ ထို သီလာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သုဂ္ဂတိပရာယဏော၊ လူ့ဘုံနတ်ရပ် မြတ်သော သုဂတိဘဝသို့ လားရသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သုမေဓသော၊ ပညာရှိသော အမျိုးကောင်းသားသည်။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
မဟာနုဘာဝါယ၊ ကြီးသော အာနုဘော်ရှိသော။
သီလာနုဿတိယာ၊ သီလာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း၌။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
အပ္ပမာဒံ၊ မမေ့မလျော့ စီးဖြန်းအားထုတ်ခြင်းကို။
ဟဝေ၊ စင်စစ်။
ကယိရာထ၊ ပြုရာ၏။

(သီလာနုဿတိ ပြီး၏။)

[၁။ မိမိပြုသောအပြစ်၌ ဖြစ်သော ဘေး ၄-ပါး ...
(၁) အတ္တာနုဝါဒ = (အတ္တ + အနု + ဝါဒ) မိမိကိုယ်ကို စွပ်စွဲခြင်း (အပြစ်တင်မိနေခြင်း)။
(၂) ပရာနုဝါဒ = သူတပါးတို့က စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်း၊
(၃) ဒဏ္ဍ = ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်း၊
(၄) ဒုဂ္ဂတိ = အပါယ်လားခြင်း။]

စာဂါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်း ပွါးများပုံ

စာဂါနုဿတိကို ပွါးလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား --- ပြကတေ့ကပင် ဝေဖန် ခွဲခြမ်း ပေးကမ်း လှူဒါန်းလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍သော်၎င်း၊ ယခုနေ့မှစ၍ အလှူခံ ပုဂ္ဂိုလ်က နည်းစွ အယုတ် ဆွမ်းတလုတ်စာမျှကိုလည်း မလှူဒါန်း မပေးကမ်းပဲ မသုံးစွဲအံ့ဟု ဆောက်တည် ၍သော်၎င်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းစ၍ စီးဖြန်းအံ့သောနေ့၌ စွမ်းနိုင်သမျှ ဂုဏဝိသိဋ္ဌပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ နှစ်ခြိုက်ကြည်ဖြူ ပေးလှူ ဝေဖန်ပြီး၍ ပရိစ္စာဂ စေတနာ၏ ဖြစ်ဟန် အခြင်းအရာ အမူ နိမိတ်ကို ယူ၍ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်လျက် .....

လာဘာ ဝတ မေ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယောဟံ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတာယ ပဇာယ ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ ဝိဟရာမိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါသဂ္ဂရတော ယာစယောဂ္ဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော —

ဟု မိမိ၏ ပရိစ္စာဂ စေတနာကို ဆင်ခြင်အပ်၏။

ယော အဟံ၊ အကြင် ငါသည်။
မစ္ဆေရမလ ပရိယုဋ္ဌိတာယ၊ မပေးလှူလို ဝန်တိုမစ္ဆေး ညစ်ကြေးရပ်ခွင် ဝန်းကျင်ထလျက် နှိပ်စက်ဆိတ်ဆွပ် ထိုးကျင် အပ်သော။
ပဇာယ၊ သတ္တဝါအပေါင်းတွင်။
ဝိဂတမလ မစ္ဆေရေန၊ ကင်းသောဝန်တို မလှူလိုမစ္ဆေး ရာဂစသော အညစ်အကြေးရှိသော။
စေတသာ၊ စိတ်ဖြင့်။
မုတ္တစာဂေါ၊ လွတ်လွတ်စွန့်ကြဲခြင်း ရှိသည်ဖြစ်၍။
ပယတပါဏိ၊ ရိုသေလက်ကိုင် ကိုယ်တိုင်သဒ္ဓါ လှူအံ့ငှါ-ဟု အခါမပြတ် ဆေးကြော အပ်လျက် စင်ကြယ်သော လက်ရှိသည်ဖြစ်၍။
ဝေါသဂ္ဂရတော၊ စွန့်ကြဲခြင်း၌ မပြတ် အားထုတ်သဖြင့် မွေ့လျော်သည်ဖြစ်၍။
ယာစယောဂ္ဂေါ၊ တောင်းတိုင်း ပေးစွန့် မတိုတွန့်သဖြင့် မရွံ့ရဲတင်း တောင်းခြင်းငှါ ခံ့သည်ဖြစ်၍။
ဒါနသံ ဝိဘာဂရတော၊ စွန့်နိုင်သမျှ လှူချစွန့်ကြဲ စားဘို့ထဲက ပုံခွဲခြမ်း ပေးကမ်းခြင်း၌ မွေ့လျော်သည်ဖြစ်၍။
ဝိဟရာမိ၊ နေရပေ၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
တဿ မေ၊ ထိုငါသည်။
လာဘာ ဝတ၊ အာယု ဝဏ္ဏ သုခ ဗလံ ပဋိဘာန်နှင့် ပီယံအစ ဂုဏ်လာဘတို့ကို ရထိုက်ကုန်စွတကား။
တဿ မေ၊ ထိုငါသည်။
သုလဒ္ဓံ ဝတ၊ သာသနာနှစ် လူအဖြစ်နှင့် ထင်လစ်ဣန္ဒြေ သိထွေကမ္မဿက ပညာစသည်ကို ရအပ်ပေစွတကား။

ယခုဘဝလည်း အံ့ဘွယ်ရှစ်ဖြာ သာသနာကို၎င်း၊ အမျိုးကောင်းစစ် လူအဖြစ်ကို၎င်း၊ သဒ္ဓါ စသော ဣန္ဒြေ ထက်သန် ကမ္မဿကတာဉာဏ်ကို၎င်း ငါရသည်၊ ရတော်ပေစွ။ နောက်နောက် ဘဝတို့၌လည်း “အာယုံ ခေါ ပန ဒတွာ အာယုဿ ဘာဂီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ” ဟူ၍၎င်း၊ “ဒဒံ ပိယော ဟောတိ ဘဇန္တိ နံ ဗဟူ” ဟူ၍၎င်း၊ “ဒဒမာနာ ပိယော ဟောတိ၊ သတံ ဓမ္မမနုက္ကမံ”ဟူ၍၎င်း ဟောတော်မူအပ် ချီးမွမ်းအပ်သော အာယု ဝဏ္ဏ သုခ ဗလ ပဋိဘာန ပိယ မနာပတ္တ စသည်များဖြင့် အာနိသင်ကို အလူရှင် ရရာတော့မည်ဟု ကြံစည်စဉ်းစား ပွါးများ စီးဖြန်းရာသည် ဟူလိုသည်။

ဤသို့လျှင် ဝိဂတမလမစ္ဆေရတာ စသော ဂုဏ်အားဖြင့် မိမိ၏ စာဂစေတနာကို ဆင်ခြင်ဖန် များသောသူအား ရှေးနည်းတူ ဥပစာရဈာန် ဖြစ်လာ၏။

၃-သူတပါးသေခြင်းကို ဥပမာဆောင်၍ မိမိသေရမည်ဟု ဆင်ခြင်ပုံ

ဥပသံဟရဏအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား ---

ပုည ထာမ ယသိဒ္ဓီနံ၊
ပညာယ စ မဟတ္တတော။
ပစ္စေက သဗ္ဗညုတောတိ၊
သတ္တဓာ ဥပသံဟရေ။

မဟာပုညာတိ လောကသ္မိံ၊
ဝိဿုတာ ဇောတိကာဒယော။
သဗ္ဗေ မရဏမာပန္နာ၊
မာဒိသေသု ကထာဝ ကာ။

ဝါသုဒေဝါဇယော ထာမ-
ဗလူပေတာတိ ဝိသုတာ။
ဧတေပိ မရဏံ ယာတာ၊
မာဒိသု ကထာ၀ ကာ။

မဟာယသာ ရာဇဝရာ၊
မဟာသမ္မတအာဒယော။
တေပိ မစ္စုဝသံ ပတ္တာ၊
မာဒိသေသု ကထာ၀ ကာ။

ပါဒင်္ဂုဋ္ဌက မတ္တေန၊
ဝေဇယန္တ'မကမ္ပယီ။
ယော နာမိဒ္ဓိမတံ သေဋ္ဌော၊
ဒုတီယော အဂ္ဂသာဝကော။

သောပိ မစ္စုမုခံ ဃောရံ၊
မိဂေါ သီဟမုခံ ယထာ။
ပဝိဋ္ဌော သဟ ဣဒ္ဓီဟိ၊
မာဒိသေသု ကထာဝ ကာ။

လောကနာထံ ဌပေတွာန၊
ယေ အညေ သန္တိ ပါဏိနော။
ပညာယ သာရိပုတ္တဿ၊
ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိ။

ဧဝံ နာမ မဟာပညော၊
ပဌမော အဂ္ဂသာဝကော။
မရဏဿ ဝသံ ပတ္တော၊
မာဒိသေသု ကထာဝ ကာ။

တံ တံ နိမိတ္တ'မာဂမ္မ၊
ဝီမံသန္တာ မဟေသယော။
သယမ္ဘူဉာဏတေဇေန၊
ယေ ပတ္တာ အာသဝက္ခယံ။

ဧကစ္စယနိဝါသေန၊
ခဂ္ဂသိင်္ဂသမူပမာ။
တေပိ နာဂတာ မစ္စုံ၊
မာဒိသေသု ကထာဝ ကာ။

ပရိပုဏ္ဏ ရူပ ဓမ္မော၊
မဟာပုညာဒိပါရဂေါ။
ဇိနော မစ္စု နိပါတေန၊
အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ သမ္မသိ။

ဧဝံ မဟာနုဘာဝဿ၊
ယံ နာမေ'တံ မဟေသိနော။
န ဘယေန န လဇ္ဇာယ၊
မရဏံဝ သမာဂတံ။

နိလ္လဇ္ဇံ ဝီတသာရဇ္ဇံ၊
သဗ္ဗသတ္တာဘိမဒ္ဒနံ။
တယိဒံ မာဒိသံ သတ္တံ၊
ကထံ နာဘိဘဝိဿတိ။

ဤသို့ ဆင်ခြင်အပ်၏။

“ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သူ ၇-ဦးတို့၏ သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ”

ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သူ ၇-မျိုး

ပုည ထာမ ယသိဒ္ဓီနံ၊ ဘုန်းတန်း, အားအန် ခြွေရံ တန်ခိုးတို့၏။
မဟတ္တတောစ၊ ကြီးကျယ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့်၎င်း။
ပညာယ၊ ဉာဏ်ပညာ၏။
မဟတ္တတော စ၊ ကြီးကျယ်ခြင်းအားဖြင့်၎င်း။
ပစ္စေကာ စ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အားဖြင့်၎င်း။
သဗ္ဗညုတော စ၊ သဗ္ဗညုဘုရားအားဖြင့်၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
သတ္တဓာ၊ ခုနစ်ပါး အပြားအားဖြင့်။
ဥပသံဟရေ၊ အနီးသို့ ဆောင်ရာ၏။

ပုညမဟတ္တ

မဟာပုညာတိ၊ ဘုန်းကံကြီးမားကုန်၏ဟူ၍။
လောကသ္မိံ၊ လူ့ရွာ၌။
ဝိဿုတာ၊ ကြေညာထင်ရှားကုန်သော။
ဇောတိကာဒယော၊ ဇောတိက ဇဋိလ မေဏ္ဍက ပုဏ္ဏ ဥဂ္ဂ အစရှိကုန်သော။
သဗ္ဗေ၊ အလုံးစုံကုန်သော သူတို့သည်။
မရဏံ၊ သေပျောက်ခြင်းသို့။
အာပန္နာ၊ ရောက်ရလေကုန်ပြီ။
မာဒိသေသု၊ ဘုန်းကံချာချု ငါသို့သောသူတို့၌။
ကထာဝ၊ ဆိုဖွယ် စကားသည်ပင်လျှင်။
ကာ၊ အတီမှာ ရှိပချိမ့်နည်း။

ထာမ မဟတ္တ

ထာမဗလူပေတာတိ၊ လုံ့လ စွမ်းပကား ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံကုန်၏ ဟူ၍။
လောကသ္မိံ၊ လောက၌။
ဝိဿုတာ၊ ကြေညာထင်ရှားကုန်သော။
ဝါသုဒေဝါဒယော၊ ဝါသုဒေဝ ဗလဒေဝ ဘီမသေန ယုဓိဋ္ဌိလ စာနုရောယ အစရှိကုန်သော။
ဧတေပိ၊ ထိုမာန်စွယ်ငေါင်းငေါင်း သူရဲကောင်း တို့သည်လည်း။
မရဏံ၊ သေကျေပျက်စီးခြင်းသို့။
ယာတာ၊ ရောက်ရကုန်သေး၏။
မာဒိသေသု၊ အားစွမ်းချာချူ ငါသို့သောသူတို့၌။
ကထာဝ၊ ဆိုဖွယ်ရာစကားသည်ပင်လျှင်။
ကာ၊ အဘယ်မှာ ရှိချေအံ့နည်း။

ယသ မဟတ္တ

မဟာယသာ၊ ခြွေရံစည်းစိမ် များကုန်သော။
မဟာသမ္မတအာဒယော၊ မဟာသမ္မတမင်း အစရှိကုန်သော။
ယေ ရာဇဝရာ၊ အကြင် မင်းမြတ်တို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
တေပိ၊ ထိုမင်းတို့သည်လည်း။
မစ္စုဝသံ၊ သေမင်းနိုင်ငံသို့။
ပတ္တာ၊ ရောက်ရကုန်သေး၏။
မာဒိသေသု၊ ခြွေရံစည်းစိမ် ဖျင်းသိမ်ချာချူ ငါသို့သောသူတို့၌။
ကထာဝ၊ ဆိုဖွယ်ရာစကား သည်ပင်လျှင်။
ကာ၊ အဘယ်မှာ ရှိခဲ့နည်း။

ဣဒ္ဓိ မဟတ္တ

ဣဒ္ဓိမတံ၊ တန်းခိုးရှိကုန်သောသူတို့တွင်၊ သူတို့ထက်။
သေဋ္ဌော၊ မြတ်တော်မူသော။
ဒုတိယော၊ နှစ်ဆူမြောက်ဌာန် ရာထူးခံ၍ လက်ဝဲရံဖြစ်တော်မူသော။
ယော နာမ အဂ္ဂသာဝကော၊ အကြင်မောဂ္ဂလာန်-ဟု ကျော်ဝှန်သည်းလတ် တပည့်မြတ် သည်။
ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကမတ္တေန၊ ခြေမတော်ဖြင့်။
ဝေဇယန္တံ၊ ယူဇနာထောင် မြင့်ခေါင်ကြီးမား သိကြားဝေဇယန် နန်းဗိမာန်ကို။
အကမ္ပယီ၊ တုန်လှုပ်စေပြီ။
သောပိ၊ ထိုမဟာမောဂ္ဂလာန် ထေရ်မြတ်သည်လည်း။
မိဂေါ၊ သားသမင်သည်။
သီဟမုခံ၊ ခြင်္သေ့ခံတွင်းသို့။
ပဝိသတိ ယထာ၊ ဝင်ရသကဲ့သို့။
ဣဒ္ဓီဟိ၊ တန်းခိုးတို့နှင့်။
သဟ၊ တကွ။
ဃောရံ၊ ပြင်းထန် ကြမ်းတမ်းလှစွာသော။
မစ္စုမုခံ၊ သေမင်းခံတွင်းသို့။
ပဝိဋ္ဌော၊ ဝင်တော်မူရချေသေး၏။
မာဒိသေသု၊ တန်းခိုးမဲ့၍ နော်နဲ့ချာချူ ငါသို့သော သူတို့၌။
ကထာဝ၊ ဆိုဖွယ်ရာ စကားသည်ပင်လျှင်။
ကာ၊ အဘယ်မှာရှိအံ့နည်း၊

ပညာ မဟတ္တ

လောကနာထံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။
ဌပေတွာန၊ ချန်ထား၍။
အညေ၊ ဘုရားမှတပါးကုန်သော။
ယေ ပါဏိနော၊ အကြင် သတ္တဝါတို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
တေသံ၊ ထိုရှိမဲ့ဥဿုံ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၏။
ပညာ၊ ရှိသမျှပညာသည်။
သာရိပုတ္တဿ၊ သာရိပုတြာ ကြေညာထင်ပေါ် မထေရ်ကျော်၏။
ပညာယ၊ ပညာ၏။
သောဠသိံ၊ တဆဲ့ခြောက်ခုမြောက်သော အဘို့တို့ကို တဆဲ့ခြောက်ဘို့ စိတ်ပြန်အပ်သော။
ကလံ၊ တစိတ်သော အဘို့တို့ကို။
န အဂ္ဃတိ၊ မမှီမထိုက်။
(နှစ်ရာ့ငါးဆဲ့ကြောက်စိတ် စိတ်၍ တစိတ်ကိုမျှ မမှီနိုင် ဟူလိုသည်)။

ဧဝံ နာမ မဟာပညော၊ ဤသို့စင် ပညာတော်ကြီးလှသော။
ပဌမော၊ ရှေးဦးရပ်ဌာန် ရာထူးခံ၍ လကျ်ာရံဖြစ်တော်မူသော။
အဂ္ဂသာဝကော၊ သာရိပုတြာ ကြေညာထင်ပေါ် ပညာကျော်လတ် တပည့်မြတ် သော်လည်း။
မရဏသ၊ သေမင်း၏။
၀သံ၊ အလိုနိုင်ငံသို့။
ပတ္တော၊ ရောက်တော်မူသေး၏။
မာဒိသေသု၊ ဉာဏ်နုန့် မြှေးထူ ငါသို့သောသူတို့၌။
ကထာဝ၊ ဆိုဖွယ်ရာ စကားသည်ပင်လျှင်။
ကာ၊ အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ

မဟေသယော၊ သီလက္ခန္ဓ စသည်များလွေ့ ဂုဏ်အပွေ့ကို ရှာလေ့ ရှိတော်မူပြီးကုန်သော။
ယေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အကြင် အသီးအခြား ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့သည်။
တံ တံ နိမိတ္တံ၊ ထိုထိုလက်ကောက် နှစ်ဆင့် ထိခိုက်ခြင်း ဝါးမျစ်၏ မထစ်မငြိပေါက်ခြင်း စသော အကြောင်းကို။
အဂမ္မ၊ စွဲ၍။
ဝီမံသန္တာ၊ ဖြစ် နစ် ပဝတ္တိ နိဝတ္တိတို့ကို နှိုင်းညှိ စုံစမ်းကုန်လျက်။
သယမ္ဘူဉာဏတေဇေန၊ ပရတောဃောသ မကူ သယမ္ဘူ ဉာဏ်စွမ်းဖြင့်။
အာသဝက္ခယံ၊ အာသဝေါကင်း ကုန်ခန်းခြင်းသို့။
ပတ္တာ၊ ရောက်တော်မူကြ လေကုန်ပြီ။

ဧကစ္စယနိဝါသေန၊ တယောက်အထီးတည်း နေခြင်းဖြင့်။
ခဂ္ဂသိင်္ဂသမူပမာ၊ ကြံ့ချိုတမူ တူသော ဥပမာ ရှိကုန်၏။
တေပိ၊ ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့သည်လည်း။
မစ္စုံ၊ သေခြင်းကို။
နာတိဂတာ၊ လွန်တော် မမူနိုင်ကြကုန်။
မာဒိသေသု၊ ပစ္စေကသံ ဗောဓိဉာဏ်နှင့် ဝေးလံချာချူ ငါသို့သောသူတို့၌။
ကထာ၊ ဆိုဖွယ်ရာ စကားသည်ပင်လျှင်။
ကာ၊ အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ

ပရိပုဏ္ဏ ရူပ ဓမ္မော၊ တမ္ဗနခ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒ စသည် သွယ်သွယ် လက္ခဏာတော် ကြီးငယ်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော ရူပကာယ သီလက္ခန္ဓ စသည်များစွာ ဂုဏ်ရတနာတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ဓမ္မကာယ ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝန်းကျင်ပတ်ခြုံ ပြည့်စုံသော ရူပကာယ ဓမ္မကာယ ရှိတော်မူထသော။
မဟာပုညာဒိ ပါရဂေါ၊ ပုညမဟတ္တ စသည်တို့၏ ကမ်းတဖက်သို့ ရောက်တော်မူထသော။
ဇိနော၊ ငါးမာရ်လွှင့်ခြွေ အစိန္တေယျ သုံးလူ့မော်သည်။
မစ္စုနိပါတေန၊ သေခြင်းဟူထ မိုးရေပေါက် ကျသဖြင့်။
အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဣဝ၊ မီးပုံကြီးသို့။
သမ္မသိ = ဝူပသမိ၊ နိဗ္ဗူယူသိမ်း ငြိမ်းတော်မူရလေပြီ။

ယံ နာမ မရဏံ၊ အကြင်သေခြင်း တရားမည်သည်။
ဧဝံ မဟာနုဘာဝဿ၊ သို့စင်ကြီးမော် အာနုဘော်ရှိတော်မူသော။
မဟေသိနော၊ ဘုရားရှင်၏။
၀သံ၊ အလိုနိုင်ငံသို့။
ဘယေန၊ ကြောက်သဖြင့်မူလည်း။
န အာဂတံ၊ မလိုက်ပလေ။
လဇ္ဇာယ၊ ရှက်သဖြင့်မူလည်း။
န အာဂတံ၊ မလိုက်ပလေ။

နိလ္လဇ္ဇံ၊ ရှက်ရွံ့ခြင်းမရှိသော။
ဝီတသာရဇ္ဇံ၊ ကြောက်လန့်ခြင်း ကင်းသော။
သဗ္ဗသတ္တာဘိမဒ္ဒနံ၊ လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါခပင်းကို နှိမ်နှင်းတတ်သော။
တယိဒံ = တံမရဏံ၊ ထိုသေမင်းသည် (ဣဒံ အနက် မရှိ)။
မာဒိသံ သတ္တံ၊ ငါသို့ချူချာ သတ္တဝါကို။
ကထံ နာဘိဘဝိဿတိ၊ ဘယ်ကြောင်း ဘယ်ဟာ ဘယ်ခြင်းရာဖြင့် ရှောင်ခွါသွေလွှဲ မနှိပ်စက်ပဲ နေလိမ့်မည်နည်း။
အဘိဘဝိဿတိ ဧ၀၊ နှိပ်စက်လွှမ်းမိုးလတ္တံ့ သည်သာလျှင်တည်း။

ဤကား အနက်။

ဤသို့ ဥပသံဟရဏအားဖြင့် ဆင်ခြင်လျှင်လည်း ဥပစာရဈာန်ကို ရ၏။

၄-ဘေးအန္တရာယ်တို့နှင့် ဆက်ဆံသောကိုယ်ဟု ရှုဆင်ခြင်ပုံ

ကာယဗဟုသာဓာရဏအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

အသီတိ ကိမိကုလာနံ၊
ရောဂါနန္တရဗာဟိရံ။
သာဓာရဏော ဝသာ တေသံ၊
ကာယော မစ္စုံ နိဂစ္ဆတိ။

ယထာ ဟိ သရာဒယော လက္ခေ၊
ကာယေပိ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝါ။
သွာ'ယံ တေသမ္ပိ ပါတေန၊
ကာယော မစ္စုံ နိဂစ္ဆတိ။

ဟူ၍ ဆင်ခြင်အပ်၏။

ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
အသီတိ ကိမိကုလာနံ၊ အရေထူ ပါး အသား ကြောရိုး ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ကပ်မှီ စားသောက် သေပျောက် မွေးဖွား နာဖျား ကြီးငယ် ကျင်စွန့်ပယ်သည့် ရှစ်ဆယ်များတောင်း ပိုးမျိုး ပေါင်းတို့နှင့်လည်း။
သာဓာရဏော၊ ဆက်ဆံချေ၏။
တေသံ၊ ထိုပိုးမျိုး ရှစ်ဆယ်တို့၏။
ဝသာ၊ ပျက်ခြင်းဟူသော အစွမ်းဖြင့်လည်း။
ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
မစ္စုံ၊ သေခြင်းသို့။
နိဂစ္ဆတိ၊ ရောက်တတ်ချေ၏။
အန္တရဗာဟိရံ = အန္တရဗာဟိရာနံ၊ ကိုယ်တွင်း ကိုယ်ပ၌ ဖြစ်ကုန်သော။
ရောဂါနံ = ရောဂဘယာနံ၊ စက္ခုရောဂါ စသော အရာ မကသောအနာ၊ မြွေ ကင်း သန်း စသော အရာမကသော ဘေးတို့နှင့်လည်း။
သာဓာရဏော၊ ဆက်ဆံချေ၏။
တေသံ၊ ထိုရောဂါဘေးတို့၏။
၀သာ၊ အစ္စမ်းဖြင့်လည်း။
ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
မစ္စုံ၊ သေခြင်းသို့။
နိဂစ္ဆတိ၊ ရောက်တတ်ချေ၏။

ဟိ၊ ဥပမာဖြင့် ထင်စွာချဲ့ပြဦးအံ့။
လက္ခေ၊ လမ်းလေးဆုံချက် မှတ်တိုင်စက်၌။
သရာဒယော၊ မြှား လှံ ခက်ရင်း စသော လက်နက်တို့သည်။
ပတန္တိယထာ၊ ကျကုန်သကဲ့သို့။
ကာယေပိ၊ ကိုယ်၌လည်း။
သဗ္ဗုပဒ္ဒဝါ၊ အလုံးစုံသော ဘေးဒဏ်ဥပါဒ်တို့သည်။
ပတန္တိ၊ ကျရောက်ကုန်၏။
သွာယံ ကာယော၊ ထိုကိုယ်သည်။
တေသမ္ပိ၊ ထို ဘေးဒဏ် ဥပါဒ်တို့၏လည်း။
ပါတေန၊ ကျရောက်ခြင်းကြောင့်။
မစ္စုံ၊ သေခြင်းသို့။
နိဂစ္ဆတိ၊ ရောက်တတ်ချေ၏။

၅-အသက်၏ မခိုင်ခံ့ခြင်းကို ဆင်ခြင်ပွါးများပုံ

အာယုဒုဗ္ဗလအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

သီတုဏှ ဘူတ အာဟာရ-
အာနာပါနိရိယာပထ။
နိဗန္ဓံ ဇီဝိတံ တေန၊
တေသံ ဝသေန ဒုဗ္ဗလံ။

ဟု ဆင်ခြင်အပ်၏။

ဇီဝိတံ၊ အသက်မည်သည်။
သီတုဏှ ဘူတ အာဟာရ အာနာပါနိရိယာပထနိဗန္ဓံ၊ ညီမျှသောအဧ အပူ ညီမျှသော မဟာဘုတ် လေးပါး သင့်လျှော်သော အစာအာဟာရ အလှည့်စီ အညီအမျှ ဖြစ်သော ထွက်သက် ဝင်သက်လေ အညီအမျှ ဖြစ်သော ဣရိယာပုထ် လေးပါးတို့နှင့် စပ်၏။
တေန၊ ထို့ကြောင့်။
တေသံ၊ ထိုအချမ်းအပူ မဟာဘူတ အာဟာရနှင့် အာနာပါန ဣရိယာပုထ်တို့၏။
ဝသေန၊ အစွမ်းဖြင့်။
ဒုဗ္ဗလံ၊ ကမ်းနားသစ်ပင် ပမာသွင်သို့ အလွန်လျှင် အားနည်းလှချေ၏။

“၆- မည်သည့်အချိန် မည်သည့်ရောဂါ စသည်ဖြင့် သေရမည့် အကြောင်း ပိုင်းခြား မသိနိုင်ပုံ”

အနိမိတ္တအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား ---

ဇီဝိတံ ဗျာဓိ ကာလော စ၊
ဒေဟနိက္ခေပနံ ဂတိ။
ပဉ္စတေ ဇီဝလောကသ္မိံ၊
အနိမိတ္တာ န နာယရေ။

ဇီဝိတံ စ၊ အသက်ကိုလည်း။
အနိမိတ္တံ၊ ကလလရေကြည် စသည်ခြားပိုင်း အတိုင်းအစေ့ ဤရွေ့ ချင့်ပေါင်း ရှည်စကောင်း၏ဟု သိကြောင်းအမှတ် မရှိသည် ဖြစ်၍။
န နာယတေ၊ မသိအပ်နိုင်ချေ။
ဗျာဓိ စ၊ အနာရောဂါကိုလည်း။
အနိမိတ္တော၊ စက္ခုရောဂ စသည်ထွေလည် မည်သည်ဖြင့်သာ သေကောင်းရာဟု သိဖွယ်ရာ အကြောင်းအမှတ် မရှိသည်ဖြစ်၍။
န နာယတေ၊ မသိအပ်နိုင်ချေ။
ကာလော စ၊ နံနက် နေ့ ည စသော သေရာကာလကိုလည်း။
အနိမိတ္တော၊ သိကြောင်း အမှတ်မရှိသည်ဖြစ်၍။
နနာယတေ၊ မသိအပ်နိုင်ချေ။
ဒေဟနိက္ခေပနံ စ၊ တော ရွာ ကြည်း ရေ သေရာအရပ်ကိုလည်း။
အနိမိတ္တံ၊ သိကြောင်းသိရာ သညာ မှတ်သား အပိုင်းအခြား မရှိသည်ဖြစ်၍။
န နာယတေ၊ မသိအပ်နိုင်ချေ။
ဂတိ စ၊ ဒေဝ မနုဿ နိရယနှင့် ပေတ တိရစ္ဆာန် ငါးတန်သော ဂတိကိုလည်း။
အနိမိတ္တာ၊ ဘယ်ကစုတိ ဘယ်ဂတိသာ လားကောင်းရာဟု သညာမှတ်သား အပိုင်းအခြား မရှိသည်ဖြစ်၍။
န နာယတေ၊ မသိအပ်နိုင်ချေ။
ဇီဝလောကသ္မိံ၊ သတ္တလောက၌။
ဧတေ ပဉ္စ၊ ဤငါးပါးတို့ကို။
အနိမိတ္တာ၊ သိကြောင်းခြင်းရာ သညာ အမှတ်အသား အပိုင်းအခြား မရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
န နာယရေ၊ ဘယ်ရွယ် ဘယ်နာ ဘယ်အခါ ဘူမိ ဘယ်ဂတိဟု မသိအပ်နိုင်ချေကုန်။

“၇-အသက် အပိုင်းအခြားအားဖြင့် သေမည့်အခါကို မသိနိုင်ပုံ”

အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

အပ္ပမိဒံ မနုဿာနံ အာယု၊ ဂမနီယော သမ္ပရာယော၊ ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ၊ စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ။ ယော စိရံ ဇီဝတိ၊ သော ဝဿသတံ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော။

အပ္ပမာယု မနုဿာနံ၊
ဟီဠေယျ နံ သုပေါရိသော။
စရေယျာဒိတ္တသီသောဝ၊
နတ္ထိ မစ္စုဿ နာဂမော။

မနုဿာနံ၊ လူတို့၏။
ဣဒံ အာယု၊ ဤအသက်တမ်းသည်။
အပ္ပံ၊ နည်းပါးလှစွာ၏။
သမ္ပရာယော၊ တမလွန်ဘဝသို့။
ဂမနီယော၊ သန္ဓေအားဖြင့် သွားထိုက် ချေ၏။
ကုသလံ၊ ကုသိုလ်ကို။
ကတ္တဗ္ဗံ၊ မသေခင်ခါပြုသင့်စွာ၏။
ဗြဟ္မစရိယံ၊ မြတ်သော အကျင့်ကို။
စရိတဗ္ဗံ၊ ဆောတလျင်သာ ကျင့်ထိုက်၏။
ဇာတဿ၊ သတ္တဝါတစ် ပေါ် ဖြစ်လာသော သူအား။
ဝါ၊ သူ၏။
အမရဏံ၊ မသေမပျောက်ပဲ အမြဲနေရခြင်း မည်သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိနိုင်ချေ။
ယော၊ အကြင် သူသည်။
စိရံ၊ ကြာရှည်စွာ။
ဇီဝတိ၊ အသက်ရှည်၏။
သော၊ ထိုသူသည်။
ဝဿသတံ၊ အနှစ် တရာသော်၎င်း။
အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော၊ တရာထက် အနည်းငယ်မျှ အလွန်သော်၎င်း။
ဇီဝတိ၊ အသက်ရှင်၍ နေရ၏။

မနုဿာနံ၊ ယခုလိုလူ ဆုတ်ကပ်သူတို့၏။
အာယု၊ အသက်တမ်းသည်။
အပ္ပံ၊ နည်းလှချေ၏။
သုပေါရိသော၊ သိမြင်ကျိုးကြောင်း သူတော်ကောင်းသည်။
နံ၊ ထိုအသက်ကို။
ဟီဠေယျ၊ ရှုတ်ချကဲ့ရဲ့ရာ၏။
အာဒိတ္တ သီသော ဣဝ၊ ဦးခေါင်း ဥသျှောင် မီးလောင်သော သူကဲ့သို့။
စရေယျ၊ သုစရိုက်ကို တန့်ခိုက်မနား အားထုတ် ကျင့်သုံးရာ၏။
မစ္စုဿ၊ သေမင်း၏။
န အာဂမော၊ မရောက်မလာရာ သတ္တဝါ မည်သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိချေခဲ့။

မရဏာနုဿတိ လင်္ကာ

ရေ၌ တုတ်ရေး၊ တူသွေး ရေပွက်၊
တောင်ထက် မြစ်တူ၊ အားရှိသူထွေး၊
တံထွေး သားတစ်၊ သံအိုး ချစ်၌၊
ချပစ်အလား၊ သတ်မည့် နွားနှင့်၊
မြက်ဖျားမှာ နှင်း၊ ပုံမယွင်းခဲ့၊
နည်းမင်း အာယု၊ ကောင်းသည့်မှုကို၊
ပြုသင့်လက်ငင်း၊ ခုချက်ခြင်း။

ပမာဒပုဂ္ဂိုလ် ၆-ဦးနှင့် အပ္ပမာဒ ၂-ဦး

ညဉ့်နေ့ တနေ့၊ ထက်ဝက်နေ့တည်း၊
တကြိမ် ရွေ့စား၊ ထက်ဝက်စားနှင့်၊
လေးငါးလုတ်တွင်း၊ မသေလျှင်းဟူ၊
ခြောက်ယောက်လူကို၊ မေ့သူဟောထား၊
တလုတ်စားတွင်း၊ ရှူရှိုက်တွင်းမှာ၊
မသေပါမူ၊ မြတ်စွာဘုရား၊
ဟောတရားကို၊ အားထုတ်အံ့ဟူ၊
နှစ်ယောက်သူသာ။
အပူထက်စွာ ပွါးသတည်း။

အဟော ဝတာဟံ ဇီဝေယျံ၊
ဧကာ လောပဿ ဘောဇနံ။
အဿာသန ပဿသနံ၊
ကရေယျံ သတ္ထုသာသနံ။

အပ္ပမာဒပုဂ္ဂိုလ် ၂-ဦး

အဟံ၊ ငါသည်။
ဧကာလောပဿ၊ တမင်းတလုတ်ကို။
ဘောဇနံ၊ ကောင်းစွာဝါး၍ စားသောက်ရှိပြီးသည် တိုင်အောင်။
ဇီဝေယျံ၊ အသက်ရှင်ရမူကား။
အဟော ဝတ၊ ကောင်းလေစွ။
သတ္ထုသာသနံ၊ ထက်ဖိုလ်ဆုံးတိုင် ရွက်ဆောင်နိုင်ထ ဘုရား အဆုံးအမတော်ကို။
ကရေယျံ၊ လိုက်နာကျင့်သုံး နှလုံးပြုအံ့။
အဟံ၊ ငါသည်။
အဿာသန ပဿသနံ၊ ရှူသည်ကကို ရှိုက်သည်တိုင်အောင် ရှိုက်သည်ကကိုမူလည်း ရှူသည်တိုင်အောင်။
ဇီဝေ၊ အသက်မသေ နေရမူကား။
အဟော ၀တ၊ ရဟန်းတရား ကိုယ့်စီးပွါးကို များစွာလုံ့လ အားထုက်ရသဖြင့် ကောင်းမြတ်လေစွ။
သတ္ထု သာသနံ၊ ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမတော်ကို။
ကရေယျံ၊ ပြုရပေအံ့။

ဤသို့ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒအားဖြင့် ပွါးများဆင်ခြင်လျှင်လည်း ဥပစာရဈာန်ကို ရ၏။

၈-အသက်တမ်းအားနည်း တိုတောင်းပုံကို ဆင်ခြင်ပွါးများခြင်း

ခဏပရိတ္တအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

ပရမတ္ထတော သတ္တာနံ၊
ပရိတ္တော ဇီဝိတက္ခဏော။
ဧကနေမိပ္ပဒေသေန၊
ရထစက္ကံ'၀ ဝတ္တတိ။

ဇီဝိတံ အတ္တဘာဝေါစ၊
သုခဒုက္ခာ စ ကေဝလာ။
ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာ၊
လဟုသော ဝတ္တတေ ခဏော။

ယေ နိရုဒ္ဓါ မရန္တဿ၊
တိဋ္ဌမာနဿ ဝါ ဣဓ။
သဗ္ဗေပိ သဒိသာ ခန္ဓာ၊
ဂတာ အပ္ပဋိသန္ဓိယာ။

အနိဗ္ဗတ္တေန ဇာတော၊
ပစ္စုပ္ပေန္နန ဇီဝတိ။
စိတ္တဘင်္ဂါ မတော လောကော၊
ပညတ္တိ ပရမတ္ထိယာ။

သတ္တာနံ၊ သတ္တဝါတို့၏။
ဇီဝိတက္ခဏော၊ အသက်ဝိညာဉ် ရှင်သောကာလသည်။
ပရမတ္ထတော၊ အစဉ်ပဗန် တည်ဟန်မချပ် ဆတ်ဆတ်သော ပရမတ္ထအားဖြင့်။
ပရိတ္တော၊ စိတ္တက္ခဏ တချက်သာ ဖြစ်၍ စင်စစ် နည်းငယ်လှစွာ၏။
ရထစက္ကံ၊ ရထားလှည်းဘီးစက်သည်။
ဧကနေမိပ္ပဒေသေန၊ လေးသစ်တဝါး အနားအကွပ် တစိတ်ဖြင့်။
ဝတ္တတိ ဣဝ၊ မြေ၌နင်းကာ သွားလာရပ်တည် ဖြစ်သည် ပမာကဲ့သို့တည်း။

ဇီဝိတံ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေသည်၎င်း။
အတ္တဘာဝေါ စ၊ ဝေဒနာ ဇီဝိတ စိတ်မှ ကြွင်းသော အတ္တဘောသည်၎င်း။
သုခဒုက္ခာ စ၊ ဆင်းရဲချမ်းသာ ဝေဒနာတို့သည်၎င်း။
ကေဝလာ၊ မြဲသောဟူသည် ကိုယ်ဟူသည်နှင့် ဆံခြည်ခြမ်းမျှ မရောမယှက် သက်သက် ဖြစ်ကုန်သော ဝေဒနာ ဇီဝေါ အတ္တဘောတို့သည်။
ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာ၊ တချက်တချက်သော စိတ္တက္ခဏနှင့်တကွ ယှဉ်စပ်ကုန်၏။
ခဏော၊ စိတ်တချက်နှင့်သာ ယှဉ်လျက်ဖြစ်သော ဝေဒနာ ဇီဝေါ အတ္တဘော တို့၏ ခဏသည်။
လဟုသော၊ တိုဆော လျင်မြန်သည်ဖြစ်၍။
ဝတ္တတေ၊ ဖြစ်၏။

မရန္တဿ၊ သေသောသူ၏။
နိရုဒ္ဓါ၊ စုတိရောက်၍ ချုပ်ပျောက်လေကုန်သော။
ယေ ခန္ဓာ ဝါ၊ အကြင် ခန္ဓာငါးပါးတို့သည်၎င်း။
ဣဓ၊ ဤပဝတ္တိအခါ၌။
တိဋ္ဌမာနဿ၊ ထင်ရှားတည်ရှိသော သူ၏။
နိရုဒ္ဓါ၊ ဘင်သို့ရောက်၍ ချုပ်ပျောက်လေကုန်သော။
ယေ ခန္ဓာ ဝါ၊ အကြင် ခန္ဓာတို့သည်၎င်း။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။
တေ ခန္ဓာ၊ ထိုချုပ်ပျောက် လေကုန်သော သေသူ ရှင်သူ နှစ်ပါးတို့၏ ခန္ဓာတို့သည်။
သဒိသာ၊ စင်စစ် တူမျှကုန်၏။
အပ္ပဋိသန္ဓိယာ၊ တဖန်ပြန်နစ် ပေါ်ဖြစ် စေ့စပ်ခြင်း မရှိကုန်ပဲ။
ဂတာ၊ ကင်းပျောက်ကွယ်ရှား ချုပ်သွားကုန်၏။

အနိဗ္ဗတ္တေန၊ ဖြစ်ဆဲမဟုတ်သော အတိတ်အနာဂတ်စိတ်ဖြင့်။
န ဇာတော၊ သတ္တဝါဖြစ်သည် မဟုတ်။
ပစ္စုပ္ပန္နေန၊ ဖြစ်ဆဲစိတ်ဖြင့်သာလျှင်။
ဇီ၀တိ၊ အသက်ရှင်သည် မည်၏။
စိတ္တဘင်္ဂါ၊ ဘင်သို့ရောက်၍ စိတ်တိုင်း ချုပ်ပျောက်ခြင်းကြောင့်။
လောကော၊ သတ္တလောကသည်။
မတော၊ ခါခါ ထပ်ထပ် ဆတ်ဆတ် သေသည် မည်၏၊
ဧဝံ သန္တေပိ၊ သို့ပင် ပုံသေ သေ၍ နေသော်လည်း။
ပညတ္တိ၊ တည်ဆဲတည်ဆဲ စိတ်ကိုစွဲလျက် အသက်ရှင်၏ ဟူသောစကား ဖြစ်ခြင်း၏ အရာ သန္တာန ပညတ်သည်။
ပရမတ္ထိယာ = ပရမတ္ထဘူတာ၊ “နာမ ဂေါတ္တံ န ဇီရတိ” ဆိုဘိသည့်နဲ အမြဲနိယတ် ပရမတ်ကဲ့သို့ ဖြစ်၍နေ၏။

ဤသို့ ခဏပရိတ္တအားဖြင့် သေခြင်း တရားကို အောက်မေ့ ဆင်ခြင်အပ်၏။

ဥပစာရဈာန်ရခြင်း

ဤလျှင် ၀ဓက ပစ္စုပဋ္ဌာနစသော ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့တွင် တပါးပါးဖြင့် သေခြင်း တရားကို အဖန်ဖန် ကြံစည်စဉ်းစား ပွါးများသော ယောဂီအား ဘာဝနာစိတ် အထုံ ရသဖြင့် တခုတည်းသော မရဏတရား၌ စိတ်တည်လျက် နီဝရဏငါးပါး ကင်းကွာ ဈာန်အင်္ဂါငါးပါး ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ဥပစာရဈာန်ကို ရ၏။

အပ္ပနာမရောက်နိုင်ပုံ

အာရုံ၏ သဘာဝဓမ္မဘေဒဖြစ်၍ သဘာဝဓမ္မ ဂတိက ဖြစ်ရကား သဘာဝဓမ္မ ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း၊ ဘုတ်လေးပါးတို့၏ မဟာဝိကာရ အဖြစ်ကဲ့သို့ သံဝေဇနိယ ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း အပ္ပနာသို့ မရောက်နိုင်။

ဒုတိယ စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန် လောကုတ္တရာဈာန် တို့သည်ကား အာရမ္မဏာ- တိက္ကမဘာဝနာ ဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာနုက္ကမ ဟူသော ဘာဝနာ ဝိသေသကြောင့် အပ္ပနာသို့ ရောက်နိုင်ကုန်၏။

မရဏာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

ဤမရဏဿတိ၏ အာနိသံကား --

သင်္ဂဟဂါထာ

အပ္ပမတ္တော သဒါ ဟောတိ၊
လဘတေ အနဘိရတိံ။
ဇီဝေ နိကန္တိံ ဇဟတိ၊
ပါပံ သော ဂရဟီ ဘဝေ။

အသန္နိဓိ ဗဟုလော စ၊
ပရိက္ခာရေသွ'မစ္ဆရော။
အနိစ္စသညာ ပရိစယဂါ၊
သေသာ စဿူပတိဋ္ဌတိ။

အဘယော အသံမူဠှောဝ၊
သန္တော ကာလံ ကရောတိ သော။
အမတံ စေ နာဓိဂတော၊
သော သုဂ္ဂတိ ပရာယဏော။

တသ္မာ ဟဝေ အပ္ပမာဒံ၊
ကယိရာထ သုမေဓသော၊
ဧဝံ မဟာနုဘာဝါယ၊
မရဏာနုဿတိယာ သဒါ။

သော၊ ထိုမရဏာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းသော ယောဂီသည်။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
အပ္ပမတ္တော၊ ထိတ်လန့်သံဝေ စိတ်နေငြီးငွေ့ မမေ့မလျော့သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
အနဘိရတိံ၊ ဘုံသုံးပါးဝယ် မမွေ့လျော်ဘွယ် ဟူသော အနဘိရတိ သညာကို။
လဘတေ၊ ရ၏။
ဇီဝေ၊ အသက်၌။
နိကန္တိံ ၊ တွယ်တာ နှစ်သက်ခြင်းကို။
ဇဟတိ၊ စွန့်ပစ်၏။
ပါပံ၊ မကောင်းမှုကိုသာ။
ဂရဟီ၊ ကဲ့ရဲလေ့ရှိသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။

အသန္နိဓိ ဗဟုသော စ၊ ဥစ္စာသိုမှီး သိမ်းဆည်းခြင်းလည်း နည်းပါး၏။
ပရိက္ခာရေသု၊ ပစ္စည်းပရိက္ခရာတို့၌။
အမစ္ဆရော၊ ဝန်တိုမက်မော နှမြောခြင်း မရှိ။
အဿ၊ ထိုမရဏာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းသော ယောဂီအား။
အနိစ္စသညာ၊ မမြဲဟူသော အမှတ်သည်။
ပရိစယဂါ၊ အလိုလိုသာ လေ့လာခြင်းသို့ ရောက်၏။
သေသာ စ၊ ကြွင်းသော ဒုက္ခာ ́နတ္တသညာသည်လည်း။
ဥပတိဋ္ဌတိ၊ အစဉ်လျှောက်၍ ကပ်ရောက် ထင်မြင်လာ၏။

သော၊ ထိုမရဏာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းသော ယောဂီသည်။
အဘာဝ၊ မကြောက်မရွံ့ ရဲဝံ့စွာသာလျှင်။
အသံမူဠှောဝ၊ မတွေမဝေသာလျှင်။
သန္တော၊ တည်ကြည် ငြိမ်သက်သည်ဖြစ်၍။
ကာလံ၊ သေခြင်းကို။
ကရောတိ၊ ပြုရ၏။
သော၊ ထိုယောဂီသည်။
အမတံ၊ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို။
စေ န အဓိဂတော၊ ယခု ဘဝ အကယ်၍ မရသေးသည်ဖြစ်အံ့။
သုဂတိပရာယဏော၊ သုဂတိသို့လားရာ ရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သုမေဓသော၊ ပညာရှိသော အမျိုးကောင်းသားသည်။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
မဟာနုဘာဝါယ၊ ကြီးသော အာနုဘော်ရှိသော။
မရဏာနုဿတိယာ၊ မရဏာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၌။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
အပ္ပမာဒီ၊ မမေ့မလျော့ စီးဖြန်းအားထုတ်ခြင်းကို။
ဟဝေ၊ စင်စစ်။
ကယိရာထ၊ ပြုရာ၏။

မရဏာနုဿတိ ပြီး၏။

ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်း ပွါးများပုံ

သုံးလူ့သင်းကျစ် ဘုရားဖြစ်မှ စင်စစ်ပေါ်ရှိ တိတ္ထိတို့နှင့် မထိုက်မရာ သံဝေဂါယ အတ္ထာယနှင့် ယောဂခေမိ သတိသမ္ပဇဉ် ဉာဏ်အမြင်ရောက် မျက်မှောက်ချမ်းသာ ဝိဇ္ဇာ, ဝိမုတ္တိ သစ္ဆိကိရိယ အမတအကျိုးငှါ ဖြစ်ပေါ် လာသော အာနာပါနပဗ္ဗ, ဣရိယာပထပဗ္ဗ, သမ္ပဇညပဗ္ဗ, ပဋိကူလမနသိကာရပဗ္ဗ, ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗ, ဟူ၍ ငါးပါး။ မတ, ပါဏက ခဇ္ဇ, သမံသဋ္ဌိ, သလောဟိတဋ္ဌိ, သနှာရုဋ္ဌိ, ဝိက္ခိတ္တဋ္ဌိ, သေတဋ္ဌိ, ပုဉ္ဇကိတဋ္ဌိ, စုဏ္ဏကဇာတဋ္ဌိ ဟူ၍ သိဝထိကပဗ္ဗ ကိုးပါးအားဖြင့် တဆဲ့လေးပါး ပိုင်းခြားညွှန်ပြအပ်သော ကာယဂတာသတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့တွင် ဣ သမ် ဓာတု ဤသုံးခုမှာ ဝိပဿနာတည်း၊ နုဝသိဝထိကပဗ္ဗလည်း ငါးခုမြောက်သော အာဒီနဝါနုပဿနာတည်း။ (ဉာဏ်စဉ် ၁၀-ပါးတွင် ၅-မြောက်သော အာဒီနဝဉာဏ်ကို ဆိုလိုသည်။) သမာဓိဘာဝနာ ပြည့်စုံရာသော ဥဒ္ဓုမာတကစသော အချို့ သိဝထိကလည်း အသုဘ၌ ဝင်လေပြီ။ အာနာပါနလည်း ကမ္မဋ္ဌာန်းအသီးတည်း။

ကာယဂတာသတိ၏ တရားကိုယ်

ထို့ကြောင့် --
ပုန စပရံ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ဣမမေဝ ကာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တံ ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခတိ။ အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ။ပ။ မုတ္တန္တိ။

ဟူ၍ ပဋိကူလမနသိကာရအားဖြင့် ဟောထားတော်မူအပ်သော ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာန်း ကို ဤအရာ၌ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာန်းဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ဘေးကိုရှု၍ ဘိက္ခုမည်ကောင်း သူအပေါင်းတို့။
ပုန စ၊ တဖန်လည်း။
အပရံ၊ တပါးတုံ။
ဘိက္ခု၊ ဘေးကိုရှုတတ် ယောဂီမြတ်သည်။
ပါဒတလာ၊ ခြေဘဝါးအပြင်မှ။
ဥဒ္ဓံ၊ အထက်ဆံဖျားတိုင်အောင်။
ကေသမတ္ထကာ၊ ဆံဖျားမှ။
အဓော၊ အောက် ခြေဘဝါးတိုင်အောင်။
တစ ပရိယန္တံ၊ ဖီလာ ဝန်းကျင် အရေလျှင် အပိုင်းအခြားရှိသော။
နာနပ္ပကာရဿ၊ အထူးထူး အပြားပြားသော။
အသုစိနော၊ ကေသာ, လောမ စသည်များဖြင် မစင် အပေါင်းဖြင့်။
ပူရံ၊ ပြည့်လျှံ ဖြိုးဝေသော။
ဣမမေဝ ကာယံ၊ လေးပါးဘုတ်မှီ ပုပ်နံ ညှီသည့် ဤကိုယ်အစုကိုသာလျှင်။
အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ။ပ။ မုတ္တန္တိ၊ …. မုတ္တံ့ဟူ၍။
ပစ္စဝေက္ခတိ၊ အဖန်ဖန် ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍ ဆင်ခြင်ကြည့်ရှု၏။

ဤကား အနက်။

ဤ ကာယဂတာသတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်ယောဂီ အာဒိကမ္မိက ကုလပုတ္တသည် (ဤကျမ်း၊ဒု၊နှာ)-၁၅၃ ၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော ဆွေခင်ပွန်းကောင်း ဆရာသမား ထံ ယင်းကိုယ်ကို အပ်နှင်းပြီးလျှင် ဥဂ္ဂဟ ကောသလ္လ ခုနစ်ပါး, မနသိကာရ ကောသလ္လ ဆယ်ပါးတို့ကို ပိုင်းခြားတိတိ ထင်းထင်း သိအောင် သင်အပ်၏။

နိမိတ်ယူရာ လိမ္မာကြောင်း
ဥဂ္ဂဟကောသလ္လ ၇-ပါး

ထိုတွင် ဥဂ္ဂဟကောသလ္လ ခုနစ်ပါး ဟူသည်ကား --

ဝါစာ စေဝ မနော ဝဏ္ဏော၊
သဏ္ဌာနဉ္စ ဒိသော' ကာသော။
ပရိစ္ဆေဒေါတိ သတ္တေ'တေ၊
ဉေယျာ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လာ။

ဝါစာ စေဝ၊ နှုတ်ဖြင့် ရွတ်ခြင်း၎င်း။
မနော၊ စိတ်ဖြင့် ကြံစည်ခြင်း၎င်း။
ဝဏ္ဏော၊ ကောဋ္ဌာသတို့၏ အဆင်း၎င်း။
သဏ္ဌာနဉ္စ၊ ပုံဟန်သဏ္ဌာန်၎င်း။
ဒိသော၊ ချက်မှ အထက်, အောက် အရပ်၎င်း။
ဩကာသော၊ တည်ရာဌာန၎င်း။
ပရိစ္ဆေဒေါ၊ သဘာဂ ဝိသဘာဂ အပိုင်းအခြား၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
တေ သတ္တ၊ ဤခုနှစ်ပါးတို့ကို။
ဥဂ္ဂဟကောသလ္လာ၊ နိမိတ်ယူရာ လိမ္မာကြောင်း အစီအရင် လိမ္မာကြောင်းဉာဏ်တို့ဟူ၍။
ဉေယျာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

နှုတ်ဖြင့် ရွတ်ဆို စီးဖြန်းခြင်း

ထိုတွင် “ဝါစာ” ဟူသည်ကား--

တစ ပဉ္စက

ကေသာ လောမာ နခါဒန္တာ တစော၊ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာ၊

ဝက္က ပဉ္စက

မံသံ နှာရု အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကံ၊ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာ။

ပပ္ဖါသ ပဉ္စက

ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖါသံ၊ ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ။ပ။ ကေသာ။

မတ္တလုင်္ဂ ပဉ္စက

အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ မတ္တလုင်္ဂံ၊ မတ္တလုင်္ဂံ ကရီသံ။ပ။ ကေသာ။

မေဒ ဆက္က

ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ၊ မေဒေါ သေဒေါ။ပ။ ကေသာ။

မုတ္တ ဆက္က

အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တံ၊ မုတ္တံ လသိကာ သိင်္ဃာဏိကာ ခေဠော ဝသာ အဿု၊ မေဒေါ သေဒေါ လောဟိတံ ပုဗ္ဗော သေမှံ ပိတ္တံ၊ မတ္တလုင်္ဂံ ကရီသံ ဥဒရိယံ အန္တဂုဏံ အန္တံ၊ ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ ကိလောမကံ ယကနံ ဟဒယံ၊ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ၊ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာ။

ဤသို့ နှုတ်တက်အောင် သင်ခြင်း၊ နောင် စီးဖြန်းသောအခါ မလယဝါသီ မဟာရေဝ- မထေရ်အထံ ကမ္မဋ္ဌာန်းယူ၍ လေးလပတ်လုံး ဤ ဒွတ္တိံသာကာရ ပါဠိကို သရဇ္ဈာယ် လျက်ပင် သောတာပန် တည်သော ဒွေ တယောနိကာယ်ဆောင် မထေရ်နှစ်ပါး တို့ကဲ့သို့ ဉာဏ်အားလျော်စွာ သုံးလ လေးလ စသည် နှုတ်ဖြင့် ရွတ်ခြင်း နေရာ နွေးအောင် ထိုင်သောကာလ အရာအထောင် အသောင်း အသိန်း ကြာအောင်ပင် နှုတ်ဖြင့် ရွတ်ခြင်းသည် ဝါစာမည်၏။

ဝက္ကပဉ္စက စသည်တို့၌ ပဋိလောမကို ကေသာတိုင်အောင် ပြန်၍ပြန်၍ ချသော ဤ သရဇ္ဈာယ်နည်းသည် သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ နှာ-၂၂၇ ၌ --

• တစပဉ္စက၌ အနုလုံ ငါးရက်၊ ပဋိလုံ ငါးရက်၊ အနုလုံပဋိလုံ ငါးရက်၊ ပေါင်း တဆဲ့ငါးရက်။
• ထို့အတူ ဝက္ကပဉ္စက၌ တဆဲ့ငါးရက်။
• ရှေ့ပဉ္စကနှင့် ရော၍ နှစ်ပဉ္စက၌ တဆဲ့ငါးရက်။
• ပပ္ဖါသ ပဉ္စ၌ တဆဲ့ငါးရက်။
• ရှေးနှင့်ရော၍ သုံးပဉ္စက၌ ဆဲ့ငါးရက်။
• မတ္တလုင်္ဂ ပဉ္စက၌ ဆဲ့ငါးရက်။
• ရှေးနှင့်ရော၍ လေးပဉ္စက၌ ဆဲ့ငါးရက်။
• မေဒ ဆက္က၌ ဆဲ့ငါးရက်။
• ရှေးနှင့်ရော၍ ဆဲ့ငါးရက်။
• မုတ္တ ဆက္က၌ ဆဲ့ငါးရက်။
• ရှေးနှင့်ရော၍ ဆဲ့ငါးရက်။

ဤသို့ ငါးလခွဲရွတ်မှ ဒွတ္တိံသာကာရ ပြည့်စုံသည်ဟု ပြသော ရွတ်နည်းတို့ တွင် အစနှင့်အဆုံး နှစ်နည်း နှစ်နည်းကိုသာ ယူ၍ မိဂပဒဝဠဉ္ဇန နည်းအားဖြင့် ပြသော ရွတ်နည်းတည်း။

တနည်းလည်း ရွတ်ပုံ အသီးအခြား နည်းတပါး ဟူ၍ မှတ်အပ်၏ဟု-ဋီကာမိန့်၏။

မြန်မာဘာသာဖြင့် ရွတ်ဆိုခြင်း

မြန်မာလူမျိုးတို့မှာ ပါဠိမူလ မာဂဓဘာသာကို ရွတ်သည်ထက် --

ဆံပင် အမွေး ခြေသည်း လက်သည်း သွား အရေ၊ အသား အကြော အရိုး ခြင်ဆီ အညှို့ (ကျောက်ကပ်)၊ နှလုံး အသည်း အမြှေး အပြင် (အဖျဉ်း) အဆုတ် အူမ အူသိမ် အစာသစ် အစာဟောင်း ဦးနှောက်၊ သည်းခြေ သလိပ် ပြည် သွေး ချွေး အဆီခဲ၊ မျက်ရည် ဆီကြည် တံထွေး နှပ် အစေး ကျင်ငယ်။ အနုလုံ။

ကျင်ငယ် အစေး နှပ် တံထွေး ဆီကြည် မျက်ရေ၊ အဆီခဲ ချွေး သွေး ပြည် သလိပ် သည်းခြေ၊ ဦးနှောက် အစာဟောင်း အစာသစ် အူသိမ် အူမ၊ အဆုတ်၊ အပြင်(အဖျဉ်း) အမြှေး အသည်း နှလုံး၊ အညှို့ (ကျောက်ကပ်) ခြင်ဆီ အရိုး အကြော အသား၊ အရေ သွား လက်သည်း ခြေသည်း အမွှေး ဆံပင်၊ ပဋိလုံ။

ဤသို့ မြန်မာဘာသာဖြင့် ယခင်ပါဠိအတိုင်း ဆစ်ပိုင်း ပြန်လှန့်၍ ရွတ်အံ စီးဖြန်းရလျှင် အလေ့အလာများသော ဘာသာဖြစ်ရကား သာလွန်၍ ထင်လွယ်အံ့သည်။

“မာဂဓဘာသာကိုကြားလျှင် ၁ဝ-ဝီထိကျပြီးမှ အနက် ဒြပ် ဝတ္ထုကို သိရခြင်း”

မာဂဓဘာသာကိုမြန်မာလူမျိုးတို့ကြားလျှင် ---

သဒ္ဒံ ပထမစိတ္တေနာ-
တီတံ ဒုတိယစေတသာ။
နာမံ တတိယစိတ္တေန၊
အတ္ထံ စတုတ္ထစေတသာ။

ဟု ဂါထာလာသည်အတိုင်း “ကေသာ” ဟူသော ပုဒ်၌ “ကေ” ဟူသော ပစ္စုပ္ပန် သဒ္ဒကို၎င်း အတိတ်သဒ္ဒကို၎င်း၊ “သာ”ဟူသော ပစ္စုပ္ပန်သဒ္ဒကို၎င်း အတိတ် သဒ္ဒကို၎င်း ထိုနှစ်ခု၏ပေါင်းစုသော အခြင်းအရာ သမူဟာကာရပညတ်ကို၎င်း၊ ထိုကေသာ ဟူသော သဒ္ဒပညတ်ကို၎င်း အာရုံပြု၍ သောတဒွါရဝီထိ နှစ်၊ တဒနုဝတ္တကမနောဒွါရဝီထိ နှစ်၊ သုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိ နှစ်၊ ဤသို့ ခြောက်ဝီထိ ကျပြီး၍ “ဆံ " ကို၎င်း၊ “ပင်” ကို၎င်း၊ သမူဟာကာရပညတ်ကို၎င်း၊ “ဆံပင် ဟူသော သဒ္ဒပညတ်ကို၎င်း အာရုံပြု၍ မနောဒွါရ လေးဝီထိကျပြီးမှ ဆံပင် ဒြပ်ဟူသော ဘာဝတ္ထကို သိရသည်ဖြစ်၍ စိတ်သွား ရှုပ်ထွေး အသိဉာဏ် လေးသည်။

မှာထားချက်

မာဂဓဘာသာသည် “သဒ္ဒါ” မည်၏၊ မြန်မာဘာသာသည် “ဝေါဟာရတ္ထ” မည်၏၊ ပိဏ္ဍဒြပ်သည် “ဘာဝတ္ထ" မည်၏ ဟု မှတ်။

ရှမ်း ယိုးဒယား ကုလား ကချင် ကရင် ချင်း စသော လူမျိုးတို့ ကြားရာ၌လည်း နည်းတူပင်။ ရှမ်းဘာသာ စသည်ကို ဝေါဟာရတ္ထယူ၍ ဝီထိချလေ။

ဤသို့ သာလွန်၍ ထင်လွယ်ငြားသော်လည်း စကားသွားသန့်ရှင်း စာသား ကျဉ်းအောင် အရင်းမူလမာဂဓဘာသာ အက္ခရာဖြင့် သာလျှင် စီရင်လတ္တံ့။

စိတ်ဖြင့်ကြံစည်
ဆင်ခြင် စီးဖြန်းခြင်း

“မနော”ဟုသည်ကား ဝစသာသဇ္ဈာယဖြင့် နှုတ်တက်လတ်သော် စိတ်မပျံ့လွင့်လတ်သော် ကောဋ္ဌာသတို့ သည် ရွဲလုံးတန်း စောင်ရမ်းခြေအစဉ် လက်ကောက် အစဉ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလတ်သော် နှုတ်ရွတ်ကို ရပ်ဆိုင်း၍ ထင်တိုင်းသော အစဉ်ကို လျှောက်လျက် စိတ်ဖြင့် အောက်မေ့ ဆင်ခြင်အပ်၏။ သို့မှ ကောဋ္ဌာသတို့၏ လက္ခဏာကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်သည်။

ဝစသာ သဇ္ဈာယော ဟိ မနသာ သဇ္ဈာယဿ ပစ္စယော ဟောတိ။ မနသာ သဇ္ဈာယော လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓဿ ပစ္စယော ဟောတိ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၂၃၅)

ဟိ သစ္စံ၊ မှန်၏။
၀စသာသဇ္ဈာယော၊ နှုတ်ဖြင့်ရွတ်ခြင်းသည်။
မနသာသဇ္ဈာယဿ၊ စိတ်ဖြင့် ကောင်းစွာကြံခြင်း၏။
ပစ္စယော၊ အကြောင်း အခြေသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
မနသာသဇ္ဈာယော၊ စိတ်ဖြင့် ကောင်းစွာ ကြံခြင်းသည်။
လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓဿ၊ အသုဘ ပဋိကူလလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း၍ သိမှတ်ခြင်း၏။
ပစ္စယော၊ အကြောင်းအခြေသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ကြာရှည်စွာ ရွတ်လျက် နှုတ်တက်ပြီးသော ကောဋ္ဌာသအစဉ်ကို စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင် လတ်သော် အစမှ အဆုံးတိုင်အောင် မထစ်မငြိ အခြားမရှိ ထင်မြင်၍ အစဉ် လျှောက်လျက် အနက်လက္ခဏာ သဘောတရား ထင်ရှားလာ၏ ဟူလိုသည်။

အဆင်း စသည်ဖြင့်
ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း

“ဝဏ္ဏ သဏ္ဌာန ဒိသာ သြကာသ ပရိစ္ဆေဒ” ဟူရာ၌ ဆံပင်သည် အဆင်း မည်းနက်၏၊ အိုသောသူအား ဖြူ၏၊ ချိန်ခွင်ရိုးသဏ္ဌာန် ပုံဟန် ရှည်ရှည် လုံးလုံးရှိ၏။ ချက်မှ အထက်အရပ်၌ ဖြစ်၏၊ စိုစွတ်သောဦးခေါင်းရေ၌တည်၏။ သဘာဂပရိစ္ဆေဒအားဖြင့် ဝဲ ယာ ရှေ့ နောက် အထက် အောက်ဟူသော မိမိ အဘို့ဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်၏။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒအားဖြင့် ဆံပင်သည် အမွေး မဟုတ်၊ အမွှေးသည် ဆံပင် မဟုတ်။ပ။ ဆံပင်သည် ကျင်ငယ် မဟုတ်၊ ကျင်ငယ်သည် ဆံပင်မဟုတ်။ ဤသို့ ကောဋ္ဌာသ တပါးနှင့် ပိုင်းခြားအပ်၏။

အသဘာဂေါ ဟိ ဣဓ ဝိသဘာဂေါတိ အဓိပ္ပေတော။ န ဝိရုဒ္ဓသဘာဂေါ။ ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၃ဝဝ)

ကမ္မဋ္ဌာန်း ၂-မျိုး

ဤနည်းတူ “တစပဉ္စက”ကို မျက်စိဖြင့် ကြည့်၍ မှတ်သား ပိုင်းခြားအပ်၏။ ကြွင်းသော ကောဋ္ဌာသတို့ကို ဆရာသမား သူတပါးတို့ ပြောကြားသည်အတိုင်း မှတ်သားပိုင်းခြား အပ်၏။ ထို့ကြောင့် “တစပဉ္စက”သည် ဒိဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာန်း မည်၏။ ကြွင်းသော ပဉ္စက ဆက္ကသည် သုတကမ္မဋ္ဌာန်း မည်၏ဟု - မှတ်အပ်၏။

၃၂-ကောဋ္ဌာသအနက်

ဤ ဝဏ္ဏ သဏ္ဌာန ဒိသော’ ကာသ ပရိစ္ဆေဒ - ငါးပါးတို့ကို ပိုင်းပိုင်းခြားခြားကွဲပြား စေခြင်းငှါ အသာလွယ်ကူ ဆောင်ယူဘို့ရာ မထင်ရာ၌ မြန်မာအနက် အကျဉ်းအားဖြင့် မြွက်ဆိုအံ့သတည်း။

အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော၊ မံသံ နှာရူ အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကံ၊ ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖါသံ။ အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ မတ္တလုင်္ဂံ၊ ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ၊ အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တံ။ (ပါဠိ။)

ဣမသ္မိံ ကာယေ၊ တွင်း ပ ဝန်းကျင် မစင်ပြည့်မွမ်း အရေလွှမ်းထ ဤ ကာယ၌ --

ကေသာ၊ အဆင်းမည်းဖြူ ချိန်တူ သဏ္ဌာန် ချက်ဌာန် ဥပရိ ဦးမှာရှိသား ဒွိပရိစ္ဆေ နှစ်ကုဋေငါးသန်း ဂဏန်းများဖြင် ဆံပင်အစုတို့သည်။
အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ ရှိချေကုန်၏။

လောမာ၊ စဉ်းငယ်မည်းနက် ထန်းမြစ်သက်သို့ အောက်ထက် ကိုယ်ရေ အနှံ့နေသော တွက်ရေ ကိုးသောင်း ကိုးထောင်ပေါင်းဟု အမွေးအစုသည်။
အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ ရှိချေကုန်၏။

နခါ၊ ဖြူရောင်အဆင်း ငါးကြင်းကြေးနှယ် နှစ်ဆယ်သော လက်သည်း ခြေသည်း တို့သည်။
အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ ရှိချေကုန်၏။

ဒန္တာ၊ အလယ်လေးစုံ ဗူးစေ့ပုံသို့ ပန်းငုံထိုပြင် ထိုပြင်ယာဉ်တက်ခွ ဒွေတြ ဖျား မြစ် လေးမြစ်လေးဖျား နှစ်ပါးစီပေါင်း နှစ်ချောင်း စွန်းကယ် သုံးဆယ်သော သွားအစုတို့သည်။
အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ ရှိချေကုန်၏။

တစော၊ ကိုယ်လုံးပတ်ခြုံ ကိုယ့်ပုံဟန်တူ အဆင်းပြုသော အရေထူအစုသည်။
အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇတိ၊ ရှိချေ၏။

အပေါ်ယံ အရေပါးကား စမ္မမည်၏။ အမည်း, အညို အဝါစသော အားဖြင့် အဆင်းများ၏၊ တကိုယ်လုံးမှ ခွါ၍ လုံးသည်ရှိသော် ဗဒရဋ္ဌိ = ဆီးစေ့ခန့်မျှ ပမာဏ ရှိ၏။ ဤ၌ အကျယ်အားဖြင့် ခြေချောင်းရေတို့သည် ပိုးကောင်၏ အိမ်သဏ္ဌာန်ရှိကုန်၏၊ ခြေဖမိုးရေသည် ဖမိုးဖုံးတပ်သော ဘိနပ်သဏ္ဌာန် တူ၏။ မြင်းခေါင်းရေသည် ထမင်းထုပ်သော ထန်းရွက် ဖောင်းကားနှင့် တူ၏၊ ပေါင်ရေသည် ဆန်ပြည့်သော ဆန်စလွယ်သဏ္ဌာန်။ တင်သားရေသည် ရေပြည့်သော ပုဝါရေစစ်သဏ္ဌာန်။ ကျောက်ကုန်းရေသည် ပျဉ်ချပ်ကိုကြက်သော သားရေသဏ္ဌာန်။ ဝမ်းဗိုက်ရေသည် စောင်း ခွက်ကို ကြက်သော သားရေ သဏ္ဌာန်။ ရင်ဘတ်ရေသည် ယေဘုယျအား ဖြင့် လေးထောင့်သဏ္ဌာန်။ မောင်းရင်းမောင်းဖျားရေသည် မြားတောင့်ကို ရစ်ပတ်သော သားရေသဏ္ဌာန်၊ လက်ဖမိုးရေသည် သင်တုန်းအိမ် သဏ္ဌာန် ရှိ၏။ ဖြီး [၁] အိမ်သဏ္ဌာန်လည်း ဟူ၏။ လက်ချောင်းရေသည် သံကောက်အိမ်နှင့် တူ၏။ လည်ပင်းရေသည် အင်္ကျီလည်ခွံနှင့် တူ၏၊ မျက်နှာရေသည် အပေါက်ပေါက် အထွင်းထွင်း ရှိ၏၊ ပိုးကောင်အသိုက် အိမ်နှင့် တူ၏။ ဦးခေါင်းရေသည် သပိတ်အိတ် သဏ္ဌာန် ရှိ၏။

[၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၂၄၄ (ဆံပင်ပြီးသည့်ဘီးကို ဆရာတော်ကြီးတို့ခေတ်က ဖြီးဟုလည်း ခေါ်ဟန်ရှိသည်။)]

သိမ်းဆည်းသည့်အခါ သပိတ်အိတ်ကြားသို့ လက်ကိုလျှို၍ ချွတ်သကဲ့သို့ အထက် နှုတ်ခမ်းကစ၍ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်ပိုင်းခြား ထင်ရှား ရုန်းရင်းသော အရေကို သိမ်းဆည်းကာ သိမ်မွေ့သော အရေလည်း ထင်ရှားလာ၏။ ဤသို့ အစိတ်စိတ်ကိုလည်း ဆင်ခြင်မှ အပေါင်းသဏ္ဌာန် ထင်ရှားမည်။

မံသံ၊ အဆင်းနီရင့် ကသစ်ပွင့်ဟန် သဏ္ဌာန် ထွေလာ ကိုးရာသော သားတစ်သည်။
အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇတိ၊ ရှိချေ၏။

သလုံးသားသည် ထန်းရွက်ဖောင်းကားဖြင့် ထုပ်သော ထမင်းသဏ္ဌာန် ရှိ၏၊ ပေါင်သားသည် ဆေးကြိတ် ကျောက်သား သဏ္ဌာန်။ တင်သားသည် ခုံလှောက်စွန်း သဏ္ဌာန်။ ကျောက်သားသည် ထန်းသီးမုံ့ အပျဉ်အပြားသဏ္ဌာန်။ နံနှစ်ချပ်သားသည် ကဲလားနံရံ၌ ပါးပါးလိမ်းသော မြေညက်သဏ္ဌာန်။ သားမြတ်သားသည် လုံး၍ပစ်ချအပ်သော မြေညက် သဏ္ဌာန်။ မောင်းနှစ်ခုသားသည် နှစ်ခေါက်ချိုးခွေ အရေမရှိသော ကြွက်သေကြီးသဏ္ဌာန် ရှိ၏ ဟူလို။ ဤသို့ ရုန်းရင်းသော အသားကို သိမ်း ဆည်းလျှင် သိမ်မွေ့သော အသားလည်း ထင်တော့သည်။

နှာရု၊ အဆင်းဖြူစွာ လည်ဂီဝါမှ ဝဲယာ ရှေ့နောက် ရှေ့နောက်ခြေလက် ငါးစီသက်၍ တွယ်ခက်ရစ်ရုံ ခတ္တာငုံလို ကိုယ်ကိုဆောင်တွယ် ခြောက်ဆယ် ကြောမ စသည်များစွာ ကွန်ရက်ဖြာသို့ ကိုးရာသော အကြောသည်။
အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇတိ၊ ရှိချေ၏။

“စသည်များစွာ” ဟူရာ၌ “ကဏ္ဍရ” မည်သော ကြောမ ခြောက်ဆယ်မှ တပါး ထိုထို အရပ်ကို လွှမ်းမိုး၍ တည်ကုန်သော အကြောငယ်တို့သည် ချည်ကြိုးသဏ္ဌာန်။ ထို အောက်ငယ်သော အကြောတို့သည် ဆင်သမနွယ် သဏ္ဌာန်။ ထိုအောက် စောင်းညှို့ကြီး သဏ္ဌာန်။ ထိုအောက် ငယ်ကုန်သော ကြောသေးတို့သည် ချည်မျှင်သဏ္ဌာန် ရှိကုန်၏။ လက်ဖမိုး ခြေဖမိုးတို့၌ အကြောတို့သည် ငှက်ခြေသဏ္ဌာန်။ ဦးခေါင်း၌ အကြောတို့သည် သူငယ်တို့၏ ဥက္ချာသဏ္ဌာန် [၁]၊ ကျောက်ကုန်း၌ အကြောတို့သည် နေပူ၌ ဖြန့်လှန်းသော ကွန်ရက်စိုသဏ္ဌာန် ရှိကုန်၏။ ထိုသို့ အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ အစဉ်လျှောက်သော ကြွင်းသော အကြောတို့သည် ကိုယ်၌ စွပ်သော ကွန်ရက်သင်တိုင်း သဏ္ဌာန် ရှိကုန်၏ ဟူလိုသည်။

[၁။ သီသဇာလ = ဦးခေါင်း၌ စွပ်အပ်သောကွန်ရက်။]

အဋ္ဌိ၊ အဆင်းဖြူစွာ နှာ နှလုံး ဦး နဖူးတပါး မျက် နား မေးရိုး ညှပ်ရိုး ပခုံး လက်ရုံး ပေါင် ခါး ဒူးအား ခြေနောက် ရောက်သည်နှစ်ချက် ဖမျက် မြင်းခေါင်း မောင်းဖျားလေးမည် လည်ခုနစ်ရိုး ခေါင်းခွံကိုးတည့် ရင်ရိုးစုဒ္ဒသ် ဋ္ဌာရသ်ကျောက်မှန် နံနှစ်ဆဲ့လေး ခြောက်ဆဲ့လေးတွေ လက် ခြေ ရိုးနု သုံးရာသော အရိုးစုသည်။
အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇတိ၊ ရှိချေ၏။

အရိုးသုံးရာ

နာသံ ဟဒယမုဒ္ဓါနိ၊
နလာဋေ'ကံဝ အက္ခိ တု။
ကဏ္ဏံ ဟန္န'က္ခကံ ကောဋ္ဋံ၊
ဗာဟူ' ရု ကဋိ ဇဏ္ဏုကံ။

ပဏှိ ဒွေ ဂေါပ္ဖကံ ဇင်္ဂံ၊
ဗာဟ'ဂ္ဂံ စတု သတ္တဓာ။
ဂီၤဝံ နဝ သိသဋ္ဌီနိ၊
စုဒ္ဒသူ'ရာနိ ပိဋ္ဌိကာ။

အဋ္ဌာရသ စတုဗ္ဗီသ၊
ပါသုကာ စတုသဋ္ဌိ တု။
ဟတ္ထပါဒ မံသ'ဋ္ဌာနိ၊
ဣစ္ဆဋ္ဌိ တိသတံ ဘဝေ။

(အရိုးသုံးရာ သင်္ဂဟဂါထာပါဌ်။)

နာသံ၊ နှာခေါင်းတွင်းရိုးသည်၎င်း။
ဟဒယမုဒ္ဓါနိ၊ နှလုံးရိုး, ဦးထိပ်ရိုး တို့သည်၎င်း။
နလာဋံ၊ နဖူးရိုးသည်၎င်း။
ဧကံဝ၊ တချောင်းစီသာတည်း။

တု၊ ထိုမှတပါး။
အက္ခိ၊ မျက်ကွင်းရိုးသည်၎င်း။
ကဏ္ဏံ၊ နားရိုးသည်၎င်း။
ဟနု၊ အထက်အောက် မေးရိုးသည်၎င်း။
အက္ခကံ၊ ညှပ်ရိုးသည်၎င်း။
ကောဋ္ဋံ၊ ကျောက်ကပ်ရိုး။
ဝါ၊ လက်ပြင်ရိုး။
ဝါ၊ ပခုံးစွန်းရိုးသည်၎င်း။
ဗာဟံ၊ မောင်းရင်းရိုးသည်၎င်း။
ဦရု၊ ပေါင်ရိုးသည်၎င်း။
ကဋိ၊ ခါးရိုးသည်၎င်း။
ဇဏ္ဏုကံ၊ ဒူးဆစ်ရိုးသည်၎င်း။
ပဏှိ၊ ခြေဖနှောင့်ရိုးသည်၎င်း။
ဒွေ၊ နှစ်ချောင်းစီတို့တည်း။

ဂေါပ္ဖကံ၊ ခြေမျက်စိရိုးသည်၎င်း။
ဇင်္ဂံ၊ မြင်းခေါင်းရိုးသည်၎င်း။
ဗာဟဂ္ဂံ၊ မောင်းဖျားရိုးသည်၎င်း။
စတု၊ လေးချောင်းစီတို့ကည်း၊

ဂီဝံ၊ လည်ရိုးသည်။
သတ္တဓာ၊ ခုနစ်ချောင်း အပြားရှိ၏။

သိသဋ္ဌီနိ၊ ဦးခွံရိုးတို့သည်။
နဝ၊ ကိုးခုတို့တည်း။

ဥရာနိ၊ ရင်ရိုးတို့သည်။
စုဒ္ဒသ၊ တဆဲ့လေးချောင်းတို့တည်း။

ပိဋ္ဌိကာ၊ ကျောက်ကုန်းရိုးတို့သည်။
အဋ္ဌာရသ၊ တဆဲ့ရှစ်ချောင်းတို့တည်း။

ပါသုကာ၊ နံရိုးတို့သည်။
စတုဗ္ဗီသ၊ နှစ်ဆဲ့လေးချောင်းတို့တည်း။

တု၊ ထိုမှတပါး။
ဟတ္ထပါဒ မံသ'ဋ္ဌာနိ၊ လက်ချောင်းရိုး ခြေချောင်းရိုး အသား၌တည်သော အရိုးနုတို့သည်။
စတုသဋ္ဌိ၊ ခြောက်ဆဲ့လေးချောင်းစီ တို့တည်း။

ဣတိ၊ ဤသို့သော အပြားဖြင့်။
အဋ္ဌိ၊ အရိုးသည်။
တံသတံ၊ သုံးရာရှိသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။

သွားရိုးကား ကောဋ္ဌာသ အသီးအခြားဖြစ်၍ မထည့်ပဲ ရေတွက်သည်။ တင်ပါးရိုး စသည်လည်း ကြွင်းကျန်သေး၏။

ဧဝံ တိမတ္တာနိ အဋ္ဌိသတာနိ။ အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၂၄၆)

'ဧဝံ တိမတ္တာနီ'တိ ဧဝံ မတ္တသဒ္ဒေဟိ အာနိသဒဋ္ဌိ အာဒီနိ ဣဓ အဝုတ္တာနိပိ ဒဿေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ 'အတိရေကတိသတအဋ္ဌိက သမုဿယ'န္တိ ဣဒဉ္စ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ (ဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၃၀၆)

ထိုအရိုးသုံးရာတို့တွင် နှာခေါင်းတွင်းရိုးသည် အဆန်ထွင်ပြီး ထန်းသီးစေ့နု နှင့် တူ၏။
နှလုံးရိုးသည် ယောင်းမရွက်နှင့် တူ၏။
ဦးထိပ်ရိုးသည် မျက်နှာလှီး ဖောက်အုန်းသီးစေ့ကောက်နှင့်တူ၏။
နဖူးရိုးသည် မှောက်၍ထားသော ခရုသင်း ခွက်ကွဲနှင့် တူ၏။

မျက်ကွင်းရိုးတို့သည် ယခင် ထန်းသီးစေ့နုနှင့်။
နားပန်းရိုးတို့သည် ဆေတ္တာသည်တို့ သင်တုန်းအိမ်နှင့်။
အောက်မေးရိုးသည် ကိုက်နှင့်။ ဝါ၊ ပန်းပဲတို့၏ သံတူ၌ ဖွဲ့သော ကြိုးလွန်နှင့်။
အထက်မေးရိုးသည် ကြံခွံသင်သော ဓားငယ် နှင့်။ ဝါ - ရွေဘော်သွားနှင့်။
ညှပ်ရိုးတို့သည် ကော့ညွတ်သော ပဲခွပ်ငယ်ရိုးနှင့်။
ပခုံးစွန်းရိုးတို့သည် တစောင်တခြမ်းတိုသော သီဟိုဠ်ပေါက်တူးနှင့်။
မောင်းရင်း ရိုးတို့သည် ကြေးမုံတံနှင့်။
ပေါင်ရိုးတို့သည် တစောင်းလိမ်ရွှေ အရွှေမညီသော ပုဆိန်ရိုးနှင့်။
ခါးရိုးနှစ်ခုစပ်သည် အိုးထိန်းသည်တို့၏ ခုံလောက်နှင့်။
တခုစီခွဲမူကား ပန်းပဲတို့၏ တူ၌ ဖွဲ့သော ကြိုးလွန်နှင့်။
ဒူးဆစ်ရိုးတို့သည် တဖက်တခြမ်း သေးသော ရေမြှုပ်ခဲနှင့်။
ခြေဖနှောင့်ရိုးတို့သည် ထန်းသီးစေ့ကောက်နှင့် သဏ္ဌာန်တူကုန်၏။

ဖမျက်ရိုးတို့သည် ကြိုးဖောက်သီတပ် ချင်းချင်းခတ်၍ ကစားသော ဂျင်လုံးနှင့်။
မြင်းခေါင်းရိုးတို့သည် အငယ်ကား လေးကိုင်းနှင့်။
အကြီးကား ပိန်ချုံးသော မြွေ၏ ကျောက်ကုန်းနှင့်။
မောင်းဖျားရိုးတို့သည် ထန်းပင်ငယ်ဥ နှစ်ခုအစုံနှင့် သဏ္ဌာန် တူကုန်၏။

လည် ခုနစ်ရိုးတို့သည် တစို့၌ စီထိုး၍ ထားသော ဝါးညှောက်မျစ်ကွင်းနှင့်။
ခေါင်းခွံကိုးရိုးတို့သည် ချုပ်တွဲအပ်သော ဗူးကွဲနှင့်။
ရင်ရိုး တဆဲ့လေးတို့သည် ဆွေးမြေ့ဟောင်းမြင်းသော သန်လျင်း အိမ်ချိုင့်နှင့်။
ကျောက်ကုန်းရိုး တဆဲ့ရှစ် တို့သည် အတွင်း၌ ဖောက်သီဆင့်ထား ခဲပြားနှင့်။
အပကား ဝင်ရိုး၌ ထိုးသီထားသော ဗူးထားအစဉ်နှင့်။
နံရိုး နှစ်ဆဲ့လေးတို့သည် အစိတ်ကား တံစဉ်ကြီးငယ်နှင့်။
အပေါင်းကား ဖြန့်သော ကြက်ဖြူတောင်နှင့်။
ခြေ၌ အဖျားဆစ်တို့သည် ခပေါင်းရေကြည်စေ့နှင့်။
အလယ်ဆစ်တို့သည် ပိန္နဲစေ့နှင့်။
အရင်းဆစ်တို့သည် ထက်စည်နှင့်။
ဖမိုးရိုးတို့သည် တောက်တောက် စဉ်းဖြတ်သော ခတ္တာငုံ ပတိုင်းငုံစုနှင့် သဏ္ဌာန်တူကုန်၏။

လက်ရိုးတို့သည် ခြေရိုးတို့ထက် စဉ်းငယ် သေးသွယ် ရှည်လျားကုန်၏။
လက်ကောက်ဝတ်ရိုးတို့ကား တဖက်တွယ်ကပ်၍ထားသော သလွဲပြားလိပ်ခွေနှင့် တူကုန်၏။
မံသနိဿိတ အရိုးနုကားထွေပြားသော သဏ္ဌာန်ရှိရာ၏။
အစွန်း အဖျား၌တည်သော တင်ရိုးသည် အောက်သို့ ရှေးရှု ကိုင်ထားသော မြွေ ပါးပျဉ်းနှင့် တူ၏။
ခုနစ်ခု ရှစ်ခုသော အရပ်တို့၌ အပေါက်ပေါက် အတွင်းထွင်း ရှိ၏။
ဤသို့ အစိတ်သဏ္ဌာန်ကို အသေအချာမှတ်၍ အပေါင်းသဏ္ဌာန်ကို ဆင်ခြင်အပ်၏။

အဋ္ဌိမိဉ္စံ၊ ဖြူရောင်အဆင်း ဝါးဆစ်တွင်း၌ မီးသင်းပျောင်းညံ့ ကြိမ်ညွန့်တူပြီ ခြင်ဆီအစုသည်။
အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇတိ၊ ရှိချေ၏။

ဝက္ကံ၊ ကသစ်စေ့နှယ် စဉ်းငယ်နီမှု တန္တုတညှာ နှစ်မြွှာသရက် လည်မှသက်သည့် အချက်နှစ်ခု ကြောဖွဲ့ပြုလျက် ဝတ္ထု ပတ်လည် ရံ၍တည်သော အညှို့ (ကျောက်ကပ်) နှစ်ခုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ဟဒယံ၊ ဆင်းရွက်ပဒုံ ကျောပြင်ပုံတည်း ကြာငုံအောက်ရှု ဉာဏ်ရှိသူဝယ် စဉ်းငယ်ပွင့်တုံ စုငုံမန္ဒ အပသန့်ရှင်း တွင်းသပွတ်ဦ နှစ်ဆူဓာတ်မှီ [၁] နီသည်-ရာဂ, ဒေါသ-မည်ငြား သားဆေးရည်-မောဟ တက္က-ပဲရည် ဝါသည်-သဒ္ဓါ ပညာ ပြိုးပြက် ဇောတမျက်သွင် ဖြူစင်လွန်ကဲ လက်ဆွံခွဲမျှ၊ လောဟိတသည် ပုန္နာဂဋ္ဌိ [၂] တွင်းမှာရှိလတ် သားမြတ်လယ်ဗွေ ရင်မှာနေသော နှလုံးသားသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

[၁။ နှစ်ဆူဓာတ်မှီ =နှလုံးသား ဟဒယဝတ္ထု၌ မနောဓာတ်နှင့် မနောဝိညာဏဓာတ်၊ ဤ ၂-ပါးတို့မှီသည်။
၂။ ပုန္နာဂဋ္ဌိ (ပုန္နာဂ = ပုန်းညက်ပင် + အဋ္ဌိ = အစေ့) ပုန်းညက်စေ့။]

ယကနံ၊ ကုမုဒြာ ကြာချပ်ကျောက်နှယ် စဉ်းငယ်နီလျက် ကသစ်ရွက်သဏ္ဌာန် ဉာဏ်မဲ့ကြီးကြီး တခုတည်းသာ ပညာရှိဝယ် နှစ်သုံးငယ်လတ် ထနဗ္ဘန္တရေ ညာမှာ နေသော အသည်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ထနဗ္ဘန္တရ = သားမြတ်နှစ်ခုအကြား (နေရာ)။

ကိလောမကံ၊ ဆင်းဘွဲ့ဖြူသို့ နှလုံးညှို့ကို ဖုံးဆို့ကန့်နေ, အရေအသား အကြားမှာတည် နှစ်မည်သော ပဋိစ္ဆန္နာ ပဋိစ္ဆန္န အမြှေးသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ပိဟကံ၊ ကြောင်ပန်းပွင့်သွင် ညိုရောင်ထင်သော သတ္တင်္ဂုလာ နွားလျှာပုံတု ဝတ္ထုဝဲဘက် သရက်ရွက် ဝမ်းလျှာ ဘေသညာတွင် အပြင် (အဖျဉ်း) အစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
လက်နက်ထိခတ်၍ ယင်းအပြင် အပသို့ထွက်လတ်သော် သေ၏။

သတ္တင်္ဂုလ = ခုနစ်လက်သစ် (ရှည်သော။)

ပပ္ဖါသံ၊ ရွမ်းမှည့်သဖန်း နီမြန်းဆင်းဟန် သဏ္ဌာန်စုတ်ပဲ့ မုံ့ရှက်ကဲ့နှုန်း သည်းနှလုံးကို အုပ်ဖုံးတွဲရရွဲ အစာနဲက ထန်သဲတေဇာ ပူလောင်လာ၍ ဩဇာမကပ် နွားဝါးဖတ်နှယ် သုံးဆယ်နှင့်နှစ် အသားတစ်ဟူသော အဆုတ် အစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

အန္တံ၊ ယောက်ျားဒွတ္တိံ မိန်းမဋ္ဌဝီ အတောင်ရှည်သား ဖြူသည်အဆင်း ကတေအင်းသို့ သွေးကျင်းမှာခွေ ခေါင်းပြတ်မြွေလို လည်မျို ဝစ္စ ပဒေသဝယ် နှစ်ဆယ့်တတွန့် လိမ်တွန့်ရစ်နေသော အူမခွေအစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

အန္တဂုဏံ၊ ကြာသိမ်မြစ်ဟန် ဆင်းသဏ္ဌာန်နေ အူမခွေကို နေရာတကျ မလျှောရအောင် ဖွဲ့နှောင်လျှိုထိုး ခြေသုတ်ကြိုးဝယ် ကြိုးငယ်အလား အူကြားမှာတည်သော အူသိမ် အူနုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ဥဒရိယံ၊ စားသည်အစာ သွင်လျာရူပ အူမထက်ဖျား ဆန်ထုပ်လားသို့ ပကား သန့်ရှင်း တွင်း ပိန္နဲခွံ ရွံဘွယ်ဘိခြင်း တံစီးတွင်းနှယ် သုံးဆယ်နှစ်မျိုး ပိုးတို့နေရာ အူထုံးမှာဝယ် လျှာရည်တံထွေး သွားမြှေးအာစေး ထိုထိုကြေးကို သိမ်းထွေးပေါင်းစု ထောင်းထု ဝါးချေ မျိုလေဆင်းသက် ဓာတ်မီးချက်၍ ပရပွက်ဦကျိုက်ကျိုက်ဆူပွ အမြှုပ်ထကာ ပိုးစာ လောင်မီး ကျင်ကြီးကျင်ငယ် တသွယ်သွေးသား ငါးပါးကွဲလျက် ခွေးစာခွက်ဝယ် ထွေးဟက်စွန့်လတ် ခွေးအန်ဖတ်အတု အစာသစ်အစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ကရိသံ၊ ယေဘုယျအား အစာလားတည်း အလျားရှစ်သစ် ဝါးကျည်ဆစ်သို့ ချက်မြစ်ကျောက်ကုန်း အူအဆုံး၌ သုံးစားသမျှ မွမွကြေညက် အူခေါင်းသက်၍ လျှောလျက်စုနေ ဖြော့တော့သော မြေညက်အတု အစာဟောင်း အစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

မတ္တလင်္ဂံ၊ ဦးခွံထဲချောင် မှိုခဲလှောင်သို့ ဆင်းရောင်ဖြူစွာ ဦးချာလေးဆက် လေးပုံဝက်တည့် မုံ့ညက်စိုင်အတု ဦးနှောက်အစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ပိတ္တံ၊ ဆုတ်နှလုံးကြား အသည်းနား၌ ထွားထွားကြီးကြီး သပွတ်သီးနှယ် အအိမ်ဝယ်တည် မည်စည်ဆီကဲ့ အိမ်ဖွဲ့သည်းခြေ စိုလေရာရာ ရေမှာဆီဆမ်း ပမာ လွှမ်းသား ညှိုးနွမ်း ပျဉ်းပွင့် ကပွင့်တောင်ကြာ ပန်းဆင်းဝါသို့ အိမ်မှာမနေ နှစ်ပါးသော ဗဒ္ဓါ' ဗဒ္ဓသည်းခြေ သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

သည်းခြေနှစ်ပါး ပျက်ပုံအထူးကား ---

အတေကိစ္ဆောဝ ဥမ္မာဒေါ၊
ကုပိတေ ဗဒ္ဓပိတ္တကေ။
အဗဒ္ဓေ တု ပီတက္ခာဒိ၊
ကဏ္ဍုယံ ဂတ္တကမ္ပနံ။

သင်္ဂဟဂါထာ

ဗဒ္ဓပိတ္တကေ၊ ဗဒ္ဓသည်းခြေသည်။
ကုပိတေ၊ ပျက်သည်ရှိသော်။
အတေကိစ္ဆောဝ၊ ဆေးကုသ၍ မရအောင်သာလျှင်။
ဥမ္မာဒေါ၊ ရှက်ကြောက် လွတ်ကင်း ရူးသွပ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
အဗဒ္ဓေ တု၊ အဗဒ္ဓ သည်းခြေသည်ကား။
ကုပိတေ၊ပျက်သည်ရှိသော်။
ပီတက္ခာဒိ၊ မျက်စိဝါခြင်း (မူး) လည်ခြင်းသည်၎င်း။
ကဏ္ဍုယံ၊ ယားယံခြင်းသည်၎င်း။
ဂတ္တကမ္ပနံ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်းသည်၎င်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

သေမှံ၊ ဝက်ချေးဘနဲ ပြစ်ချွဲရွက်ရည် ပုံပမည်သို့ ဖြူသည်အဆင်း တခွက်ခင်းမျှ အူတွင်း စာထက် စာနံ့သက်ကို ဆို့လျက်ဖုံးပိတ်သော သလိပ်အစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ပုဗ္ဗော၊ ဆူးငြောင့်ခလုတ် အိုင်းမန်းဟုတ်၍ သွေးပုပ်စုပျော် ရွက်ရော်အဆင်း သူသေ တွင်းမူ ထမင်းချိုးရောင် ပုပ်ဟောင် နံညှီသော ပြည်အစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

လောဟိတံ၊ ချိပ်ရည်ပြစ်ဆင်း တခွက်ခင်းမျှ ရင်တွင်းဆုပ်ညှို့ နှလုံးတို့ထက် တစက်စက်ကျ ယကနအောက်နေ ဤလေးထွေကို စိုစေလျက် စုဝေးသော သွေး ကျဲသောချိပ်ရည် ပမည်ပိုက်ကျုံး ကိုယ်လုံးနှံ့ ရောက် အကြောလျှောက်သော သွေးအားဖြင့် နှစ်ပါးသော သန္နိစိတ သံသရဏသွေးသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

သေဒေါ၊ ဓာတ်ဝိပရီ ပူမညီ၍ နှမ်းဆီအဆင်း ဆံမွေးတွင်းမှ သက်ဆင်း ယိုကျသော ချွေးသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

နိမိတ်ယူသောအခါ ဆံမွေးတွင်းတို့ကို ပြည့်စေ၍ တည်သောချွေးကို နှလုံး သွင်းအပ်၏။

မေဒေါ၊ ထက်ခြမ်းခွဲသည့် နနွင်းခဲအတူ ဆူသောသူအား ရေသားကြား၌ ကြုံသူအားမှာ ဆူရာရာမှီသော အဆီခဲအစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

အဿု၊ မီးခိုးမြူဝင် ရယ်ရွှင်ငိုကြွေး စပ်ပူရေးကြောင့် ချွေးသို့အဆင်း မျက်စိ တွင်းမှ သက်ဆင်းယိုကျသော မျက်ရည်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

နိမိတ်ယူသောအခါ မျက်ကွင်းတို့ကို ပြည့်စေလျက် တည်သော မျက်ရည်ကို ဆင်ခြင်အပ်၏။

ဝသာ၊ သဘောမတူ ရှိန်ပူဆာလျှင်း နှိပ်စက်ခြင်းကြောင့် အဆင်းအုန်းဆီ ရေပေါ်ဆီသဏ္ဌာန် ပြန့်ဟန်မသွေ လက်ခြေနှာစွန်း ပခုံးစွန်းမှီ ခြင်ဆီအစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ခေဠော၊ ချဉ် ငန် စပ် ခါး မြင်စားကြံမိ စိုးစိစက်ဆုပ် နှလုံးလှုပ်၍ ရေမြှုပ် မယွင်း ပါးမှဆင်းလျက် လျှာရင်းပြစ်ချွဲ လျှာဖျားကျဲသည် လျှာ၌တည်သော တံထွေးသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

သိင်္ဃာဏိကာ၊ ငိုယိုသောက်စား ဓာတ်ချောက်ချား၍ ဖောက်ထားသိမ်းအုပ် ကြာရွက်ထုပ်မှ နို့ဓမ်းကျသို့ နုလှထန်းဆန် ဆင်းဟန်မယုတ် သလိပ်ပုပ် အဖြစ် စင်စစ်ဖြစ်မြောက် ဦးနှောက်ရည်လျှင်း ဦးခေါင်းတွင်းမှ သက်ဆင်းအာစောက် အထက်ပေါက်ဖြင့် လျှောလျှောက်နှာပု တည်ယိုစုသော နှပ်အစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

နိမိတ်ယူသောအခါ နှာခေါင်းပုတို့ကို ပြည့်စေ၍တည်သော နှပ်အားဖြင့် နှလုံးပြုအပ်၏။

လသိကာ၊ မဟာလှေကား စေးလားသဖွယ် ရာ့ရှစ်ဆယ်ဆက် အရိုးဆက်၌ ဆွတ်လျက်တည်နှဲ ချွဲပြစ်သော အစေးပုပ်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

အစေး၏အကျိုး သင်္ဂဟဂါထာ

ဝါယာ ကုပ္ပတိ ဒုက္ခန္တိ၊
လသိကာ ယဿ အပ္ပကာ။
ယဿ သာ ဗဟုကာ တဿ၊
န ကဋာယန္တိ အဋ္ဌိနိ။

ယသော၊ အကြင်သူအား။
လသိကာ၊ အစေးသည်။
အပ္ပကာ၊ နည်းပါး၏။
တဿ၊ ထိုသူ၏။
ဝါယော၊ ဝါယောဓာတ်သည်။
ကုပ္ပတိ၊ တယူဇနာ နှစ်ယူဇနာ သွားခါလှုပ်လှက် ပျက်၏။
ဂတ္တာနိ၊ ကိုယ်တို့သည်။
ဒုက္ခန္တိ၊ ဆင်းရဲကုန်၏။
ယဿ၊ အကြင်သူအား။
သာ၊ ထိုအစေးသည်။
ဗဟုကာ၊ များ၏။
တဿ၊ ထိုသူ၏။
အဋ္ဌိနိ၊ အရိုးစပ်တို့သည်။
န ကဋာယန္တိ၊ တဖျစ်ဖျစ် တဆတ်ဆတ် မမည်ကုန်။
(ရှေ့နောက်လိုက်၍ ပြည့်စုံအောင်ယူ။)

မုတ္တံ၊ ပဲအရည်ဆင်း ဆီးစတွင်း၌ သက်ဆင်းကိုယ်မှ မရဝင်ပေါက် ထွက်ပေါက်သာထင် စိမ့်၍ဝင်သော ကျင်ငယ်အစုသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိချေ၏။

ဤဆိုခဲ့ပြီးသော ဒွတ္တိံသာကာရ အနက်ကို နှုတ်တက် အာဂုံ ဆောင်အပ်၏။ သဘော ကျအောင်လည်း ကြံစည်ဆင်ခြင်အပ်၏။ သို့မှ အဆင်း သဏ္ဌာန် အရပ် တည်ရာ အပိုင်းအခြား ဟူသော ဝဏ္ဏ သဏ္ဌာန ဒိသ သြကာသ ပရိစ္ဆေဒ ငါးပါးတို့ဖြင့် ကောဋ္ဌာသ ကွဲပြားအောင် ထင်နိုင် မြင်နိုင်မည်။

---

နှလုံးသွင်းရန် လိမ္မာရေး ၁၀-ပါး

ဤသို့ နိမိတ်ယူရာ၌ လိမ္မာကြောင်း ဖြစ်သော ဥဂ္ဂဟကောသလ္လ ခုနစ်ပါးတို့ကို ပိုင်းခြား တိတိ သိမြင်အောင် သင်ကြားပြီးသော ယောဂီ အာစာရ ကုလပုတ္တ အမျိုးကောင်းသား သည် ရှေးဦးစွာ လေးလ တန်သည် ငါးလတန်သည် ကြာအောင် ဝဏ္ဏ သဏ္ဌာန ဒိသော ကာသ ပရိစ္ဆေဒ ငါးပါးတို့ကို စဉ်းစားစုံစမ်း ရှေးရှုစိတ်တမ်းလျက် မမောမပန်းရအောင် တိုးတိုးသက်သာ ဖြည်းညှင်းစွာ နှုတ်ဖြင့် ရွတ်၍ စီးဖြန်းအပ်၏။ ထိုသို့ စီးဖြန်းရာ၌ ---

“နှလုံးသွင်းခြင်း၌ လိမ္မာကြောင်း အစီအရင် မနသိကာရကောသလ္လဆယ်ပါး”

အနုပုဗ္ဗံ နာတိသီဃံ၊
သဏိကံ ခေပဗာဟနံ။
ပဏ္ဏတ္တိတိက္ကမံ မုဉ္စံ၊
အပ္ပနာ စ တိသုတ္တကံ။

သင်္ဂဟဂါထာ

အနုပုဗ္ဗံ၊ အနုလုံ ပဋိလုံ အစဉ်အတိုင်း ပွါးများခြင်း။

နာတိ သီဃံ၊ မလျင် မမြန်လွန်းစေရခြင်း။

နာတိ သဏိကံ၊ မနှေး မလေးလွန်းစေရခြင်း။

ခေပဗာဟနံ၊ ပျံ့လွင့်သည်ကို ပယ်ရှားတားမြစ်ခြင်း။

ပဏ္ဏတ္တိတိက္ကမံ၊ အလွန်ထင်မြင်သောအခါ ကေသာ စသော ဆံပင် စသော နာမ ပညတ်ကို လွန်မြောက်ခြင်း။

မုဉ္စံ၊ ဉာဏ်၌မထင်ရှားသော ကောဋ္ဌာသကို ပယ်ချ လွှတ်ထားခြင်း။

အပ္ပနာ၊ အထင်အရှားဆုံး ကောဋ္ဌာသတခု၌ အပ္ပနာဈာန်ကိုရအောင် စီးဖြန်းခြင်း။

တိသုတ္တကံ၊ အမိစိတ္တသုတ် သီတိဘာဝသုတ် ဗောဇ္ဈင်္ဂကောသလ္လသုတ် အားဖြင့် သုံးပါးသော သုတ်ကို လေ့လာဆင်ခြင်ခြင်း။

ဣဒံ၊ ဤဆယ်ပါးသည်။
မနသိကာရကောသလ္လ၊ နှလုံးသွင်းခြင်း၌ လိမ္မာကြောင်း အစီအရင် လိမ္မာကြောင်း ဉာဏ်မည်၏။

---

“အနုပုဗ္ဗစသည် ၄-ပါးဖြင့် ၃၂-ကောဋ္ဌာသကို ပွါးများပုံ”

ဤသို့ လာသော အပ္ပနာဈာန်ကို ရအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်းခြင်း၌ လိမ္မာကြောင်း ဖြစ်သော မနသိကာရ ကောသလ္လ ဆယ်ပါးကတို့တွင်--

ဧကန္တရိက ဒွန္တရိက တခုကျော် - နှစ်ခုကျော် - ခုန်ကျော် - ခုန်ကျော် မရှိစေရပဲ ဆိုခဲ့ပြီးသော အနုလုံ ပဋိလုံ အစဉ်အတိုင်း ဆစ်ပိုင်းပြန်လှန်၍ ပွါးများစေခြင်း ဟူသော အနုပုဗ္ဗ အားဖြင့်၎င်း ----
မလျင်မြန်လွန်းစေရခြင်းဟူသော နာတိသီဃ အားဖြင့်၎င်း --
မနှေးလွန်းစေရခြင်းဟူသော နာတိသဏိက အားဖြင့်၎င်း --
ဘဝအဆက်ဆက် အနမတဂ် ကပင် လောက်လက်မွှေတတ် လေခတ်သည့် ဖွဲပြာလို ထိုထိုအာရုံ၌ လွင့်ပါးရောက်ပေါက် တတ်သော ဥဒ္ဓစ္စပေါင်းဖက် ထိုထို ဝိတက်ကို ချိုးဖျက်ပယ်ရှားခြင်းဟူသော ဝိက္ခေပ ပဋိဗာဟန အားဖြင့်၎င်း --

နှုတ်မတက်ခင် ပဉ္စက ဆက္က တခုတခု၌ အသွား အပြန် အဖန်ဖန်ရှုတ်လျက် အစဉ်အတိုင်း တက်၍ ပွါးများအပ်၏။ တလခန့် နှစ်လခန့် ကြာ၍ နှုတ်တက် သော ကာလ၌ အစမှသည် အဆုံးတိုင်အောင် အဆုံးမှသည် အစတိုင်အောင်သာ ရွတ်ရတော့သည်။ မဆစ်မပိုင်းရပြီ။ လေးလ ငါးလကြာ၍ လွန်စွာနှုတ် တက်လတ်သော် စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း ကင်းလတ်သော် နှုတ်ဖြင့် ရွတ်သော အယဉ် အတိုင်း အစမှ အဆုံးတိုင်အောင် အဆုံးမှ အစတိုင်အောင် စိတ်ဖြင့်သာလျှင် ဆင်ခြင်အောက်မေ့အပ်၏။

ဝဏ္ဏ သဏ္ဌာန, ဂန္ဓ အာသယ ဩကာသ-ဟူသော အဆင်း သဏ္ဌာန် အနံ့ ဖြစ်ကြောင်း တည်ရာ ငါးပါးတို့ဖြင့် ဂုစ္ဆပဋိကူလအဖြစ် စင်စစ်ရှုံးဖွယ် စက်ဆုပ် ဖွယ်ကိုလည်း ဉာဏ်ဝယ်စဉ်းစား သတိထား၍ ပွါးများဆင်ခြင်အပ်၏။

ဂန္ဓ

ထိုငါးပါးတို့တွင် ဆံပင်စသည်တို့၏ ပကတိအားဖြင့် စိမ်းစို ညှီဟောက် သိုးအောက် နံစော် သောအနံ့၊ မီး၌ထည့်သော် ခြစ်ညှော် တူးခါးသော အနံ့သည် ဂန္ဓမည်၏။

အာသယ

သလိပ် သည်းခြေ သွေး ပြည် ကျင်ငယ် ကျင်ကြီး အစရှိသော စွတ်စွတ် စိုစို ထိုထို ဖြစ်ကြောင်း ပွါးစည်ကြောင်းသည် အာသယ မည်၏။

ဝဏ္ဏ သဏ္ဌာန ဩကာသ သုံးပါးတို့ကို ရှေးအနက်၌ ပြအပ်ပြီ။

---

ပဏ္ဏတ္တိ သမတိက္ကမ အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ဤသို့ စက်ဆုပ်ဘွယ်ကို ဉာဏ်ဝယ် စဉ်းစား သတိထား၍ အနုလုံ ပဋိလုံ အားဖြင့် အပြန်ပြန် အလှန်လှန် အဖန်ဖန် ကြံစည်ပွါးများသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ရွဲလုံးတန်း စောင်းရန်းခြေအစဉ် လက်ကောက် အစဉ်ကဲ့သို့ ကောဋ္ဌာသ အစဉ်အားဖြင့် ထင်ရှားလတ်သည်ရှိသော် စည်းဝေးသော သင်္ဃာကို ရေတွက်ရာ၌ မည်သူမည်ဝါဟု အမည်သညာကို မမှတ်ပဲ ဒြဗ်လူကောင်ကိုသာ ရေတွက် သကဲ့သို၎င်း၊ တောမကျွမ်းကျင် သစ်ပင်အမည်သညာကို မသိသောယောက်ျား သည် တောအရပ်သို့ ရောက်ပေါက်သွား လာသည် ရှိသော် ဤကား မည်သည့် သစ်ပင်ဟု အမည်သညာ သုံးပင် လေးပင် စသော သညာတို့ကို မမှတ်ပဲ သစ်ပင်၏ အခြင်းအရာ ပုံဟန်သဏ္ဌာန် ဒြဗ်ကိုသာ မှတ်၍ သွားသကဲ့သို့၎င်း၊ ကေသာ စသော ဆံပင် စသော နာမပညတ်ကို မသုံးသပ် မမှတ်သားပဲ “ဤကား စက်ဆုပ်ဖွယ်၊ ဤကား စက်ဆုပ်ဖွယ်” ဟု-ပဏ္ဏတ္တိ သမတိက္ကမအားဖြင့် အနုလုံ ပဋိလုံ အစုန် အဆန် အသွားအပြန် ဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင် အစဉ်အတိုင်း ရှုအပ်၏။ ရေရှားပါးသောအရပ်၌ ရေအိုင်ရေထွက် တွေ့မြင်လျှင် မထင်ရှားခင်သာ ပန်းတုံးတိုင် ထိုးစိုက်မှတ်ထားရသည်။ သွားလာဖန်များ၍ လမ်း ထင်ရှားသည့်အခါ ပန်းတုံးတိုင် အသုံးမကျသကဲ့သို့ ကောဋ္ဌာသဒြဗ် ထင်ရှားသည့်အခါ နာမပညတ် အသုံးမကျပြီဖြစ်၍ လွန်မြောက် စွန့်လွှတ်ရသည် ဟူလိုသည်။

---

သတ္တသညာ ဇီဝသညာပျောက်ခြင်း

ဤသို့ ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမအားဖြင့် ဆင်ခြင်၍ မိမိသန္တာန်၌ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ဟူသော အမှတ်သညာ ကင်းစင်သဖြင့် ကောဋ္ဌာသ အစုသာ ထင်သည်ရှိသော် ကသိုဏ်း ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကို ပွါးစေသကဲ့သို့ သူတပါးသန္တာန်၌ ရှုဆင်ခြင်လျှင် လှည့်လည် သွားလာကုန်သော လူ ဆင် မြင်း ကျွဲ နွား ခွေး ဝက် စသော သတ္တဝါများတို့သည် ကောဋ္ဌာသအစုသာ ထင်ကုန်၏၊ ထို သတ္တဝါတို့ စားသောက်အပ်သမျှကိုလည်း သစ်ခေါင်း ဝါးလုံးခေါင်းသို့ ထည့်သွတ်အပ်သော အမှိုက်သလဲကဲ့သို့ ထင်၏။ သတ္တသညာ ဇီဝသညာ ပျောက်၏။

---

အနုပုဗ္ဗ မုဉ္စနအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ဤသို့ ရှုဆင်ခြင်ဖန်များသဖြင့် ကွက်ကြား ကွက်ကြား အထူးအားဖြင့် ခြားနား၍ ထင်လာ၏။ ထိုအခါ မထင်ရာ မထင်ရာ ကောဋ္ဌာသကို ချ၍ ချ၍ လွှတ်၍ လွှတ်၍ ဉာဏ်တွင် ထင်ရှားသော ကောဋ္ဌာသ၌သာ နှလုံးထား၍ ကောဋ္ဌာသ တပါးတည်း ကျန်သည့် တိုင်အောင် ထန်းသုံးဆဲ့နှစ်ပင်ရှိသော ထန်းတော၌ မူဆိုး လိုက်၍ ပစ်ခတ်အပ်သော တောမျောက်၏ အလားကဲ့သို့ အနုပုဗ္ဗမုဉ္စန အားဖြင့် “ပဋိကူလာ ပဋိကူလာ”ဟု အဖန်တလဲလဲ ပွါးများ ဆင်ခြင်အပ်၏။

[ထန်း ၃၂-ပင် = ၃၂-ကောဋ္ဌာသ။
မျောက် = စိတ်။
မူဆိုး = ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်]

---

အပ္ပနာဈာန်ရအောင် စီးဖြန်းပုံ

ဤသို့ ဆင်ခြင်ပွါးများ၍ အထူးအားဖြင့် ထင်လာသော ထိုတခုတည်းသော ကောဋ္ဌာသကို ဘိ၍ နာနာ အခါခါ အဖန်ဖန် ပွါးများပြန်သည် ရှိသော် ခပေါင်း ရေကြည်စေ့ ခပ်အပ်သော ရေသည် ခဏချက်ခြင်း စိမ်းမြဖြူစင် ကြည်လင် တောက်ပသည်အတူ တခု တည်းသော အာရုံကို ယူရသော သမာဓိနှင့် ယှဉ်သဖြင့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်အစဉ်သည် လွန်စွာဖြူစင် ကြည်လင် တောက်ပသည် ဖြစ်၍ ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အပ္ပနာဈာန်ကို ရ၏။

---

ပထမဈာန်သာ ရခြင်း

အသုဘတို့၌ကဲ့သို့ ပထမဈာန်ကိုသာ ရ၏။ ထို ကောဋ္ဌာသတခု၌ ပထမဈာန်ကိုရလျှင် ကြွင်းသော ကောဋ္ဌာသ သုံးဆဲ့တပါး တို့၌လည်း မခဲယဉ်းသောအားဖြင့် မလ္လက မထေရ် အလားကဲ့သို့ အပ္ပနာဈာန်ကို ၀င်စားနိုင်တော့သည်။

---

နိမိတ်သုံးပါး ထင်ပုံ

ပရိကမ္မနိမိတ်

ဤ၌ ပရိကမ္မဘာဝနာ၏ အာရုံဖြစ်သော ပကတိသော ဆံပင် အမွေး စသောဒြဗ် အတ္ထပညတ်သည် ပရိကမ္မနိမိတ် မည်၏။

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်

အိပ်မက်၌ အိပ်မပျော်တပျော်တွင် မြင်မက်သော တစ္ဆေ မြေဘုတ် ဘီလူးရုပ်အသွင် ဝဏ္ဏ သဏ္ဌာနစသည်ဖြင့် မနောဒွါရတွင် ထင်သော ထိုအတ္ထပညတ်သည် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် မည်၏။

ပဋိဘာဂနိမိတ်

ဥပစာရဘာဝနာ အပ္ပနာဘာဝနာ နှစ်ပါး၏ အာရုံဖြစ်သော ဝဏ္ဏ သဏ္ဌာနစသော ငါးပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် လွန်စွာ စက်ဆုပ်ဖွယ်ထင်သော ထိုအတ္ထပညတ်သည် ပဋိဘာဂနိမိတ် မည်၏။

သဗ္ဗာကာရတော ပဋိကူလဝသေန ဥပဋ္ဌာနံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ။
အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၂၅၇)

သဗ္ဗာကာရတောတိ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန ပဉ္စဓာပိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ပ၊နှာ-၃၁၀ )

ဤ၌ ရာဂ၏ ဥဇုပဋိပက္ခဖြစ်သောကြောင့် သာလျှင် “သဗ္ဗာကာရတော ပဋိကူလဝသေန” ဟု ဆိုသည်ဖြစ်မည်။ စင်စစ်မူကား - အသုဘ ဆယ်ပါး၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအားဖြင့် ပဋိဘာဂနိမိတ်သည် အတိဣဋ္ဌာရုံ ဖြစ်သင့်မည်။

---

အဓိစိတ္တသုတ် စသော နည်းဖြင့် စီးဖြန်းပုံ

ဤဆိုခဲ့ပြီးသော ဘာဝနာ အစီအရင်မျှဖြင့် ဈာန်ကို မရသေးလျှင် ထိုထင်လာပြီးသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ပဋိဘာဂနိမိတ် တို့ကို ပထဝီကသိုဏ်း (ဤကျမ်း ဒု-နှာ-၁၉၁) ၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်း၏ အစွမ်းဖြင့် အသပ္ပါယ ခုနစ်ပါးကို ပယ်ရှဲ၊ သပ္ပါယခုနစ်ပါးကို မှီဝဲလျက် စကြဝတေးလောင်း ကိုယ်ဝန်ကိုကဲ့သို့ ကောင်းမွန်စွာ စောင့်ရှောက်လျက် အဓိစိတ္တသုတ်, သီတိဘာဝသုတ် ဗောဇ္ဈင်္ဂကောသလ္လသုတ် ဤသုံးသုတ်တို့၌ ဟောတော် မူအပ်သော နည်းဖြင့် ဝီရိယနှင့် သမာဓိကို ညီမျှစေလျက် ပွါးများစီးဖြန်းအပ်၏။

---

အဓိစိတ္တသုတ်

ထိုသုံးသုတ်တို့တွင် အဓိစိတ္တသုတ်ဟူသည်ကား --

အဓိစိတ္တသုတ်ပါဠိ

အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနာ တီဏိ နိမိတ္တာနိ ကာလေန ကာလံ မနသိ ကာတဗ္ဗာနိ။ ကာလေန ကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ၊ ကာလေန ကာလံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ၊ ကာလေန ကာလံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ။

သစေ ဘိက္ခဝေ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ သမာဓိနိမိတ္တညေဝ မနသိကရေယျ၊ ဌာနံ တံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တေယျ။ သစေ ဘိက္ခဝေ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တညေဝ မနသိကရေယျ၊ ဌာနံ တံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စာယ သံဝတ္တေယျ။ သစေ ဘိက္ခဝေ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တညေဝ မနသိကရေယျ၊ ဌာနံ တံ စိတ္တံ န သမ္မာ သမာဓိယေယျ အာသဝါနံ ခယာယ။

ယတော စ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိကရောတိ။ တံ ဟောတိ စိတ္တံ မုဒုဉ္စ ကမ္မနိယဉ္စ ပဘဿရဉ္စ၊ န စ ပဘင်္ဂု၊ သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ။

သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ ဥက္ကံ ဗန္ဓတိ၊ ဥက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပတိ၊ ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပိတွာ သဏ္ဍာသေန ဇာတရူပံ ဂဟေတွာ ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပိတွာ ကာလေန ကာလံ အဘိဓမတိ၊ ကာလေန ကာလံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေတိ၊ ကာလေန ကာလံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ။

သစေ ဘိက္ခဝေ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဘိဓမေယျ။ ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ ဍဟေယျ။ သစေ ဘိက္ခဝေ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေယျ၊ ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ နိဗ္ဗာယေယျ။ သစေ ဘိက္ခဝေ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဇ္ဈုပေက္ခေယျ၊ ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ န သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆေယျ။

ယတော စ ခေါ ဘိက္ခဝေ သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ကာလေန ကာလံ အဘိဓမတိ၊ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေတိ၊ အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ တံ ဟောတိ ဇာတရူပံ မုဒုဉ္စ ကမ္မညဉ္စ ပဘဿရဉ္စ၊ န စ ပဘင်္ဂု၊ သမ္မာ ဥပေတိ ကမ္မာယ။ ယဿာ ယဿာ စ ပိဠန္ဓနဝိကတိယာ အာကင်္ခတိ ယဒိ ပဋ္ဋိကာယ ယဒိ ကုဏ္ဍလာယ ယဒိ ဂီဝေယျကေ ယဒိ သုဝဏ္ဏမာလာယ၊ တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောတိ။

ဧဝမေဝ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန။ပ။ သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ။ ယဿ ယဿ စ အဘိညာ သစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ အဘိညာ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ တတြတတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။

အစိတ္တသုတ်အနက်

နိမိတ် ၃-ပါး

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အဓိစိတ္တံ၊ သမထ ဝိပဿနာစိတ်ကို။
အနုယုတ္တေန၊ အဖန်တလဲလဲ အားထုတ်သော။
ဘိက္ခုနာ၊ ရဟန်းသည်။
တီဏိ၊ သုံးပါးကုန်သော။
နိမိတ္တာနိ၊ မှတ်အပ်သော အခြင်းအရာ ဟူသော သမာဓိစသည်တို့ကို။
ဝါ၊ သမာဓိစသည်တို့၏ အကြောင်းဖြစ်သော အာရုံတို့ကို။
ကာလေန ကာလံ၊ သင့်လျော်သော အခါအခါ၌။
မနသိကာတဗ္ဗာနိ၊ စိတ်၌ပြုအပ် ဖြစ်စေအပ်ကုန်၏။
ဝါ၊ ဆင်ခြင်အပ်ကုန်၏။
ကာလေန ကာလံ၊ သင့်လျော်သော အခါအခါ၌။
သမာဓိနိမိတ္တံ၊ မှတ်အပ်သော အခြင်းအရာ ဟူသော သမာဓိကို။
ဝါ၊ သမာဓိ၏အကြောင်းဖြစ်သော အာရုံကို။
မနသိကာတဗ္ဗံ၊ စိတ်၌ ပြုအပ် ဖြစ်စေအပ်၏။
ဝါ၊ ဆင်ခြင်အပ်၏။
ကာလေန ကာလံ၊ သင့်လျော်သောအခါအခါ၌။
ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ၊ ဝီရိယကို။
ဝါ၊ ဝီရိယ၏အကြောင်း ဖြစ်သောအာရုံကို။
မနသိကာ တဗ္ဗံ၊ စိတ်၌ ပြုအပ် ဖြစ်စေအပ်၏။
ဝါ၊ ဆင်ခြင်အပ်၏။
ကာလေန ကာလံ၊ သင့်လျော်သော အခါအခါ၌။
ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ၊ ဥပေက္ခာကို။
ဝါ၊ ဥပေက္ခာ၏ အကြောင်းဖြစ်သော အာရုံကို။
မနသိကာတဗ္ဗံ၊ စိတ်၌ ပြုအပ် ဖြစ်စေအပ်၏။
ဝါ၊ ဆင်ခြင်အပ်၏၊

သမာဓိလွန်သော် ကောသဇ္ဇ

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အဓိစိတ္တံ၊ သမထ ဝိပဿနာစိတ်ကို။
အနုယုတ္တော၊ အဖန်တလဲလဲ အားထုတ်သော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ဧကန္တံ ၊ စင်စစ်။
သမာဓိနိမိတ္တံ ဧ၀၊ မှတ်အပ်သော အခြင်းအရာဟူသော သမာဓိကိုသာလျှင်။
သစေ မနသိကရေယျ၊ အကယ်၍ စိတ်၌ ပြုအပ် ဖြစ်စေအပ်ငြားအံ့။
တံ စိတ္တံ၊ ထိုစိတ်သည်။
ကောသဇ္ဇာယ၊ ဆုတ်နစ်ပျင်းရိခြင်းငှါ။
သံဝတ္တေယျ၊ ဖြစ်ရာ၏။
တေအဿ၊ ထိုဖြစ်ခြင်း၏။
ဌာနံ၊ အကြောင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ဝီရိယလွန်သော် ဥဒ္ဓစ္စ

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အဓိစိတ္တံ၊ သမထဝိပဿနာစိတ်ကို။
အနုယုတ္တော၊ အဖန်တလဲလဲ အားထုတ်သော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ဧကန္တံ၊ စင်စစ်။
ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဧဝ၊ ဝီရိယ၏ အကြောင်းဖြစ်သော အာရုံကိုသာလျှင်။
သစေ မနသိကရေယျ၊ စိတ်၌ ပြုအပ် ဖြစ်စေအပ်ငြားအံ့။
တံ စိတ္တံ၊ ထိုစိတ်သည်။
ဥဒ္ဓစ္စာယ၊ ပျံ့လွင့်ခြင်းငှါ။
သံဝတ္တေယျ ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ဧတဿ၊ ထိုဖြစ်ခြင်း၏။
ဌာနံ၊ အကြောင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အဓိစိတ္တံ၊ သမထဝိပဿနာစိတ်ကို။
အနုယုတ္တော၊ အဖန်တလဲလဲအားထုတ်သော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ဧကန္တံ၊ စင်စစ်။
ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ ဧဝ၊ ဥပေက္ခာနိမိတ်ကိုသာလျှင်။
သစေ မနသိကရေယျ၊ စိတ်၌ ပြုအပ် ဖြစ်စေအပ်ငြားအံ့။
တံ စိတ္တံ၊ ထိုစိတ်သည်။
အာသဝါနံ၊ အာသဝေါ တရားတို့၏။
ခယာယ၊ ကုန်ခြင်းငှါ။
သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
န သမာဓိယေယျ၊ မတည်ကြည်ရာ။
ဧတဿ၊ ထိုမတည်ကြည်ခြင်း၏။
ဌာနံ၊ အကြောင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ယတော စ ခေါ၊ အကြင် အကြောင်းကြောင့်လျှင်။
အဓိစိတ္တံ၊ သမထ ဝိပဿနာစိတ်ကို။
အနုယုတ္တော၊ အဖန်ဖန်အားထုတ်သော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ကာလေန ကာလံ၊ သင့်လျော်သော အခါအခါ၌။
သမာဓိနိမိတ္တံ၊ မှတ်အပ်သော အခြင်းအရာဟူသော သမာဓိကို။
ဝါ၊ သမာဓိ၏ အကြောင်းဖြစ်သော အာရုံကို။
ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ၊ … ဝီရိယကို။
ဥပေက္ခာ နိမိတ္တံ၊ … ဥပေက္ခာကို။
မနသိ ကရောတိ၊ နှလုံးသွင်း၏။
တတော၊ ထို့ကြောင့်။
တံ စိတ္တံ၊ ထိုသမထ ဝိပဿနာစိတ်သည်။
မုဒု စ၊ နူးညံ့လေ့လာသည်၎င်း။
ကမ္မညဉ္စ၊ အမှု၌ကောင်းသည်၎င်း။
ပဘဿရဉ္စ၊ စင်ကြယ်တောက်ပသည်၎င်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
န စ ပဘင်္ဂု၊ ပျက်စီးခြင်းသဘောလည်း မရှိ။
အာသဝါနံ၊ အာသဝေါတရားတို့၏။
ခယာယ၊ ကုန်ခြင်းငှါ။
သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
သမာဓိယတိ၊ တည်ကြည်၏၊

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
သေယျထာပိ၊ ဥပမာမည်သည်ကား။
သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်သည်၎င်း။
သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်၏ တပည့်သည်၎င်း။
ဥက္ကံ၊ မိုက်ခွက်ကို။
ဗန္ဓတိ၊ ဖွဲ့လုပ်စီရင်၏။
ဥက္ကံ၊ မိုက်ခွက်ကို။
ဗန္တိတွာ၊ ဖွဲ့လုပ်စီရင်၍။
ဥက္ကာမုခံ၊ မိုက်ခွက်မျက်နှာဝကို။
အာလိမ္ပိတွာ၊ မီးဖြင့် လိမ်းကျံ အလျှံတောက်ပ ထစေ၏။
ဥက္ကာမုခံ၊ မိုက်ခွက် မျက်နှာဝကို။
အာလိမ္ပိတွာ၊ မီးဖြင့် လိမ်းကျံ အလျှံတောက်ပစေ၍။
သဏ္ဍာသေန၊ ညှပ်ဖြင့်။
ဇာတရူပံ၊ ရွှေကို။
ဂဟေတွာ၊ ကိုင်ညှပ်၍။
ဥက္ကာမုခေ၊ မိုက်ခွက်မျက်နှာ၌။
ပက္ခိပိတွာ၊ ထည့်၍။
ကာလေန ကာလံ၊ သင့်လျော်သော အခါအခါ၌။
အဘိဓမတိ၊ လေမှုတ်၏။
ကာလေန ကာလံ၊ သင့်လျော်သော အခါအခါ၌။
ဥဒကေန၊ ရေဖြင့်။
ပရိပ္ဖေါသေတိ၊ ဖျန်းဆွတ်၏။
ကာလေန ကာလံ၊ သင့်လျော်သော အခါအခါ၌။
အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ လျစ်လျူရှုကာ အသာနေ၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်သည်၎င်း။
သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်၏ တပည့်သည်၎င်း။
တံ ဇာတရူပံ၊ ထိုရွှေကို။
ဧကန္တ၊ စင်စစ်။
သစေ အဘိဓမေယျ၊ အကယ်၍ လေမှုတ်အံ့။
တံ ဇာတရူပံ၊ ထိုရွှေသည်။
ဍဟေယျ၊ မီးလောင်ကျွမ်းရာ၏။
ဧတဿ၊ ထိုလောင်ကျွမ်းခြင်း၏။
ဌာနံ၊ အကြောင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်သည်၎င်း။
သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်၏ တပည့်သည်၎င်း။
တံ ဇာတရူပံ၊ ထိုရွှေကို။
ဧကန္တ၊ စင်စစ်။
ဥဒကေန၊ ရေဖြင့်။
သစေ ပရိပ္ဖေါသေယျ၊ အကယ်၍ ဖျန်းဆွတ်အံ့။
တံ ဇာတရူပံ၊ ထိုရွှေသည်။
နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧးမာရာ၏။
ဧတဿ၊ ထို ဧးမာခြင်း၏။
ဌာနံ၊ အကြောင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်သည်၎င်း။
သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်၏ တပည့်သည်၎င်း။
တံ ဇာတရူပံ၊ ထိုရွှေကို။
ဧကန္တ၊ စင်စစ်။
သစေ အ အဇ္ဈုပေက္ခေယျ၊ အကယ်၍ လျစ်လျူရှုကာ အသာနေငြားအံ့။
တံ ဇာတရူပံ၊ ထိုရွှေသည်။
သမ္မာပရိပါကံ၊ ကောင်းစွာ ကျက်ကြည်ခြင်းသို့။
န ဂစ္ဆေယျ။ မရောက်ရာ။
ဧတဿ၊ ထိုမကျက်မကြည်ခြင်း။
ဌာနံ၊ အကြောင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ယတော စ ခေါ ၊ အကြင်အခါ၌လျှင်။
သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်သည်၎င်း။
သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ၊ ရွှေပန်းထိမ်သည်၏ တပည့်သည်၎င်း။
တံ ဇာတရူပံ၊ ထိုရွှေကို။
ကာလေနကာလံ၊ သင့်လျော်သော အခါအခါ၌။
အဘိဓမတိ၊ မှုတ်၏။
ဥဒကေန၊ ရေဖြင့်။
ပရိပ္ဖေါသေတိ၊ ဖျန်းဆွတ်၏။
အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ လျစ်လျူရှုကာ အသာနေ၏။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
တံ ဇာတရူပံ၊ ထိုရွှေသည်။
မုဒု စ၊ နူးညံ့သည်၎င်း။
ကမ္မညဉ္စ၊ လက်ကောက် စသည် လုပ်ခြင်းအမှု၌ ခံ့သည်၎င်း။
ပဘဿရဉ္စ၊ ပြိုးပြိုးပြက် အရောင်ထွက်သည်၎င်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
န စ ပဘင်္ဂု၊ ပျက်စီးခြင်း သဘောလည်း မရှိ။
ကမ္မာယ၊ အထူးထူးသော အမှုအလို့ငှါ။
သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
ဥပေတိ၊ ကပ်ရောက်၏။
ယဿာ ယဿာ စ ပိဠန္ဓနဝိကတိယာ၊ အကြင် အကြင် တန်းသာထူး အလို့ငှါ။
အာကင်္ခတိ၊ ပြုလို၏။
ပဋ္ဋိကာယ၊ သင်းကျစ်ပြား အလို့ငှါ။
ယဒိ အာကင်္ခတိ၊ အကယ်၍ ပြုလိုအံ့။
ကုဏ္ဍလာယ၊ နားဍောင်း အလို့ငှါ။
ယဒိ အာကင်္ခတိ၊ အကယ်၍ပြုလိုအံ့။
ဂီဝေယျကေ၊ လည်ဆွဲ တန်းဆာ အလို့ငှါ။
ယဒိ အာကင်္ခတိ၊ အကယ်၍ပြုလိုအံ့။
သုဝဏ္ဏမာလာယ၊ ရွှေပန်းအလို့ငှါ။
ယဒိ အာကင်္ခတိ၊ အကယ်၍ပြုလိုအံ့။
တဿာ တဿာ ကမ္မာယ၊ ထိုထို အမှုအလို့ငှါ။
သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
ဥပေတိ၊ ကပ်ရောက်၏။
အဿ၊ ထို ရွှေပန်းထိမ်သည်၏။
တဉ္စ အတ္ထံ၊ ထိုပုတီး လက်ကောက် ဖြစ်ခြင်း စသော အကျိုးကိုလည်း။
အနုဘောတိ၊ ရွှေသည် ပြီးစေ၏။
ဝါ၊ အဿ၊ ထိုရွှေ၏။
တဉ္စ အတ္ထံ၊ ထိုတန်းဆာထူး ဟူသော အကျိုးကိုလည်း။
အနုဘောတိ၊ သုံးဆောင် ခံစားရ၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဧ၀မေ၀ ခေါ၊ ဤ အတူသာလျှင်။
အဓိစိတ္တံ၊ သမထ ဝိပဿနာစိတ်ကို။
အနုယုတ္တေန၊ အဖန်တလဲလဲ အားထုတ်သော။
ဘိက္ခုနာ၊ ရဟန်းသည်။ပ။
အာသဝါနံ၊ အာသဝေါတရားတို့၏။
ခယာယ၊ ကုန်ခြင်းငှါ။
သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
သမာဓိယတိ၊ တည်ကြည်၏။
အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓ စသော ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော။
ယဿ ယဿ စ ဓမ္မဿ၊ အကြင် အကြင် တန်းခိုး ဖန်ဆင်းခြင်း သဘောကိုလည်း။
အဘိညာ သစ္ဆိကိရိယာယ၊ ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ။
စိတ္တံ၊ သမထ ဝိပဿနာစိတ်ကို။
အဘိနိန္နာမေတိ၊ ညွတ်စေ၏။
သတိ၊ ထင်ရှားရှိသော။
အာယတနေ၊ အဘိညာကို ရကြောင်း ကောင်းမှု ပုဗ္ဗဟေတု စသည်သည်။
သတိ၊ ရှိလတ်သော်။
တတြတတြေဝ၊ ထိုထို တန်းခိုး ဖန်ဆင်းခြင်း သဘော၌ပင်လျှင်။
သက္ခိဘဗ္ဗတံ၊ သက်သေထိုက်သည်၏ အဖြစ်သို့။
ဝါ၊ မျက်မှောက်ပြုခြင်းရှိသောသူ၏ ဖြစ်ခြင်းသို့။
ဝါ၊ ထိုက်၍ မျက်မှောက်ပြုခြင်းရှိသည်၏ အဖြစ်သို့။
ပါပုဏာတိ၊ ရောက်၏။

ဤကား အနက်။

---

သီတိဘာဝသုတ် ပါဌ် အနက်

သီတိဘာဝသုတ် ဟူသည်ကား --

[သီတိဘာဝ (သီတ = ငြိမ်းအေးခြင်း + ဘာ၀ = အဖြစ်)]

ဆဟိ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတုံ၊ ကတမေဟိ ဆဟိ -- ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှာတိ။

ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ။

ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသေတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသတိ။

ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ။

ပဏီတာဓိမုတ္တိကော စ ဟောတိ။

နိဗ္ဗာနာဘိရတော။

ဣမေဟိ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတုံ။

နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း တရား ၆-ပါး

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဆဟိ ဓမ္မေဟိ၊ ခြောက်ပါးကုန်သော တရားတို့နှင့်။
သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
အနုတ္တရံ၊ အတူမရှိသော။
သီတိဘာဝံ၊ ချမ်းသည် ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို။
ဝါ၊ ကိလေသာဟူသော အပူ ငြိမ်းချမ်းခြင်းကို။
သစ္ဆိကာတုံ၊ မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ။
ဘဗ္ဗော၊ ထိုက်၏။

ကတမေဟိ ဆဟိ၊ အဘယ် ခြောက်ပါးတို့နှင့်နည်း ဟူမူ ---

၁။ ပျံလွင့်သောစိတ်ကို ဖိနှိပ်ခြင်း နိဂ္ဂဟ

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင်အခါ၌။
စိတ္တံ၊ ပျံလွင့်သောစိတ်ကို။
နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ နှိပ်သင့်၏။
တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
နိဂ္ဂဏှာတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စသို့ ကျမည်မှ စောင့်သဖြင့် နှိပ်၏။

၂။ ပျင်းရိသောစိတ်ကို လှုံ့ဆော်ချီးပင့်ခြင်း ပဂ္ဂဟ

ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင် အခါ၌။
စိတ္တံ၊ တွန့်တိုသောစိတ်ကို။
ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ချီးပင့်သင့်၏။
တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။
စိတ္တံ၊ ပျင်းရိတွန့်တိုသောစိတ်ကို။
ပဂ္ဂဏှာတိ၊ ကောသဇ္ဇသို့ ကျမည်မှ စောင့်သဖြင့် ချီးပင့်၏။

၃။ ဘာဝနာစိတ်ကို ရွှင်လန်း ထက်မြက်စေခြင်း

ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင် အခါ၌။
စိတ္တံ၊ သမပ္ပဝတ္တစိတ်[၁] ကို။
သမ္ပဟံသေတဗ္ဗံ၊ ရွှင်လန်းနှစ်သက် ထက်စေသင့်၏။
တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။
စိတ္တံ၊ (အညီအညွတ်ဖြစ်သော) သမပ္ပဝတ္တစိတ်ကို။
သမ္ပဟံသေတိ၊ ထိုသို့ အမျှဖြစ်ခြင်းကြောင့် ပညာဖြင့် ရွှင်လန်းနှစ်သက် ထက်စေ၏။
ဝါ စိတ္တံ၊ ဘာဝနာဘို မဝင် မတက် မသက်မသာသော စိတ်ကို။
သမ္ပဟံသေတိ၊ သံဝေဂဝတ္ထုတို့ကို ဆင်ခြင်လျက် ထက်မြက်စေ၏။

[၁။ သမပ္ပဝတ္တစိတ် = ပျံ့လွင့် တွန့်တို ပျင်းရိခြင်း မရှိသောစိတ်၊ အညီအညွတ် ဖြစ်သောစိတ်။]

၄။ ဘာဝနာသို့ သက်ဝင်သော စိတ်ကို လျစ်လျူရှုခြင်း

ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင် အခါ၌။
စိတ္တံ၊ အလီနာနုဒ္ဓတ[၂] ဖြစ်၍ ဘာဝနာလမ်းသို့ ဖြောင့်တန်းသက်သော စိတ်ကို။
အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗံ၊ ပဂ္ဂဟ စသည်၌ လုံ့လမပြု လျစ်လျူရှုသင့်၏။
တသ္မိံ သမယေ၊ ထိုအခါ၌။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ လုံ့လမပြု လျစ်လျူရှု၏။

[၂။ အလီန = မတွန့်တို မဆုတ်နှစ်။
အနုဒ္ဓတ = မပျံလွင့်။]

၅။ မဂ်ဖိုလ်၌ စိတ်ညွတ်ခြင်း

ပဏီတာဓိမုတ္တိကော စ၊ မြတ်သောမဂ်ဖိုလ်၌ ညွတ်ကိုင်းသည်လည်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

၆။ နိဗ္ဗာန်၌ မွေ့လျော်ခြင်း

နိဗ္ဗာနာဘိရတော၊ နိဗ္ဗာန်၌ မွေ့လျော်သည်လည်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့၊
ခေါ၊ စင်စစ်။
ဣမေဟိ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ၊ ဤတရားခြောက်ပါးတို့နှင့်။
သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
အနုတ္တရံ၊ အတု မရှိသော။
သီတိဘာဝံ၊ ချမ်းသည်ဖြစ်သောနိဗ္ဗာန်ကို။
ဝါ၊ ကိလေသာဟူသော အပူငြိမ်းခြင်းကို။
သစ္ဆိကာတုံ၊ မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ၊
ဘဗ္ဗော၊ ထိုက်၏။

ဤကား အနက်။

---

ဗောဇ္ဈင်္ဂကောသလ္လသုတ်

ဗောဇ္ဈင်္ဂ ကောသလ္လသုတ် ကိုကား ဤသို့သော သင်္ဂဟဂါထာဖြင့် မှတ်အပ်၏ --

ပရိတ္တဂ္ဂိ'မုဇ္ဇာလေတုံ၊
သုက္ခာနိ တတ္ထ ပက္ခိပေ။
မုခဝါတဉ္စ ဒဒေယျ၊
ဧဝံ သော ဇလတေ ဂိနိ။

ဧဝံ ယဒါ လီနံ စိတ္တံ၊
ဝိစယံ ပီတိ ဝီရိယံ။
တယော ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေယျ၊
တေဟိ သု'ဋ္ဌာပယံ ဟိ တံ၊

မဟန္တဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေတုံ၊
အလ္လာနိ တတ္ထ ပက္ခိပေ။
ပံသုကေန စော'ကိရေယျ၊
ဧဝံ နိဗ္ဗာယတေ ဟိ သော။

ဧဝံ ယ'ဒုဒ္ဓတံ စိတ္တံ၊
ပဿဒ္ဓိဉ္စ သမာဓိကံ။
ဥပေက္ခံ စ တဒါ ဘာဝေ၊
သုနိဗ္ဗာပယ' မေဟိ တံ။

ပါဠိသင်္ဂဟ

ပရိတ္တဂ္ဂိံ၊ အနည်းငယ်သောမီးကို။
ဥဇ္ဇာလေတုံ၊ တောက်စေခြင်းငှါ။
တတ္ထ၊ ထိုမီး၌။
သုက္ကာနိ၊ ခြောက်ကုန်သော မြက် သစ်ရွက် နွားချေး ထင်းတို့ကို။
ပက္ခိပေ၊ ထည့်ရာ၏။
မုခ ဝါတဉ္စ၊ ခံတွင်းလေကိုလည်း။
ဒဒေယျ၊ ပေးရာ၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့ပြုသဖြင့်။
သော ဂိနိ၊ ထိုမီးသည်။
ဇလတေ၊ တောက်ပ၏။

ဧဝံတထာ၊ ထို့အတူ။
ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
လီနံ၊ တွန့်တို၏။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
ဝိစယံ၊ ဓမ္မဝိစယ သမ္ဗောဇ္ဈင်ကို၎င်း။
ပီတိ ဝီရိယံ၊ ပီတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်, ဝီရိယ သမ္ဗောဇ္ဈင်ကို၎င်း။
တယော ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ ဤသုံးပါးသော ဗောဇ္ဈင်တို့ကို။
ဘာဝေယျ၊ ပွါးစေရာ၏။
ဟိသစ္စံ၊ မှန်၏။
တံ၊ ထိုတွန့်တိုသော စိတ်ကို။
တေဟိ၊ ထိုဗောဇ္ဈင် သုံးပါးတို့ဖြင့်။
သုဥဋ္ဌာပယံ၊ ဖြစ်စေလွယ်၏။

မဟန္တဂ္ဂိံ၊ မီးပုံကြီးကို။
နိဗ္ဗာပေတုံ၊ ငြိမ်းစေခြင်းငှါ။
တတ္ထ၊ ထိုမီးပုံကြီး၌။
အလ္လာနိ၊ စိုကုန်သော မြက် သစ်ရွက် နွားချေး ထင်းတို့ကို။
ပက္ခိပေ၊ ထည့်ရာ၏။
ပံသုကေနစ၊ မြေမှုန့်ဖြင့်လည်း။
သြကိရေယျ၊ ဖြူးကြဲရာ၏။
ဟိသစ္စံ၊ မှန်၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့ပြုသဖြင့်။
သော၊ ထိုမီးသည်။
နိဗ္ဗာယတေ၊ ငြိမ်းဧး၏။

ဧဝံတထာ၊ ထို့အတူ။
ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ဥဒ္ဓတံ၊ ပျံ့လွင့်၏။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
ပဿဒ္ဓိဉ္စ၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို၎င်း။
သမာဓိကံ၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို၎င်း။
ဥပေက္ခံ စ၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို၎င်း။
ဘာဝေ၊ ပွါးစေရာ၏။
တံ၊ ထိုပျံလွင့်သောစိတ်ကို။
ဧဟိ၊ ဤဗောဇ္ဈင် သုံးပါးတို့ဖြင့်။
သုနိဗ္ဗာပယံ၊ ငြိမ်းစေလွယ်၏။

ဤသုံးသုတ်လုံးဝယ် အဓိပ္ပါယ်အကျဉ်းကား -- ကောင်းမြတ်သော အကြံဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို လွန်စွာ လိုလား သင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့လျက် စိတ်၏ ဖြစ်ဟန်အခြင်း အရာကို အခါမပြတ် ရှုမှတ်ဆင်ခြင်၍ ရွှေပန်းထိမ်သည် အလား မီးမွှေးသော ယောက်ျားတို့ကဲ့သို့ တွန့်တိုလျှင် မြှောက်၊ ပျံ့လွင့်လျှင်နှိပ်၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့ ဖြောင့်တန်းထင်မြင်စွာ မသက်မဝင် တည့်လျှင် ဇာတိစသော သံဝေဂဝတ္ထု ရှစ်ပါးတို့ဖြင့် တက်ကြွား ရွှင်လန်းစေလျက် မနိမ့်မမြင့် အသင့်ဖြစ်မူ လျစ်လျူရှုလျက် သဒ္ဓါနှင့် ပညာ ဝီရိယနှင့် သမာဓိကို စောင်းကြိုး ညှိသည့်ပမာ လွန်စွာညီမျှစေလျက် သတိန္ဒြေကိုမူကား “သတိဉ္စ ခွါဟံ ဘိက္ခဝေ သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမိ" [၁] လာရှိသည်နှင့် ညီစွာ အခါခပ်သိမ်း လွန်စွာ ထက်မြက်စေလျက် ပွါးများအားထုတ်ရမည် ဟူလိုသည်။

[၁။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ခေါ။ စင်စစ်။
သတိဉ္စ၊ သတိတရားကိုသာလျှင်။
သဗ္ဗတ္ထိကံ၊ အလုံးစုံသော အရာဟူသမျှ၌ အသုံးကျ၏ ဟူ၍။
အဟံ၊ ငါဘုရားသည်။
၀ဒါမိ၊ ဟောတော်မူ၏။
(သံ၊ ၃၊နှာ-၁၀၀)]

ကာယဂတာသတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

ဤကာယဂတာသတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း ပွါးများရခြင်း၏ အကျိုး အာနိသင်ကား --

ရတာရတိံ ဘယံ သီတံ၊
သဟတေ ဥဏှအာဒိကံ။
လာဘီ စတုန္နံ ဈာနာနံ၊
ဆာ'ဘိညာ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။

တသ္မာ ဟဝေ အပ္ပမတ္တော၊
အနုယုဉ္ဇေထ ပဏ္ဍိတော။
ဧဝံ အနေကာနိသံသံ၊
ဣမံ ကာယဂတာသတိ။

ရတိ အရတိံ၊ ကာမဂုဏ်၌ မွေ့လျော်ခြင်း သမထ ဝိပဿနာ ဆိတ်ငြိမ်ရာ တို့၌ မမွေ့လျော်ခြင်းကို၎င်း။
ဘယံ၊ သစ် ကျား ခြင်္သေ့ စသော ဘေးကို၎င်း။
သီတံ၊ အချမ်းအဧးကို၎င်း။
ဥဏှအာဒိကံ၊ မီးပူ မှက် ယင် ဖြုတ် ခြင် လေ နေ စာရေ ဆာလောင် သေအောင်ကျင်နာ ရောဂါဆင်းရဲကို၎င်း။
သဟတေ၊ သည်းခံနိုင်၏။
စတုန္နံ ဈာနာနံ၊ ဆံပင်စသည်တို့၏ အဆင်းပြားသဖြင့် လေးပါးသော ဝဏ္ဏ ကသိဏဈာန် တို့ကို။
လာဘီ၊ ရ၏။
ဆ အဘိညာ၊ ခြောက်ပါးသော အဘိညာတို့ကို။
ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ဖောက်ထွင်းနိုင်၏။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသော အမျိုးကောင်းသားသည်။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
အနေကာနိသံသံ၊ တပါးမက များသော အာနိသင်ရှိသော။
ဣမံ ကာယဂတာသတိံ၊ ဤကာယဂတာသတိကို။
ဟဝေ၊ စင်စစ်။
အပ္ပမတ္တော၊ ပမေ့မလျော့။
အနုယုဉ္ဇေထ၊ အားထုတ်ရာ၏။

ဤကား အနက်။

ဤ ဆိုခဲ့ပြီးသည်အတိုင်း ပွါးများစီးဖြန်း၍ ရပြီးသောဈာန်ကို ဟာနဘာဂိယ တိဌိဘာဂိယ ဝိသေသဘာဂိယ ဝဋ္ဋနိဿိတ [၁] ၌ မကျစေရ၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယ ဝိဝဋ္ဋနိဿိက ဖြစ်စေခြင်းငှါ ဝိပသာနာသို့ တက်၍ မဂ်ဖိုလ်သို့ရောက်အောင် လှမ်းရာ၏။

[၁။ ဈာန်ကို ယုတ်လျော့အောင်‘ဟာနဘာဂိယ၊ တည်တံ့နေအောင် ဌိတိဘာဂိယ၊ အထက်သို့ တက်အောင် ဝိသေသဘာဂိယ မျှသာ ပြုလုပ်နေက ဝဋ္ဋနိဿိတ မျှသာ ဖြစ်သည်။ ဈာန်ကိုအခြေပြု၍ လောကုတ္တရာ တရားရအောင် အားထုတ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။]

ဝိပသာနာသို့ တက်ပုံ ၂-မျိုး

၎င်းဝိပဿနာသို့ ဈာန်မရမီ ဥပစာကလည်း တက်ရ၏။ ပထမဈာန်စသည်မှလည်း တက်ရ၏။ သမထ သည် စက္ကူကား အခံနှင့် တူ၏။ ဝိပဿနာသည် ဆေးမင်နှင့် တူ၏။ စက္ကူကား အခံမရှိလျှင် ဆေးမင် မတည်နိုင်သကဲ့သို့ ယုတ်စွာ့အဆုံး ခဏိက သမာဓိကိုမျှ မရလျှင် ဝိပဿနာ မထင်မြင်နိုင်။ ထို့ကြောင့် ထမင်းကို စားလို၍ လယ်ကို ထွန်ကြဲ စိုက်ပျိုးရသကဲ့သို့ ဝိပဿနာမဂ်ဖိုလ်တို့၏ အခြေမူလ ပကတူပ ဖြစ်၍သာ သမထကို ရှေးဦးစွာ အားထုတ်ရသည်။ သမထ လိုရင်း မဟုတ်၊ သမထတွင်ရွေ့ တင်းတိမ်အားရ၍ မနေသင့် မနေရာ မနေကောင်း မှတ်လေ။

ကာယဂတာသတိ ပြီး၏။

....

အာနာပါနဿတိ
ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွါးများပုံ

သောဠသ ဝတ္ထုက
(အာနာပါန စီးဖြန်းနည်း ၁၆-ပါး)

အာနာပါနဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းပွါးများလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ---

ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု အရညဂတော ဝါ ရုက္ခမူလဂတော ဝါ သုညာဂါရဂတော ဝါ နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ။ သော သတောဝ အဿသတိ၊ သတောဝ ပဿသတိ --

ဒီဃံ ဝါ အဿသန္တော ဒီဃံ အဿသာမီတိ ပဇာနာတိ၊ ဒီဃံ ဝါ ပဿသန္တော ဒီဃံ ပဿသာမီတိ ပဇာနာတိ၊

ရဿံ ဝါ အဿသန္တော ရဿံ အဿသာမီတိ ပဇာနာတိ၊ ရဿံ ဝါ ပဿသန္တော ရဿံ ပဿသာမီတိ ပဇာနာတိ၊

သဗ္ဗကာယ ပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ၊ သဗ္ဗကာယ ပဋိသံဝေဒီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ၊

ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရံ။ပ။
ပီတိပ္ပဋိသံဝေဒီ။
သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ။
စိတ္တသင်္ခါရပ္ပဋိသံဝေဒီ။
ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရံ။
စိတ္တပ္ပဋိသံဝေဒီ။
အဘိပ္ပမောဒယံ စိတ္တံ။
သမာဒဟံ စိတ္တံ။
ဝိမောစယံ စိတ္တံ။
အနိစ္စာနုပဿီ။
ဝိရာဂါနုပဿီ။
နိရောဓာနုပဿီ။

ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။

ဟူ၍ ညွှန်းပြတော်မူအပ်သော သောဠသဝတ္ထုက ဒေသနာကို အစဉ်မှီး၍ ပွါးများအပ်၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဣဓ၊ ဤ ငါဘုရားသာသနာတော်၌။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
အရညဂတော ဝါ၊ တောရပ်သို့ ကပ်သည်ဖြစ်၍၎င်း။
ရုက္ခမူလဂတော ဝါ၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ ချဉ်းကပ်သည်ဖြစ်၍၎င်း။
သုညာဂါရဂတော ဝါ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာ ကျောင်း၌ ကိန်းအောင်းသည်ဖြစ်၍၎င်း။
ပလ္လင်္ကံ၊ ထက်ဝယ်တင်ပျဉ်။
အာဘုဇိတွာ၊ ဖွဲ့ခွေ၍။
ကာယံ၊ အထက်ကိုယ်ကို။
ဥဇုံ၊ ဖြောင့်စွာ။
ပဏိဓာယ၊ ထား၍။
ပရီမုခံ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့ ရှေးရှု။
သတိ၊ သတိကို။
ဝါ- ပရိမုခံ သတိံ၊ သိမ်းဆည်းအပ်သော ဆန့်ကျင်ဖက်မှ ထွက်သော သတိကို။
ဥပဋ္ဌပေတွာ၊ ထား၍။
ဝါ၊ ပြု၍။
နိသီဒတိ၊ ထိုင်၏။

သော၊ ထို ထိုင်ပြီးသော ရဟန်းသည်။
သတော ဧဝ၊ သတိရှိသည် ဖြစ်၍သာလျှင်။
အဿသတိ၊ ထွက်သက်ရှု၏။
သတော ဧဝ၊ သတိရှိသည်ဖြစ်၍ သာလျှင်။
ပဿသတိ၊ ဝင်သက်ရှိုက်၏။

(သုတ္တန် အဋ္ဌကထာတို့၌ကား ဝင်သက်ကို အဿာသ၊ ထွက်သက်ကို ပဿာသ ဟူ၏။)

အာနာပါန ပထမ စတုက္က

ဒီဃံ ဝါ၊ ရှည်ရှည်မူလည်း။
အဿသန္တော၊ ရှူသည်ရှိသော်။
ဒီဃံ၊ ရှည်စွာ။
အဿသာမိ၊ ရှူ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပဇာနာတိ၊ သိ၏။
ဒီဃ ဝါ၊ ရှည်ရှည်မူလည်း။
ပဿသန္တော၊ ရှိုက်သည်ရှိသော်။
ဒီဃံ၊ ရှည်စွာ။
ပဿသာမိ၊ ရှိုက်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပဇာနာတိ၊ သိ၏။

ရဿံ ဝါ၊ တိုတိုမူလည်း။
အဿသန္တော ပဿသန္တော၊ ရှူ-ရှိုက်သော်။
ရဿံ၊ တိုစွာ။
အဿသာမိ ပဿသာမိ ဣတိ ပဇာနာတိ၊ ရှူ-ရှိုက်၏ဟူ၍ သိ၏။

သဗ္ဗကာယ ပဋိသံဝေဒီ၊ ထွက်သက်-ဝင်သက် လေ၏ အစ အလယ် အဆုံး အလုံးစုံကို ထင်စွာပြုလျက်။
အဿသိဿာမိ၊ ရှူလအံ့။
ပဿသိဿာမိ၊ ရှိုက်လအံ့။
ဣတိ၊ ဤသို့။
သိက္ခတိ၊ စေ့ဆော်ကြိုးကုတ် အားထုတ်၏။
ဝါ၊ ထိုအာရုံ၌ ထိုခဏရအပ်သော သိက္ခာသုံးပါးကို ပွါးများကျင့်ကြံ ကြိမ်ဖန် လေ့လာ ပြု၏။

ကာယ သင်္ခါရံ၊ ထွက်သက်လေ ဝင်သက်လေ အပေါင်းကို။
ပဿမ္ဘယံ၊ ပဿမ္ဘယန္တော၊ သိမ်မွေ့ ချုပ်ငြိမ်းစေလျက်။
အဿသိဿာမိ ပဿသိဿာမိ ဣတိ သိက္ခတိ၊ ရှူ-ရှိုက်အံ့ဟူ၍ ကျင့်၏။

ပထမစတုက္ကတည်း။ ကာယပဿနာစတုက္က သမထစတုက္က အာဒိကမ္မိကစတုက္ကလည်း ဟူသင့်၏။

ကြွင်းသော ဒုတိယ တတိယ စတုတ္ထစတုက္ကတို့ကား ဈာန်ရပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝေဒနာ စိတ္တ ဓမ္မတို့ကို ရှုသော ဝိပဿနာ စတုက္ကတို့တည်း။

အာနာပါန ဒုတိယစတုက္က

ပီတိပ္ပဋိသံဝေဒီ၊ သပ္ပီတိကဈာန်သုံးပါး ၌ရှိသော ပီတိကို သမာပေဇ္ဇနအခါ အာရုံအားဖြင့်, ဝိပဿနာအခါ အသမ္မောဟ အားဖြင့် ထင်ရှားအောင်ပြုလျက်။
သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ၊ ဈာန်လေးပါး၌ရှိသော သုခကို ထို့အတူ ထင်စွာပြုလျက်။
စိတ္တသင်္ခါရပ္ပဋိသံဝေဒီ၊ ဈာန်ငါးပါး၌ရှိသော ဝေဒနာ သညာဟူသော စိတ္တသင်္ခါရကို ထို့အတူ ထင်စွာပြုလျက်။
စိတ္တသင်္ခါရံ၊ စိတ္တသင်္ခါရကို။
ပဿမ္ဘယံ ပဿမ္ဘယန္တော၊ သိမ်မွေ့ ချုပ်ငြိမ်းစေလျက်။
အဿသိဿာမိ ပဿသိဿာမိ ဣတိ သိက္ခတိ၊ ရှူ-ရှိုက်အံ့ဟူ၍ ကျင့်၏။

ပီတိပဒေ ပီတိသီသေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ။ သုခပဒေ သရူပေနေဝ ဝေဒနာ။ ဒွီသု စိတ္တသင်္ခါရပဒေသု သညာသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာတိ ဧဝံ ဝေဒနာနုပဿနာနယေန ဣဒံ စတုက္ကံ ဘာသိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ (ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၂၈၀) ဒုတိယစတုက္က။

[ဒုတိယစတုက္ကသည် ဝေဒနာနုပဿနာစတုတ္ထတည်း။]

အာနာပါန တတိယစတုက္က

စိတ္တပ္ပဋိသံဝေဒီ၊ ငါးပါးသော ဈာန်စိတ်ကို ထို့အတူ ထင်စွာပြုလျက်။
စိတ္တံ၊ သပ္ပီတိက ဈာန်စိတ် ဝိပဿနာစိတ်ကို။
အဘိပ္ပမောဒယံ = အဘိပ္ပမောဒယန္တော၊ သမာဓိ ဝိပဿနာ အစွမ်းဖြင့် ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်စေလျက်။
စိတ္တံ၊ ဈာန်စိတ် ဝိပဿနာစိတ်ကို။
သမာဒဟံ = သမာဒဟန္တော၊ ညီညွတ်စွာ အာရုံ၌ ထားလျက်။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
ဝိမောစယံ = ဝိမောစယန္တော၊ နီဝရဏ ဝိတက် ဝိစာရ နိစ္စသညာ သုခသညာ စသည်မှ လွတ်စေလျက် --
အဿသိဿာမိ ပဿသိဿာမိ ဣတိ သိက္ခတိ၊ ရှူအံ့ ရှိုက်အံ့ဟူ၍ အားထုတ်၏-ကျင့်၏။ (တတိယစတုက္က)

[တတိယစတုတ္တသည် စိတ္တာနုပဿနာစတုက္က ဖြစ်သည်။]

အာနာပါန စတုတ္ထစတုက္က

အနိစ္စာနုပဿီ၊ ခန္ဓာငါးပါးကို အနိစ္စဟု ရှုလျက်။
ဝါ၊ မမြဲသောခန္ဓာငါးပါးကို ရှုလျက်။
ဝိရာဂါနုပဿီ၊ သင်္ခါရတို့၏ ခဏဘင်ဟူသော ခယဝိရာဂ နိဗ္ဗာန်ဟူသော အစ္စန္တဝိရာဂကို ရှုသော ဝိပဿနာမဂ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍။
နိရောဓာနုပဿီ၊ သင်္ခါရတို့၏ ခဏ ဘင်ဟူသော ခယနိရောဓ နိဗ္ဗာန် ဟူသော အစ္စန္တနိရောဓကို ရှုသော ဝိပဿနာမဂ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍။
ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ၊ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရနှင့် တကွ ကိလေသမာရ်ကို တဒင်္ဂ သမုစ္ဆေဒ ပဟာန် အားဖြင့် ပယ်စွန့်သောကြောင့် “ပဋိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂ” ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ လွတ်လွတ် ပြေးဝင်သောကြောင့် “ပက္ခန္ဒန ပဋိနိဿဂ္ဂ"၊ ရှေးရှေးဉာဏ်တို့၏ နောက်နောက်၌ ရှုမြင်သောကြောင့်“အနုပဿနာ" အမည်ရသော ဝိပသာနာမဂ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသည် ဖြစ်၍။
အဿသိဿာမိ၊ ရှူပေအံ့။
ပဿသိဿာမိ၊ ရှိုက်ပေအံ့။
ဣတိ၊ ဤသို့။
သိက္ခတိ၊ အားထုတ်၏-ကျင့်၏။

စတုတ္ထ စတုက္က

ဣဒံ စတုတ္ထ စတုက္ကံ သုဒ္ဓဝိပဿနာဝသေနေ၀ ဝုတ္တံ။ ပုရိမာနိ တီဏိ သမထဝိပဿနာဝသေန။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၃၈၂)

[စတုတ္ထစတုက္ကသည် ဓမ္မာနုပဿနာ စတုက္က ဖြစ်သည်။]

အခြင်းအရာ ၃၂-ပါး

ဤ စတုက္က လေးပါးကို ပေါင်းသည် ရှိသော် သောဠသဝတ္ထုက = တဆဲ့ခြောက်ပါးသော ဌာန ရှိ၏။ တပါးတပါး၌ အဿာသ ပဿာသ နှစ်ပါးစီ ရသောကြောင့် သုံးဆယ့်နှစ် ပါးသော အခြင်းအရာ ဖြစ်၏။

ထို့ကြောင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော် (နှာ-၁၇၄)၌

ဗာတ္တိံသာယ အာကာရေဟိ သတောကာရီ ဟောတိ။ ဒီဃံ အဿာသဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတော သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ။ တာယ သတိယာ တေန ဉာဏေန သတော ကာရီ ဟောတိ။ ဒီဃံ ပဿာသ ဝသေန။ပ။ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ အဿာသ ဝသေန။ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပသီ ပဿာသ ဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတော သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ။ တာယ သတိယာ တေန ဉာဏေန သတော ကာရီ ဟောတိ။

ဟူ၍ ဟောတော်မူသည်။

အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း၏
အဆစ်အပိုင်း ၅-ပါး

ဤ သောဠသဝတ္ထုက ဒေသနာကို အစဉ်မှီး၍ အဘယ်သို့ ပွါးများ စီးဖြန်းအပ်သနည်း ဟူမူကား— ဤ အာနာပါနဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း ပွါးများ၍ အာနာပါန စတုက္ကဈာန်လျှင် အခြေရှိသော ဝိပဿနာဖြင့် ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါးနှင့်တကွ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက် လိုသော အာဒိကမ္မိက အာစာရကုလပုတ္တသည် ပထဝီကသိုဏ်း (ဤကျမ်း ဒုတွဲ၊ နှာ-၁၅၃) ၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းဖြင့် သီလကို သုတ်သင်ခြင်းစသော ကိစ္စအလုံးစုံကို ကုန်စင်အောင်ပြု ပြီး၍ ဆိုခဲ့ပြီးသော အင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံသော ဆရာသမားအထံ၌ --

ဥဂ္ဂဟော ပရိပုစ္ဆာစ၊
ဥပဋ္ဌာနဉ္စ အပ္ပနာ။
လက္ခဏန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊
ဥဂ္ဂဏှေ ပဉ္စသန္ဓိကံ။

ဟူသော သင်္ဂဟဂါထာအတိုင်း ငါးပါးသော အစပ်အဆက် အဆစ်အပိုင်း ရှိသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်အပ်၏။

ဥဂ္ဂဟော၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းပါဋ္ဌ်ကို အနက်ကို သင်ခြင်း။
ပရိပုစ္ဆာ၊ အနက်ကို သံသယကို မေးမြန်းခြင်း။
ဥပဋ္ဌာနံ၊ နိမိတ်ထင်ဟန်ကို စုံစမ်းခြင်း
အပ္ပနာ၊ ဈာန်ဝင်စားဟန်ကို စုံစမ်းခြင်း၊
လက္ခဏံ၊ အစမှသည် အဆုံးတိုင်အောင် ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ သဘောကိုမှတ်ခြင်း။
ဣတိ ဤသို့။
ပဉ္စသန္ဓိကံ၊ ငါးပါးသော အစပ်အဆက် အဆစ်အပိုင်း ရှိသော။
ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို။
ဥဂ္ဂဏှေ၊ သင်ရာ၏။

ထိုငါးပါးတို့တွင် --

တတ္ထ ဥဂ္ဂဟော နာမ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဏှနံ။ ပရိပုစ္ဆာ နာမ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ပရိပုစ္ဆနာ။ ဥပဋ္ဌာနံ နာမ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥပဋ္ဌာနံ။ အပ္ပနာ နာမ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အပ္ပနာ။ လက္ခဏံ နာမ ကမ္မဋ္ဌာနဿ လက္ခဏံ။ 'ဧဝံ လက္ခဏမိဒံ ကမ္မဌာန' န္တိ ကမ္မဋ္ဌာနသဘာဝုပဓာရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဟူသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ပ၊နှာ-၂၇ဝ)

ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဏှန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဂန္ထဿ ဥဂ္ဂဏှနံ။ တဒတ္ထ ပရိပုစ္ဆာ ကမ္မဋ္ဌာန ပရိပုစ္ဆနာ။ အထ ဝါ ဂန္ထတော စ အတ္ထတော စ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဏှနံ ဥဂ္ဂဟော။ တတ္ထ သံသယပရိပုစ္ဆနာ ပရိပုစ္ဆာ။ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥပဋ္ဌာနန္တိ နိမိတ္တုပဋ္ဌာနံ။ ဧတံ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ “ဧဝမိဓ နိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာတီ”တိ ဥပဓာရဏံ။ တထာ ကမ္မဋ္ဌာနပ္ပနာ “ဧဝံ ဈာနမပ္ပေတီ”တိ။ ကမ္မဋ္ဌာနဿ လက္ခဏန္တိ ဂဏနာနုဗန္ဓနာ ဖုသနာနံ ဝသေန ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဌပနာ သမ္ပတ္တိ။ တတော ပရမ္ပိ ဝါ သလ္လက္ခဏာဒိဝသေန မတ္ထကပ္ပတ္တီတိ ကမ္မဋ္ဌာနသဘာဝဿ သလ္လက္ခဏံ။

ဟူသော ဋီကာ (၊ပ၊နှာ-၃၂၇) တို့နှင့်အညီ --

ဥဂ္ဂဟ

ယခင် ပြခဲ့ပြီးသော ပါဠိအစဉ်ကို။ ဝါ၊ ပါဌ်အနက်ကို သင်ယူခြင်းသည် ဥဂ္ဂဟ မည်၏။

ပရိပုစ္ဆာ

ပါဠိ၏အနက်ကို။ ဝါ၊ ထို၌ဖြစ်သော ယုံမှားသံသယကို မေးမြန်းခြင်းသည် ပရိပုစ္ဆာ မည်၏၊

ဥပဋ္ဌာန

ဤသို့ အားထုတ်လျှင် ဤသို့ နိမိတ်ထင်၏ဟု မှတ်သားခြင်းသည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။

အပ္ပနာ

ဤသို့ ဈာန်ကိုဝင်စားရသည်ဟုမှတ်သားခြင်းသည် အပ္ပနာမည်၏။

လက္ခဏာ

ဂဏနာ အနုဗန္ဓနာ ဖုသနာတို့၏ အစွမ်းဖြင့် အားထုတ်လျှင် ဈာန်ကို ရ၏။ ထိုမှ အထက် ဝိပဿနာ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် တက်သည် ရှိသော် အထက်မဂ်ဖိုလ် အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်၏ ဟု ကမ္မဋ္ဌာန်းသဘောကို အစမှအဆုံး တိုင်အောင်သေချာ ပိုင်းခြား မှတ်သားခြင်းသည်လက္ခဏ မည်၏။

အနုသာသနီ သင်္ဂဟဂါထာ

ကမ္မဋ္ဌာန' မုဂ္ဂဏှန္တော၊
ဧဝံ တံ ပဉ္စသန္ဓိကံ။
သယမ္ပိ န ကိလမတိ၊
ဂုရုမ္ပိ န ဝိဟေသတိ။
တသ္မာ ထောက'မုဒ္ဒေသေတွာ၊
သဇ္ဈာယေယျ စိရံ ဗုဓော။

ဧဝံ ပဉ္စသန္ဓိကံ၊ ဤသို့ ငါးပါးသော အစပ်အဆက် အဆစ်အပိုင်း ရှိသော။
တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ထို အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို။
ဥဂ္ဂဏှန္တော၊ သင်ယူသော တပည့်သည်။
သယမ္ပိ၊ မိမိသည်လည်း။
န ကိလမတိ၊ မပင်ပန်း။
ဂုရုမ္ပိ၊ ဆရာကိုလည်း။
န ဝိဟေသတိ၊ မညှဉ်းဆဲ။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ထောကံ၊ အနည်းငယ်မျှ။
ဥဒ္ဒေသေတွာ၊ တက်ယူ သင်ကြား၍။
စိရံ၊ အမြင့်။
ဗုဓော၊ ပညာရှိသော ယောဂီသည်။
သဇ္ဈာယေယျ၊ ရွတ်အံသရဇ္ဈာယ်ရာ၏။

မနသိကာရ ဝိဓိ ၈-ပါး

ဤသို့ အစပ်အဘို့ ငါးပါးရှိသော အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်ကြားမှတ်သားပြီး၍ (ဤကျမ်း ဒု-တွဲ၊ နှာ-၁၇၅ ၌) ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အပြစ်ဒေါသရှိသော ကျောင်းကို ရှောင်ကြဉ်၊ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော ကျောင်းဝယ်၊ ငယ်သော ပလိဗောဓ ဘတ္တသမ္မဒတို့ကို ပယ်ဖြတ်၊ ရတနတ္တယဂုဏ်ကို အောက်မေ့ဆင်ခြင်သဖြင့် စိတ်ကို ရွှင်လန်းစေကာ ဆရာထံပါးမှ သင်ကြားခဲ့သည်ကို တဘို့တစုမျှ မမေ့မလျော့စေမူ၍ ---

ဂဏနာ စာ’ နုဗန္ဓနာ၊
ဖုသနာ ဌပနာပိ စ။
သလ္လက္ခဏာ ဝိဝဋ္ဋနာ၊
ပါရိသုဒ္ဓိ စ ပဿနာ။

ဟူသော မနသိကာရ ဝိဓိ ရှစ်ပါးတို့တွင် --

ဂဏနာစ၊ ထွက်သက်ဝင်သက်လေကို ၁-၂-၃ စသည်ဖြင့် ရေတွက်ခြင်း၎င်း။
အနုဗန္ဓနာ၊ အစဉ်လိုက်၍မှတ်ခြင်း၎င်း။
ဝါ၊ ထွက်သက်ဝင်သက်လေကို အစဉ်လိုက်၍မှတ်ခြင်း၎င်း။
ဖုသနာ၊ နှာသီးဖျား စသောဌာနကို ထွက်သက် ဝင်သက်လေတို့ ထိပါးခြင်း၎င်း။
ဌပနာပိစ၊ စိတ်ကိုအာရုံ၌ ကောင်းစွာ ထားခြင်း၎င်း။
သလ္လက္ခဏာ၊ မမြဲခြင်း စသည်ကို ကောင်းစွာမှတ်ခြင်း ဝိပဿနာ၎င်း။
ဝိဝဋ္ဋနာ၊ ဝဋ်မှကင်းစေသော မဂ်၎င်း။
ပါရိသုဒ္ဓိ စ၊ ကိလေသာ ငြိမ်းအေးသဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်း ဖိုလ်၎င်း၊
ပဿနာ၊ မဂ် ဖိုလ် တို့ကို ရှုခြင်း ပစ္စဝေက္ခဏာ၎င်းတည်း။
(ဝိဓိ = အစီအရင်။ စီရင်ပုံ)

ဂဏနာနည်း

ရှေးဦးစွာ နှေးသော ဓညာမာပကဂဏနာနည်းဖြင့် ထင်ရှားစွာ ထွက်ဝင်သော လေကိုသာ ရှု၍ တစ်-နှစ်-သုံး-လေး-ငါး တစ်-နှစ်-သုံး-လေး-ငါး ဟူ၍သော်၎င်း၊ ဆယ်ခုတိုင်အောင်သော်၎င်း၊ ငါးခု ဆယ်ခုတို့၏ အတွင်း၌ နှစ်သက်ရာ ဂဏန်းသင်္ချာ ကို ယူ၍ ဖြည်းညှင်း သက်သာစွာ ရေတွက်အပ်၏။

[ဓည=စပါး။ မာပက=ခြင်သည်။ စပါးခြင်သကဲ့သို့ နှေးနှေးမှန်မှန် ရေတွက်နည်း။]

ထိုသို့ ရေတွက်သဖြင့် ထွက်တိုင်း ဝင်တိုင်းသော လေတို့သည် ထင်ရှားလတ် ကုန်သည်ရှိသော် နှေးသော ဓညမာပက ဂဏနာနည်းကို လွှတ်၍ လျင်မြန်သော ဂေါပါလက ဂဏနာနည်းဖြင့် တစ်-နှစ်-သုံး-လေး-ငါး တစ်--နှစ်-သုံး-လေး-ငါး စသည်ဖြင့် လျင်လျားစွာ ရေတွက်အပ်၏။ အတွင်းသို့ ဝင်သောလေ အပသို့ ထွက်သွားသော လေတို့ကို လိုက်၍ မသိမ်းဆည်း မဆင်ခြင်ပဲ နှာခေါင်း, ရှည်သော သူမှာ နှာခေါင်းဖျား၊ နှာခေါင်းတိုသောသူမှာ အထက်နှုတ်ခမ်း ဟူသော လေထိခတ်ရာ ဖုဋ္ဌောကာသ၌သာ သတိထားလျက် လျင်စွာ ရေတွက်အပ်၏။

[ဂေါပါလက ဂဏနာနည်း = နွားတွေစုပြီးဝင်လာရာ၌ နွားကျောင်းသားသည်အမြန် ရေတွက်ရသကဲ့သို့ ရေတွက်နည်း။]

ဤဂဏနာနည်း၌—

ဧကော ဒွေ တီဏိ စတ္တာရိ ပဉ္စ၊ ဧကော ဒွေ တီဏိ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဆ၊ ဧကော ဒွေ တီဏိ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဆ သတ္တ။ပ။ အဋ္ဌ န၀ ဒသာတိ သီဃံ သီဃံ ဂဏေတဗ္ဗမေဝ။

ဟူသောအဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၂၇၁) စကား၌ တခုတခု တိုး၍ တိုး၍ ရေတွက်ရမည်ဟု အထင်အမှတ် မှားတတ်၏။ ထိုသို့ တိုး၍ တိုး၍ မရေတွက်အပ်၊ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်အရာ၌ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော, ဒွီဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော။ပ။ သဋ္ဌိသံဝစ္ဆရပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော” ဟူသော စကားကဲ့သို့ လိုသောသင်္ချာကို နုတ်ယူပွါးများစေခြင်းငှါ တခုစီ တခုစီ အသီးအခြား ပြည့်စုံအောင် ပြသောစကားဟု မှတ်အပ်၏။

သို့မဟုတ်က --

ဂဏနာနိဿိတောဝ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ န ကမ္မဋ္ဌာနနိဿိတော ဟု-အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၂၇ဝ)၊ ဋီကာ(မဟာ၊ပ၊နှာ-၃၂၈) ပြသော ဒေါသ မလွတ်နိုင်ပြီ။

ဂဏနာနည်း ပြီး၏။

အနုဗန္ဓနာနည်း

ရေတွက်ခြင်း ဂဏန်းသင်္ချာနှင့် ကင်းလျက် အခြား အာရုံသို့ စိတ်မထွက်ပဲ ပြင်ပသို့ ပျံ့လွင့်သော ဝိတက် မရှိ၊ ထွက်သက် ဝင်သက် အာရုံ၌ သတိ တည်နိုင်သောအခါ ဂဏနာနည်းကို လွှတ်၍ ဖုဋ္ဌောကာသ ၌ပင် သတိထားလျက် “ဤကား ထွက်သက်လေ ဤကား ဝင်သက်လေ”ဟု ထွက်တိုင်း ဝင်တိုင်းလေသို့ အစဉ်လိုက်၍ “အနုဗန္ဓနာနည်း”ဖြင့် သိမ်းဆည်း ဆင်ခြင်အပ်၏။ ချက် နှလုံး၏ အထက်အဘို့ နှာခေါင်းတို့သည် တွက်သက်လေ၏ အစ အလယ် အဆုံး မည်ကုန်၏။ နှာခေါင်းဖျား၊ နှလုံး၏ အထက် ချက်တို့သည် ဝင်သက်လေ၏ အစ အလယ် အဆုံး မည်ကုန်၏။ ထို အာဒိ မဇ္ဈ ပရိယောသာနသို့ အစဉ် မလိုက်အပ်၊ ထွက်တိုင်း ဝင်တိုင်း မလွတ် စေမူ၍ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာန က နေလျက် အာရုံပြုသည်ကို အနုဗန္ဓနာဆိုသည်။

အနုဗန္ဓနာနည်း ပြီး၏။

ဖုသနာနည်း

ဖုသနာနည်းကား အသီး မရှိ၊ ရှေးနည်းနှစ်ပါး၌ ဝင်လေပြီ။ လေထိခတ်ရာ ဖုဋ္ဌ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာန၌ သတိထားလျက် ရေတွက်ခြင်း အစဉ်လိုက်ခြင်းကိုပင် ဖုသနာ ဆိုသည်။ ဖုသနာနည်းနှင့် ကင်းသော ဂဏနာ အနုဗန္ဓနာဟူ၍ မရှိ။ ဤအနက်ကို ဧယာဉ်ပခက် လွှဲသောသူဆွံ့ ဟူသော ပင်္ဂုဠောပမာ ဒေါဝါရိကောပမာ ကကစူပမာ တို့ဖြင့် သိအပ်၏။

ဆွံ့အသူ ဥပမာ

ထိုတွင် ပင်္ဂုဠောပမာ ဟူသည်ကား - ဧယာဉ်၌ ကစားသော မိသားနှစ်ယောက်တို့၏ ဧယာဉ်ကို တိုင်ရင်း၌ ထိုင်၍ လွှဲသော သူဆွံ့ယောက်ျားသည် အားမထုတ်ပဲ ထိုင်ရာ ကပင် ဧယာဉ် ပခက်၏ အစွန်းနှစ်ဖက် အလယ်ချက်တို့ကို အလိုလို မြင်ရသကဲ့သို့ ဖုဋ္ဌ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာန၌ပင် သတိဖြင့် နေလျက် ထွက်သက် ဝင်သက်၏ အာဒိ မဇ္ဈ ပရိယောသာနကို အလိုလို မြင်သည်။

တံခါးစောင့် ဥပမာ

ဒေါဝါရီကောပမာ ဟူသည်ကား - တံခါးစောင့် ယောက်ျားသည် မြို့တွင်း မြို့ပတို့၌ မစုံထောက် မူ၍ တံခါးပေါက်သို့ ရောက်လာ ရောက်လာသသူ ကိုသာ စုံစမ်းသကဲ့သို့ ဖုဋ္ဌ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနသို့ ရောက်သောလေကိုသာ အာရုံပြုသည်။

(ဒေါဝါရိက = တံခါးစောင့်။)

လွှသမား ဥပမာ

ကကစူပမာ ဟူသည်ကား ---

နိမိတ္တံ အဿာသ ပဿာသာ၊
အနာရမ္မဏ' မေကစိတ္တဿ။
အဇာနတော စ တယော ဓမ္မေ၊
ဘာဝနာ နု'ပလဗ္ဘတိ။

မိတ္တံ အဿာသ ပဿာသာ၊
အနာရမ္မဏ' မေကစိတ္တဿ။
ဇာနတောဝ တယော ဓမ္မေ၊
ဘာဝနာ ဥပလဗ္ဘတိ။

နိမိတ္တံ၊ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနသည်၎င်း။
အဿာသ ပဿာသာ၊ ထွက်သက် ဝင်သက်လေ တို့သည်၎င်း။
ဧကစိတ္တဿ၊ တခုတည်းသောစိတ်၏။
အနာရမ္မဏံ၊ အာရုံ မဖြစ်နိုင်။
စ၊ ယင်းသို့ မဖြစ်နိုင်သည်ရှိသော်။
တယော ဓမ္မေ၊ သုံးပါးကုန်သော ထို တရားတို့ကို။
အဇာနတော၊ မသိသောသူသည်။
ဝါ၊ မသိသော သူအား။
ဘာဝနာ၊ အာနာပါနဿတိ သမာဓိဘာဝနာကို။
ဝါ၊ သမာဓိ ဘာဝနာသည်။
န ဥပလဗ္ဘတိ၊ မရအပ်သည် မဟုတ်လော။
ဝါ၊ မပြီးသည် မဟုတ်လော။

နိမိတ္တံ၊ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနသည်၎င်း။
အဿာသ ပဿာသာ၊ ထွက်သက် ဝင်သက်လေ တို့သည်၎င်း။
ဧကစိတ္တဿ၊ တခုတည်းသောစိတ်၏။
အနာရမ္မဏံ၊ အာရုံ မဖြစ်နိုင်။
တယော ဓမ္မေ၊ သုံးပါးကုန်သော တရားတို့ကို။
ဇာနတောဝ၊ သိသူသည် သာလျှင်။
ဝါ၊ သိသောသူအားသာလျှင်။
ဘာဝနာ၊ အာနာပါနဿတိ သမာဓိ ဘာဝနာကို။
ဝါ၊ သမာဓိဘာဝနာသည်။
ဥပလဗ္ဘတိ၊ ရအပ်၏။
ဝါ၊ ပြီး၏။

ဤဂါထာနှင့် အညီ သစ်တုံးကို လွှဖြင့် ဖြတ်ခွဲသော ယောက်ျားသည် သစ်တုံး၌ ထိခိုက်သော လွှသွားတွင်ရွေ့သာ အာရုံပြု၏။ သို့သော်လည်း လာတိုင်း သွားတိုင်းသာ လွှသွား ထင်ရှား၏။ သစ်ကို ဖြတ်သည့် ဝီရိယ ဟူသော ပဓာနလည်း ထင်၏။ ဖြတ်ခြင်း ကြိယာ ဟူသော ပယောဂကိုလည်း ပြီးစေ၏။ အစိတ်အစိတ် ကွဲပြတ်ခြင်း ထိုဖြင့် စရပ် တန်ဆောင်း အိမ် ကျောင်း ဆောက်ရခြင်း အကျိုးထူး ဝိသေသကိုလည်း ရ၏။ ထို့အတူ နာသိကဂ္ဂမုခနိမိတ္တ ဟူသော ဥပနိဗန္ဓနာနိမိတ် သစ်တုံး၌ ထိခိုက်သော အဿာသ ပဿာသ လွှသွားကိုသာ အာရုံပြုသော်လည်း လာတိုင်း သွားတိုင်းသော လေ ထင်ရှား၏။ ဘာဝနာကမ္မက္ခမ၏ အကြောင်း ဝီရိယဟူသော ပဓာနလည်း ထင်၏။ ဈာနာဓိဂမဟေတု ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂ ဟူသော ပယောဂကိုလည်း ပြီးစေ၏။ သံယောဇဉ်ပျောက်ပ အနုသယ ကုန်ခန်းခြင်း ဝိသေသကိုလည်း ရ၏။

အာနာပါနဿတီ ယဿ၊
ပရိပုဏ္ဏာ သုဘာဝိတာ။
အနုပုဗ္ဗံ ပရိစိတာ၊
ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ။
သော ဣမံ လောကံ ပဘာသေတိ၊
အဗ္ဘာ မုတ္တော ́ဝ စန္ဒိမာ။

ယဿ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အာနာပါနဿတိ၊ အာနာပါနဿတိကို။
ယထာ၊ အကြင် အခြင်းအရာဖြင့်။
ဗုဒ္ဓေန၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
ဒေသိတာ၊ ဟောတော်မူအပ်၏။
တထာ၊ ထို ဟောတော်မူတိုင်း။
ပရိပုဏ္ဏာ၊ တဆဲ့ခြောက်ခု ဝတ္ထုပြည့်စုံစွာ။
သုဘာဝိတာ၊ ကောင်းစွာ ပွါးအပ်၏။
အနုပုဗ္ဗံ၊ ဒီဃ ရဿ စသော အစီအရင်ဖြင့် အစဉ်အတိုင်း။
ပရိစိတာ၊ လေ့လာအပ်၏။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဣမံ လောကံ၊ ဤမိမိ၏ခန္ဓာစသော လောကကို။
အဗ္ဘာ၊ တိမ်တိုက်မှ။
မုတ္တော၊ လွတ်သော။
စန္ဒိမာ ဣဝ၊ လကဲ့သို့။
ပဘာသေတိ၊ ပညာရောင်ဖြင့် တောက်လောင် ထွန်းလင်းစေနိုင်၏။

ဌပနာနည်း

ဌပနာနည်းလည်း အသီးအခြား မရှိ၊ ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်ပြီးသည့်နောက် အပ္ပနာ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် စိတ်ကို ထားခြင်း တည်ကြည်စေခြင်းကိုပင် ဌပနာ ဆိုသည်။

တိက္ခပုဂ္ဂိုလ်၌
နိမိတ်ထင်ပုံများ

ဤ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်အတိုင်း စီးဖြန်း ပွါးများသည်ရှိသော် အချို့သော တိက္ခပညာ ပုဂ္ဂိုလ်အား မကြာမတင် နိမိတ်ထင်၏။ ဝိစာရစသော ဈာန်အင်္ဂါ တို့ဖြင့် တန်းဆာဆင် အပ်သော ဝိတက် ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော အပ္ပနာဈာန် ဖြစ်ပေါ် လာ၏။

နာတိတိက္ခပုဂ္ဂိုလ်၌
နိမိတ်ထင်ပုံ

အချို့သော နာတိတိက္ခပုဂ္ဂိုလ်အားကား ခေါင်းလောင်း, ကြေးခွက်ကို တီးနှက် သောအခါ ကြာလေ ကြာလေ အသံသိမ်မွေ့ ကွယ်ပျောက်သကဲ့သို့ ဤ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း သည် တပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းနှင့် မတူ၊ ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရိယာ သူမြတ် ဥဒါတ္ထပုဂ္ဂိုလ် [၁] တို့၏အရာ လွန်စွာဝန်လေး ခဲယဉ်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်းဖြစ်ရကား ဂဏနာနည်းမှစ၍ စီးဖြန်းတိုင်း စီးဖြန်းတိုင်း ကိုယ်စိတ် ပေါ့ပါး ခုန်လွှား ပျံတက်အံ့မည်လို။ ထိုထို ရုန်းရင်းသော အဿာသ ပဿာသ ချုပ်ပျောက်လေ၍ အစဉ်အတိုင်း သိမ်မွေ့၍ လာသဖြင့် မထင်နိုင် ရှိတတ်သည်၊ ထိုအခါ နေရာမှ ထ၍ မသွားပဲ ---

[၁။ ဥဒါတ္ထ = (ဥ = ဖြစ်ခြင်း၊ အတ္ထ = ပျက်ခြင်း) ခန္ဓာ ၅-ပါးတို့၏ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းကို ပိုင်းခြားသိမြင်သူ = (ဥဒ = ပြန့်ပြောခြင်း၊ အတ္ထ = ပညာ) မြတ်သော ပညာရှိသူ။]

အသက်မရှူရှိုက်သူ ၇-ယောက်

အမိဝမ်းဖြစ်၊ ရေနစ်ငုပ်ပါ၊
ဗြဟ္မာဟူသမျှ၊ နိရောဓဝင်၊
ပဉ္စမဈာန်နေ၊ တွေဝေသောသူ၊
သေသောသူ-ဟု၊ ခုနစ်ခုတွင်၊
သင်မဝင်ခဲ့၊ သတိပညာ၊
နည်းသည်တာကြောင့်၊ သင့်မှာ မထင် ရှိခဲ့သည်။
သင်သို့သူကိုပင် ရည်မှတ်၍--

နာဟံ ဘိက္ခဝေ မုဋ္ဌဿတိဿ အသမ္ပဇာနဿ အာနာပါနဿတိ ဘာဝနံ ဝဒါမိ --

ဟူသောစကားကို ဘုရားဟောတော်မူအပ်သည် မဟုတ်လော -
ဟု-ကိုယ်ကို ကိုယ်ရှင် အပြစ်တင်လျက် ထွက်ပြေးပျောက်ရှလေသော နွားကို ရေချဆိပ်မှ စောင့်နေ၍ ဖမ်းဆီးချည်နှောင် လယ်ထွန်သော လယ်ထွန်သမား လိမ္မာသော ယောက်ျားကဲ့သို့ ရှေးစီးဖြန်းနေကျ နာသိကဂ္ဂ မုခနိမိတ္ထဟူသော ပကတိ ဖုဋ္ဌောကာသ၌သာ စိတ်ကို ထားလျက် ဒေသအားဖြင့် ဆောင်အပ်၏။ မကြာခင် ထင်လာ၏။

ထိုသို့ ထင်လာသောအခါ အာဿာသ ပဿာသ ဟူသော နွားကို ဖုဋ္ဌောကာသ ဟူသော ထမ်းပိုး၌ သတိဟူသော ကြိုးလွန်ဖြင့် ချည်ကကာ ပညာဟူသော နှင်တံ တံပြာဖြင့် ရိုက်ခတ်ထိုး၍ ဟိုးဟိုးချင်းစပ်အောင် မောင်း၍ ထွန်ရမည်။ မကြာခင် နိမိတ် ထင်လာ၏။

နိမိတ်ထင်ပုံ အမျိုးမျိုး

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်

ထိုထင်လာသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ်သည် လဲဂွမ်း ဝါဂွမ်း လေအယဉ် ကြယ်ရောင် ပတ္တမြားလုံး ပုလဲလုံး ဝါစေ့ သစ်သားနှစ် တံကျင် ရှည်သောဆောက်လုံးကြိုး ပန်းကုံး မီးခိုးညွန့် ပြန့်သောပင့်ကူချည် တိမ်တိုက် ကြာပွင့် လှည်းဘီးစက် လဝန်း နေဝန်း တို့ကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသော အခြင်းအရာဖြင့် သညာအားလျော်စွာ ထင်၏။

ပဋိဘာဂနိမိတ်

ပဋိဘာဂနိမိတ်ကား ကြယ်ရောင် ပတ္တမြားလုံး စသည်ကဲ့သို့ ငြိမ်သက်စွာ ထင်၏။

တထာ ဟိ တူလပိစုအာဒိ ဥပမတ္တယံ ဥဂ္ဂဟေ ယုဇ္ဇတိ။ သေသံ ဥဘယတ္ထ။
ဋီကာ(ပ၊ နှာ-၃၃၅)

သင်္ဂဟဂါထာ

တူလ ကပ္ပါသ ပိစူဝ၊
ဝါတဓာရာဝ ခါယတိ။
မုတ္တာ မဏိ ဂုဠိကာဝ၊
နိမိတ္တ' မုပတိဋ္ဌတိ။

ကပ္ပါသဋ္ဌိ သာရသုစိ၊
ပါမင်္ဂံ ပုပ္ဖဒါမကံ။
ဓူမသီခါ မက္ကဋကံ၊
သုတ္တဗ္ဘပဋလံ ဝိယ။
ပဒုမံ ရထစက္ကံဝ၊
စန္ဒ သူရိယမဏ္ဍလံ။

တခုတည်းသော သုတ်သည်ပင် သညာအားလျော်စွာ ရေတံခွန် မြစ်၊ တော အရေး, ချမ်းဧလှစွာ သာခါပတ္တ ပုပ္ဖလနှင့် ပြည့်စုံသော သစ်ပင်ကြီးတို့အသွင် ထင်သကဲ့သို့ နိမိတ်တခုတည်းပင် သညဇဖြစ်၍ သညာအားလျော်စွာ ထင်လေသည်။

ဤသို့ ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်၍ ဥပစာရဈာန်ကို ရပြီးသည်ရှိသော် --

နိမိတ္တေ ဌပယံ စိတ္တံ၊
နာနာကာရံ ဝိဘာဝယံ။
ဓီရော အဿာသပဿာသေ၊
သကံ စိတ္တံ နိဗန္ဓတိ။

ဓီရော၊ ပညာ သမာဓိရှိသော ယောဂီသည်။
အဿာသပဿာသေ၊ ထွက်သက် ဝင်သက်နှစ်ပါး၌။
နာနာကာရံ၊ ဒီဃ ရဿအားဖြင့် နှစ်ပါးစီဖြစ်သော အခြင်းအရာ လေးပါးကို။
ဝိဘာဝယံ၊ စွန့်လွှတ် ပယ်ဖျောက်လျက်။
နိမိတ္တေ၊ ခြင်းရာ လေးပါး ထင်ရှားမရ ပဋိဘာဂနိမိတ်၌။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
ဌပယံ၊ ထားလျက်။
သကံ စိတ္တံ၊ မိမိစိတ်ကို။
နိဗန္ဓတိ၊ အပ္ပနာဖြင့် ဖွဲ့၏။ ဝါ၊ ဈာန်စိတ်ဖြစ်စေ ဝင်စားစေ၏။

ဌပနာဖြင့်သာ အပ္ပနာသို့ရောက်ခြင်း

ဤ ပေါရာဏိကဂါထာနှင့်ညီစွာ ထို ပဋိဘာဂနိမိတ်၌ စိတ်ကို ထား၍ အပ္ပနာ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ဌပနာနည်း တခုတည်းဖြင့်သာ ပွါးအပ်၏။

အခြင်းအရာ ၄-ပါး

အခြင်းအရာလေးပါးကို—

ဒီဃော ရဿော စ အဿာသော၊
ပဿာသောပိ စ တာဒိသော။
စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ ဝတ္တန္တိ၊
နာသိကဂ္ဂေ ဝ ဘိက္ခုနော[၁]။

ဟူသော အဋ္ဌကထာ(နှာ-၂၆၅)ဖြင့် သိအပ်၏။

[၁။ ရှည် တို-ထွက်သက်၊ ရှည် တို-ဝင်သက်၊ ပေါင်း ၄-ပါး။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊ ၂၊ နှာ-၁၆။]

စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ၊ လေးပါးကုန်သော အခြင်းအရာတို့သည်။
ဘိက္ခုနော၊ ရဟန်း၏။
နာသိကဂ္ဂေ၀ = နာသိကဂ္ဂေ ဝါ၊ နှာသီးဖျား၌သော်၎င်း။ ပေး။

(အာ-ကို ရဿ ပြုသည်၊ ထို ဝါ-ဖြင့် ဥတ္တရောဋ္ဌေ ဝါဟု-ဆည်းသည်)။

ဤ၌ --

ဂဏနာနုဗန္ဓနာဝသေန ဝိယ ဟိ ဖုသနာဌပနာဝသေန ဝိသုံ မနသိကာရော နတ္ထိ။ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ပန ဂဏေန္တော ဂဏနာယ စ ဖုသနာယ စ မနသိ ကရောတိ။ တတ္ထေ၀ ဂဏနံ ပဋိသံဟရိတွာ တေ သတိယာ အနုဗန္ဓန္တော အပ္ပနာဝသေန စ စိတ္တံ ဌပေန္တော အနုဗန္ဓနာယ စ ဖုသနာယ စ ဌပနာယ စ မနသိ ကရောတီတိ ဝုစ္စတိ။
အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၂၇၂)

ဣတော ပဘူတိ ဌပနာဝသေန ဘာဝနာ ဟောတိ။
အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၂၇၈)

ဣတော ပဘူတီ'တိ ဣတော ပဋိဘာဂနိမိတ္တုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ။ ပုဗ္ဗေ ယံ ဝုတ္တံ 'အနုဗန္ဓနာယ စ ဖုသနာယ စ ဌပနာယ စ မနသိကရောတီ'တိ၊ တတ္ထ အနုဗန္ဓနံ ဖုသနဉ္စ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဌပနာဝသေနု ဘာဝနာ ဟောတီတိ ဌပနာဝသေန ဘာဝေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။
ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၃၃၆)

ဤ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ ရှေ့နောက်စကားရပ်တို့ကို စပ်၍ ဤသို့သော အဆုံး အဖြတ်ကို မှတ်အပ်၏။

ဂဏနာစသည် အဆုံးအဖြတ်

ပဋိဘာဂနိမိတ် မထင်မီ ဂဏနာ အခိုက်၌ ဂဏနာ ဖုသနာ နှစ်ပါးရ၏။ ဂဏန်းသင်္ချာကို လွှတ်၍ အစဉ်လိုက်သောအခါ အနုဗန္ဓနာ, ဖုသနာ နှစ်ပါးရ၏။

ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်သည်မှ စ၍ အာနာပါနနှစ်ပါး တသားတည်းကဲ့သို့ မတုန်မလှုပ် ထင်သောကြောင့် အစဉ်လိုက်ဖွယ် ထိရာ ဖုဋ္ဌောကာသ၌ သတိထားဖွယ် မရှိ၊ ထိုနိမိတ်၌ စိတ်ကို တည်ကြည်စွာ ထားလျှင်ပင် အပ္ပနာ ဖြစ်ပေါ်လာရကား ဌပနာနည်း တပါးသာ ရ၏ မှတ်လေ။

ဤ ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်သောအခါ ထိုနေရာ၌ အပ္ပနာဈာန်သို့ မရောက်သေးမူ ပထဝီ ကသိုဏ်း (ဤကျမ်း ဒု၊ တွဲ၊ နှာ-၁၉၁) ၌ ဆိုခဲ့ပြီးသည်အတိုင်း ထိုနိမိတ်ကို ကြဝတေးလောင်း ကိုယ်ဝန်ကိုကဲ့သို့ လွန်စွာ စောင့်ရှောက်လျက် စတုက္က ပဉ္စကဈာန် သို့ ရောက်အောင် ပွါးများစီးဖြန်းအပ်၏။

သလ္လက္ခဏာစသည် ၄-ပါး

သလ္လက္ခဏာ။ ။ ဝိပဿနာသည် သလ္လက္ခဏာမည်၏။

ဝိဝဋ္ဋနာ။ ။ မဂ်သည် ဝိဝဋ္ဋနာ မည်၏။

ပါရိသုဒ္ဓိ။ ။ ဖိုလ်သည် ပါရိသုဒ္ဓိ မည်၏။

ပဋိပဿနာ။ ။ ပစ္စဝေက္ခဏာသည် ပဋိပဿနာ မည်၏[၁]။

[၁။ သလ္လက္ခဏာ = အနိစ္စလက္ခဏာစသည်ကို မှတ်၍ ကောင်းစွာရှုခြင်း။
ဝိဝဋ္ဋနာ = ဝဋ်မှကင်းလွတ်စေခြင်း၊
ပါရိသုဒ္ဓိ = ကိလေသာအလုံးစုံမှ စင်ကြယ်ခြင်း။
ပဋိပဿနာ = တဖန်ထပ်၍ ရှုဆင်ခြင်ခြင်း။ (ပဋိ+ ပဿနာ)]

ဝိပဿနာသို့ တက်ရောက် ပွါးများပုံ

ထိုလေးပါးကို ရလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရပြီးသော အာနာပါနဈာန်ကို ဝသီဘော် ငါးတန်တို့ဖြင့် အဖန်ဖန်လေ့လာ၍ သမာပတ်မှ ထပြီးလျှင် ပန်းပဲဖို၌ ရွတ်တီး[၂] ကို၎င်း၊ ထိုးခြင်းလုံ့လကို၎င်း စွဲ၍ လေဖြစ်သကဲ့သို့ ကရဇ ကာယကို၎င်း စိတ်ကို၎င်း စွဲ၍ ထွက်သက် ဝင်သက်လေ ဖြစ်၏။ ထို ထွက်သက် ဝင်သက်လေ ကရဇ ကာယတို့သည် ရုပ်တည်း၊ သမ္ပယုတ်တရားနှင့် တကွသော စိတ်သည် နာမ်တည်း။

ဤသို့စသည်ဖြင့် နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြားပြီး၍ နာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းကို ဖွေရှာသိမြင် [၃] ကင်္ခါစင်၍ သမ္မသနဉာဏ်ဖြင့် တိလက္ခဏသို့ တင်၍ ဥဒယဗ္ဗယ ဉာဏ် အစ၌ဖြစ်သော ဝိပဿနုပက္ကိလေသတို့ကို ပယ်၍ ဥပက္ကိလေသမှ လွတ်သော ပဋိပဒါဉာဏ်သည် လမ်းမှန်တည်းဟု - ပိုင်းခြား၍ အဖြစ်ကို လွှတ်လျက် အပျက်ကိုသာ ရှု၍ (ဘင်္ဂဉာဏ်ဖြင့်) အပျက်ချည်းသာဟု ထင်ကုန်သော သင်္ခါရ တရားတို့၌ ဘယဉာဏ် အာဒီနဝဉာဏ် ရှေ့သွားရှိသော နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်ဖြင့် ငြီးငွေ့လျက် မုဉ္စိတုကမျတာ ပဋိသင်္ခါ သင်္ခါရုပေက္ခာ အနုလောမဉာဏ် တို့၏ အဆုံး ဂေါတြဘူဉာဏ် ၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် တပ်ခြင်း ကင်းလွတ် ကွာမြောက် မဂ်လေးပါးသို့ရောက်လျက် အရဟတ္တဖိုလ်ဟူသော ထီးဖြူအောက်၌ တည်၍ ဧကူနဝီသတိဘေဒံ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် [၄] အဆုံးသို့ ရောက်တော်မူ၍ နတ်လူတို့၏ ပူဇော်သကာကို ခံရသော အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျ ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်သို့ ရောက်လေသည်။

ဤကား အာဒိကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်အား ရကောင်းသော ပထမ စတုက္က၌ ပွါးပုံ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန ဘာဝနာတည်း။

ကြွင်းသော စတုက္ကသုံးပါးတို့ကား ပွါးပုံ အသီး ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်း မရှိပြီ။

[၂။ ရွတ်တီး = လေမှုတ်ထုတ်သော ဖားဖို။

၃။ ဝိပဿနာအခြေခံ ဉာဏ် ၂-ပါး။
(၁) နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် = ရုပ်နာမ်တို့ကို ပိုင်းခြား သိသောဉာဏ်။
(၂) ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် = နာမ်ရုပ်တို့၏အကြောင်းကို သိမြင်သောဉာဏ်။

၄။ မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန် ပယ်ပြီးကိလေသာ မပယ်ရသေးသော (ကြွင်းသော) ကိလေသာ တို့ကို ဆင်ခြင်သောအားဖြင့် ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် တခုယုတ်နှစ်ဆယ် (၁၉-ခု)ရှိသည်။]

အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း ပွါးခြင်းအကျိုး

ဤ အာနာပါနသတိ၏ အကျိုးအာနိသင်ကား --

သင်္ဂဟဂါထာ

သောဠသဗ္ဗတ္ထုကာ ဧသာ၊
သန္တာ စ ပဏိတာပိ စ။
အသေစနကာ သုခါ စ၊
ဌာနသော ပါပဟာယိကာ။

ဝိတက္ကစ္ဆေဒသမတ္ထာ၊
ဝိဇ္ဇာ ဝိမုတ္တိမူလကာ။
စရီမကာ စ အဿာသ-
ပဿာသာ အဿ ပါကဋာ။

တသ္မာ ဟဝေ အပ္ပမတ္တော၊
အနုယုဉ္စေထ ပဏ္ဍိတော။
ဧဝံ အနေကာနိသံသံ၊
အာနာပါနသတိံ သဒါ။

သောဠသဝတ္ထုကာ၊ တဆဲ့ခြောက်ပါးသော ဌာနရှိသော။
ဧသာ၊ ဤ အာနာပါနဿတိဘာဝနာသည်။
သန္တောစ၊ ငြိမ်လည်း ငြိမ်သက်ငြိမ်းချမ်း၏။
ပဏီတာပိ စ၊ မရောင့်ရဲစေတတ် မြတ်လည်း မြတ်၏။
အသေစနကာ စ၊ ပရိကမ္မာ ဥပစာဖြင့် ထေးဖာ လောင်းစွက် ရောယှက် မရှိ ပကတိရင်း ငြိမ်သက်ခြင်းလည်း ရှိ၏။
သုခါစ၊ ဝင်စားတိုင်း ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာကို ချမ်းသာစေတတ်၏။
ဌာနသော၊ ခဏချက်ခြင်း။
ပါပဟာယိကာ၊ မကောင်းမှုကို ခွဲထုခါတွက် ပယ်ဖျက်တတ်၏။

ဝိတက္ကစ္ဆေဒသမတ္ထာ၊ မိစ္ဆာဝိတက်ကို ပယ်ဖျက် ဖြတ်စွမ်းနိုင်၏၊
ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိမူလကာ၊ မဂ်ဖိုလ်တို့၏ အကြောင်းရင်းမူလ အခြေပါဒကဖြစ်၏။
စရိမကာ၊ စုတိ စရိမက ဖြစ်၍ အဆုံးစွန်ဖြစ်ကုန်သော။
အဿာသ ပဿာသာ စ၊ ထွက်သက် ဝင်သက် တို့သည်လည်း။
အဿ၊ ထို ယောဂီအား။
ပါကဋာ၊ ထင်ရှားကုန်၏။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသော အမျိုးကောင်းသားသည်။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
အနေကာနိသံသံ၊ များသော အာနိသင်ရှိသော။
အာနာပါနသတိံ၊ အာနာပါနသတိကို။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
အပ္ပမတ္တော၊ မမေ့မလျော့။
ဟဝေ၊ စင်စစ်။
ကယိရာထ၊ ပြုရာ၏။

စရိမက [၁] ၃-မျိုး

နိရောဓ ဝသေန တယော စရိကာ ဘဝစရိမကာ ဈာနစရိမကာ စုတိစရိမကာတိ။ ဘဝေသု ဟိ ကာမဘဝေ အဿာသ ပဿာသာ ပဝတ္တန္တိ၊ ရူပါရူပဘဝေသု နပ္ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ တေ ဘဝစရိမကာ။ ဈာနေသု ပုရိမေ ဂျာနတ္တယေ ပဝတ္တန္တိ၊ စတုတ္ထေ နပ္ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ တေ ဈာနစရိမကာ။ ယေ ပန စုတိစိတ္တဿ ပုရတော သောဠသမေန စိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စုတိစိတ္တေန သဟ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ ဣမေ စုတိစရီမကာ နာမ။ ဣမေ ဣဓ စရိမကာတိ အဓိပ္ပေတာ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၂၈၃။)

[၁။ စရိမက = (စရိမ = အညံ့ဆုံး၊ နောက်ပိတ်ဆုံး။ က = ဖြစ်) အညံ့ဆုံး ဖြစ်သော နောက်ဆုံး ဖြစ်သော ထွက်သက် ဝင်သက်။

ဘဝစရိမက = ယုတ်ညံ့သော ကာမဘုံ၌ ဖြစ်သော ထွက်သက် ဝင်သက် (စရိမ = ယုတ်ညံ့ အောက်ကျ - နောက်ဆုံး ဖြစ်သော)

ဈာန စရိမက = အောက်ဈာန် ၃-ပါး၌ဖြစ်သော ထွက်သက် ဝင်သက်။

စုတိ စရိမက = နောက်ဆုံး စုတိစိတ်နှင့် အတူချုပ် ထွက်သက် ဝင်သက်။]

နိရောဓ ဝသေနာတိ နိရုဇ္ဈနဝသေန။ ဘဝစရိမကာတိ ဘဝ ဝသေန စရိမကာ ဟီနဘဝေ ပဝတ္တိနော။ တထာ ဈာနစရိမကာ ဝေဒိတဗ္ဗော။ စုတိစရိမကာတိ စုတိယာ စရိမကာ စုတိက္ခဏပ္ပဝတ္တိနော သဗ္ဗပရိယောသာနကာ။ တသ္မာတိ တီသု ဘဝေသု နိဟီနေ ကာမဘဝေ ပဝတ္တနတော။
ဋီကာ (ပ၊နှာ-၃၄၆။) အနက် ထင်ရှားပြီ။

စုတိစိတ်မှ ပြန်၍ရေသည်ရှိသော် တေတ္တိံ သမ စိတ်၏ အနန္တရ၌ အဿာသ ပဿာသ ဆုံးသည်ဟု ယမိုက်အကောက် (နှာ-၃၂၃)၌ ဆိုသည်ကား ဤ အဋ္ဌကထာနှင့် မညီလေ။

စင်္ကြံသွားရင်း အရေးသို့ရောက်လျှင် ရောက်ခြင်း ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော စိတ္တလ ပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီ ဒွေဘာတိကမထေရ် စသည်တို့ကဲ့သို့ အာယုသင်္ခါရ အဆုံးကို သိ၍ အလုံးစုံသော သရီရပဋိဇဂ္ဂနနိဝါသနပါရုပန စသော ကိစ္စတို့ကို မိမိဓမ္မတာ အားဖြင့် သာလျှင် ပြု၍ ပရိနိဗ္ဗူစံယူရသည် ဟူလို။

ဣတော အညံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဟိ အာယုအန္တရံ ပရိစ္ဆိန္နံ ဝါ ဟောတိ အပရိစ္ဆိန္နံ ဝါ။ ဣမံ ပန သောဠသဝတ္ထုကံ အာနာပါနဿတိံ ဘာဝေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ အာယုအန္တရံ ပရိစ္ဆန္နမေဝ ဟောတိ။
အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၂၈၃)

အာယုအန္တရံ နာမ ဇီဝိတန္တရံ ဇီဝနက္ခဏာဝဓိ။
ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၃၄၆) အနက် ထင်ပြီ။

(အာနာပါနသတိ ပြီး၏။)

အနုဿတိ ဆယ်ပါး ပြီး၏။

...

ဗြဟ္မဝိဟာရ ပွါးများနည်း

မေတ္တာ ဗြဟ္မဝိဟာရ ပွါးများပုံ

ဗြဟ္မဝိဟာရတရား လေးပါးတို့တွင် မေတ္တာ ဗြဟ္မဝိဟာရ တရားကို ပွါးများလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်ယောဂီသည် ရှေးနည်းတူ ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ ကပ်၍ ရှေးဦးစွာ ဒေါသ၏ အပြစ် ခန္တီ၏ အာနိသင်တို့ကို ဆင်ခြင်အပ်၏။ ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

ဒုဋ္ဌော အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊
ဒုဋ္ဌော ဓမ္မံ န ပဿတိ။
ဒုဋ္ဌော ဒေါသေနာဘိဘူတော၊
ကရော ပါဏဝဓာဒိကံ။

ခန္တီ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ၊
ခန္တီဗလံ ဗလာဏိကံ။
ဗြဝီတိ ဗြာဟ္မဏံ နာထော၊
ခန္တျာဘိယျော န ဝိဇ္ဇတိ။

ဒေါသ၏အပြစ်

ဒုဋ္ဌော၊ အမျက်ထွက်သသူသည်။
အတ္ထံ၊ အကျိုးကို။
န ဇာနာတိ၊ မသိတတ်။
ဒုဋ္ဌော၊ အမျက်ထွက်သသူသည်။
ဓမ္မံ၊ အကြောင်းကို။
န ပဿတိ၊ မမြင်တတ်။
ဒုဋ္ဌော၊ အမျက်ထွက်သသူသည်။
ဒေါသေနာဘိဘူတော၊ အမျက်နှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍။
ပါဏ ဝဓာဒိကံ၊ သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းစသော မကောင်းမှုကို။
ကရော၊ ပြုဖြစ်နိုင်၏။

ခန္တီ၏ အာနိသင်

တိတိက္ခာ၊ သူတပါး၏ ပြစ်မှားပြုကြံ ပါပကံကို သည်းခံခြင်း လက္ခဏာရှိသော။
ခန္တီ၊ သည်းခံခြင်းသည်။
ပရမံ တပေါ၊ ပြုသင့်သည်ကို ပြုခြင်း မပြုသင့်သည်ကို ပယ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော သမ္မာပဋိပတ်၏ အကြောင်းရင်း မူလဖြစ်၍ မြတ်သော အကျင့်မည်၏။
ခန္တိဗလံ၊ မင်္ဂလာမြတ်ဖျား သည်းခံခြင်း ခွန်အားရှိသော။
ဗလာဏိကံ၊ ဒေါသစသော ဆန့်ကျင်ဖက်ကို ပယ်ဖျက် ကာဆီးနိုင်သော ခန္တီဗလနှင့် ပြည့်စုံသသူကို။
ဗြာဟ္မဏံ၊ မကောင်းမှုကို မျှောပြီးသော ရဟန္တာဟူ၍။
နာထော၊ ဘုရားရှင်သည်။
ဗြဝီတိ၊ ဟောတော်မူ၏။
ခန္တျာ၊ သည်းခံခြင်း တရားထက်။
ဘိယျော၊ လွန်ကဲသော ကိုးစားဘို့ရာ အတ္ထာဝဟ အနတ္ထပဋိဗာဟန [၁] တရားသည်။
န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။

[၁။ အတ္ထာဝဟ = အကျိုးဆောင်ခြင်း၊
အနုတ္ထပဋိဗာဟ = အကျိုးမဲ့ကိုတားမြစ်ခြင်း။]

မေတ္တာစတင်၍ မပွါးထိုက်သူ ၆-ယောက်

ဤသို့ဆင်ခြင်ပြီး၍ ရှေးဦးစွာမပွါးထိုက်သော --

(၁) အတ္ထာကာရက အပ္ပိယ၊ [၂]

(၂) အတိပ္ပိယ၊

(၃) မဇ္ဈတ္တ၊

(၄) အနတ္ထကာရကဝေရီ [၃] လေးလီသော ပုဂ္ဂိုလ်၊

(၅) မိမိမယားကို မေတ္တာပွါး၍ တညဉ့်လုံး နံရံကို ထိုးသတ် ဖောက်ဖျက်သော အမတ်သားကဲ့သို့ တဏှာရာဂ ဖြစ်ပွါး တတ်သောကြောင့် အသီးအခြား မပွါးသင့်သော လိင်္ဂဝိသဘာဂပုဂ္ဂိုလ်၊

(၆) (သေလွန်သော) ဆရာကို အာရုံပြု၍ပွါးသော ပဉ္စင်းငယ်အလား ဈာန်မဝင်စား နိုင်ရာ မေတ္တာ၏ အာရုံမဟုတ်သောကြောင့် အချင်း ခပ်သိမ်း မပွါးထိုက်သော သူသေ။

[၂။ အတ္ထာကာရက အပ္ပိယ = (အတ္ထ + အကာရက + အ + ပိယ) အကျိုးမပြုသည့် မချစ်အပ်သောသူ။

၃။ အနတ္ထကာရက ဝေရီ = အကျိုးမဲ့ကို ပြုသော ရန်သူ]

ဤခြောက်ထွေသော ပုဂ္ဂလဒေါသကို သိပြီး၍ မိမိကိုယ်၌ ပွါးရာ အပ္ပနာဈာန် မဖြစ်သော်လည်း ---

ယထေဝါဟံ သုခကာမော၊
ဒုက္ခဉ္စ ပဋိကူလကော။
ဇီဝိစ္ဆော အမစ္စုကာမော၊
ဧဝ'မညေပိ သဗ္ဗကာ။

ကိုယ်ချင်းစာမှု

အဟံ၊ ငါသည်။
သုခကာမော၊ ချမ်းသာကို အလိုရှိသည်။
ဒုက္ခဉ္စ၊ ဆင်းရဲကိုလည်း။
ပဋိကူလကော၊ စက်ဆုပ်သည်။
ဇီဝိစ္ဆော၊ အသက်ရှည်လိုသည်။
အမစ္စုကာမော၊ မသေလိုသည်။
ဟောမိ ယထေဝ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့သာလျှင်။
ဧဝံ တထာ၊ ထို့အတူ။
သဗ္ဗကာ၊ အလုံးစုံကုန်သော။
အညေပိ၊ ငါမှတပါး သတ္တဝါ အများတို့သည်လည်း။
သုခကာမာ၊ ချမ်းသာကို အလိုရှိကြကုန်သည်။
ဒုက္ခဉ္စ၊ ဆင်းရဲကိုလည်း။
ပဋိကူလကာ၊ စက်ဆုပ်ကြကုန်သည်။
ဇီဝိစ္ဆာ၊ အသက်ရှည်လိုကြကုန်သည်။
အမစ္စုကာမာ၊ မသေလိုကြကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

မိမိကိုယ်ကို စ၍ပွါးပုံ

ဤသို့ သက်သေပြုခြင်းငှါ ရှေးဦးစွာ --

“အဟံ သုခိတော ဟောမိ”ဟူ၍သော်၎င်း --

“နိဒ္ဒုက္ခော ဟောမိ” ဟူ၍သော်၎င်း --

“အဝေရော ဟောမိ, အဗျာပဇ္ဇော ဟောမိ, အနီဃော ဟောမိ, သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရာမိ” ဟူ၍သော်၎င်း အဖန်ဖန်ပွါးအပ်၏။

အဟံ၊ ငါသည်။
သုခိတော၊ ချမ်းသာသည်။
ဟောမိ၊ ဖြစ်လို၏၊ ဖြစ်ချင်၏၊ ဖြစ်စေသတည်း။
နိဒ္ဒုက္ခော၊ စိတ်ဒုက္ခ မရှိသည်။
အဝေရော၊ ပါဏာတိပ စသည်အဇ္ဈ ပြင်ပရန်သူ မပြုကင်းဝေးသည်။
အဗျာပဇ္ဇော၊ ဒေါမနဿကင်းသည်။
အနီဃော၊ ဆင်းရဲငြိုငြင် ပင်ပန်းခြင်းမရှိသည်။
ဟောမိ၊ ဖြစ်လို၏၊ ဖြစ်စေသတည်း။
သုခီ၊ ကိုယ်ချမ်းသာခြင်း ရှိသည်ဖြစ်၍။
အတ္တာနံ၊ အတ္တဘောကို။
ပရိဟရာမိ၊ ရွက်ဆောင်ဖြစ်စေ မျှတစေနိုင်လို၏၊ မျှတစေနိုင်ချင်၏၊ မျှတနိုင်စေ သတည်း။
ဤကား အနက်။

ပိယပုဂ္ဂိုလ်၌ မေတ္တာပွါးခြင်း

ဤသို့ မိမိကိုယ်၌ အဖန်ဖန်ပွါးပြီးလျှင် မေတ္တာ ဖြစ်လွယ်စေခြင်းငှါ ပိယ မနာပ ဂရု ဘာ၀နီယ ဖြစ်၍ ချစ်အပ် နှလုံးကို ပွါးစေတတ် အလေးပြုအပ် ချီးမွမ်းအပ်သော အာစရိယ အာစရိယမတ္တ၊ ဥပဇ္ဈာယ ဥပဇ္ဈာယမတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်၌ ထို ပိယဝစန အတ္ထစရိယာ သီလ သုတ ပညာစသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို အောက်မေ့၍ --

ဧသော သပ္ပုရိသော သုခိတော ဟောတု၊ နိဒ္ဒုက္ခော ဟောတု၊ အဝေရော ဟောတု၊ အဗျာပဇ္ဇော ဟောတု၊ အနီဃော ဟောတု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရတု --

ဟူ၍ အဖန်ဖန် ပွါးအပ်၏။

သီမသမ္ဘေဒ

ဤ ပုဂ္ဂိုလ်တပါးတည်း၌ပင် အပ္ပနာဈာန်ကို ရ၏။ သို့ရသော်လည်း ဤမျှဖြင့် မရောင့်ရဲမူ၍ သီမသံဘေဒ [၁] မရိယာဒါပနယန အတ္တ ပိယ မဇ္ဈတ္တ ဝေရီတိ ဝိဘာဂါကရဏ ဟူသော ပုဂ္ဂိုလ် အထူး အခြားမရှိ တသားတည်း ရောစပ်ခြင်းကို ပြုလိုသေးမူ အတိပ္ပိယသဟာယ ပုဂ္ဂိုလ်၌ မုဒုကမ္မနိယစိတ်ဖြစ်အောင် ဆောင်အပ်၏။ ထို့နောင် မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ်၌ ထို့အတူ ဆောင်အပ်၏။ ထို့နောင် ဝေရီရှိမူ ဝေရီပုဂ္ဂိုလ်၌ ရှေးနည်းတူ ဆောင်အပ်၏။

[၁။ သီမ = အပိုင်းအခြား၊ သံဘေဒ = ပျက်စီးခြင်း၊ ပယ်ရှားခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်း၊]

ရန်ငြိုးဖျောက်နည်း ၁၁-မျိုး

ဝေရီပုဂ္ဂိုလ်၌ ဆောင်ပါသော်လည်း အာဃာတ အားကြီးသဖြင့် မေတ္တာရေမစီး ပဋိဃ ဖိစီး၍ ရပြီးသောဈာန်မှ လျောကျခဲ့သည်ရှိသော် ထို ဝေရီပုဂ္ဂိုလ်ကို အာရုံမပြုမူ၍ ရှေ့ သုံးယောက်တွင် တယောက်ယောက်၌ မေတ္တာဈာန်ကို ဝင်စားပြီး ထပြီး၍ အဖန်ဖန် ထို ဝေရီကို မေတ္တာပြုလျက် အမျက်ဒေါသ ပဋိဃကို ဖျောက်အပ်၏။

[၁။ ရန်ငြိုးဖျောက်နည်း ၁၁-မျိုး -

(၁) မေတ္တာဈာန်ဝင်စား၍ ရန်ငြိုးဖောက်ခြင်း။

(၂) ဒေါသ၏အပြစ်ကို ဆင်ခြင်၍ ရန်ငြိုးဖျောက်ခြင်း။

(၃) ရန်သူ၏အကျင့်ကောင်းတို့ကို အောက်မေ့၍ ရန်ငြိုးဖျောက်ခြင်း။

(၄) ကရုဏာဖြင့် ရန်ငြိုးဖျောက်ခြင်း။

(၅) ဘုရား၏ ဩဝါဒ အမျိုးမျိုးကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် မိမိကိုယ်ကိုဆုံးမ၍ ရန်ငြိုး ဖျောက်ခြင်း။

(၆) ကမ္မဿကတာဉာဏ်ဖြင့် ရန်ငြိုးဖျောက်ခြင်း။

(၇) သည်းခံပုံ ဇာတ်တော်လာ နည်းများဖြင့် ရန်ငြိုးဖျောက်ခြင်း။

(၈) သံသရာတလျှောက်၌ ဆွေမျိုးမတော်ခဲ့ဘူးသူ မရှိဟု ဆင်ခြင်သောနည်းဖြင့် ရန်ငြိုး ဖျောက်ခြင်း၊

(၉) မေတ္တာအကျိုးကိုဆင်ခြင်၍ ရန်ငြိုးဖျောက်ခြင်း။

(၁၀) ဓာတ်ခွဲ၍ ရန်ငြိုးဖျောက်ခြင်း။

(၁၁) ဥစ္စာ ပေးယူသောအားဖြင့် ရန်ငြိုးဖျောက်ခြင်း။]

သို့မှ မပျောက်မငြိမ်းလျှင် --

ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ ဘိက္ခဝေ ကကစေန စောရာ ဩစရကာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩကန္တေယျုံ။ တတြာပိ ယော မနောပဒေါသေယျ။ န မေ သော တေန သာသနံ ကရောတိ။

တဿေဝ တေန ပါပိယျော၊
ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ။
ကုဒ္ဓ'မပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော၊
သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ။

ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတိ၊
အတ္တနော စ ပရဿ စ။
ပရံ သံကုပိတံ ဉတွာ၊
ယော သတော ဥပသမ္မတိ။

သတ္တိမေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ သပတ္တကန္တာ သပတ္တကရဏာ ကောဓနံ အာဂစ္ဆန္တိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ။ ကတမေ သတ္တ --

ကောဓနော ကောဓာဘိဘူတော၊
ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုက္ခပဿနော။
ဟီနဒ္ဓနဘောဂယသော၊
အမိတ္တော ဒုဂ္ဂတိံ ဂတော။
သတ္တိမေ နံ အာဂစ္ဆန္တိ၊
ကောဓနံ ဝေရိပတ္ထိတာ။

ဥဘတော ပဒိတ္တံ ဆဝါ-
လာတံ မဇ္ဈေ စ ဂူထဂံ။
ဂါမေ ဝနေ န ကဋ္ဌတ္ထံ၊
တထူပမော'၀ ကောဓနော။

န တွံ သာသနိကော ကုဇ္ဈံ၊
ဒုဇ္ဇယံ စ န ဇေဿသိ။
အတ္တာ ကာဟိသိ ဝေရိစ္ဆံ၊
ဆဝါလာတောဝ ဟေဿသိ။

ဟု-ကိုယ့်ရှင်ကိုယ် ဆုံးမ၍ ဖျောက်အပ်၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဩစရကာ၊ ယုတ်မာမှုကို ပြုကျင့်တတ်ကုန်သော။
စောရာ၊ ခိုးသူတို့သည်။
ဥဘတောဒဏ္ဍကေန၊ နှစ်ဖက်အရိုးတပ်သော။
ကကစေန၊ လွှကြီးဖြင့်။
အင်္ဂမင်္ဂါနိ၊ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ကို။
စေပိ ဩကန္တေယျုံ၊ အကယ်၍ တိုက်ဖြတ်ကုန်စေကာမူ။
တကြာပိ၊ ထိုတိုက်ဖြတ်သူတို့၌လည်း။
ယော၊ အကြင် သူသည်။
မနော၊ စိတ်ကို။
ပဒေါသေယျ၊ ဖျက်ဆီးခြားအံ့။
မနောပဒေါသေယျ၊ စိတ်ဖြင့် ပြစ်မှားအံ့။
သော၊ ထိုသူသည်။
တေန၊ ထိုအမျက်ထွက်ခြင်းဖြင့်။
မေ၊ ငါ၏။
သာသနံ၊ အဆုံးအမကို။
န ကရောတိ၊ လိုက်နာသည် မမည်။

သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ ဟိ သာသနံ။
ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၃၅၅)

ဟိ၊ မှန်၏။
သဗ္ဗပါပဿ၊ အလုံးစုံသော မကောင်းမှုကို။
အကရဏံ၊ မပြုခြင်းသည်။
သာသနံ၊ မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမတည်း။

ယော၊ အကြင်သူသည်။
ကုဒ္ဓံ၊ မျက်မာန်လှိုက်ဆူ ရန်မူလာသော သူတပါးကို။
ပဋိကုဇ္ဈတိ၊ ရန်တုံ့မူလျက် မျက်ပြန်ထွက်၏။
သော၊ ထိုသူသည်။
တေန၊ ထိုမျက်ပြန် ထွက်ခြင်းကြောင့်။
တဿေ၀၊ ထိုသူထက်ပင်လည်း။
ပါပိယျော၊ ယုတ်မာလွန်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

သာရမ္ဘာဒိကဿ ကိလေသာနုဗန္ဓဿ ဝတ္ထုဘာဝတော ကောဓဿ သာဝဇ္ဇတံ ဉတွာပိ ကုဇ္ဈနတော။
ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၃၅၅)

ကုဒ္ဓံ၊ အမျက်ထွက်လာသူကို။
အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော၊ ရန်တုံ့မဖက် မျက်ပြန်မထွက်သော သူသည်ကား။
ဒုဇ္ဇယံ၊ အောင်နိုင်ခဲသော။
သင်္ဂါမံ၊ စစ်ပွဲကို။
ဇေတိ၊ အောင်သည် မည်၏။

ယော၊ အကြင်သူသည်။
ပရံ၊ သူတပါးကို။
သံကုပိတံ၊ ခြောင်းခြောင်းအမျက် ထွက်သည်ကို။
ဉတွာ၊ သိ၍။
သတော၊ သတိဖြင့်တည်း စောင့်စည်း ထိန်းသိမ်းလျက်။
ဥပသမ္မတိ၊ ငြိမ်သက်စွာနေ၏။
သော၊ ထိုသူသည်။
အတ္တနော စ၊ မိမိ၏၎င်း။
ပရဿ စ၊ သူတပါး၏၎င်း။
ဥဘိန္နံ၊ နှစ်ဦးသားတို့၏၊
အတ္ထံ၊ ပစ္စုပ် တမလွန် နှစ်တန်သော အကျိုးကို။
စရတိ၊ ကျင့်ရာကျ၏။

အမျက်ကြီးသူ၏ အပြစ် ၇-ပါး

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
သပတ္တကန္တာ၊ ရန်သူတို့သည် နှစ်လိုအပ်ကုန်သော။
သပတ္တကရဏာ၊ ရန်သူတို့သည် ပြုထိုက်ကုန်သော။
ဣမေ သတ္တဓမ္မာ၊ ဤတရား ခုနစ်ပါးတို့သည်။
ကောဓနံ၊ အမျက်ကြီးသော။
ဣတ္ထိံ ဝါ၊ မိန်းမသို့၎င်း။
ပုရိသံ ဝါ၊ ယောက်ျားသို့၎င်း။
အာဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်လာကုန်၏။
ကတမေ သတ္တ၊ အဘယ်ခုနစ်ပါးတို့နည်း ဟူမူကား ---

ကောဓနော၊ အမျက်ကြီးသောသူသည်။
ကောဓာဘိဘူတော၊ အမျက်ဖိစီး အပ်ရကား။
ဒုဗ္ဗဏ္ဏော၊ ခုရော နောင်ပါ ရုပ်ဝါမလှသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဒုက္ခပဿနော၊ ခုရော နောင်လဲ ဆင်းရဲ တွေ့မြင်ရသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဟီနဒ္ဓနဘောဂယသော၊ ဥစ္စာ အသုံးအဆောင် အကျော်အစော ရွှေ့လျော ယုတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

အမိတ္တော၊ မိတ်ဆွေဖော်လှော် မရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဒုဂ္ဂတိံ ဂတော၊ အပါယ်လားရသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဝေရိပတ္ထိတာ၊ ရန်သူတို့သည် တောင့်တအပ်ကုန်သော။
ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ၊ ဤခုနစ်ပါးကုန်သော သဘောအပြစ်တို့သည်။
နံ ကောဓနံ၊ ထိုအမျက်ကြီးသောသူသို့။
အာဂစ္ဆန္တိ၊ ဆိုက်ရောက်လာကုန်၏။

ဥဘတောပဒိတ္တံ၊ နှစ်ဖက်အစွန်း မီးလောင်ကျွမ်းသော။
မဇ္ဈေ စ ဂူထဂံ၊ အလယ်၌လည်း မစင်လူးသော။
ဆဝါလာတံ၊ သူကောင်ဖုတ်သော ထင်းစသည်။
ဂါမေ၊ ရွာ၌၎င်း။
ဝနေ၊ တော၌၎င်း။
ကဋ္ဌတ္ထံ၊ ထင်းကိစ္စကို။
န ဖရတိ၊ မပြီးစေတတ်။
ကောဓနော၊ အမျက်ကြီးသူသည်။
တထူပမော ဧဝ၊ ထိုထင်းကုလားနှင့် အလားတူသည်သာလျှင်တည်း။

တွံ၊ သင်သည်။
ကုဇ္ဈံ = ကုဇ္ဈန္တော၊ အမျက်ထွက်သည်ရှိသော်။
သာသနိကော၊ ကကစူပမ စသော သြဝါဒကို မလိုက်နာကျလတ္တံ့။
ဒုဇ္ဇယံ စ၊ အောင်နိုင်ခဲသော စစ်မက်ကိုလည်း။
န ဇေဿသိ၊ မအောင်လတ္တံ့။
ဝေရိစ္ဆံ၊ ရန်သူလိုဆု အပြစ်စုကို။
အတ္တာ၊ ကိုယ့်ရှင် ကိုယ်သည်ပင်။
ကာဟိသိ၊ ပြုရလျက်ရှိလတ္တံ့။
ဆဝါလာတော ဣဝ၊ တော မသုံး ထင်းကုလားတုံးကဲ့သို့။
ဟေဿသိ၊ ဖြစ်ရလတ္တံ့။

ဤကား အနက်။

သို့ အောက်မေ့ဆုံးမ၍မှလည်း ဒေါသ မပြေငြိမ်းသေးလျှင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ မကြည်ညိုဖွယ်ကို မကြံမစည်မူ၍ ကြည်ညိုဖွယ်သော ကာယ ၀စီ မနော သမာစာရကိုသာ အောက်မေ့၍ ဖျောက်အပ်၏။

ကြည်ညိုဘို့ရာ တစုံတခုမျှ မရှိလျှင် --

ကိဉ္စာပိ ဒါနိ မနုဿော၊
ကတိပါဟစ္စယေန သော။
အဋ္ဌ သောဠသ နိရယေ၊
ပရိပူရော ဘဝိဿတိ။

ဧသော၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဒါနိ၊ ယခုဘဝ၌။
ကိဉ္စာပိ မနုဿော၊ လူတို့ ဘောင်ဝယ် တောင်လယ် မြောက်သွား အကယ်၍ လူဖြစ်လင့်ကစား။
ကတိပါဟစ္စယေန၊ အသက်ကုန်ပျောက် ဘေးရောက်သည့်ခါ အတန်ကြာသဖြင့်။
အဋ္ဌသောဠသနိရယေ၊ ငရဲကြီးရှစ်သွယ် ငရဲငယ် တဆဲ့ခြောက်လုံးတို့ကို။
ပရိပူရော၊ ပြည့်စေသည်။
ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ရှာလိမ့်တကား။

သဉ္ဇီဝါဒ အဋ္ဌ မဟာနိရာ၊ အဝီစိမဟာနိရယဿ စတုဒွါရေ စတ္တာရော စတ္တာရော ကတွာ ကုက္ကုဠာဒယော သောဠသ ဥဿဒနိရယာ။
ဋီကာ (၊ပ၊နှာ-၃၅၇)

ဤသို့ ကရုဏာကို ဖြစ်စေ၍ ဖျောက်အပ်၏။

သို့မှ မပျောက်သေးမူ --

အတ္တနော ဝိသယေ ဒုက္ခံ၊
ကတံ တေ ယဒိ ဝေရိနာ။
ကိံ တဿာ ဝိသယေ ဒုက္ခံ၊
သစိတ္တေ ကတ္တု'မိစ္ဆသိ။

ဗဟူပကာရံ ဟိတွာန၊
ဉာတိဝဂ္ဂံ ရုဒံ မုခံ။
မဟာနတ္ထကရံ ကောဓံ၊
သပတ္တံ န ဇဟာသိ ကိံ။

ယာနိ ရက္ခသိ သီလာနိ၊
တေသံ မူလနိကန္တနံ။
ကောဓံ နာမုပလာလေသိ၊
ကော တယာ သဒိသော ဇဠော။

ကတံ အနရိယံ ကမ္မံ၊
ပရေန ဣတိ ကုဇ္ဈသိ။
ကိန္နု တွံ တာဒိသံယေဝ၊
ယော သယံ ကတ္တုမိစ္ဆသိ။

ဒေါသေတုကာမော ယဒိ တံ၊
အမနာပံ ပရော ကရိ။
ဒေါသုပ္ပါဒေန တဿေဝ၊
ကိံ ပူရေသိ မနောရထံ။

ဒုက္ခံ တဿ စ နာမ တွံ၊
ကုဒ္ဓေါ ကာဟသိ ဝါ န ဝါ။
အတ္တာနံ ပနိ'ဒါနေဝ၊
ကောဓဒုက္ခေန ဗာဓသိ။

ကောဓံ ဝါ အဟိတံ မဂ္ဂံ၊
အာရူဠှာ ယဒိ ဝေရိနော။
ကသ္မာ တုဝမ္ပိ ကုဇ္ဈန္တော၊
တေသံယေဝါ' နုသိက္ခသိ။

ယံ ဒေါသံ တဝ နိဿာယ၊
သတ္တုနာ အပ္ပိယံ ကတံ။
တမေ'၀ ဒေါသံ ဆိန္ဒဿု၊
ကိ'မဋ္ဌာနေ ဝိဟညသိ။

ခဏိကတ္တာ စ ဓမ္မာနံ၊
ယေဟိ ခန္ဓေဟိ တေ ကတံ၊
အမနာပံ နိရုဒ္ဓါ တေ၊
ကဿ ဒါနိ'ဓ ကုဇ္ဈတိ။

ဒုက္ခံ ကရောတိ ယော ယဿ၊
တံ ဝိနာ ကဿ သော ကရေ။
သယမ္ပိ ဒုက္ခဟေတု တွံ၊
ဣတိ ကိံ တဿ ကုဇ္ဈတိ။

ဟု-မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမ၍ ဖျောက်အပ်၏။ ဆယ်ဂါထာ။

ဝေရိနာ၊ ရန်သူသည်။
အတ္တနော ဝိသယေ၊ မိမိစွမ်းနိုင်ရာ ရူပကာယ၌။
တေ၊ သင်အား။
ဒုက္ခံ၊ ကာယိကဒုက္ခကို။
ကတံ၊ အကယ်၍ ပြုစေကာ။
တဿ၊ ထိုရန်သူ၏။
အဝိသယေ၊ မစွမ်းနိုင်ရာဖြစ်သော။
သစိတ္တေ၊ မိမိစိတ်၌။
ဒုက္ခံ၊ စေတသိက ဒုက္ခကို။
ကတ္တု၊ ပြုခြင်းငှါ။
ကိံ ဣစ္ဆသိ၊ အဘယ့်ကြောင့် အလိုရှိသနည်း။

ဗဟူပကာရံ၊ များသော ကျေးဇူးရှိသော။
ရုဒံ မုခံ၊ မျက်ရည်စက်လက် မျက်နှာရှိသော။
ဉာတိဝဂ္ဂံ၊ ဆွေပုံမျိုးပေါင်းကို။
ဟိတွာန၊ စွန့်ပစ်နိုင်ထပြီးလျက်။
မဟာနတ္ထကရံ၊ မျက်မှောက်တမလွန် နိဗ္ဗာန်ကျိုးကြီး ပျက်စီးအောင်ပြုတတ်သော။
သပတ္တံ၊ ရက္ခိုက်ဘီလူးကဲ့သို့ ပူးဝင်ကျရောက်တတ်သော။
ကောဓံ၊ အမျက်ဒေါသကို။
ကိံ နဇဟာသိ၊ ဘယ့်ကြောင့် မစွန့်နိုင်ရှိဘိသနည်း။

တွံ၊ သင်သည်။
ယာနိ သီလာနိ၊ အကြင်သီလတို့ကို။
ရက္ခသိ၊ စောင့်ထိန်း၏။
တေသံ၊ ထိုသီလတို့၏။
မူလနိကန္တနံ၊ ဟိရော'တ္တပ္ပ ခန္တီ မေတ္တာ'နုဒယာ ဟူ သော အရင်းအမြစ်ကို ရစ်ဖြတ်တတ်သော။
ကောဓံ နာမ၊ အမျက်မည်သည်ကို။
ဥပလာလေသိ၊ မိမိကိုယ်ဝယ် စမ္ပယ်စေဘိ၏။
တယာ၊ သင်နှင့်။
သဒိသော၊ တူသော။
ဇဠော၊ ငမိုက်ကာဏ်းသည်။
ကော၊ ဘယ်သူရှိသေးသနည်း။

ပရေန၊ ရန်သူသည်။
အနရိယံ ကမ္မံ၊ ယုတ်မာသောအမှုကို။
ကတံ၊ ငါ့အား ပြုလာ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
တွံ၊ အကြင်သင်သည်။
ကုဇ္ဈသိ၊ အမျက် ထွက်၏။
သော တွံ၊ ထိုသင်သည်။
တာဒိသံယေဝ၊ ထိုကဲ့သို့သော အမှုကိုပင်လျှင်။
သယံ ကတ္တုံ၊ ကိုယ်ကပြုခြင်းငှါ။
ဣစ္ဆသိ ကိန္ဒု၊ အလိုရှိပြန်သလော။

ပရော၊ ရန်သူသည်။
တံ၊ သင့်ကို။
ဒေါသေတုကာမော၊ စိတ်ဆိုးစေလို၍။
အမနာပံ၊ နှလုံးမပွါးစေမှု မနှစ်လိုမှုကို။
ယဒိ ကရိ၊ အကယ်၍ပြုအံ့။
ဒေါသုပ္ပါဒေန၊ အမျက်ကိုဖြစ်စေသဖြင့်။
တဿေဝ၊ ထိုရန်သူ၏သာလျှင်။
မနောရထံ၊ စိတ်အလိုကို။
ပူရေသိ ကိံ၊ ပြည့်စေရာ မရောက်လော။
ဝါ- ကိံ ပူရေသိ၊ ဘယ်ကြောင့် ပြည့်စေဘိသနည်း။

ကုဒ္ဓေါ၊ အမျက်ထွက်လိုသည့်။
တွံ နာမ၊ သင်မည်သည်။
တဿ၊ ထိုရန် သူ၏။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲကို။
ကာဟသိ ဝါ၊ ပြုနိုင်သည်လည်း ရှိလတ္တံ့။
န ဝါ၊ မပြုနိုင်သည်လည်း ရှိလတ္တံ့။
အတ္တာနံ ပန၊ မိမိကိုယ်ကိုကား။
ဣဒါနေ၀၊ ယခုကပင်။
ကောဓ ဒုက္ခေန၊ စေတသိကဒုက္ခဖြင့်။
ဗာဓသိ၊ နှိပ်စက်နှင့်ပြီ။

ဝေရိနော၊ ရန်သူတို့သည်။
အဟိတံ၊ စီးပွါးမဲ့ကိုဆောင်တတ်သော။
ကောဓံ မဂ္ဂံ၊ အမျက်ဟူသော ဒုဂ္ဂတိလမ်းသို့။
ယဒိ အာရူဠှာ၊ အကယ်၍ တက်ကုန်သည် ဖြစ်အံ့။
ကသ္မာ၊ အဘယ့်ကြောင့်။
တုဝမ္ပိ၊ သင်သည်လည်း။
ကုဇ္ဈန္တော၊ အမျက်ထွက်သည်ဖြစ်၍။
တေသံယေဝ၊ ထိုအပါယ်လမ်းလိုက် ရန်သူမိုက်တို့သို့သာလျှင်။
အနုသိက္ခသိ၊ အတုလိုက်၍ ကျင့်ဘိသနည်း။

တဝ၊ သင်၏။
ယံ ဒေါသံ၊ အကြင်အပြစ်ကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
သတ္ထုနာ၊ ရန်သူသည်။
တဝ၊ သင်၏။
အပ္ပိယံ၊ မချစ်မနှစ်သက်ဖွယ်ကို။
ကတံ၊ ပြုအပ်၏။
တမေဝ ဒေါသံ၊ မူလရင်းမြစ် ထိုအပြစ်ကိုသာလျှင်။
ဆိန္ဒဿု၊ ဖြတ်တောက်လော။
အဋ္ဌာနေ၊ စေခိုင်းသည့်ကျွန် တိုက်ထွန်သည့်နွား လက်ဖျားရန်သူ အရာမဟုတ်သူ၌။
ဝိဟညသိ၊ အဘယ့်ကြောင့် အပန်းရှာဘိသနည်း။

စ၊ တနည်းလည်း။
ဓမ္မာနံ၊ ရုပ်နာမ်တရားတို့၏။
ခဏိကတ္တာ၊ ခဏချက်ဖြုတ် တမဟုတ်မျှ တည်ခြင်းကြောင့်။
ယေဟိ ခန္ဓေဟိ၊ အကြင်ခန္ဓာတို့သည်။
တေ၊ သင်၏။
အမနာပံ၊ မနှစ်လိုဖွယ်ကို။
ကတံ၊ ပြုအပ်၏။
တေ ခန္ဓာ၊ ထိုခန္ဓာတို့သည်။
နိရုဒ္ဓါ၊ ချုပ်ပျောက်လွန်ဘိ မရှိလေကုန်ပြီ။
ဒါနိ၊ ယခု။
ဣဓ၊ ဤရန်သူ၌။
ကဿ၊ အဘယ်ခန္ဓာအား။
ကုဇ္ဈတိ၊ အမျက်ထွက်၍ နေဘိသေးသနည်း။
“ခုတ်ရာတပါး ရှရာတခြား” ဟူလိုသည်။

ယော၊ အကြင်သူသည်။
ယဿ၊ အကြင်သူအား။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲကို။
ကရောတိ၊ ပြု၏။
သော၊ ထိုပြုတတ်သူသည်။
တံ၊ ထိုပြုအပ်သူကို။
ဝိနာ၊ ကြဉ်၍။
ကဿ၊ ဘယ်သူအား။
ကရေ၊ ပြုနိုင်ရာအံ့နည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
သယမ္ပိ၊ ကိုယ်တိုင်သည်လည်း။
ဒုက္ခဟေတု၊ ဆင်းရဲ၏ အကြောင်းဖြစ်ပါလျက်။
တွံ၊ သင်သည်။
တဿ၊ ထိုသူတယောက်အားသာလျှင်။
ကုဇ္ဈတိ၊ ဘယ့်ကြောင့် စိတ်ထွက်ပေဘိသနည်း။
မီးခတ်နှင့် ကျောက် နှစ်ခုကြောင့် မီးဖြစ်၍ လောင်ခါ မီးခတ်ကိုသာ အပြစ်မဆိုသင့် ဟူလိုသည်။
ဤကား အနက်။

သို့မှ ပဋိဃ မငြိမ်းနိုင်မူ --

သဗ္ဗေ ကမ္မဿကာ သတ္တာ၊
ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇ္ဇတိ၊
ဟီနပ္ပဏီတ ဘာဝါယ၊
န စိန္တာယ သမိဒ္ဓိနော။

သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။
သတ္တာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။
ကမ္မဿကာ၊ ကံသာလျှင် ဥစ္စာရှိကုန်၏။
ဟီနပ္ပဏီတ ဘာဝါယ၊ ယုတ်သော မြတ်သော ဖြစ်ခြင်းငှါ။
သတ္တေ၊ သတ္တဝါတို့ကို။
ကမ္မံ၊ ကံသည်။
ဝိဘဇ္ဇတိ၊ ဝေဖန်၏။
စိန္တာယ၊ လိုတိုင်းသော အကြံဖြင့်။
န သမိဒ္ဓိနော၊ မပြည့်စုံနိုင်ကုန်။

ဤသို့ စသည်ဖြင့် ကမ္မဿကတာကို ဆင်ခြင်၍ ဖျောက်အပ်၏။

သို့မှ မငြိမ်းနိုင်မူ - မိဖုရားကို ပြစ်မှားသော အမတ်ယုတ် ဆောင်ကြဉ်းခဲ့သော ရန်သူမင်းသည် ယူဇနာ သုံးရာရှိသော တိုင်းပြည်ကြီးကို ယူပြီးလျှင် အမတ် သူရဲ တထောင်နှင့်တကွ အာမကသုသာန်၌ လည်ပင်းထိ မြေမြှုပ်ခံရသော်လည်း စိတ္တပ္ပဒေါသ ကိုမျှ မပြုမူ၍ တောခွေး ဘီလူးတို့ကို မှီလျက် အသက်စည်းစိမ်ကို ရ၍ --

အာသီသေထေဝ ပုရိသော၊
န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော။
ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ၊
ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟု။

ပုရိသော၊ ယောက်ျားသည်။
အာသီသေထေဝ၊ အာသာရှိရာသလျှင်ကတည်း။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။
န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ၊ အာသာရှိခြင်း၌ မငြီးငွေ့ရာ။
ယထာ၊ အကြင်အခြင်းဖြင့်။
ဣစ္ဆိံ၊ အလိုရှိ၏။
တထာ၊ ထိုအခြင်းဖြင့်။
အဟု၊ ဖြစ်ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အဟံ၊ ငါသည်။
အတ္ထံ၊ အကျိုးစီးပွါးသို့။
ပတ္တံ၊ ရောက်သော။
အတ္တာနံ၊ မိမိကိုယ်ကို။
ပဿာမိ၊ မြင်၏။

ဤသို့ ရွတ်ဆိုဟောထားသော ဘုရားအလောင်းတော် သီလဝမင်းဇာတ်။

ထိုမှတပါးလည်း ခန္တီဝါဒီဇာတ် စူဠဓမ္မပါလဇာတ် ဆဒ္ဒန္တဇာတ် မဟာကပိဇာတ် ဘူရိဒတ်ဇာတ် စမ္ပေယျဇာတ် သင်္ခပါလဇာတ် မာတုပေါသကဇာတ် စသော များစွာသော ဇာတ်တော်တို့၌ ကျင့်ကြံ သည်းခံတော် မူခဲ့ဘူးသော ဘုရားလောင်း၏ ပုဗ္ဗစရိယ ကျေးဇူးတော်တို့ကို အောက်မေ့ ဆင်ခြင်၍ --

ကံ တံ ဇာတျံ ခမိတွာန၊
ဒါနိ သဗ္ဗညုတံ ဂတံ။
အပဒိဿတော သတ္ထာရံ၊
အယုတ္တံ ကောပ ကာတဝေ။

တံ တံ ဗာတျံ၊ ထိုထိုအဖြစ်၌။
ခမိတွာန၊ သူတပါး၏ ပြစ်မှားလတ်ပြု ညှဉ်းဆဲမှုကို စိတ်ခုမကြံ သည်းခံတော်မူခဲ့၍။ ဒါနိ၊ ယခု။
သဗ္ဗညုတံ၊ သဗ္ဗညု ဘုရားအဖြစ်သို့။
ဂတံ၊ ရောက်သော။
သတ္ထာရံ၊ ဆရာဘုရားကို။
အပဒိဿတော၊ ရည်ညွှန်းရှေးရှု ရဟန်းပြုသော သင်အား။
ဝါ၊ သင်သည်။
ကောပံ၊ အမျက်ကို။
ကာတဝေ၊ ပြုခြင်းငှါ။
အယုတ္တံ၊ မသင့်လွန်း တကား။

ဤသို့ ကိုယ်ကို ဆုံးမ၍ ဖျောက်အပ်၏။

သို့မှလည်း မငြိမ်းနိုင်သေးလျှင်--

န သော ဘိက္ခဝေ သတ္တော သုလဘရူပေါ။ ယော န မာတာဘူတပုဗ္ဗော။ ယော န ပိတာဘူတပုဗ္ဗော။ ယော န ဘာတာဘူတပုဗ္ဗော။ ယော န ဘဂိနီဘူတပုဗ္ဗော။ ယော န ပုတ္တော ဘူတပုဗ္ဗော။ ယော န ဓီတာ ဘူတပုဗ္ဗော။

အစရှိသော အနမတဂ္ဂိယသုတ် ဒေသနာ လာသည့်အတိုင်း သက်စွန့်ရှစူး ပြုခဲ့ဘူးသော ကျေးဇူးဥပကာရတို့ကို ဆင်ခြင်၍ လျှောက်အပ်၏။

သို့မှ မငြိမ်းစေနိုင်လျှင်--

သင်္ဂဟ ဂါထာ

သုဘာဝိတာယ မေတ္တာယ၊
သုခံ သုပတိ ဗုဇ္ဈတိ။
န ပဿေ ပါပသုပိနံ၊< br> ပိဟယန္တိ နရာ မရူ။

ဒေဝါ ရက္ခန္တိ နဂျာဒိ၊
ကမေ ခိပ္ပံ သမာဓိယေ။
ပသီဒတိ မုခဝဏ္ဏော၊
ကာလင်္ကရော အမူဠှကော။

ဥဒ္ဓ'မပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊
ဗြဟ္မလောကူပဂေါ ဣတိ။
ဧကာဒသ အာနိသံသာ၊
ပါဋိကင်္ခါ အသံသယာ။

မေတ္တာ အကျိုး ၁၁-ပါး

မေတ္တာယ၊ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိဈာန်ကို။
သုဘာဝိတာယ၊ ကောင်းစွာ ပွါးစေအပ်သည်ရှိသော်။
သုခံ၊ ချမ်းသာစွာ။
သုပတိ၊ အိပ်ရ၏။
သုခံ၊ ချမ်းသာစွာ။
ဗုဇ္ဈတိ၊ နိုးရ၏။
ပါပသုပိနံ၊ မကောင်းသော အိပ်မက်ကို။
န ပဿေ၊ မမြင်မက်။
နရာ၊ လူတို့သည်။
ပိဟယန္တိ၊ ချစ်ကုန်၏။
မရူ၊ နတ်တို့သည်။
ပိဟယန္တိ၊ ချစ်ကုန်၏။

ဒေဝါ၊ နတ်တို့သည်။
ရက္ခန္တိ၊ စောင့်ကုန်၏။
အဂျာဒိ၊ မီး အဆိပ် လက်နက်တို့သည်။
န ကမေ၊ မလောင် မတက် မဝင်။
ခိပ္ပံ၊ လျင်စွာ။
သမာဓိယေ၊ တည်ကြည်၏။
မုခဝဏ္ဏော၊ မျက်နှာအဆင်းသည်။
ပသီဒတိ၊ ကြည်လင်၏။
အမူဠှကော၊ မတွေမဝေ။
ကာလင်္ကရော၊ စုတေရ၏။

ဥဒ္ဓံ၊ အထက်မဂ် ဖိုလ်ကို။
အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊ ထိုးထွင်း၍ မသိရသေးသည်ရှိသော်။
ဗြဟ္မလောကူပဂေါ၊ ဗြဟ္မပြည်သို့ လားရ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဧကာဒသအာနိသံသာ၊ တဆဲ့တပါးသော အကျိုး အာနိသင်တို့ကို။
ပါဋိကင်္ခါ၊ လိုအပ်ကုန်၏။
အသံသယာ၊ ယုံမှား မရှိရကုန်။

ဤမေတ္တာနိသံသ တဆဲ့တပါးတို့ကို စဉ်းစားဆင်ခြင်၍ ---

နိဗ္ဗာပေဿသိ နော စေ တွံ၊
ပဒုဋ္ဌံ ဒုမ္မနံ ဣဒံ။
ဧကာဒသာနိသံသေဟိ၊
ဗာဟိရော သော ဘဝိဿသိ။

သော တွံ၊ ထိုသင်သည်။
ပဒုဋ္ဌံ၊ ပြစ်မှားသော။
ဣဒံ ဒုမ္မနံ၊ ဤစိတ်ပျက်ကို။
နော စေ နိဗ္ဗာပေဿသိ အကယ်၍ မငြိမ်းစဲစေအံ့။
ဧကာဒသာနိသံသေဟိ၊ တဆဲ့တပါးသောအကျိုး အာနိသင်တို့။
ဗာဟိရော၊ လွင့်စင်သည်။
ဘဝိဿသိ၊ ဖြစ်ရပေလတ္တံ့။

ဤသို့ ဆုံးမ၍ ဖျောက်အပ်၏။

သို့မှ မတတ်နိုင်လျှင် --

ဧတံ ဘော ကုဇ္ဈမာနော တွံ၊
ကံသု ဧတဿ ကုဇ္ဈသိ။
ကေသာဒိံ ပထဗျာဒိံ ဝါ၊
ရူပက္ခန္ဓာဒိကမ္ပိ ဝါ။

ဘော၊ အို - ရဟန်း။
တေ၊ ထိုရန်သူကို။
ကုဇ္ဈမာနော၊ အမျက်ထွက်နေသော။
တွံ၊ သင်သည်။
ဧတဿ၊ ထိုရန်သူ၏။
ကံသု၊ အဘယ်တရားကိုလျှင်။
ကုဇ္ဈသိ၊ အမျက်ထွက်နေဘိသနည်း။
ကေသာဒိံ ဝါ၊ ဆံစသည်ကိုတည်း။
ကုဇ္ဈသိ၊ အမျက်ထွက်နေသလော။
ပထဗျာဒိံ ဝါ၊ ပထဝီဓာတ် စသည်ကိုတည်း။
ကုဇ္ဈသိ၊ အမျက်ထွက်နေသလော။
ရူပက္ခန္ဓာဒိကမ္မိ ဝါ၊ ရုပ်တရားအစု စသည်ကိုသော်တည်း။
ကုဇ္ဈသိ၊ အမျက်ထွက်နေသလော။

ဤသို့ ဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂကို ပြု၍ ဖျောက်လျှင် အာရဂ္ဂေ သာသပ အာကာသေ စိတ္တကမ္မ [၁] ကဲ့သို့ အမျက်တည်ရာမရ ပျောက်၏။

[၁။ အာရဂ္ဂေ သာသပ = (အာရဂ္ဂ = ဆောက်ဖျား + သာသပ = မုန်ညင်းစေ့) ဆောက်ဖျား၌ မုန်ညင်းစေ့ကဲ့သို့ မတည်နိုင်။ အာကာသေ စိတ္တကမ္မ = ကောင်းကင်၌ ပန်းချီ ဆေးရေး (သကဲ့သို့ ပျောက်ပျက်သည်)။]

ဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂကို မပြုတတ်လျှင် ဒါနသံဝိဘာဂကို ပြုအပ်၏။ မိမိဥစ္စာကို ပေးလှူ၊ ထိုသူဥစ္စာကို ယူရမည်။

သစေ ပန ပရော ဘိန္နာဇီဝေါ ဟောတိ အပရိဘောဂါရဟပရိက္ခာရော၊ အတ္တနော သန္တကမေ၀ ဒါတဗ္ဗံ။ တဿေဝံ ကရောတော ဧကန္တေနေဝ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ဝူပသမ္မတိ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ပ၊နှာ-၂၉၉) နှင့်ညီစွာ ထိုသူမှာ စင်ကြယ်သော ပစ္စည်းမရှိလျှင် မိမိကသာ ပေးလှူအပ်၏။အလဇ္ဇီပင်ဖြစ်သော်လည်း စင်ကြယ်သော ပစ္စည်းက အဂတိဂမန စိတ်မပါ မေတ္တာဘာဝနာ ပြည့်စုံစေခြင်းငှါ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟအားဖြင့် ခံယူ သုံးဆောင်အပ်၏။ “ဘိန္နာဇီဝေါ အပရိဘောဂါရဟ ပရိက္ခာရော” ကိုထောက်၊ ဝိနည်းဋီကာတို့ကိုလည်း ရှု။

ဤ ဒါနသံဝိဘာဂကို ပြုက ဘဝအဆက်ဆက်က ပါသော အာဃာတပင် သော်လည်း နှစ်ဦးနှစ်ဝ ပျောက်ကြ၏။ စိတ္တလတောင်ပေါ် ကျောင်း၌ ပိဏ္ဍပါတိက မထေရ်၏ ရှစ်ကျပ်တန် သပိတ်ကို ရသော မထေရ်ကြီးအားကဲ့သို့တည်း။

ထို့ကြောင့် --

အာဒန္တဒမနံ ဒါနံ၊
ဒါနံ သဗ္ဗတ္ထသာဓကံ။
ဒါနေန ပိယဝါစာယ၊
ဥန္နမန္တိ နမန္တိ စ။

ဟု-ဟောတော်မူသည်။

ဒါနံ၊ ပေးလှူခြင်းသည်။
အာဒန္တဒမနံ၊ မယဉ်ကျေးသသူကို ဆုံးမကြောင်းတည်း။
ဒါနံ၊ ပေးလှူခြင်းသည်။
သဗ္ဗတ္ထသာဓကံ၊ အတ္တ ပရ ဒိဋ္ဌ သမ္ပရာ စစွာသောင်းသောင်း အကျိုးပေါင်းကို ပြီးစေ နိုင်၏။
ဒါနေန၊ ပေးလှူခြင်းကြောင့်၎င်း။
ပိယဝါစာယ၊ ချစ်ဖွယ်စကားကြောင့်၎င်း။
ဥန္နမန္တိ၊ ပစ္စည်းဝန်ပုပ် သိုမမြှုပ်ပဲ လက်ဆုပ်ဖြေဆန့် ချီးဖြန့်ကြည်လင် ပစ္စည်းရှင်တို့ မျက်ရွှင် လန်းပွင့် ကြီးမြင့်ကုန်၏။
နမန္တိ စ၊ လှူခံပုဂ္ဂိုလ် များထိုထိုလည်း မြက်ချို စားချင် တောသမင်သို့ ထံခွင်ညွှတ်ကိုင်း လာရကုန်၏။

ပဋိဃပျောက်အောင် ကိုယ့်ကို ဆုံးမသော ဩဝါဒနည်းအစဉ် မာတိကာကား----

သမာပတ္တိ ကကစာဒိ၊
ပါသာဒိကဿ စိန္တနံ။
ကရုဏာ စ နာနာဝါဒေါ၊
ကမ္မဿကတ္တ ဇာတကံ။

နာမတဂ္ဂိယာနိသံသာ၊
ဝိနိဗ္ဘောဂေါ စ ဓာတုနံ။
ဒါနုန္တိ ဧကာဒသဓာ၊
အတ္တော'ဝဒနမာတိကာ။

[(၁) သမာပတ္တိ၊ မေတ္တာဈာန် ဝင်စား၍ အမျက် ဖျောက်ခြင်း၎င်း။
(၂) ကကစာဒိ၊ မိမိ၏ အင်္ဂါကြီးငယ်ကို လွှဖြင့် တိုက်ဖြတ်သူကို အမျက်မထွက်ပဲ သည်းခံသည့် ထုံးပုံ စသည်တို့ကို ဆင်ခြင်၍ သည်းခံခြင်းဖြင့် အမျက်ဖျောက်ခြင်း၎င်း။
(၃) ပါသာဒိကဿ စိန္တနံ၊ ရန်သူ၏ ကြည်ညိုနှစ်သက်ဖွယ်သော အကျင့်ကောင်းကို ကြံစည် အောက်မေ့၍ အမျက်ဖျောက်ခြင်း၎င်း။
(၄) ကရုဏာ စ၊ ငရဲခံရမည့် ရန်သူကို သနားခြင်းဖြင့် အမျက်ဖျောက်ခြင်း၎င်း။
(၅) နာနာဝါဒေါ၊ ဘုရားရှင်၏ ဩဝါဒ အမျိုးမျိုးဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမ၍ အမျက် ဖျောက်ခြင်း၎င်း။
(၆-၇) ကမ္မဿကတ္တ ဇာတကံ၊ သတ္တဝါတို့သည် ကံသာလျှင် ဥစ္စာရှိကြကုန်၏ ဟု ဆင်ခြင်၍ အမျက်ဖျောက်ခြင်း, ဇာတ်တော်လာနည်းဖြင့် အမျက်ဖျောက်ခြင်း၎င်း။
(၈-၉) နာမတဂ္ဂိယာနိသံသာ၊ အနမတဂ္ဂသံယုတ် - မာတုသုတ် စသည်တို့၌ ဟောကြား ထားသည့်အတိုင်း ဘဝသံသရာ၌ မိမိနှင့် မိဘဆွေမျိုးသားချင်း မတော်စပ်ခဲ့ဘူးသသူ မရှိဟု ဆင်ခြင်၍ အမျက်ဖျောက်ခြင်း, မေတ္တာအကျိုး ၁၁-မျိုးကို ဆင်ခြင်၍ အမျက် ဖျောက်ခြင်းကို၎င်း။
(၁ဝ) ဓာတူနံ ဝိနိဗ္ဗောဂေါ စ၊ ပထဝီဓာတ် စသည်ကို အမျက် ထွက်သော စသည်ဖြင့် ပထဝီဓာတ် စသည်ကို အသီးသီး ခွဲထုတ်၍ အမျက်ဖျောက်ခြင်း၎င်း။
(၁၁) ဒါနံ = ဒါန အာဒါနံ၊ ဥစ္စာပေး ယူသော အားဖြင့် အမျက်ဖျောက်ခြင်း၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အတ္တော ဝဒန မာတိကာ၊ မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမခြင်း မာတိကာတို့သည်။
ဧကာဒသဓာ၊ ၁၁-ပါး အပြားရှိကုန်၏။]

သီမသမ္ဘေဒ လက္ခဏာ

ဤသို့လျှင် ဝေရီပုဂ္ဂိုလ်၌ ငြိမ်းပြီးသော ပဋိဃရှိသော ယောဂီသည် ထိုဝေရီ၌ အဖန်ဖန် မေတ္တာပွါးပြီးလျှင် အတ္တ ပိယ မဇ္ဈ ဝေရီ လေးလီသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ညီမျှသောစိတ်ကို ဖြစ်စေလျက် သီမသမ္ဘေဒ ကို ပြုအပ်၏။

[သီမသမ္ဘေဒ = (သီမ = အပိုင်းအခြား။ သမ္ဘေဒ = သံ + ဘေဒ = ဖျက်ဆီး) အပိုင်း အခြားကို ဖျက်ဆီးခြင်း (=တသားတည်းဖြစ်စေခြင်း)။]

ယင်း သီမသမ္ဘေဒ၏ လက္ခဏာကား -- လေးယောက် အတူနေကြရာ ခိုးသူ လာ၍ လည်ချောင်းသွေးဖြင့် ယဇ်နတ်ပူဇော်ရန် ရဟန်းတပါးကို ပေးပါလော - ဟု တောင်းလာ သောအခါ “ငါ့ကို ယူစေတော့”ဟူ၍ စိတ်ဖြစ်လျှင်ပင် မေတ္တာမမျှ သီမသမ္ဘေဒ မဖြစ်၊ လေးယောက်သားတွင် တယောက်ကိုမျှပင် ပေးဘို့ရာ မမြင်မှ အတ္တ ပိယ မဇ္ဈ ဝေရီ လေးလီပိုင်းခြား ကွဲပြားမရှိ သီမသမ္ဘေဒ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် --

အတ္တနိ ဟိတမဇ္ဈတ္တေ၊
အဟိတေ စ စတုဗ္ဗိဓေ။
ယဒါ ပဿတိ နာနတ္တံ၊
ဟိတစိတ္တော၀ ပါဏိနံ။
န နိကာမလာဘီ မေတ္တာယ၊
ကုသလီတိ ပဝုစ္စတိ။

ယဒါ စတဿော သီမာယော၊
သမ္ဘိန္နာ ဟောန္တိ ဘိက္ခုနော။
သမံ ဖရတိ မေတ္တာယ၊< br> သဗ္ဗလောကံ သဒေဝကံ၊
မဟာဝိသေသော ပုရိမေန၊
ယဿ သီမာ န နာယတိ။

ဟု-ပေါရာဏဆရာတို့ မိန့်သည်။

နာနတ္တဒဿီပုဂ္ဂိုလ်

အတ္တနိ၊ မိမိ၌၎င်း။
ဟိတမဇ္ဈတ္တေ၊ ပိယပုဂ္ဂိုလ် မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ်၌၎င်း။
အဟိတေ စ၊ ဝေရီပုဂ္ဂိုလ်၌၎င်း။
စတုဗ္ဗိဓေ၊ လေးပါးပြားသော ပုဂ္ဂိုလ်၌။
နာနတ္တံ၊ အထူးကို။
ယဒါ၊ အကြင် အခါ၌။
ပဿတိ၊ ရှုမြင်နေသေး၏။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
သော၊ ထိုယောဂီကို။
ပါဏိနံ၊ သတ္တဝါတို့၏။
ဟိတစိတ္တော ဧ၀၊ အစီးအပွါးကို လိုလားသောစိတ် ရှိသသူဟူ၍သာလျှင်။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

[နာနတ္တဒဿီပုဂ္ဂိုလ် = န နိကာမလာဘီပုဂ္ဂိုလ်၊]

န နိကာမလာဘီပုဂ္ဂိုလ်

မေတ္တာယ၊ မေတ္တာ၌။
နိကာမ လာဘီတိ၊ လိုတိုင်း ရသသူဟူ၍၎င်း။
ကုသလီတိ၊ အလွန်လိမ္မာခြင်း ရှိသသူဟူ၍၎င်း။
န ပဝုစ္စတိ၊ မဆိုထိုက်ချေ။

[နိကာမ လာဘီပုဂ္ဂိုလ် = ကုသလီပုဂ္ဂိုလ် = သီမသမ္ဘေဒပုဂ္ဂိုလ်။]

တနည်းလည်း --

ယဒါ ယတော၊ အကြင်ကြောင့်။
နာနတ္တံ၊ (ချစ်သူ ရန်သူဟူ၍) ထူးခြားချက်ကို။
ပဿတိ၊ ရှုမြင်နေသေး၏။
တတော၊ ထို့ကြောင့်။
မေတ္တာယ၊ မေတ္တာ၌။
နိကာမ လာဘီတိ၊ လိုတိုင်း ရသသူဟူ၍။
န ပဝုစ္စတိ၊ မဆိုအပ်။
ယဒါ ယတော၊ အကြင်ကြောင့်။
ပါဏိနံ၊ သတ္တဝါတို့၏။
ဟိတစိတ္တော ဧဝ၊ အကျိုးစီးပွါးကို လိုလားစိတ် ရှိပေသလျှင်ကတည်း။
တတော၊ ထို့ကြောင့်။
ကုသလီတိ၊ ကုသိုလ် ရှိသသူဟူ၍။
ပဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

သီမသမ္ဘေဒပုဂ္ဂိုလ်

ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။
ဘိက္ခုနော၊ ရဟန်း၏။
စတဿော သီမာယော၊ သိမ်လေးလုံး [၁] တို့သည်။
သမ္ဘိန္နာ၊ ပျက်ကုန် ရောစပ်ကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏၊
သဒေ၀ကံ၊ နတ်နှင့်တကွသော။
သဗ္ဗလောကံ၊ တလောကလုံးကို။
သမံ၊ အညီအမျှ။
မေတ္တာယ၊ မေတ္တာရေချမ်းဖြင့်။
ဖရတိ၊ အနှံ့မလွတ် ဖျန်းဆွတ်၏။
ယဿ ဘိက္ခုနော၊ အကြင်ရဟန်းအား။
သီမာ၊ အပိုင်းအခြားကို။
န နာယတိ၊ မသိအပ်။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
သော ဘိက္ခု၊ ထိုရဟန်းသည်။
ပုရိမေန၊ ရှေး နာနတ္တဒဿီ မှ နိကာမလာဘီ ပုဂ္ဂိုလ်ထက်။
မဟာဝိသေသော၊ ကြီးကျယ် လွန်ကျူး ထူးသောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၏။

ဤသို့ သီမသမ္ဘေဒ ဖြစ်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ကသိုဏ်းနိမိတ် စသည်နှင့် အလားတူသော သမထနိမိတ်ကိုလည်း ရ၏။ ဥပစာရဈာန်သို့လည်း ရောက်၏။ ထိုနိမိတ်ကို အဖန် တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများလျှင် မငြိုမငြင်သာ အပ္ပနာသို့ ရောက်၏။ စတုတ္ထဈာန်တိုင်အောင် ရနိုင်၏။

[၁။ သိမ်လေးလုံး = (သီမ = အပိုင်းအခြား) = ရန်သူ၊ ချစ်သူ၊ မချစ် မမုန်းသူ၊ မိမိကိုယ် ဤ ၄-ယောက်တို့ကို ဆိုလိုသည်။]

အနောဓိ ဩဓိ

ဤသို့ အပ္ပနာသို့ ရောက်ပြီးသော ယောဂီအားသာလျှင် မြင်းခင်း၌ မြင်းကို စိုင်းနှင် သကဲ့သို့ --

မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ။ တထာ ဒုတိယံ။ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ။ ဣတိ ဥဒ္ဓ’မဓော တိရိယံ။

ဟူသည်အတိုင်း ဩဓိအားဖြင့်၎င်း --

[ဩဒိ = အ၀ဓိ = (အရှေ့အနောက် စသည်ဖြင့်) ပိုင်းခြားခြင်း။]

သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ။

ဟူသည်အတိုင်း အနောဓိ [၁] အားဖြင့်၎င်း စမ္ပယ်ကွန့်မြူး အထူးထူး အပြားပြား ပြုခြင်း ဝိကုဗ္ဗနာ [၂] ပြည့်စုံသည်။

[၁။ အနောဓိ = န အ၀ဓိ = (အရပ်ကို) မပိုင်းခြားသော၊ အပိုင်း အခြားမရှိသော။
၂။ ဝိကုဗ္ဗန = (ဝိ+ကရ+ယု) အထူးထူးပြုခြင်း၊ ဈာန်၏ ကွန့်မြူးစံပယ်ခြင်း။]

ဩဓိမေတ္တာ

မေတ္တာသဟဂတေန၊ မေတ္တာနှင့်တကွ ဖြစ်သော။
စေတသာ၊ စိတ်ဖြင့်။
ဧကံ ဒိသံ၊ ရှေးဦးပွါးအပ် တခုသော အရပ်မျက်နှာ သတ္တဝါကို။
ဖရိတွာ၊ ပြန့်နှံ့၍။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
တထာ၊ ထို့အတူ။
ဒုတိယံ၊ ဒုတိယ အရပ်မျက်နှာ သတ္တဝါကို။
တတိယံ၊ တတိယ အရပ်မျက်နှာ သတ္တဝါကို။
စတုတ္ထံ၊ စတုတ္ထ အရပ်မျက်နှာ သတ္တဝါကို။
ဣတိ၊ ဤသို့သော နည်းဖြင့်။
ဥဒ္ဓံ၊ အထက်အရပ်မျက်နှာ သတ္တဝါကို။
အဓော၊ အောက်အရပ်သတ္တဝါကို။
တိရိယံ၊ အထောင့်အရပ် သတ္တဝါကို။
ဖရိတွာ၊ ပြန့်နှံ့ ၍။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။

အနာဓိမေတ္တာ

သဗ္ဗဓိ၊ ဆယ်ရပ်မျက်နှာ၌။
သဗ္ဗာဝန္တံ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါအစိတ်ရှိသော။
လောကံ၊ သတ္တလောကကို။
သဗ္ဗတ္တတာယ၊ သတ္တဝါအလုံးစုံတို့၌ မိမိကိုယ်လို အဖြစ်ဖြင့်။
ဝါ၊ အလုံးစုံသော စိတ်အဘို့ဖြင့်။
ဝိပုလေန၊ ပြန့်ပြောသော။
မဟဂ္ဂတေန၊ မဟဂ္ဂုတ်ဖြစ်သော။
အပ္ပမာဏေန၊ အတိုင်းအရှည် မရှိသော။
အဝေရေန၊ ဗျာပါဒရန် မရှိသော။
အဗျာပဇ္ဇေန၊ ဒေါမနဿ ကင်းသော။
မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ၊ မေတ္တာနှင့်တကွ ဖြစ်သော စိတ်ဖြင့်။
ဖရိတွာ၊ ပြန့်နှံ့၍။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။

ဤကား အနက်။

အနောဓိဖရဏမေတ္တာ

ထို့အတူ --

သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တု အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု, အနီဃာ ဟောန္တု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု၊ သဗ္ဗေ ပါဏာ။ သဗ္ဗေ ဘူတာ။ သဗ္ဗေ ပုဂ္ဂလာ။ သဗ္ဗေ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ အဝေရာ။ပ။ ပရိဟရန္တု။

အနောဓိဖရဏ မေတ္တာ နှစ်ဆယ်။

ဩဓိဖရဏမေတ္တာ

သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော အဝေရာ။ပ။ ပရိဟရန္တု။ သဗ္ဗေ ပုရိသာ။ သဗ္ဗေ အရိယာ။ သဗ္ဗေ အနရိယာ။ သဗ္ဗေ ဒေဝါ။ သဗ္ဗေ မနုဿာ။ သဗ္ဗေ ဝိနိပါတိကာ အဝေရာ။ပ။ ပရိဟရန္တု။

ဩဓိဖရဏမေတ္တာ နှစ်ဆဲ့ရှစ်။

ဒိသာဖရဏမေတ္တာ

သဗ္ဗေ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ သတ္တာ အဝေရာ။ပ။ ပရိဟရန္တု။ သဗ္ဗေ ပစ္ဆိမာယ။ ဥတ္တရာယ။ ဒက္ခိဏာယ။

ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ။ ပစ္ဆိမာယ။ ဥတ္တရာယ။ ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ။ ဟေဋ္ဌိမာယ။ ဥပရိမာယ ဒိသာယ သတ္တာ အဝေရာ။ပ။ ပရိဟရန္တု။

သဗ္ဗေ ပုရတ္ထိမာယ ပစ္ဆိမာယ။ပ။ ဥပရိမာယ ဒိသာယ ပါဏာ။ ဘူတာ။ ပုဂ္ဂလာ။ အတ္တဘာဝ ပရိယာပန္နာ။ ဣတ္ထိယော။ ပုရိသာ။ အရိယာ။ အနရိယာ။ ဒေဝါ။ မနုဿာ။ ဝိနိပါတိက အဝေရာ။ပ။ ပရိဟရန္တု။

ဒိသာဖရဏမေတ္တာ လေးရာ့ရှစ်ဆယ်။

ဤသို့ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်၌ လာသော --

၅၂၈-မေတ္တာယူပုံ သံပေါက်

နောဓိ ပဉ္စ၊ ဩ သတ္တ၊ ဒွါဒ ပုဂ္ဂလာ။
အပ္ပနာ ဟု၊ န္တု လေးခု၊ မြှောက်မှု ဋ္ဌစတ္တာ။
လေးရာ့ရှစ်ဆယ်၊ ဂဏန်းချယ်၊ မြှောက်ဆယ် ရပ်မျက်နှာ။
ငါးရာ့နှစ်ဆယ်၊ ရှစ်ခုကယ်၊ များကျယ် ပေါင်းမေတ္တာ။

ဟူသော ငါးရာ့နှစ်ဆယ် ရှစ်သွယ်သော အခြင်းအရာတို့တွင် တပါးပါး သည်လည်း အပ္ပနာပတ္တစိတ်ရှိသော ဈာနလာဘီ ပုဂ္ဂိုလ်အားသာ ပြည့်စုံနိုင်သည်။

အပ္ပနာပတ္တစိတ္တဿေဝ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ပ၊နှာ-၃၀၂)

ခက်ဆစ်အနက်နှင့် ရှင်းလင်းချက်များ

သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။
သတ္တာ၊ ခန္ဓာငါးရပ်၌ ငြိကပ်သသူတို့သည်။

စူဠှီသဒ္ဒေန ပန ဝီတရာဂေသုပိ အယံ ဝေါဟာရော ဝတ္တတိယေဝ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ပ၊နှာ-၃၀၃)

ပါဏာ၊ ရှူတတ် ရှိုက်တတ်သသူတို့သည်။
ဘူတာ၊ ကံ ကိလေသာတို့ကြောင့် ဖြစ်တတ် သသူတို့သည်။
ပုဂ္ဂလာ၊ ငရဲ၌ ဖြစ်တတ်သသူတို့သည်။
ဝါ၊ ထိုထို သတ္တနိကာယကို ပြည့်စေတတ် သဗ္ဗာဝတ္ထ [၁] မှ လျောကျတတ် သသူတို့သည်။
အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ၊ ခန္ဓာငါးရပ် အတ္တဘော၌ ပိုင်းခြားအပ်သည့် အတွင်း ဝင်သသူတို့သည်။

[၁။ သဗ္ဗာဝတ္ထ = (သဗ္ဗ၊ အလုံးစုံ။ အဝတ္ထ၊ အခိုက်အတန့်။) ကလလရေကြည် အခိုက် အတန့် စသော အလုံးစုံသော အခိုက်အတန့် (ပျက်စီးရွေ့လျောတတ်သော သဘောရှိသူ)]

ယထာ စ သလ္လာတိ ဝစနံ၊ ဧဝံ သေသာနိပိ ရူဠှီဝသေန အာရောပေတွာ သဗ္ဗာနေတာနိ သဗ္ဗသတ္တဝေဝစနာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ပ၊နှာ-၃၀၄)

ဣတ္ထိယော၊ မိန်းမတို့သည်။
ပုရိသော၊ ယောက်ျားတို့သည်။
အရိယာ၊ အရိယာတို့သည်။
အနရိယာ၊ ပုထုဇဉ်တို့သည်။
ဒေဝါ၊ နတ်တို့သည်။
မနုဿာ၊ လူတို့သည်။
ဝိနိပါတိကာ၊ ဖရိုဖရဲ ကြဲ၍ကျကုန်သော အပါယ်ဘုံသားတို့သည်။
အဝေရာ၊ ပါဏာတိပ စသည် အဇ္ဈ ပြင်ပရန်သူ မပြုကင်းကုန်သည်။
အဗျာပဇ္ဇာ၊ ဒေါမနဿ မရှိကုန်သည်။ အနီဃာ၊ ဆင်းရဲမရှိကုန်သည်။
ဟောန္တု၊ ဖြစ်စေကုန်သတည်း။
သုခံ၊ ကိုယ်ချမ်းသာခြင်း ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
အတ္တာနံ၊ အတ္တဘောကို။
ပရိဟရန္တု၊ ရွက်ဆောင် သည်ပိုးနိုင်စေကုန် သတည်း။

ဤကား အနက်။

အကျိုးရပုံ အဆုံးအဖြတ်

ဤသိုလျှင် ငါးရာ့နှစ်ဆယ်ရှစ်သွယ်သော အခြင်းအရာတို့တွင် တပါးပါးသော အခြင်းအရာ ဖြင့် မေတ္တာဈာန်ကို ပွါးများသော ယောဂီသည် ဆိုခဲ့ပြီးသော အာနိသင် ဆဲ့တပါး တို့ကို အကြွင်းမဲ့ ရ၏။

ဣမေ အာနိသံသာ ဗြဟ္မဝိဟာရလာဘိနော အနဝသေသာ လဗ္ဘန္တိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ပ၊နှာ-၃၇၀)

သားငယ်ကို နို့တိုက်စဉ် မူဆိုးလှံနှင့် ထိုးလေသော် ထန်းရွက်မသွေ လှံသွား ခွေရသော ဓေနုဝတ္ထု၌--

သာ တဿာ သရီရံ အာဟစ္စ တာလပဏ္ဏံ ဝိယ ပဝဋ္ဋမာနာ ဂတာ၊ နေ၀ ဥပစာရဗလေန၊ န အပ္ပနာဗလေန၊ ကေဝလံ ဝစ္ဆကေ ဗလဝပ္ပိယ- စိတ္တတာယ။

ဟု - အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၃၀၇) မိန့်သေးရကား ဥပစာ အပ္ပနာသို့ မရောက်သော်လည်း မေတ္တာဘာဝနာကို လေ့လာပွါးများလျှင် ဤအာနိသင်များကို ထိုက်သည် အားလျော်စွာ ရသင့်၏ဟု မှတ်ရာသည်။

သုခံ သုပန္တိ မုနုယော၊
အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတာ။
သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ပဗုဇ္ဈန္တိ၊
သဒါ ဂေါတမဘဝကာ။
ယေသံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ၊
နိစ္စံ ဗုဒ္ဓဂတာသတိ။

စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသောကြောင့် တပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းဖြင့် ဈာန်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အားလည်း “သုခ သုပန” စသော ဤအာနိသင်တို့ကို ယထာရဟ ရကောင်းသေး၏ မှတ်လေ။

ကိဉ္စာပိ ဣတော အညကမ္မဋ္ဌာနဝသေန အဓိဂတဈာနာနမ္ပိ သုခသုပနာဒယော အာနိသံသာ လဗ္ဘန္တိ။ ... တထာပိမေ အာနိသံသာ ဗြဟ္မဝိဟာရလာဘိနော အနဝသေသာ လဗ္ဘန္တိ ဗျာပါဒါဒီနံ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ပ၊နှာ-၃၇၀)

မေတ္တာ ပြီး၏။

...

ကရုဏာပွါးနည်း

ကရုဏာကို ပွါးလိုသောပုဂ္ဂိုလ်သည် --

ဣဓေ'ကစ္စော ဝိဟေသေန္တော၊
အလာဘော လဒ္ဓဇာနိယော။
ကိတ္တိမာ မင်္ကု သံမူဠှော၊
ကာလင်္ကတော အပါယဂေါ။

ဒုဇ္ဇစ္စော သုဂတိယမ္ပိ၊
ဗာဟွာဗာဓော ဒုဒဿိကော။
ဒုဂ္ဂတော အပ္ပါယုကောတိ၊
နေကာနတ္ထာနုဗန္ဓိတော။
တဒညော တု ကာရုဏိကော၊
အနေကတ္တာနုဗန္ဓိတော။

ကရုဏာ ခေါင်းပါးခြင်း အပြစ်

ဣဓ၊ ဤလောက၌။
ဧကစ္စော၊ အချို့သူသည်။
ဝါ၊ အချို့သူကို။
ဝိဟေသေန္တော၊ ကရုဏာနဲ ညှဉ်းဆဲတတ်သည် ဖြစ်၍။
အလာဘော၊ လာဘ်ရှားပါး၏။
လဒ္ဓဇာနိယော၊ လာဘ်ရပြီးလည်း ပျက်စီးဆုံးရှုံး၏။
ကိတ္တိမာ၊ မကောင်း သတင်း ကျော်စောခြင်း ရှိ၏။
မင်္ကု၊ ပရိသတ်ထဲ မရဲထိတ်လန့်၏။
သံမူဠှော ကာလင်္ကတော၊ တွေတွေဝေဝေ သေရ၏။
အပါယဂေါ၊ သေခါ အပါယ် လားရ၏။

သုဂတိယမ္ပိ၊ လူ့ပြည်၌လည်း။
ဒုဇ္ဇစ္စော၊ အမျိုးယုတ်ဖြစ်ရ၏။
ဗာဟွာဗာဓော၊ အနာများ၏။
ဒုဒဿိကော၊ အဆင်းဆိုး၏။
ဒုဂ္ဂတော၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါး အစာ ရှား၏။
အပ္ပါယုကော၊ အသက်တို၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
နေကာနတ္ထာနုဗန္ဓိတော၊ များသော အကျိုးမဲ့တို့သည် အစဉ်ဖွဲ့အပ်၏။

ကရုဏာ၏ အကျိုး

တဒညော တု ကာရုဏိကော၊
အနေကတ္တာနုဗန္ဓိတော။

တဒညော၊ ထိုမှ တပါးသော။
ကာရုဏိကော တု၊ ကရုဏာရှိသူကိုကား။
အနေကတ္ထာနုဗန္ဓိတော၊ ထိုမှ ပြန်သား အကျိုးစီးပွါးတို့ သွားလေတိုင်း၌ အစဉ် လိုက်အပ်၏။

ဆင်းရဲသူကို ရှေးဦးစွာပွါးခြင်း

ဤသို့ ဝိဟေသာ၏ အပြစ် ကရုဏာ၏ အကျိုးတို့ကို ဆင်ခြင်၍ ရှေးဦးစွာ အလွန် ဆင်းရဲ ကျင်နာလှသော ဒုက္ခိတ သတ္တဝါကို ကြည့်ရှု၍ --

ကိစ္ဆံ ဝတာယံ သတ္တော အာပန္နော၊
အပ္ပေဝ နာမ ဣမမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စေယျ။

အယံ သတ္တော၊ ဤသတ္တဝါသည်။
ကိစ္ဆံ၊ ငြိုငြင်ပင်ပန်းခြင်းသို့။
အာပန္နော ဝတ၊ ရောက်ရှာပါသည်တကား။
ဣမမှာ ဒုက္ခာ၊ ဤဆင်းရဲမှ။
မုစ္စေယျ ၊ လွတ်ပါလေမူကား။
အပွေဝ နာမ သာဓု၊ ကောင်းလေစွ ဟု အဖန်ဖန် ပွါးအပ်၏။

ချမ်းသာသောလူမိုက်ကို ပွါးခြင်း

ထိုကဲ့သို့သော ဒုက္ခိတကို မရမတွေ့လျှင် ပါပကာရီ သုခိတကိုပင် ရာဇဝတ်မင်း ဒဏ်သင့်၍ သတ်အံ့ဟု သင်းချိုင်းသို့ ထုတ်ဆောင်အပ်သော ခိုးသူနှင့်ပုံပြု၍ --

ဘောဂေ ဘုဉ္ဇတိ ကိဉ္စာပိ၊
ဝရာကော'ယံ သုသဇ္ဇိတော။
ကတတ္တာ ပန ပါပါနံ၊
ဒုက္ခံ ဧဿတိ န'ပ္ပကံ။

ကိဉ္စာပိ ဒါနိ မနုဿော၊
ကတိပါဟစ္စယေန သော။
အဋ္ဌ သောဠသနိရယေ၊
ပရိပူရော ဘဝိဿတိ။

အယံ ဝရာကော၊ ဤသူယုတ်သည်။
သုသဇ္ဇိတော၊ ချမ်းသာကို ခံစားခြင်း၌ ဖွဲ့ငြိသည်ဖြစ်၍။
ဝါ၊ ချမ်းသာဖြင့် တန်းဆာဆင်အပ်သည်ဖြစ်၍။
ဘောဂေ၊ စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို။
ကိဉ္စာပီ ဘုဉ္ဇတိ၊ အကယ်၍ ယခုဘဝ သုံးဆောင်ရ၏။
ပန တထာပိ၊ ယင်းသို့ သုံးဆောင်ရသော်လည်း။
ပါပါနံ၊ မကောင်းမှုတို့ကို။
ကတတ္တာ၊ ပြုသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
အနုပ္ပကံ၊ ဤ၍ဤမျှ ဂဏန်းချ၍ မရခြားပိုင်း အတိုင်းမသိသော။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲသို့။
ဧဿတိ၊ ရောက်ရှာရချေလတ္တံ့။

“ဝရာက” ပုဒ်၏အနက် ဂဏ္ဍိ နိဿယတို့၌ နေရာလှလှ မကျ၊ သဒ္ဓတ္ထမုတ္တာဝလိ ထောပနီဓိ အဘိဓာန်တို့၌ လာတိုင်း သူယုတ်သည် စိုးရိမ်ထိုက်သော သူသည် ဟူသော နှစ်နက် သင့်အံ့သည်။

ဧသော၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဒါနိ၊ ယခုဘဝ၌။
ကိဉ္စာပိ မနုဿော၊ လူတို့ဘောင်ဝယ် တောင်လယ် မြောက်သွား အကယ်၍ လူဖြစ် လင့်ကစား။
ကတိပါဟစ္စယေန၊ အသက်ကုန်ပျောက် ဘေးရောက်သည့်အခါ အတန်ကြာသဖြင့်။
အဋ္ဌသောဠသနိရယေ၊ ငရဲကြီးရှစ်သွယ် ငရဲငယ် တဆဲ့ခြောက်လုံးတို့ကို။
ပရိပူရော၊ ပြည့်စေသည်။
ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ရှာလိမ့်သတည်း၊

ဤသို့ သနားအပ်၏။

ချစ်သူစသည်ကိုပွါးခြင်း

ထို့နောင် ပိယ မျဇ္ဈ ဝေရီ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အစဉ်အတိုင်း ပွါးအပ်၏။ ဝေရီ၌ ရန်ငြိုး မပျောက်လျှင် မေတ္တာ၌ ဆိုခဲ့ပြီးသောနည်းဖြင့် ဖျောက်အပ်၏။ ထိုသူတို့တွင် ကုသိုလ်များသော သူကိုလည်း မြင်အပ် ကြားအပ်သော ဉာတိဗျသန ရောဂဗျသန ဘောဂဗျသန စသည်တို့ကို၎င်း၊ မလွန်နိုင်သော ဝဋ္ဋဒုက္ခကို၎င်း အောက်မေ့ ပွါးများပြီး၍ အတ္တ ပိယ မဇ္ဈ ဝေရီ လေးလီသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ သီမသမ္ဘေဒကို ပြု၍ စတုတ္ထဈာန် တိုင်အောင် ပွါးအပ်၏။

ကရုဏာ ၁၃၂-ပါး သံပေါက်

နောဓိ ပဉ္စ၊ ဩ သတ္တ၊ ဒွါဒ ပုဂ္ဂလာ။
ဒိသာ ဒသ၊ မြှောက်ပွါးက၊ တရာ့နှစ်ဆယ်သာ။
တရာ့သုံးဆယ်၊ နှစ်ခုကယ်၊ များကျယ် ကရုဏာ။

ဆိုခဲ့ပြီးသည်မှ ကြွင်းသမျှကား မေတ္တာနှင့် တူပြီ။

(ကရုဏာ ပြီး၏။)

...

မုဒိတာ ပွါးနည်း

မုဒိတာကို ပွါးများ အားထုတ်လိုသော ယောဂီသည် -- သုခသမပ္ပိတ [၁] နိစ္စသမ္ပဟံသိတမုခ [၂], မိဟိတပုဗ္ဗင်္ဂမ [၃] ပုဗ္ဗဘာသိတ [၄], သုခသံဘာသ [၅] သခိလ [၆] သမ္ဗောဒက [၇] ဖြစ်သော အတိပ္ပိယ သောဏ္ဍသဟာယ [၈] ကိုသော်၎င်း -- သုခိတ [၉] သုသဇ္ဇိတ [၁၀] , မောဒမာန [၁၁]ဖြစ်သော ပိယပုဂ္ဂိုလ်ကိုသော်၎င်း - မြင်၍သော်၎င်း ကြား၍သော်၎င်း ---

၁။ သုခ သမပ္ပိတ = (သုခ+သံ+အပ္ပိတ) ချမ်းသာခြင်းသို့ ကောင်းစွာ ရောက်သော (ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသော)။
၂။ နိစ္စ သမ္ပဟံသိတမုခ = (နိစ္စ + သမ္ပဟံသိတ + မုခ) အမြဲပြုံးရွှင်သော မျက်နှာရှိသော။
၃။ မိဟိတ ပုဗ္ဗင်္ဂမ (မိဟိတ + ပုဗ္ဗင်္ဂမ) ပြုံးခြင်း - ရှေ့သွားရှိသော၊ (အရင်ပြုံးသော)။
၄။ ပုဗ္ဗ ဘာသိတ = (ပုဗ္ဗ + ဘာသိတ) ရှေးဦးစွာ နှုတ်ဆက် ပြောဆိုတတ်သော။
၅။ သုခ သမ္ဘာသ = (သုခ+ သံဘာသ) ချမ်းသာသော နားဝင်ချိုသော - ကောင်းသော စကားကို ဆိုတတ်သော။
၆။ သခိလ = ပြေပြစ် ချောမောသော စကားရှိသော။
၇။ သမ္မောဒက = ဝမ်းမြောက်စေသော။
၈။ သောဏ္ဍသဟာယ = အပျော်အပါး လိုက်စားဖက် အဖော် အပေါင်းအသင်း။
၉။ သုခိတ = (သုခ+ ဣတ) ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်သော။
၁၀။ သုသဇ္ဇိတ = (သု = ကောင်းစွာ။ သဇ္ဇိတ = ငြိကပ် ဖွဲ့အပ်သော) ချမ်းသာကို ခံစားခြင်း၌ ကောင်းစွာ ငြိကပ်ဖွဲ့အပ်သော။
၁၁။ မောဒမာန = ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာစေသော။]

မောဒတိ ဝတာ’ယံ သတ္တော အဟော သာဓု အဟော သုဋ္ဌု။

အယံ သတ္တော၊ ဤသတ္တဝါသည်။
မောဒတိ ဝတ၊ ချမ်းသာရိပ်ငြိမ် စည်းစိမ် ခံလျက် နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ရပေစွ တကား။
အဟော သာဓု၊ ကောင်းပေစွ။
အဟော သုဋ္ဌု၊ မွန်မြတ်ပေစွ ဟု အဖန်ဖန် ပွါးအပ်၏။

ယခု ဆင်းရဲမှု ယခုဘ၀ ရှေ့နောက် ကာလတို့၌ ရဘူး ရလတ္တံ့သော သုခကိုသာ အာရုံပြု၍ ပွါးအပ်၏။ ထို့နောင် မဇ္ဈတ္တ ဝေရီတို့၌ ပွါး၍ သီမသမ္ဘေဒကို ပြုလျက် စတုတ္ထဈာန်သို့ တက်အပ်၏။ အကြွင်း ရှေးနည်းတူ။

(မုဒိတာ ပြီး၏။)

...

ဥပေက္ခာ ပွါးနည်း

ဥပေက္ခာဘာဝနာကို ပွါးလိုသော ယောဂီသည်ကား -- မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ သုံးပါး တို့တွင် တပါးပါး၌ စတုတ္ထဈာန်ကို အဖန်ဖန် လေ့လာဝင်စား ပွါးများပြီးမှ --

မေတ္တာဒယော သြဠာရိကာ၊
သတ္တကေလာယနေန စ။
ယုတ္တာ သမီပစာရိကာ၊
ပဋိဃာနုနယာန စ။

ဥပေက္ခာ တု သန္တဘာဝါ၊
သုခုမာ ပဏိတာပိ စ။
ကိလေသေဟိ စ ဝိဒူရာ၊
သုဝေပုလ္လဖလာ တထာ။

မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ တို့၏အပြစ်

မေတ္တာဒယော၊ မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ သုံးပါးတို့သည် ။
သြဠာရိကာ၊ သောမနဿနှင့် ယှဉ်သည်ဖြစ်၍ လျှပ်ပေါ်လော်လည်ခြင်းကြောင့် ရုန့်ရင်း ကြမ်းတမ်းကုန်၏။
သတ္တကေလာယနေန စ၊ သတ္တဝါတို့၌ မြတ်နိုးတနာပြုခြင်းနှင့်လည်း။
ယုတ္တာ၊ ယှဉ်ကုန်၏။
ပဋိဃာနုနယာနံ စ၊ ဒေါမနဿ ဟူသော မုန်းခြင်း ရာဂ သောမနဿ ဟူသော ချစ်ခြင်းတို့၏လည်း။
ဝါ၊ "အဝေရာ ဟောန္တု ဒုက္ခာ မုစ္စန္တု မောဒန္တု”ဟု တောင့်တခြင်း အနုနယ ထိုမှ ပြန်သော ပဋိဃတို့၏လည်း။
သမီပစာရိကာ၊ အနီးအပါး၌ ကျင်လည်ကုန်၏။

ဥပေက္ခာ၏ အကျိုး

ဥပေက္ခာ တု၊ ဥပေက္ခာသည်ကား။
သန္တဘာဝါ၊ ငြိမ်သက်သော ဖြစ်ခြင်း သဘော ရှိ၏။
သုခုမာ၊ သိမ်မွေ့၏။
ပဏီတာပိ စ၊ မြတ်လည်း မွန်မြတ်၏၊
ကိလေသေဟိ စ၊ ကိလေသာ တို့မှလည်း။
ဝိဒူရာ၊ အလွန်ဝေး၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။
သုဝေပုလ္လဖလာ၊ အလွန် ပြန့်ပြောသော အကျိုးလည်း ရှိ၏။

မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ်ကို ဦးစွာပွါးခြင်း

ဤသို့ ရှေ့သုံးပါး၌ အပြစ်၊ ဥပေက္ခာ၌ အကျိုးတို့ကိုဆင်ခြင်၍ ရှေးဦးစွာ ပကတိ- မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ်ကို အာရုံပြုလျက် --

အတ္တနာ ကတကမ္မေန၊
အာဂတော'ယံ စ ဂစ္ဆတိ။
အတ္တနာ ကတကမ္မေန၊
အာဂတော တွံ စ ဂစ္ဆသိ။

န တဿ တဝ ယောဂေန၊
လဗ္ဘာ ကိဉ္စိ သုခံ ဒုခံ။
ဥပနေတုံ အပနေတုံ၊
ကမ္မဿကော ဟိ'ယံ ဇနော။

အတ္တနာ၊ မိမိသည်။
ကတ ကမ္မေန၊ ပြုခဲ့သည့်ကံဖြင့်။
အယံ၊ ဤသူသည်။
အာဂတော စ၊ ရှေးဘဝမှလည်း လာခဲ့ရ၏။
ဂစ္ဆတိ စ၊ နောက်ဘဝသို့လည်း လားရ၏။
တွံ စ၊ သင်သည်လည်း။
အတ္တနာ ကတကမ္မေန၊ မိမိပြုခဲ့သည့်ကံဖြင့်။
အာဂတော၊ ရှေးဘဝမှလည်း လာခဲ့ရ၏။
ဂစ္ဆသိ၊ နောက်ဘဝသို့လည်း လားရ၏။

တဝ၊ သင်၏။
ယောဂေန၊ အဝေရာ ဟောန္တု၊ လုံ့လပြုသဖြင့်။
တဿ၊ ထိုသူ၏။
ကိဉ္စိ၊ တစုံတခုသော။
သုခံ ဝါ၊ ချမ်းသာကိုလည်း။
ဥပနေတုံ၊ ဆောင်ခြင်းငှါ။
ဒုက္ခံ ဝါ၊ ဆင်းရဲကိုလည်း။
အပနေတုံ၊ ပယ်ခြင်းငှါ။
န လဗ္ဘာ၊ မရနိုင်ကောင်းချေ။
ဟိ သစ္စံ၊ မှန်၏။
အယံ ဇနော၊ ဤသူသည်။
ကမ္မဿကော၊ ကံသည်သာလျှင် မိမိဥစ္စာ ရှိချေ၏။

ဟု အဖန်ဖန် ပွါးများအပ်၏။ ထို့နောင် ပိယပုဂ္ဂိုလ် သောဏ္ဍသဟာယ (=အတိပ္ပိယ) ဝေရီပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ အစဉ်အတိုင်း ပွါး၍ အတ္တ ပိယ မဇ္ဈ ဝေရီ လေးလီသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ သီမသမ္ဘေဒကို ပြုလျက် ပဉ္စမဈာန်သို့ တက်အပ်၏။ အကြွင်း ရှေးနည်းတူပြီ။

(ဥပေက္ခာ ပြီး၏။)

...

ဗြဟ္မဝိဟာရ ပကိဏ္ဏကကထာ

ဤဗြဟ္မဝိဟာရ လေးပါးတို့၌ ပကိဏ္ဏက ကထာကား --

သိမှတ်ရာ မာတိကာ ၁၆-ပါးလင်္ကာ

ဝစနတ္ထာ၊ လက္ခဏာဒိ၊
သမ္ပတ္တိနှင့်၊ ဝိပတ္တိတော၊
ပယောဇနတ်၊ ပစ္စတ္ထိကာ၊
အာရမ္မဏ၊ အစ လယ် ဆုံး၊
ထုံး ဝဍ္ဎန၊ နိဿန္ဒဟု၊
ဗြဟ္မဝိဟာ၊ တာဝတွာနှင့်၊
ပမညာ ကမ၊ ပရမတည်း၊
ဒါန စထွေ၊ ကလျာဏေကို၊
ပြည့်စေတတ်ငြား၊ ဆဲ့ခြောက်ပါးကို၊
ပိုင်းခြား သိမှတ်ရာသတည်း။

၀စနတ္ထ

'မိဇ္ဇတိ၊ မိတ္တေ ဝါ ဘဝါ၊ မိတ္တဿ ဝါ ဧသာ မေတ္တာ' စသည်ဖြင့် ဝစနတ္ထပြု၊

လက္ခဏ

ဟိတကာရပ္ပဝတ္တိ [၁]၊ ဒုက္ခာပနယနာကာရပ္ပဝတ္တိ [၂], သတ္တေသု ပမောဒ [၃]၊ သတ္တေသု မဇ္ဈတ္တာကာရပ္ပဝတ္တိ[၄] လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

ရသ

ဟိတူပသံဟာရ[၁]၊ ပရဒုက္ခာသဟန[၂]၊ အနိဿယန[၃]၊ သမဘာဝဒဿန[၄] ကိစ္စ ရှိကုန်၏။

ပစ္စုပဋ္ဌာန်

အာဃာတ ဝိနယန[၁] အဝိဟိံသာ[၂], အရတိ ဝိဃာတ[၃] ပဋိဃာနုနယ ဝူပသမ[၄] ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ပဒဋ္ဌာန်

မနာပ ဘာဝဒဿန [၁]၊ အနာထ ဘာဝဒဿန[၂] သမ္ပတ္တိဒဿန[၃]၊ ကမ္မဿကတာဒဿန[၄] ပဒဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

[၁။ မေတ္တာ၏ လက္ခဏာ စသော ဓမ္မ၀၀တ္ထန် ၄-ပါး
(၁) ဟိတာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ = (ဟိတ = အကျိုး၊ အာကာရ = အခြင်းအရာ၊ ပဝတ္တိ = ဖြစ်ခြင်း) သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွါးကို ကျင့်သောအခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
(၂) ဟိတူပသံဟာရရသာ = (ဟိတ = အကျိုး၊ဥပသံဟာရ = ကပ်၍ဆောင်ခြင်း) သတ္တဝါ တို့၏ အကျိုးစီးပွါးကို ဆောင်ရွက်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
(၃) အာဃာတ ဝိနယ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ =(အာဃာတ = အမျက်ဒေါသ ရန်ငြိုး။ ဝိ-ကင်း + နယ = ဆောင်။ ဝိနယ = ပယ်ဖျောက်ခြင်း) ရန်ငြိုးကိုဖျောက်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
(၄) မနာပဘာဝဒဿနပဒဋ္ဌာနာ = (မနာပ = နှလုံးပွါးစေခြင်း နှစ်လိုခြင်း။ ဘာဝ ဒသာန = အဖြစ်ကိုရှုမြင်ခြင်း) နှလုံးပွါးစေသည်၏ အဖြစ်ကို ရှုမြင်ရခြင်းလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။]

၂။ ကရုဏာ၏ လက္ခဏာ စသော ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး
(၁) ဒုက္ခာပနယနာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ = သူတပါးတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ပယ်ရှားလိုသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။ (အပ နယန = အပ= အပြင်။ နယန = ဆောင်ခြင်း၊ အပြင်သို့ဆောင်ခြင်း ပယ်ရှားခြင်း)
(၂) ပရဒုက္ခာသဟနရသာ (ပရ = သူတပါး။ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲ။ အ=မ။ သဟန = သည်းခံခြင်း) သူတပါးတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို သည်းမခံနိုင်ခြင်း မကြည့်ရက်နိုင်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
(၃) အဝိဟိံသာပစ္စုပဋ္ဌာနာ = သတ္တဝါတို့ကို မညှဉ်းဆဲခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
(၄) အနာထဘာဝ ဒဿန ပဒဋ္ဌာနာ = ကိုးကွယ်ရာမရှိသည့် အဖြစ်ကို ရှုခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

၃။ မုဒိတာ၏ လက္ခဏာ စသော ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး
(၁) သတ္တေသု ပမောဒနလက္ခဏာ =(မောဒန = ဝမ်းမြောက်ခြင်း။ ပမောဒန = အလွန် ဝမ်းမြောက်ခြင်း။) သတ္တဝါတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ဝမ်းမြောက် နှစ်သက်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
(၂) အနိဿာယနရသာ = (န + ဣသာယန) မငြူစူ မစောင်းမြောင်းခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
(၃) အရတိ ဝိဃာတ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ = သူတပါး တို့၏ စည်းစိမ်၌ မမွေ့လျော်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
(၄) သမ္ပတ္တိဒဿန ပဒဋ္ဌာနာ = သူတပါးတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ရှုမြင်ခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

၄။ ဥပေက္ခာ၏ လက္ခဏာ စသော ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး
(၁) သတ္တေသု မဇ္ဈတ္တာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ = သတ္တဝါတို့၌ အလယ်အလတ် သဘော ရှိသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
(၂) သမဘာဝ ဒဿနရသာ = ညီမျှသည် အဖြစ်ကိုသာ ပြုခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
(၃) ပဋိဃာနုနယဝူပသမ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ = (ပဋိဃ = အမျက်ထွက်ခြင်း။ အနုနယ = တပ်မက်ခြင်း။ ဝူပသမ=ငြိမ်းခြင်း) သတ္တဝါတို့၌ မုန်းခြင်း ချစ်ခြင်းကို ငြိမ်းစေခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
(၄) ကမ္မဿကတာ ဒဿန ပဒုဋ္ဌာနာ= (ကမ္မ+သက+တာ) ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာ ရှိသည့်အဖြစ်ကို ရှုခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။]

သမ္ပတ္တိ

ဗျာပါဒ ဝိဟိံသာ အရတိ ပဋိဃာနုနယ တို့၏ ငြိမ်းခြင်းသည် သမ္ပတ္တိ မည်၏။

[ဗျာပါဒ = အမျက်ထွက်ခြင်း စိတ်ဆိုးခြင်း၊
ဝိဟိံသာ = ညှဉ်းဆဲခြင်း၊
အရတိ = မမွေ့မလျော် မနှစ်သက်ခြင်း၊
ပဋိဃ အနုနယ = မုန်းခြင်း ချစ်ခြင်း။]

ဝိပတ္တိ

သိနေဟ သောက ပဟာသ အညာဏုပေက္ခာ တို့၏ ဖြစ်လာခြင်းသည် ဝိပတ္တိ မည်၏။

[သိနေဟ = ချစ်ခြင်း။
သောက = စိုးရိမ်ခြင်း၊
ပဟာသ = ရွှင်လန်းခြင်း။
အညာဏုပေက္ခာ = ဉာဏ်ကင်းသော လျစ်လျူရှုခြင်း။]

ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး၏ အကျိုး “ပယောဇန”

ဝိပဿနာသုခ ဘဝသမ္ပတ္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရ ဧကာဒသာနိသံသ တို့သည် သာဓာရဏ အကျိုးတည်း။

ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါးတို့၏ သီးခြား အာဝေနိက အကျိုး

ဗျာပါဒ ဝိဟိံသာ အရတိ ရာဂတို့၏ ပျောက်ခြင်းသည် အာဝေနိက အကျိုးတည်း။

ရန်သူ “ပစ္စတ္ထိက”

ရာဂ သောက ပဟာသ အညာဏုပေက္ခာတို့သည် နီးသော ရန်သူတည်း။ ဗျာပါဒ ဝိဟိံသာ အရတိ ပဋိဃာနုနယ တို့သည် ဝေးသော ရန်သူတည်း။

အာရမ္မဏ

ဧက အနေကသတ္တဝါပညတ်သည် အာရုံ မည်၏။

စ လယ် အဆုံး

ကတ္တုကမျတာဆန္ဒသည် အာဒိ နီဝရဏာဒိဝိက္ခမ္ဘနသည် မဇ္ဈ, အပ္ပနာသည် ပရိယောသာန မည်၏။

တိုးပွါးမှု “ဝဍ္ဎန”

သီမသမ္ဘေဒ ပြီးကောင်းရာ ဥပစာ အပ္ပနာ နှစ်ပါးသည် အာရမ္မဏဝဍ္ဎနဘုံတည်း၊ ပွါးပုံ ဝဍ္ဎက္ကမကား -- ဧကာဝါသ - ဒွိ - တိ - စတု - ပဉ္စ -ဆ - သတ္တ - အဋ္ဌ - န၀ - ဒသဝါသ - ဧကရစ္ဆာ - ဥပဍ္ဎဂါမ - ဂါမ - ဇနပဒ - ရဇ္ဇ - ဧကဒိသာ - ဧကစက္ကဝါဠ - အနေကစက္ကဝါဠတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ တခုတခု သတ္တဝါအစု၌ မုဒုကမ္မနိယစိတ်ကို ပြုလျက် ကသိုဏ်းအား ပွါးရသည်။

အကျိုးဆက် “နိဿန္ဒ”

အရူပသည် ကသိုဏ်း၏ နိဿန္ဒအကျိုးဆက်။ နေဝသညာနာသညာယတနသည် သမာဓိတို့၏အကျိုးဆက်။ ဖလ သမာပတ်သည် ဝိပဿနာ၏ အကျိုးဆက်။ နိရောဓ သမာပတ်သည် သမထ ဝိပဿနာ နှစ်ပါး၏ အကျိုးဆက် ဖြစ်သကဲ့သို့ ဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရသည် ရှေ့ ဗြဟ္မဝိဟာရသုံးပါး၏ နိဿန္ဒ အကျိုးဆက်တည်း။

ဗြဟ္မဝိဟာရ မည်ပုံ

သေဋ္ဌဋ္ဌ နိဒ္ဒေါသဘာဝကြောင့် ဗြဟ္မဝိဟာရဟု ဆိုအပ်၏။

[သေဋ္ဌဋ္ဌ = မြတ်သောသဘော။
နိဒ္ဒေါသ ဘာဝ = အပြစ်ကင်းသော သဘော။]

ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး ပိုင်းခြားထားပုံ

ဗျာပါဒ ဝိဟေသာ အရတိ ရာဂ များသောသူ လေးဦးတို့၏ စင်ကြယ်ကြောင်းဖြစ်၍၎င်း၊ ဟိတူပသံဟာရ, အဟိတာပ နယန, သမ္ပတ္တိမောဒန, အနာဘောဂ [၁] အားဖြင့် လေးပါးသာ သတ္တဝါတို့၌ မနသိကာရ ရှိသောကြောင့်၎င်း၊ အမိသည် ဒဟရ ဂိလာန ယောဗ္ဗနပ္ပတ္တ သကိစ္စပ္ပသုတ [၂] သား လေးယောက်တို့၌ ဖြစ်ခြင်းကဲ့သို့ သတ္တဝါတို့၌ မေတ္တာ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သင့် သောကြောင့်၎င်း လေးပါးသာ ဖြစ်၏။

[၁။ ဟိတူပ သံဟာရ = (ဟိတ = အကျိုး၊ ဥပ = ကပ်၍။ သံဟာရ = ကောင်းစွာ ဆောင်ခြင်း) သတ္တဝါ၏ အကျိုးကို ကောင်းစွာဆောင်ခြင်း။
အဟိတာပနယန = (အဟိတ = အကျိုးမဲ့။ အပ နယန = ပယ်ခြင်း) သူတပါး၏ အကျိုးမဲ့ကို ပယ်ခြင်း။
သမ္ပတ္တိမောဒန = သူတပါးတို့ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ပြည့်စုံခြင်း၌ ဝမ်းမြောက်ခြင်း။
အနာဘောဂ = (န + အာဘောဂ) နှလုံးမသွင်းခြင်း လျစ်လျူရှုခြင်း။
၂။ ဒဟရ = ငယ်ရွယ်သူ ဂိလာန = မကျန်းမာသူ။
ယောဗ္ဗနပတ္တ = အရွယ်ရောက်သူ။
သကိစ္စပ္ပသုတ = မိမိအလုပ်၌ ကျွမ်းကျင်သူ။]

အပ္ပမညာ မည်ပုံ

သတ္တဝါ တယောက်တည်း၌ သော်လည်း ဥဒ္ဓုမာတက စသည်၌ကဲ့သို့ တစိတ်ကို မယူမူ၍ အလုံးစုံ နှံ့သောအားဖြင့် အာရုံပြုသောကြောင့် “အပ္ပမာဏေ ဂေါစရေ ဘဝါ အပ္ပမညာ” မည်၏။

စဉ်ပုံ ကမ

ယေဘုယျအားဖြင့် ဟိတကာရ စသည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်၏။

အယံ ဣမာသံ အပ္ပမညာနံ ယေဘုယျေန ပဝတ္တိက္ကမော။ ...မေတ္တာဒီနံ ဟိ တိဿန္နံ ဘာဝနာနံ ကမနိယမော နတ္ထိ။ ယံ ဝါ တံ ဝါ ပဌမံ ဘာဝေတုံ လဗ္ဘာ။ ဒေသနာက္ကမဝသေန ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တံ [၃]။ ဋီကာ (မဟာ၊ပ၊ နှာ-၃၈၅။)

[၃။ မေတ္တာစသော ဗြဟ္မဝိဟာရ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄-ပါးတို့တွင် အလိုရှိရာ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စ၍ ပွါးနိုင်သည်။ မေတ္တာမှစ၍ ဟောထားခြင်းမှာ ဒေသနာက္ကမသာ ဖြစ်သည်။]

သုဘ အာကာသ ဝိညာဏ-
အာကိဉ္စာနုပနိဿယာ။
တတောပရံ န ဟောန္တီတိ၊
သုဘာဒိပရမာ ဣမာ။

ဗြဟ္မဝိဟာရ ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အမြင့်ဆုံး အကျိုးပေး

ဣမာ၊ ဤ အပ္ပမညာ လေးပါးတို့သည်။
သုဘ အာကာသ ဝိညာဏ အာကိဉ္စာနံ၊ သုဘဝိမောက္ခ အောက် အရူပ သုံးပါး တွဲ၏။
ဥပနိဿယာ၊ မှီရာအကြောင်းတို့တည်း။
တတောပရံ၊ ထို့ထက် အလွန်။
န ဟောန္တိ၊ မဖြစ်နိုင်ကုန်။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
သုဘာဒိပရမာ၊ သုဘဝိမောက္ခ စသည်လျှင် အလွန်အကဲ အမြတ်အထွတ် အညွှန့် ရှိကုန်၏။

ဧတာသံ အာနုဘာဝေန၊
ဒါနံ သီလဉ္စ နိက္ခမံ။
ပညာ ဝီရိယ ခန္တိ စ၊
သစ္စာဓိဋ္ဌာနမေတ္တိယော။
ဥပေက္ခမ္ပိ စ ပူရေတွာ၊
လဘန္တိ သဗ္ဗသောဘနေ။

ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါးအကျိုးများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

မဟာသတ္တာ၊ အလောင်းတော်မြတ် ဗောဓိသတ်တို့သည်။
ဧတာသံ၊ ထိုအပ္ပမညာ လေးပါးတို့၏။
အာနုဘာဝေန၊ တန်းခိုးရှိန်စော် အာနုဘော်ကြောင့်။
ဒါနဉ္စ၊ ဒါနပါရမီကို၎င်း။
သီလဉ္စ၊ သီလပါရမီကို၎င်း။
နိက္ခမဉ္စ၊ နိက္ခမပါရမီကို၎င်း။
ပညာ ဝီရိယ ခန္တီစ၊ ပညာပါရမီ ဝီရိယပါရမီ ခန္တီပါရမီ တို့ကို၎င်း။
သစ္စာဓိဋ္ဌာနမေတ္တိယော၊ သစ္စာပါရမီ အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီ မေတ္တာပါရမီ တို့ကို၎င်း။
ဥပေက္ခမ္ပိ စ၊ ဥပေက္ခာပါရမီကို၎င်း၊
ပူရေတွာ၊ ဖြည့်ကုန်၍။
သဗ္ဗသောဘနေ၊ ဒသဗလ စသည်လုံးစုံ တင့်တယ်သော ဂုဏ်တို့ကို။
လဘန္တိ၊ ရတော်မူကြကုန်၏၊

ဗြဟ္မဝိဟာရလေးပါး ပြီး၏။

…..

အာဟာရေပဋိကူလသညာပွါးနည်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အာဟာရ၌ ဘေး ၄-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬▬

“အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ” ဟူရာ၌ အစဉ်အတိုင်း အစာ၌ တပ်သော နိကန္တိတဏှာဘေး၊ အာရုံသို့ ကပ်ခြင်း ဥပဂမနဘေး၊ ထိုထိုဘဝ၌ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်ခြင်း ပစ်ချခြင်း ဥပပတ္တိဘေး၊ ဘဝန္တရ စသည်နှင့် စပ်ခြင်း ပဋိသန္ဓိဘေး - ဤသို့ ဘေး လေးပါးရှိသော ကြောင့် ပုတ္တမံသူပမာ, နိစ္စမ္မဂါဝူပမာ, အင်္ဂါရကာသူပမာ, သတ္တိသူလူပမာ ဟူသော ဩဝါဒ လေးပါးဖြင့် ပြအပ်သော ဩဇဋ္ဌမကရုပ် ဝေဒနာသုံးပါး ပဋိသန္ဓေ နာမ်ရုပ်တို့ကို ဆောင်တတ်သော ကဗဠိကာရာဟာရ ဖဿဟာရ မနောသေဉ္စတနာဟာရ ဝိညာဏဟာရ ဟူသော အာဟာရ လေးပါးတို့တွင် အသိတ ပီတ ခါယိတ သာယိတ အပြားရှိသော ကဗဠီကာရာဟာရ ကိုသာ ယူအပ်၏။

[အာဟာရ လေးပါးတွင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအတွက် စားဘွယ် သောက်ဘွယ် ခဲဘွယ် လျက်ဘွယ်ဖြစ်သော ကဗဠီကာရ အာဟာရကိုသာ ယူရမည် ဟူလိုသည်။]

ဆင်ခြင်ပုံခြင်းရာ ၁၀-ပါး မာတိကာ

▬▬▬▬▬▬▬

ထိုအာဟာရ၌ ပဋိကူလာကာရအားဖြင့် ဖြစ်သော သမထ သမထပရိကမ် ဟူသော သညာကို ပွါးလိုသော ယောဂီသည် ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ ကပ်လျက် --

သင်္ဂဟဂါထာ

▬▬▬▬▬

ဂမနာ ဧသနာ ဘောဂါ၊
အာသယာ စ နီဓာနတော။
အပက္ကာ စ ပက္ကာ ဖလာ၊
နိဿန္ဒသော စ မက္ခနာ။
ဧဝံ ဒသဟာကာရေဟိ၊
ဣက္ခေယျာ ပဋိကူလတာ။

ဂမနာ၊ ဆွမ်းခံသွားရခြင်းဖြင့်၎င်း။
ဧသနာ၊ ရှာရခြင်းဖြင့်၎င်း။
ဘောဂါ၊ သုံးဆောင်ခြင်းဖြင့်၎င်း။
အာသယာ စ၊ အခြားစီ ဖြစ်တတ်သော သလိပ် သည်းခြေ သွေး ပြည် အားဖြင့်၎င်း။
နီဓာနတော၊ စု၍ တည်နေရာ အစာသစ် အိမ် အားဖြင့်၎င်း။
အပက္ကာ စ၊ မကျက်မကြေသေးသော အားဖြင့်၎င်း။
ပက္ကာ၊ ကြေကျက်ပြီး အားဖြင့်၎င်း။
ဖလာ၊ အကျိုးရင်း အားဖြင့်၎င်း။
နိဿန္ဒသော စ၊ ထိုမှဤမှ ယိုစီးစိမ့်ထွက်သော အကျိုးဆက် အားဖြင့်၎င်း။
မက္ခနာ၊ လူးလည်းခြင်းဖြင့်၎င်း။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ဒသဟာကာရေဟိ၊ ဆယ်ပါး သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်။
ပဋိကူလတာ၊ စက်ဆုပ် ရွံရှာ ထွီဘွယ်ရာအဖြစ်ကို။
ဣက္ခေယျာ၊ ရှုဆင်ခြင်အပ်၏။

(၁) ဆွမ်းခံသွားရခြင်း “ဂမန”အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံလင်္ကာ

ဤဆယ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့တွင် ဂမန အားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား ....

မဟာနုဘော်၊ ရဟန်းတော်တို့၊
ရွှင်ပျော်ညဉ့်လုံး၊ ကျင့်သုံး ဓမ္မ၊
စောစောထ၍၊ စေတီယင်္ဂဏ၊
စသည်ဝတ်ဝတ်၊ မချွတ်ပြုကာ၊
ချိန်ခါလင့်ထ၊ အာသန၌၊
ဝီသတိံသာ၊ ဝါရာ ပတ်လုံး၊
ပိုက်ကျုံးစီးဖြန်း၊ သင်္ကန်း သပိတ်၊
ပရိက္ခရာ၊ ယူဆောင်ကာလျှင်၊
သာယာပျံ့ပျူး၊ ဆန်းထူးစိမ့်စုံ၊
ရဂုံမြိုင်ဝ၊ ဝိဝေကကို၊
အာဟာရတွက်၊ မငဲ့ကွက်ပဲ၊
စားမက်ရှာရေး၊ သုသာန် ပြေးသည့်၊
တောခွေး အလား၊ ရွာသို့သွားသော်၊
စဉ်အား ရောက်အောင်၊ ကွင်း မရှောင်ရ၊
အိမ်မြှောင်ကြွက်ချေး၊ လင်းနို့ချေးနှင့်၊
ခိုချေး ရှင်ချေး၊ လူချေး ရွံ့ပွက်၊
ချောက်နက် သစ်ငုတ်၊ အကောင်ပုပ်ပြွမ်း၊
ဆွမ်းခံလမ်းသို့၊ ကြိုးပမ်း ချီရ၊
တံခါးဝက၊ များလှဘေးဘျမ်း၊
ခွေးကြမ်း နွားဆိုး၊ ဆင်မြင်းဆိုးကြောင့်။
ငုံ့လျှိုးမျက်လွှာ၊ မနေသာခဲ့၊
မျှော်ကာကြည့်ရ၊ ပြန်ကာလလည်း၊
ဧသနယော၊ အာဟာရောသည်။
အဟော စက်ဆုပ်ဖွယ်တကား။

အာသန မာရုယှ ဝီသ တိံ သဝါရေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရိတွာ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ (ပ၊နှာ-၃၃၇။)

ဝီသ တိံသဝါရေတိ ဧတ္ထ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝါရပရိစ္ဆေဒေါတိ ကေစိ။ အပရေ ပန ဥဏှာသနေနာတိ ဝဒန္တိ။ ...ဝီသ တိံသဂ္ဂဟဏံ ပန ယထာသလ္လက္ခိတ ဘိက္ခာစာရ ဝေလာဝသေန။ အထဝါဂမနတော ယာဝ သမ္မက္ခနာ မနသိကာရော ဧကော ဝါရော၊ ဧဝံ ဝီသ,တိံ သဝါရေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရိတွာ။
မဟာဋီကာ (ပ၊နှာ-၄၁၈။)

(၂) ရှာမှီးရခြင်း ပရိယေသနအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံလင်္ကာ

ပရိယေသနအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

အိုးတိုလက်စွဲ၊ ဘုန်းစားနဲသို့၊
ရှင်မွဲရောင်ခြောက်၊ အိမ်စဉ်လျှောက်၍၊
ညှိုးအောက်မျက်နှာ၊ ခွါရာရွံ့ပွက်၊
တင်ရောက်တက်သား၊ တဖက်ဖြင့်ကြွ၊
တဖက်မတည်း၊ ကာလနွေမူ၊
လေဆောင်ယူသည့်၊ ဖုံမြူမြက်မှိုက်၊
ကိုယ်၌ ရစ်ဝိုင်း၊ အိမ်ဝတိုင်း၌၊
ယင်ရိုင်းသဲသဲ၊ ငါးမဲ ပုပ်စပ်၊
ချွဲ နှပ် တံထွေး၊ လူ့ သး ခွေးဘင်၊
နွားမစင်က၊ စသည် များစွာ၊
ရွံဖွယ်ရာကို၊ မှိတ်ကာ ချဉ်းကပ်၊
မှိုင်ကာရပ်လည်း၊ ပုပ် စပ် ကျန်ကြွင်း၊
ထမင်း မုံ့ဟောင်း၊ ကောင်း မကောင်းကို၊
မလောင်း တချို့၊ လောင်း တချို့နှင့်၊
တချို့ က ဆဲ၊ ဦးပြဲရဟန်း၊
ဖိုချောင်ခန်းမှာ၊ ကျီးကန်းသဘော၊
ရှာရမောသည်။
အဟော စက်ဆုပ်ဖွယ်တကား။

(၃,၄,၅) သုံးဆောင်ခြင်း “ပရိဘောဂ”စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံလင်္ကာ

ပရိဘောဂ အာသယ နိဓာန သုံးပါးတို့ဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

စားမည်စိတ်ရှိ၊ လက်နှိုက်မိမူ၊
မြတ်ဘိသူ့ကို၊ ဖိတ်လှူမတင့်၊
ပူရှိန်သင့်၍၊ ချွေးနှင့်စိုရွှဲ၊
လက်ဆုပ်ထဲမှ၊ ချေခွဲတတန်၊
အာသို့ နှံသော်၊ ညှီနံ တံထွေး၊
ကြေးညစ်မြှေးကို၊ လုံးထွေး ပေါင်းစု၊
ထောင်းထု ဝါးလျှင်း၊ ခွေးစာကျင်းမှာ၊
ထည့်ခွေးစာသို့၊ ရှုရာမလှ၊
မမြင်ရလို့၊ မြိန်ကြနိုင်ပါ - မျိုသောခါလည်း၊
ဝင်ကာ ဆင်းလျှောက်၊ စာအိမ်ပေါက်သို့၊
မရောက်ခင်သေး၊ ပြည် သွေး သည်းခြေ၊
သလိပ်တွေဟု၊ လေးထွေ အာသယ၊
ရောထဆင်ကွဲ -- မွေးကတဲက၊
အနဲငယ်မျှ၊ မဆေးရဘူး၊
လဲလူး ရွံ့ဘွယ်၊ အိမ်ဝယ် တည်မော၊
အာဟာရောသည်။
အဟော စက်ဆုပ်ဖွယ်တကား။

ဗုဒ္ဓ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ရညောပိ စက္ကဝတ္တိဿ ပိတ္တ သေမှ ပုဗ ္ဗလောဟိတာသယေသု စတူသု အညတရော အာသယော ဟောတိယေဝ။ မန္ဒပ္ပညာနံ ပန စတ္တာရောပိ အာသယာ ဟောန္တိ။
အဋ္ဌကထာ (၊ပ၊ နှာ-၃၃၉။)

နိဓာနမနုပဂတော အာမာသယံ အပ္ပတ္တောယေဝ အာဟာရော ပိတ္တာဒီဟိ မိဿိတော ဟောတိ။
ဋီကာ (၊ပ၊နှာ-၄၂၀)

(၆,၇,၈) အစာမကြေစသည့် သုံးမျိုးဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံလင်္ကာ

အပရိပက္က ပရိပက္က ဖလ သုံးပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

ရွာဒွန်းစဏ္ဍား၊ တံခါးအထွက်၊
တံစိပွက်သို့၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာ၊
မိုက်မဲစွာသား၊ အစာအိမ်ထဲ၊
ဟိုလဲဤနေ့၊ စားသရွေ့ကို၊
ပေါင်းပွေ့စုလျက်၊ ဓာတ်မီးချက်၍၊
ပရပွက်အူ၊ ကျိုက်ကျိုက် ဆူပွ၊
အမြှုပ်ထလျက် -- အူခေါင်း သက်၍၊
ချက်မြစ် ကျောက်ကုန်း၊ အူအဆုံးဟု၊
ပတုန်းပိတ်ဝယ်၊ ကျင်ငယ် ကျင်ကြီး၊
ဖြစ်ထပြီးလေ -- ကောင်းစွာကြေက၊
ကေသာ လောမ၊ စသည် ရောယု၊
အပုပ်စုကို၊ ပြီးမှုစေပါ၊
မကြေခါမူ၊ နူနာစိုရွှဲ၊
ပွေးဝဲအစ၊ ရာမကသည့်၊
ဖလရောဂေါ၊ ဖြစ်စေသောကြောင့်။
အဟော စက်ဆုပ်ဖွယ်တကား။

(၉) ယိုစီးထွက်သောအကျိုးဆက်အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံလင်္ကာ

နိဿန္ဒအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား ---

ဝမ်းမြောက်ရွှင်ပြယ်၊ လူပုံလယ်မှာ၊
တင့်တယ်ဘိခြင်း၊ တခံတွင်းက၊
သွင်းသည့်အစာ၊ တညဉ့်ကြာလျှင်၊
မျက်နှာညှိုးမှိတ်၊ နှာခေါင်းပိတ်လျက်၊
လူဆိတ်ကွယ်ရာ၊ စွန့်ရရှာသည်၊
ကြည့်ကာ တောင်မြောက်၊ ကိုးပေါက်ဒွါရ၊
အမာဝမှ၊ ယိုကျဖျင်းဖျင်း၊
ဆံမွေးတွင်းက၊ သက်ဆင်း ကျလျော၊
အာဟာရောသည်။
အဟော စက်ဆုပ်ဖွယ်တကား။

အန္နံ ပါနံ ခါဒနီယံ၊
ဘောဇနဉ္စ မဟာရဟံ။
ဧကဒွါရေန ပဝိသိတွာ၊
နဝဟိ ဒွါရေဟိ သန္ဒတိ။

အန္နံ ပါနံ ခါဒနီယံ၊
ဘောဇနဉ္စ မဟာရဟံ။
ဘုဉ္ဇတေ သပရိဝါရော၊
နိက္ခာမေန္တော နိလီယတိ။

အန္နံ ပါနံ ခါဒနီယံ၊
ဘောဇနဉ္စ မဟာရဟံ။
ဘုဉ္ဇတေ အဘိနန္ဒန္တော၊
နိက္ခာမေန္တော ဇိဂုစ္ဆတိ။

အန္နံ ပါနံ ခါဒနီယံ၊
ဘောဇနဉ္စ မဟာရဟံ။
ဧကရတ္တိပရိဝါသာ၊
သဗ္ဗံ ဘဝတိ ပူတိကံ။

ပေါရာဏဂါထာ

မဟာရဟံ၊ သူမြတ်တို့နှင့် ထိုက်တန်သော။
အန္နဉ္စ၊ ထမင်းသည်၎င်း။
ပါနဉ္စ၊ အဖျော်သည်၎င်း။
ခါဒနီယဉ္စ၊ ခဲဘွယ်သည်၎င်း။
ဘောဇနဉ္စ၊ ဘောဇဉ်သည်၎င်း။
ဧကဒွါရေန၊ တပေါက်သော ဒွါရဖြင့်။
ပဝိသိတွာ၊ ဝင်၍။
နဝဟိ ဒွါရေဟိ၊ ကိုးခုသော ဒွါရတို့ဖြင့်။
သန္ဒတိ၊ ယိုစီး၏။

မဟာရဟံ၊ သူမြတ်တို့နှင့် ထိုက်တန်သော။
အန္နဉ္စ၊ ထမင်းကို၎င်း။
ပါနဉ္စ၊ အဖျော်ကို၎င်း။
ခါဒနီယဉ္စ၊ ခဲဘွယ်ကို၎င်း။
ဘောဇဉ္စ၊ စားဘွယ်ကို၎င်း။
သ ပရိဝါရော၊ အခြံအရံနှင့်တကွ။
ဘုဉ္ဇတိ၊ စားသုံး၏။
နိက္ခာမေန္တော၊ စွန့်ထုတ် ထွက်စေသည်ရှိသော်။
နိလီယတိ၊ ပုန်းကွယ် လျှို့ဝှက်ရ၏။

မဟာရဟံ၊ သူမြတ်တို့နှင့် ထိုက်တန်သော။
အန္နဉ္စ၊ ထမင်းကို၎င်း။
ပါနဉ္စ၊ အဖျော်ကို၎င်း။
ခါဒနီယဉ္စ၊ ခဲဘွယ်ကို၎င်း။
ဘောဇဉ္စ၊ စားဘွယ်ကို၎င်း။
အဘိနန္ဒန္တော၊ အလွန် နှစ်သက်သည်ဖြစ်၍။
ဘုဉ္ဇတေ၊ စား၏။
နိက္ခာမေန္တော၊ ထွက်သည်ရှိသော်။
ဇိဂုစ္ဆတိ၊ စက်ဆုပ်၏။

မဟာရဟံ၊ သူမြတ်တို့နှင့် ထိုက်တန်သော။
အန္နဉ္စ၊ ထမင်းကို၎င်း။
ပါနဉ္စ၊ အဖျော်ကို၎င်း။
ခါဒနီယဉ္စ၊ ခဲဘွယ်ကို၎င်း။
ဘောဇဉ္စ၊ စားဘွယ်ကို၎င်း။
သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံသော အစာသည်။
ဧကရတ္တိပရိဝါသာ၊ ဝမ်းတွင်း အစာအိမ်၌ တညဉ့်မှ သိပ်သဖြင့်။
ပူတိကံ၊ ပုပ်သိုးသည်။
ဘဝတိ၊ ဖြစ်၏။

(၁၀) ပေကျံခြင်းအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံလင်္ကာ

သမ္မက္ခနအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

စားသောအခါ၊ ခံတွင်းမှာတည်း၊
ရွံရာမသိ၊ ထွက်ပြန်ဘိလည်း၊
တံစိ ပွက်တွင်း၊ ချက်ထမင်းမှ၊
အမြှုပ်ထ၍၊ ဝါဋ (=တွင်း) နှုတ်ခမ်း၊
အိုးနှုတ်ခမ်းမှာ၊ လူးလည်းပါသို့၊
ကိုးဒွါရပေါက်၊ ဆံမွေးပေါက်မှ၊
စီးလျှောက်ယိုကျ၊ ခေဠ (=တံထွေး)၊
မျက်ချေး၊ နှပ်စေး နဖာ၊
သွားမှာ သွားမြှေး၊ ညစ်ကြေးမစင်၊
ကျင်ငယ် ဘင်တို့၊ ဝန်းကျင်လိမ်းကပ်၊
ရေသုံးသပ်လည်း၊ ကြပ်ကြပ်မပြယ်၊
ထွီဘွယ် သဘော၊ အဟာရောသည်။
အဟော စက်ဆုပ်ဘွယ်တကား။

ဥပစာရသမာဓိရခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬

ဤသို့လျှင် ဆယ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့တွင် တပါးပါးဖြင့် အဖန်များစွာ ဆင်ခြင်သော ယောဂီအား စက်ဆုပ်ဖွယ်သော အခြင်းအရာဖြင့် အာဟာရနိမိတ် ထင်၏။ ထိုနိမိတ်ကို အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများသော ယောဂီသည် နီဝရဏ ကင်းကွာသဖြင့် ဥပစာရဈာန် သမာဓိကို ရ၏။

ကဗဠီကာရာဟာရဿ သဘာဝဓမ္မတာယ ဂမ္ဘီရတ္တာ အပ္ပနံ အပ္ပတ္တေန ဥပစာရသမာဓိနာ စိတ္တံ သမာဓိယတိ။ အဋ္ဌကထာ (၊ပ၊ နှာ-၃၄၂။)

နိမိတ္တန္တိ ... ပဋိကူလာကာရဝသေန ဥပဋ္ဌိတံ ကဗဠီကာရာဟာရသညိတံ ဘာဝနာယ နိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ၊ န ဥဂ္ဂဟ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ၊ ယဒိ ဟိ တတ္ထ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဥပ္ပဇေယျ၊ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ။ တထာ စ သတိ အပ္ပနာပတ္တေန ဈာနေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န စ ဘဝတိ။ ဋီကာ၊ (ပ၊ နှာ-၄၂၃။)

အာဟာရေပဋိကူလသညာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျိုး

▬▬▬▬▬▬▬

အကျိုးအာနိသင်ကား ---

အာဟာရေ စဇတေ တဏှံ၊
ပုတ္တမံသံဝ ဘုဉ္ဇတိ။
တံမုခါ ကာမဂုဏိက-
ရာဂေါပိ ပရိဇာနိယော။

ပရိဇာနေ ရူပက္ခန္ဓံ၊
ကာယေ သတိ စ ပူရတိ။
အသုဘသညာနုလောမံ၊
ပဋိပဒမ္ပိ ပဇ္ဇတိ။
အမတံ ဣဓ အပ္ပတ္တော၊
သော သုဂ္ဂတိပရာယဏာ။

သင်္ဂဟ ဂါထာ

သော၊ ထို အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းသော ယောဂီသည်။
အာဟာရေ၊ ချို ချဉ် စပ် ငန် အဖန် အခါး ရသာပြားသော အစာ၌။
တဏှံ၊ ရသတဏှာကို။
စဇတေ၊ စွန့်ခွါ၏။
ပုတ္တမံသံ ဣဝ၊ ကန္တာရကြား သား၏ အသားကိုကဲ့သို့။
ဘုဉ္ဇတိ၊ တဏှာမဖက် ဝဋ်မှထွက်အောင် သုံးဆောင် စားသောက်၏။
တံမုခါ၊ ထိုအာဟာရကို သိခြင်းကို အရင်းပြုသဖြင့်။
ကာမဂုဏိက ရာဂေါပိ၊ ရူပ သဒ္ဒ စသည်အာရုံ ကာမဂုဏ်၌ မှီသော ရာဂကိုလည်း။
ပရိဇာနိယော၊ သိမြင်ပိုင်းဖြတ် လွန်မြောက်အပ်၏။

တံမုခါ၊ ထိုကာမဂုဏ် ငါးပါးကို ပိုင်းခြားခြင်းကို အရင်းပြုသဖြင့် (လိုက်)။
ရူပက္ခန္ဓံ၊ ရုပ်အစုကို။
ပရိဇာနေ၊ ပိုင်းခြား၍ သိ၏။
ကာယေ သတိ စ၊ ကာယဂတာသတိသည်လည်း။
ပူရတိ၊ အလိုလိုပါ ပြည့်စုံလာ၏။
အသုဘသညာနုလောမံ၊ အဝိညာဏက အသုဘသညာ အားလျော်သော။
ပဋိပဒမ္ပိ၊ အကျင့်ကိုလည်း။
ပဇ္ဇတိ = ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ကျင့်၏။
ဣဓ၊ ဤဘဝ၌။
အမတံ၊ အမြိုက် နိဗ္ဗာန်သို့။
အပ္ပတ္တော၊ မရောက်ရနိုင်သေးမူကား။
သုဂတိပရာယဏော၊ သုဂတိလျှင် လားရာရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဧကာသညာ ပြီး၏။

စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်ပွါးနည်း ၁၉-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

စတုဓာတုဝဝတ္ထာန် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းလိုသော ယောဂီသည် --

တိက္ခပည ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်အံ့ ... အကျဉ်းအားဖြင့် ပွါးအပ်၏။

နာတိတိက္ခပည ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်အံ့ -- အကျယ်အားဖြင့် ပွါးအပ်၏။

[စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်ပွါးနည်း ၁၉-ပါး

(၁) နွားသတ်ယောကျ်ားပမာ ဆင်ခြင်ပွါးများခြင်း၊

(၂) အိမ်၏ အစိတ်အပိုင်းအသွင် ဆင်ခြင် ပွါးများခြင်း။ (ယင်း ၂-ပါးမှာ တိက္ခပည ပုဂ္ဂိုလ်၏ ပွါးနည်း ဖြစ်သည်) ၊

(၃) လွန်ကဲ များပြား ထင်ရှားသော ဓာတ်ဖြင့် ၄၂-ကောဋ္ဌာသကို အကျဉ်း (သသမ္ဘာရသင်္ခေပ) နည်းဖြင့် ဆင်ခြင်ပွါးများခြင်း၊

(၄) လွန်ကဲများပြား ထင်ရှားသောဓာတ်ဖြင့် ၄၂-ကောဋ္ဌာသကို အကျယ်ခွဲဝေသော (သသမ္ဘာရဝိဘတ္တိ) နည်းဖြင့် ဆင်ခြင်ပွါးများခြင်း၊

(၅) ဓာတ် ၄-ပါးလုံးဖြင့် ၄၂-ကောဋ္ဌာသကို အကျဉ်း (သလက္ခဏသင်္ခေပ) နည်းဖြင့် ဆင်ခြင် ပွါးများခြင်း၊

(၆) ဓာတ် ၄-ပါးလုံးဖြင့် ၄၂-ကောဋ္ဌာသကို အကျယ်ခွဲဝေသော (သလက္ခဏဝိဘတ္တိ) နည်းဖြင့် ဆင်ခြင် ပွါးများခြင်း။ (ယင်း ၄-ပါးမှာ နာတိတိက္ခပည ပုဂ္ဂိုလ်၏ ပွါးနည်း ဖြစ်သည်)

(၇-၁၉) ဝစနတ္ထစသော အခြင်းအရာ ၁၃-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင် ပွါးများခြင်း။]

တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ် ပွါးများနည်း ၂-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

နွားသတ်ယောက်ျား ဥပမာ

ပွါးဟန်ကား -- တိက္ခပည ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ ကပ်လျက် “သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ ဒက္ခော ဂေါဃာတကော ဝါ ဂေါဃာတကန္တေဝါသီ ဝါ” စသည်ဖြင့် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်၌ ဟောတော်မူသည့် အတိုင်း မိမိရူပကာယအလုံးကို ဆင်ခြင်၍ --

ဓာတ်ကြီး ၄-ပါး သဘောလက္ခဏာ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ယော ဣမသ္မိံ ကာယေ ထဒ္ဓဘာဝေါ ဝါ ခရဘာဝေါ ဝါ၊ အယံ ပထဝီဓာတု။ ယော အာဗန္ဓနဘာဝေါ ဝါ ဒြဝဘာဝေါ ဝါ၊ အယံ အာပေါဓာတု။ ယော ပရိပါစနဘာဝေါ ဝါ ဥဏှဘဝေါ ဝါ၊ အယံ တေဇောဓာတု။ ယော ဝိတ္ထမ္ဘနဘာဝေါ ဝါ သမုဒီရဏဘာဝေါ ဝါ၊ အယံ ဝါယောဓာတု။

ပထဝီဓာတ်သဘော

▬▬▬▬▬▬▬

ဣမသ္မိံ ကာယေ၊ဤကိုယ်၌။
ယော ထဒ္ဓဘာဝေါ ဝါ၊ အကြင် ခိုင်မာခြင်း သဘောလက္ခဏာသည်၎င်း။
ယာ ခရဘာဝေါ ဝါ၊ အကြင် ကြမ်းတမ်းသော အခြင်းအရာ ကိစ္စသည်၎င်း။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
အယံ၊ ဤခိုင်မာ ကြမ်းတမ်းခြင်း သဘောသည်။
ပထဝီဓာတု၊ ပထဝီဓာတ်တည်း။

အာပေါဓာတ်သဘော

▬▬▬▬▬▬▬

ဟေ အာဗန္ဓနဘာဝေါ ဝါ၊ အကြင်စေးဖွဲ့သော အခြင်းအရာ ကိစ္စသည်၎င်း။
ယာ ဒြဝဘာဝေါ ဝါ၊ အကြင် ယိုတွဲ ရိချွဲ ပြောင်းအိသော သဘော လက္ခဏာသည်၎င်း။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
အယံ၊ ဤ စေးဖွဲ့ ယိုတွဲ ရိချွဲ ပြောင်းအိခြင်း သဘောသည်။
အာပေါဓာတု၊ အာပေါဓာတ်တည်း

တေဇောဓာတ်သဘော

▬▬▬▬▬▬▬▬

ယော ပရိပါစနဘာဝေါ ဝါ၊ အကြင်လှပတင့်တယ် အရွယ်အိုမင်း အရေ တွန့်လိပ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ရင့်ကျက်စေခြင်း ကိစ္စသည်၎င်း။
ယော ဥဏှဘာဝေါ ဝါ၊ အကြင် ခိုးရှိန် ပူ ဧခြင်း သဘော လက္ခဏာသည်၎င်း။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏၊
အယံ၊ ဤလှပတင့်တယ် အရွယ် အိုမင်း အရေတွန့်လိပ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ရင့်ကျက်စေ တတ်သော ခိုးရှိန် ပူ ဧသော သဘောသည်။
တေဇောဓာတု၊ တေဇောဓာတ်တည်း။

ဝါယောဓာတ်သဘော

▬▬▬▬▬▬▬▬

ယော ဝိတ္ထမ္ဘနဘာဝေါ ဝါ၊ အကြင် သွား ရပ် ထိုင် လျောင်းခြင်း စသည်၌ တောင့်တင်း ခိုင်ခံ့ ထောက်ပံ့ခြင်းသဘော လက္ခဏာသည်၎င်း။
သမုဒီရဏဘာဝေါ ဝါ၊ အကြင် ရှေ့တွား လှုပ်ရှားခြင်း ကိစ္စသည်၎င်း။
အတ္ထိ ရှိ၏။
အယံ၊ ဤ တောင့်တင်း ခိုင်ခံ့ ထောက်ပံ့ ရှေ့တွား လှုပ်ရှားခြင်း သဘောသည်။
ဝါယောဓာတု၊ ဝါယောဓာတ်တည်း။

ဤသို့အစိတ်ကို အဖန်ဖန် သိမ်းဆည်းပြီး၍ --

ဣတိ အယံ ကာယော အစေတနော အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ဓာတုသမူဟောယေဝ။

ဣတိ၊ ဤသို့။
အယံ ကာယော၊ ဤ ကရဇရူပကာယသည်။
အစေတနော၊ စိတ်မရှိ။
အဗျာကတော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါဟုမဆိုအပ်သော အဗျာကတတရားတည်း။
သုညော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ဟူသည်မှ ဆိတ်၏။
နိဿတ္တော သတ္တဝါ မဟုတ်။
နိဇ္ဇီဝေါ ၊ အသက်ဝိညာဉ် အရှင်မဟုတ်။
ဓာတုသမူဟောယေဝ၊ ခိုင်မာ ကြမ်းတမ်းသော မြေဓာတ်သဘော, စေးဖွဲ့ ယိုတွဲ ရိချွဲ ပြောင်းအိသော ရေဓာတ် သဘော, လှပတင့်တယ် အရွယ်အိုမင်း အရေတွန့်လိပ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ရင့်ကျက် စေတတ်သော ခိုးရှိန် ပူ ဧသော မီးဓာတ်သဘော, သွားရပ် ထိုင်လျောင်းခြင်း စသည်၌ တောင့်တင်းခိုင်ခံ့ သောက်ပံ့ရှေ့တွား လှုပ်ရှားသော လေဓာတ်သဘော အားဖြင့် ဓာတ်လေးပါး အစုသာလျှင်တည်း။

ဤသို့ အဖန်ဖန်ဆင်ခြင်ပွါးများ နှလုံးထားအပ်၏။

ဥပစာရသမာဓိရခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬

ထိုအခါ နွားကိုသတ်လျက် လမ်းလေးခွ အဆုံအချက်၌ လေးဖက်ခုတ်လှီး ချပြီးသောအခါ ဂေါဃာတက ယောကျ်ားအား နွားဟူသော ဂါဝီသညာ ပျောက်၍ အမဲဟူသော မံသသညာ ရောက်လာသကဲ့သို့ ဣရိယာပုထ် လေးရပ်တို့၌ သတ္တ ဇီဝသညာကို ပယ်ခွါခွဲထု၍ ဓာတ်အစုသာ ထင်၏။ ဥပစာရသမာဓိကို ရ၏။

အိမ်၏အစိတ်အပိုင်းဥပမာ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

တနည်းလည်း --

ကဋ္ဌံ ဝလ္လိဉ္စ တိဏဉ္စ၊
မတ္တိကံ စတုဂံ ပတိ။
ပရိဝါရိတော အာကာသော၊
သင်္ချံ ဂေဟန္တိ ဂစ္ဆတိ။

အဋ္ဌိံ နှာရုံ စ မံသဉ္စ၊
စမ္မဉ္စ စတုကံ ပတိ။
ပရိဝါရိတော အာကာသော၊
သင်္ချံ ရူပန္တိ ဂစ္ဆတိ။

ကဋ္ဌဉ္စ၊ သစ်သားကို၎င်း။
ဝလ္လိဉ္စ၊ ကြိမ်နွယ်ကို၎င်း။
တိဏဉ္စ၊ မြက်သက်ကယ်ကို၎င်း။
မတ္တိကဉ္စ၊ မြေသရွတ်ကို၎င်း။
စတုကံ၊ လေးပါး အပေါင်းကို။
ပတိ၊ စွဲ၍။
ပရိဝါရိတော၊ ခြံရံအပ်သော။
အာကာသော၊ ကောင်းကင်သည် (အပိုင်းအခြားသည်)။
ဂေဟန္တိ၊ အိမ်ဟူ၍။
သင်္ချံ၊ ခေါ်ဝေါ်ရေတွက်ခြင်းသို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ရောက်၏။

အဌိဉ္စ၊ အရိုးကို၎င်း။
နှာရုံစ၊ အကြောကို၎င်း။
မံသဉ္စ၊ အသားကို၎င်း။
စမ္မဉ္စ၊ အရေကို၎င်း။
စတုကံ၊ လေးပါး အပေါင်းကို။
ပတိ၊ စွဲ၍။
ပရိဝါရိတော၊ ခြံရံအပ်သော။
အာကာသော၊ ကောင်းကင်သည်(အပိုင်းအခြားသည်)။
ရူပန္တိ၊ ရုပ် ဟူ၍။
သင်္ချံ ၊ ခေါ်ဝေါ် ရေတွက်ခြင်းသို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ရောက်၏။

ဟူသော သင်္ဂဟ ဂါထာနှင့်အညီ အိမ်ဟူ၍ ထင်ရှား မရှိပဲလျက် သစ်သား ကြိမ်နွယ် သက်ကယ် မြေကျံ သရွတ်တို့ကို စွဲ၍ အတွင်းအပ ထက်ဝန်းကျင် ခြံရံ၍ တည်သော ကောင်းကင်ကိုပင် အိမ်ဟူ၍ ဆိုအပ် ခေါ်ဝေါ်အပ် သကဲ့သို့ ဤကိုယ်၌ အလွန်ထင်ရှား အများဆုံး မှုလအထည်ကိုယ်ဖြစ်သော ကောဋ္ဌာသ လေးခုကို စွဲ၍ အတွင်းအပ ထက်ဝန်းကျင် ခြံရံ၍ တည်သော ကောင်းကင်ကို ကိုယ်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် အပ်၏။

ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မဟုတ်။ အရိုး အကြော အသား အရေ -- အရေ အသား အကြော အရိုး လေးမျိုးသော ကောဋ္ဌာသ အစုသာတည်းဟု -ကောဋ္ဌာသ လေးခုကို အပေါင်း အစု မရှိစေပဲ အဖန်တလဲလဲ စိတ်ခွဲဝေဘန် ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲထု အာရုံပြုပြီးလျှင် ---

ယော ဧတေသု စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ထဒ္ဓဘာဝေါ ဝါ ခရဘာဝေါ ဝါ၊ အယံ ပထဝီဓာတု။

စသည်ဖြင့် ရှေးနည်းတူ ပွါးများ သိမ်းဆည်းအပ်၏။ ဤကား တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပွါးရာသော နည်းတည်း။

နာတိတိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ် ပွါးများနည်း ၄-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬

နာတိတိက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့ပွါးရာသောနည်း --

သသမ္ဘာရ လက္ခဏာနံ၊
သင်္ခေပန ဝိဘတ္တိတော။
ဘာဝေ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ၊
စတုဓာ နာတိတိက္ခိကော။

နာတိတိက္ခိကော၊ မထက်လွန်း မညံ့လွန်းသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သသမ္ဘာရ လက္ခဏာနံ၊ ဗုဒ္ဓိဝေါဟာရတို့ကို ဆောင်တတ်သော ယေဘုယျ ပါကဋ ဓာတ် ဟူသောသမ္ဘာရ၊ ဗုဒ္ဓိဝေါဟာရတို့ကို မှတ်ကြောင်းဖြစ်သော ယေဘုယျအပ္ပက ပါကဋာပါကဋဓာတ်ဟူသော လက္ခဏာတို့နှင့် တကွ ဖြစ်ကုန်သော ကေသ လောမစသော လေးဆဲ့နှစ်ပါးသော ကောဋ္ဌာသတို့၏။
ဝါ၊ ကောဋ္ဌာသတို့ကို။
သင်္ခေပန၊ အကျဉ်းအားဖြင့်၎င်း။
ဝါ၊ ချုံ့ချဉ်းသောအားဖြင့်၎င်း။
ဝိဘတ္တိတော၊ အကျယ်အားဖြင့်၎င်း။
ဝါ၊ ဝေဖန်သောအားဖြင့်၎င်း။
စတုဓာ၊ လေးပါးအပြားဖြင့်။
ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို။
ဘာဝေ၊ ပွါးများရာ၏။

သသမ္ဘာရသင်္ခေပနည်း ပွါးများပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤသင်္ဂဟဂါထာနှင့်အညီ --

ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ ပထဝီဓာတု။ပ။ မတ္တလုင်္ဂံ ပထဝီဓာတု။

ပိတ္တံ အာပေါဓာတု။ပ။ မုတ္တံ အာပေါဓာတု။

သန္တပ္ပနာ တေဇောဓာတု။ ဇီရဏာ, ပရိဒဟနာ ပရိပါစိကာ တေဇော ဓာတု။

ဥဒ္ဓင်္ဂမာ ဝါတာ ဝါယောဓာတု၊ အဓောဂမာ ဝါတာ, ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာ, ကောဋ္ဌာသယာ ဝါတာ, အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ, အဿာသပဿာသာ ဝါတာ, ဝါယောဓာတု။

ဟု-ပထဝီကောဌာသ နှစ်ဆယ်။
အာပေါကသ တဆဲ့နှစ်ပါး။
တေဇော ကောဋ္ဌာသ လေးပါး။
ဝါယော ကောဋ္ဌာသ ခြောက်ပါး --

အားဖြင့် လေးဆဲ့နှစ်ပါးသော ကောဋ္ဌာသတို့၌ တခုတခုစီသော ဓာတ်လွန်လေးပါးတို့ကို ပိုင်းခြား အပ်၏။ ဓာတ်လေးပါး ထင်ရှားလိမ့်မည်။ ထိုကို အဖန်တလဲလဲ နှလုံးပြုလျှင် ဥပစာရဈာန်ကို ရ၏။ ဤကား သသမ္ဘာရသင်္ခေပနည်းတည်း။

သသမ္ဘာရဝိဘတ္တိနည်းဖြင့်ပွါးများပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

သို့မှ မထင်သေးမူ သသမ္ဘာရဝိဘတ္တိ နည်းအားဖြင့် ပွါးအပ်၏။ ပွါးဟန်ကား “ဝါစာ စေဝ မနော ၀ဏ္ဏ” စသည်ဖြင့် အောက် ကာယဂတာသတိ (ဤကျမ်း၊ ဒု၊ နှာ-၃ဝ၀) တွင် စီရင်ခဲ့သည်အတိုင်း ဆစ်ပိုင်းပြန်လှန်၍ အဖန်ဖန် ပွါးများ သရဇ္ဈာယ်သည်၏ အဆုံး အဆုံး၌ --

ပထဝီဓာတ် ၂၀

▬▬▬▬▬

ကေသာ နာမ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အစေတနော အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ထဒ္ဓေါ ပထဝီဓာတု။ပ။

အာပေါဓာတ် ၁၂-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬

ပိတ္တံ နာမ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကာ ကောဋ္ဌာသော အစေတနော အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ယူသဘူတော အာဗန္ဓနာကရော အာပေါဓာတု။ပ။

တေဇောဓာတ် ၄-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬

ယေန သန္တပ္ပတိ၊ အယံ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အစေတနော အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ပရိပါစနာကာရော တေဇောဓာတု။ယေန ဇီရတိ။ ယေန ပရိဍယှတိ။ ယေန အသိတပီတခါယိတသာယိတံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆတိ၊ အယံ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အစေတနာ အဗျာတကော သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ပရိပါစနာ ကာရော တေဇောဓာတု။

ဝါယောဓာတ် ၆-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬

ဥဒ္ဓင်္ဂမာ ဝါတာ နာမ ကုမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အစေတနာ အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ဝိတ္ထမ္ဘနာကာရော ဝါယောဓာတု။ အဓောဂမာ ဝါတာ နာမ။ ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာ နာမ။ ကောဋ္ဌာသယာ ဝါတာ နာမ။ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ နာမ။ အဿာသပဿာသာ ဝါတာ နာမ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အစေတနော အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ဝိတ္ထမ္ဘနာကာရော ဝါယောဓာတု။

ဤသို့ ပွါးအပ်၏။

ပထဝီဓာတု

▬▬▬▬

ကေသာနာမ၊ ဆံပင်တို့မည်သည်။
ဣမသ္မိံ သရီရေ၊ ဤကိုယ်၌။
ပါဋိယေက္ကော၊ အသီးအခြားဖြစ်သော။
ကောဋ္ဌာသော၊ အပုံ အစုတည်း။
အစေတနာ၊ စိတ်မရှိ။
အဗျာကတော၊ အဗျာကတ တရားတည်း။
သုညော၊ ကိုယ်ဟူသည်မှ ဆိတ်၏။
နိဿတ္တော၊ သတ္တဝါမဟုတ်။
နိဇ္ဇီဝေါ၊ အသက်ဝိညာဉ် အရှင်မဟုတ်။
ထဒ္ဓေါ၊ ခိုင်မာကြမ်းတမ်းခြင်း သဘောသာတည်း၊
ပထဝီဓာတု၊ မြေဓာတ် သဘောသာတည်း။ပ။

အာပေါဓာတု

▬▬▬▬

ပိတ္တံ နာမ၊ သည်းခြေမည်သည်။
ဣမသ္မိံ သရီရေ၊ ဤကိုယ်၌။
ပါဋိယေက္ကာ၊ အသီးအခြား ဖြစ်သော။
ကောဋ္ဌာသော၊ အပုံအစုတည်း။
အစေတနော၊ စိတ်မရှိ။
အဗျာကတော၊ အဗျာကတ တရားတည်း။
သုညော၊ ကိုယ်ဟူသည်မှ ဆိတ်၏။
နိဿတ္တော၊ သတ္တဝါမဟုတ်။
နိဇ္ဇီဝေါ၊ အသက်ဝိညာဉ် အရှင်မဟုတ်။
ယူသဘူတော၊ အရည်ဖြစ်၍ ဖြစ်သော။
အာဗန္ဓနာကရော၊ စေးဖွဲ့ယိုတွဲ ရိချွဲပြောင်းအိသော သဘာသာတည်း။
အာပေါဓာတု၊ ရေဓာတ်သဘောသာတည်း။ပ။

တေဇောဓာတု

▬▬▬▬▬

ယေန၊ အကြင်ပျက်၍ထသောသန္တပ္ပနမီးဖြင့်။
ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
သန္တပ္ပတိ၊ တရက်ချန် ဖျားခြင်း စသည်ဖြင့် နွေးနွေးပူ၏။
အယံ၊ ဤ တရက်ချန် ဖျားခြင်း စသည်ဖြင့် နွေးနွေးပူခြင်းသည်။
ဣမသ္မိံ သရီရေ၊ ဤကိုယ်၌။
ပါဋိယေက္ကာ၊ အသီးအခြား ဖြစ်သော။
ကောဋ္ဌာသော၊ အပုံအစုတည်း။
အစေတနော၊ စိတ်မရှိ။
အဗျာကတော၊ အဗျာကတ တရားတည်း။
သုညော၊ ကိုယ်ဟူသည်မှ ဆိတ်၏။
နိဿတ္တော၊ သတ္တဝါမဟုတ်။
နိဇ္ဇီဝေါ၊ အသက်ဝိညာဉ် အရှင်မဟုတ်။
ပရိပါစနာကာရော၊ ရင့်ကျက်စေတတ်သော အခြင်းအရာသာတည်း။
တေဇောဓာတု၊ မီးဓာတ်သဘော သာတည်း။

ယေန၊ အကြင်ပကတိသော ကိုယ်ငွေ့ဖြင့်။
ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
ဇီရတိ၊ ရင့်ရော်ယိုယွင်း အိုမင်း၏။

ယေန၊ အကြင်ပျက်၍ ပြင်းစွာထသော ပရိဒယှနမီးဖြင့်။
ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
ပရိဒယှတိ၊ ပြင်းပြစွာ ပူလောင်၏။

ယေန၊ အကြင်ပါစက ကမ္မဇတေဇောဖြင့်။
အသိတ ပီတ ခါယိတ သာယိတံ၊ စားအပ် သောက်အပ် ခဲအပ် လျက်အပ်သော အစာသည်။
သမ္မာ၊ ကောင်းမွန် ညီညွတ်စွာ။
ပရိဏာမံ၊ နပ်နော ကြေညက်ခြင်းသို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ရောက်၏။
အယံ၊ ဤပရိပါစက မီးသည်။
ဣမသ္မိံ သရီရေ၊ ဤကိုယ်၌။
ပါဋိယေက္ကာ၊ အသီးအခြား ဖြစ်သော။
ကောဋ္ဌာသော၊ အပုံအစုတည်း။
အစေတနော၊ စိတ်မရှိ။
အဗျာကတော၊ အဗျာကတ တရားတည်း။
သုညော၊ ကိုယ်ဟူသည်မှ ဆိတ်၏။
နိဿတ္တော၊ သတ္တဝါမဟုတ်။
နိဇ္ဇီဝေါ၊ အသေသာတည်း။
ပရိပါစနာကာရော၊ ရင့်ကျက်စေတတ်သော အခြင်းအရာသာတည်း။
တေဇောဓာတု၊ မီးဓာတ် သဘောသာတည်း

ဝါယောဓာတ်

▬▬▬▬▬

ဥဒ္ဓင်္ဂမာ ဝါတာ နာမ၊ အထက်သို့ ကြို့အန် တက်ဆန်သော လေတို့မည်သည်။
ဣမသ္မိံ သရီရေ၊ ဤကိုယ်၌။
ပါဋိယေက္ကာ၊ အသီးသော။
ကောဋ္ဌာသော၊ အပုံအစုတည်း။
အစေတနော၊ စိတ်မရှိ။
အဗျာကတော၊ အဗျာကတ တရားတည်း။
သုညော၊ ကိုယ်ဟူသည်မှ ဆိတ်၏။
နိဿတ္တော၊ သတ္တဝါမဟုတ်။
နိဇ္ဇီဝေါ၊ အသက်ဝိညာဉ် အရှင်မဟုတ်။
ဝိတ္ထမ္ဘနာကာရော၊ တောင့်တင်းခိုင်ခံ့ ထောက်ပံ့ ရှေ့တွား လှုပ်ရှားသော အခြင်းအရာ သာတည်း။
ဝါယော ဓာတု၊ လေဓာတ်သဘောသာတည်း။
အဓောဂမာ ဝါတာနာမ၊ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ် အောက်သို့ လယ်အောင် တွန်းဖယ်နှင်ကုန် စုန်သောလေတို့ မည်သည် …။
ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာနာမ၊ ဝမ်းတွင်းအူပြင်ပ၌ နေကုန်သော လေတို့မည်သည်...။
ကောဋ္ဌာသယာ ဝါတာနာမ၊ အူတွင်း၌ တည်ကုန်သော လေတို့မည်သည်။
အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာနာမ၊ အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ လျှောက်သော လေတို့မည်သည် …။
အဿာသပဿာသာ ဝါတာနာမ၊ ထွက်သက် ဝင်သက်လေတို့ မည်သည်။
ဣမသ္မိံ သရီရေ၊ ဤကိုယ်၌။
ပါဋိယေက္ကာ၊ အသီးအခြား ဖြစ်သော။
ကောဋ္ဌာသော၊ အပုံအစုတည်း။
အစေတနော၊ စိတ်မရှိ။
အဗျာကတော၊ အဗျာကတ တရားတည်း။
သုညော၊ ကိုယ်ဟူသည်မှ ဆိတ်၏။
နိဿတ္တော၊ သတ္တဝါမဟုတ်။
နိဇ္ဇီဝေါ၊ အသေသာတည်း။
ဝိတ္ထမ္ဘနာကာရော၊ တောင့်တင်း ခိုင်ခံ့ ထောက်ပံ့ ရှေ့တွား လှုပ်ရှားသော အခြင်းအရာ သာတည်း။
ဝါယောဓာတု၊ လေဓာတ်သဘောသာတည်း။

ဤကား အနက်။

ဤသို့ အဖန်ဖန် ပွါးများသည်ရှိသော် သတ္တ ဇီဝသညာ ကင်းပြတ်၍ ဓာတ်လေးပါး အစုသာ ထင်၏။ ဥပစာရဈာန်ကို ရ၏။

သလက္ခဏ သင်္ခေပ နည်းအားဖြင့် ပွါးများပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬

သို့မှလည်း ကမ္မဋ္ဌာန်း မပြည့်စုံသေးလျှင် သလက္ခဏ သင်္ခေပ အားဖြင့် ပွါးအပ်၏။ ပွါးဟန်ကား - ရှေး သသမ္ဘာရ သင်္ခေပနှင့် နည်းတူပင်။

ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတု။ပ။ အဿာသ ပဿာသာဝါတာ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတု။

ဟု-တခု-တခုသော ကောဋ္ဌာသ၌ ယေဘုယျ အပ္ပက ပါကဋ အပါကဋ ရှိသမျှ ဓာတ်လေးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားရသည်သာ ထူးခြား၏။

သလက္ခဏဝိဘတ္တိနည်းအားဖြင့် ပွါးများပုံ

သို့ပွါး၍မှ ကမ္မဋ္ဌာန်း မပြည့်စုံသေးလျှင် သလက္ခဏာ ဝိဘတ္တိအားဖြင့် ပွါးအပ်၏။ ပွါးဟန်ကား -- ရှေး သသမ္ဘာရ ဝိဘတ္တိနှင့် နည်းတူပင်။

ကေသာ နာမ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အ စေတနာ အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ထဒ္ဓေါ ပထဝီဓာတု။
ယူသဘူတော အာဗန္ဓနာကာရော အာပေါဓာတု။
ပရိပါစနာကာရော တေဇောဓာတု။
ဝိတ္ထမ္ဘနာကာရော ဝါယောဓာတု။ပ။

အာဿာပဿာသာ ဝါတာ နာမ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အ စေတနာ အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ထဒ္ဓေါ ပထဝီဓာတု။
ယူသဘူတော အာဗန္ဓနာကာရော အာပေါဓာတု။
ပရိပါစနာကာရော တေဇောဓာတု။
ဝိတ္ထမ္ဘနာကာရော ဝါယောဓာတု။

ဟု-တခုတခုသော ကောဋ္ဌာသ၌ ယေဘုယျ အပ္ပက ပါကဋာ ပါကဋ ရှိသမျှ ဓာတ်လေးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားရခြင်းသာ ထူးပြားသည်။ ဤ သလက္ခဏာဝိဘတ္တိတို့၌ ကောသ လေးဆဲ့နှစ်ကို ဓာတ်လေးပါးနှင့် မြှောက်၍ ဓာတ်ပေါင်း တရာ့ ခြောက်ဆဲ့ရှစ်ပါးကို သိမ်းဆည်း၏။

“၀စနတ္ထစသော အကာရအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ ၁၃-ပါး”

တနည်းလည်း --

ဝစနတ္ထ ကလာပေဟိ၊
စုဏ္ဏတော လက္ခဏာဒိတော။
သမုဋ္ဌာနာ စ နာနတ္တေ-
ကတ္တတော ဝိနိဘောဂတော။
သဘာဂ ဝိသဘာဂါ စ၊
အဇ္ဈတ္တ ဗာဟျဘေဒတော။
သင်္ဂဟာ ပစ္စယာ နာဘောဂါ၊
ပစ္စယာနံ ဝိဘာဂတော။
ဣတိ တေရသာကာရေဟိ၊
မနေ ကရေယျ ဓာတုယော။

ဝစနတ္ထကလာပေဟိ၊ ဝိဂြိုဟ် ကလာပ်စည်းတို့ဖြင့်၎င်း။
စုဏ္ဏတော၊ အမှုန့်အားဖြင့်၎င်း။
လက္ခဏာဒိတော၊ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် အားဖြင့်၎င်း။
သမုဋ္ဌာနာ စ၊ ဖြစ်ကြောင်းအားဖြင့်၎င်း။
နာနတ္တေကတ္တတော၊ ထူးပြားသည့် အဖြစ်, တူသည့် အဖြစ်အားဖြင့်၎င်း။
ဝိနိဘောဂတော၊ ကွဲပြား မကွဲပြားခြင်းဟူသော ဝိနိဗ္ဘောဂါ ဝိနိဗ္ဘောဂ အားဖြင့်၎င်း။
သဘာဂ ဝိသဘာဂါ စ၊ သဘောတူ မတူအားဖြင့်၎င်း။
အဇ္ဈတ္တ ဗာဟျဘေဒတော၊ သဝိညာဏက အဝိညာဏက ဓာတ်တို့၏ အထူးအားဖြင့်၎င်း။
သင်္ဂဟာ၊ သမုဋ္ဌာန်တူခြင်း သင်္ဂြိုဟ်ပေါင်းစုသော အားဖြင့်၎င်း။
ပစ္စယာ၊ အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုသော အားဖြင့်၎င်း။
အနာဘောဂါ၊ နှလုံးမသွင်းတတ်သော အားဖြင့်၎င်း။
ပစ္စယာနံ၊ ပစ္စည်းတို့ကို။
ဝိဘာဂတော၊ ဝေဘန်သော အားဖြင့်၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
တေရသာကာရေဟိ၊ ၁၃-ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်။
ဓာတုယော၊ ဓာတ်တို့ကို။
မနေ၊ စိတ်၌။
ကရေယျ ၊ သွတ်သွင်း ပြုထားရာ၏။

ဤ သင်္ဂဟဂါထာနှင့် ညီစွာ တဆဲ့သုံးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် နှလုံးသွင်းအပ်၏။

ဝစနတ္ထအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ထိုတွင် ၀စနတ္ထအားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား ...

ပုထုတ္တာ ပတ္ထနဋ္ဌေန ဝါ ပထဝီ။
အပ္ပေါတိ အပ္ပီယတိ အပ္ပါယတီတိ ဝါ အာပေါ။
တေဇတီတိ တေဇော။
ဝါယတီတိ ဝါယော။

ပုထုတ္တာ၊ ကြီးပြန့်ခြင်းကြောင့်။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ပတ္ထနဋ္ဌေန၊ တည်ရာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်။
ပထဝီ၊ ပထဝီမည်၏။

အပ္ပေါတိ၊ ယိုစီးသွားရောက်တတ်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
အပ္ပီယတိ၊ သွေ့ခြောက်စေအပ် သောက်အပ်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
အပ္ပါယတိ၊ ပွါးစေတတ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အာပေါ၊ အာပေါမည်၏။

တေဇတိ၊ သွေးတတ် ထက်စေတတ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
တေဇော၊ တေဇောမည်၏။

ဝါယတိ၊ လှုပ်ရှားတတ် ရွေ့စေတတ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဝါယော၊ ဝါယောမည်၏။

ဓာတုသဒ္ဓါ၏ ၀စနတ္ထကို သမုစ္စည်းပိုင်း (ဤကျမ်း ပ-တွဲ၊နှာ-၂၈၃) က ပြခဲ့ပြီ။

ကလာပ်အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ကလာပ်အားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား --

ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာ၊
စတဿော စာပိ ဓာတုယော။
အဋ္ဌဓမ္မသမာဓာနာ၊
ဟောတိ ကေသာဒိသမ္မုတိ။
တေသံယေဝ ဝိနိဗ္ဘောဂါ၊
နတ္ထိ ကေသာဒိသမ္မုတိ။

ဝဏ္ဏော၊ ရူပါရုံ၎င်း။
ဂန္ဓော၊ ဂန္ဓာရုံ၎င်း။
ရသော၊ ရသာရုံ၎င်း။
ဩဇာ၊ အာဟာရရုပ်၎င်း။
စတဿော စာပိ ဓာတုယော၊ ဓာတ်လေးပါးတို့၎င်း။
အဋ္ဌဓမ္မသမာဓာနာ၊ ရှစ်ပါးသော သဘောတရားတို့၏ ပေါင်းဆုံမိခြင်းကြောင့်။
ကေသာဒိသမ္မုတိ၊ ဆံပင်စသော အမည်ပညတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
တေသံယေ၀၊ ထိုရှစ်ပါးကုန်သော သဘောတရား တို့ကိုသာလျှင်။
ဝိနိဗ္ဘောဂါ၊ အသီးအသီး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဝေဘန်ခြင်းကြောင့်။
ကေသာဒိသမ္မုတိ၊ ဆံပင် စသော အမည်ပညတ်သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။

ကမ္မဇရုပ် ရကောင်းရာတို့၌ ဇီဝိတိန္ဒြိယနဝက ဘာ၀ဒသက ကလာပ် များလည်း ရသေး၏။

ဤ ဓာတ်လေးပါး အစွမ်းဖြင့် ကွဲပြားသော ကောဋ္ဌာသ လေးဆဲ့နှစ်ပါးတို့၌ ရသင့် တိုင်းသော စတုဇကလာပ်ရုပ်တို့ကို သိမ်းအုပ်ဝေဘန်မူကား --

စတုန္နမ္ပိ စ ဓာတူနံ၊
အဓိကံ'သ ဝသေနိ'ဓ။ .
ရူပဘေဒေါ'သ ဝိညေယျော၊
ကမ္မစိတ္တာ'နလ'န္နဇော။

ကေသာဒိမတ္တလုင်္ဂန္တာ၊
ပထဝံသာ ဟိ ဝီသတိ။
ပိတ္တာဒိ မုတ္တကန္တာ တေ၊
ဇလံသာ ဒွါဒသီ'ရိတာ။

ယေန သန္တပ္ပနံ ယေန၊
ဇီရဏံ ဒဟနံ တထာ။
ယေနာ'သိတာဒိပါကော စ၊
စတုရံ'သာ'နလာဓိကာ။

ဥဒ္ဓါ'ဓောဂမ ကုစ္ဆိဋ္ဌာ၊
ကောဋ္ဌာသယ'င်္ဂသာရိ စ။
အဿာသောတိ စ ဝိညေယျာ၊
ဆဠံသာ ဝါယု နိဿိတာ။

ပုဗ္ဗော မုတ္တံ ကရီသဉ္စု–
ဒရိယံ စတုရော'တုဇာ။
ကမ္မာ ပါစ'ဂ္ဂိ စိတ္တမှာ-'
ဿာသောတိ ဆပိ ဧကဇာ။

သေဒသိင်္ဃာဏိက'ဿူ စ၊
ခေဠော စိတ္တော'တု သမ္ဘဝါ။
ဒွိဇာ ဒွတ္တိံသကောဋ္ဌာသာ၊
သေသာ ဧ၀ စတုဗ္ဘဝါ။

ဧကဇေသွာ'ဒိစတူသု၊
ဥတုဇာ စတုရဋ္ဌကာ။
ဇီဝိတနဝကော ပါစေ-
ဿာသေ စိတ္တဘဝဋ္ဌကော။

ဒွိဇေသု မနတေဇေဟိ၊
ဒွေ ဒွေ ဟောန္တိ ပန'ဋ္ဌကာ။
သေသတေဇာနိလံသေသု၊
ဧကေကမှီ တယော တယော။

အဋ္ဌကော'ဇမနဂ္ဂီဟိ၊
ဟောန္တိ အဋ္ဌသု ကမ္မတော။
အဋ္ဌာ'ယု နဝကာ ဧဝံ၊
ဣမေ အဋ္ဌ စတုဗ္ဘဝါ။

စတုဝီသေသု သေသေသု၊
စတုဇေ သွ'ဋ္ဌကာ တယော။
ဧကေကမှိ စ ဝိညေယျာ၊
ပိဏ္ဍာ စိတ္တာ' နလန္နဇာ။

ကမ္မဇာ ကာယဘာဝဝှါ၊
ဒသကာပိ သိယုံ တဟိံ။
စတုဝီသေသု အံသေသု၊
ဧကေကမှိ ဒုဝေ ဒုဝေ။

ပဉ္စာပိ စက္ခုသောတာဒိ၊
ပဒေသဒသကာ ပုန။
နဝကာ သဒ္ဒသင်္ခါတာ၊
ဒွေတိ စေ'ဝံ ကလာပတော။

တေပညာသ ဒသေ'ကဉ္စ၊
နဝုတ္တရသတာနိ စ။
ဒသကာ နဝကာ စေဝ၊
အဋ္ဌကာ စ သိယုံ ကမာ။

သေ ́ကပဉ္စသတံ ကာယေ၊
သဟဿံ တံ ပဝတ္တတိ။
ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယေ ရူပံ၊
နိပ္ဖန္နံ ဓာတုဘေဒတော။

သစ္စသံခိပ် တဆဲ့လေးဂါထာ

ကောဋ္ဌာသ ၄၂-ပါး

စတုန္နမ္ပိ စ ဓာတူနံ၊ လေးပါးကုန်သော ဓာတ်တို့၏လည်း။
အဓိက အံသ ဝသေန၊ အသီးအသီး လွန်သော လေးဆဲ့နှစ် ကောဋ္ဌာသတို့၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဣဓ၊ ဤအရာ၌။
ကမ္မစိတ္တအနလအန္နဇော၊ ကံ စိတ် ဥတူ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော။
ဧသ ဧသော ရူပဘေဒေါ၊ ဤဆိုလိမ့်သော ရုပ်အပြားကို။
ဝိညေယျော၊ သိအပ်၏။

ပထဝီလွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသ ၂၀-ပါး

ဟိ ကထံ ဝိညေယျော၊ အဘယ်ပုံ သိအပ်သနည်း ဟူမူကား။
ကေသာဒိမတ္တလုင်္ဂန္တာ၊ ဆံအစ ဦးနှောက် အဆုံးရှိကုန်သော။
ဝီသတိ၊ နှစ်ဆယ်သည်။
ပထဝံသာ၊ ပထဝီဓာတ်လွန်သော ကောဋ္ဌာသ မည်ကုန်၏။

အာပေါလွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသ ၁၂-ပါး

ပိတ္တာဒိ မုတ္တကန္တာ၊ သည်းခြေအစ ကျင်ငယ်အဆုံးရှိကုန်သော။
တေ ဒွါဒသ၊ ထိုတဆဲ့နှစ်ပါးတို့ကို။
ဇလံသာ၊ အာပေါကောဋ္ဌာသတို့ဟူ၍။
ဤရိတာ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။

တေဇောလွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသ ၄-ပါး

ယေန၊ အကြင်မီးဖြင့်။
သန္တပ္ပနံ၊ နွေးနွေး ပူခြင်းသည်။
ယောန၊ အကြင်မီးဖြင့်။
ဇီရဏံ၊ ရင့်ကျက်ခြင်းသည်။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။
ဒဟနံ၊ ပူလောင်ခြင်းသည်။
ယေန၊ အကြင်မီးဖြင့်။
အသိတာဒိပါကော၊ စားအပ်သော အစာ စသည်၏ ကြေခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
စတုရော၊ လေးပါးကုန်သော။
ဣမေ အံသာ၊ ဤကောဋ္ဌာသတို့သည်။
အနလာဓိကာ၊ တေဇောဓာတ်လွန်သော ကောဋ္ဌာသတ္တိတည်း။

ဝါယောလွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသ ၆-ပါး

ဥဒ္ဓါဓောဂမကုစ္ဆိဋ္ဌာ၊ ဥဒ္ဓင်္ဂမလေ အဓောဂမလေ ကုစ္ဆိဋ္ဌလေ တို့၎င်း။
ကောဋ္ဌာသယော၊ ကောဋ္ဌာသယလေ၎င်း။
အင်္ဂသာရိစ၊ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရီ လေ၎င်း။
အဿာသော စ၊ ထွက်သက်ဝင်သက်လေ၎င်း။
ဣတိ ဣမေ ဆ အံသာ၊ ဤ ၆-ပါးသော ကောဋ္ဌာသတို့ကို။
ဝါယုနိဿိတာ၊ လေဓာတ်ကို မှီကုန်၏ ဟူ၍။
ဝိညေယျာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

ဧကဇ ကောဋ္ဌာသ ၆-ပါး

ပုဗ္ဗော စ၊ ပြည်သည်၎င်း။
မုတ္တံ စ၊ ကျင်ငယ်သည်၎င်း။
ကရီသဉ္စ၊ ကျင်ကြီးသည်၎င်း။
ဥဒရိယဉ္စ၊ အစာသစ်သည်၎င်း။
စတုရော၊ လေးပါးတို့သည်။
ဥတု၊ ဥတုကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။
ပါစဂ္ဂိ၊ ဝမ်းမီးသည်။
ကမ္မာ၊ ကံကြောင့်။
ဇာယတိ၊ ဖြစ်၏။
အဿာသော၊ ထွက်သက် ဝင်သက်သည်။
စိတ္တမှာ၊ စိတ်ကြောင့်။
ဇာယတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣတိ ဣမေ ဆပိ၊ ဤခြောက်ပါးတို့သည်လည်း။
ဧကဇာ၊ ဧကဇကောဋ္ဌာသ မည်ကုန်၏။

ဒွိဇ ကောဋ္ဌာသ ၄-ပါး

သေဒ သိင်္ဃာဏိကဿူ စ၊ ချွေး နှပ်စေး မျက်ရည် တို့သည်၎င်း။
ခေဠော၊ တံတွေးသည်၎င်း။
ဣမေ စတုရော၊ ဤလေး ကောဋ္ဌာသတို့သည်။
စိတ္တောတုသမ္ဘဝါ၊ စိတ် ဥတုကြောင့် ဖြစ်ကုန်၍။
ဒွိဇာ၊ ဒွိဇမည်ကုန်၏။

စတုဇ ကောဋ္ဌာသ ၃၂-ပါး

သေသာ၊ ဤဆယ်ခုမှကြွင်းကုန်သော။
ဒွတ္တိံသ ကောဋ္ဌာသ၊ ၃၂-ပါးသော ကောဋ္ဌာသတို့သည်။
စတုဗ္ဘဝါ ဧ၀၊ ကံ စိတ် ဥတု အာဟာရ အကြောင်း လေးကြောင့် ဖြစ်ကုန်သလျှင်ကတည်း။

ဧကဇ ကောဋ္ဌာသ ၌ ရသောရုပ်ကလာပ်များ

ဧကဇေသု၊ ဧကဇကောဋ္ဌာသတို့တွင်။
အာဒိစတူသု၊ အစလေးကောဋ္ဌာသတို့၌။
ဥတု၊ ဥတုကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော။
စတုရော အဋ္ဌကာ၊ လေးခုသော အဋ္ဌကလာပ်တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ပါစေ၊ ဝမ်းမီး၌။
ဇီဝိတ နဝကော၊ ဇီဝိတ န၀က ကလာပ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
အဿာသေ၊ ထွက်သက် ဝင်သက်လေ၌။
စိတ္တဘဝဋ္ဌကော၊ စိတ္တဇအဋ္ဌက ကလာပ်တစည်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဒွိဇ ကောဋ္ဌာသ ၌ ရသောရုပ်ကလာပ်များ

ဒွိဇေသု ပန၊ ဒွိဇကောဋ္ဌာသ လေးပါးတို့၌ကား။
မနတေဇေဟိ၊ စိတ် ဥတုတို့ကြောင့်။
ဒွေ ဒွေ အဋ္ဌကာ၊ နှစ်ခုနှစ်ခုစီသော အဋ္ဌက ကလာပ် တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

စတုဇ ကောဋ္ဌာသ ၌ ရသောရုပ်ကလာပ်များ

အဋ္ဌသု သေသ တေဇာနိလံသေသု၊ ကြွင်းသော တေဇောကောဋ္ဌာသ သုံးခု ဝါယော ကောဋ္ဌာသ ငါးခုအားဖြင့် ရှစ်ပါးသော ကောဋ္ဌာသတို့၌။
ဧကေကမှိ၊ တခုတခု၌။
ဩဇမနဂ္ဂီဟိ၊ အာဟာရ စိတ် ဥတုတို့ကြောင့်။
တယော တယော အဋ္ဌကထာ၊ သုံးစည်း သုံးစည်းစီသော အဋ္ဌက ကလာပ် တို့သည်၎င်း။
ကမ္မတော၊ ကံကြောင့်။
အဋ္ဌ အာယုနဝကာ စ၊ ဇီဝိတနဝကကလာပ် ရှစ်စည်း တို့သည်၎င်း။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ဣမေ အဋ္ဌ၊ ဤရှစ်ကောဋ္ဌာသတို့သည်။
စတုဗ္ဘဝါ၊ အကြောင်းလေးပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။

သေသေသု၊ ဤရှစ်ပါးမှ ကြွင်းကုန်သော။
စတုဝီသေသု၊ ၂၄-ပါးကုန်သော။
စတုဇေသု၊ စတုဇကောဋ္ဌာသတို့၌။
ဧကေကမှီ၊ တခုတခုသော ကောဋ္ဌာသ၌။
စိတ္တာနလန္နဇာ၊ စိတ် ဥတု အာဟာရတို့ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော။
တယော၊ သုံးခု သုံးခုကုန်သော။
အဋ္ဌကာ ပိဏ္ဍာ၊ အဋ္ဌက ကလာပ်တို့ကို။
ဝိညေယျာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

တဟိံ စတုဝီသေသု အံသေသု၊ ထို ၂၄-ပါးသော ကောဋ္ဌာသတို့၌။
ဧကေကမှိ၊ တခုတခုသော ကောဋ္ဌာသ၌။
ဒွေ ဒွေ၊ နှစ်ပါး နှစ်ပါးကုန်သော။
ကမ္မဇ၊ ကံကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော။
ကာယ ဘာဝဝှါ၊ ကာယဒသက ဘာဝဒသက အမည်ရှိကုန်သော။
ဒသကာပိ၊ ဒသက ကလာပ် တို့သည်လည်း။
သိယုံ၊ ရှိကုန်၏။

မံသ ကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ကလာပ်

ပဉ္စပိ၊ ငါးပါးလည်းဖြစ်ကုန်သော။
စက္ခု သောတာဒိပဒေသ ဒသကာ၊ တစိတ်၌ဖြစ်သော စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှါ ဝတ္ထုဒသက ကလာပ်တို့သည်၎င်း။
ပုန၊ တဖန်။
ဒွေ၊ နှစ်ပါးကုန်သော။
သဒ္ဒသင်္ခါတာ နဝကာ၊ စိတ္တဇ ဥတုဇ သဒ္ဒနဝက ကလာပ်တို့သည်၎င်း။
ဣတိ ဣမေ စ၊ ဤပဒေသ ဝုတ္တိက ကလပ် ခုနှစ်စည်းတို့သည်လည်း။
ဟောန္တိ၊ သင့်ရာဒေသ မံသကောဋ္ဌာသ၌ ဖြစ်ကုန်၏။

စက္ခာဒိသညိတေသု မံသကောဋ္ဌာသေသု။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ (၊ပ၊နှာ-၄၄၆)

ကလာပ်ပေါင်း ၁၇၃

ဧဝံ၊ ဤသို့။
ကလာပတော၊ ကလာပ်တို့အားဖြင့်။
ဒသကာ စ၊ ဒသက ကလာပ်တို့သည်၎င်း။
နဝကာ စ၊ နဝက ကလာပ်တို့သည်၎င်း။
အဋ္ဌကာ စ၊ အဋ္ဌက ကလာပ် တို့သည်၎င်း။
ကမာ၊ အစဉ်အတိုင်း။
တေပညာသ၊ ငါးဆဲ့သုံးစည်း တို့သည်၎င်း။
ဒသဧကဉ္စ၊ တဆဲ့တစည်းတို့သည်၎င်း။
နဝုတ္တရသတာနိ စ၊ တရာ့ကိုးစည်းတို့သည်၎င်း။
သိယုံ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

နိပ္ဖန္နရုပ်ပေါင်း

တံ နိပ္ဖန္နံ ရူပံ၊ ထို ဆိုခဲ့ပြီးသောနိပ္ဖန္နရုပ်သည်။
ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယေ၊ ပြည့်စုံသော ဣန္ဒြေရှိသော။
ကာယေ၊ ကိုယ်၌။
ဓာတုဘေဒတော၊ ဓာတ်အပြားအားဖြင့်။
သေကပဉ္ဇသတံ၊ ငါးရာ့တခုနှင့် တကွသော။
သဟဿံ၊ တထောင်သည်။
ပဝတ္တတိ ဖြစ်၏။

ဤကား အနက်။

ဆောင်ပုဒ်

တရာ့ခုနစ်ဆယ်၊ သုံးခုကယ်၊ ကိုယ်ဝယ် ကလာပ်ပေါင်း။
တထောင့်ငါးရာ၊ တခုသာ၊ ရုပ်မှာ ရစကောင်း။
သစ္စသံခိပ်၊ ဝေဘန်စိတ်၊ ကျိပ်လိပ် သေချာတောင်း။

ဤမျှလောက်သော အရေအတွက်သည်လည်း “နိပ္ဖန္နံ ဓာတုဘေဒတော” ဟူရကား ဝိညတ်စသော အနိပ္ဖန္နရုပ်တို့ကို မယူခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ယူမူကား ကလာပ်ပေါင်း ရုပ်ပေါင်း အလွန်များပြား၏။

အမှုန့်'စုဏ္ဏ’ အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

စုဏ္ဏ အားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား —

လုံးရပ် မကြီးမငယ် အလယ်အလတ်ဖြစ်သော လူ၏ကိုယ်၌ ဒိဗ္ဗစက္ခုဖြင့်သာ မြင်ကောင်းရာသော ပရမာဏုမြူ တခု၌ပင် ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် ထပ်၍ ထပ်၍ ဖြစ်ပွါးသော ရုပ်ကလာပ်ပေါင်း ငါးဆယ်ခန့်မျှလောက် စုမိရကား သေးသိမ် နုပ်ဖွဲလှစွာ ပရမာဏုမြူမျှလောက်မှ မရှိ၊ မြူမှုန်စုဖြစ်သော ပထဝီဓာတ်သည် တစိတ်မျှလောက် ရှိ၏။ အာပေါဓာတ်သည် ထက်ဝက်မျှ ပမာဏရှိ၏။ တေဇော, ဝါယော နှစ်ပါးမှာ ပမာဏ မရကောင်းဟု ---

ယာဒိသော ပန ဃနဘာဝေါ ပထဝီ အာပေါဓာတူသု လဗ္ဘတိ။
န တာဒိသော တေဇော ဝါယု ဓာတူသု လဗ္ဘတီတိ မေယျဘာဝါဘာဝတော တတ္ထ စုဏ္ဏဘေဒေါ န ဥဒ္ဓတော။
တထာ ဟိ သသမ္ဘာရ တေဇော ဝါယူသုပိ မေယျဘာဝေါ န လမ္ဘတေဝ။

ဟု မဟာဋီကာ (၊ပ၊ နှာ-၄၄၇) မိန့်သည်။

ဒေါဏ (တစိတ်) အဆုံး အဖြတ်

ဣမသ္မိဉှိ သရီရေ မဇ္ဈိမေန ပမာဏေန ပရိဂ္ဂယှမာနာ ပရမာဏုဘေဒ သဉ္ဇုဏ္ဏာ သုခုမရဇဘူတာ ပထဝီဓာတု ဒေါဏမတ္တာ သိယာ။
သာ တတော ဥပဍ္ဎပ္ပမာဏာယ အာပေါဓာတုယာ သင်္ဂဟိတာ တေဇောဓာတုယာ အနုပါလိတာ ဝါယောဓာတုယာ ဝတ္ထမ္ဘိတာ န ဝိကိရိယတိ န ဝိဒ္ဓံသိယတိ။

ဟူသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ပ၊ နှာ-၃၆၁) ၌ “ဒေါဏ” ဟူသည်ကို --

ဒေါဏမတ္တာ သိယာတိ သောဠသနာဠိမတ္တာ။
ဣဓာပိမဇ္ဈိမေန ပမာဏေနာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။
တေန ပကတိယာ စတုမုဋ္ဌိကံ ကုဋဝံ။
စတုကုဋဝံ နာဠိ။
တာယ နာဠိယာ သောဠသနာဠိယော ဒေါဏံ။
တံ ပန မဂဓနာဠိယာ ဒွါဒသနာဠိယော ဟောန္တီတိ ဝဒန္တိ။

ဟု-ဋီကာ(ပ၊နှာ-၄၄၇) လာတိုင်း လေးဆုပ်ကို တလက်ဖက်၊ လေးလက်ဖက်ကို တစလယ်၊ တဆဲ့ခြောက်စလယ်ကို တစိတ်ဟု-မှတ်အပ်၏။

ပရမာဏုမြူ၏ အရွယ်ပမာဏ

ပရမာဏု ဟူသည်ကိုလည်း --

ဆတ္တိံသ ပရမာဏူန-
မေကောဏု စ ဆတိံသ တေ။
တဇ္ဇာရီတာ စ ဆတိံသ၊
ရထရေဏု ဆတိံသ တေ။

လိက္ခာ တာ သတ္တ ဦကာ တာ၊
ဓညမာသောပိ သတ္တ တေ။
သတ္တင်္ဂုလမမုဒွိစ္ဆ၊
ဝိဒတ္ထိ တာ ဒုဝေ သိယုံ။

ရတနံ တာနိ သတ္တေဝ၊
ယဋ္ဌိ တာ ဝီသတူ သဘံ။
ဂါဝုတ'မုသဘာသီတိ၊
ယောဇနံ စတုဂါဝုတံ။

အဘိဓာန်။ (ဂါထာနံပါတ် ၁၉၄-၆)

အင်္ဂုလဿ အဋ္ဌမော ဘာဂေါ ယဝေါ၊ ယဝဿ။ပ။ ဦကာ၊ ...လိက္ခာ၊ ... ရထရေဏု ...၊ တဇ္ဇာရီ...၊ အဏု... ၊ ဧဝံ အဏုနော အဋ္ဌမော ဘာဂေါ ပရမာဏု နာမာတိ ကေစိ။
အဋ္ဌကထာယံ ပန သတ္တ ဓညမာသပ္ပမာဏံ ဧကံ အင်္ဂုလံ။ပ။ ဆတ္တိံသ ရထရေဏုပ္ပမာဏာ ဧကာ လိက္ခာ။ပ။ ဆတ္တိံသ ပရမာဏုပ္ပမာဏော ဧကော အဏူတိ ဝုတ္တံ။
တသ္မာ အဏုနော ဆတ္တိံ သတိမဘာဂမတ္တော ပရမာဏု နာမ အာကာသကောဋ္ဌာသိကော မံသစက္ခုဿ အဂေါစရော ဒိဗ္ဗစက္ခုဿေဝ ဂေါစရဘူတော။
တံ သန္ဓာယာဟ -- ပရမာဏု- ဘေဒသဉ္စုဏ္ဏာ တိ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ဋီကာ (ပ၊ နှာ-၄၄၆-၇) တို့ လာသည့်အတိုင်း။

ပရမာဏုမြူအရွယ်တွက်ယူပုံ

လက်တသစ်ကို ငါးဆဲ့ခုနစ်ကုဋေ လေးသန်း တသိန်းရှစ်ထောင် နှစ်ရာ့ ရှစ်ဆဲ့ရှစ်စိတ် စိတ်၍ တစိတ်ပမာဏကို ပရမာဏုမြူဟု မှတ်အပ်၏။

ယင်းသို့ သိမ်မွေ့လှစွာသော ပရမာဏုမြူသည် မိုးပေါ် မြေပြင် ကောင်းကင် အရပ်ရပ် ရုပ်ကလာပ်ကြားတို့၌ပင် သွားလာ တည်နေ၏။ ထိုထိုအရပ်တို့၌ ရုပ်လပ်သော အကွက် မရှိ။ ရုန့်ရင်းသည် သိမ်မွေ့သည်သာ ထူး၏။ ထိုအနက်ကို သိလိုလျှင် အဝကျဉ်းသော ရေဗူးကို ရေကန် မြစ်ချောင်းတို့၌ ဗူးပေါက် မြုပ်အောင် နှစ်၍ ရေသွတ်သည်ကို ရှုအပ်၏။ အာပါဓိက ရုပ်ဖြစ်၍ လေးလံ ကြမ်းတမ်းသော ရေတခွက်ခန့်မျှလောက် ဝင်လျှင် ဝါတာဓိကရုပ်ဖြစ်၍ ပေါ့ပါးသိမ်မွေ့လှသော ပရမာဏုဘေဒ သဉ္ဇုဏ္ဏ လေသည် ထိုမျှလောက်ပင် ထွက်သည်။ လေအကုန်ထွက်မှပင် ရေအပြည့် ဝင်နိုင်သည်။ အထက်ပေါက်ကို ပိတ်၍ နှစ်သော ကြေးရေစပ်မှာ လေဓာတ် မထွက်နိုင်သောကြောင့် ရေဓာတ် မဝင်နိုင်။ အထက်ပေါက်ကိုဖွင့်၍ လေရုပ်ထွက်မှ ရေရုပ် ဝင်နိုင်လေသည် မှတ်လေ။

မဟာဘုတ် ၄-ပါးတို့သဘော

ထို ဓာတ်လေးပါးတို့တွင် ပထဝီဓာတ်သည် ကြွင်းဓာတ်သုံးပါး၏ တည်ရာဖြစ်၍ ဣတ္ထီပုရိသ စသော လိင်္ဂဝိဘာဂ အဏု ထူလ ဒီဃ ရဿ ထိရ ကထိနစသော အဖြစ်ကို ပြတတ်၏။ အာပေါဓာတ်သည် ကြွင်းဓာတ်သုံးခုကို ပေါင်းစုရုံးစည်းလျက် မယိုကျပဲ ပြည့်ဖြိုးပွါးစီးသောအဖြစ်ကို ပြတတ်၏။ တေဇောဓာတ်သည် ကြွင်းဓာတ်သုံးပါးကို မပုပ်မပျက်ရအောင် စောင့်ရှောက် ရင့်ကျက်စေလျက် အရွယ်၏ ပြည့်စုံလှပခြင်း အိုမင်း ရွတ်တွခြင်း စသည်ကို ပြတတ်၏။ ဝါယောဓာတ်သည် ကြွင်းသုံးဓာတ်တို့ကို ဖြောင့်မတ် တောင့်တင်းစွာ တည်စေလျက် သွားခြင်း လာခြင်း ကွေးခြင်း ဆန့်ခြင်းကို ပြတတ်၏။

သင်္ဂဟဂါထာ

ဧဝံ စုဏ္ဏကဇာတမ္ပိ၊
ဓာတုယန္တံ မဟာဇနံ။
မာယာရူပံ၀ ဝဉ္စေတိ၊
ဣတ္တာ'ယံ ပုရိသောတိ ဝါ။

ဧဝံ၊ ဤသို့ ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း။
စုဏ္ဏက ဇာတမ္ပိ၊ မှုန့်မှုန့်ညက်ညက်ဖြစ်၍ နေငြားသော်လည်း။
ဓာတုယန္တံ၊ အသေမယုတ် စင်စစ်ဟုတ်သော ဓာတ်ရုပ် ယန္တရားသည်။
မာယာရူပံ ဣဝ၊ မျက်လှည့်ရုပ်ကဲ့သို့။
အယံ၊ ဤသူကား။
ဣတ္ထိ၊ မိန်းမတည်း။
ဣတိ ဝါ၊ ဤသို့၎င်း။
အယံ၊ ဤသူကား။
ပုရိသော၊ ယောက်ျားတည်း။
ဣတိ ဝါ၊ ဤသို့၎င်း။
မဟာဇနံ၊ လူအပေါင်းကို။
ဝဉ္စေတိ၊ လှည့်ပတ်တတ်၏။

လက္ခဏာစသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

လက္ခဏာဒိကား အထက် နာမရူပပရိစ္ဆေဒ၌ ထင်ရှားလတ္တံ့။

ဖြစ်ကြောင်းသမုဋ္ဌာန် အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

သမ္မဋ္ဌာန်အားဖြင့် ဒွါစတ္တာလီသ ကောဋ္ဌာသတို့၏ ဧကဇ ဒွိဇ တိဇ စတုဇအဖြစ်ကို ကလာပ် (ဤကျမ်း ဒု၊ တွဲ၊ နှာ-၃၈၈-၉)၌ ပြခဲ့ပြီ။

ထူးခြားပုံ တူပုံအားဖြင့်ဆင်ခြင်ပုံ

နာနတ္တကတ္တ အားဖြင့် ဆင်ခြင်ဟန်ကား -- ဓာတ်လေးပါးတို့သည် လက္ခဏာ စသည် မုဒု သဏှ ဖရုသဘာဝ စသည် ကမ္မသမုဋ္ဌာန် စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ထူးပြားကုန်သော်လည်း ရူပ မဟာဘူတ ဓာတု ဓမ္မ အနိစ္စ စသော အားဖြင့် တူကုန်၏။

[နာနတ္တကတ္တ = (နာနတ္တ = ထူးသောအဖြစ်, ကွဲပြားခြင်း + ဧကတ္တ = တူသောအဖြစ်) ကွဲပြားပုံ တူပုံ၊]

မဟာဘုတ်မည်ခြင်း အကြောင်း ၅-မျိုး

ထိုတွင် မဟာဘူတဟူရာ၌ ---

မဟန္တပါတုဘာဝတ္တာ၊
မဟာဘူတသမာနတော။
မဟာပရိဟာရတာ စ၊
မဟာဝိကာရတောပိ စ။
မဟန္တတ္တာ စ ဘူတတ္တာ၊
မဟာဘူတာတိ ဝုစ္စရေ။

ဟူသောအနက်ကို မှတ်အပ်၏။

မဟန္တပါတုဘာဝတ္တာ၊ မြေကြီးမြင်းမိုရ် ထိုထို လိပ် ငါး စသောအားဖြင့် ကြီးမားသည်ဖြစ်၍ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
မဟာဘူတသမာနတော၊ အနီလာဒိ ဖြစ်တုံဘိလျက် နီလာဒိကာ ဥပါဒါကို ထင်စွာဖော်ပြ တွင်းပ မရှိ မှီကြဘိသား မိမိလက္ခဏာ ကွယ်ကာဖုံးဘိ ဖြားယောင်းဘိ၍ သတ္တိသုံးဖြာ ကြောင်းခြင်းရာကြောင့် ကြီးကျယ်လှစွာ သတ္တဝါတတန် မမှန်များကျယ် အံ့ဘွယ်ရှိနှစ်မည် မျက်လှည့်သည်နှင့် ပူးသည်တကြောင်း ဖြားယောင်းတဝ ဘုတ်ဖိုမတို့နှင့် တူမျှခြင်းကြောင့်၎င်း။
မဟာပရိဟာရတော စ၊ နေ့ရေမချွတ် အဝတ်အစား များပြားပစ္စည်း ဖွဲ့တည်းဆောင်အပ် ဖြစ်တတ် သောကြောင့်၎င်း။
မဟာဝိကာရတောပိ စ၊ အကြီးတကျယ် ကြောက်မက်ဖွယ် ဖောက်ပြန်တတ် ခြင်းကြောင့်၎င်း။
မဟန္တတ္တာ ဘူတာ စ၊ မသိမ်းဆည်းလွယ် ကြီးကျယ် သည်၏အဖြစ် ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
မဟာဘူတာတိ၊ မဟာဘုတ်တို့ဟူ၍။
ဝုစ္စရေ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။

မဟာဝိကာရ အဓိပ္ပါယ်

ထိုငါးပါးသော အနက်တို့တွင် မဟာဝိကာရဟူရာ၌ --

ဘူမိတော ဝုဋ္ဌိတာ ယာဝ၊
ဗြဟ္မလောကာ ဝိဓာဝတိ။
အစ္စိ အစ္စိမတော လောကေ၊
ဒယှမာနမှိ တေဇသာ။

တေဇသာ၊ မီးသည်။
လောကေ၊ ဩကာသလောကကို။
ဒယှမာနမှိ၊ လောင်အပ်သည် ရှိသော်။
အစ္စိမတော၊ မီး၏။
အစ္စိ၊ အလျှံသည်။
ဘူမိတော၊ မြေမှ။
ဝုဋ္ဌိတာ၊ ထလတ်၍။
ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ၊ ပထမဈာန်ဘုံဖြစ်သော မဟာဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်။
ဝိဓာ၀တိ၊ တက်ပြေး၏။

ကောဋီသတသဟဿေ'ကံ၊
စက္ကဝါဠံ ဝိလီယတိ။
ကုပိတေန ယဒါ လောကော၊
သလိလေန ဝိနဿတိ။

ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။
ကုပိတေန၊ ချောက်ချား ဖျက်ဆီးတတ်သော။
သလိလေန၊ ရေဖြင့်။
လောကော၊ လောကသည်။
ဝိနဿတိ၊ ပျက်၏။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
ကောဋီသတသဟဿံ၊ ကုဋေတသိန်းသော။
ဧကံ စက္ကဝါဠံ၊ တခုသော အာဏာခေတ်ဖြစ်သော စကြ၀ဠာသည်။
ဝီလီယတိ၊ ဆားခဲကဲ့သို့ မြည့်မြည့်ကြေ၏။ (ဒုတိယဈာန်ဘုံအထိ ရေဖျက်သည်။)

ကောဋီသတသဟဿေ'ကံ၊
စက္ကဝါဠံ ဝိကီရတိ။
ဝါယောဓာတုပ္ပကောပေန၊
ယဒါ လောကော ဝိနဿတိ။

ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။
လောကေ၊ လောကသည်။
ဝါယောဓာတုပ္ပကောပေန၊ ဝါယောဓာတ် ပျက်ခြင်းကြောင့်။
ဝိနဿတိ၊ ပျက်၏။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
ကောဋီသတသဟဿံ၊ ကုဋေတသိန်းသော။
ဧကံ စက္ကဝါဠံ၊ တခုသော အာဏာခေတ်ဖြစ်သော စကြဝဠာသည်။
ဝိကီရတိ၊ ကြေပျက် လွင့်ပျောက်၏ (တတိယဈာန် ဗြဟ္မာ့ဘုံအထိ လေဖျက်သည်။)

သတ္တသတ္တဂ္ဂိနာ ဝါရာ၊
အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေ ဒကာ။
စတုသဋ္ဌိ ယဒါ ပုဏ္ဏာ၊
ဧကော ဝါယု ဝရော သိယာ။

သတ္တ သတ္တ ဝါရာ၊ ခုနစ်ကြိမ် ခုနစ်ကြိမ်တို့တိုင်တိုင်။
အဂ္ဂိနာ၊ မီးဖြင့်။
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေ၊ ရှစ်ခုမြောက် ရှစ်ခုမြောက် တကြိမ်၌။
ဒကာ ဒကေန၊ ရေငန်ဖြင့်။
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။
စတုသဋ္ဌိ၊ ခြောက်ဆဲ့လေးကြိမ်သည်။
ပုဏ္ဏာ၊ ပြည့်၏။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
ဧကော၊ တကြိမ်သော။
ဝါယုဝါရော၊ လေဖျက်သော အကြိမ်သည်။
သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။

အဂ္ဂိနာ’ဘဿရာ ဟေဋ္ဌာ၊
အာပေန သုဘကိဏှတော။
ဝေဟပ္ဖလတော ဝတေန၊
ဧဝံ လောကော ဝိနဿတိ။

အာဘဿရာ၊ အာဘဿရဘုံမှ။
ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်တလျှောက်သည်။
အဂ္ဂိနာ၊ မီးဖြင့်။
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
သုဘကိဏှတော၊ သုဘကိဏ်ဘုံမှ။
ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်တလျှောက်သည်။
အာပေန၊ ရေဖြင့်၊
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
ဝေဟပ္ဖလတော၊ ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံမှ။
ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်တလျှောက်သည်။
ဝါတေန၊ လေဖြင့်။
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့သော သင်္ချာကရိုဏ်း အပိုင်း အခြားအားဖြင့်။
လောကော၊ ဩကာသလောကသည်။
ဝိနဿတိ၊ ကြေမွ ပြုန်းတီး ပျက်စီး၏။

ဤကား အနုပါဒိန္နဘုတ်ပျက်ပံ့တည်း။

[အနုပါဒိန္နဘုတ် = ကမ္မဇရုပ် မဟုတ်သော မဟာဘုတ်ရုပ်။
(ဥပါဒိန္နံ = ကံကြောင့် ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်။)]

မဟာဘုတ်လေးပါးနှင့် မြွေကြီး ၄-ကောင် တူပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬

ပတ္ထဒ္ဓေါ ဘဝတီ ကာယော၊
ဍဋ္ဌော ကဋ္ဌမုခေန ဝါ။
ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန၊
ဟောတိ ကဋ္ဌမုခေ၀ သော။

ပူတိကော ဘဝတီ ကာယော၊
ဍဋ္ဌော ပူတိမုခေန ဝါ။
အာပေါဓာတုပ္ပကောပေန၊
ဟောတိ ပူတိမုခေ၀ သော။

သန္တတ္တော ဘဝတီ ကာယော၊
ဍဋ္ဌော အဂ္ဂိမုခေန ဝါ။
တေဇောဓာတုပ္ပကောပေန၊
ဟောတိ အဂ္ဂိမုခေဝ သော။

သဉ္ဆိန္နော ဘဝတီ ကာယော၊
ဍဋ္ဌော သတ္ထမုခေန ဝါ။
ဝါယောဓာတုပ္ပကောပေန၊
ဟောတိ သတ္ထမုခေဝ သော။

ကဋ္ဌမုခေန၊ ကဋ္ဌမုခမြွေသည်။
ဍဋ္ဌော၊ ကိုက်အပ်သော။
ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
ပတ္ထဒ္ဓေါ၊ ခက်မာတင်းကျပ်သည်။
ဘဝတိ ဝါ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။
(ဝါ-သဒ္ဒါ ဥပမတ္ထ)
ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန၊ ပထဝီဓာတ် ပျက်ခြင်းကြောင့်။
သော ကာယော၊ ထို ကိုယ်သည်။
ကဋ္ဌမုခေ ဣဝ၊ ကဋ္ဌမုခမြွေ၏ ခံတွင်း၌ ကျ၏သို့။
ပတ္ထဒ္ဓေါ၊ ခက်မာတင်းကျပ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

(တနည်းလည်း)
ဘဝတိ ဝါ၊ ဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏ မဖြစ်သည်လည်းရှိ၏။
(ဝါ-သဒ္ဒါ အနိယမတ္ထ)
ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန ပန ပထဝီဓာတ် ပျက်ခြင်းကြောင့်ကား။
သော ကာယော၊ ထိုကိုယ်သည်။
ကဋ္ဌမုခေ ဣဝ၊ ကဋ္ဌမုခမြွေ၏ခံတွင်း၌ ကျသကဲ့သို့။
ပတ္ထဒ္ဓေါ၊ ခက်မာတင်းကျပ်သည်။
ဟောတိ ဧဝ၊ ဖြစ်သည်သာလျှင်တည်း။

(တနည်းလည်း)
ကဋ္ဌမုခေန၊ ကဋ္ဌမုခမြွေသည်။
ဍဋ္ဌော၊ ကိုက်အပ်သော။
ကာယောပိ၊ ကိုယ်သည်လည်း။
ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန ဝါ၊ ပထဝီဓာတ် ပျက်ခြင်းကြောင့် သာလျှင်။
(ဝါ-သဒ္ဒါ အဝဓာရဏ)
ပတ္ထဒ္ဓေါ၊ ခက်မာ တင်းကျပ်သည်။
ဘဝတိ၊ ဖြစ်၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သော ကာယာ၊ ပထဝီဓာတ်နှင့် မကင်းနိုင်သော ထိုကိုယ်သည်။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
ကဋ္ဌမုခေ ဣဝ၊ ကဋ္ဌမုခမြွေ၏ ခံတွင်း၌ နေရသကဲ့သို့။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ပူတိမုခေန၊ ပူတိမုခမြွေသည်။
ဍဋ္ဌော၊ ကိုက်အပ်သော။
ကာယောပိ၊ ကိုယ်သည်။
ပူတိကော၊ ပုပ်ရိ ညှီနံသော ကိုယ်ရှိသည်။
ဘဝတိ ဝါ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။
အာပေါဓာတုပ္ပကောပေန၊ အာပေါဓာတ် ပျက်ခြင်းကြောင့်။
သော ကာယော၊ ထိုကိုယ်သည်။
ပူတိမုခေ ဣဝ၊ ပူတိမုခမြွေ၏ခံတွင်း၌ ကျ၏သို့။
ပူတိကော၊ ပုပ်ရိ ညှီနံ့သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

အဂ္ဂိမုခေန၊ အဂ္ဂိမုခမြွေသည်။
ဍဋ္ဌော၊ ကိုက်အပ်သော။
ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
သန္တတ္တော၊ ပူလောင်သည်။
ဘဝတိ ဝါ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။
တေဇောဓာတုပ္ပကောပေန၊ တေဇောဓာတ် ပျက်ခြင်းကြောင့်။
သော၊ ထိုကိုယ်သည်။
အဂ္ဂိမုခေ ဣဝ၊ အဂ္ဂိမုခမြွေ၏ ခံတွင်း၌ ကျ၏သို့။
သန္တတ္တော၊ ပူလောင်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

သတ္တမုမေန၊ သတ္ထမုခမြွေသည်။
ဍဋ္ဌော၊ ကိုက်အပ်သော။
ကာယော၊ ကိုယ်သည်။
သဉ္ဆိန္နော၊ ပြတ်သည်။
ဘဝတိ ဝါ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။
ဝါယောဓာတုပ္ပကောပေန၊ ဝါယောဓာတ် ပျက်ခြင်းကြောင့်။
သော ကာယော၊ ထိုကိုယ်သည်။
သတ္ထမုခေ ဣ၀၊ မြွေ၏ခံတွင်း၌ ကျ၏သို့။
သဉ္ဆိန္နော၊ ပြတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဤကား ဥပါဓိန္နဘုတ် ပျက်ပုံတည်း။

---

“ဓာတ် ၄-ပါးတို့ ကွဲပြား မကွဲပြားသောအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ”

ဝိနိဗ္ဘောဂါဝိနိဗ္ဘောဂ အားဖြင့်“ဝိသုံ ဝိသုံ အနိဒ္ဓိသိတဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ”။ ဋီကာ(၊ပ၊နှာ-၄၅၃) လာသည်အတိုင်း တခုတခုသော ကလာပ်၌ ဓာတ်လေးပါးတို့သည် အသီးအခြား မကွဲပြား ကြောင်းသော်လည်း ကက္ခဠ စသော လက္ခဏာ အားဖြင့် ကွဲပြား၏။

သဘောတူ မတူအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

သဘာဂ ဝိသဘာဂအားဖြင့် ရှေ့ နှစ်ပါး ဂရုက၊ နောက်နှစ်ပါး လဟုကတည်း။

အဇ္ဈတ္တိက ဗာဟိရအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

အဇ္ဈတ္တိက ဗာဟိရဓာတ် အထူးကား ထင်ရှား၏။

သင်္ဂဟအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

သင်္ဂဟအားဖြင့် သမုဋ္ဌာန်တူချင်း သင်္ဂြိုဟ်ပေါင်းစုအပ်၏။

အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုခြင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ

ပစ္စယအားဖြင့် ဓာတ်လေးပါးတို့သည် အသီးအသီး ကြွင်းသော ဓာတ်သုံးပါးတို့မှ အထောက်အပံ့ကို ရ၍ ယင်း သုံးပါး သုံးပါး တို့အား အသီးအသီး တည်ရာ ဖွဲ့စည်းတတ် ရင့်ကျက်စေတတ် ခိုင်ခံ့ရွေ့ရှားစေတတ်သည် ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုကြကုန်၏။

အနာဘောဂအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

အနာဘောဂအားဖြင့် ယင်းသို့ ကျေးဇူးပြုတတ် ပြုအပ်သည်ကို မသိကြဟု ဆင်ခြင် အပ်၏။

ပစ္စယဝိဘာဂအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ

ပစ္စယဝိဘာဂအားဖြင့် ကံ စိတ် ဥတု အာဟာရ လေးပါးတို့သည် အသီးအသီး မိမိ တို့ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော ဓာတ်တို့၏ ဇနကပစ္စည်းတည်း၊ ကြွင်းသော ဓာတ်တို့၏ ယထာရဟ ဥပနိဿယ ပစ္ဆာဇာတ အာဟာရ အတ္ထိ အဝိဂတ ပစ္စည်းတည်း။ ကမ္မဇစသော ကဏ္ဍပ်တူ ဓာတ်လေးပါးတို့တွင် တပါးတပါးသည် သုံးပါး-သုံးပါးအား၊ သုံးပါး-သုံးပါးသည် တပါး-တပါးအား၊ နှစ်ပါး-နှစ်ပါးသည် နှစ်ပါး-နှစ်ပါးအား သဟဇာတ အညမည နိဿယ အတ္တိ အဝိဂတ သတ္တိငါးပါးတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ကြွင်းသော ကလာပ်ပြား တိသန္တတိမဟာဘုတ် တို့အား နိဿယ အတ္ထိ အဝိဂတ သတ္တိသုံးပါးဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။

ဣတရေသံ တိသန္တတိမဟာဘူတာနံ နိဿယ အတ္ထိ အဝိဂတဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ နှာ-၃၆၆) ဤသတ္တိသုံးပါးကို ဋီကာမဖွင့်။

ပဋ္ဌာနေ အရူပါနံယေဝ ဥပနိဿယပစ္စယဿ အာဂတတ္တာ နိပ္ပရိယာယေန ရူပဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယော နတ္ထိ။ သုတ္တေ ပန ပုဂ္ဂလံ ဥပနိဿာယ ဝနသဏ္ဍံ ဥပနိဿာယာတိ ဝစနတော သုတ္တန္တိကပရိယာယေန ဝိနာ အဘာဝေါ ဥပနိဿယပစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဟု - ဋီကာ (မဟာ၊ ပ၊ နှာ-၄၅၆) အောက်က ပြခဲ့သောနည်းဖြင့် သုတ္တန်နည်း ယူသော် သင့်လျော်ရာ၏။

ခြေတလှမ်း၌ ဆင်ခြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဥဒ္ဓရဏ အတိဟရဏ ဝီဟိဟရဏ အဝက္ခိပန ပတိဌာပန ဥပ္ပီဠနဟု - ခြေတလှမ်းကို ခြောက်ခြမ်း ခွဲ၍ တေဇောဓာတ်သည် ခြေကြွခြင်း ဥဒ္ဓရဏ၏ အကြောင်းတည်း။ ဝါယောဓာတ်သည် ရှေ့သို့ ဆောင်ခြင်း အတိဟရဏ လွှဲ၍ဆောင်ခြင်း ဝီတိဟရဏတို့၏ အကြောင်းတည်း။ အာပေါဓာတ်သည် အောက်သို့ချခြင်း အဝက္ခိပန၏ အကြောင်းတည်း။ ပထဝီဓာတ်သည် ခြေကိုထားခြင်း ပတိဋ္ဌာပန ဖိ၍နှိပ်ခြင်း ဥပ္ပီဠန တို့၏ အကြောင်းတည်း ဟု နှလုံးပြုအပ်၏။

ဤသို့လျှင် “ဝစနတ္ထကလာပေဟိ" စသော တဆဲ့သုံးပါးသော အခြင်းအရာ တို့တွင် တပါးပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် ရှုဆင်ခြင်သော နာတိတိက္ခ ပုဂ္ဂိုလ်အား မြင်မြင်သမျှ သဝိညာဏက အဝိညာဏက ဝတ္ထုသည် ဓာတ်လေးပါးအစု သာတည်းဟု ထင်၏။ ဥပစာရဈာန်ကို ရ၏။

စတုတုဝဝတ္ထာန်အကျိုး

အကျိုးအာနိသင်ကား --

ဝဝတ္ထာန'မနုယုတ္တော၊
သုညတံ အဝဂါဟတိ။
ဥဂ္ဃါဋေတိ သတ္တသညံ၊
သဟတေ ဘယဘေရဝံ။

ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု ဥဂ္ဃါတံ၊
နိဂ္ဃါတဉ္စ န ပါပုဏေ။
ရတာရတိဉ္စ သဟတိ၊
ပညာ သုခီ'ဓ ဝါ ပရေ။

ဧဝံ မဟာနုဘာဝံ၊
ယောဂီ ဝရသတသဟဿ ဝိက္ကိဠိတံ။
စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ၊
နိစ္စံ သေဝေထ မေဓာဝီ။

ဝဝတ္ထာနံ၊ စတုဓာတုဝဝတ္ထာန် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို။
အနုယုတ္တော၊ အားထုတ်သော ယောဂီသည်။
သုညတံ၊ ကိုယ်ဟူသည်မှ ဆိတ်သောအဖြစ်သို့။
အဝဂါဟတိ၊ သက်ဝင်၏။
သတ္တသညံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါဟူသော အမှတ်ကို။
ဥဂ္ဃါဋေတိ၊ နုတ်ခွါပယ်ဖြတ် ဖွင့်လှပ်၏။
ဘယဘေရဝံ၊ ဘေးငယ် ဘေးကြီးကို။
သဟတေ၊ သည်းခံနိုင်၏။

ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု၊ ဣဋ္ဌာရုံ အနိဋ္ဌာရုံတို့၌။
ဥဂ္ဃါတံ၊ ဝမ်းသာပြုံးရွှင် ပေါ်လွင်ခြင်းသို့၎င်း။
နိဂ္ဃါတဉ္စ၊ မကြည်မသာ မျက်နှာရှိုးငုံ့ တွန့်ရှုံ့ခြင်းသို့၎င်း။
န ပါပုဏေ၊ မရောက်။
ရတိ အရတိဉ္စိ၊ ကာမဂုဏ်၌ မွေ့လျော်ခြင်း, သမထ ဝိပဿနာ ဆိတ်ငြိမ်ရာတို့၌ မမွေ့လျော် နိုင်ခြင်းကိုလည်း။
သဟတိ၊ နှိပ်နင်းနိုင်၏။
ပညာ၊ ကြီးကျယ်သော ပညာရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣဓ ဝါ၊ ဤပစ္စုပ္ပန် ဘဝ၌မူလည်း။
သုခီ၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ရသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဝါ၊ ယခုဘဝ မရမူ။
ပရေ၊ တမလွန်ဘဝ၌။
သုခံ၊ သုဂတိသို့လားရ၍ ချမ်းသာသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဧဝံမဟာနုဘာဝံ၊ သို့စင်ကြီးဘိ အာနုဘော်ရှိသော။
ယောဂီ ဝရသတသဟဿ ဝိက္ကိဠိတံ၊ အသိန်းမကသော ယောဂီ လူထူးတို့၏ ကွန့်မြူး မွေ့လျော်ရာ ဖြစ်သော။
စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ၊ တခုယုတ်ပယ် နှစ်ဆယ် ဘာဝနာနည်း တို့ဖြင့် တန်းဆာဆင် အပ်သော စတုတု၀၀တ္ထာန် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို။
မေဓာဝီ၊ ပညာရှိသည်။
နိစ္စံ၊ အမြဲ။
သေဝေထ၊ မှီဝဲရာ၏။

ဧက၀၀တ္ထာန် ပြီး၏။

---

အရူပဈာန်ပွါးနည်း

▬▬▬▬▬▬▬

အာကာသာနဉ္စာယတနသို့ရောက်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

"စတ္တာရော အာရုပ္ပါ” ဟူရာ၌ အာကာသာနဉ္စာယတန ဈာန်ကို ရလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် -- အာကာသ ကြဉ်သော ကသိုဏ်းကိုးပါးတို့တွင် တပါးပါး၌ ရူပပဉ္စမဈာန်ကို ဝသီဘော်ငါးတန်တို့ဖြင့် အဖန်ဖန် လေ့လာပြီး၍ ဤကရဇရုပ် ရှိခြင်းကြောင့်သာလျှင် ဒဏ္ဍာဒါန သတ္ထာဒါန ကလဟ ဝိဂ္ဂဟ ဝိဝါဒ စက္ခုရောဂါ စသော အထောင်မကသော အာဗာဓ တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ရုပ်မရှိသော် မဖြစ်ကုန်ဟု ကရဇရုပ်၌ အပြစ်ဒေါသကိုမြင်၍ ဘီလူး တစ္ဆေ မြွေရန်သူ အနှိပ်အစက်ကို ခံရဘူးသော ကြောက်တတ်သောသူသည် အတူအဆင်ကို တွေ့မြင် လျှင်ပင် သေချင်မတတ် လန့်ဖျပ်ကြောက်ရွံ့ တုန်လှုပ် သကဲ့သို့ ထိုကရဇရုပ်နှင့် တူသော ကသိုဏ်း ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ငြီးငွေ့၍ကြောက်သဖြင့် လွန်မြောက်ခြင်း အကျိုးငှါ --

“ဤငါရပြီးသော ပဉ္စမဈာန်သည် ငါငြီးငွေ့သော ကသိုဏ်းရုပ်ကို အာရုံပြု၏။ သောမနဿ ဟူသော နီးသော ဘေးရန် ရှိ၏။ အထက်သမာပတ် အောက် ရုန်းရင်း၏" --

ဟု ပဉ္စမဈာန်၌ အပြစ်ကို ရှု၍ တပ်ခြင်းကို ကုန်စေ၍ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို ငြိမ်သက်၏ဟု နှလုံးပြု၍ ရှေးအလိုရှိတိုင်း ပွါးစေအပ်ပြီးသော ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံမပြုမူ၍ နိမိတ်၏ တွေ့ထိပြန့်နှံရာ ကောင်းကင် အရပ်ကိုသာ အာရုံပြု၍ --

“အာကာသော အာကာသော” ဟူ၍သော်၎င်း၊ “အနန္တော အာကာသော အနန္တော အာကာသော” ဟူ၍သော်၎င်း ---

အဖန်တလဲလဲ စီးဖြန်းလျက် ယင်းကသိုဏ်း ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ခွါအပ်၏။

ကသိဏံ ဉဂ္ဃါဋေန္တော သော၊
န ကိလိဉ္စံဝ ပူပံဝ။
ကေဝလံ တ'မနာဝဇ္ဇံ၊
အာကာသောဣတိ ဣက္ခတိ။

သင်္ဂဟဂါထာ

▬▬▬▬▬

ကသိုဏ်းခွါပုံ

သော၊ ထိုယောဂီသည်။
ကသိကံ၊ ကသိုဏ်းကို။
ဉဂ္ဃါဋေန္တော၊ ခွါသည် ရှိသော်။
ကိလိဉ္စံ ဣဝ စ၊ ဖျာကဲ့သို့၎င်း။
ပူပံ ဣဝစ၊ မုံ့ရှက်ကို ကဲ့သို့၎င်း။
န ဉဂ္ဃါဋေတိ၊ ခေါက်လိပ်ထုတ်ဆယ်၍ ခွါသည် မဟုတ်။
ကေဝလံ၊ သက်သက်။
ကံ၊ ထို ကသိုဏ်းနိမိတ်ကို။
အနာဝဇ္ဇံ၊ မဆင်ခြင်ပဲ။
အာကာသော ဣတိ၊ အာကာသ ဟူ၍။
ဣက္ခတိ၊ ရှု၏ ဆင်ခြင်၏။

ထိုသို့ ရှုဆင်ခြင်၍ ကသိုဏ်းနိမိတ် ကွာသောအခါ အိုးဝကို ပုဝါပိတ်၍ ကြည့်ရှုနေစဉ် လေခတ်သဖြင့် ရုတ်ခြည်း ပွင့်လပ်သည့် အခါကဲ့သို့ အာကာသ အပြင် ကောင်းကင် ကွက်သာ ထင်၏။ ထို အာကာသနိမိတ်ကို “အာကာသော အာကာသော” ဟု အဖန် တလဲလဲ မှီဝဲစီးဖြန်းသော ယောဂီသည် --

သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ အနန္တော အာကာသောတိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ --

ဟူ၍ လာသော ပထမာရုပ္ပဈာန်ကို ရ၏။

သဗ္ဗသော၊ ခပ်သိမ်းသောအခြင်းအရာအားဖြင့်။
ဝါ- သဗ္ဗသော သဗ္ဗာသံ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။
ရူပသညာနံ၊ ရူပဈာန် ကသိုဏ်းရုပ်တို့ကို။
ဝါ၊ ရူပဈာန် ကသိုဏ်းရုပ်တို့၏။
သမတိက္ကမာ၊ စက်ဆုပ်ခြင်း လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။
ပဋိဃ သညာနံ၊ ပဉ္စဝိညာဏ် သညာတို့၏။
အတ္ထင်္ဂမာ၊ ချုပ်ခြင်းကြောင့်။
နာနတ္တသညာနံ၊ အထူးထူးသော မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် သညာ လေးဆဲ့ လေးပါးတို့ကို (ဒွေပဉ္စဝိညာဉ်ကြဉ်သော ကာမစိတ် ၄၄-ပါးကို ဆိုလိုသည်။)။
အမနသိကာရာ၊ နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့်။
အနန္တော အာကာသောတိ၊ အဆုံးခြားပြတ် ဥပါဒ်နှင့်ဘင် အပိုင်းအခြား မထင်သော ကောင်းကင်ဟု စီးဖြန်း၍။
အာကာသာနဉ္စာယတနံ၊ အဆုံးမရှိသော ကသိဏုဂ္ဃါဋိမ ကောင်းကင်ပညတ်လျှင် တည်ရာ အာရုံရှိသော သသမ္ပယုတ္တ ပထမာရုပ္ပဈာန်ကို။
ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ရောက်၍ ဖြစ်စေ၍။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။

အာကာသ ၃-မျိုး

▬▬▬▬▬▬

“အာကာသော”ဟူရာ၌ အဇဋာကာသ ပရိစ္ဆိန္နာကာသ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ သုံးပါး တို့တွင် ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ [၁] ကို ယူအပ်၏။

[၁။ ကသိဏ = ကသိုဏ်း။
ဥဂ္ဃါဋ = ခွါခြင်း (နှလုံးမသွင်း)။
ဣမ = ရအပ်သော ရှိသော။
အာကာသ = ကောင်းကင်။
ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ = ကသိုဏ်းကို ခွါ၍ ရအပ်သော ကောင်းကင်နိမိတ်။]

အိုးတွင်း ပြုတင်းပေါက် စသည်သည် ပရိစ္ဆိန္နာကာသ မည်၏။ ထိုမှ ပြင်ပကောင်းကင် သည် အဇဋာကာသ မည်၏။

မဟာဗောဓိ စတုတ္ထသတ္တာဟတွင် ရောင်ခြည်တော်ပျံသည်ကို ဆိုရာ အဋ္ဌကထာ (အဋ္ဌသာလိနီ၊နှာ-၁၅) ၌ ဥဒကသန္ဓာရက-လေ နေဝသညာနာသညာ- ယတနဘုံတို့မှ ပြင်ပကိုသာ "ဥပရိ အဇဋာကာသံ ပက္ခန္ဒိံ သု"ဟု ဆိုသောကြောင့် ထိုလေ ထိုဘုံတို့၏ အတွင်းသည် ပရိစ္ဆိန္ဒာကာသ၊ ပြင်ပ အောက် အထက်သည် အဇဋာကာသ ဟူ၍လည်း ဆိုကြကုန်၏၊

ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ရပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ရလိုသော ယောဂီသည် ပထမာရုပ္ပဈာန်ကို ဝသီဘော်ငါးတန် တို့ဖြင့် အဖန်ဖန် လေ့လာပြီးမှ --

“ဤ ငါရသော အာကာသာနဉ္စာယတန သမာပတ် သည် ရူပါဝစရဈာန် ဟူသော ရန်သူ နီး၏၊ အထက်ဈာန်အောက် ရုန်းရင်း၏”--

ဟု-ပထမာရုပ္ပဈာန်၌ အပြစ်ကို ရှု၍ တပ်ခြင်းကို စွန့်၍ ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်ကို ငြိမ်သက်၏-ဟု နှလုံးပြုလျက် အာကာသဖုဋ ပထမာရုပ္ပ ကုသိုလ် ကြိယာ ဝိညာဏ်ကို "ဝိညာဏံ ဝိညာဏံ” ဟူ၍သော်၎င်း၊ “အနန္တံ ဝိညာဏံ, အနန္တံ ဝိညာဏံ” ဟူ၍သော်၎င်း၊ အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲစီးဖြန်းသည်ရှိသော် --

သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ အနန္တံ ဝိညာဏန္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ --

ဟူ၍ လာသော ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်ကို ရ၏။

သဗ္ဗသော၊ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။
ဝါ- သဗ္ဗသော သဗ္ဗံ၊ ခပ်သိမ်းသော။
အာကာသာနဉ္စာယတနံ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် အာရုံ ဤနှစ်ပါးကို။
သမတိက္ကမ္မ၊ လွန်မြောက်၍။
အနန္တံ ဝိညာဏန္တိ၊ အပိုင်းအခြား မရှိသော ဝိညာဏ်ဟု စီးဖြန်း၍။
ဝိညာဏဉ္စာယတနံ၊ အဆုံးမရှိသော ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်လျှင် တည်ရာအာရုံရှိသော သသမ္ပယုတ္တ ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်ကို။
ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ရောက်၍။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။

အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကိုရပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို ရလိုသော ယောဂီသည် ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်ကို လေ့လာပြီး အပြစ်ရှုပြီး၍ ယင်း ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်၏ အာရုံဖြစ်သော အာကာသဖုဋ ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်၏ မရှိခြင်း “နတ္ထိဘောပညတ်” ဟု ဆိုအပ်သော သဘာဝ မတ္တကိုသာ အာရုံပြု၍ “နတ္ထိ နတ္ထိ၊ သုညံ သုညံ။ ဝိဝိတ္တံ ဝိဝိတ္တံ” ဟူ၍သော်၎င်း အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲ စီးဖြန်းသည်ရှိသော် --

သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ---

ဟူ၍ လာသော တတိယာရုပ္ပဈာန်ကို ရ၏။

သဗ္ဗသော၊ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။
သဗ္ဗသော သဗ္ဗံ၊ ခပ်သိမ်းသော။
ဝိညာဏဉ္စာယတန၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန် အာရုံ - ဤနှစ်ပါးကို။
သမတိက္ကမ္မ၊ လွန်မြောက်၍။
နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ၊ နည်းငယ်စိုးစဉ်း ဘင်မျှအကြွင်းမရှိဟု စီးဖြန်း၍။
အာကိဉ္စညာယတနံ၊ စိုးစဉ်းမျှ အကြွင်းမရှိသော ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်၏ အဖြစ်တည်း ဟူသော နတ္ထိဘောပညတ်လျှင် တည်ရာအာရုံရှိသော သသမ္ပယုတ္တ တတိယာရူပ္ပဈာန်ကို။
ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ရောက်၍။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။

သင်္ဃာအစည်းအဝေးကို မြင်ပြီး၍ တပိုတပါး ခဏသွားစဉ် အစည်းအဝေး ကွဲပြား ထသွားကြ နောက်မှ ရောက်လာ၍ မရှိသည်ကိုသာ မြင်ရသကဲ့သို့ ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်၏ မရှိခြင်း “အဘာဝ”ကိုသာ အာရုံပြု၍ အာကိဉ္စညာယတနဈာန် ဖြစ်၏ ဟူလိုသည်။

နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ရပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို ရလိုသော ယောဂီသည် တတိယာရုပ္ပဈာန်ကို လေ့လာပြီး၍ ရှေးနည်းသော်၎င်း၊ “သညာ ရောဂေါ သညာ ဂဏ္ဍော သညာ သလ္လံ၊ ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတံ ယဒိဒံ နေဝသညာနာသညာ တူ၍သော်၎င်း အပြစ်ရှု၍ တပ်ခြင်းကို စွန့်၍ စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်ကို ငြိမ်သက်ဟု နှလုံးပြုလျက် အဘာဝါရမ္မဏ တတိယာရုပ္ပ သမာပတ်ကို “သန္တာ သန္တာ “ငြိမ်သက်စွ ငြိမ်သက်စွ” ဟု အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲဆင်ခြင်သည်ရှိသော် --

သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတန ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ --

ဟူ၍လာသော စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်ကို ရ၏။

သဗ္ဗသော၊ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။
သဗ္ဗသော သဗ္ဗံ၊ ခပ်သိမ်းသော။
အာကိဉ္စညာယတနံ၊ အာကိဉ္စညာယတနဈာန် အာရုံ - ဤနှစ်ပါးကို [၁]။
သမတိက္ကမ္မ၊ လွန်၍။
နေဝသညာနာသညာယတနံ၊ ရုန့်ရင်းသော သညာလည်း မရှိ, သိမ်မွေ့သော သညာ မရှိ သည်လည်း မဟုတ်သော မနာယတန ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်သော သသမ္ပယုတ္တ စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်ကို။
ဝါ၊ ရုန့်ရင်းသော သညာလည်း မဟုတ် သိမ်မွေ့သော သညာ မဟုတ်သည်လည်း မဟုတ်သော သမ္မယုတ်တရားတို့၏ တည်ရာ စတုတ္ထာရုပ္ပသညာကို။
ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ရောက်၍။
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။

(၁။ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်နှင့် ယင်း ဈာန်ယူသော အာရုံတို့ကို လွန်မြောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။)

---

အရူပဈာန်တို့၌ သိမှတ်ဖွယ်ရာများ

▬▬▬▬▬▬

“အာရုံကိုလွန်မြောက်သဖြင့် အထက်ဈာန်ရခြင်း”

ဤ အရူပကမ္မဋ္ဌာန်း လေးပါးတို့၌ ပကိဏ္ဏက အဆုံးအဖြတ်ကား ---

အာလမ္ဗနာတိက္ကမတော၊
စတဿောပိ ဘဝန္တိမာ။
အင်္ဂါတိက္ကမ' မေတာသံ၊
န ဣစ္ဆန္တိ ဝိဘာဝိနော။

ဣမာ စတဿောပိ၊ ဤလေးပါးကုန်သော သမာပတ်တို့သည်လည်း။
အာလမ္ဗနာတိက္ကမတော၊ ကသိုဏ်း အာကာသ ဝိညာဏ် နတ္ထိဘော ဟူသော အာရုံ လေးပါးကို လွန်သောအားဖြင့်။
ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏
ဧတာသံ၊ ယင်း အရူပစိတ်လေးပါးတို့၏။
အင်္ဂါတိက္ကမံ၊ ဈာန်အင်္ဂါကိုလွန်ခြင်းကို။
ဝိဘာဝိနော၊ ပညာရှိတို့သည်။
န ဣစ္ဆန္တိ၊ အလိုမရှိကုန်။

ဧဝံသန္တေပိ --

သုပ္ပဏီတတရာ ဟောန္တိ၊
ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ ဣဓ။
ဥပမာ တတ္ထ ဝိညေယျာ၊
ပါသာဒတလသာဋိကာ။

ဧဝံသန္တေပိ၊ ဤသို့ပင် အင်္ဂါတူမျှသော်လည်း။
ဣဓ၊ ဤလေးပါးတို့တွင်။
ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ၊ နောက်နောက် သမာပတ်တို့သည်။
သုပ္ပဏီတတရာ၊ အလွန်အကြူး ထူး၍ ထူး၍ မြတ်ကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
တတ္ထ၊ ထို ထူး၍ထူး၍ မွန်မြတ်သည်၌။
ပါသာဒတလသာဋိကာ၊ ကာမဂုဏ်နိမ့်မြင့် လေးဆင့်သော ပြာသာဒ် အပြင်၊ လေး ပေါ့ ကြမ်း ချော ထူးပြားသော ပုဆိုးလေးထည်ဟု ဆိုအပ်ကုန်သော။
ဥပမာ၊ ဥပမာတို့ကို။
ဝိညေယျာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန ပဏီတ ပဏီတာ စေ'တာ --

အသုစိမှိ မဏ္ဍပေ လဂ္ဂေါ၊
ဧကော တန္နိဿိတော ပရော။
အညော ဗဟိ အနိဿာယ၊
တံ တံ နိဿာယ စာ'ပရော။

ဌိတော စတူဟိ ဧတေဟိ၊
ပုရိသေဟိ ယထာက္ကမံ။
သမာနတာယ ဉာတဗ္ဗာ၊၊
စတဿေပိ ဝိဘာဝိနာ။

ဧဝံ၊ ဤသို့။
အနုပုဗ္ဗေန၊ အစဉ်သဖြင့်။
ပဏီတ ပဏီတာ စ၊ မြတ်သည်ထက် မြတ်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ဧတာ စတဿေပိ၊ ယင်း အရူပစိတ် လေးပါး တို့ကိုလည်း။
အသုစိမှိ၊ မစင်ပေါရာ၌ ဆောက်ထားသော။
မဏ္ဍပေ၊ ပွဲရုံ မဏ္ဍပ်၌။
ဧကော၊ တယောက်သူသည်။
လဂ္ဂေါ၊ တွဲရရွဲဆွဲ၍တည်၏။
အပရော၊ တပါးသူသည်။
တံ၊ ထိုဆွဲသသူကို။
နိဿိတော၊ မှီ၍တည်၏။
အညော၊ အခြား တဦးသည်။
တံ၊ ထိုဆွဲသသူကို။
အနိဿာယ၊ မမှီမူ၍။
ဗဟိ၊ အပ၌။
ဌိတော၊ တည်၏။
အပရော စ၊ အခြားတဦးသည်လည်း။
တံ၊ ထိုအပ၌ တည်သသူကို။
နိဿယ၊ မှီ၍။
ဌိတော၊ တည်၏။
ဧတေဟိ စတူဟိ ပုရိသေဟိ၊ ယင်းလေးဦး ကုန်သောသူတို့နှင့်။
ယထာက္ကမံ၊ အစဉ်အတိုင်း။
သမာနတာယ၊ တူသည့် အဖြစ်ဖြင့်။
ဝိဘာဝိနာ၊ ပညာရှိသည်။
ဉာတဗ္ဗာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

ဧဝံ ပဝတ္တမာနဉ္စ --

အာလမ္ဗနံ ကရောတေဝ၊
အညာဘာဝေန တံ ဣဒံ။
ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ ရာဇာနံ၊
ဝုတ္တိဟေတု ဇနော ယထာ။

ဧဝံ ပဝတ္တမာနဉ္စ၊ ဤသို့ အာကိဉ္စညာယတနကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်သည်လည်း ဖြစ်သော။
ဣဒံ၊ ဤနေဝသညာနာသညာယတနဈာန်သည်။
အညာ ဘာဝေန၊ အာရုံတပါး မရှိခြင်းကြောင့်။
တံ၊ ထို အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို။
အာလမ္ဗနံ ကရောတေဝ၊ အာရုံပြုရသလျှင်ကတည်း။
ရာဇာနံ၊ သဗ္ဗဒိသမ္ပတိ [၁] မင်းကြမ်းကို။
ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ၊ မြင်အပ်သော အပြစ်ရှိသော်လည်း။
ဇနော၊ တိုင်းသူပြည်သား မင်းခစားသည်။
ဝုတ္တိဟေတု၊ အသက်မွေးခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
နိဿာယ၊ အမှီပြု၍။
ဝတ္တတိ ယထာ၊ ဖြစ်ရသကဲ့သို့တည်း။

(၁။ သဗ္ဗ + ဒိသ + ပတိ= အလုံးစုံသော အရပ်မျက်နှာတို့၏ အရှင်။)

ဧဝံ ကုရုမာနဉ္စ ---

အာရူဠှော ဒီဃနိဿေဏိံ၊
ယထာ နိဿေဏိ ဗာဟုကံ။
ပဗ္ဗတဂ္ဂဉ္စ အာရုဠှော၊
ယထာ ပဗ္ဗတမတ္ထကံ ။

ယထာ ဝါ ဂိရိ'မာရုဠှော၊
အတ္တနောယေဝ ဇဏ္ဏုကံ။
ဩလုဗ္ဘတိ တထေဝေ'တံ၊
ဈာန' မောလုဗ္ဘ ဝတ္တတိ။

ဧဝံ ကုရုမာနဉ္စ၊ ဤသို့ အာရုံပြုသည်လည်း ဖြစ်သော။
ဧတံ၊ ဤနေဝသညာ- နာသညာယတန ဈာန်သည်။
ဒီဃနိဿေဏိံ၊ ရှည်လျားသော ထန်းတက် လှေခါးသို့။
အာရူဠှော၊ တက်သောသူသည်။
နိဿေဏိ ဗာဟုကံ၊ လှေခါးပေါင်ကို။
ဩလုဗ္ဘတိ ယထာ၊ ထောက်မှီ ကိုင်တွယ်ရသကဲ့သို့၎င်း။
ပဗ္ဗတဂ္ဂံ၊ မြေတောင် မိဿကတောင်ဖျားသို့။
အာရုဠှော၊ တက်သူသည်။
ပဗ္ဗတ မတ္ထကံ၊ ခင်ထွတ်တောင်ဖျားကိုသာလျှင်။
ဩလုဗ္ဘတိ ယထာ ဝါ၊ ထောက်မှီကိုင်တွယ် ရသကဲ့သို့၎င်း။

ဂိရိံ၊ ကျောက်တောင်သို့။
အာရူဠှော၊ တက်သသူသည်။
အတ္တနော ဇဏ္ဏုကံယေဝ၊ မိမိဒူးဆစ်ကိုသာလျှင်။
ဩလုဗ္ဘတိ ယထာ ဝါ၊ ထောက်မှီ ကိုင်တွယ်ရသကဲ့သို့၎င်း။
တထေဝ၊ ထို့အတူသာလျှင်။
ဈာနံ၊ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို။
ဩလုဗ္ဘ၊ ထောက်မှီသမှု အာရုံပြု၍။
ဝတ္တတိ၊ ဖြစ်ရ၏။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ချည်းတည်း
အရူပ ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးပါး ပြီး၏။

---

သမထကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းရသော အကျိုး ၅-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဆိုခဲ့ပြီးတုံ လုံးစုံများကျယ် လေးဆယ်သော သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း ကြိုးကုတ် အားထုတ်ရခြင်း၏ အကျိုးအာနိသင်ကား ---

ပစ္စက္ခသုခါ'သေက္ခာနံ၊
သေသာနန္တု ဝိပဿနာ။
ဝိသေသ ဘဝေါ အဘိညာ၊
နိရောဓ သမပတ္တိ စ။
ဣတိ ပဉ္စဓာ သမာဓိ၊
ဘာဝနာ'ယာနိသံသကာ။

တသ္မာ နေကာနိသံသမှိ၊
ကိလေသမလ သောဓနေ။
သမာဓိဘာဝနာ ယောဂေ၊
နပ္ပမဇ္ဇေယျ ပဏ္ဍိတော။

သင်္ဂဟဂါထာ

▬▬▬▬▬

အသေက္ခာနံ၊ ရဟန္တာတို့၏ အပ္ပနာသမာဓိ၏။
ပစ္စက္ခသုခေဉ္စဝ၊ မျက်မှောက်၌ ချမ်းသာခြင်း “ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရ ကျိုး၎င်း။
တု၊ ထိုမှတပါး။
သေသာနံ၊ ကြွင်း ပုထုဇန် သေက္ခတို့၏ ဥပစာသမဓိ အပ္ပနာသမာဓိ၏။
ဝိပဿနာ၊ ဝိပဿနာကျိုး၎င်း။
ဝိသေသ ဘဝေါ၊ ဥပစာ၏ ကာမသုဂတိ ဘဝကျိုး အပ္ပနာ၏ဗြဟ္မဘဝကျိုး၎င်း။
အဘိညာ၊ “ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ” စသော အဘိညာကျိုးတို့၎င်း၊
နိရောဓသမာပတ္တိ စ၊ နိရောဓ သမာပတ်ကျိုး၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
သမာဓိဘာဝနာယ၊ သမာဓိဘာဝနာ၏။
အာနိသံသကာ၊ အကျိုးတို့သည်။
ပဉ္စဓာ၊ ငါးပါးအပြား ရှိကုန်၏။

တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အနေကာနိသံသမှိ၊ များသောအကျိုးရှိသော။
ကိလေသ မလ သောဓနေ၊ ကိလေသာ အညစ်အကြေးကို ဆေးကြော သုတ်သင်တတ် သုတ်သင်ကြောင်း ဖြစ်သော။
သမာဓိဘာဝနာဂေ ၊ သမာဓိ ဘာဝနာကို အားထုတ်ခြင်း၌။
ဝါ၊ အားထုတ်အပ်သော သမာဓိဘာဝနာ၌။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။
နပ္ပမဇ္ဇေယျ၊ မမေ့သင့်ရာ။

---

အဘိညာ နိဒ္ဒေသ

▬▬▬▬▬▬▬

အဘိညာဉ် ပွါးနည်း

ထိုငါးပါးတို့တွင် အဘိညာဟူရာ၌ ပဉ္စမဈာန်ကို ရပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုသမာပတ်ဈာန် မြဲမြံခိုင်ခံ့ခြင်း, အာနိသင်ကိုရခြင်း ပွါးအပ်လတ္တံ့သော ဝိပဿနာပညာ ဘာဝနာ၏ လွယ်ကာ တကူ ပြည့်စုံခြင်း အကျိုးငှါ --

ဣဒ္ဓိဝိဓံ ဒိဗ္ဗသောတံ၊
ပရစိတ္တဝိဇာနနံ။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ၊
ဒိဗ္ဗစက္ခူတိ ပဉ္စဓာ။

ဟူသော လောကီအဘိညာ ငါးပါးကို အားထုတ်အပ်၏။

ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ်ရပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬

ထိုတွင် ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာကို ရလိုသော အာဒိကမ္မိက ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေ့ ကသိုဏ်းရှစ်ပါး တို့၌ သမာပတ် ရှစ်ပါးတို့ကို ဖြစ်စေပြီး၍ --

“အဘိညာဉ် အခြေခံ စိတ်ကို ဆုံးမကြောင်း အခြင်းအရာ ၁၀-ပါး”

ကသိဏာနံ အနုလောမာ၊
ပဋိလောမာ တ ́ဒူဘယာ။
တိဓာ တထေဝ ဈာနာနံ၊
ဈာနဿုက္ကန္တိကာပိ စ။

ကသိဏဿု ဘယာနဉ္စ၊
အင်္ဂသင်္ကန္တိတောပိ စ။
အာလမ္ဗဿု ဘယာနဉ္စ၊
အင်္ဂဿ ၀၀တ္ထာပနာ။

တထာ အာရမ္မဏဿာတိ၊
ကာတုံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ။
စတုဒ္ဒသဟာကာရေဟိ၊
စိတ္တံ ဒမေယျ ပဏ္ဍိတော။

သင်္ဂဟဂါထာ

▬▬▬▬▬

ကသိဏာနံ၊ ကသိုဏ်းရှစ်ပါးတို့၏။
အနုလောမာ၊ အစဉ်အတိုင်း အကြိမ် အရာ အထောင် ဝင်စားခြင်းအားဖြင့်၎င်း။
ပဋိလောမာ၊ အပြန်ထိုလား ဝင်စားခြင်းအားဖြင့်၎င်း။
တဒူဘယာ၊ အနုလုံ ပဋိလုံအား ထိုနှစ်ပါးဖြင့်၎င်း။
တထေဝ၊ ထိုကသိုဏ်း အတူသာလျှင်။
ဈာနာနံ၊ ဈာန်တို့၏။
ဟိဓာ၊ အနုလုံ, ပဋိလုံ, အနုလုံ ပဋိလုံ - သုံးပါး အပြားဖြင့်၎င်း။
ဈာနဿုက္ကန္တိကာပိ စ၊ ကသိုဏ်း တခုတခု၌ ဈာန်ရှစ်ပါးကို တခုခြား ကျော်၍ ဝင်စားခြင်း အားဖြင့်၎င်း။
ကသိဏဿုက္ကန္တိကာပိ စ၊ တခုတခုသော ဈာန်ကို ကသိုဏ်း တခုကျော် ဝင်စားခြင်း ဖြင့်၎င်း။
ဥဘယာနံ ဥက္ကန္တိကာပိ စ၊ ဈာန်ကသိုဏ်း နှစ်ပါးစုံတို့ကို တခုကျော် ဝင်စားခြင်းဖြင့်၎င်း။

ပထဝီကသိဏေ ပထမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော တေဇောကသိဏေ တတိယံ၊ နီလကသိဏံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ အာကာသာနဉ္စာယတနံ။ လောဟိတ ကသိဏတော အာကိဉ္စညာယတနန္တိ ဣမိနာ နယေန ဈာနဿ စေဝ ကသိဏဿ စ ဥက္ကမနံ ဈာနကသိဏုက္ကန္တိကံ နာမ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၃။)

လောဟိတကသိဏတော အာကိဉ္စညာယတနန္တိ လောဟိတကသိဏံ အာဝဇ္ဇန္တော အဘိမုခံ ကတွာ တဿ ဥဂ္ဃါဋနေန ဥပဋ္ဌိတေ ကသိဏုဂ္ဃါဋိ- မာကာသေ အမနသိကာရေန အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တဝိညာဏဿ အပဂမံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃။)

အင်္ဂသင်္ကန္တိတောပိ စ၊ တခုတခုသော ကသိုဏ်း၌ ပထမဈာန် စသော ရူပဈာန်ကို ၀င်စား အင်္ဂါ ပြောင်းရွှေ့သောအားဖြင့်၎င်း။
အာလမ္ဗဿ သင်္ကန္တိတော၊ တခုတခုသောဈာန်ကို အာရုံပြောင်းရွှေ့၍ ဝင်စားခြင်းဖြင့်၎င်း။
ဥဘယာနံသင်္ကန္တိတော၊ အင်္ဂါ အာရုံ နှစ်ပါးစုံတို့ကို ပြောင်းရွှေ့သောအားဖြင့်၎င်း။

အရူပဈာနာနံ ဝသေန အင်္ဂါရမ္မဏသင်္ကန္တိ ပရိယာယေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄)

အင်္ဂဿ ဝဝတ္ထာပနာ၊ ဈာန်အင်္ဂါကို ပိုင်းခြားခြင်းဖြင့်၎င်း။

တထာ၊ ထို့အတူ။
အာရမ္မဏဿ ဝဝတ္ထာပနာ၊ ကသိုဏ်းကို ပိုင်းခြားခြင်း ဖြင့်၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။
ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ၊ တန်းခိုး ဖန်ဆင်းခြင်းကို။
ကာတုံ၊ ပြုခြင်းငှါ။
စတုဒ္ဒသဟိ၊ ၁၄-ပါးကုန်သော။
အာကာရေဟိ၊ အခြင်းအရာတို့ဖြင့်။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
ဒမေယျ၊ ဆုံးမရာ၏ ။

စိတ်ကို ဆုံးမ ခက်ခဲပုံ

ဤသို့ စုဒ္ဒသာကာရတို့ဖြင့် စိတ်ကို ဆုံးမရခြင်း၏ ခဲယဉ်းသည့် အဖြစ်ကို အရင်းမှစ၍ အဋ္ဌကထာ လာတိုင်း သိအပ်၏။ သိဟန်ကား ---

အာဒိကမ္မိကဿ ဟိ၊ အစပြုအားထုတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏။ ကသိဏပရိကမ္မမ္ပိ ဘာရော၊ ကသိုဏ်းပရိကံ ပြုလုပ်ခြင်းသည်လည်း ဝန်လေး၏။ သတေသု သဟဿေသု ဝါ၊ အားထုတ်သူ တရာ၊ တထောင်တို့တွင်။ ဧကောဝ သက္ကောတိ၊ တယောက်တည်းသာ စွမ်းနိုင်၏။
ကတ ကသိဏပရိကမ္မဿ၊ ကသိုဏ်းပရိကံ ပြုပြီးသောသူ၏။ နိမိတ္တုပ္ပါဒနံ ဘာရော၊ နိမိတ်ထင်ပေါ်အောင် ပြုခြင်းသည် ဝန်လေး၏။ သတေသု။ပ။ သက္ကောတိ၊ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တည်းသာ စွမ်းနိုင်၏။
ဥပ္ပန္နေ နိမိတ္တေ၊ နိမိတ်ထင်ပေါ်လာသော်လည်း။ တံ ဝဍ္ဎေတွာ အပ္ပနာဓိဂမော ဘာရော၊ ထိုနိမိတ်ကို တိုးပွါးစေ၍ အပ္ပနာဈာန် ရခြင်းသည် ဝန်လေး၏။ သတေသု။ပ။ သက္ကောတိ၊ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တည်းသာ စွမ်းနိုင်၏။
အဓိဂတပ္ပနဿ၊ အပ္ပနာဈာန် ရပြီးသောသူ၏။ စုဒ္ဒသဟာကာရေဟိ စိတ္တပရိဒမနံ ဘာရော၊ ၁၄-ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ဆုံးမခြင်းသည် ဝန်လေး၏။ သတေသု။ပ။ သက္ကောတိ၊ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တည်းသာ စွမ်းနိုင်၏။
စုဒ္ဒသဟာကာရေဟိ ပရိဒမိတစိတ္တဿာပိ၊ ၁၄-ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဆုံးမအပ်သောစိတ် ရှိသောသူ၏လည်း။ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာ နာမ ဘာရော၊ တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်းမည်သည် ဝန်လေး၏။ သတေသု။ပ။ သက္ကောတိ၊ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တည်းသာ စွမ်းနိုင်၏။
ဝိကုဗ္ဗနပ္ပတ္တဿပိ၊ တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်းသို့ ရောက်သောသူ၏လည်း။ ခိပ္ပနိသန္တိဘာဝေါ နာမ ဘာရော၊ လျင်မြန်စွာ ဈာန်ဝင်စားနိုင်ခြင်း မည်သည် ဝန်လေး၏။ သတေသု။ပ။ ခိပ္ပနိသန္တိ ဟောတိ၊ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တည်းသာ လျင်မြန်စွာ ဈာန်ဝင်စားနိုင်သူ ဖြစ်၏။ ထေရဗ္ဗတ္ထလေ မဟာရောဟဏဂုတ္တတ္တေရဿ ဂိလာနုပဋ္ဌာနံ အာဂတေသု တိံသမတ္တေသု ဣဒ္ဓိမန္တသဟဿေသု ဥပသမ္ပဒါယ အဋ္ဌဝဿိကော ရက္ခိတတ္တေရော ဝိယ၊ သရက်ကုန်း၌ မဟာရောဟဏဂုတ္တမထေရ်၏ သူနာပြုအဖြစ်ဖြင့် ရောက်လာကုန်သော အရှင် ၃၀-လောက်ရှိသော တန်ခိုးရှင် ရဟန်းတထောင်တို့တွင် ဥပသမ္ပဒါ ရပြီး ၈-ဝါရ အရှင်ဗုဒ္ဓရက္ခိတထေရ်ကဲ့သို့ (တယောက်တည်းသာ စွမ်းနိုင်၏)။
ခိပ္ပနိသန္တိယာပိ စ သတိ၊ လျင်မြန်စွာ ဈာန်ဝင်စားနိုင်ခြင်း ရှိလင့်ကစားလည်း။ ပရဿ ပတိဋ္ဌာဘာဝေါ ဘာရော၊ တပါးသူတို့၏ အားကိုးရာ ဖြစ်ခြင်းသည် ဝန်လေး၏။ သတေသု သဟဿေသု ဝါ ဧကော၀ ဟောတိ၊ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တည်းသာ ဖြစ်၏။ ဂိရိဘဏ္ဍဝါဟနပူဇာယ မာရေန အင်္ဂါရံဝဿေ ပဝတ္တိတေ အာကာသေ ပထဝိံ မာပေတွာ အင်္ဂါရဝဿံ ပရိတ္တာရကော ထေရော ဝိယ၊ ဂိရိဘဏ္ဍဝါဟနပူဇာတွင် မာရ်နတ်သည် မီးကျီးမိုယ်း ရွာစေသည်ရှိသော် ကောင်းကင်၌ မြေကြီးဖန်ဆင်း၍ မီးကျီးမိုယ်းကို ကာကွယ်သော မထေရ်ကဲ့သို့ (တယောက်တည်းသာ ဖြစ်၏)။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄။)

ခိပ္ပံ နိသန္တိ နိသာမနံ ဈာနစက္ခုနာ ပထဝီကသိဏာဒိဈာနာရမ္မဏဿ ဒဿနံ ဧတဿာတိ ခိပ္ပနိသန္တိ၊ ဈာန်မျက်စိဖြင့် မြေကသိုဏ်း စသော ဈာန်အာရုံကို လျင်မြန်စွာ ရှုခြင်း၊ မြင်ခြင်း ရှိသောကြောင့် ခိပ္ပနိသန္တိ မည်၏။ သီဃတရံ ဈာန် သမာပဇ္ဇိတာ၊ လျင်မြန်စွာ ဈာန်ဝင်စားသူ။ တဿ ဘာဝေါ ခိပ္ပနိသန္တိဘာဝေါ၊ ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းသည် ခိပ္ပနိသန္တိဘာဝေါ မည်၏။ အမ္ဗတရုနိစိတံ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရာဒီဟိ သြတိဏ္ဏဋ္ဌာနံ ထေရဗ္ဗတ္ထလံ၊ သရက်ပင်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်သော မဟာမဟိန္ဒမထေရ် အစရှိသူတို့ ဆင်းသက်ရာ အရပ်သည် ထေရဗ္ဗတ္ထလံ မည်၏။ ဂိရိဘဏ္ဍဝါဟနပူဇာ နာမ စေတိယဂိရိမာဒိံ ကတွာ သကလဒီပေ သမုဒ္ဒေ စ ယာဝယောဇနာ မဟတီ ဒီပပူဇာ၊ ဂိရိဘဏ္ဍဝါဟနပူဇာ မည်သည်ကား စေတီယတောင်ကို အစပြု၍ သီဟိုဠ်ကျွန်းလုံးနှင့် သမုဒ္ဒရာ၌ တယူဇနာတိုင်အောင် ကြီးမားသော ကျွန်းပူဇာပွဲ ဖြစ်၏။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၅။)

မြန်မာပြန်ဆိုချက်

စ၍အားထုတ်သူ ယောဂီ အာဒိကမ္မိက ပုဂ္ဂိုလ်သည် အစစွာ ကသိုဏ်းဝန်း ပရိကံ ပြုရန် ဝန်လေး၏၊ ခဲယဉ်း၏။ တရာမှာ - တယောက်၊ တထောင်မှာ - တယောက်သာ အားထုတ် ဖြစ်အောင် စွမ်းနိုင်၏။ ကသိုဏ်းဝန်း ပရိကံ ပြုပြီးသော်လည်း ပဋိဘာဂနိမိတ်ထင်ရန် ဝန်လေး၏၊ ခဲယဉ်း၏။ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တလေသာ စွမ်းနိုင်၏။

ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်ပြီးသော်လည်း ဘာဝနာနိမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေ၍ အပ္ပနာဈာန်ရရန် ဝန်လေး၏၊ ခဲယဉ်း၏။ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တလေသာ စွမ်းနိုင်၏။ အပ္ပနာဈာန် ရပြီးသော်လည်း ၁၄-ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ဆုံးမရန် ဝန်လေး၏၊ ခဲယဉ်း၏။ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တလေသာ စွမ်းနိုင်၏။

စိတ်ကို ဆုံးမပြီးသော်လည်း တန်းခိုးဖန်ဆင်းနိုင်ရန် ဝန်လေး၏၊ ခဲယဉ်း၏။ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တလေသာ စွမ်းနိုင်၏။ တန်းခိုး ဖန်ဆင်းနိုင်သော်လည်း ဈာန်မျက်စိ “ဈာနစက္ခု” ဖြင့် ကသိုဏ်းစသောအာရုံကို လျင်မြန်စွာ ရှုနိုင်ရန် လျင်မြန်စွာ ဈာန်ဝင်စားနိုင်ရန် ဝန်လေး၏။ ခဲယဉ်း၏။ အရှင်ဗုဒ္ဓရက္ခိတထေရ် ကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ ဈာန် ဝင်နိုင်ရန် ရာ ထောင်တွင် တယောက်တလေသာ စွမ်းနိုင်၏။

(သရက်ကုန်း၌ သီတင်းသုံးသော မဟာရောဟဏဂုတ္တမထေရ မကျန်းမာ၍ ပြုစုနေသော နဂါးမင်းကို ချီသုတ်ဖမ်းယူရန် ကောင်းကင်မှ ပျံလာသော ဂဠုန်ကို တန်းခိုးရှင် ရဟန်း သုံးသောင်းအလယ်၌ ၈-ဝါရ အရှင်ဗုဒ္ဓရက္ခိတထေရ်သည် တောင်ကြီးတကောင် လျင်မြန်စွာ ဖန်ဆင်း၍ ကာကွယ်လိုက်၏၊ မဟာထေရ်က -- ငါ့ရှင်တို့ - ဗုဒ္ဓရက္ခိတသာ မရှိလျှင် ငါတို့အားလုံး ကဲ့ရဲခံကြရကုန် လတ္တံ့၊ ရဟန်းလက်ကိုင် ဈာန်အဘိညာ လက်နက် သံချေး မတက်ကြစေနှင့် ဟု မိန့်ဆို၏၊ ထို မိန့်ဆိုချက်နှင့် ရဟန်း သုံးသောင်း အားလုံးပင် လျင်မြန်စွာ ဈာန်ဝင်စားနိုင်သူ “ခိပ္ပနိသန္တိ” ချည်း ဖြစ်ကုန်၏။)

လျင်မြန်စွာ အာရုံကို ရှုနိုင် လျင်မြန်စွာ ဈာန်ဝင်စားနိုင်သော်လည်း တပါးသူ အများတို့၏ အားကိုးဖြစ်ရန် ဝန်လေး၏။ ခဲယဉ်း၏။ ရာ ထောင်တွင် တယောက်တလေမျှသာ စွမ်းနိုင်၏။

(စေတိယတောင်ကို အစပြု၍ သီဟိုဠ်တကျွန်းလုံး ဆီမီးထွန်းပွဲကြီး ပြုသောအခါ မာရ်နတ်သည် မီးကျီးမိုယ်း ရွာချလိုက်၏။ မထေရ်တပါးသည် ကောင်းကင်၌ မြေကြီးဖန်ဆင်း၍ မီးကျီးမိုယ်းကို ကာကွယ်လိုက်သဖြင့် အများ၏ အားကိုးရာ ဖြစ်သွား၏။)

စိတ်ကို နူးညံ့ပျော့ပျောင်းစေခြင်း

သို့စင် ခဲစွာ စုဒ္ဒသာကာရ တို့ဖြင့် ဘာဇနဝိကတိ [၁] ပိလန္ဓနဝိကတိ [၂] တို့ကို ပြုလို၍ မြေ ရွှေတို့ကို နူးညံ့အောင်ပြုသော အိုးထိန်းသည် ရွှေပန်းထိမ်သည် တို့ပမာ လွန်စွာ စိတ်ကို ဆုံးမလျှက် "ဆန္ဒဝတော စေ အဘိညာ သမိဇ္ဈတိ။ ကထံ မယှံ န သမိဇ္ဈိဿတိ” စသည်ဖြင့် ဆန္ဒ ဝီရိယ စိတ္တ ဝီမံသာ တို့ကို ရှေ့ထား၍၎င်း ဝသီဘော်ငါးပါးတို့ဖြင့် လေ့လာ၍၎င်း စိတ်ကို နူးညံ့ပျော့ပျောင်း အမှု၌ ကောင်းအောင်ပြု၍ -

[၁။ ဘာဇန = အိုး၊ ဝိကတိ = အထူးပြုလုပ်ခြင်း။
၂။ ပိလန္ဓန = တန်းဆာ။]

တန်းခိုးရရန် အားထုတ်နည်း

သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ ပရိသုဒ္ဓေ ပရိယောဒါတေ အနင်္ဂဏေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ မုဒုဘူတေ ကမ္မနိယေ ဌိတေ အာနေဉ္စပ္ပတ္တေ ဣဒ္ဓိဝိဓာယ စိတ္တံ အဘိနိဟရတိ အဘိနိန္နာမေတိ။ သော အနေကသိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောတိ။ ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ။

စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ဣဒ္ဓိဝိဓအလို့ငှါ အားထုတ်အပ်၏။

ပုဗ္ဗဟေတု သမ္ပန္နေန ကသိဏေသု စတုတ္ထဈာန မတ္တေ စိဏ္ဏဝသိနာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ရှေးကုသိုလ်ဟိတ်နှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်အား ကသိုဏ်းတို့၌ စတုတ္ထဈာန်မျှတွင် ဝသီဘော်လေ့ကျက်သူ ဖြစ်လင့်ကစားလည်း တန်ခိုးရနိုင်၏။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၅)

ပုဗ္ဗဟေတု သမ္ပန္နဿ ဟိ ယံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ အဘိညာ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗာ။ တက္ကေဝ သာတိသယံ စိဏ္ဏဝသိသာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ န သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ “စတုတ္ထဈာနမတ္တေ စိဏ္ဏဝသိနာ”တိ ဝစနတော အရူပ- သမာပတ္တိယော ဝိနာပိ အဘိညာ ဣဇ္ဈန္တီတိ ဝဒန္တိ။ တမ္ပိ ယဒိ ပုဗ္ဗဟေတု သမ္ပန္နဿ ဝသေနေ၀ ဝုတ္တံ၊ ယုတ္တမေဝ။ အထောတရဿ၊ တေသံ မတိမတ္တံ။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၆)

လာသည် အတိုင်း ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္န [၁] အတိတိက္ခပုဂ္ဂိုလ် တို့မှာ သမာပတ် ရှစ်ပါးကုန် မရသော်လည်း အာဠာရ ရသေ့စသည်တို့ကဲ့သို့ အဘိညာကို ရကောင်း၏ဟု မှတ်အပ်၏။ ဗလဝပုဗ္ဗယောဂ[၂] ရှိကုန်သော ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဂ္ဂသာဝကစသည်တို့မှာကား စုဒ္ဒသာကာရ တို့ဖြင့် စိတ်ကို ဆုံးမဘွယ် မရှိပြီ။ အရဟတ္တမဂ်၏ အစွမ်းဖြင့်ပင် အလုံးစုံသော ကျေးဇူးဂုဏ်တို့သည် ပြည့်စုံလာကုန်၏။

[၁။ ရှေးက ဆုတောင်းခဲ့သည့် အကြောင်းနှင့် ပြည့်စုံသောဂ္ဂိုလ်။
၂။ ရှေးက အလွန်အကဲ အားထုတ်ခဲ့ဘူးသောပုဂ္ဂိုလ်။]

ပါဠိအဖွင့်

သော၊ ထိုစတုတ္ထဈာနလာဘီ ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဧဝံ၊ ဤပထဈာန် စသော အစဉ်ဖြင့်။
စိတ္တေ၊ ရူပါဝစရစိတ်သည်။
သမာဟိတေ၊ စတုတ္ထဈာန် သမာဓိဖြင့် တည်ကြည်လတ်သော်။
ပရိသုဒ္ဓေ၊ ဥပေက္ခာသတိ ပါရိသုဒ္ဓိအဖြစ်ဖြင့် စင်ကြယ်လတ်သော်။
ပရိယောဒါတေ၊ စင်ကြယ်သောကြောင့် ပြိုးပြိုးပြက် လတ်သော်။
အနင်္ဂဏေ၊ သုခါဒိပစ္စယဃာတ [၃] ကြောင့် ရာဂစသော ကိလေသာ မရှိလတ်သော်။
ဝိဂတူပက္ကိလေသေ၊ အနင်္ဂဏ [၄] ကြောင့် ဥပက္ကိလေသ ကင်းလတ်သော်။
မုဒုဘူတေ၊ သုဘာဝီကြောင့် ဝသီပွါးပျံ့ နူးညံ့လတ်သော်။
ကမ္မနိယေ၊ ယင်း မုဒုကြောင့် အမှု၌ ခံ့လတ်သော်။
ဌိတေ၊ ပရိသုဒ္ဓ ဘာဝစသား ဂုဏ်ခြောက်ပါး၌ တည်လတ်သော်။
အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ၊ တည်သောကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော်။

[၃။ သုခ စသော အကြောင်းကို ပယ်သတ်ခြင်း။
၄။ အနင်္ဂဏ = (န + အင်္ဂဏ = ကိလေသာ) ကိလေသာ မရှိခြင်းကြောင့် (အညစ်အကြေး မရှိ။)]

တနည်းလည်း —
ဌိတေ၊ မုဒု ကမ္မညကြောင့် အတ္တနောဝသ၌ တည်လတ် သော်။
အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ၊ သဒ္ဓါ ဝီရိ သတိ သမာ၊ ပညာ သြဘာသ ခြောက်၀ ထိန်းအုပ်သဖြင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော်။

ဤသို့ သမ္ဗန်လျှင် သမာဟိတေကို ပယ်၍ အင်္ဂါရှစ်ပါးတည်း။

တနည်းလည်း --
သော ၊ ထို ယောဂီသည်။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
စိတ္တေ၊ ရူပါဝစရ စိတ်သည်။
သမာဟိတေ၊ တည်ကြည်လတ်သော်။
ပရိသုဒ္ဓေ၊ နီဝရဏ ဝေးကွယ် စင်ကြယ်လတ်သော်။
ပရိယောဒါတေ၊ ဝိတက်စသည်ကို လွန်သဖြင့် ပြိုးပြိုးပြက် လတ်သော်။
အနင်္ဂဏေ၊ ဈာန်ရခြင်းကြောင့် သက်ဆင်းဝင်လာသော ဣစ္ဆာစာရ မရှိလတ်သော်။
ဝိဂတူပက္ကိလေသေ၊ အဘိဇ္ဈာစသော ညစ်ညူးခြင်း ကင်းလတ်သော်။
မုဒုဘူတေ၊ ဝသိပ္ပတ္တိ [၅] ကြောင့် နူးညံ့လတ်သော်။
ကမ္မနိယေ၊ ဣဒ္ဓိပါဒဘောသို့ ရောက်သဖြင့် အမှု၌ ခံ့လတ်သော်။
အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ၊ မတုန် လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်သည် ဖြစ်၍။
ဝါ၊ ရောက်အောင်။
ဌိတေ၊ ဘာဝနာပြည့်ဝ၍ ပဏီတဘောသို့ ရောက်သဖြင့် တင်းကြံ့မြဲမြံ တည်လတ်သော်။

ဤသို့ သမ္ဗန်လျှင် သမာဟိတေ နှင့်တကွ အင်္ဂါရှစ်ပါးတည်း။

[၅။ ဝသိပ္ပတ္တိ = ဝသီဘော်သို့ရောက်ခြင်း။]

ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စိတ္တံ အဘိနိဟာရက္ခမံ ဟောတိ၊ ဤသို့လျှင်လည်း အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော စိတ်သည် တန်ခိုးရခြင်းငှါ ထမ်းဆောင်နိုင်၏။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၆)

ဣဒ္ဓိဝိဓာယ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာ အလို့ငှါ။
စိတ္တံ၊ ဘာဝနာစိတ်ကို။
အဘိနိဟရတိ ရှေးရှုဆောင်၏။
အဘိနိန္နာမေတိ၊ ရှေးရှုညွှတ်စေ၏။
သော၊ ထို ယောဂီသည်။
အနေကဝိဟိတံ၊ များသော အပြားရှိသော။
ဣဒ္ဓိဝိဓံ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ်ကို။
ပစ္စနုဘောတိ၊ ခံစား၏။
ဧကောပိ၊ တယောက်တည်းသည်လည်း။
ဟုတွာ၊ ဖြစ်လျက်နှင့်။
ဗဟုဓာ၊ အရာအထောင်များသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဤကား အနက်။

ဣဒ္ဓိ ၁၀-ပါး

ဤ ဣဒ္ဓိဝိဓာယ ပုဒ်၌ --

ဣဇ္ဈတိ နိပ္ပဇ္ဇတိ ပဋိလဗ္ဘထိ စာတိ ဣဒ္ဓိ။ ဥပါယဘာဝေန ဝါ ဣဇ္ဈတိ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒ္ဓိ။ ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တိ ဧတာယာတိ ဣဒ္ဓိ -

ဣဇ္ဈတိ၊ ပြည့်စုံ၏။
နိပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပြီး၏။
ပဋိလဗ္ဘထိ စ၊ ရလည်းရ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဣဒ္ဓိ၊ တန်းခိုးမည်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား --
ဥပါယဘာဝေန၊ အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ဣဇ္ဈတိ သမ္ပဇ္ဇတိ၊၊ ပြည့်စုံ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဣဒ္ဓိ၊ တန်းခိုးမည်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား...
ဧကာယ၊ ဤသဘောဖြင့်။
သတ္တာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။
ဣဇ္ဈန္တိ ဣဒ္ဓါ ဝုဍ္ဎာ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တိ၊ ကြီးပွါး တိုးတက် အလွန်အကဲသို့ ရောက်ကုန် ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဣဒ္ဓိ၊ တန်းခိုးမည်၏။

ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် ဣဒ္ဓိမည်သော တန်းခိုးသည် အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ မနောမယိဒ္ဓိ ဉာဏဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ သမာဓိဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ အရိယိဒ္ဓိ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ ပုညဝတောဣဒ္ဓိ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂ ပစ္စယိဒ္ဓိ အားဖြင့် ဆယ်ပါး ပြား၏။

ထိုတွင် အစသုံးပါးကို ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာ ဟု လိုအပ်၏။

အကျဉ်းဆောင်ပုဒ်

အ- ဝိ- မ- ဉာဏ်၊ သ- အ- ကမ်၊ ပုညံ- ဝိဇ္ဇာ-တတ်။
ဣဒ္ဓိဝိဓာ-ဘိညာမှာ၊ စစွာ သုံးပါးမှတ်။
သင်္ဂဟ

တန်းခိုး ၁၀-ပါး အကျယ်လင်္ကာ

(၁) ထိုတွင်ကား တစ်၊ အများဖြစ်ဟု၊
စလစ်အမှန်၊ အဓိဋ္ဌာန်ပင်။
(၂) ကိုယ့်အသွင်ကို၊ စွန့်လျှင် ဝိကုဗ်၊
အဟုတ်ခေါ်ဆို။
(၃) ဤကိုယ်အတွင်း၊ ဖန်ဆင်း ကာယော၊
မနောမယ၊ ဤသုံးဝ၊
ဝိဓဣဒ္ဓိချည်း။

(၄) အရဟတ္တာ၊ ဖြစ်သည့်ခါမှ၊
ပုဗ္ဗာပရ၊ တင်္ခဏ၌၊
ဉာဏစွမ်းမြတ်၊ ထူးပြီးလတ်သား၊
ဝိပဿနာ၊ မဂ်လေးဖြာဖြင့်၊
ကိလေသာပယ်၊ ငါးဝမ်းဝယ်နေ၊
မသေနိုင်ထ၊ ဗာကုလ တည်း၊
သံကိစ္စမှာ၊ ဂဗ္ဘတည်နေ၊
အမိ သေလည်း၊ မသေနိုင်လို၊
ရာဇဂြိုဟ်မြို့ပ၊ ယက္ခဝန်းရံ၊
ညဉ့်သုံးယာမ်လည်း၊ တယောက်တည်းသာ၊
ထင်းလှည်းအောက်နေ၊ မသေနိုင်သူ၊
ဘူတပါလ၊ ဒါရကတို့၊
ဉာဏဝိပ္ဖါ။

(၅) ရှစ်သမာပတ်၊ ခါသုံးမှတ်၌ [၁]၊
ပစ္စတ်ပယ်ခွါ [၂] ကပေါတာချောက်၊
ဘီလူးခေါက်လည်း၊ သေပျောက်ကျင်နာ၊
ဆိတ်စာမရှိ၊ ထေရ် သာရိတည်း၊
တစိထိုမှ၊ သိဉ္ဇီဝကို၊
နိရောဓဝင်၊ အသေထင်၍
မီးတင်ဝိုင်းစု၊ ထိုအတုပင် ၊
ခါဏုကောဏ္ဍည၊ စောရငါးရာ၊
ဘဏ္ဍာထုပ်ဘိ၊ မသေရှိ၏၊
သေဋ္ဌိဓီတာ၊ ဥတ္တရာကို၊
ဝန်တိုလှစွာ၊ သိရီမာဟု၊
ပြည့်တန်းဆာမ၊ ဆီပူချလျှင်၊
ဝင်ထ မေတ္တာ၊ သာမာဝတီ၊
မာဂဏ္ဍီကြောင့်၊ ဥတီနခင်၊
လေးကိုတင်၍၊ မနှင်မချ၊
နိုင်ရလေဘိ၊ ဘေးမထိသား၊
သမာဓိဝိပ္ဖါ။

[၁။ ခါသုံးမှတ် = အခါသုံးပါး၊ ဈာန်သမာဓိ၏ ရှေးဖြစ်သော ဥပစာရသမာဓိ အခါ၊ သမာပတ် လေ့ကျက်ပြီးသောအခါ၊ သမာပတ် ဝင်စားစဉ်အခါ၊
၂။ ပစ္စတ်ပယ်ခွါ = (ပစ္စတ် = ပစ္စတ္တ = အသီးအသီး) အသီးအသီးပယ်ခွါခြင်း။ (ပထမ ဈာန်ဖြင့် နီဝရဏကို ပယ်ခွါခြင်း။ပ။ နေဝသညာ နာသညာယတန သမာပတ်ဖြင့် အာကိဉ္စညာယတနသညာကို ပယ်ခွါခြင်းသည် သမာဓိ ပျံ့နှံသော သမာဓိ အဟုန်ကြောင့် ဖြစ်သော သမာဓိ ဝိပ္ဖါရ တန်းခိုး မည်၏။)]

(၆) အနိဋ္ဌာကို၊ မေတ္တာဓာတု၊
နှလုံးပြု၍၊ ရှုနိုင်ဣဋ္ဌ၊
ယင်းဣဋ္ဌကို၊ အသုဘနှင့်၊
အနိစ္စပြု၊ နိဋ္ဌရှု၏၊
စက္ခုရူပ၊ တွေ့ရာစလည်း၊
နေ၀ သုမနော၊ နော စ ဒုဋ္ဌု၊
ဆဠဂုၤပေက္ခာ ရဟန္တ၏၊
အရိယာဣဒ္ဓိ --

(၇) ပက္ခီ ဒေဝ၊ ကပ်စ မနု၊
ပိယင်္ဂုမာတာ၊ မာတာဥတ္တရ၊
ဖုဿမိတ္တာ၊ ဝိနိပါတို့၊
ဝေဟာပျံကြ၊ ကမ္မဇတည်း။

(၈) စက္ကဝတ္တိ၊ မိုးပျံဘိ၏၊
ဇောတိ သေဋ္ဌေး၊ ခြောက်ဆဲ့လေးထွေ၊
ပဒေသာများ၊ ပတ္တမြားပြာသာဒ်၊
ပေါက်လတ်မြေမှ၊ ဇဋိလဝယ်၊
ရှစ်ဆယ်အတောင်၊ ရွှေတောင်ပေါက်ရ၊
ဃောသကကို၊ သတ္တဌာနေ၊
သေကြောင်းဖွေလည်း၊ မသေနိုင်ထ၊
မေဏ္ဍက အား၊ ဧကသီတာ၊
ထွန်ကြောင်းရာ၌၊ ရတနာခုနစ်၊
ဆိတ်ရုပ်ဖြစ်ရ၊ မေဏ္ဍကနှင့်၊
စန္ဒပဒုမာ၊ ဓနာစယ၊
ချွေးမ သုမနာ၊ ကျွန်မှာ ပုဏ္ဏ၊
ငါး ဝဘုန်းရှိ၊ ပုညိဒ္ဓိကို၊
ကျမ်းညှိထုတ်ဆို --

(၉) ဝိဇ္ဇာဓိုရ်တို့၊ ထိုထိုမန္တန်၊
ဆေးစွမ်းအန်ဖြင့်၊ မိုးပျံနိုင်လျှင်း၊
ဆင် မြင်း ရုပ်ပုံ၊ စစ်တက်ပုံပြ၊
ဝိဇ္ဇာမျတည်း --

(၁၀) နေက္ခမက၊ အရဟတ္တတိုင်၊
ပယ်နိုင်သမျှ၊ ထိုမှတပါး၊
များပြားစွာလှ၊ ဗျူဟာစသည်၊
သိပ္ပ ဝိဇ္ဇာ၊ ဝေဒါ ပိဋက၊
ထွန်ထကြဲစိုက်၊ လူ၌ပြုက၊
ပြီးသမျှပင်၊ တတ္ထတတ္ထာ၊
သမ္မာပယောဂ၊ ပစ္စယဣဒ္ဓိ၊
အမည် ရှိသည်၊ မှတ်သိ ဆောင်ရွက်ရာသတည်း။

ဣဒ္ဓိ ၂-ပါး အထူး

ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ ပုညဝတောဣဒ္ဓိ နှစ်ပါး အထူးကား --

ယတော ကုတောစိ ကမ္မဝိပါကတော ဇာတာ ဣဒ္ဓိ ကမ္မဝိပါကဇာ။ သာတိသယ ပုညနိဗ္ဗတ္တာ ဣဒ္ဓိ ပုညဝတောဣဒ္ဓိ။ ကမ္မဝိပါကဇာ ဣဒ္ဓိ ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ ဟောတိ။ ဣတရာ ယဒါ ပုညဿ ဝိပစ္စနကာလေတိ ဧဝံ ဝါ ဣမာသံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၁၀)

ယတော ကုတောစိ၊ အမှတ်မထား တပါးပါးသော။
ကမ္မဝိပါကတော၊ ကောင်းမှုကံ မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးမှ။
ဝါ၊ ကြောင့်။
ဇာတာ၊ ဖြစ်သော။
ဣဒ္ဓိ၊ တန်းခိုးသည်။
ကမ္မဝိပါကဇာ၊ ကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဖြစ်သော တန်းခိုးမည်၏။

သာတိသယ ပုညနိဗ္ဗတ္တာ၊ ထူးမြတ်လွန်ကဲသော ကောင်းမှုကြောင့်ဖြစ်သော။
ဣဒ္ဓိ၊ တန်းခိုးသည်။
ပုညဝတောဣဒ္ဓိ၊ ဘုန်းရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၏ တန်းခိုး မည်၏။

ကမ္မဝိပါကာ၊ ကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဖြစ်သော။
ဣဒ္ဓိ၊ တန်းခိုးသည်။
ဇာတိတော၊ ပဋိသန္ဓေမှ။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဣတရာ၊ ဤမှတပါးသော ဘုန်းရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၏ တန်းခိုးဟူသော ပုညဝတောဣဒ္ဓိသည်။
ယဒါတဒါ၊ အမှတ်မရှိ တပါးပါးသောအခါ၌။
ပုညဿ၊ ကောင်းမှုကံ၏။
ဝိပစ္စနကာလေ၊ အကျိုးပေးသောအခါ၌။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣတိ ဧဝံ ဝါ၊ ဤသို့မူလည်း။
ဣမာသံ၊ ဤ ၂-ပါးသော ဣဒ္ဓိတို့၏။
ဝိသေသော၊ အထူးကို။
ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သိအပ်၏။

ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ၊ ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးကြောင့် ဖြစ်သော ပဋိသန္ဓေက ပါလာသော တန်းခိုးအစွမ်းသည် ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ မည်၏။

ငှက်, နတ်, အချို့ကမ္ဘာဦးသူ, ပိယင်္ကရမာတာ ဘီလူးမ, ဥတ္တရမာတာ ဘီလူးမ, ဖုဿမိတ္တာ ဘီလူးမ, ဓမ္မဂုတ္တာ စသော အပါယ်ဘုံသားတို့၏ ကောင်းကင်သို့ ပျံသွားနိုင်ခြင်းမှာ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိကြောင့် ဖြစ်သည်။

ပုညဝတောဣဒ္ဓိ = လွန်ကဲမြင့်မြတ်သော ကောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်၍ ပဝတ္တိအခါ အကျိုးပေးချိန် တန်မှ ထူးကဲစွာဖြစ်ပေါ်လာသော တန်းခိုးအစွမ်းသည် ပုညဝတောဣဒ္ဓိ မည်၏။

ဇောတိကအား ပတ္တမြားပြာသာဒ်နှင့် ပဒေသာပင်-၆၄-ပင် အလိုလိုဖြစ်ပွါး ပေါ်ပေါက် လာခြင်းသည် ပုညဝတောဣဒ္ဓိကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။

အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိအဓိပ္ပါယ်

ထိုဣဒ္ဓိဆယ်ပါးတို့တွင် ဣဒ္ဓိဝိဓ သုံးပါးဝယ် အဘယ်သို့လျှင် “ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ” စသည် ဖြစ်နိုင်သနည်း ဟူမူ --

တန်းခိုးဣဒ္ဓိ ဖြစ်ရာဖြစ်ကြောင်းများ

စတဿော ဘူမိယော ပါဒေ၊
စတ္တာရောဋ္ဌပဒါနိ စ။
ဒွဋ္ဌမူလာနိ ဟောတေ'ဝံ၊
သမ္ပာဒေတွာ အဓိဋ္ဌဟံ။

သင်္ဂဟဂါထာ

ဣဒ္ဓိယာ၊ တန်းခိုး၏။
စတဿော၊ လေးပါးကုန်သော။
ဘူမိ၊ ဖြစ်ရာအကြောင်း ဘုံတို့ကို၎င်း။
စတ္တာရော၊ လေးပါးကုန်သော။
ပါဒေ၊ ဣဒ္ဓိပါဒ် လေးထွေ အခြေတို့ကို၎င်း။
အဋ္ဌ၊ ရှစ်ပါးကုန်သော။
ပဒါနိ ́ စ၊ အကြောင်းတို့ကို၎င်း။
ဒွဋ္ဌမူလာနိ စ၊ တဆဲ့ခြောက်ပါးသော အမြစ်အရင်းတို့ကို၎င်း။
သမ္ပာဒေတွာ၊ ပြည့်စုံစေ၍။
အဓိဋ္ဌဟံ = အဓိဋ္ဌဟန္တော၊ ဉာဏ်ဖြင့် ဆောက်တည်လျက်။
ဧဝံဟောတိ၊ ဤသို့ အရာ အထောင် စသည်ဖြစ်၏။

တန်းခိုး၏ဖြစ်ရာ ဘုံ ၄-ပါး

ထိုတွင် “စတဿော ဘူမိယော”ဟူရာ၌ စတုက္က နည်းအားဖြင့် ရှေ့ဈာန် သုံးပါးတို့သည် သမ္ဘာရဘုံ၊ စတုတ္ထဈာန်သည် ပကတိဘုံ [၁] မည်၏။

[၁။ စတုတ္ထဈာန်သည့် အဘိညာဉ်ရရန် အနီးဆုံး အရင်းခံ အကြောင်းဖြစ်၍ ပကတိဘုံ မည်၏။ ရှေ့ဈာန် ၃-ပါးတို့မှာ စတုတ္ထဈာန် ရကြောင်း အခြံအရံ အဆောက်အဦ ဖြစ်၍ သမ္ဘာရဘုံဟု ခေါ်သည်။]

တန်းခိုး၏အခြေ ၄-ပါး

“စတ္တာရော ပါဒေ” ဟူသည်ကား --

ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရ သမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ။ ဝီရိယ။ စိတ္တ။ ဝီမံသာ သမာဓိပဓာနသင်္ခါရ သမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ။ ဣဒ္ဓိယာ ဣမေ စတ္တာရော ပါဒါ ဣဒ္ဓိလာဘာယ ဣဒ္ဓိပဋိလာဘာယ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနတာယ ဣဒ္ဓိဝိသဝိတာယ ဣဒ္ဓိဝသီဘာဝတာယ ဣဒ္ဓိဝေသာရဇ္ဇာယ သံဝတ္တန္တိ။

ဟူ၍ လာသော ဣဒ္ဓိပါဒ် လေးပါးတည်း။

ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရ- သမန္နာဂတံ၊ ရှေးဆန္ဒလျှင် အကြောင်းရှိသော သမ္ပယုတ်ဆန္ဒ အဓိပတိရှိသော သမာဓိ ကိစ္စလေးရပ်တို့ဖြင့်မြတ်သော သမ္မပ္ပဓာန ဝီရိယဟူသော သင်္ခါရ-ဤနှစ်ပါး တို့နှင့် ပြည့်စုံသော။
ဝါ၊ သမာဓိ သင်္ခါရ နှစ်ပါးသည်ပင်လျှင် အဘေဒဘေဒူပစာ အားဖြင့် သမန္နာဂတ ဟူ၍ ဆိုအပ်သော။
ဣဒ္ဓိပါဒံ၊ သတ သဟဿ စသည်တို့ဖြင့် ပြီးကြောင်း ၎င်းသမာဓိ သင်္ခါရ ဟူသော ဣဒ္ဓိသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ကြွင်း အဘိညာ စိတ္တုပ္ပါဒ်ကို။
ဝါ၊ ဣဒ္ဓိဟု - ဆိုအပ်သော ရောက်ကြောင်းလည်း ဖြစ်သော သမာဓိ ဝီရိယ နှစ်ပါးကို။
ဘာဝေတိ၊ ပွါးစေ၏။
(အကြွင်းသုံးပါး နည်းတူ။)
ဣဒ္ဓိယာ၊ ဣဒ္ဓိ၏။
စတ္တာရော၊ လေးပါးကုန်သော။
ဣမေ ပါဒါ၊ ဤ အခြေတို့သည်။
ဣဒ္ဓိလာဘာယ၊တန်းခိုးကိုရခြင်းငှါ။
ဣဒ္ဓိပဋိလာတာယ၊ တန်းခိုးကို အဖန်တလဲလဲ ရခြင်းငှါ။
ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနတာယ၊ တန်းခိုးဖြင့် အထူးထူးသော နိမ္မိတရုပ်ကို ပြုလုပ်ဖန်ဆင်းခြင်းငှါ။
ဣဒ္ဓိဝိသဝိတာယ၊ တန်းခိုးဖြင့် အထူးထူးသော အာနိသင်ကို ပွါးစေခြင်းငှါ။
ဣဒ္ဓိဝသီဘာဝတာယ၊ တန်းခိုး၏ ခိပ္ပနိသန္တိ စသော အဖြစ်ကို ဆောင်ခြင်းဟူသော ဝသီဘော်အလို့ငှါ။
ဣဒ္ဓိဝေသာရဇ္ဇာယ၊ တန်းခိုး၏ ဆန့်ကျင်ဖက် ကင်း၍ ရဲတင်းခြင်းအကျိုးငှါ။
သံဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

ဤ သင်္ဂြိုဟ် ကျမ်း၌ကား “စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဆမ္ဘိဒ္ဓိပါဒေါ် စသည်ဖြင့် နိသယဖြစ်သော ဥပါယိဒ္ဓိပါဒ်ကိုသာ ပြသည်။ သိုမှလည်း လေးပါးအပြား ဖြစ်နိုင်သည်။

တန်းခိုးသို့ ရောက်ကြောင်း ၈-ပါး

“အဋ္ဌပဒါနိ”ဟူသည်ကား -- ဣဒ္ဓိသို့ ရောက်ကြခြင်းဖြစ်သော ၎င်းဆန္ဒ သမာဓိ၊ ဝီရိယ သမာဓိ၊ စိတ္တ သမာဓိ၊ ဝီမံသာ သမာဓိ ရှစ်ပါးပင်တည်း။

ဧတ္ထ ဟိ ဣဒ္ဓိံ ဥပ္ပါဒေတုကာမတာ ဆန္ဒော သမာဓိနာ ဧကတော နိယုတ္တော၀ ဣဒ္ဓိလာဘာယ သံဝတ္တတိ။ တထာ ပီရိယာဒယော။ တသ္မာ ဣမာနိ အဋ္ဌပဒါနိ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ဒု-နှာ-၁၄)

ဣဒ္ဓိအကြောင်းရင်း ၁၆-ပါး

“သောဠသမူလ” ဟူသည်ကား --

ဣဒ္ဓိယာ ကတီ မူလာနိ။ သောဠသမူလာနိ --
အနောနတံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
အနုန္နတံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္ဆေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
အနဘိနတံ စိတ္တံ ရာဂေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
အနပနတံ စိတ္တံ ဗျာပါဒေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
အနိဿိတံ စိတ္တံ ဒိဋ္ဌိယာ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
အပဋိဗန္ဓံ စိတ္တံ ဆန္ဒရာဂေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
ဝိပ္ပမုတ္တံ စိတ္တံ ကာမရာဂေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
ဝိသံယုတ္တံ စိတ္တံ ကိလေသေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
ဝိမရိယာဒီကတံ စိတ္တံ ကိလေသမရိဒေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
ဧကက္ကဂတံ စိတ္တံ နာနတ္တကိလေသေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
သဒ္ဓါယ ပရိဂ္ဂဟိတံ စိတ္တံ အသဒ္ဓိယေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
ဝီရိယေန ပရိဂ္ဂဟိတံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
သတိယာ ပရိဂ္ဂဟိတံ စိတ္တံ ပမာဒေန ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
သမာဓိနာ ပရိဂ္ဂဟိတံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
ပညာယ ပရိဂ္ဂဟိတံ စိတ္တံ အဝိဇ္ဇာယ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
သြဘာသ ဂတံ စိတ္တံ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရေ န ဣဉ္ဇတီတိ အနေဉ္ဇံ။
ဣဒ္ဓိယာ ဣမာနိ သောဠသမူလာနိ ဣဒ္ဓိလာဘာယ။ပ။ ဣဒ္ဓိဝေသာရဇ္ဇာယ သံဝတ္တန္တိ- ဟူ၍ ပါဠိတော်၌ လာသော တဆဲ့ခြောက်ပါးတို့တည်း။

ဣဒ္ဓိယာ၊ ဣဒ္ဓိ၏။
မူလာနိ၊ မူလတို့သည်။
ကတီ၊ အဘယ်မျှတို့နည်း
မူလာနိ၊ မူလတို့သည်။
သောဠသ၊ ၁၆-ပါးတို့တည်း။

အနောနတံ၊ လုံလဖွဲ့ဆိုင်း မကုပ်ကိုင်းသော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ကောသဇ္ဇေ၊ ပျင်းရိခြင်းကြောင့်။
န ဣဉ္ဇတိ၊ မတုန်လှုပ်။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အနေဉ္ဇံ၊ အနေဉ္ဇ မည်၏။
အနုန္နတံ၊ မပျံ့လွင့်သော။
အနဘိနတံ၊ မညွတ်မတပ် မငြိကပ်သော။
အနပနတံ၊ အမျက်အားဖြင့် ပြစ်မှားကြဉ်ဖဲခြင်း မရှိသော။
အနိဿိတံ၊ အဟံ မမံ ဟု-မမှီသော။
အပဋိဗန္ဓံ၊ ဆန္ဒရာဂသည် မဖွဲ့အပ်သော။

ရာဂေါ ကေဝလံ အာသတ္တိမတ္တံ၊ ဆန္ဒရာဂေါ ပန ဗလဝကိလေသော။ တထာ ဟိဿ ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အာရမ္မဏံ ပဋိဗန္ဓမေဝ။ ဋီကာ (ဒု၊ နှာ-၂၀)

ဝိပ္ပမုတ္တံ၊ အထူးသဖြင့် လွတ်သော။
ဝိသံယုတ္တံ၊ ကိလေသာမှ ဆိတ်သော။
ဝါ၊ ယောဂလေးပါးတို့နှင့် မယှဉ်သော။
ဝိမရိယာဒီကတံ၊ ကိလေသာ ဟူသော အပိုင်းအခြားကင်းအောင် ကျင့်သော။
ဧကတ္တဂတံ၊ အာရုံ တခုတည်း ရှိသည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်သည် ဖြစ်၍ စင်စစ် တည်ကြည်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
နာနတ္တ ကိလေသေ၊ အထူးထူးသော သဘောရှိသော ကိလေသာကြောင့်။
န ဣဉ္ဇတိ၊ မတုန်လှုပ်။
သဒ္ဓါယ၊ သဒ္ဓါသည်။
ပရိဂ္ဂဟိတံ၊ သိမ်းဆည်း ထောက်ပံ့အပ်သော။ပ။
ဩဘာသဂတံ၊ ဉာဏ်ရောင်အလင်းနှင့် တကွ ဖြစ်သော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
အဝိဇ္ဇန္ဓကာရေ၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော အမိုက်မှောင်ကြောင့်။
န ဣဉ္ဇတိ၊ မတုန်လှုပ်။
ဣဒ္ဓိယာ၊ ဣဒ္ဓိ၏။
ဣမာနိ သောဠသမူလာနိ၊ ဤ ၁၆-ပါးသော မူလတို့သည်။ပ။
သံဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

ဘူမိ ပါဒ စသည်ကို ဆိုရခြင်းအကြောင်း

ဤ ဘူမိ ပါဒ ပဒ မူလတို့သည် "ဧဝံ သမာဟိတေစိတ္တေ ပရိသုဒ္ဓ" စသည်ဖြင့် အင်္ဂါရှစ်ပါးကိုကို ပြဆိုခဲ့သော ရှေးနည်း၌ပင် ပါဝင်လေကုန်ပြီ။ ပထမဈာန် စသည်တို့၏ ဘူမိ ပါဒ ပဒ မူလ မည်သည့် အဖြစ်ကို ပြခြင်းငှါသာ အမည်ထူး တပ်၍ ဆိုပြန်အပ်သည်။

[ဘူမိ = ဈာန် ၄-ပါး။
ပါဒ = ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါး။
ပဒ = အ ကြောင်း (တန်းခိုးရကြောင်း ၈-ပါး)
မူလ = အကြောင်းရင်း (တန်းခိုး၏ အကြောင်းရင်း ၁၆-ပါး)]

တနည်းလည်း - အင်္ဂါရှစ်ပါးကို ဆိုသော ရှေးနည်းသည် သုတ်တို့၌လာသော နည်းတည်း။ ဤ ဘူမိ ပါဒ ပဒ မူလ တို့ကား ပဋိသမ္ဘိဒါ၌ လာသော နည်းတည်း။ ယာဂုနှင့် ထမနှဲ အခေါ်သာ ကွဲသကဲ့သို့ နဲနှစ်ပါး မထူးပြားကြဟု နည်းနှစ်ပါးလုံး၌ မတွေဝေစေခြင်း ငှါလည်း တဖန်ဆိုပြန်သည်ဟု ပြခြင်းငှါ ---

ကာမေဉ္စ'သ အတ္ထော 'ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ'တိ အာဒိနာပိ သိဒ္ဓေါယေဝ။ ပထမ ဈာနာဒီနံ ပန ဣဒ္ဓိယာ ဘူမိ ပါဒ ပဒ မူလ ဘာဝဒဿနတ္ထံ ပုနု ဝုတ္တော။ ပုရိမော စ သုတ္တေသု အာဂတ နယော။ အယံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ။ ဣတိ ဥဘယတ္ထ အသံမောဟတ္ထမ္ပိ ပုန ဝုတ္တော --
ဟု- အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၁၅) ၌ မိန့်သည်။

ဋီကာ စကား စဉ်းစားဖွယ်

ဋီကာရှင်ကား “ဧသ အယံ” ပုဒ်တို့ဖြင့် အနီးဆုံး မူလ တဆဲ့ခြောက်ပါးကိုသာ စွဲ၍ “ပုရိမော” အရကို ဘူမိ ပါဒ ပဒတို့ကို ယူတော်မူ၏။ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိ၌ --

ကာ ဣဒ္ဓိ။ ကတီ ဣဒ္ဓိယော။ ဣဒ္ဓိယာ ကတီ ဘူမိယော။ ကတီ ပါဒါ။ ကတီ ပဒါနိ။ ကတီ မူလာနိ။ ကာ ဣဒ္ဓီတိ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိ။ ကတီ ဣဒ္ဓိယောတိ ဒသ ဣဒ္ဓိယော။ ဣဒ္ဓိယာ စတဿော ဘူမိယော၊ စတ္တာရော ပါဒါ၊ အဋ္ဌ ပဒါနိ၊ သောဠသ မူလာနိ --

စသည်ဖြင့် ဘူမိ ပါဒ ပဒ မှုလတို့ အပြည့်အစုံပင် လာသောကြောင့်၎င်း၊ အဋ္ဌကထာ စကားသွားနှင့် အလားမသင့်သောကြောင့်၎င်း ဋီကာရှင်စကားကို စဉ်းစားဆင်ခြင်ဖွယ် ရှိ၏။

---

အနည်းကို အများဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းပုံ

ဤသို့လျှင် ဣဒ္ဓိ၏ ဘူမိ ပါဒ ပဒ မူလ တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေပြီး၍ ဝီထိသင်္ဂဟ (ဤကျမ်း၊ပ၊တွဲ၊နှာ-၉၄) ၌ ပြဆိုခဲ့သည်အတိုင်း အဘိညာ ပါဒက ပဉ္စမဈာန်ကို ဝင်စားပြီး ထပြီး၍ တရားကိုလိုအံ့ — “သတံ ဟောမိ, သတံ ဟောမိ” ဟု ပရိကမ်ကိုပြု၍ တဖန် အဘိညာပါဒက ပဉ္စမဈာန်ကို ဝင်စားပြီး ထပြီး၍ သန္နိဋ္ဌာပက အဓိဋ္ဌာနမည်သော အဘိညာကို ဝင်စားအပ်၏။ အဓိဋ္ဌာန်စိတ်နှင့် တပြိုင်နက် နိမ္မိတရုပ် တရာ ဖြစ်လာ၏။ မဖြစ်လာသေးမူ လေးဝိထိပင် တဖန်ပြန်၍ ဝင်စားအပ်၏။

သံယုတ္တဋ္ဌကထာယဉှိ ဧကဝါရံ ဒွိဝါရံ သမာပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၁၇)

'ဧကဝါရီ ဒွိဝါရ'န္တိ ဣဒမ္ပိ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၂၀)

အရှင်စူဠပန်ကဲ့သို့ တထောင်၎င်း အရေအတွက်မရှိ၎င်း၊ သဘောတူ၎င်း သဘောပြား၎င်း ဖန်ဆင်းလိုမှု ဧတ္တကာ ဘိက္ခူ ပထမဝယာ ဟောန္တု။ "ဧတ္တကာ ဘိက္ခူ စီဝရကမ္မံ ကရောန္တု" စသည်ဖြင့် ဖန်ဆင်းလိုတိုင်း ပရိကမ်ကို ပြု၍ ဆောက်တည် ဖန်ဆင်းအပ်၏။

---

အများကို အနည်းဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းပုံ

‘ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတိ’ ဟူသည်နှင့်အညီ ပိုင်းခြားတိုင်းသော ကာလသို့ မရောက်မီ အကြား၌ တန်းခိုးကို သိမ်းရုပ်လိုမှု “ဧကော ဟောမိ” ဟု ပရိကမ် ပြုအပ်၏။

---

ထင်ရှားနိးနား ဖုံးကွယ်ဝေးခြားအောင် ဖန်ဆင်းပုံ

“အာဝီဘာဝံ တိရောဘာဝံ ကရောတိ” ဟူသည်နှင့် အညီ ဖုံးကွယ် ဝေးခြားသည်ကို ထင်ရှား နီးနားအောင် ပြုလိုသော်၎င်း ပေါ်လွင်နီးပါးသည်ကို ဖုံးကွယ် ဝေးအောင် ပြုလိုသော်၎င်း “ဣဒံ အန္ဓကာရဋ္ဌာနံ အာလောကဇာတံ ဟောတု၊ ဣဒံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝဋံ ဟောတု၊ ဣဒံ အနာပါတံ အာပါတံ [၁] ဟောတု”ဟု ပရိကမ်ပြု၍ မြတ်စွာဘုရားသည် စူဠသုဘဒ္ဒါက [၂] ပင့်ဘိတ်သည်နှင့် သာဝတ္ထိပြည်မှ ခုနစ်ယူဇနာ ဝေးကွာသော သာကေတမြို့သို့ ကြွတော်မူသည့်အခါ ဖန်ဆင်းသကဲ့သို၎င်း ယမကပြာဋိဟာဖြင့် ရှစ်သောင်း လေးထောင်သော သတ္တဝါတို့ကို ချေချွတ်ပြီး၍ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌ ဝါတော်ကပ်လျက် သောင်းလောကဓာတ် ကုဋေရှစ်ဆယ်သော ဗြဟ္မာနတ်တို့အား အဘိဓမ္မာဒေသနာဖြင့် အမတပါနကို ဝေငှပေးအပ်၍ သင်္ကဿနဂိုရ်သို့ သက်ဆင်းတော်မူမည့်အခါ ဖန်ဆင်းတော်မူ သကဲ့သို၎င်း၊ တာဝတိံသာနတ်ပြည် ဘုရားအထံတော်သို့ အသွားအပြန် အရှင်မောဂ္ဂလာန် ဖန်ဆင်းသကဲ့သို၎င်း, သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ဝါဠင်္ဂရဝါသီ ဓမ္မဒိန္နထေရ်သည် တိဿမဟာဝိဟာရ စေတိယင်္ဂဏ၌ အပဏ္ဏကသုတ်ကို ဟောသည့်အခါ ဖန်ဆင်းသကဲ့သို့၎င်း အာဝီဘာ၀ [၃] တန်းခိုးကို ဖန်ဆင်းအပ်၏။

> [၁။ အာပါထ = ထင်ရှားခြင်း။ အာပါတ = ရှေးရှုကျရောက်ခြင်း။ ထင်ရှားခြင်း။]
> [၂။ စူဠသုဘဒ္ဒါ = အနာထပိဏ် သူဌေး၏ သမီးအလတ် ဖြစ်သည်၊ ဥဂ္ဂ သူဌေးသားနှင့် ထိမ်းမြားသည်။ (ဓမ္မပဒ၊ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၂၉၀။ စူဠသုဘဒ္ဒါ ဝတ္ထု)]
> [၃။ အဝီဘာဝ = ထင်ရှားဖြစ်သော။]

တိရောဘာဝတန်းခိုး [၄] ကို ထိုမှအပြန် ပရိကမ်ပြု၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ယသသတို့သားကို အဖမမြင်ရအောင် ကွယ်ထားသကဲ့သို၎င်း သောတာပန် အမတ်တထောင်နှင့်တကွ အနာဂါမ်တည်ပြီးသော မဟာကပ္ပိနမင်းတို့ကို ခြွေရံ တထောင်နှင့်တကွ နောက်ထပ်လိုက်လာသော အနောဇာဒေဝီတို့ မမြင်ရအောင် ဖန်ဆင်းသကဲ့သို့၎င်း မဟာမဟိန္ဒမထေရ် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်စအခါ နောက်ပါ အဖော်သင်းပင်းတို့ကို ဒေဝါနံပိယတိဿမင်း မမြင်ရအောင် ဖန်ဆင်းသကဲ့သို့၎င်း ဖန်ဆင်းအပ်၏။

> [၄။ တိရောဘာ၀ = ဖုံးကွယ်ထားခြင်း။]

---

ပြာဋိဟာ ၂-မျိုး

အပိ စာ'ဝီဘာဝံ နာမ၊
သဗ္ဗံ ပါကဋဟာရိယံ။
သေယျထာပိ ဘဂဝတော၊
ယမကံ ပါဋိဟာရိယံ။

ဉေယျံ တိရောဘာဝံ နာမ၊
ဣဒ္ဓိမန္တေ အပါကဋေ။
ယထာ မဟက တိဏဇ္ဈံ၊
သတ္ထုနော ဗြဟ္မဘာသနံ။

---

သင်္ဂဟဂါထာ

အပိ စ၊ တနည်းလည်း။
သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံသော။
ပါကဋဟာရိယံ၊ ဣဒ္ဓိ ဣဒ္ဓိမန္တ နှစ်ပါး ထင်ရှားသော ပြာဋိဟာသည်။
အာဝီ ဘာဝံ နာမ၊ အာဝီဘာဝ ပြာဋိဟာ မည်၏။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏။
ယမကံ ပါဋိဟာရိယံ သေယျထာပိ၊ ယမိုက်ပြာဋိဟာ ကဲ့သို့တည်း။

ဣဒ္ဓိမန္တေ၊ ဣဒ္ဓိမန္တပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အပါကဋေ၊ မထင်ရှားသည်ရှိသော်။
တိရောဘာဝံ၊ တိရောဘာဝ ပြာဋိဟာဟူ၍။
ဉေယျံ၊ သိအပ်၏။
မဟကတိဏဇ္ဈံယထာ၊ စိတ္တသူကြွယ် တောင်းပန်သည်နှင့် သံကောက်ပေါက် တံခါးပေါင်
ကြားတို့ဖြင့် မီးလျှံထွက်စေလျက် ကျောင်းဦး၌ ဖြန့်ခင်းထားသော အပေါ် ရုံထက် မြက်ကိုသာ လောင်ကျွမ်းစေသော မဟကထေရ်၏ တန်းခိုးကဲ့သို့၎င်း။
သတ္ထုနော၊ ဘုရားရှင်၏။
ဗြဟ္မဘာသနံ ယထာ၊ ကိုယ်ကိုကွယ်လျက် ဗကဗြဟ္မာ အမှူးရှိသော ဗြဟ္မာအပေါင်းအား --

ဘဝေ ဝါယံ ဘယံ ဒိသွာ၊
ဘဝဉ္စ ဝိဘဝေသိနံ။
ဘဝံ နာဘိဝဒိံ ကိဉ္စိ၊
နန္ဒိဉ္စ န ဥပါဒီယိံ။

ဟူသော ဂါထာကို ရွတ်ဆိုဟောပြတော်မူသော တန်းခိုးကဲ့သို့ ၎င်းတည်း။

အဟံ ငါသည်။
ဘဝေ၊ သံသရာ၌။
ဘယံ၊ ဇာတိစသည် များလှ သောင်းသောင်း ဘေးအပေါင်းကို။
ဒိသွာ ဧ၀၊ မြင်သောကြောင့်သာလျှင်။
ဘဝဉ္စ၊ ကာမ ရူပ အရူပ ဟူသော ဘ၀သုံးပါးကို၎င်း။
ဝိဘဝေသိနဉ္စ၊ ဘဝကင်းမည် ရှာကြံစည်လည်း ဆုံလည်နွားမျှ နစ်မွန်းကြသောသူ အပေါင်းကို၎င်း။
ဒိသွာ၊ မြင်၍။
ကိဉ္စိဘဝံ၊ တစုံတခုသောဘဝကို။
နာဘိဝဒိံ၊ တဏှာ ဒိဋ္ဌိ အားဖြင့် မယူသတည်း။
နန္ဒိဉ္စ၊ ဘဝတဏှာကိုလည်း။
န ဥပါဒီယိံ၊ မစွဲလမ်းသတည်း။

ဤကား အနက်၊

---

အကာအကွယ်မရှိ သွားနိုင်အောင်ဖန်ဆင်းပုံ

“တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရော ပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆတိ သေယျထာပိ အာကာသေ” ဟူသည်နှင့်အညီ ဖန်ဆင်း၍ သွားလိုမူ အာကာသ ကသိုဏ်း၌ ပါဒကဈာန်ကို ဝင်စားပြီး၍ “အာကာသော ဟောတု” ဟု-ဆောက်တည်အပ်၏။

ဥဗ္ဗေဓဝေသေန ပဝတ္တံ ဝိဝရံ သုသိရံ။ တိရိယံ ပဝတ္တံ ဆိဒ္ဒံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၂၆)

တိပိဋက စူဠာဘယမထေရ်ကား -- “ဆင် မြင်း ဖန်ဆင်းလိုလျှင် ဆင်ကသိုဏ်း မြင်းကသိုဏ်း ရှိတော့မည်လော။ အမှတ်မဲ့ ကသိုဏ်း၌ပင် ဖန်ဆင်း လိုတိုင်းဖြစ်တော့သည်”ဟု-ဆို၏။ ထိုစကားကို ပါဠိတော်နှင့် မညီသောကြောင့် တပည့်များပင် မနှစ်သက်ကြကုန်။

အညေန ဣဒ္ဓိမတာ နိမ္မိတေ ပန ပထမနိမ္မာနံ ဗလဝံ ဟောတိ။ ဣတရေန တဿ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၂၄)

---

မြေလျှိုးနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းပုံ

“ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇ နိမုဇ္ဇံ ကရောတိ” ဟူသည်နှင့် အညီ ဖန်ဆင်းလိုလျှင် အာပေါ ကသိဏဈာန်ကို ဝင်စားပြီး၍ “ဧတ္တကေ ဌာနေ ပထဝီ ဥဒကံ ဟောတု” စသည်ဖြင့် ပရိကမ် ပြုအပ်၏။ ထောပတ် ဆီ ပျား စသည်လည်း ဖန်ဆင်းရ၏။

တဿေဝ စ သာ ပထဝီ ဥဒကံ ဟောတိ။ သေသဇနဿ ပထဝီဝေဝ။ ... သစေ ပနာယံ 'တေသံပိ ဥဒကံ ဟောတူ'တိ ဣစ္ဆတိ ဟောတိယေဝ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၂၄)

---

ရေပေါ်သွားနိုင်အောင် မိုးပျံနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းပုံ

“ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆတိ သေယျထာပိ ပထဝိယံ” ဟူသည်အတိုင်း ရေ၌ ဣရိယာပုထ်လေးပါးကို ပြုလိုသော်၎င်း၊ ပတ္တမြား ရွှေ ငွေ တောင် သစ်ပင်စသည် ဖန်ဆင်းလိုသော်၎င်း “အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန စင်္ကမတိ သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုနော” ဟူသည်အတိုင်း ကောင်းကင်၌ ဣရိယာပုထ်လေးပါးကို ပြုလိုသော်၎င်း ပထဝီ ကသိဏဈာန်ကို ဝင်စား၍ ပရိကမ်ကို ပြုအပ်၏။

အာကာသေ ဂန္တုကာမေန စ ဘိက္ခုနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၂၆)

---

လ နေ တို့ကို သုံးသပ်နိုင်ပုံ

“ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရာမသတိ ပရိမဇ္ဇတိ”
ဟူရာ၌ကား အမှတ်မဲ့ ကသိုဏ်းကိုပင် ဝင်စားလျက် သွား၍၎င်း၊ လက်ကို ပွါးစေ၍၎င်း၊ ဟတ္ထပါသ်သို့ ရောက်အောင် ဆောက်တည်၍၎င်း သုံးသပ်နိုင်၏။

အယံ ပန' ဿ ဣဒ္ဓိ အဘိညာပါဒကဈာနဝသေနေဝ ဣဇ္ဈတိ၊ နတ္ထေ'တ္ထ ကသိဏသမာပတ္တိနိယမော။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၂၆)

လက်ကိုပွါးစေ၍ သုံးသပ်ရာ၌ ဥပါဒိန္နရုပ် ပွါးသလော၊ အနုပါဒိန္နရုပ် ပွါးသလော - ဟူမူ

ဥပါဒိန္နကံ နိဿာယ အနုပါဒိန္နကံ ဝဍ္ဎတိ [၁]။

ဟု-အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၂၇) ဖြေပြီ။

> [၁။ ဥပါဒိန္နရုပ်မှာ ကမ္မဇရုပ် ဖြစ်သည်။ အနုပါဒိန္နရုပ်မှာ ကမ္မဇရုပ် မဟုတ်ချေ။ ဥပါဒိန္နရုပ်ကို မှီ၍ အနုပါဒိန္နရုပ်ကို ပွါးရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖန်ဆင်း ထားသည့် ရုပ်ပွါးမှာ အနုပါဒိန္နရုပ်သာ ဖြစ်သည်။ ဥပါဒိန္နရုပ် မဟုတ်ချေ။]

တိပိဋက စူဠနာဂထေရ်ကား ဥပါဒိန္နက ရုပ်သည် သံကောက်ပေါက် စသည်တို့ဖြင့် ထွက်သောအခါ ငယ်၏။ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလန်၏ နန္ဒောပနန္ဒ နဂါးမင်းကို ဆုံးမသောအခါ စသည်၌ ကြီးလည်း ကြီးနိုင်၏ဟု - ဆို၏။

ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ဘိက္ခူ ဥပါဒိန္နကံ နိဿာယ အနုပါဒိန္နကမေဝ ဝဍ္ဎတီတိ အာဟံသု။ အယမေ'ဝ စေ'တ္ထ ယုတ္တိ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃ဝ)

... ယုတ္တိ ယုတ္တရူပါ စိတ္တတော ဥတုတော ဝါ ဥပါဒိန္နကရူပါနံ အနုပ္ပဇ္ဇနတော။ အထ ဝါ ဥပါဒိန္နန္တိ သကလမေဝ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓံ အဓိပ္ပေတံ။ ဧဝမ္ပိ တဿ တထာ ဝဍ္ဎိ န ယုဇ္ဇတိ ဧဝါတိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝဍ္ဎိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧကသန္တာနေ ဥပါဒိန္န' မနုပါဒိန္နဉ္စ သန္ဘိန္နံ ဝိယ ပဝတ္တမာနမ္ပိ အတ္ထတော အသမ္ဘိန္နမေဝ။ တတ္ထ ယထာ အာဠှကမတ္တေ ခီရေ အနေကာဠှကေ ဥဒကေ အာသိတ္တေ ယဒိပိ ခီရံ သဗ္ဗေန သမ္ဘိန္နံ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ လဗ္ဘမာနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ၊ တထာပိ န တတ္ထ ခီရံ ဝဍ္ဎတိ၊ ဥဒကမေဝ ပန ဝဍ္ဎတိ၊ ဧဝမေဝ ယဒိပိ ဥပါဒိန္န'မနုပါဒိန္နဉ္စ သမ္ဘိန္နံ ဝိယ ပဝတ္တတိ၊ တထာပိ ဥပါဒိန္နံ န ဝဍ္ဎတိ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန စိတ္တဇံ တဒနုသာရေန ဥတုဇဉ္စ ဝဍ္ဎတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၃ဝ)

ဤ ဣဒ္ဓိမန္တပုဂ္ဂိုလ်သည် လ,နေတို့ကို သုံးသပ်ရုံမက ခြေတင်ခြင်း ထိုင်ခြင်း အိပ်ခြင်း မှီခြင်းတို့ကိုလည်း ပြုနိုင်၏။ ရဟန်း အရာ အထောင် ထိုကဲ့သို့ ပြုကြသော်လည်း ပြည့်စုံသည် ချည်းပင်။ နေ လ တို့လည်း အသွား အလာ အရောင်အလင်း မပျက်၊ ပကတိအတိုင်းပင်။ ရေခွက် အရာ အထောင်ပင် ရှိသော်လည်း ရေခွက်တိုင်း၌ပင် လရိပ် နေရိပ် ထင်၏။ နေ့ လ လည်း အသွားအလာ အရောင်အလင်း မပျက်သကဲ့သို့တည်း။

---

တန်းခိုး ၁၄-မျိုးဖြင့် ဗြဟ္မာပြည်တိုင်အောင် သွားနိုင်ပုံ

“ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ”ဟူရာ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ယမကပြာဋိဟာ အဆုံး၌ တာဝတိံသာသို့ ကြွသောအခါကဲ့သို့၎င်း, ရှင်မောဂ္ဂလာန်သည် သာဝတ္ထိပြည်မှ တဆဲ့နှစ်ယူဇနာ ပရိသတ်ကို ခေါ်၍ ယူဇနာသုံးဆယ် ဝေးကွာသော သင်္ကဿနဂိုရ်သို့ ကြွသောအခါကဲ့သို၎င်း, သီဟိုဠ်ကျွန်း စူဠသမုဒ္ဒထေရ်သည် ဒုဗ္ဘိက္ခအခါ ရဟန်းခုနစ်ရာနှင့် ပါဋလိပုတ်ပြည်သို့ ဆွမ်းခံလာသကဲ့သို့၎င်း, တိဿဒတ္တထေရ် ညနေချမ်းအခါ မဟာဗောဓိသို့ ရှိခိုးလာသကဲ့သို့၎င်း အဝေးကို အနီး ပြုလိုမူ “သန္တိကေ ဟောတု” ဟု ဆောက်တည်အပ်၏။

ယမကပါဋိဟာရိယာဝသာနေတိအာဒိနာ တိဝိက္ကမဿ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ နိပ္ဖန္နတော ဝုတ္တာ၊ အညတ္ထ ပန လက္ခဏာနိသံသတာ။ တဒုဘယံ ယထာ အညမညံ န ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တထာ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၃၁)

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အင်္ဂုလိမာလ လိုက်သောအခါ၊ ရှင်မဟာကဿပသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ နက္ခတ်သဘင်နေ့ သတို့သမီး ငါးရာတို့ မုံ့ရှက်အများ လှူကြသောအခါ၊ ရှင်မောဂ္ဂလာန်သည် ဣလ္လိသ သေဌေး အနည်းငယ်မျှ မုံ့လှူမည် ချက်သောအခါ ဘုရားမြတ်သည် ရှင်မဟာကဿပ ဆောင်ယူခဲ့သော ကာကဝဠိယ သူဆင်းရဲ၏ အလောဏမ္ဗိလ ယာဂုတသပိတ်ကို တိုက်ရှိ သင်္ဃာ မျှလောက်အောင် ပြုသောအခါ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း မဟာအနုဠထေရ်သည် ဂင်္ဂါမြစ်ရေကို ထောပတ်ကြည် ဖန်ဆင်းသောအခါ တို့၌ကဲ့သို့ အနီးကို အဝေး, အများကိုအနည်း, အနည်းကို အများ, မချိုသည်ကို အချို ဖန်ဆင်းလိုမူ "ဒူရေ ဟောတု၊ ထောကံ ဟောတု၊ ဗဟုကံ ဟောတု မဓုရံ ဟောတု” စသည်ဖြင့် ဆောက်တည်အပ်၏။

ဗြဟ္မာ၏ အဆင်းကို မြင်လို အသံကို ကြားလို စိတ်အကြံကို သိလိုမူ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဒိဗ္ဗသောတ စေတောပရိယ အဘိညာသုံးပါးတို့ကို ဝင်စားအပ်၏။

ဗြဟ္မပြည်သို့ ကိုယ်ထင်ရှား နှေးနှေးသွားလိုမူ -- “ဣဒံ စိတ္တံ ကာယော ဝိယ ဒန္ဓဂမနံ ဟောတု” ဟု ဆောက်တည်အပ်၏။

ဧဝံ ဂစ္ဆန္တော စ သစေ ဣစ္ဆတိ ပထဝီကသိဏဝသေန အာကာသ မဂ္ဂံ နိမ္မိနိတွာ ပဒသာ ဂစ္ဆတိ။ သစေ ဣစ္ဆတိ ဝါယောကသိဏဝသေန ဝါယုံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တူလပိစုဝိယ ဝါယုနာ ဂစ္ဆတိ။ အပိစ ဂန္တုကာမတာ ဧဝ ဧတ္ထ ပမာဏံ။ သတိ ဟိ ဂန္တုကာမကာယ ဧဝံ ကတစိတ္တာဓိဋ္ဌာနော အဓိဋ္ဌာနဝေဂုက္ခိတ္တောဝ သော ဣသာာသ ခိတ္တသရော ဝိယ ဒိဿမာနော ဂစ္ဆတိ[၁] ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၄)

“ဂန္တုကာမတာ ဧ၀ ဧတ္ထ ပမာဏန္တိ ဧတ္တ ဧတသ္မိံ ဒိဿမာနေန ကာယေန ဂမနေ ယံ ဌာနံ ဂန္တုကာမော၊ တံ ဥဒ္ဒိဿ ဂန္တုကာမတာဝသေန ပဝတ္တပရိကမ္မာဒိဋ္ဌာနာနိ ဧ၀ ပမာဏံ၊ တာဝတာ ဂမနံ ဣဇ္ဈတိ။ တသ္မာ မဂ္ဂနိမ္မာန ဝါယုအဓိဋ္ဌာနေဟိ ဝိနာပိ ဣစ္ဆိတဒေသပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ [၂] ။ ဋီကာ (မဟာ၊ ဒု၊နှာ-၃၂)

> [၁-၂။ ဗြဟ္မာပြည်သို့ မျက်စိဖြင့် ထင်ရှားမြင်ရသည့် တန်းခိုးရှင်၏ ပကတိ ကိုယ်ဖြင့် နှေးနှေးသွားရာမှာ -
> (၁) ကောင်းကင်၌ လမ်းခရီး ဖန်ဆင်း၍ ခြေဖြင့် သွားခြင်း၊
> (၂) လေကိုဖန်ဆင်း၍ ယင်းလေဖြင့် ဝါဂွမ်းကို လွှင့်မှုတ် သယ်ဆောင်သကဲ့သို့ ရွှေ့လျား သွားခြင်း၊
> ဟူ၍ ၂-မျိုး ရှိသည်။ ထို့ပြင် သွားလိုသည့်နေရာသို့ ကောင်းကင်၌ လမ်းခရီး လေတို့ကို မဖန်ဆင်းပဲနှင့်လည်း အဓိဋ္ဌာန်စိတ်ဖြင့်ပင် လေးသမား ပစ်အပ်သော မြားကဲ့သို့ ပကတိ ကိုယ်ဖြင့် ထင်ထင်ရှားရှား သွားနိုင် ရောက်နိုင်သည်။
> (အဓိဋ္ဌာန်စိတ်ဖြင့်ပင် လိုရာအရပ်သို့ သွားခြင်းပါထည့်လျှင် သွားခြင်း ၃-မျိုး ဖြစ်သည်။)]

---

မထင်မရှား စိတ်အလားကဲ့သို့ ပေါ့ပါးလျင်မြန်စွာ သွားလိုလျှင် —“အယံ ကာယော စိတ္တံ ဝိယ သီဃဂမနော ဟောတု”ဟု ဆောက်တည်အပ်၏။

ဧဝံ အဒိဿမာနေန ကာယေန ဂစ္ဆန္တော ပနာယံ ကိံ တဿ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဂစ္ဆတိ၊ ဥဒါဟု ဌိတိက္ခဏေ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဝါတိ ဝုတ္တေ တီသုပိ ခဏေသု ဂစ္ဆတီတိ ထေရော အာဟ။ ကိံ ပန သော သယံ ဂစ္ဆတိ နိမ္မိတံ ပေသေတီတိ။ ယထာရုစိ ကရောတိ။ ဣဓ ပနဿ သယံ ဂမနမေဝ အာဂတံ [၃] ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၄)

> [၃။ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ တန်းခိုးရှင်၏ ကိုယ်ကို ပကတိမျက်စိဖြင့် မမြင်စေပဲ စိတ်အလား ကဲ့သို့ ပေါ့ပါး လျင်မြန်စွာ သွားလိုရာတွင် (၁) တန်းခိုးရှင်၏ ပကတိကိုယ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် သွားခြင်း၊ (၂) နိမ္မိတရုပ်ကို စေလွှတ်ခြင်းဟူ၍ ၂-မျိုး ရှိသည်။ သို့သော် ဤနေရာတွင် တန်းခိုးရှင်ကိုယ်တိုင် သွားခြင်းကိုသာ ဆိုလိုသည်။
> အဓိဋ္ဌာန်စိတ်၏ ခဏငယ် ၃-ချက်တွင် သွားခြင်း အားထုတ်မှုသာ ပြီးမြောက်၍သွားခြင်း ကိစ္စကား မပြီးမြောက်သေး၊ အဓိဋ္ဌာန်စိတ်၏ စိတ္တက္ခဏ ၅-ချက်၊ ခဏငယ် ၁၅-ချက်သို့ ရောက်မှသာ သွားခြင်းကိစ္စ လုံးဝ ပြီးမြောက်၍ လိုရာဌာသို့ ရောက်သည်။ စိတ်သည် အလွန်လျင်မြန်လှ၍ စိတ္တက္ခဏ ၁-ချက်မှာ သွားခြင်းကိစ္စ မပြီးမြောက်နိုင်ချေ။]

---

“အယံ ကာယော ဣဒံ စိတ္တံ ဝိယ ဟောတူ'တိ အဓိဌာနေန ပဂေဝ သုခလဟုသညာယ သမ္ပာဒိတတ္တာ အဘာဝိတိဒ္ဓိပါဒါနံ ဝိယ ဒန္ဓံ အပဝတ္တိတွာ ယထာ လဟုကတိပယ- စိတ္တဝါရေဟေဝ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနပ္ပတ္တိ ဟောတိ၊ ဧဝံ ပဝတ္တမာနော ကာယော စိတ္တဂတိယာ ပရိဏာမိတော နာမ ဟောတိ၊ န ဧကစိတ္တက္ခဏေနေဝ ဣစ္ဆိတ ဋ္ဌာနပ္ပတ္တိယာ။

ဧဝဉ္စ ကတွာ “သေယျထာပိနာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျာ"တိ ဣဒမ္ပိ ဥပမာဝစနံ နိပ္ပရိယာယမေဝ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ အဝဿံ စေ'တံ ဧဝံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ သုတ္တာဘိဓမ္မပါဌေဟိ ဝိနယဋ္ဌကထာယ စ ဝိရောဓော သိယာ၊ ဓမ္မတာ စ ဝိလောမိတာ။ ... 'တီသုပိ ခဏေသူ'တိ ဣဒမ္ပိ ဂမနာရမ္ဘံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ဂမနနိဋ္ဌာနန္တိ ဝဒန္တိ။ 'ထေရော'တိ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ အန္တရေ ဧကော ထေရော။ ဋီကာ (မဟာ၊ ဒု၊နှာ-၃၃)

နိမ္မိတရုပ် ဖန်ဆင်းလိုမူကား --

သော တဿ ဗြဟ္မုနော ပုရတော ရူပံ အဘိနိမ္မိနာတိ မနောမယံ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂိံ အဟီနိန္ဒြိယံ။ သစေ သော ဣဒ္ဓိမာ စင်္ကမတိ။ နိမ္မိတောပိ တတ္ထ စင်္ကမတိ။ သစေ သော ဣဒ္ဓိမာ တိဋ္ဌတိ နိသီဒတိ သေယျံ ကပ္ပေတိ၊ ဓူမာယတိ ပဇ္ဇလတိ၊ ဓမ္မံ ဘာသတိ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဝိသဇ္ဇေတိ၊ တေန ဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ သန္တိဋ္ဌတိ သလ္လပတိ သာကစ္ဆံ သမာပဇ္ဇတိ။ နိမ္မိတောပိ တတ္ထ တေန ဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ သာကစ္ဆံ သမာပဇ္ဇတိ။ ယံ ယဒေ၀ ဟိ သော ဣဒ္ဓိမာ ကရောတိ။ တံ တဒေဝ နိမ္မိတော ကရောတိ။ ။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိ (နှာ-၃၈၇)

မနောမယန္တိ အဓိဋ္ဌာနမနေန နိမ္မိတတ္တာ မနောမယံ။ အဟီနိန္ဒြိယန္တိ ဣဒံ စက္ခု သောတာဒီနံ သဏ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တံ၊ နိမ္မိတရူပေ ပန ပသာဒေါ နာမ နတ္ထိ။ သစေ သော ဣဒ္ဓိမာ စင်္ကမတိ၊ နိမ္မိတောပိ တတ္ထ စင်္ကမတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ သာဝကနိမ္မိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဗုဒ္ဓနိမ္မိတော ပန ယံ ယံ ဘဂဝါ ကရောတိ၊ တံ တမ္ပိ ကရောတိ။ ဘဂဝတော ရူစိဝသေန အညမ္ပိ ကရောတိ [၁] ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၃၄)

> [၁။ နိမ္မိတရုပ် ဖန်ဆင်းရာ၌ နိမ္မိတရုပ်မှာ မျက်စိ နား စသော သဏ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ သော်လည်း ပသာဒရုပ် မရှိ။
> သာဝက နိမ္မိတရုပ်မှာ တန်းခိုးရှင်နှင့်တူစွာ တန်းခိုးရှင် ပြုသကဲ့သို့သော ပြုရသည်။ ဥပမာ
> သာဝက တန်ခိုးရှင်က စင်္ကြန်သွားလျှင် နိမ္မိတရုပ်လည်း စင်္ကြန်သာ သွားသည်၊ တခြား ကိစ္စများကို မပြု။
> ဘုရားရှင်၏ နိမ္မိတရုပ်မှာမူ ဘုရားရှင် အလိုတော်အတိုင်း ဖြစ်ရသည်၊ ဥပမာ ဘုရားရှင်က ဒေသစာရီ ကြွချီ၍ ဆွမ်းခံ သွားတော်မူသော်လည်း နိမ္မိတရုပ်မှာ ဘုရားရှင်၏ အလိုတော် အတိုင်း တရားဟောခြင်း စသည်ကို ပြုရသည်။]

---

... ယထာဒိဋ္ဌိတေ နိမ္မိတရူပေ သစေ သာဝကော “ဣမေ ဝိသေသာ ဟောန္တူ” တိ ဣစ္ဆတိ။ န ဣဇ္ဈတိ။ ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဣဇ္ဈတိ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၃၅) အနက် လွယ်သည်ချည်း။

ဤသို့ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ လာတိုင်း ဖန်ဆင်းအပ်၏။

---

တန်းခိုးပြာဋိဟာရိယ အဆုံးအဖြတ် [၁]

“ယာဝဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ၀တ္တေတိ” ဟူသည်မှ စ၍ ပြခဲ့သော စုဒ္ဒသပြာဋိဟာတို့တွင်“ကာယေန ၀သံ ဝတ္တန”မည်သင့် မမည်သင့် ပါဋိဟာရိယ ဝိနိစ္ဆယကို ပြခြင်းငှါ --

> [၁။ တန်းခိုး ၁၄-ပါးနှင့် အဆုံးအဖြတ်။
> (၁) အဝေးကို အနီးဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းခြင်း။
> (၂) အနီးကို အဝေးပြုသည့် ဖန်ဆင်းခြင်း။
> (၃) အများကို အနည်းပြု ဖန်ဆင်းခြင်း။
> (၄) အနည်းကို အများပြု ဖန်ဆင်းခြင်း။
> (၅) မချိုသည့်ဝတ္တုစသည်ကို ချိုအောင် ဖန်ဆင်းခြင်း။
> (၆) အဝေးမှ အဆင်းကို မြင်နိုင်ခြင်း။
> (၇) အဝေးမှ အသံကို ကြားနိုင်ခြင်း။
> (၈) သူတပါးစိတ်အကြံကို သိနိုင်ခြင်း။
> (၉) မိမိ၏ ကိုယ်ကာယဖြင့် ထင်ရှားစွာ ဗြဟ္မာပြည်သို့ နှေးနှေးသွားနိုင်ခြင်း။
> (၁၀) ကိုယ်ကာယကို မထင်ရှားစေပဲ ဗြဟ္မာပြည်သို့ စိတ်အလားကဲ့သို့ လျင်လျင်မြန်မြန် သွားနိုင်ခြင်း။
> (၁၁) ဗြဟ္မာ၏ ရှေ့၌ နိမ္မိတရုပ်ကို ဖန်ဆင်း၍ တန်းခိုးရှင်ကဲ့သို့ စင်္ကြံ သွားစေခြင်း ရပ် ထိုင် လျောင်းစေခြင်း။
> (၁၂) ဗြဟ္မာ၏ ရှေ့၌ နိမ္မိတရုပ်ကို ဖန်ဆင်း၍ တန်းခိုးရှင်ကဲ့သို့ တေဇောကသိုဏ်း ဝင်စား၍ အခိုးအလျှံလွှတ်စေခြင်း။
> (၁၃) ဗြဟ္မာ၏ ရှေ့၌ နိမ္မိတရုပ်ကို ဖန်ဆင်း၍ တန်းခိုးရှင်ကဲ့သို့ တရားဟောစေခြင်း, မေး ဖြေစေခြင်း။
> (၁၄) ဗြဟ္မာ၏ရှေ့၌ နိမ္မိတရုပ်ကို ဖန်ဆင်း၍ တန်းခိုးရှင်ကဲ့သို့ ဗြဟ္မာနှင့် အတူတကွ ရပ်စေ၍ စကားပြောစေခြင်း ဆွေးနွေးစေခြင်း။
> (၁၁ မှ ၁၄-အထိ တန်းခိုးများသည် ဗြဟ္မာ၏ရှေ့မှောက်၌ နိမ္မိတရုပ်ကို ၄-မျိုးအားဖြင့် ဖန်ဆင်းသော တန်းခိုးဖြစ်သည်။)
> ဤတန်းခိုး ၁၄-ပါးအနက် ၁၁-၁၂-၁၃-တန်းခိုးများ သည်သာ ကိုယ်ကာယဖြင့် မိမိ အလိုကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေသည် ဖြစ်သောကြောင့် ကာယေန ဝသ ဝတ္တန တန်းခိုးမည်သည်။ ကျန် တန်းခိုး ၁၁-ပါးမှာမူ စိတ်၏အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်စေခြင်း ဖြစ်သည်၊ သိုရာတွင် ကိုယ်အလိုကို ဖြစ်စေသော ကာယေန ဝသ ဝတ္တန တန်းခိုး၏ ရှေ့သွား ဖြစ်သောကြောင့် ယင်း ကာယေန ဝသ ဝတ္တန တန်းခိုး၌ ထည့်သွင်း ပြထားသည်။
> မဟာဋီကာ ဆရာက - ဗြဟ္မာ၏ရှေ့မှောက်၌ နိမ္မိတရုပ်ကို ဖန်ဆင်းပြုခြင်းသည် “ဤသူက တန်းခိုးရှင်လေလော ဤသူက နိမ္မိတရုပ်လေလော ဟု ဗြဟ္မာအား ယုံမှား သံသယကို ဖြစ်စေလောက်အောင် အထွတ်အထိပ် တန်းခိုးဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ၁၄-ပါးသော တန်းခိုး အသီးအသီးပင် ကိုယ်ကာယအလိုကို ဖြစ်စေသည့် တန်းခိုးများဖြစ် သောကြောင့် ကာယေန ဝသ ဝတ္တန တန်းခိုးပြာဋိဟာ မည်သည်သာတည်း - ဟု မိန့်သည်။]

---

ဧတ္ထ စ ယံ သော ဣဒ္ဓိမာ ဣဝ ဋ္ဌိတော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတိ၊ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ သဒ္ဒံ သုဏာတိ၊ စေတောပရိယဉာဏေန စိတ္တံ ဇာနာတိ၊ န ဧတ္တာဝတာ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ။ ယမ္ပိ သော ဣဓေဝ ဌိတော တေန ဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ သန္တိဋ္ဌတိ သလ္လပတိ သာကစ္ဆံ သမာပဇ္ဇတိ၊ ဧတ္တာဝတာပိ န ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ။ ယမ္ပိ'ဿ ဒုရေပိ သန္တိကေ အဓိဋ္ဌာတီတိ အာဒိကံ အဓိဋ္ဌာနံ၊ ဧတ္တာဝတာပိ န ကာယန ဝသံ ဝတ္တေတိ။ ယမ္ပိသော ဒိဿမာနေန ဝါ အဒိဿမာနေန ဝါ ကာယေန ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧတ္တာဝတာပိ န ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ။ ယဉ္စ ခေါ သော တဿ ဗြဟ္မုနော ပုရတော ရူပံ အဘိနိမ္မိနာတီတိ အာဒိနာ နယေန ပုတ္တဝိဓာနံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ နာမ။ သေသံ ပနေ'တ္ထ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တနာယ ပုဗ္ဗဘာဂဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ အယံ တာဝ အဓိဋ္ဌာနာ ဣဒ္ဓိ။
ဟု-အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၄) ၌ မိန့်သည်။

ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၃၄)၌လည်း--

ဣဒါနိ ယာနိ တာနိ “ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတီ”တိ ပါဠိယာ အတ္ထဒဿနဝသေန ဝိဘတ္တာနိ “ဒူရေပိ သန္တိကေ အဓိဋ္ဌာတီ”တိ အာဒီနိ စုဒ္ဒသ ပါဋိဟာရိယာနိ။ တတ္ထ သိခါပတ္တံ ကာယေန ဝသဝတ္တနပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတုံ “ဧတ္ထ စာ”တိ အာဒိ ဝုတ္တံ။ .....`ယဉ္စ ခေါ' တိ ဧတ္ထ ခေါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထော ဝိသေသတ္ထော ဝါ၊ တေန ဣဒမေဝေတ္ထ ကာယေန ဝသဝတ္တနပါဋိဟာရိယေသု ဥက္ကဋ္ဌတရန္တိ ဒီပေတိ။ ကသ္မာ။ “အယံ နု ခေါ ဣဒ္ဓိမာ အယံ နု ခေါ နိမ္မိတော”တိ ဧကစ္စဿ ဗြဟ္မုနော အာသင်္ကုပွါဒနတော။ ယဒဂ္ဂေန စေ'တံအဓိဋ္ဌိတံ ဝိသေသတော မနောမယန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တဒတ္တေန ဥက္ကဋ္ဌတရန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဟူ၍မိန့်သည်။ အနက် ထင်ရှား၏။

အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ ပြီး၏။

---

ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ မနောမယိဒ္ဓိ ၂-ပါး ထူးခြားချက် [၁]

ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ မနောမယိဒ္ဓိ နှစ်ပါးတို့ သည်လည်း အဓိဋ္ဌာန်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ပြီးသော်လည်း အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိနှင့်၎င်း အချင်းချင်း၎င်း ဤသို့ ထူးပြားကုန်၏ဟု ပြုခြင်းငှါ --

> [၁။ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ။ ။ မိမိ၏ ပကတိ အသွင် သဏ္ဌာန်ကို ပယ်ဖျောက်၍ သူငယ် အသွင် သဏ္ဌာန် နဂါးအသွင်သဏ္ဌာန် စသည် ဖန်ဆင်းခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို မဖန်ဆင်းပဲ တခြား ဆင်
> တကောင် ဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းပြခြင်း စသည်သည် ထူးထူးခြားခြား အမျိုးမျိုး ပြုလုပ် ဖန်ဆင်းသည့် တန်းခိုး “ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ” မည်၏။ (ဝိ = အထူးထူး။ ကုဗ္ဗန = ပြုသည်။ ဣဒ္ဓိ = တန်းခိုး။ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ = အထူးထူး ပြုလုပ် ဖန်ဆင်းနိုင်သော တန်းခိုး။)
> မနောမယိဒ္ဓိ၊ ။ တန်းခိုးရှင်နှင့် အသွင်သဏ္ဌာန်တူသော ခန္ဓာကိုယ်တခုကို ဖြစ်စေ အများဖြစ်စေ မိမိ၏ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းမှ ထွင်းဖောက်ပေါ်ထွက်လာပုံကို ဖန်ဆင်းပြခြင်း သည် စိတ်ဖြင့်ပြီးသော တန်းခိုး “မနောမယိဒ္ဓိ” မည်၏။]

---

ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ

ဝိကုဗ္ဗနံ တာဝ ကရောန္တေန သော ပကတိဝဏ္ဏံ ဝိဇဟိတွာ ကုမာရကဝဏ္ဏံ ဝါ ဒဿေတိ၊ နာဂ-သုပဏ္ဏ- အသုရ- ဣန္ဒ- ဒေဝ- ဗြဟ္မ- သမုဒ္ဒ- ပဗ္ဗတ- သီဟ- ဗျဂ္ဃ- ဒီပိဝဏ္ဏံ ဝါ ဒဿတိ၊ ဟတ္ထိမ္ပိ ဒဿေတိ၊ အဿမ္ပိ။ ရထမ္ပိ။ ပတ္တိမ္ပိ ဒဿေတိ၊ ဝိဝိဓမ္မိ သေနာဗျူဟံ ဒဿေတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု ကုမာရကဝဏ္ဏာဒီသု ယံ ယံ အာကင်္ခတိ၊ တံ တံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။

အဓိဋ္ဌဟန္တေန စ ပထဝီကသိဏာဒီသု အညတရာရမ္မဏတော အဘိညာ- ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ အတ္တနော ကုမာရကဝဏ္ဏော အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗော။ အာဝဇ္ဇိတွာ ပရိကမ္မာဝသာနေ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဧဝရူပေါ နာမ ကုမာရကော ဟောမီတိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ သဟ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန ကုမာရကော ဟောတိ ဒေဝဒတ္တော ဝိယ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

“ဟတ္ထိမ္ပိ ဒဿေတီ” တိအာဒိ ပနေတ္ထ ဗဟိဒ္ဓါပိ ဟတ္ထိအာဒိဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ။ တတ္ထ “ဟတ္ထီ ဟောမီ”တိ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ “ဟတ္ထီ ဟောတူ”တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ အဿာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ အယံ ဝိကုဗ္ဗနာ ဣဒ္ဓိ။

၁။ တာဝ၊ ရှေးဦးစွာ။
ဝိကုဗ္ဗနံ၊ အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ဖန်ဆင်းခြင်းကို။
ကရောန္တေန၊ ပြုသောသူသည်။
သော၊ ထိုတန်းခိုးရှင်သည်။
ပကတိဝဏ္ဏံ၊ မိမိ၏ပကတိသဏ္ဌာန်ကို။
ဝိဇဟိတွာ၊ ပယ်စွန့်၍။
ကုမာရကဝဏ္ဏံ ဝါ၊ သူငယ်သဏ္ဌာန်ကိုမူလည်း။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
နာဂ သုပဏ္ဏ အသုရ ဣန္ဒ ဒေဝ ဗြဟ္မ သမုဒ္ဒ ပဗ္ဗတ သီဟ ဗျဂ္ဃ ဒီပိဝဏ္ဏံ ဝါ၊ နဂါး, ဂဠုန် အသုရာ သိကြား, နတ် ဗြဟ္မာ သမုဒ္ဒရာ တောင် ခြင်္သေ့ ကျား ကျားသစ် သဏ္ဌာန် ကိုမူလည်း။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
ဟတ္ထိမ္ပိ၊ ဆင်ကိုလည်း။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
အဿမ္ပိ၊ မြင်းကိုလည်း။
ရထမ္ပိ၊ ရထားကိုလည်း။
ပတ္တိမ္ပိ၊ ခြေသည်သူရဲကိုလည်း။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
ဝိဝိဓံ၊ အထူးထူးသော။
သေနာဗျူဟမ္ပိ၊ စစ်သည် အပေါင်းကိုလည်း။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
ဣတိဧဝံ၊ ဤသို့။
ဝုတ္တေသု၊ ဆိုအပ်ခဲ့ကုန်သော။
ကုမာရကဝဏ္ဏာဒီသု၊ သူငယ်သဏ္ဌာန် အစရှိသည်တို့တွင်။
ယံယံ၊ အကြင်အကြင် သဏ္ဌာန်ကို။
အာကင်္ခတိ၊ အလိုရှိ၏။
တံတံ၊ ထိုထိုသဏ္ဌာန်ကို။
အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ အဓိဋ္ဌာန်အပ်၏။

စ၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။
အဓိဋ္ဌဟန္တေန၊ အဓိဋ္ဌာန်သော ယောဂီသည်။
ပထဝီ ကသိဏာဒီသု၊ ပထဝီကသိုဏ်း အစရှိသည်တို့တွင်။
အညတရာရမ္မဏတော၊ တပါးပါးသော ကသိုဏ်းလျှင် အာရုံ ရှိသော။
အဘိညာပါဒကဈာနတော၊ အဘိညာဉ်၏ အခြေဖြစ်သော ဈာန်မှ။
ဝုဋ္ဌာယ၊ ထ၍။
အတ္တနော၊ မိမိ၏။
ကုမာရကဝဏ္ဏော၊ သူငယ်အသွင်သဏ္ဌာန်ကို။
အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗော၊ ဆင်ခြင်အပ်၏။
အာဝဇ္ဇိတွာ၊ ဆင်ခြင်၍။
ပရိကမ္မာ၀သာနေ၊ ပရိကမ်အဆုံး၌။
ပုန၊ တဘန်။
သမာပဇ္ဇိတွာ၊ ဝင်စား၍။
ဝုဋ္ဌာယ၊ ထ၍။
ဧဝရူပေါ၊ ဤသို့သဘောရှိသော။
ကုမာရကောနာမ၊ သူငယ်မည်သည်။
ဟောမိ၊ ဖြစ်လို၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ အဓိဋ္ဌာန်အပ်၏။

အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန၊ အဓိဋ္ဌာန်စိတ်နှင့်။
သဟ၊ တကွ။
ကုမာရကော၊ သူငယ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ကုမာရကော ဝိယ၊ အဘယ်ကဲ့သို့နည်း။
ဒေဝဒတ္တော ဝိယ၊ ဒေဝဒတ်ကဲ့သို့တည်း။ ။

သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော နဂါးအသွင် စသည်တို့၌။
ဧသနယော၊ ဤသူငယ် အသွင် နည်းတူတည်း။

ပန၊ ဆက်၍ဆိုအံ့။
ဧတ္ထ၊ ဤဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ၌။
ဟတ္ထိမ္ပိ ဒဿေတီတိအာဒိ၊ ဟတ္ထိမ္ပိ ဒဿေတိ အစရှိသော ဤစကားကို။
ဗဟိဒ္ဓါပိ၊ အပ၌လည်း။
ဟတ္ထိအာဒိဒဿနဝသေန၊ ဆင် စသည်ကို ဖန်ဆင်း၍ ပြသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်၏။

တတ္ထ၊ ထိုအပ၌ ဆင် စသည်ကို ဖန်ဆင်း၍ပြရာ၌။
ဟတ္ထီ ဟောမီတိ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ဆင် ဖြစ်အံ့ဟူ၍။
အနဓိဋ္ဌဟိတွာ၊ အဓိဋ္ဌာန်မပြုမူ၍။
ဟတ္ထီ ဟောတူတိ၊ ဆင်ဖြစ်စေသောဟု။
အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ အဓိဋ္ဌာန်အပ်၏။
အဿာဒီသုပိ၊ မြင်း စသည်ကို ဖန်ဆင်းရာတို့၌လည်း။
ဧသေဝ နယော၊ ဤနည်းကဲ့သို့ပင်တည်း။

ဣတိအယံ၊ ဤ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်ကား။
ဝိကုဗ္ဗနာ၊ အမျိုးမျိုး ပြုလုပ် ဖန်ဆင်းသော။
ဣဒ္ဓိ၊ တန်းခိုးမည်၏။

---

၁။ မနေနာမယံ၊ စိတ်တန်ခိုးဖြင့်ပြီးသော ကိုယ်ကို၊ ကတူကခုမော် ပန၊ ပြုလိုသေ၁ တန်းခိုးရှင်သည်ကား။ ပါဒကာန၊ပါဒကဈာန်မှ။ ဝုဋ္ဌောဃ၊ထ၍ ကာယံ၊မိမိ၏ ကရဇ ကာယကို၊ တာဝ၊ ရှေးဦးကွာ။ အာဝဇ္ဈိတွာ၊ ဆင်ခြင်၍ ဝုတ္တနှယေနေဝ၊ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော
နည်းဖြင့်သာလျှင်၊ အယံ ကာယော၊ ဤကိုယ်သည်။ သုသိရော၊ အခေါင်းရှိသည်။ ဟောဘု၊ ဖြစ်စေသတည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ အဓိဋ္ဌာတိ၊ အဓိဋ္ဌာန်အံ့။ သုသိရော၊ အခေါင်းရှိသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

အထ၊ ထိုအခါ၌။ အဿ၊ ထိုအဓိဋ္ဌာန်သော တန်းခိုးရှင်၏။ အဋ္ဌန္တရေးကိုယ်တွင်း၌၊ အညံ။ တပါးသော။ ကာယ၊ မိမိဖန်ဆင်းလိုသော မနောမယ ကာယကို အာ ၊ ဆင်ခြင်၍၊ ပရိကပ္ပံ ကတြာ၊ အစီအရင် ပရိကံပြု၍။ ဝုတ္တနယေနေဝ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော “သူသိရော ဟောတူ အစရှိသော နည်းဖြင့်သာလျှင်။ အတီး အဓိဋ္ဌာန်၏၊ တဿ၊ ထိုအဓိဋ္ဌာန် တန်းခိုး ရှင်၏။ အရေ၊ ကိုယ်တွင်း၌။ အညာ၊ တပါးသော။ ကာ၊ တန်းခိုးဖြင့် ပြီးသော ကိုယ်သည်။
°ာတိ၊ ဖြစ်၏။ သော၊ ထိုတန်းခိုးရှင်သည်။ တံ၊ ထိုတန်းခိုးဖြင့် ပြီးသော ကိုယ်ကို၊ မုဉ္စမှာ၊ ဖြူဆီမြက်မှ၊ ဤသိကံ၊ ဖူဆံညှောက်ကို။ အာဟတိ ဝိယ စ ထုတ်သကဲ့သို့ ၎င်း။ ကောသိယာ၊ သန်လျက်အိမ်မှ အသိ'၊ သန်လျက်ကို။ အဟတိ ဝိယ စ။ ထုတ် သကဲ့သို့၎င်း၊ ကရာ၊ မြွေပမြုပ်မှု၊ အဟိ” မြွေကို၊ အာဟတိ ဝိယ စ၊ ထုတ်သကဲ့သို၎င်း။ အာဟတိ၊ တန်းခိုးဖြင့် ထုတ်နုတ်၏။

စ ဆက်၍ဆိုအံ့။ ဧတ္ထ၊ ဤမနောမယိဒ္ဓိ၌ ဤသိကာဒဿာ၊ ဖြာဆံညှောက် စသည် တို့သည်။ မုဉ္စဒီဟိ၊ ဆံမြက် စသည်တို့နှင့်။ သဒိသား တူကုန်သည်။ ဟောန္တိ ယထာ။ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့၊ ဧဝံထား ထိုအတူ။ မနောမယရူပ၊ တန်းခိုးစိတ်ဖြင့် ပြီးသော အဆင်း အသွင် သဏ္ဌာန်သည်။ ဣဒ္ဓိမတော၊ တန်းခိုးရှင်နှင့်၊ သဒိသမေ၀၊ တူသည်သာလျှင် ဟောကိ ဖြစ်၏။ ဣတိ ဣမံ အတ္ထိ၊ ဤအနက်ကို၊ ဒဿနတ္တံ၊ ပြုခြင်းငှါ။ ဧတာ ဥပမာ၊ ထိုဥပမာဘိုကိုး။ ဣတ္တာ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။

ဣတိအယံ၊ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တန်းခိုးသည်။ “မနောမယာ၊ စိတ်ဖြင့်ပြီးသော။ ဣဒ္ဓိ၊ တန်းခိုး မည်၏။

မနောမယိဒ္ဓိ

မနောမယံ ကာတုကာမော ပန ပါဒကဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ကာယံ တာဝ အာဝဇ္ဇိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ `သုသိရော ာတူ'တိ အဓိဋ္ဌာတိ၊ အကြင်ရဟန်းသည် မနောမယကို ပြုလိုသည်ဖြစ်၍ ပါဒကဈာန်မှ ထပြီးလျှင် ရှေးဦးစွာ ကိုယ်ကို ဆင်ခြင်ပြီး၍ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအားဖြင့်သာလျှင် “အပေါက်ရှိပါစေ” ဟူ၍ အဓိဋ္ဌာန်ပြု၏။ သုသိရော ဟောတိ။ အပေါက်ရှိသည် ဖြစ်၏။

အထ ́ဿ အဗ္ဘန္တရေ အညံ ကာယံ အာဝဇ္ဇိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတိ၊ ထိုနောက် ထိုရဟန်း၏ အတွင်း၌ အခြားကိုယ်ကို ဆင်ခြင်၍ ပရိကံပြုပြီးလျှင် ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအားဖြင့်သာ အဓိဋ္ဌာန်ပြု၏။ တဿ အဗ္ဘန္တရေ အညော ကာယော ဟောတိ။ ထိုရဟန်း၏ အတွင်း၌ အခြားကိုယ် ဖြစ်၏။

သော တံ မုဉ္ဇမှာ ဤသိကံ ဝိယ ကောသိယာ အသိံ ဝိယ ကရဏ္ဍာ အဟိံ ဝိယ စ အဗ္ဗာဟတိ။ ... ထိုရဟန်းသည် ထိုကိုယ်ကို ဖြူဆံမြက်မှ အညှောက်ကို ဆွဲထုတ်သကဲ့သို့၎င်း၊ သန်လျက်အိမ်မှ သန်လျက်ကို ထုတ်နုတ်သကဲ့သို့၎င်း၊ မြွေပခြုပ်မှ မြွေကို ထုတ်နုတ်ဆွဲငင်သကဲ့သို့၎င်း တန်းခိုးဖြင့် ထုတ်နုတ်ဆွဲငင်၏။

ဧတ္ထ စ ယထာ ဤသိကာဒယော မုဉ္ဇာဒီဟိ သဒိသာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ မနောမယရူပံ ဣဒ္ဓိမတာသဒိသမေ၀ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဧတာ ဥပမာ ဝုတ္တာတိ အယံ မနောမယာ ဣဒ္ဓိ။ ဤ၌ တစ်ဖန် အညှောက်စသည်တို့သည် ဖြူဆံမြက်စသည်တို့နှင့် အဘယ်သို့တူကုန်သကဲ့သို့ ဤသို့လျှင် မနောမယရုပ်သည် ဣဒ္ဓိရှင်နှင့် အတူသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ပြဆိုခြင်းငှာ ဤဥပမာတို့ကို ဆိုအပ်ကုန်ပြီ။ ဤသည်မှာ မနောမယိဒ္ဓိပေတည်း။

ဟူ၍ (အဋ္ဌကထာ၊ဒု၊နှာ-၃၅-၆၌) မိန့်အပ်ပြီ။

---

ဋီကာ(ဒု၊နှာ-၃၄၊၃၅) ၌လည်း

ပကတိဝဏ္ဏဝိဇဟနံ နာမ အတ္တနော ပကတိရူပဿ အညေသံ အဒဿနံ၊ န သဗ္ဗေနသဗ္ဗံ နိရောဓနံ။ ပကတိအဆင်းကို စွန့်ခြင်းမည်သည်ကား မိမိ၏ ပကတိရုပ်ကို အခြားသူတို့အား မမြင်ခြင်းပေတည်း။ အလုံးစုံချုပ်ငြိမ်းခြင်း မဟုတ်ပေ။

'ကုမာရကဝဏ္ဏန္တိ' ကုမာရကသဏ္ဌာနံ။ 'ကုမာရကဝဏ္ဏ' ဟူသည်မှာ ကုမာရက၏ သဏ္ဌာန်တည်း။ 'ဟတ္ထိမ္ပိ ဒဿေတီ ́တိ အတ္တာနံ ဟတ္ထိံ ကတွာ ဒဿေတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါပိ ဟတ္ထိံ ဒဿေတိ။ 'ဟတ္ထိကိုလည်း ပြပေ၏' ဟူသည်ကား မိမိကိုယ်ကို ဆင်ပြု၍ ပြပေ၏။ အပြင်၌လည်း ဆင်ကို ပြပေ၏။

'ကုမာရကဝဏ္ဏံ ဝါ'တိ အာဒီသု အနိယမတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တော။ တေသု ဧကေကဿေဝ ကရဏဒဿနတ္ထံ။ 'ဟတ္ထိမ္ပီ'တိအာဒီသု ပန ဟတ္ထိအာဒီနံ ဗဟူနံ ဧကဇ္ဈံ ကာတဗ္ဗဘာဝဒဿနတ္ထံ သမုစ္စယတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တော။ 'ကုမာရကဝဏ္ဏံ ဝါ' အစရှိသည်တို့၌ ဝါ-ပုဒ်ကို မမြဲသောအနက်ဖြင့် ဆိုအပ်၏။ ထိုပုဒ်တို့တွင် တစ်ခုတစ်ခုကိုသာ ပြုခြင်း ပြသခြင်း အလို့ငှာ ဖြစ်၏။ 'ဟတ္ထိမ္ပိ' အစရှိသည်တို့၌မူကား ဆင်အစရှိသည်တို့ များစွာကို တစ်စုတည်း ပြုအပ်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြသခြင်း အလို့ငှာ ပိ-ပုဒ်ကို စုစည်းခြင်းအနက်ဖြင့် ဆိုအပ်၏။

ဣဒ္ဓိမတော အတ္တနော ကုမာရကာကာရေန ပရေသံ ဒဿနံ ကုမာရက- ဝဏ္ဏနိမ္မာနံ၊ န ဧတ္ထ ကိဉ္စိ အပုဗ္ဗံ ပထဝီအာဒိဝတ္ထု နိုပ္ဖါဒိယတီတိ ကသိဏနိယမေန ပယောဇနာဘာဝတော 'ပထဝီကသိဏာဒီသု အညတရာရမ္မဏတော'တိ ဝုတ္တံ။ သတိပိ ဝါ ဝတ္ထုနိပ္ဖါဒနေ ယထာရဟံ တံ ပထဝီကသိဏာ- ဒိဝသေနေဝ ဣဇ္ဈတီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ ကသိဏနိယမေန ပယောဇနံ နတ္ထေဝ။ ကုမာရကဝဏ္ဏဉှိ ဒဿန္တေန နီလဝဏ္ဏံ ဝါ ဒဿေတံ သိယာ၊ ပီတာဒီသု အညတရဝဏ္ဏံ ဝါ။ တထာ သတိ နီလာဒိကသိဏာနိ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗာနီတိ အာပန္နော၀ ကသိဏနိယမော။ ဧသေဝ နယော သေသေသုပိ။ ဣဒ္ဓိရှင်၏ မိမိကိုယ်ကို ကုမာရကအသွင်ဖြင့် သူတပါးတို့အား ပြသခြင်းသည် ကုမာရကဝဏ္ဏနိမ္မာနမည်၏။ ဤ၌ အသစ်ဖြစ်သော မြေကြီးစသော ဝတ္ထုတစ်ခုခုမျှကို မဖြစ်စေရ။ ထို့ကြောင့် ကသိုဏ်းဖြင့် မြဲမြံစွာ ပြုခြင်းဖြင့် အကျိုးမရှိသောကြောင့် 'ပထဝီကသိုဏ်း အစရှိသည်တို့တွင် တစ်ခုခုကို အာရုံပြုရသည်' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဝတ္ထုကို ဖြစ်စေသော်လည်း သင့်လျော်သလို ထိုဝတ္ထုသည် ပထဝီကသိုဏ်းစသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်သာ ပြီးစီးနိုင်၏။ ဤသို့ဖြစ်လင့်ကစား ဤ၌ ကသိုဏ်းဖြင့် မြဲမြံစွာ ပြုခြင်းဖြင့် အကျိုးမရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ ကုမာရကဝဏ္ဏကို ပြသည်ရှိသော် နီလဝဏ္ဏကိုလည်း ပြကောင်း၏။ ပီတအစရှိသည်တို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အဆင်းကိုလည်း ပြကောင်း၏။ ထိုသို့ဖြစ်သော် နီလကသိုဏ်းစသည်တို့ကို ဝင်စားအပ်သည်ဖြစ်၍ ကသိုဏ်းဖြင့် မြဲမြံစွာ ပြုခြင်းဟူသည်မှာ ရောက်ပြီးသာလျှင် ဖြစ်၏။ ဤနည်းသည် ကျန်သည်တို့၌လည်းကောင်း။

ဟူ၍ မိန့်အပ်၏။

---

မုဉ္ဇမှာ၊ ဖြူဆံမြက်မှ။
ဤသိကံ၊ အညှောက်ကို။
ကောသိယာ၊ သံလျက်အိမ်မှ။
အသိံ၊ သန်လျက်ကို။
ကရဏ္ဍာ၊ မြွေပခြုပ်မှ။
ဝါ၊ မြွေရေလဲမှ။
အဟိံ၊ မြွေကို။
အဗ္ဗာဟတိဝိယစ၊ ထုတ်နုတ်ဆွဲငင်သကဲ့သို့၎င်း။
အဗ္ဗာဟတိ၊ တန်းခိုးဖြင့် ထုတ်နုတ်၏ ဟု - အနက်သမ္ဗန်။

အကြွင်း ထင်ရှား၏။

ဣဒ္ဓိဝိဓ ပြီး၏။

ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဉ်

ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာကို ရလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးနည်းတူစွာ စုဒ္ဒသာကာရ [၁] ဖြင့် စိတ်ကို ဆုံးမလျက် အင်္ဂါရှစ်ပါး ဘူမိ ပါဒ ပဒ မူလ တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေပြီး၍ အဘိညာပါဒကဈာန်ကို ဝင်စားပြီး ထပြီးလျှင် ဒိဗ္ဗသောတ ဉာဏ်၏ ပရိကမ် အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော ခဏိက သမာဓိဖြင့် တည်ကြည်သော ပရိကမ္မသမာဓိစိတ်ဖြင့် ပကတိ “သောတပထ” ဝေးလှသော အရပ်၌ ကျယ်မြင့် ရုန့်ရင်းသော ခြင်္သေ့ ကျားသစ် ကြိုးထစ် ချုန်းဟုန်းသော မိုးသံ စသည်ကို ရှေးဦးစွာ ဆင်ခြင်၍ အစဉ်အတိုင်း ကျောင်း၌ ခေါင်းလောင်းသံ စည်သံ ခရုသင်းသံ ကျယ်လောင်စွာ စာအံသံ ပကတိ စကားပြောသံ ငှက်သံ လေသံ ခြေသံ ရေဆူပွက်သော အသံ နေပူ၍ ထန်းရွက်ခြောက် မည်သံ ခြ ပရွက်သံ စသော သိမ်မွေ့သော အသံတိုင်အောင် ဆင်ခြင်အပ်၏။

[၁။ စုဒ္ဒသာကာရ = အဘိညာဏ်ရကြောင်း အခြင်းအရာ ၁၄-ပါး။]

သို့ ဆင်ခြင်၍ စိတ်မှာ ထင်လတ်သော် အရပ်ရှစ်မျက်နှာ၌ သြဠာရိက သုခုမအသံ ဟူသမျှကို ဆင်ခြင်အပ်၏၊ ဆင်ခြင်ဖန် များလတ်သော် ပကတိ စိတ်အားပင် ထင်ရှား၏။ ပရိကမ္မသမာဓိစိတ်အားကား အလွန် ထင်ရှားတော့သည် သာတည်း။

တဿ တေ သဒ္ဒါ ပါကတိကစိတ္တဿာပိ ပါကဋာ ဟောန္တိ။ ပရိကမ္မ- သမာဓိစိတ္တဿ ပန အတိဝိယ ပါကဋာ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၈)

'ပါကတိကစိတ္တသာပီ'တိ ပါဒကဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနတော ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တစိတ္တဿာပိ။ 'ပရိကမ္မသမာဓိစိတ္တဿာ' တိ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုယာ ဥပ္ပါဒနတ္ထံ ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌိတဿ သဒ္ဒံ အာရဗ္ဘ ပရိကမ္မကရဏဝသေန ပဝတ္တခဏိကသမာဓိစိတ္တဿ၊ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊ -၃၉)

ဤသို့ ဆင်ခြင်ဖန်များလတ်သော် ထို အသံအများ တို့တွင် ထင်ရှားသော အသံတခုခုကို အာရုံပြု၍ ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဝီထိ ဖြစ်၏။

တာ ပရံ တသ္မိံ သောတေ ပတိတော ဟောတိ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၃၈)

'ပတိတော ဟောတီ'တိ ဒိဗ္ဗသောတဓာတု အန္တောဂတော ဟောတိ၊ အပ္ပနာစိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိတော ပဘုတိ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏလာဘီ နာမ ဟောတိ၊ န ဒါနိဿ တဒတ္ထံ ဘာဝနာဘိယောဂေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃၉)

---

ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ် မြဲမြံ အားရှိအောင် ပြုလုပ်ခြင်း

ထိုရပြီးသော ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ်ကို မြဲမြဲအားရှိအောင် ပြုလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် လက်တသစ် နှစ်သစ် လေးသစ် ရှစ်သစ် တထွာ တတောင် ခန်းတွင်း ခန်းဦး ကျောင်းတွင်း ပရိဝုဏ်တွင်း အရာမ်တွင်း ဆွမ်းခံရွာ ဇနပုဒ် စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် စကြဝဠာတိုင်အောင်၎င်း၊ ထိုထက် အလွန်၎င်း ပိုင်းခြား၍ ပိုင်းခြား၍ ကသိုဏ်းကို ဖြန့်လျက် “ဧတ္ထန္တရေ သဒ္ဒံ သုဏာမိ”ဟု ပရိကမ်ပြုကာ ပြုကာ ပွါးစေရာ၏။

ဧဝံ အဓိဂတာဘိညော ဧသ ပါဒကဈာနာရမ္မဏေန ဖုဋ္ဌောကာသဗ္ဘန္တရဂတေပိ သဒ္ဒေ ပုန ပါဒကဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာပိ အဘိညာဉာဏေန သုဏာတိယေဝ။ ဧဝံ သုဏန္တောဝ သစေပိ ယာဝ ဗြဟ္မာလာကာ သင်္ခ ဘေရီ ပဏဝါဒိ သဒ္ဒေဟိ ဧကကောလာဟလံ ဟောတိ၊ ပါဋိယေက္ကံ ဝဝတ္ထာပေတုကာမတာယ သတိ အယံ သင်္ခသဒ္ဒေါ အယံ ဘေရီသဒ္ဒေါတိ ဝဝတ္ထပေတုံ သက္ကောတိယေဝ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၈)

ပါဒကဈာနဿ ဟိ အာရမ္မဏဘူတံ ကသိဏနိမိတ္တံ 'ဧတ္တကံ ဌာနံ ဖရတူ'တိ မနသိကရိတွာ ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇန္တဿ ကသိဏနိမိတ္တံ တက္ကကံ ဌာနံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ။ သော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ ဂတေ သဒ္ဒေ အာဝဇ္ဇတိ၊ သုဘာဝိတ ဘာဝနုတ္တာ တတ္ထ အညတရံ သဒ္ဒံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာဝဇ္ဇာနန္တရံ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ ဇဝနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ယေသု ပစ္ဆိမံ ဣဒ္ဓိစိတ္တံ၊ ဣတရဿ ပုနပိ ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗမေဝ။ တတော ဧဝ ဟိ ပါဒကဇ္ဈာနာရမ္မဏေန ဖုဋ္ဌောကာသဗ္ဘန္တရဂတေပိ သဒ္ဒေ သုဏာတိယေဝါတိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ။ ဧကင်္ဂုလ ဒွင်္ဂုလာဒိဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ သုခုမသဒ္ဒါပေက္ခာယ ကတံ။

'ဧဝံ သုဏန္တော ဝါ'တိ ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သဝနေ ဝသီကတာဘိညော ဟုတွာ ယထာဝဇ္ဇိတေ သဒ္ဒေ သုဏန္တော ဧဝ။ 'ပါဋိယေက္က'န္တိ ဧကဇ္ဈံ ပဝတ္တမာနေပိ တေ သဒ္ဒေ ပစ္စေကံ ဝတ္ထုဘေဒေန ဝဝတ္ထပေတုကာမတာယ သတိ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၃၉၊၄၀)

အနက် လွယ်သည်ချည်းတည်း။

ဒိဗ္ဗသောတ ပြီး၏။

စေတောပရိယာယ အဘိညာဉ်

ပရစိတ္တဝိဇာနန

ပရစိတ္တဝိဇာနနမည်သော စေတောပရိယာယ အဘိညာကို ဖြစ်စေလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် စေတောပရိယာယ၏ ပရိကမ်ဖြစ်၍ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာကို ရှေးဦးစွာ ဖြစ်စေပြီး၍ အာလောကကို ပွါးစေလျက် အာလောကအတွင်းရှိ သူတပါးတို့၏ နှလုံးသွေး အဆင်းကို ရှု၍ ရှု၍ ပညောင်သီးမှည့်ကဲ့သို့ နီမူ သောမနဿ၊ သပြေသီးမှည့်ကဲ့သို့ မည်းနက်မူ ဒေါမနဿ၊ နှမ်းဆီကဲ့သို့ ကြည်လင်မူ ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ်ဟု နယဂ္ဂါဟ အနုမာနအားဖြင့် သူတပါးစိတ်ကို ရှာဖွေဆင်ခြင်ပြီး၍ ပါဒကဈာန်ကို တင်စားပြီးလျှင် 'ဣမဿ စိတ္တံ ဇာနာမိ'ဟု ပရိကမ် ပြုအပ်၏။

ကာလ အရာ အထောင်ပင် ပါဒကဈာန်ကို ဝင်စား၍ ဝင်စား၍ ပရိကမ် ပြုသည် ရှိသော် စေတောပရိယာယ အဘိညာဝီထိ ဖြစ်လာ၏။

---

“ပရစိတ္တဝိဇာနန အဘိညာဉ် မြဲမြဲ အားရှိအောင် ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ရရှိသော အကျိုး”

ထို အဘိညာ ထာမဂတ ဖြစ်အောင် ထိုနည်းတူစွာပင် အခါခါ အထပ်ထပ် ဝင်စားအပ်၏။ ဤသို့ အခါခါ ဝင်စား၍ အားအစွမ်းသို့ရောက်သည် ရှိသော် ဤသို့သော အာနိသင်ကို ရ၏။

ဧဝံ ထာမဂတေ ဟိ တသ္မိံ အနုက္ကမေန သဗ္ဗမ္ပိ ကာမာဝစရစိတ္တံ ရူပါဝစရာရူပါဝစရစိတ္တဉ္စ ပဇာနာတိ စိတ္တာ စိတ္တမေဝ သင်္ကမန္တော ဝိနာပိ ဟဒယရူပဒဿနေန။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ အဋ္ဌကထာယံ "အာရုပ္ပေ ပရဿ စိတ္တံ ဇာနိတုကာမော ကဿ ဟဒယရူပံ ပဿတိ၊ ကဿိန္ဒြိယဝိကာရံ သြလောကေတီတိ။ န ကဿစိ။ ဣဒ္ဓိမတော ဝိသယော ဧသ ယဒိဒံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ စိတ္တံ အာဝဇ္ဇန္တော သောဠသပ္ပဘေဒံ စိတ္တံ ဇာနာတိ။ အကတာဘိနိဝေသဿ ပန ဝသေန အယံ ကထာ"တိ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၃၉)

ဟဒယရူပဒဿနာဒိဝိဓာနံ ဟိ အာဒိကမ္မိကဝသေန ဝုတ္တံ။ တေနာ'ဟ --- 'ဝုတ္တမ္ပိ စေတ' န္တိအာဒိ။ 'ယတ္ထ ကတ္တစီ'တိ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ စတူဝေါကာရဘဝေပိ ဝါ။ န ကတော အဘိညာနုယောဂသင်္ခါတော အဘိနိဝေသော ဧတေနာတိ အကတာဘိနိဝေသော၊ တဿ၊ အာဒိကမ္မိကဿာတိ အတ္ထော။ 'အယံ ကထာ'တိ 'အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ'တိအာဒိနာ ဝုတ္တပရိကမ္မကထာ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၂)

---

စိတ် ၁၆-မျိုး

'သောဠသပ္ပဘေဒံ စိတ္တံ့' ဟူသည်ကား ....

• သရာဂ ဝီတရာဂ
• သဒေါသ ဝီတဒေါသ
• သမောဟ ဝီတမောဟ
• သံခိတ္တ ဝိက္ခိတ္တ
• မဟဂ္ဂတ အမဟဂ္ဂတ
• သဥတ္တရ အနတ္တရ
• သမာဟိတ အသမာဟိတ
• ဝိမုတ္တ အဝိမုတ္တ

အားဖြင့် တဆဲ့ခြောက်ပါးသော စိတ်တည်း။

---

ဆောင်ပုဒ်သံပေါက်

ရာ-ဒေါ-မောဟုတ်၊ သံ-ဟဂ်-ဥတ်၊ မာ-မုတ်-ဒွဋ္ဌ၊ သောဠသ။

ပရစိတ္တဝိဇာနန ပြီး၏။

ပုဗ္ဗေနိဝါသ အဘိညာဉ်

ပုဗ္ဗေနိဝါသ

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာကို ရလိုသော ယောဂီသည် ရှေးနည်းတူစွာ အင်္ဂါရှစ်ပါး ဘူမိ ပါဒ ပဒ မူလတရားတို့ကို ပြည့်စုံစေပြီး၍ ပီဘိ သုခတို့ဖြင့် ကိုယ်စိတ်ကိုပြည့်ဖြိုး စေခြင်းငှါ ဈာန်လေးပါးကို အစဉ်အတိုင်း ဝင်စား၍ အဘိညာပါဒကဈာန်မှ ထ၍ သဗ္ဗပစ္ဆိမာ ဤနေရာ၌ ထိုင်ခြင်းကို နှလုံးသွင်းအပ်၏။ ထိုနောက် နေရာခင်းခြင်း နေရာသို့ဝင်ခြင်း သပိတ် သင်္ကန်း သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ဆွမ်းစားခြင်း ရွာပြန်ခဲ့ခြင်း ရွာ၌ ဆွမ်းခံ လှည့်လည်ခြင်း ရွာသို့ဝင်ခြင်း ကျောင်းကထွက်ခြင်း စေတီဗောဓိကို ရှိခိုးခြင်း သပိတ်ဆေးခြင်း သပိတ်ကိုယူခြင်း မျက်နှာသစ်ခြင်း မိုးသောက် ထသောအခါ သန်းခေါင်ယာမ် ညဉ့်ဦးယမ် တညဉ့်လုံး တနေ့လုံး ပြုသမျှတို့ကို ပဋိလောမ အားဖြင့် ဆင်ခြင်ရာ၊ ပကတိစိတ်ဖြင့်ပင် မြင်၏။

ဧတ္တကံ ပန ပကတိစိတ္တဿပိ ပါကဋံ ဟောတိ။ ပရိကမ္မသမာမိစိတ္တဿ ပန အတိဝိယ ပါကဋမေဝ။ သစေ ပနေတ္ထ ကိဉ္စိ န ပါကဋံ ဟောတိ၊ ပုန ပါဒကဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၂)

ဤနည်းတူ ဒုတိယ တတိယ စတုတ္ထ ပဉ္စမနေ့ ဒသာဟ အဒ္ဓမာသ တလ နှစ်လ သုံးလ လေးလ ငါးလ တနှစ် ဆယ်နှစ် ဤဘဝပြုသမျှကိစ္စ ဤဘဝ ပဋိသန္ဓေ ရှေးအနန္တရ စုတိ နာမ် ရုပ်တိုင်အောင် ဆင်ခြင်အပ်၏။

ပဟောတိ ဟိ ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု ပထမဝါရေနေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ စုတိက္ခဏေ နာမရူပမာရမ္မဏံ ကာတုံ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ- ၄၂)

ပဏ္ဍိတော နာမ ဣမိဿာ အဘိညာဘာဝနာယ ကတာဓိကရော။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၈)

သို့ဆင်ခြင်၍ မမြင်နိုင်တည့်သော်လည်း အားမလျှော့မူ၍ သစ်ပင်ကြီးကို ခုတ်သော ယောက်ျားသည် ပုဆိန်သွားကို ပြင်ဆင်တိုက်သွေးကာ သွေးကာ အခါခါ ခုတ်သကဲ့သို့ ပါဒကဈာန်မှ ထကာ ထကာ ပဋိသန္ဓေကိုသာ ဆင်ခြင်သည် ရှိသော် မကြာခင် စုတိကို အာရုံပြုနိုင်၏။ ဤသို့ ရှေးဘဝ စုတိရုပ် နာမ်ကို မြင်သောအခါမှ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာကို ရ၏။

တတ္ထ ပစ္ဆိမနိသဇ္ဇတော ပဘုဘိ ယာဝ ပဋိသန္ဓိတော အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ နာမ န ဟောတိ။ တံ ပန ပရိကမ္မသမာဓိဉာဏံ နာမ ဟောတိ။ အတီတံသ ဉာဏန္တိပိ ဧကေ ဝဒန္တိ။ တံ ရူပါဝစရံ သန္ဓာယ န ယုဇ္ဇတိ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၃)

တန္တိ ပစ္ဆိမနိသဇ္ဇတော ပဘုတိ ယာဝ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တဉာဏံ ..။ တံ ရူပါဝစရံ သန္ဓာယ န ယုဇ္ဇတီတိ တံ တေသံ ဝစနံ အတီတံသဉာဏံ စေ၊ ရူပါဝစရံ အဓိပ္ပေတံ န ယုဇ္ဇတိ ပရိကမ္မသမာဓိဉာဏဿ ကာမာဝစရ- ဘာဝတော န ဟိ အန္တရစုတိစိတ္တဿ ဩရတော ပဝတ္တခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ရူပါဝစရစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယံ ဝါ အာဂတံ အတ္ထိ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၉)

ထိလက်ရိုး၌ ရှေ့ခုနှစ်ရက်မှစ၍ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်၏ အာရုံဟု ဆိုသည်ကား ဤ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့် မညီ။

---

အစဉ်လျှောက်၍ အောက်မေ့ခြင်း

ဤသို့ ရှေ့ဘဝစုတိကို မြင်ရသည့်နောက် အစဉ် လျှောက်၍ အောက်မေ့သည် ရှိသော် --

သော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ။ သေယျထိဒံ၊ ဧကပ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော။ပ။ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အမုတြာသိံ ဧဝံ နာမော ဧဝံ ဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော။ သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ। တကြပါသိံ ဧဝံ နာမော။ပ။ ဧဝမာယုပရိယန္တော။ သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နောတိ။ ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ --

ဟူ၍ (သုတ်သီလက္ခန်၊ ဗြဟ္မဇာလသုတ်-၇၆) ပါဠိတော် စသည် လာသည့် အတိုင်း အောက်မေ့နိုင်၏။

---

အသင်္ချေယျ ၄-ကပ်

ဤ၌ သံဝဋ္ဋဖြင့် သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကို—ဝိဝဋ္ဋဖြင့် ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ကိုလည်း ယူ၍ အသင်္ချေယျ လေးကပ် ဖြစ်၏။

ပမာဏကား --

---

ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ကပ်သက်တမ်း စသည်

အသင်္ချေယျံ စတုသဋ္ဌိအန္တရကပ္ပသင်္ဂဟံ။ ဝီသတိ အန္တရကပ္ပသင်္ဂဟန္တိ ကေစိ။ သေသာသင်္ချေယျာနိ ကာလတော တေန သမပ္ပမာဏာနေဝ။ ဋီကာ (မဟာ ၊ဒု၊နှာ-၅၃)

---

သံဝဋ္ဋ ၃-မျိုး

ထိုတွင် သံဝဋ္ဋသည် တေဇောသံဝဋ္ဋ အာပေါသံဝဋ္ဋ ဝါယောသံဝဋ္ဋ ဟူ၍ သုံးပါး ပြား၏။

---

မီးဖျက် ကမ္ဘာ

ထိုတွင် မီးဖျက်ရာ၌ ---

ရှေးဦးစွာဖျက်၊ ကုဋေဖက်သည့်၊
သိန်းစက္ကဝါ၊ မိုးကြီးရွာသော်၊
ညီညာ ရွှင်ပျ၊ စိုက်ပျိုးကြသား၊
ဂေါဏစားလောက်၊ ပင်ငယ်ရောက်က၊
တပေါက် မကျ၊ တသိန်းမျှက၊
လောကဗျူဟာ၊ နတ်ကာမာတို့၊
မေတ္တာပွါးကြ၊ ကြီးမိဘကို၊
တုပ်ကွမြတ်လေး၊ လုပ်ကျွေးကြပါ၊
ကြွေးကြော်လာ၍၊ သတ္တဝါအများ၊
ဈာန်ကိုပွါးလျက်၊ စံလားဗြဟ္မာ၊
ကာလကြာ၍၊ ဒုတိယာ နေ။
ပေါ်လာလေသော်၊ မြစ်ငယ်ရေခြောက်၊
ညဉ့်လည်း ပျောက်၏၊ သုံးမြောက် လေးစင်း၊
ငါးစင်း ဆဋ္ဌ၊ သတ္တမ နေ၊
ပေါ်ထွက်ချေသော်၊ ခြောက်လေ မြစ်ကြီး၊
အိုင်ကြီး သမုဒြာ၊ စက္ကဝါ ခိုးထ၊
မီးလျှံကြွ၍၊ သင်္ခါရခပင်း၊
ပြာမကြွင်းခဲ့၊ ဟင်းလင်း ထက်အောက်၊
မိုက်မှောင် ရောက်သည်။
ကွယ်ပျောက် လုံးစုံ မမြဲတည်း။

အထာနုပုဗ္ဗေန မစ္ဆကစ္ဆပါပိ ကာလင်္ကတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ နေရယိကသတ္တာပိ။ တတ္ထ နေရယိကာ သတ္တမသူရိယပါတုဘာဝေ ဝိနဿန္တီတိ ဧကေ။

ဈာနံ ဝိနာ နတ္ထိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ။ ဧတေသဉ္စ ကေစိ ဒုဗ္ဘိက္ခပီဠိတာ ကေစိ အဘဗ္ဗာ ဈာနာဓိဂမာယ၊ တေ ကထံ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ။ ဒေဝလောကေ ပဋိလဒ္ဓဈာနဝသေန [၁] ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၅)

---

လောကဗျူဟာ မည်ပုံနှင့် အရကောက်

“လောကဗျူဟာ” [၂] ဟူသည် အဘယ်နတ်နည်း၊

[၁။ (နောက်ဆက်တွဲကြည့်) ကမ္ဘာပျက်သောအခါ လောကန္တရိတ် ငရဲသားများမှ တပါး ကြွင်းသော သတ္တဝါအားလုံး (အဝီစိငရဲသားတို့ပါ မကျန်) ဘေးလွတ်ရာ ဗြဟ္မာဘုံသို့ လားကြရသည်။
၂။ လောကဗျူဟာ = (လောက = သတ္တဝါများ၊ ဗျူဟာ = ပေါင်းစု စုရုံးခြင်း) သတ္တဝါတို့ကို စုရုံးပြီးလျှင် သတိပေးသောနတ်။]

လောကဗျူဟာ နာမ ကာမာဝစရဒေဝါ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၅)

လောကံ ဗျူဟေန္တိ သမ္ပိဏ္ဍေန္တီတိ လောကဗျူဟာ။ တေ ကိရ ဒိသွာ မနုဿာ တတ္ထ တတ္ထ ဌိတာပိ နိသိန္နာပိ သံဝေဂဇာတာ သမ္ဘမပ္ပတ္တာ စ ဟုတွာ တေသံ အာသန္နေ ဌာနေ သန္နိပတန္တိ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၅၀)

---

နတ်တို့ ကမ္ဘာပျက်မည်ကို သိခြင်း အကြောင်း

ထိုနတ်တို့သည် ကမ္ဘာပျက်မည်ကို အဘယ်ကြောင့် သိသနည်း။

ဓမ္မတာယ စောဒိတာတိ အာစရိယာ။ တာဒိသ နိမိတ္တဒဿနေနာတိ ဧကေ။ ဗြဟ္မဒေဝတာဟိ ဥယျောဇိတာတိ အပရေ။ ဋီကာ(ဒု၊နှာ-၅၁)

ကမ္ဘာဖျက် နေခုနစ်စင်းတွင် ပထမနေသည် ပကတိနေလော၊ နေသစ်လော။

ပကတိသူရိယမဏ္ဍလံ ပန ပဘဿရတရဉ္စေဝ တေဇ၀န္တတရဉ္စ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ။ တံ အန္တရဓာယိတွာ အညမေ၀ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အပရေ။ (ဋီကာ၊ဒု၊နှာ-၅၁)

---

မြစ်ကြီး ၅-သွယ် အိုင်ကြီး ၇-ခု ဆောင်ပုဒ်

မြစ်ကြီးအိုင်ကြီးဟူသည်ကား --

ဂင်္ဂါ, ယမု၊ သရဘူ့၊ ငါးခု စီ, မဟီ။
သီဟ ဟံသ၊ ကဏ္ဏ ရထော၊ အနော, ဆဒ္ဒ၊ ကုဏာလ၊ အိုင်မ ခုနစ်လီ။

---

သံဝဋ္ဋ မည်ပုံ

ဤသို့ ကမ္ဘာဖျက်မိုးရွာသည်မှ စ၍ မီးလျှံ စဲသည်တိုင်အောင် ပျက်ဆဲကပ်သည် သံဝဋ္ဋကပ် မည်၏။

---

သံဝဋ္ဋာယီကပ် မည်ပုံ

ပျက်ပြီး၍ ဟင်းလင်းတည်သော ကပ်သည်ကား သံဝဋ္ဋာယီကပ် မည်၏။

---

ကမ္ဘာပြုမိုး

ထိုနောင်ကမ္ဘာ၊ ပြုမိုးရွာသော်၊
လောင်ရာတလျှောက်၊ လေခံ ထောက်သား၊
ခန်းခြောက်စဉ်သင့်၊ ရှေးတိုင်းဖြင့်လျှင်၊
တည်လင့် ထက်ဘုံ၊ မြေရောက်တုံသော်၊
ဝါယုံ [၁] ဆို့နေ၊ ရေစစ်ရေသို့၊
တည်နေမယို၊ ခန်းတိုင်းမိုလျက်၊
ရေချို အထက်၊ မြေချို တက်သား၊
ထိုထက်ဗြဟ္မာ၊ စုတေလာ၍၊
ရသာပထဝီ၊ ထိုမြေဆီကို၊
လုတ်ချီသုံးဆောင်၊ တဏှာလောင်လျက်၊
ကိုယ်ရောင်ကွယ်ပျောက်၊ မိုက်မှောင်ရောက်၍၊
အကြောက်ရကာ၊ ရဲကြရာဘို့၊
လျော်စွာဆန္ဒ၊ နေနှင့်လတို့၊
ပေါ်ကြထင်ရှား၊ နက္ခတ်များလည်း၊
လှည့်သွား ဖြစ်ကြ၊ တပေါင်းလဟု၊
ပုဏ္ဏရက်တွင်း၊ ဆပ်ထမင်းသို့၊
ကုန်းကျင်းစုံစွာ၊ ဖြစ်ကြလာ၏၊
ရသာမြေကို၊ စားလေတုံမြို့၊
တဏှာဖို၍၊ တချို့ မလှ၊
တချို့ လှတည်း၊ ဆင်းလှသသူ၊
မလှသူကို၊ မာန်မူသည်တွက်၊
မြေချိုညက်လည်း၊ ကွယ်ဝှက်ပြန်ဘိ၊
ဘူမိပပ္ပဋက၊ မြေလွှာမြနှင့်၊
ပဒါလတာ၊ ထို့တူလာ၏၊
ရသာလိုပေး၊ ထင်းနှင့်ဝေးသည့်၊
သလေးဆန်စင်၊ စားလေလျှင်မူ၊
မစင် ငယ်ကြီး၊ ဖြစ်ထပြီး၍၊
ယိုစီးဘို့ရာ၊ ထွက်ဘို့ငှါဟု၊
အမာဝပေါက်၊ ဘော [၂] လည်း ရောက်၏၊ တယောက် တယောက်၊ မေထုန်မြောက်အောင်၊ သွေဖောက် ယုတ်မာ၊ ကျင့်သည်တာကြောင့်၊ ပညာရှိများ၊ မြစ်တားမောင်းမဲ၊
ညှဉ်းဆဲ ပုတ်ခတ်၊ ပြုလေအပ်၍၊
ခိုကပ်ဖို့ငှါ၊ အိမ်ယာထူဆောက်၊
လူပျင်းနောက်သို့၊ နည်းလျှောက်သိမ်းဆည်း၊ ထိုကတည်းက၊ ဖွဲလည်းမြှေးယှက်၊
ရိတ်ရာကွက်မှ၊ မထွက်လာထ၊
ညည်းတွားကြ၏၊ ထားရရေးသား၊
သူ့ ပိုင်းခြားက၊ ခိုးငြားမဆိုင်၊
သုံးကြိမ်တိုင်သော်၊ စွဲကိုင်ခဲတုတ်၊ ခတ်ပုတ်ယှက်ထွေး၊ နိုင်မဟေးလို့၊
စုဝေးတိုင်ပင်၊ များထက်တင်သော၊
ဗုဒ္ဓင်္ကုမြတ်၊ ဗောဓိသတ်ကို၊
ချဉ်းလတ်ပန်ထွာ၊ သမုတ်ပါ၍၊
မဟာသမ္မတ၊ ခတ္တိယနှင့်၊
ရာဇ အပြား၊ မည်သုံးပါးဖြင့်၊
ထင်ရှားလူ့ ဘောင်၊ စတည်ထောင်ခဲ့၊
ထိုနောင် ဗြဟ္မဏ၊ အမျိုးစသည်၊
ဝဏ္ဏလေးပြား၊ ဤသို့အားဖြင့်၊
တရားသွေကွက်၊ ယွင်းချော်ပျက်၍၊
အသက်တိုလျ၊ ပါပကသည်။
ဓမ္မလူတွင် ထွန်းသတည်း။

[၁။ ဝါယုံ = ဝါယော = လေ။
၂။ ဘော = ဣတ္ထိဘော ပုမ္ဘော (ဘာဝရုပ် ၂-ပါး)။]

---

ဤ၌ ကမ္ဘာပြု မိုးရွာသောအခါ တည်ရာ မြေမရှိ၊ ကောင်းကင်အတိ ဖြစ်လျက် အောက်သို့လည်း မကျ၊ အခြား စကြဝဠသို့လည်း မစီးသွားပဲ အဘယ်သို့ ရေတည် သနည်း။

တံ ဥဒကံ ဟေဋ္ဌာ စ တိရိယဉ္စ ဝါတော သမုဋ္ဌဟိတွာ ဃနံ ကရောတိ ပရိဝဋုမံ ပဒုမိနိပတ္တေ ဥဒကဗိန္ဒုသဒိသံ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၇)

သနံ ကရောတီတိ ဝိသရိတုံ အဒတွာ ပိဏ္ဍတံ ကရောတိ။ တေနာဟ ပရိဝဋုမန္တိ၊ ဝဋ္ဋဘာဝေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၅၂)

သို့စင် များစွာသော ရေအပုံအစုကို အဘယ်သို့လျှင် တခဲနက် အပေါင်းအလုံး ပြုသနည်း။

ဝိဝရ သမ္ပဒါနတော။ တဉှိဿ တမှိ တမှိ ဝိဝရံ ဒေတိ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၇)

တန္တိ ဥဒကံ၊ အဿာတိ ဝါတဿ။ ဝိဝရံ ဒေတီတိ ယထာ ဃနံ ကရောတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ၊ ဧဝံ တတ္ထ အန္တရံ ဒေတိ၊ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၅၂)

ဝိဝရ သမ္ပဒါနတော၊ အကြားအပေါက်ကို ပေးသောအားဖြင့်။
ဃနံကရောတိ၊ တခဲနက် (အပေါင်းအလုံး) ကို ပြု၏။
ဟိ သစ္စံ၊ မှန်၏။
တံ ဥဒကံ၊ ထိုရေသည်။
အဿ ဝါတဿ၊ ထိုလေအား။
တမှိ တမှိ ဌာနေ၊ ထိုထိုအရပ်၌။
ဝိဝရံ၊ အကြား အပေါက်ကို။
ဒေတိ၊ ပေး၏။

---

စကြဝဠာတပါးသို့ ရေမလျောကျပုံ

အဓိပ္ပါယ်ကား - အာဏာခေတ်စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းလုံး တပြင်တည်း တခဲနက် တည်သော နေအစုကို အောက်သို့ မယိုမကျအောင် အောက်ကပင့်၍ တိုက်သည်။ နံပါးလေးမျက်နှာ စကြဝဠာတပါးသို့ မစီးသွားရအောင်လည်း ရေ၏ထက်ဝန်းကျင် စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်း အနားပတ်လည် အကြားအပေါက် ဖြစ်၍ အောက်ကလေ အထက်သို့ တက်ဆန်လာသဖြင့် အခြားစကြဝဠာသို့ မစီးသွားပဲ ရေတခဲနက် မတ်မတ်တည်၍ နေသည် ဟူလိုသည်။

ရှေး မြေကြီးတည်မြဲ အရပ်သို့ ရောက်သည်နောက် အဘယ့်ကြောင့် အောက်သို့ မကျသနည်း၊

ပုရိမ ပထဝိဋ္ဌာနံ သြတိဏ္ဏ ပန ဗလဝ ဝါကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တေ တံ ပိဟိတဒွါရေ ဓမကရဏေ ဌိတဥဒကမိဝ နိရုဿာသံ ကတွာ ရုဇ္ဈန္တိ၊ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၇)

'ရုဇ္ဈန္တီ'တိ ယထာ ဟေဋ္ဌာ န သဝိဿတိ၊ ဧဝံ နိရောဓေန္တိ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၅၂)

နိရုဿာသံ၊ ထွက်ယိုခွင့် မရသည်ကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ရုဇ္ဈန္တိ၊ ပိတ်ဆို့ တားမြစ်ကုန်၏။

ကြေးရေစစ် အထက်ပေါက်ကို ပိတ်သည်ရှိသော် အောက်လေ ပင့်သကဲ့သို့ အောက်က လေ ပြင်းစွာ ပင့်၍ လာသဖြင့် ယခုအခါတိုင်အောင်ပင် မလျှော မကျပဲ တည်မြဲတည်လေသည် ဟူလို။

“တပေါင်းလဟု၊ ပုဏ္ဏရက်တွင်း၊ ဆပ်ထမင်းသို့၊ ကုန်း ကျင်းစုံစွာ၊ ဖြစ်ကြလာ၏”ဟူသည်ကို --

စန္ဒိမ သူရိယာနံ ပန ပါတုဘာဝဒိဝသေယေဝ သိနေရု စက္ကဝါဠ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတာ ပါတုဘဝန္တိ။ တေ စ ခေါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဖဂ္ဂုဏပုဏ္ဏမဒိဝသေယေဝ ပါတုဘဝန္တိ။ ကထံ၊ ယထာ နာမ ကင်္ဂုဘတ္တေ ပစ္စမာနေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဗုဗ္ဗုဠကာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ။ ဧကေ ပဒေသာ ထူပထူပါ ဟောန္တိ၊ ဧကေ နိန္ဒနိန္နာ၊ ဧကေ သမသမာ။ ဧဝမေဝံ ထူပထူပဋ္ဌာနေ ပဗ္ဗတာ ဟောန္တိ၊ နိန္ဒနိန္နဋ္ဌာနေ သမုဒ္ဒါ။ သမသမဋ္ဌာနေ ဒီပါတိ။

ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၈) ဖြင့် သိအပ်၏။

---

ဝိဝဋ္ဋကပ် မည်ပုံ

ဤသို့ ကမ္ဘာပြုမိုး ရွာသည်မှ စ၍ နေ လ ပေါ်သည် တိုင်အောင် ဖြစ်ဆဲကပ်သည် ဝိဝဋ္ဋကပ် မည်၏။

---

ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ် မည်ပုံ

နေ လ ပေါ်သည်မှစ၍ တဖန် ကမ္ဘာဖျက်မိုး ရွာသည် တိုင်အောင် ဖြစ်ပြီး၍ တည်ဆဲ ကပ်သည် ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ် မည်၏။

---

မဟာကပ်

ဤသင်္ချေယျကပ် လေးကပ်အပေါင်းသည် မဟာကပ် မည်၏။

ဣမာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဧကော မဟာကပ္ပေါ ဟောတိ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၅၀)၊

---

ရေဖျက် ကမ္ဘာ

ရေဖျက်သော ကမ္ဘာ၌လည်း ဒုတိယ နေပေါ် ထွက်ချိန် အခါ၌ ရေငန်မိုးကြီးရွာ၍ ရေထိရာရာ ကြေမွလျက် ရေနှင့်တကွသော သင်္ခါရမကြွင်း ဟင်းလင်း ထက်အောက် မှောင်ကြီး ရောက်လေ၏။

---

လေဖျက်ကမ္ဘာ

လေဖျက်သော ကမ္ဘာ၌လည်း ဒုတိယ နေထွက်ပေါ်ချိန် ကာလ လေကြမ်းထ၍ အစဉ်အတိုင်း မြူကြမ်း မြူနု သဲနု သဲကြမ်း ကျောက်စစ် ကျောက်ခဲ သစ်ပင်ကြီး တောင်ကြီး မြေကြီးတို့ကို ဦးဆောက်ပြောင်းပြန် မိုးယံသို့ တိုက်လွှင့်ပစ်တင်၍ ကောင်းကင်၌ မြင်းမိုရ် ချင်းချင်း စကြဝဠာချင်းချင်း ခတ်ကြသဖြင့် မှုန့်ညက်ဖြုန်းတီး ပျက်စီး ကြေမွလျက် လေနှင့်တကွ သင်္ခါရမကြွင်း ဟင်းလင်း ထက်အောက် မှောင်ကြီး ရောက်လေ၏။ အကြွင်း မီးဖျက်ရာနှင့် နည်းတူ။

သံဝဋ္ဋဝါရ သံဝဋ္ဋသီမာ တို့ကိုကား “သတ္တ သတ္တဂ္ဂိနာ ဝါရာ”၊ “အဂ္ဂိနာဘဿရာ ဟေဋ္ဌာ”စသည်ဖြင့် စတုဓာတု၀၀တ္ထန် (ဤကျမ်း၊ဒု၊တွဲ၊နှာ-၃၉၂)၌ ပြခဲ့ပြီ။

---

လောကပျက်စီးခြင်းအကြောင်း

လောကသည် အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ ပျက်၍ ပျက်၍ နေရသနည်း [၁] ။

အကုသလမူလကာရဏာ။ အကုသလ မူလေသု ဟိ ဥဿန္နေသု ဧဝံ လောကေ ဝိနဿတိ။ သော စ ခေါ ရာဂေ ဥဿန္နတရေ အဂ္ဂိနာ ဝိနဿတိ။ ဒေါသေ ဥဿန္နတရေ ဥဒကေန ဝိနဿတိ။ ကေစိ ပန ဒေါသေ ဥဿန္နတရေ အဂ္ဂိနာ၊ ရာဂေ ဥဿန္နတရေ ဥဒကေနာတိ ဝဒန္တိ။ မောဟေ ဥဿန္နတရေ ဝါတေန ဝိနဿတိ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၅၂)

ယထာ ဟိ ရာဂ ဒေါသ မောဟာနံ အဓိကဘာဝေန ယထာက္ကမံ ရောဂန္ထရကပ္ပေါ သတ္ထန္တရကပ္ပေါ ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ္ပေါ ဣမေ တိဝိဓာ အန္တရကပ္ပါ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီမှိ အသင်္ချေယျကပ္ပေ ဇာယန္တိ၊ ဧဝမေတေ ယထာဝုတ္တာ တယော သံဝဋ္ဋာ ရာဂါဒီနံ အဓိကဘာဝေနေ၀ ဟောန္တီတိ ဒဿေန္တော “အကုသလမူလေသု ဟီ”တိ အာဒိမာဟ။ `ဥဿန္နတရေ တိ အတိဝိယ ဥဿန္နေ။ “ရာဂေါ သတ္တာနံ ဗဟုလံ ပတ္တတီတိ ရာဂဝသေန ဗဟုသော လောကဝိနာသော။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၅၄၊ ၅၅)

[၁။ ဤမေးခွန်း၏ အဖြေများမှာ ပါဠိဖြင့်ပြထားသည်။ အကျဉ်းချုပ် ဖော်ပြပါအံ့ မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကြောင့် လောကသည် ပျက်၏။
ရာဂလွန်ကဲသောကြောင့် မီးဖြင့်ပျက်သည်။
ဒေါသလွန်ကဲသောကြောင့် ရေဖြင့်ပျက်သည်။
(ကေစိဝါဒအရ -- ဒေါသလွန်ကဲသောကြောင့် မီးဖြင့်ပျက်သည်။
ရာဂလွန်ကဲသောကြောင့် ရေဖြင့်ပျက်သည်)
မောဟ လွန်ကဲသောကြောင့် လေဖြင့် ပျက်သည်။
ရာဂ လွန်ကဲလျှင် ရောဂန္တရကပ် ဖြစ်သည်၊
ဒေါသ လွန်ကဲလျှင် သတ္ထန္တရကပ်ဖြစ်သည်။
မောဟလွန်ကဲလျှင် ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်ဖြစ်သည်။]

---

ပုဗ္ဗေနိဝါသ အရကောက်

ဤသို့ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ကပ်တို့၌ ဖြစ်ခဲ့ဘူးသော မိမိ သူတပါးတို့၏ ခန္ဓာငါးပါး၊ ထိုခန္ဓာငါးပါးနှင့် စပ်သမျှ ပညတ် နိဗ္ဗာန် အလုံးစုံသည် ပုဗ္ဗေနိဝါသ မည်၏။

“ပုဗ္ဗေနိဝါသောတိ ပုဗ္ဗေ အတိတဇာတီသု နိဝုတ္ထခန္ဓာ။ “နိဝုတ္တာတိ အဇ္ဈာဝုတ္ထာ အနုဘူတာ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓါ။ နိဝုတ္ထဓမ္မာ ဝါ။ နိဝုတ္ထာတိ ဂေါစရနိဝါသေန နိဝုတ္ထာ အတ္တနော ဝိညာဏေန ဝိညာတာ ပရိစ္ဆိန္နာ ပရဝိညာဏဝိညာတာပိ ဝါ ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒီသု। တေ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ လဗ္ဘန္တိ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၀)

နိဝါသ-သဒ္ဒေါ ကမ္မသာဓနော၊ ခန္ဓဝိနိမုတ္တော စ နိဝသိတဓမ္မော နတ္ထီတိ အာဟ နိဝုတ္ထခန္ဓာတိ။ ဧဝံ သသန္တတိ ပရိယာပန္နဓမ္မသေန နိဝါသ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ အဝိသေသေန ဝတ္တုံ နိဝုတ္ထဓမ္မာ ဝါ နိဝုတ္တာတိ ဝတွာ တံ ဝိဝရိတုံ ဂေါစရနိဝါသေနာတိ အာဒိ ဝုတ္တံ။ ... ဆိန္နဝဋုမကာ ပန သဗ္ဗေဝ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတာ။ တေသံ အနုဿရဏံ နာမ တေသံ ပဋိပတ္တိယာ အနုဿရဏံ။ ဋီကာ (ဒု-နှာ-၄၄၊ ၄၅)

အဋ္ဌကထာ ဋီကာဟု သာမည မှာသမျှကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ချည်းမှတ်၊

---

ပုဗ္ဗေနိဝါသကို အောက်မေ့နိုင်သူ ၆-ဦး

ဤပုဗ္ဗေနိဝါသကို အောက်မေ့နိုင်သသူကား

• တိတ္ထိ
• ပကတိသာဝက
• မဟာသာဝက
• အဂ္ဂသာဝက
• ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ
• ဘုရား

အားဖြင့် ခြောက်ပါးတည်း။

---

တိတ္ထိတို့၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်

ထိုတွင် တိတ္ထိဟူသည် အဘိညာရ သာသနာပ ဈာနုလာဘီ ရသေ့စသည်တို့ကို ဆိုသည်။ ထို တိတ္ထိတို့သည် ကမ္ဘာလေးဆယ်သာ အောက်မေ့နိုင်။

ကသ္မာ၊ ဒုဗ္ဗလပညတ္တာ။ တေသဉှိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒ- ဝိရဟိတတ္တာ ဒုဗ္ဗလာ ပညာ ဟောတိ [၁] ။ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၄၁)

[၁။ တိတ္ထိတို့သည် ကမ္ဘာလေးဆယ်မျှကိုသာ မြင်နိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြား၍ သိနိုင်သော နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ကင်းမဲ့၍ ပညာအား နုန့်သောကြောင့် တည်း။]

တေန ဝိပဿနာဘိယောဂေါ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ဝိသေသကာရန္တိ ဒဿေတိ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၅)

---

ပကတိသာဝကတို့၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်

“ပကတိသာဝက”ဟူသည်ကား အဂ္ဂသာဝက မဟာသာဝကတို့မှ တပါး အဘိညာရ ဘုရားတပည့် ဟူသမျှတည်း။ ထို သာဝကတို့သည် ကမ္ဘာအရာ အထောင် မြင်နိုင်ကုန်၏။

ဗလပညတ္တာ၊ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၄၁) ၊

---

အဂ္ဂသာဝက စသည်တို့၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်

အသီတိမဟာသာဝက အဂ္ဂသာဝက ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကား ပါရမီဖြည့်ရာ ကမ္ဘာအတွင်းကို မြင်နိုင်ကုန်၏။

---

ဘုရားရှင်၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်

ဘုရားရှင်တို့အား အပိုင်းအခြားမရှိ၊ ဤကား ကာလဝိဘာဂ။

---

ဆောင်ပုဒ်သံပေါက်

ခန္ဓာစဉ်သာ၊ တိတ္ထိယာ၊ ပမာသူကာဏ်းလား။
သန္ဓေ စုတိ၊ လည်းလျောက်၏၊ တပည့် ရှေ့နှစ်ပါး။
အဂ္ဂ ပစ္စေ၊ စု သန္ဓေ၊ ရှုလေ ထင်ပိုင်းခြား။
ပုံ ပေယျာလာ၊ လိုရာရာ၊ ထင်လာ စောဘုရား။
ဝါလဝေဓီ၊ ကေသရီ၊ ကျမ်းညီ နည်းမပြား။
ပိုးစုန်း ဆီမီး၊ ရှူးမီး ကြယ်သောက်၊ လနှယ်တောက်၊
နေလောက် ထင်ခြောက်ပါး။

ဤကား အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏ အာနုဘာဝ ဝိသေသ တို့တည်း။

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ ပြီး၏။

ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်

▬▬▬▬▬▬▬

ဒိဗ္ဗစက္ခု စုတူပပါတ အဘိညာဉ်

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

စုတိပဋိသန္ဓေ၏ အနီးကိုလည်း သိသောကြောင့် စုတုပပါတဉာဏ် ဟု အမည် ရသော ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာကို ရလိုသော ယောဂီသည် ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ကသိုဏ်းရှစ်ပါးတို့၌ စုဒ္ဒသာကာရအားဖြင့် စိတ်ကို ဆုံးမ၍ အင်္ဂါရှစ်ပါး ဘူမိ ပါဒ ပဒ မူလ တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေပြီး၍ အာလောက တေဇော'ဒါတကသိုဏ်း သုံးပါးတို့တွင် တပါးပါးကို ကျယ်ပြန့်အောင် ပွါးစေ၍ ဥပစာတွင်၍ ထားအပ်၏။ အပ္ပနာကို မဝင်စားအပ်။

ဣမေသု တီသု ကသိဏေသု အညတရံ အာသန္နံ ကာတဗ္ဗံ။ ဥပစာရဈာနဂေါစရံ ဝဍ္ဎေတွာ ဌပေတဗ္ဗံ။ န တတ္ထ အပ္ပနာ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော။ သစေ ဟိ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ပါဒကနနိဿယံ ဟောတိ၊ န ပရိကမ္မနိဿယံ။ ဣမေသု စ တီသု အာလောက ကသိဏံယေဝ သေဋ္ဌတရံ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၅၈)

ပါဒကဈာနနိဿယံ ဟောတီတိ ပါဒကဈာနာရမ္မဏံ ဟောတိ။ န ပရိကမ္မနိဿယန္တိ ပရိကမ္မဿ တံ ကသိဏာရမ္မဏံ အပဿယော န ဟောတိ။ တထာ သတိ ရူပဒဿနံ န သိယာ။
ဋီကာ (ဒု၊ နှာ-၆၂)

ထိုပွါးအပ်ပြီးသော ကသိုဏ်းအလင်း၏ အတွင်းသို့ရောက်သော အဆင်းကို မြင်ရခြင်းငှါ ပါဒကဈာန်ကို ဝင်စား၍ "ဧတံ ရူပံ ပဿာမိ၊ ဧတဿ ရူပံ ပဿာမိ” ဟု ပရိကမ်ကို ပြုလျက် ရှုအပ်၏။ ထို အာလောကအတွင်း အဆင်းကို မြင်လျှင် မြင်ခြင်း ပရိကမ် အားနည်းခြင်းကြောင့် အလင်းပျောက်သဖြင့် အဆင်းလည်း ကွယ်ပျောက်၏။

ရူပဂတံ ပဿတော ပနဿ ပရိကမ္မဝါရော အတိက္ကမတိ။ တတော အာလောကော အန္တရဓာယတိ။ တသ္မိံ အန္တရဟိတေ ရူပဂတမ္ပိ န ဒိဿဘိ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊ နှာ-၅၈။)

ဣဓ ပရိကမ္မံ နာမ ယထာဝုတ္တ ကသိဏာရမ္မဏံ ဥပစာရဈာနံ၊ တံ ရူပဂတံ ပဿတော နပ္ပဝတ္တတိ။ ကသိဏာလောကဝသေန စ ရူပဂတဒဿနံ၊ ကသိဏာလောကော စ ပရိကမ္မဝသေနာတိ တဒုဘယမ္ပိ ပရိကမ္မဿ အပ္ပဝတ္တိယာ န ဟောတိ တေနာဟ တတော။ပ။ န ဒိဿတီတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၆၂။)

ထိုသို့ အဆင်းလည်း ပျောက်ကွယ်သောအခါ ပါဒကဈာန်ကို အဖန်ဖန် ဝင်စား၍ အလင်းကို ဖြန့်အပ်၏။

အလင်း အားရှိသောအခါ “ဧတ္ထ အာလောကော ဟောတု”- ဟု ဓိဋ္ဌာန် ပိုင်းခြားလျှင် ထားတိုင်းသောအရပ်၌ တနေ့ပတ်လုံးပင် အလင်းတည်၍ အဆင်းကို မြင်နိုင်၏။ ညဉ့်အခါ မြက်မီးစည်းကို မြေကြီး၌ ပွတ်ကာ ပွတ်ကာ ခရီး သွားစဉ် နေတက်၍ လာသဖြင့် မြက်မီးစည်းကို စွန့်ပစ်၍ တနေ့ပတ်လုံး နေရောင် အလင်းဖြင့် ခရီးသွားသော ယောက်ျားကဲ့သို့တည်း။

ထိုသို့ အားထုတ်သဖြင့် အကြင်အခါ မံသစက္ခုဖြင့် မမြင်ရသော အန္တော ကုစ္ဆိဂတ အဆင်း၊ ဟဒယ ဝတ္ထု နိဿိတ အဆင်း၊ ဟေဋ္ဌာပထဝီတလနိဿိတ- တိရောကုဋ္ဋ ပဗ္ဗတ ပါကာရဂတ- ပရစက္ကဝါဠဂတ အဆင်းတို့ကို မံသစက္ခုဖြင့် ကဲ့သို့ မြင်ရ၏။ ထိုအခါ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာ ဖြစ်ပြီဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

တဒေဝ စေတ္ထ ရူပဒဿနသမတ္ထံ၊ န ပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တာနိ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၅၉။)

တဒေဝါတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုမေဝ။ ရူပဒဿန သမတ္ထန္တိ ရူပံ သဘာဝတော ဝိဘာဝနသမတ္ထံ စက္ခုဝိညာဏံ ဝိယ။ ပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တာနီတိ အာဝဇ္ဇနပရိကမ္မသင်္ခါတာနိ ပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တာနိ။ တာနိ ဟိ အာရမ္မဏံ ကရောန္တာနိပိ န ယာယာဝတော တံ ဝိဘာဝေတွာ ပဝတ္တန္တိ အာဝဇ္ဇနသမ္ပဋိစ္ဆနစိတ္တာနိ ဝိယ။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၆၃။)

---

ဓာတုသညာကို ရှုရခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤ ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉာဏ်သည် ပုထုဇဉ်အား တောင် သမုဒြာ တို့ကို ထွင်းဖောက်၍ သော်လည်း အလင်းရောက်ရာတို့၌ ကြောက်မက်ဘွယ်သော ဘီလူး ရက္ခိုသ် စသည်တို့ကို မြင်ရသဖြင့် ဈာန်မှ လျောကျ ရူးသွပ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ဘေးဘယကို ဖြစ်စေတတ်ရကား ဒိဗ္ဗစက္ခုတွင်၍ မရောင့်ရဲပဲ ဓာတုသညာ ဝိပဿနာဘိယောဂ သစ္စာဘိသမယတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ကမ်းခပ်အောင် ခဲအပ်၏။

ဒိဗ္ဗစက္ခု ပြီး၏။

…

ယထာကမ္မုပဂ အနာဂတံသ အဘိညာဉ်

▬▬▬▬▬▬▬▬

ယထာကမ္မုပဂဉာဏ် အနာဂတံသဉာဏ် နှစ်ပါးကား ဒိဗ္ဗစက္ခုဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ မြင်ရပြီးသော သတ္တဝါတို့၏ ရှေးပြုခဲ့ဘူးသော ကံကို၎င်း နောင်ဖြစ် လတ္တံ့သော အနာဂတ်ခန္ဓာနှင့် စပ်သမျှကို၎င်း မြင်ရနိုင်သည်ဖြစ်၍ ဒိဗ္ဗစက္ခုနှင့် ကင်း၍ ပရိကမ် အသီးအခြား မရှိ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုလျှင် အခြေရှိသောကြောင့် ဒိဗ္ဗစက္ခုကို ရပြီးမှ ဝီထိသင်္ဂဟ (ဤကျမ်း၊ပ-တွဲ၊ နှာ-၉၄) ၌ ပြခဲ့ပြီးသည်အတိုင်း လေးဝီထိ ကျစေ၍ ယထာကမ္မုပဂ အနာဂတံသ အဘိညာ နှစ်ပါးကို ဝင်စားအပ်၏။

ယထာကမ္မုပဂဉာဏဿ အနာဂတံသဉာဏဿ စ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နာမ နတ္ထိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေ၀ ဟိ ဣမာနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၅၅)

ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နတ္ထီတိ ဣဒံ ပန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန ဝိနာ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ။ ဧဝဉ္ဇေတံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ တေသံ မဟဂ္ဂတဘာဝေါ ဧဝ န သိယာ။
ဋီကာ (ဒု၊ နှာ-၅၈)

---

ပရိကမ်အသီးအခြားမရှိ ဆိုရာ၌ အဆုံးအဖြတ်

▬▬▬▬▬▬▬▬

သို့ ဒိဗ္ဗစက္ခုနှင့် မကင်းသောကြောင့် ပရိကမ် အသီး အခြား မရှိဆိုလျှင် စေတောပရိယာယ အဘိညာလည်း ဒိဗ္ဗစက္ခု ရှေ့သွားရှိ၍ ဒိဗ္ဗစက္ခုနှင့် မကင်းသည် မဟုတ်လော ဟူမူ စေတောပရိယာယ- အဘိညာမှာ ဒိဗ္ဗစက္ခုကို ရပြီးနောက် ဒိဗ္ဗစက္ခုဖြင့် နှလုံးသွေး၏ အဆင်းကို ကြည့်ရှုခြင်း စသည်ဖြင့် ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း များစွာ ပရိကမ်ပြုရသေးသည်။ ဤ ယထာကမ္မုပဂ အနာဂတံသ နှစ်ပါးမှာကား မဂ်၏အစွမ်းဖြင့် ပါသော သမာပတ် အဘိညာ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်တို့ကဲ့သို့ ဒိဗ္ဗစက္ခုပြီးသည်နောက် ကောက်၍ အသာ ဝင်စားရုံမျှသာ ဖြစ်၍ ယင်းနှစ်ပါးကိုသာ ပရိကမ်အသီးအခြား မရှိဟု ဆိုသည် ဖြစ်မည်။

ဤ ဒိဗ္ဗစက္ခု၏ အခြံအရံ ပရိဘဏ္ဍဉာဏ် နှစ်ပါးနှင့် တကွ လောကီအဘိညာ ခုနှစ်ပါးဖြစ်၏။

(ပရိဘဏ္ဍ = အခြံအရံ။)

---

အဘိညာဉ် ၇-ပါး မှတ်သားဘွယ်

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤ အဘိညာခုနစ်ပါးတို့၌ ပကိဏ္ဏက ကထာကား ---

အာလမ္ဗနတ္တိကာ ဝုတ္တာ၊
ယေ စတ္တာရော မဟေသိနာ။
သတ္တန္နမပိ ဉာဏာနံ၊
ပဝတ္တိံ တေသု ဒီပယေ။

မဟေသိနာ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
ယေ စတ္တာရော အာလမ္ဗနတ္တိကာ၊ အကြင် အာရမ္မဏတိက် ၄-ခုတို့ကို။
ဝုတ္တာ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။
တေသု၊ ထိုအာရုံ ဆယ်ပါးတို့၌။
သတ္တန္နံ အပိ ဉာဏာနံ၊ ခုနစ်ပါး ဖြစ်ကုန်သော အဘိညာဉ်ဉာဏ် တို့၏လည်း။
ပဝတ္တိံ၊ ဖြစ်ခြင်းကို။
ဒီပယေ၊ ပြရာ၏။

---

အာရုံ ၁၀-ပါး

▬▬▬▬

အာရုံဆယ်ပါး ဟူသည်ကား -- ပရိတ္တတိက် သုံးပါး၊ မဂ္ဂါရမ္မဏ တပါး၊ အတီတာရမ္မဏ- တိက် သုံးပါး၊ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ နှစ်ပါး၊ ဗဟိဒ္ဓဝိသေသ ဖြစ်သော ပညတ်နှင့် ဆယ်ပါးတည်း။

---

အဘိညာဉ် ၇-ပါးကို အာရုံပြုပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ထိုတွင် ဣဒ္ဓိဝိဓသည် အပ္ပမာဏ မဂ္ဂ ပညတ် သုံးပါးကို ကြဉ်၍ ခုနစ်ပါးတို့၌ ဖြစ်၏။

ဒိဗ္ဗစက္ခု, ဒိဗ္ဗသောတတို့သည် ပရိတ္တ ပစ္စုပ္ပန် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓလေးပါးတို့ကို အာရုံ ပြုကုန်၏။

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိသည် အနာဂတ် ပစ္စုပ် နှစ်ပါးကို ကြဉ်၍ ရှစ်ပါးတို့၌ ဖြစ်၏။

အနာဂတံသသည် အတိတ်နေရာ၌ အနာဂတ်ကို လဲ၍ ရှစ်ပါးတို့ကိုပင် အာရုံပြု၏။

စေတောပရိယာယသည် အဇ္ဈတ္တ ပညတ် နှစ်ပါးမှ ကြွင်းသော ရှစ်ပါးတို့ကို အာရုံပြု၏

ယထာကမ္မုပဂ သည် လောကီ ကုသိုလ် အကုသိုလ် စိတ္တုပ္ပါဒ်ဟူသော ပရိတ္တ မဟဂ္ဂတ အတီတ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ ငါးပါးတို့ကို အာရုံပြု၏။

---

“အဘိညာဉ် ၇-ပါး အာရုံပြုရာ၌ ခက်ဆစ်အဆုံးအဖြတ်”

ထိုတွင် ခက်ရာ၌ ဝိနိစ္ဆယ အမြွက်ကား --

ဣဒ္ဓိဝိဓသည် “စိတ္တဝသေန ကာယံ ပရိဏာမေတိ”ပြု၍ မထင်ရှားသော ကိုယ်ဖြင့် သွားသောအခါ ဥပယောဂလဒ္ဓကာယ၏ အဆင်း ဟူသော ပရိတ္တ ပစ္စုပ္ပန် အဇ္ဈတ္တကို အာရုံပြု၏။ “ကာယဝန စိတ္တံ ပရိဏာမေတိ" ပြု၍ ထင်ရှားသော ကိုယ်ဖြင့် သွားသောအခါ ဒုတိယာဝိဘတ်နှင့် ပြသော ပါဒကဈာန်စိတ်ဟူသော မဟဂ္ဂုတ် အတိတ် အဇ္ဈတ္တကို အာရုံပြု၏။

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာ၌ ---

ကိဉ္စာပိ စေတောပရိယာယ ယထာကမ္မုပဂဉာဏာနီပိ အတီတာရမ္မဏာနီ ဟောန္တိ၊ အထ ခေါ တေသံ စေတောပရိယာယဉာဏဿ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရာတီတံ စိတ္တမေဝ အာရမ္မဏံ။ ... ယထာကမ္မုပဂဉာဏဿ စ အတီတစေတ- နာမတ္တမေဝ အာရမ္မဏံ။ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဿ ပန အတီတခန္ဓာ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓဉ္စ ကိဉ္စိ အနာရမ္မဏံ နာမ နတ္ထိ။ တဉှိ အတီတခန္ဓ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓေသု သဗ္ဗညုတ ဉာဏသမဂတိကံ ဟောတီတိ အယံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယမေတ္ထ အဋ္ဌကထာနယော။ ယသ္မာ ပန “ကုသလာ ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ စေတောပရိယာယဉာဏဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ ဉာဏဿ ယထာကမ္မုပဂဉာဏဿ အနာဂတံသဉာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော”တိ ပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ စတ္တာရောပိ ခန္ဓာ စေတောပရိယာယဉာဏ ယထာကမ္မုပဂဉာဏာနံ အာရမ္မဏံ ဟောန္တိ။ တတြာပိ ယထာကမ္မုပဂဉာဏဿ ကုသလာ ကုသလာ ဧဝါတိ။ ... နာမဂေါတ္တပထဝီနိမိတ္တာဒိ အနုဿရဏ- ကာလေ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏံ ဟောတိ။ “နာမဂေါတ္တ” န္တိ စေတ္တ ခန္ဓူပနိဗန္ဓော သမ္မုတိသိဒ္ဓေါ ဗျဉ္ဇနတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ န ဗျဉ္ဇနံ။ ဗျဉ္ဇနဉှိ သဒ္ဒါယတနသင်္ဂဟိတတ္တာ ပရိတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ 'နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပရိတ္တာရမ္မဏာ'တိ။ အယမေတ္ထ အမှာကံ ခန္တိ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၆၃၊၆၄)

စေတောပရိယာယ အဘိညာ၌ အောက် အောက် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက် အထက် အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်ကို မသိနိုင်။ အတိတ် အနာဂတ် ဟူရာ၌ ရှေ့ခုနစ်ရက် နောက်ခုနစ်ရက် အတွင်းကိုသာယူ။

---

ပစ္စုပ္ပန် ၃-မျိုး

▬▬▬▬▬

ပစ္စုပ္ပန်သည် ခဏပစ္စုပ္ပန် သန္တတိပစ္စုပ္ပန် အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန် အားဖြင့် သုံးပါး ပြား၏။

ထိုတွင် ခဏတ္တယ အခိုက်သည် ခဏ ပစ္စုပ္ပန် မည်၏။

အမိုက်မှ အလင်းသို့၊ အလင်းမှ အမိုက်သို့ ရောက်သောသူအား အာရုံ မထင်ရှားခင်၎င်း ခဝါဖွပ်ခြင်း စသည်ကို အဝေးကမြင်လျက် အသံမကြားခင်၎င်း သန္တတိဝါရ တခု နှစ်ခု မည်၏၊ မဇ္ဈိမဘာဏက ဝါဒတည်း။ ယင်း ဆိုခဲ့ပြီး သည်ကား ရူပသန္တတိ မည်၏။ ကာမဇောဝါရ နှစ်ခု သုံးခုသည် အရူပသန္တတိ မည်၏၊ သံယုတ္တဘာဏက ဝါဒတည်း၊ ဤအလုံးစုံသော အစဉ်သည် သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန် မည်၏။

တဘဝလုံးသည် အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန် မည်၏။

ထိုတွင် သန္တတိ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန် နှစ်ပါးကိုသာ အာရုံပြု၏။ ထိုတွင် ဖြစ်ဆဲ ဝီထိမှ ရှေ့နောက် နှစ်ဝီထိ သုံးဝီထိခန့် ကာလ၌ ဖြစ်သော သူတပါး စိတ်သည် သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန် မည်၏။

အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နံ ပန ဇဝနဝါရေန ဒီပေတဗ္ဗန္တိ သံယုတ္တအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ တံ သုဋ္ဌု ဝုတ္တံ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၆၃)

အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နံ ပန၊ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန်ကိုကား။
ဇဝနဝါရေန၊ ဇောဝါရဖြင့်။
ဒီပေတဗ္ဗံ၊ ပြအပ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
သံယုတ္တအဋ္ဌကထာယံ၊ သံယုတ္တအဋ္ဌကထာ၌။
(ယံ၊ အကြင် စံကားကို။)
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်၏။
တံ၊ ထိုစကားသည်။
သုဋ္ဌု၊ ကောင်းစွာ။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သော စကားတည်း။

အဒ္ဓါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဇဝနဝါရေန ဒီပေတဗ္ဗံ၊ န သကလေန ပစ္စုပ္ပန္နဒ္ဓုနာတိ အဓိပ္ပါယော။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၆၆)

အဒ္ဓါ ပစ္စုပ္ပန္နံ၊ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန်ကို။
ဇဝနဝါရေန၊ ဇောဝါရဖြင့်။
ဒီပေတဗ္ဗံ၊ ပြအပ်၏။
သကလေန၊ အလုံးစုံသော။
ပစ္စုပ္ပန္နဒ္ဓုနာ၊ ပစ္စုပ္ပန်အဓွန့်ကာလဖြင့်။
န ဒီပေတဗ္ဗံ၊ မပြုအပ်။
ဣတိ၊ ဤကား။
အဓိပ္ပါယော၊ အဓိပ္ပါယ်တည်း။

ပြဟန်ကား -- ဣဒ္ဓိမာ ပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတပါးစိတ်ကို ဆင်ခြင်လတ်သော် အာဝဇ္ဇန်းသည် ခဏ ပစ္စုပ္ပန်ကို အာရုံပြု၏။ ပရိကမ် ဥပစာ အနုလုံ ဂေါတြဘူ အဘိညာစိတ်တို့သည် ထိုချုပ်လေပြီးသော စိတ်ကို အာရုံပြုကုန်၏။

န စ တာနိ နာနာရမ္မဏာနိ ဟောန္တိ၊ အဒ္ဓါဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏတ္တာ။ ဧကာရမ္မဏတ္တေပိ စ ဣဒ္ဓိစိတ္တမေဝ ပရဿ စိတ္တံ ဇာနာတိ၊ န ဣတရာနိ။ ယထာ စက္ခုဒွါရေ စက္ခုဝိညာဏမေဝ ရူပံ ပဿတိ၊ န ဣတရာနီတိ။ ဣတိ ဣဒံ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နဿ စေ၀ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နဿ စ ဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ ဟောတိ။ ယသ္မာ ဝါ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နေယေဝ ပတတိ၊ တသ္မာ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နဝသေနေဝေတံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၆၃)

တာနိ၊ ထို အဘိညာဉ်ဇော ဖြစ်သည့် ဣဒ္ဓိစိတ်မှ ကြွင်းသော အလုံးစုံသော အာဝဇ္ဇန်း စသည်တို့နှင့် တကွ အခြားသော စိတ်တို့သည်။
နာနာရမ္မဏာနိ၊ အထူးထူး (ကွဲပြား) သော အာရုံ ရှိကုန်သည်။
န စ ဟောန္တိ၊ မဖြစ်ကုန်သလျှင်တည်း။
(ကသ္မာ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်း။)
အဒ္ဓါဝသေန၊ အဒ္ဓါ၏ အစွမ်းဖြင့်။
ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏတ္တာ၊ ပစ္စုပ္ပန် အာရုံရှိသောကြောင့်တည်း။
စ၊ အထူးကိုဆိုအံ့။
ဧကာရမ္မဏတ္တေ၊ တခု အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်သည်။
သတိပိ၊ ရှိပါသော်လည်း။
ဣဒ္ဓိစိတ္တမေဝ၊ ဣဒ္ဓိစိတ်သည်သာလျှင်။
ပရဿ စိတ္တံ၊ သူတပါး၏ စိဘ်ကို။
ဇာနာတိ၊ သိနိုင်၏။
ဣတရာနိ၊ ဣဒ္ဓိစိတ်မှ တပါးသော အာဝဇ္ဇန်းပရိကံ စိတ်တို့သည်။
န ဇာနန္တိ၊ မသိကုန်။
စက္ခုဒွါရေ၊ စက္ခုဒွါရ၌။
စက္ခုဝိညာဏမေဝ၊ စက္ခုဝိညာဉ် စိတ်သည်သာလျှင်။
ရူပံ၊ အဆင်းရူပါရုံကို။
ပဿတိယထာ၊ မြင်သကဲ့သို့။
ဣတရာနိ၊ စက္ခုဝိညာဉ်မှ တပါးသော အာဝဇ္ဇန်း သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း စသောစိတ်တို့သည်။
န ပဿန္တိ ယထာ၊ မမြင်ကုန်သကဲ့သို့တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဣဒံ၊ ဤစေတောပရိယအဘိညာသည်။
သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန္နဿ စေဝ၊ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန်၎င်း။
အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နဿ စ၊ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန်၏၎င်း။
ဝသေန၊ အစွမ်းဖြင့်။
ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ၊ ပစ္စုပ္ပန်အာရုံရှိသည်။
ဟောတိ ဖြစ်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။
သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ၊ သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန်သည်လည်း။
အဒ္ဓါ ပစ္စုပ္ပန္နေယေဝ၊ အဒ္ဓါ ပစ္စုပ္ပန်၌သာလျှင်။
ပတတိ၊ ကျ၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဧတံ၊ ထိုစေတောပရိယဉာဏ်သည်။
အဒ္ဓါ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန၊ အဒ္ဓါ ပစ္စုပ္ပန်၏ အစွမ်းဖြင့်။
ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ၊ ပစ္စုပ္ပန် အာရုံရှိ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ သိအပ်၏။

အဘိညာ ပြီး၏။

ဣတိ သမထနယော စုဒ္ဒသမော။

ပညာနိဒ္ဒေသ

▬▬▬▬▬

၁၅ - ဝိပဿနာနည်း

▬▬▬▬▬▬▬

ဣဒါနိ ဝိပဿနာနယော ဝုစ္စတေ။

ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အဘိညာတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ရအပ်ပြီးသော အာနိသံရှိသည် ဖြစ်၍ မြဲမြံ ခိုင်ခံ့လှစွာသော သမာဓိဘာဝနာ လေးဆယ်တို့တွင် တပါးပါးကို ရပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ထို သမာဓိဘာဝနာ၏ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတ ဖြစ်ခြင်း၊ သံသရာ နခမ်းသတ်၍ နိဗ္ဗူသောင်ကမ်း ကူးခတ်ခြင်း အကျိုးငှါ ယင်းသမာဓိကို အခြေပြုလျက် ဝိပဿနာသို့ တက်အပ်၏။

ထို ဝိပဿနာသို့ ဥပစာကလည်း တက်ရ၏။ အပ္ပနာသို့ ရောက်ပြီးမှလည်း တက်ရ၏။

---

ဝိပဿနာ အဓိပ္ပါယ်

▬▬▬▬▬▬▬

ဝိပဿနာဟူသည်ကား --

ပညာယ လက္ခဏာဒီနိ၊
သဘာဝပ္ပဋိဝေဓနံ။
မောဟန္ဓဝိဒ္ဓံသနဉ္စ၊
အသံမောဟော သမာဓိ စ။

---

ပညာ၏ လက္ခဏ, ရသစသည်

▬▬▬▬▬▬▬▬

ပညာယ၊ ဝိပဿနာပညာ၏။
လက္ခဏာ၊ လက္ခဏ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ကား။

လက္ခဏ

သဘာဝပ္ပဋိဝေဓနံ၊ ပထဝီ ဖဿ စသည်တို့၏ ကက္ခဠ ဖုသန စသော မိမိသဘော အနိစ္စတာ စသော သာမညသဘောကို ထိုးထွင်း၌ သိခြင်း လက္ခဏာသည်၎င်း။

ရသ

မောဟန္ဓဝိဒ္ဓံသနဉ္စ၊ ယင်းသဘောကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော မောဟ မိုက်မှောင်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စသည်၎င်း။

ပစ္စုပဋ္ဌာန်

အသံမောဟော စ၊ ယင်းသဘော၌ မတွေဝေခြင်း ဉာဏ်အား ထင်သောအခြင်းအရာ မတွေဝေခြင်း အကျိုးသည်၎င်း။

ပဒဋ္ဌာန်

သမာဓိ စ၊ ဝိပဿနာ၏ အကြောင်း ကောင်းစွာ တည်ကြည်ခြင်း သမာဓိသည်၎င်းတည်း။
ဝါ၊ သမာဓိသည်၎င်း။
ပညာယ၊ ပညာ၏။
လက္ခဏာဒီနိ၊ လက္ခဏာစသည် မည်ကုန်၏။

---

“ဝိပဿနာ ပညာအမျိုးမျိူးကို ဝေဖန်၍ ပြခြင်း”

ပညာ ၁-ပါး

ဤသို့သော လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပ္ပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန် ရှိသော ဓမ္မသဘာဝပ္ပဋိဝေဓ လက္ခဏအားဖြင့် တပါး။

ပညာ ၂-ပါးစု ၅-လီ

လောကီ လောကုတ္တရာ၊ အာသဝါနာသဝါဒိ၊ နာမ ရူပ ၀၀တ္ထာပန၊ သောမနဿုပေက္ခာ- သဟဂတ၊ ဒဿန ဘာဝနာ ဘူမိ အားဖြင့် နှစ်ပါးငါးလီ။

ပညာ ၃-ပါးစု ၄-လီ

စိန္တာ သုတ ဘာဝနာမယ၊ ပရိတ္တ မဟဂ္ဂတ အပ္ပမာဏာရမ္မဏ၊ အာယ အပါယ ဥပါယကောသလ္လ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ တဒုဘယာ ဘိနိဝေသ အားဖြင့် သုံးပါးလေးလီ။

[အာယ = ကြီးပွါး တိုးတက်ခြင်း၊ (အကျိုးမဲ့ကို ဆုတ်ယုတ်စေခြင်း အကျိုးစီးပွါးကို ဖြစ်စေခြင်း၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်သော ဉာဏ်ပညာသည် ကာယကောသလ္လ မည်၏။)
အပါယ = ( အပ = ကမ်းခြင်း၊ အာယ = ကြီးပွါးတိုးတက်ခြင်း) မကြီးပွါးခြင်း၊ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း (အကျိုးစီးပွါးကို ဆုတ်ယုတ်စေခြင်း အကျိုးမဲ့ကိုဖြစ်စေခြင်း၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်စွာ ပိုင်းခြား၍ သိသောဉာဏ်ပညာသည် အပါယ ကောသလ္လ မည်၏။)
ဥပါယ ကောသလ္လ = အကြောင်းဥပါယ်၌ လိမ္မာ ကျွမ်းကျင်သော ဉာဏ်ပညာ (မမျှော်လင့်ပဲ လတ်တလော ရုတ်တရက်ကိစ္စ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ လောလောဆယ် ဖြစ်သောအခါတို့၌ ထိုကိစ္စ ထိုဘေးတို့ကို ချက်ခြင်းပြီးမြောက် ငြိမ်းအေးစေရန် အကြောင်း၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်သော တင်္ခဏုပ္ပတ္တိကဉာဏ် ဌာနုပ္ပတ္တိကဉာဏ်သည် ဥပါယကောသလ္လမည်၏။)
အဇ္ဈတ္တ အဘိနိဝေသ = မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို ဌလုံးသွင်းခြင်း (မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ယူ၍ ရှု၍ အားထုတ်အပ်သာ ဝိပဿနာပညာ)။]

ပညာ ၄-ပါးစု ၂-လီ

စတုဿစ္စဉာဏ် စတုပ္ပဋိသမ္ဘိဒါအားဖြင့် လေးပါးနှစ်လီ --

ဝိပဿနာမည်ပုံ

(ဤသို့) အပြားရှိသော အဓိပညာသိက္ခာ ပရိယောသာသနကလျာဏ စတုပ္ပဋိသမ္ဘိဒူပ- နိဿယ မဇ္ဈိမပ္ပဋိပတ္တိသေဝန သဗ္ဗဘဝသမတိက္ကမနူပါယ သမုစ္ဆေဒပဟာန အနုသယပဋိပက္ခ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဝိသောဓန ခီဏာသဝဘာဝကာရဏ [၁] အစရှိသော သတ္တိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ပညာအပေါင်းတို့တွင် ဤအာဒိကမ္မိက အရာ၌ လိုအပ်သော မဟာကုလိုလ် ဉာဏသမ္ပယုတ် လေးခု၌ ရှိသော ပညာသည် “ခန္ဓာဒိသင်္ခတဓမ္မေ အနိစ္စာဒိဝိဓာကာရေန ပဿတီတိ ဝိပဿနာ” [၂] ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် ဝိပဿနာ မည်၏။

[၁။ အဓိပညာသိက္ခာ = ဘ၀ လွတ်မြောက်စေသော ထူးကဲမြင့်မြတ်သည့် ဝိပဿနာ မဂ်တို့၌ ရှိသော ပညာဟူသော အကျင့်။
ပရိယောသာနကလျာဏ = ပဋိပတ္တိဘာသာ၏ “အဆုံး၏ ကောင်းခြင်း” (ကိလေသာ အားလုံးကို အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် အကြွင်းမရှိ ပယ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် မိမိစိတ်ကို သုတ်သင် ဖြူစင်စေခြင်းကို ပဋိပတ္တိသာသနာ၏ “အဆုံး၏ ကောင်းခြင်း”ဟု ဆိုသည်)။
စတုပ္ပဋိသမ္ဘိရူပနိဿယ = ပဋိသမ္ဘိဒါ ၄-ပါး၏ အားကြီးသော မှီရာအကြောင်း။
မဇ္ဈိမပဋိပတ္တိသေဝန = အာရုံငါးပါးကို တွယ်တာငြိကပ်စေသော အကျင့်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပင်ပန်းစေသည့် အကျင့်မျိုး မဟုတ်သော မဂ္ဂင် ၈-ပါး ဟူသော လမ်း မှန် မဇ္ဈိမအကျင့်ကို မှီဝဲခြင်း။
သဗ္ဗဘဝ သမတိက္ကမနူပါယ = အလုံးစုံသော ဘဝကို လွန်နိုင်ခြင်း၏ အကြောင်း (ပညာ)။ (ပညာဖြင့် ဘဝအားလုံးမှ လွန်မြောက်နိုင်သည်)။
သမုစ္ဆေဒပဟာန = ကိလေသာကို အကြွင်းမရှိ ဖြတ်ခြင်းအားဖြင့် ပယ်ခြင်း။
အနုသယပဋိပက္ခ = အနုသယ၏ ဆန့်ကျင်ဖက် ဖြစ်ခြင်း။
ဒိဋ္ဌိသံကိလေသ ဝိသောဓန = မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အညစ်အကြေးကို သုတ်သင်ဖြူစင်ခြင်း။
ခီဏာသ၀ ဘာဝကာရဏ = ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း။
၂။ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စစသည့် လက္ခဏာရေး ၃-ပါးတင်၍ ရှုသော မဟာကုသိုလ် ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ်၌ ရှိသော ဉာဏ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ် မည်သည်။]

မဂ်လေးခု၌ရှိသော ပညာလည်း ---

သာ ဟိ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတာဒိံ အဂဏှန္တီပိ ဝိပဿနာကိစ္စပါရိပူရိယာ နိဗ္ဗာနဿ ဝါ တထလက္ခဏံ ဝိသေသတော ပဿတီတိ ဝိပသာနာတိ ဝုစ္စတိ။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၇၉)

လာသည့်အတိုင်း သင်္ခါရတို့၏ အနိစ္စတာ စသော လက္ခဏာကို မယူသော်လည်း ဝိပသာနာကိစ္စ မဂ်သို့ကျမှ ပြည့်စုံ ပြီးပြေခြင်းကြောင့်၎င်း၊ နိဗ္ဗာန်၏ မဖောက် မပြန်သော သန္တိလက္ခဏာကို အသီး အားဖြင့် ရှုတတ်သောကြောင့်၎င်း ဝိပသာနာ မည်၏။

ဂေါတြဘူဉာဏ်ကား မဂ်၏ အာဝဇ္ဇန်းအရာ၌ တည်သောကြောင့် ဝိပဿနာ ဟူသော ဝေါဟာရကို မရ။ မဟာကြိယာသမ္ပယုတ်၌ ရှိသော ဉာဏ်လည်း ဝိပသာနာ မည်သော်လည်း ဤ အာဒိကမ္မိကအရာ၌ မလိုအပ်။

---

ပညာ ၃-မျိုး

▬▬▬▬▬

စိန္တာမယပညာ

ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ပညာအပြားတို့တွင် ဝဍ္ဎကီကမ္မ ကသိကမ္မ စသော ကမ္မာယတန၊ နဠကာရသိပ္ပ မုဒ္ဒါဂဏနနာသိပ္ပ စသော သိပ္ပါယတန [၁]၊ မြွေဆိပ်တားစက်ဝန်းပညာ ဥုံဖွမှုတ်၍ မန်းသောမန္တာန်ပညာ ဟူသော နာဂမဏ္ဍလပရိတ္တ, ဖုဓမနကမန္တာန် စသော ဝိဇ္ဇာဌာန တို့၌ လိမ္မာသောဉာဏ်, ကမ္မဿကတာဉာဏ်, သစ္စာနုလောမိက [၂] မည်သော ဝိပဿနာ ဉာဏ်တို့သည် အလိုလိုကြံ၍ ပြုလျှင် စိန္တာမယပညာ မည်၏။

[၁။ ဝဍ္ဎကီကမ္မ = လက်သမားအမှု အလုပ်။
ကသိကမ္မ = လယ်ထွန်အလုပ်။
ကမ္မာယတန = ( ကမ္မ = အမှု၊ အာယတန = အကြောင်း) အသက်မွေးခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်သော အမှုလုပ်။
နဠကာရသိပ္ပ = ကျူထရံသည်၏ အတတ်။
မုဒ္ဒါသိပ္ပ = လက်ဆစ်ချိုး၍ ရေတွက်သောအတတ်။
ဂဏနာသိပ္ပ = ဂဏာန်း = သင်္ချာရေး၍ ရေတွက်သော သင်္ချာအတတ်။
သိပ္ပါယတန = အသက်မွေးခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော အတတ်ပညာ။
၂။ နာဂမဏ္ဍလပရိတ္တ = (နာဂ = မြွေနဂါး၊ မဏ္ဍလ=အဝန်းအဝိုင်း အစုအပုံ၊ ပရိတ္တ = အကာအကွယ် အတားအဆီး) မြွေကိုက်ခံရသည့် မြွေဆိပ်မပြန့်မတက်ရအောင် တနေရာ တည်း၌ မြွေဆိပ်စုနေရန် အင်းဝိုင်းချ၍ ကာကွယ်တားဆီးပေးသော မန္တာန်။
ဖုဓမနက = (မနက = မန်းမှုတ်ခြင်း) ဥုံဖု = ဖွ-ဟု မန်းမှုတ်ခြင်း။
ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာန = အသက်မွေးခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သော အသိပညာ။
ကမ္မဿကတာဉာဏ် = ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံသာ ကိုယ်ပိုင် ဥစ္စာဖြစ်သည်-ဟု သိသောဉာဏ်။ (ကမ္မ + သက + တာ)
သစ္စာနုလောမိက = သစ္စာ၄-ပါးကို ထိုးထွင်း၍သိခြင်း အားလျော်သော ဝိပဿနာဉာဏ်၊]

ယင်း စိန္တိယပညာ၏ လူသာမန်အား မဖြစ်ကြောင်းကို ...

သာ ပနေသာ အဘိညာတာနံ ဗောဓိသတ္တာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တတ္ထာပိ သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ ဒွံန္နံယေဝ ဗောဓိသတ္တာနံ အန္တိမဘဝိကာနံ။ သေသပညာ သဗ္ဗသမ္ပိ ပူရိတပါရမီနံ မဟာပညာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဟု ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၇၉-၌) မိန့်၏။

---

သုတမယ ပညာ

မြင်၍ ကြား၍ သိသော ၎င်းပညာသည် သုတမယပညာ မည်၏။

---

ဘာ၀နာမယ ပညာ

ပရောပဒေသ [၁] ကို ကြား၍၎င်း မကြားမူ၍၎င်း မိမိ ကိုယ်တိုင် စီးဖြန်းပါးများ၍ဖြစ်သော ဝိပဿနာပညာ - မဂ်ပညာသည် ဘာဝနာမယပညာ မည်၏။

[၁။ ပရောပဒေသ = (ပရ = သူတပါး။ ဥပဒေသ = ညွှန်ကြားခြင်း) သူတပါးက သွန်သင် ပြသ ညွှန်ကြားခြင်း။]

( ဝိပဿနာမဂ္ဂပညာ ဣဓ ဘာဝနာမယာ ပညာတိ အဓိပ္ပေတာ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၇၉)

---

စတုသစ္စဉာဏ်

စတုသစ္စဉာဏ်ဟူရာ၌ ဒုက္ခ သမုဒယ နှစ်ပါးကို အာရုံပြုသော ဝိပသာနာဉာဏ်၊ နိရောဓကို အာရုံပြုသော မဂ်ဉာဏ်၊ သစ္စာ လေးပါးကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် တို့ကို ယူ။ ထို့ကြောင့် --

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဟိ စတုသစ္စံ အာရဗ္ဗ ပဝတ္တဉာဏံ နာမ၊ တတိယံ ပန မဂ္ဂဉာဏမ္ပိ၊ ဣတရသစ္စာနိ ဝိပဿနာဉာဏမ္ပီတိ ပါကဋမေဝ --ဟု ဋီကာ (ဒု၊ နှာ-၈၁ ၌) မိန့်သည်။

---

ပဋိသမ္ဘိဒါ ၄-ပါး အကျယ်

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

စတုပဋိသမ္ဘိဒါ [၂] ဟူသည်ကား (၁) အတ္ထ (၂) ဓမ္မ (၃) နိရုတ္တိ (၄) ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးတည်း။

---

အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ

▬▬▬▬▬▬

ထိုတွင် -
(၁) ယံကိဉ္စိပစ္စယာသမ္ဘူတအကျိုး၊
(၂) နိဗ္ဗာန်၊
(၃) ဘာသိတတ္ထ၊
(၄) ဝိပါက်၊
(၅) ကြိယာ။
ဤ အကျိုးငါးပါးတို့သည် “အရီယတိ အဓိဂမီယတိ သံပါပုဏီယတီတိ အတ္ထော”

ဟူသည်နှင့်အညီ နိဗ္ဗတ္တက ဉာပက သံပါပက ဖြစ်သော အကြောင်း ငါးပါးကို အစဉ် လျှောက်၍ သိအပ် ရအပ် ရောက်အပ်သောကြောင့် အတ္ထ။

ထိုအတ္ထကို ဖောက်ထွင်း ဖွင့်လှန်လျက် မဖောက်မပြန် ဝေဖန်ခွဲခြမ်း တတ်သော ဉာဏ်သည် “ပဋိဝိဇ္ဈန္တီ သမ္မာ ဘိန္ဒတီတိ ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ အတ္ထေ ပဋိသမ္ဘိဒါ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ မည်၏။

၂။ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ၄-ပါး။

အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်။

(အတ္တ=အကျိုး၊ ပဋိ=ဖောက်ထွင်းခြင်း ထိုးတွင်းခြင်း။ သံ=မဖောက်မပြန်၊ ဘိဒါ၊ ဝေဖန်ခွဲခြမ်းခြင်း၊ ဉာဏ = ဉာဏ်။) အကျိုး ၅-ပါးကို ဖောက်ထွင်း ထိုးထွင်းလျက် မဖောက်မပြန် ဝေဖန်ခွဲခြမ်းတတ်သော ဉာဏ်သည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ ဉာဏ် မည်၏။

အကျိုး ၅-ပါး။ ။ ဤတွင် အကျိုး ၅-ပါးမှာ-
(၁) အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သမျှသော အကျိုး။
(၂) နိဗ္ဗာန်။
(၃) ဟောတော်မူအပ်သော ပါဠိတော်၏အနက်။
(၄) ဝိပါက်။
(၅) ကြိယာ ဖြစ်သည်။

အကျိုး ၃-ပါး။ ။ ယင်း ၅-ပါးတွင် နိဗ္ဗာန်သည် ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရိယာသူမြတ်တို့ ရောက်အပ် (ရအပ်) သောကြောင့် ပတ္တဗ္ဗ အကျိုး မည်သည်၊ ဟောတော်မူအပ်သော ပါဠိတော်၏အနက်သည် သိစေအပ်သောကြောင့် ဉာပေတဗ္ဗ အကျိုး မည်သည်၊ အကြောင်းနှင့် ဖြစ်သမျှသော အကျိုးဝိပါက် ကြိယာသည် ဖြစ်စေအပ်သောကြောင့် နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗ အကျိုးမည်သည်။ ဤသို့ ခွဲဝေလျှင် အကျိုးသည် ၃-မျိုးသာရှိသည်။ (ဤ၌ ကြိယာကို ကံ၏ အကျိုးနှင့် စပ်သည်ဖြစ်၍ အတ္ထ အကျိုးဟု ဆိုသည်။)

ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်

(ဓမ္မ= အကြောင်း။) အကြောင်း ၅-ပါးကို ဖောက်ထွင်းလျက် မဖောက်မပြန် ဝေဖန်ခွဲခြမ်း တတ်သော ဉာဏ်သည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။

အကြောင်း ၅-ပါး။
ဤတွင် အကြောင်း ၅-ပါးမှာ-
(၁) အကျိုးကို ဖြစ်စေ သမျှသော အကြောင်း။
(၂) အရိယာမဂ်။
(၃) ဟောတော်မူအပ်သော ပါဠိတော်။
(၄) ကုသိုလ်။
(၅) အကုသိုလ် ဖြစ်သည်။
(ဤ၌ ကုသိုလ် အကုသိုလ်သည် ဝိပါက်၏ ပဓာန အကြောင်းဖြစ်၍ “ဓမ္မ အကြောင်း” ဟု ဆိုသည်။)

အကြောင်း ၃-ပါး။
ယင်း အကြောင်း ၅-ပါးအနက် အရိယာမဂ်သည် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သောကြောင့် သမ္ပာပက အကြောင်းမည်သည်၊ ဟောတော်မူအပ်သော ပါဠိတော်သည် အနက်အကျိုးကို သိစေတတ်သောကြောင့် ဉာပက အကြောင်း မည်သည်။ အကျိုးကို ဖြစ်စေသမျှသော အကြောင်းနှင့် ကုသိုလ် အကုသိုလ်တို့သည် အကျိုးကိုဖြစ်စေ တတ်သောကြောင့် နိဗ္ဗတ္တက အကြောင်းမည်သည်၊ ဤသို့ ခွဲဝေလျှင် အကြောင်း ၃-မျိုး ရှိသည်။

နိရုတ္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်

(နိ=ထုတ်၍၊ ဥတ္တိ=ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပြောဆိုခြင်း။) အားလုံး သတ္တဝါတို့ ပြောဆိုသမျှ ဘာသာစကားတို့၌ တတ်သိနားလည် ကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ မဂဓတိုင်းသားတို့ ပြောဆိုသည့် မူလဘာသာ စကားတို့၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို တတ်သိ နားလည် ကျွမ်းကျင်ခြင်း။ အဋ္ဌကထာတို့ အလိုအားဖြင့်ကား — မဂဓတိုင်းသားတို့ ပြောဆိုသည့် မူလ ဘာသာဖြစ်သော အတ္ထ-ဓမ္မ ၂-ပါးကို ပြတတ်၍ ပျက်စီးခြင်းမရှိ ကိန်းသေ အနက်မှန်ကို ဟောသော ထုတ်၍ဆိုအပ် ပြောဆိုအပ်သော ပစ္စုပ္ပန် စကားသံ သဒ္ဒါရုံ ပရမတ္ထသဒ္ဒါသည် နိရုတ္တိ မည်၏။ (ကေစိဆရာတို့က နာမ ပညတ္တိသဒ္ဒါကို နိရုတ္တိ ဟု ဆိုကြသည်။)

ဤ နိရုတ္တိကို “ဖဿော ဝေဒနာ ဟု ဆိုသံကြားလျှင် သဘာဝ နိရုတ္တိဟုတ်သည် သဘောမှန်သည် ဖဿာ ဝေဒနော ဟု ဆိုသံကြားလျှင် သဘာဝ နိရုတ္တိ မဟုတ် သဘောမမှန်ဟု မနောဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း” စသည်ဖြင့် ဖောက်ထွင်းလျက် မဖောက်မပြန် ဝေဖန်ခွဲခြမ်းတတ်သော သောတဒွါရဝီထိ၌ဖြစ်သော ဉာဏ်သည် နိရုတ္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ နိရုတ္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် သည် ပစ္စုပ္ပန်သဒ္ဒါရုံကိုသာ အာရုံပြုသည်။

မာဂဓိက မူလဘာသာ။
ဤတွင် မာဂဓ တိုင်းသားတို့ ပြောဆိုသည့် မူလဘာသာ စကားဟူသည်ကား-
(၁) ဘုရားဟောဖော် ပါဠိတော်။
(၂) ဗြဟ္မာတို့ ပြောဆိုသော စကား၊
(၃) ကမ္ဘာဦးသူတို့ ပြောဆိုသောစကား။
(၄) မည်သည့် ဘာသာ စကားကို မျှမကြားဘူးသော သူတို့ ပြောဆိုသောစကားဖြစ်သည်။

ပဋိဘာန ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်

(ပဋိဘာန = ထင်က ပြုတတ်သောဉာဏ်) အတ္တ ဓမ္မ နိရုတ္တိဉာဏ် ၃-ပါးကို။ ဝါ-အလုံးစုံသော ဉာဏ်ဟူသမျှကို “ဤဉာဏ်သည် ဤမည်သော အာရုံကို အာရုံပြု၍ ဤမည်သောကိစ္စဖြင့် ဖြစ်၏၊ ဤသို့သော လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏”ဟု အာရုံ ကိစ္စ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန် စသည်တို့နှင့်တကွ ထိုးထွင်းလျက် မဖောက်မပြန် ဝေဖန်ခွဲခြမ်း၍သိတတ်သော ဉာဏ်သည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ ဉာဏ် မည်၏။

ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ

(၁) ယောကောစိ ဖလနိဗ္ဗတ္တက အကြောင်း၊
(၂) အရိယမဂ်၊
(၃) ဘာသိတ၊
(၄) ကုသိုလ်၊
(၅) အကုသိုလ်၊
ဤ အကြောင်း ငါးပါးတို့သည် “တံ တံ ဒဟတီတိ ဓမ္မာ” ဟူသည်နှင့်အညီ နိဗ္ဗာန် ဟူသော ပတ္တဗ္ဗအကျိုး၊ ဘာသိတတ္ထဟူသော ဉာပေတဗ္ဗအကျိုး။ ပစ္စယုပ္ပန် ဝိပါက် ကြိယာဟူသော နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗ အကျိုးကို စီရင်တတ်သောကြောင့် ဓမ္မ။

ထို ဓမ္မကို ဖောက်ထွင်း ဖွင့်လှန်လျက် မဖောက်မပြန် ဝေဖန်ခွဲခြမ်းတတ်သော ဉာဏ်သည် “ဓမ္မေ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီ သမ္မာ ဘိန္ဒတီတိ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ မည်၏။

နိဗ္ဗာနံ ဟိ ပတ္တဗ္ဗော အတ္ထော ဘာသိတတ္ထော ဉာပေတဗ္ဗော အတ္ထော ဣတရော နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗော အတ္ထောတိ ဧဝံ တိဝိဓော ဟောတိ။ .... မဂ္ဂေါ သမ္ပာပကော ဘာသိတံ ဉာပကော ဣတရံ နိဗ္ဗတ္တကောတိ ဧဝံ တိဝိဓော ဟေတု ဝေဒိတဗ္ဗော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၈၁။)

ဓမ္မ အတ္ထ အဆုံးအဖြတ်

ဤ၌ ကြိယာသည် အကျိုး မပေးတတ်သောကြောင့် ဓမ္မမဟုတ်၊ ပစ္စယုပ္ပန်ဖြစ်၍ အတ္ထ ဆိုသည်။ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကား ပစ္စယုပ္ပန် ဖြစ်သော်လည်း ဝိပါက်၏ ပဓာနအကြောင်း ဖြစ်၍ ဓမ္မဆိုသည်။ ကြိယာသည် ပစ္စယုပ္ပန်သာ ဖြစ်သည် မဟုတ်၊ ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၍ ဓမ္မ သင့်သော်လည်း ကံ၏အကျိုးနှင့် စပ်ရကား အတ္ထဟူ၍သာ ဆိုရသည်။

အပိ စ“အယံ ဣမဿ ပစ္စယော၊ အယံ ပစ္စယုပ္ပန္နော”တိ ဘေဒံ အကတွာ ကေဝလံ ကုသလာ’ကုသလေ ဝိပါကကိရိယာဓမ္မေ စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဓမ္မတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ ဟောန္တီတိ တေသံ အတ္ထဓမ္မတာ န ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၈၂။)

ဓမ္မ အတ္ထ အဖြစ်ကိုသာ ဆိုအပ်သည်ဟု လှန်။

နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ

ထို အတ္ထ ဓမ္မ နှစ်ပါးကို ပြတတ်သော ဒုက္ခသစ္စံ သမုဒယ သစ္စံ၊ ဖဿော, ဝေဒနာ အစရှိသော --

“နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ - သဒ္ဒါရမ္မဏာ၊ န ပညတ္တိအာရမ္မဏာ၊ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ” --

ဟူသည်နှင့်အညီ ပစ္စုပ္ပန် သဒ္ဒါရုံဖြစ်သော --

သာ မာဂဓာ မူလဘာသာ၊
နရာ ယာယာဒိကပ္ပိကာ။
ဗြဟ္မာနော စာဿုတာလာပါ၊
သမ္ဗုဒ္ဓါ စာပိ ဘာသရေ။

ဟူသည်နှင့်အညီ မာဂဓိက မူလဘာသာဖြစ်သော --

အဗျဘိစာရီ ဝေါဟာရောတိ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဗောဓနေ ပဋိနိယတသမ္ဗန္ဓော သဒ္ဒဝေါဟာရော။

ဟူသည်နှင့်အညီ --
ထိုထို အနက်ကို သိစေခြင်း၌ အမြဲမပြတ် စပ်ခြင်းရှိသော သဒ္ဒဝေါဟာရ သဘာဝနိရုတ္တိ အဘိလာပသည် “နိဟရိတွာ ဥစ္စတေတိ နိရုတ္တိ” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် နိရုတ္တိ မည်၏။

[အဘိလာပ = (အဘိ + လာပ = စကား ပြောဆိုခြင်း) သဒ္ဒါ၊ ပြောဆိုသောစကား။]

ယထာ ပန ဒိဗ္ဗသောတဉာဏံ မနုဿာ' မနုဿာဒိသဒ္ဒနိစ္ဆယဿ ပစ္စယဘူတံ တံ တံ သဒ္ဒဝိဘာဝကံ၊ ဧဝံ သဘာဝါ' သဘာဝနိရုတ္တိနိစ္ဆယဿ ပစ္စယဘူတံ ပစ္စုပ္ပန္နသဘာဝ- နိရုတ္တိသဒ္ဒါရမ္မဏံ တံဝိဘာဝကံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဝုစ္စမာနေ န ကောစိ ပါဠိဝိရောဓော။

ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၈၃) နှင့် အညီ ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာသည် နောင် မနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့် အသံအထူးကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ကြောင်း ဖြစ်အောင် ထင်စွာပြု၍ ဖြစ်သကဲ့သို့ နောင်မနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့် သဘာဝါသဘာဝနိရုတ္တိကို ဆုံးဖြတ်နိုင်လောက် အောင် ထင်စွာပြုလျက် ထို မာဂဓိက မူလဘာသာ အဗျဘိစာရီဝေါဟာရ ပစ္စုပ္ပန် သဒ္ဒသဘာဝနိရုတ္တိကို ဖောက်ထွင်း ဖွင့်လှန်လျက် မဖောက်မပြန် ဝေဘန်ခွဲခြမ်း တတ်သော သောတဒွါရဝီထိ၌ဖြစ်သော ဉာဏ်သည် “နိရုတ္တိံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီ သမ္မာ ဘိန္ဒတီတိ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ မည်၏။

နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော ဟိ ဖဿော ဝေဒနာတိ ဧဝမာဒိဝစနံ သုတွာဝ အယံ သဘာဝ- နိရုတ္တီတိ ဇာနာတိ။ ဖဿာ ဝေဒနောတိဧဝမာဒိကံ ပန အယံ န သဘာဝနိရုတ္တီတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၇၁)

ပဋိဘာန ပဋိသမ္ဘိဒါ

ထို ပဋိသမ္ဘိဒါ ဉာဏ်သုံးပါးကို။ ဝါ၊ အလုံးစုံသော ဉာဏ်ဟူသမျှကို သဂေါစရ ကိစ္စ လက္ခဏာ ပစ္စုပဋ္ဌာန် စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖောက်ထွင်း ဖွင့်လှန်လျက် မဖောက်မပြန် ဝေဘန်ခွဲခြား အပြားအားဖြင့် သိသော ဉာဏ်သည် “ပဋိဘာနံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီ သမ္မာ ဘိန္ဒတီတိ ပဋိဘာန ပဋိသမ္ဘိဒါ” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ မည်၏။

ကုသလကိရိယာယ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါယ ဓမ္မတ္ထဘာဝတော တီသု ဧဝ ဝါ ပဝတ္တတ္တာ သဗ္ဗတ္ထ ဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၈၃)

အဋ္ဌကထာ ဋီကာဟု သာမညမှာလျှင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဟူ၍ မှတ်။

ပဋိသမ္ဘိဒါ ရနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်

ထို ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးတို့၏ ဖြစ်ရာဘုံသည် သေက္ခဘုံ အသေက္ခဘုံအားဖြင့် နှစ်ပါးတည်း။ ပုထုဇဉ်တို့ ရရိုး မရှိ။

ထိုတွင် အဂ္ဂသာဝက အာနန္ဒာထေရ်မှ တပါးသော မဟာသာဝက တို့အား အသေက္ခဘုံ၌၊ အာနန္ဒထေရ် စိတ္တသူကြွယ် ဓမ္မိက သီတင်းသည် ဥပါလိသူကြွယ် ခုဇ္ဇုတ္တရာ စသည်တို့မှာ သေက္ခဘုံ၌ ဖြစ်ကြောင်းကို အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၇၂) မိန့်ဆို၏။

သေက္ခဘုံ၌ အနည်းငယ်သာ၊ အသေက္ခဘုံ၌ အဖြစ်များကြောင်းကို --

ဧတာသံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ သေက္ခဘူမိယံ ပဘေဒဂမနံ အပ္ပဝိသယံ အသေက္ခဘူမိယံ ဗဟုဝိသယန္တိ အာဟ “အဓိဂမော နာမ အရဟတ္တပ္ပတ္တီ”တိ၊ သာတိသယံ ဝါ အဓိဂမံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ သေက္ခေန ပတ္တာနမ္ပိ ဟိ ဣမာသံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဝိသဒဘာဝါဓိ- ဂမောတိ ဟု-ဋီကာ (မဟာ၊ ဒု၊ နှာ-၈၃)၌ မိန့်သည်။

အဓိဂမော ပရိယတ္တိ၊
သဝနံ ပရိပုစ္ဆနံ။
ပုဗ္ဗယောဂေါစိ”မေ ပဉ္စ၊
တာသံ ဝိသဒကာရဏာ။
သင်္ဂဟဂါထာ

ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
ဖြစ်ပေါ်ရန် အကြောင်း ငါးပါး

အဓိဂမော၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရခြင်း၎င်း။
ပရိယတ္တိ၊ ပါဠိဖြစ်သော ဘုရားစကားကို သင်ကြား သရဇ္ဈာယ်ခြင်း၎င်း။
သ၀နံ၊ ထိုပါဠိ၏အနက်ဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကို နာယူသင်ကြားခြင်း၎င်း။

ပရိပုစ္ဆနံ၊ ဝန်းကျင်မကြွင်း သိခြင်းငှါ လိုအပ်သော ပုဒ်နက် အဓိပ္ပါယ်အားဖြင့် ခဲကပ်သော ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ခန္ဓာဒိပဋိသံယုတ္တ စကားရပ်တို့၌ အကျယ် ဆုံးဖြတ်သော သန္နိဋ္ဌာန ဝိနိစ္ဆယ စကားကို စဉ်းစားကြံစည် ဖွေနှည်မေးမြန်းခြင်း၎င်း။

ပုပ္ပယောဂေါ စ၊ ရှေးဘုရားရှင်တို့ သာသနာ၌ ဂတပစ္စာဂတ [၁] ဝတ်ကို ကျင့်လျက် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် တိုင်အောင် ဝိပသာနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းအားထုတ်ခဲ့ဘူးခြင်း၎င်း။

ဣမေ ပဉ္စ၊ ဤငါးပါးတို့သည်။
တာသံ၊ ထို ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးတို့၏။
ဝိသဒကာရဏာ၊ စင်ကြယ် သန့်ရှင်း ဖြစ်ခြင်း အကြောင်းတို့တည်း။

ထိုတွင် အဓိဂမ-အရ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယူခြင်းအကြောင်းကို ဋီကာပါဌ်ဖြင့် ယခင် ပြခဲ့ပြီ။ ပုဗ္ဗယောဂကဲ့သို့ အရဟတ္တပ္ပတ္တိသည် ရဟန္တာ၏လည်း ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသဒ၏ အကြောင်း ဖြစ်သင့်ရကား ငါးပါးလုံးကိုပင် သေက္ခ အသေက္ခ နှစ်ပါး၌ ယှဉ်အပ်၏။

၁။ ဂတပစ္စာဂတ = ဆွမ်းခံသွားစဉ် ဆွမ်းခံရာမှ ပြန်လာစဉ်အခါတို့၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံး သွင်းသောဝတ် (မဟာဋီကာ၊ဒု၊နှာ-၈၄)။ အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်း၍ လမ်းသွားစဉ် ကမ္မဋ္ဌာန်းပျက်ခဲ့သော် ယင်းကမ္မဋ္ဌာန်းပျက်ရာ ဌာနသို့ ပြန်သွားပြီး တဖန် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်းပြန်သောဝတ် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊ ၂၊နှာ-၃၃၅-၃၃၇)။

ပဋိသမ္ဘိဒါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
အကြောင်း ၈-ပါး

တနည်းလည်း --

ပုဗ္ဗယောဂေါ ဗာဟုဿစ္စံ၊
ဒေသဘာသာ စ အာဂမော။
ပရိပုစ္ဆာ အဓိဂမော၊
ဂရုသန္နိဿယော တထာ။
မိတ္တသမ္ပတ္တိ စေဝါတိ၊
ပဋိသမ္ဘိဒ ပစ္စယာ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၇၂)၊ ဤကား အပရေဝါဒတည်း။

ပုဗ္ဗယောဂေါ၊ ရှေးဘုရားရှင်တို့ သာသနာ၌ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်အထိ ဝိပဿနာ စီးဖြန်းပွါးများ ခဲ့ဘူးခြင်း၎င်း။

ဗာဟုဿစ္စံ၊ ထိုထို အနဝဇ္ဇကျမ်းဂန် သိပ္ပါယတန တို့၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင် အကြားအမြင် များခြင်း၎င်း။

ဒေသဘာသာ စ၊ ဘာသာတရာ့တပါးကို နားလည်ခြင်း၎င်း။
ဝါ၊ အထူးအားဖြင့် မဂဓဘာသာ၌ လိမ္မာခြင်း၎င်း။

အာဂမော၊ အယုတ်အားဖြင့် ဩပမ္မဝဂ် မျှလောက်သော ဘုရားစကား တော်ကို သင်ကြား ဆောင်ရွက်ခြင်း၎င်း။

ဓမ္မပဒေ ယမကဝဂ္ဂေါ ဩပမ္မဝဂ္ဂေါတိ ဝဒန္တိ၊ မူလပဏ္ဏာသေ ယမကဝဂ္ဂေါ ဩပမ္မဝဂ္ဂေါ ဧဝါတိ အပရေ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၈၄)

ပရိပုစ္ဆာ၊ အောက်ထစ်ယုတ်စွာ တဂါထာ၏ သော်လည်း အတ္ထဝိနိစ္ဆယကို မေးမြန်း ခြင်း၎င်း။
အဓိဂမော၊ ဖိုလ်လေးပါးကို ရခြင်း၎င်း။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။

ဂရုသန္နိဿယော၊ သုတပဋိဘာန်များသော ဆရာသမားထံ၌ နေခြင်း၎င်း။

မိတ္တသမ္ပတ္တိ စေဝ၊ သုတ ပဋိဘာန် ကုံထံသော မိတ်ဆွေ ခင်ပွန်းနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၎င်း။

ဣတိ ဣမေ၊ ဤ ရှစ်ပါးတို့သည်။
ပဋိသမ္ဘိဒ ပစ္စယာ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတို့တည်း။

ထိုငါးပါး ရှစ်ပါးတို့တွင် ပုဗ္ဗယောဂ အဓိဂမ နှစ်ပါးကို မှီ၍ ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တို့သည် ပဋိသမ္ဘိဒါသို့ ရောက်ကုန်၏။ သာဝကတို့ကား ဤ အလုံးစုံသော အကြောင်းကို မှီ၍ ရောက်ကုန်၏။ ပဋိသမ္ဘိဒါသို့ ရောက်ကြောင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းကား အသီးအခြားမရှိ။ မဂ်ဖိုလ်ရရာ၌ အကြောင်း အားလျော်စွာ ပါကုန်၏ဟု အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၇၃) မိန့်၏။

“ရုပ် ၂၈-ပါးတို့၏ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်”

ထို ဝိပဿနာကို စီးဖြန်းအားထုတ်လိုသော ယောဂီ အာစာရ ကုလပုတ္တ အာဒိကမ္မိက ပုဂ္ဂိုလ်သည် --

ဝိပဿနာ၏ ဘူမိ မူလ သရီရ

နာမသံမူဠှ တိက္ခိန္ဒြိယ သင်္ခေပရုစိ [၁] ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သင့်လျော်သော ခန္ဓာငါးပါး။

ရူပသံမူဠှ မဇ္ဈိန္ဒြိယ နာတိသင်္ခေပ နာတိဝိတ္ထာရရုစိ [၂] ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သင့်လျော်သော အာယတန တဆဲ့နှစ်ပါး။

နာမရူပသံမူဠှ မုဒိန္ဒြိယ ဝိတ္ထာရရုစိ [၃] ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သင့်လျော်သော ဓာတ်တဆဲ့ ရှစ်ပါး။ အဝသဝတ္တန [၄] သုညအနတ္တအဖြစ်ကို ပြတတ်သော ဣန္ဒြေ နှစ်ဆဲ့နှစ်ပါး။

[၁။ နာမ်တရား၌ တွေဝေ၍ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ရှိပြီးလျှင် အကျဉ်းမျှ ပြသဖြင့် နှစ်သက် သဘောကျပြီး အရဟတ္တဖိုလ် ရောက်နိုင်သူ (ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်)
၂။ ရုပ်တရား၌တွေဝေ၍ အလယ် အလတ် ထက်မြက်သော ဉာဏ်ရှိပြီး မကျဉ်းမကျယ် ဟောရုံမျှဖြင့် နှစ်သက်နိုင်၍ အရဟတ္တဖိုလ် ရောက်နိုင်သူ (ဝိပဉ္စိတညူ)
၃။ နာမ်ရုပ် ၂-ပါး၌ တွေဝေ၍ နုန့်သောဉာဏ်ရှိပြီး အကျယ် ဟောမှသာ နှစ်သက်နိုင်၍ အရဟတ္တဖိုလ် ရောက်နိုင်သူ (နေယျပုဂ္ဂိုလ်)
၄။ အဝသဝတ္တန (အ။ ဝသ=အလို၊ ဝတ္တန ဖြစ်ခြင်း) အလိုအတိုင်း မဖြစ်ခြင်း ( = အနတ္တ)]

ထိုခန္ဓာ အာယတန ဓာတု ဣန္ဒြိယ လေးပါးတို့သည် ပဝတ္တိ နိဝတ္တိ တဒုဘယဟေတုတို့၏ အစွမ်းတို့ဖြင့် မြင်ပါမှ ဥပကာရာဝဟ ဖြစ်ကုန်သည်ဟု ဒဋ္ဌဗ္ဗာကာရကို ပြတတ်သော သစ္စာလေးပါး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရား ထိုက်သည် အားလျော်စွာ ကျေးဇူးများသော အာဟာရလေးပါး စသော “လက္ခဏာဒိဂ္ဂဟဏဝသေန ဘဝတိ ဝိပဿနာပညာ ဧတ္ထာတိ ဘူမိ” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် ဘူမိမည်သော တရားတို့ကို ဉာဏ်အာရုံ ကျက်စား သင်ကြားမှတ်မိ တတ်သိ နားလည်အောင် ပြုပြီး၍ ဝိပဿနာ၏ အခြေပါဒ အမြစ်မူလဖြစ်သော အောက်၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော သီလဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိနှစ်ပါး ဖွံ့ထွားစွာ ပြည့်စုံ စေ၍ ခြေ လက် ဦးခေါင်း အပေါင်း ကိုယ်အသွင် သစ်ပင်အလား --
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ
ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ
ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ
ဟူသော ဝိသုဒ္ဓိငါးပါးတို့ကို ပွါးများ မီးဖြန်းအပ်ကုန်၏။

[ဝိပဿနာ၏ဖြစ်ရာ = ဘူမိ ( = ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် သစ္စာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အာဟာရ)
ဝိပဿနာ၏အမြစ်မူလ = သီလဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ။
ဝိပဿနာ၏ ခြေ လက် ဦးခေါင်း = သရီ (ကြွင်း ဝိသုဒ္ဓိ ၅-ပါး)။]

ထိုခန္ဓာ အာယတန စသည်တို့ကို သမုစ္စည်းပိုင်း (ဤကျမ်း ပ-တွဲ၊နှာ-၂၇၁) က အကျယ်ပြခဲ့ပြီ။ ထိုတရားတို့၏ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ကိုကား မှတ်သား ဆောင်ရွက်လွယ်စေခြင်းငှါ သင်္ဂဟဂါထာ ဖွဲ့၍ပြပေအံ့ --

မဟာဘုတ်လေးပါးတို့၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဘူတာ ကက္ခဠ ပဂ္ဃရ- ဥဏှ ပိတ္ထမ္ဘ လက္ခဏာ။
ပတိဋ္ဌာဗြူဟ ပါစန- ဥဒီရဏ ရသာ ကမာ။
သမ္ပဋိစ္ဆနသင်္ဂဟ- မဒ္ဒဝါနုပ္ပဒါနက။
အဘိနီဟာရုပဋ္ဌာနာ၊ သေသဘူတ ပဒဋ္ဌာနာ။

လက္ခဏာ

ဘူတာ၊ (ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော) မဟာဘုတ်တို့သည်။
ကမာ၊ အစဉ်အတိုင်း။
ကက္ခဠ ပဂ္ဃရ ဥဏှ ပိတ္ထမ္ဘ လက္ခဏာ၊ ခက်မာ ယိုစီး ပူနွေး ထောက်ပံ့ခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

ရသ

ပတိဋ္ဌာဗြူဟ ပါစန ဥဒီရဏ ရသာ၊ တည်ရာ ပွါးစေ ကျက်စေ, ရွေ့စေခြင်း ကိစ္စ ရှိကုန်၏။

ပစ္စုပဋ္ဌာန်

သမ္ပဋိစ္ဆနသင်္ဂဟ မဒ္ဒဝါနုပ္ပဒါနက အဘိနီဟာရုပဋ္ဌာနာ၊ ခံထားခြင်း ပေါင်းစုခြင်း နူးညံ့ သည်ကိုပေးခြင်း ရှေးရှုဆောင်ခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ ရှိကုန်၏။

ပဒဋ္ဌာန်

သေသဘူတပဒဋ္ဌာနာ၊ ကြွင်း မဟာဘုတ်သုံးပါးလျှင် နီးစွာသောအကြောင်း ရှိကုန်၏။

ပသာဒရုပ်ငါးပါးတို့၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ပသာဒါ ဒဋ္ဌုကမျာဒိ- နိဒါန ကမ္မဇဗ္ဘူတ။
ပသာဒလက္ခဏာ ရူပ-အာဒီသွာ' ဝိဉ္ဆန ရသာ။
ဝိညာဏဓာရုပဋ္ဌာနာ၊ တံ တံ ဘူတ ပဒဋ္ဌာနာ။

ပသာဒါ၊ ပသာဒ ရုပ်ငါးခုတို့သည်---

လက္ခဏာ

ဒဋ္ဌုကမျာဒိနိဒါန ကမ္မဇဘူတပသာဒလက္ခဏာ၊ ကြည့်ရှုလိုသောသူ၏ ဖြစ်ကြောင်း ရူပ တဏှာ စသည်လျှင် အကြောင်းရှိသော ရှေးကံကြောင့်ဖြစ်သော မဟာဘုတ်တို့ကို ကြည်လင်စေခြင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

ရသ

ရူပအာဒီသု၊ ပဉ္စာရုံတို့၌။
အာဝိဉ္ဆနရသာ၊ ပုဂ္ဂိုလ် ပဉ္စဝိညာဏ်တို့ကို ဆွဲငင်ဆောင်ကြဉ်းခြင်း ကိစ္စ ရှိကုန်၏ ။

ပစ္စုပဋ္ဌာန်

ဝိညာဏဓာရုပဋ္ဌာနာ၊ ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၏ တည်ရာအဖြစ်လျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ အာဓာရဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ပဒဋ္ဌာန်

တံ တံ ဘူတပဒဋ္ဌာနာ၊ ထို ထိုဒဋ္ဌုကာမတာဒိနိဒါန ကမ္မသမုဋ္ဌာန မဟာဘုတ်လျှင် နီးစွာသောအကြောင်း ရှိကုန်၏။

“ယထာ စေတံ၊ တထာ သဗ္ဗာနိပိ ဥပါဒါရူပါနိ” အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၇၆) လာသည့်အတိုင်း ဥပါဒါရုပ် ဟူသမျှတို့၏ ပဒဋ္ဌာန်ကို မဟာဘုတ်ချည်းမှတ်။ ထူးရာ၌သာ ဆိုတော့မည်။

ဝိသယရုပ် ၇-ပါး အာရုံငါးပါးတို့၏ လက္ခဏာစသည်

ဂေါစရာနံ လက္ခဏာဒီ၊ ပသာဒ အဘိဃာတနံ။
ဝိညာဏဝိသယဘာဝေါ၊ တေသံ ဂေါစရတာပိ စ။

ဂေါစရာနံ၊ ဝိသယရုပ် ခုနှစ်ခုတို့၏။
လက္ခဏဒီ၊ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ကား --

ပသာဒ အဘိဃာတနံ၊ ပသာဒရုပ် ငါးခုတို့၌-တို့၏ ထိခိုက်ခြင်းသည်၎င်း။

ဝိညာဏ ဝိသယ ဘာဝေါ၊ အနညတ္ထဘာဝ ဖြစ်၍ ပဉ္စဝိညာဏ်တို့အား အာရမ္မဏပစ္စည်း တပ်ခြင်းသည်၎င်း။

[အနညတ္ထဘာဝ = (န = မ၊ အည = ရူပါရုံစသည်မှတပါးသော။ အတ္ထ = သဒ္ဒါရုံစသော အနက်၊ ဘာဝ = ဖြစ်ခြင်း၊) စက္ခုဝိညာဉ်သည် ရူပါရုံမှတပါးသော သဒ္ဒါရုံစသည့် အာရုံ၌ မဖြစ်ခြင်း။ (ကြွင်း ဤနည်းတူ)။]

တေသံ၊ ထိုပဉ္စဝိညာဏ်တို့၏။
ဂေါစရတာပိ စ၊ တဗ္ဗဟုလစာရီ ဖြစ်၍ ကျက်စားရာ အဖြစ်သည်၎င်းတည်း။

[တဗ္ဗဟုလစာရီ = (တ = ထို၊ ဗဟုလ = များစွာ၊ စာရီ = ဖြစ်လေ့ရှိခြင်း) စက္ခုဝိညာဉ်၏ ထိုရူပါရုံ၌ များစွာဖြစ်လေ့ရှိခြင်း။ (ကြွင်း ဤနည်းတူ)။]

ဝိသယဂေါစရာနံ အယံ ဝိသေသော- အနညတ္တဘာဝေါ တဗ္ဗဟုလ စာရိတာ စ စက္ခုဝိညာဏဿ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၉၄)

ဘာဝရုပ် ၂-ပါးတို့၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

ဒွေဘာဝါ ဘာ၀လက္ခဏာ၊ ပကာသနရသာပိ စ။
လိင်္ဂနိမိတ္တအာဒီနံ၊ ကာရဏဘာဝုပဋ္ဌာနာ။

ဒွေ ဘာဝါ၊ ဣတ္ထိဘော ပုံဘော နှစ်ပါးတို့သည်။

ဘာဝ လက္ခဏာ၊ ဣတ္ထိ ပုရိသစိတ် အဘိဓာန တို့၏ဖြစ်ကြောင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

ပကာသန ရသာ၊ မိန်းမ ယောက်ျားဟု ပြခြင်း ကိစ္စ ရှိကုန်၏။

လိင်္ဂ နိမိတ္တ အာဒီနံ၊ လိင်္ဂ နိမိတ္တ ကုတ္တ အာကပ္ပတတို့၏။
ကာရဏဘာဝုပဋ္ဌာနာ၊ အကြောင်းအဖြစ်လျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ ရှိကုန်၏။

ထိုဘာဝရုပ်နှစ်ခုသည် ကာယပသာဒကဲ့သို့ တကိုယ်လုံး၌ နှံ့၏။ ကာယပသာဒ နှင့်လည်း မရော။

န စ ကာယပသာဒေန ဌိတောကာသေ ဌိတန္တိ ဝါ အဋ္ဌိတောကာသေ ဌိတန္တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။ ရူပရသာဒယော ဝိယ အညမညံ သင်္ကေရော နတ္တိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ဒု၊ နှာ-၇၇)

ဟဒယဝတ္ထုရုပ်၏ လက္ခဏစသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

ဟဒယဿ လက္ခဏာဒီ၊
နိဿရာဓာရဏမ္ပိ စ။
အထော ဥဗ္ဗဟနံ ဉေယျာ၊
ဒွိန္နံ ဝိညာဏဓာတုနံ။

ဒွိန္နံ၊ နှစ်ပါးကုန်သော။
ဝိညာဏဓာတူနံ၊ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် တို့၏။
နိဿယော၊ မှီရာအဖြစ်ကို၎င်း။

ဒွိန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ၊ နှစ်ပါးကုန်သော မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် တို့ကို။
အာဓာရဏမ္ပိ စ၊ လွန်စွာဆောင်ခြင်းကို၎င်း။
အထော၊ ထိုမှတပါး။

ဥဗ္ဗဟနံ၊ ချီတင် ထမ်းပိုးသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကို၎င်း။

ဟဒယဿ၊ ဟဒယဝတ္ထု၏။
လက္ခဏာဒီ၊ လက္ခဏာ စသည်တို့ဟူ၍။
ဉေယျာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ အနု-
ပါလနဉ္စ ပဝတ္တနံ။
ဌပနံ သဟဇာတာနံ၊
ဘူတံ ယာပယိတဗ္ဗကံ။

ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေ ၏။
လက္ခဏဒီနိ၊ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ကား --

သဟဇာတာနံ၊ ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ်တို့ကို။
အနုပါလနံ၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း၎င်း။

ပဝတ္တနံ၊ မျှတစေ ဖြစ်စေခြင်း၎င်း။

ဌပနံ၊ တည်စေခြင်း၎င်း။

ယာပယိတဗ္ဗကံ ဘူတံ၊ မျှတစေ ဖြစ်စေအပ်သော မှီခိုရာ မဟာဘုတ် ၎င်းတည်း။

န ကေဝလံ ခဏဋ္ဌိတိယာ ဧဝ၊ ပဗန္ဓာနုပစ္ဆေဒဿပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကာရဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဣတရထာ အာယုက္ခယတော မရဏံ န ယုဇ္ဇေယျာတိ။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၉၆)

အာဟာရရုပ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဩဇလက္ခဏော အာဟာရော၊
ရူပါဟရဏ ရသော တထာ။
ဥပတ္ထမ္ဘနုပဋ္ဌာနော၊
အာဟရေယျ ပဒဋ္ဌာနော။

အာဟာရော၊ ကဗဠိကာရာဟာရသည် --

ဩဇ လက္ခဏော၊ ခွန်အားဖြစ်စေ မျှတစေ၍ အသက်ကို ရှည်စေခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။

ရူပါဟရဏ ရသော၊ ဩဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဆောင်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။

ဥပတ္ထမ္ဘန ဥပဋ္ဌာနော၊ ရူပကာယကို ထောက်ပံ့ခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ ရှိ၏။

အာဟရေယျ ပဒဋ္ဌာနော၊ အလုတ်အခဲပြု၍ မျိုအပ်သော အာဟရိတဗ္ဗ ဝတ္ထုလျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။

အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ရသဿ သာရော ဥပတ္ထမ္ဘဗလကရော ဘူတနိဿိတော ဧကော ဝိသေသော ဩဇာ။
ဋီကာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၁၀၄)

ဩဇ
အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ လျှောက်သော အစာရည်၏ အဆီအနှစ် အထူးသည် ဩဇာမည်၏။ ရူပကာယကို ထောက်ပံ့တတ်၏။ အားကို ဖြစ်စေတတ်၏ ဟူလိုသည်။ ယင်းဩဇာ၏ ရုပ်ကို ဖြစ်စေရာ၌ အဇ္ဈတ္တိကသာ မုချ၊ ဗာဟိရကား ဥပနိဿယ ဟု ---

“ဗာဟိရာဟာရံ ပစ္စယံ လဘိတွာ ဧဝ အဇ္ဈတ္တိကာဟာရော ရူပံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အယံ အဇ္ဈတ္တိကာဟာရဿ ဥပနိဿယဘာဝေနပိ ရူပံ အာဟာရတိ” ဟု အဘိဓမ္မာ ဝတာရ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၁၄၁) မိန့်သည်။

အာကာသဓာတ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ပရိစ္ဆေဒလက္ခဏံ ခံ၊
ပရိယန္တပ္ပကာသနံ။
မရိယာဒ ဥပဋ္ဌာနံ၊
ပရိစ္ဆန္န ပဒဋ္ဌနံ။
ကာယ ဆိန္နေသု ဥဒ္ဓါဓော၊
တိရိယန္တိ စ ဇာယတိ။

ခံ၊ အာကာသဓာတ်သည် ---

ပရိစ္ဆေဒ လက္ခဏံ၊ ရုပ်ကလာပ်တခုကို ကလာပ်တပါးနှင့် မရောနှောရအောင် ပိုင်းခြားခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

ပရိယန္တပ္ပကာသနံ၊ ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ထက်ဝန်းကျင် အစွန်အနားအဆုံးကို ပြုခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

မရိယာဒ ဥပဌာနံ၊ ရုပ်ကလာပ်တို့၏ စသတ်ပိုင်းခြား အရေးအသားလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ ရှိ၏။

တနည်းလည်း -- အသံဖုဋ္ဌဘာဝ ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၇၈)

ပရိစ္ဆန္ဒ ပဒဋ္ဌာနံ၊ မိမိပိုင်းခြားအပ်သော ရုပ်ကလာပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။

ယာယ၊ အကြင် အာကာသဓာတ်သည်။
ဆိန္နေသု၊ ပိုင်းခြားအပ်ကုန်သည် ရှိသော်။
ဝါ၊ ပိုင်းခြားအပ်ကုန်သောကြောင့်။
ဝါ၊ ပိုင်းခြားအပ်ကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့၌။
ဥဒ္ဓန္တိ စ၊ အထက်ဟူ၍၎င်း။
အဓောတိ စ၊ အောက်ဟူ၍၎င်း။
တိရိယန္တိ စ၊ ဝဲ ယာ ရှေ့ နောက် ဟူ၍၎င်း။
ဇာယတိ၊ ဖြစ်၏။

အထူးမှတ်ဖွယ်

အာကာသဓာတ်သည် ကလာပ်တခုတည်း အတွင်း ရုပ်ချင်း ချင်းကို ပိုင်းခြားသည်ဟု မှတ်သားတတ်၏။ မမှတ်သင့်၊ ကလာပ်ကြားကိုသာ အာကာသဓာတ် မှတ်ရမည်။ ထို အာကာသဓာတ်သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဘော မဟုတ်သောကြောင့် မိမိပိုင်းခြားသော ရုပ်ကလာပ်တို့နှင့် မထိမနှံ့ဟု --

န ကဿတီတိ အကာသော၊ သောယေဝ အာကာသော။ နိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန ဓာတု စာတိ အာကာသဓာတု။ စက္ခုဒသကာဒိ ဧကေက ကလာပ ဂတာနံ ရူပါနံ ကလာပန္တရေဟိ အသံကိဏ္ဏာဝါ'ပါဒနဝသေန ပရိစ္ဆေဒကံ တေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆိဇ္ဇမာနံ တေသံ ပရိစ္ဆေဒမတ္တံ ဝါ ရူပံ ပရိစ္ဆေဒရူပံ။ တံ ဟိ တံ တံ ရူပကလာပံ ပရိစ္ဆန္ဒန္တံ ဝိယ ဟောတိ။ ဝိဇ္ဇမာနေပိ စ ကလာပန္တရဘူတေဟိ ကလာပန္တရဘူတာနံ သဖုဋ္ဌဘာဝေ တံ တံ ရူပဝိဝိတ္တတာ ရူပပရိယန္တော အာကာသော။ ယေသဉ္စ သော ပရိစ္ဆေဒေါ။ တေဟိ သယံ အသံဖုဋ္ဌောယေဝ။
အညထာ ပရိစ္ဆန္တတာ န သိယာ တေသံ ရူပါနံ ဗျာပီတာဝါပတ္တိတော။ အဗျာပီတာ ဟိ အသံဖုဋ္ဌတာ။ တေနာဟ ဘဂဝါ “အသံဖုဋ္ဌံ စတူဟိ မဟာဘူတေဟီ”တိ။
ဋီကာကျော် (နှာ-၁၉၉) မိန့်သည်။

ဝိညတ်ရုပ် ၂-ပါး၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိညတ္တိယော အဓိပ္ပါယ-ပ္ပကာသနရသာ စလ။ ဃောသဟေတု ဥပဋ္ဌာနာ၊ စိတ္တဇာဘူ ပဒဋ္ဌနာ။

ဝိညတ္တိယော၊ တုန်လှုပ် ရွတ်ဆိုသော ကိုယ် နှုတ်တို့ဖြင့် သိစေတတ် သိအပ်သော လက္ခဏာ ရှိကုန်သော ကာယဝိညတ် ဝစီဝိညတ်တို့သည် --

အဓိပ္ပါယပ္ပကာသန ရသာ၊ အလိုဆန္ဒကို ပြခြင်း ကိစ္စ ရှိကုန်၏။

စလ ဃောသဟေတု ဥပဋ္ဌာနာ၊ ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်း နှုတ်မြွက်ဆိုခြင်း၏ အကြောင်းအဖြစ် လျှင် ထင်သောအခြင်းအရာ ရှိကုန်၏။

စိတ္တဇာဘူ ပဒဋ္ဌာနာ၊ သတ္တိလွန်သော စိတ္တဇဝါယောဓာတ် ပထဝီဓာတ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်း ရှိကုန်၏ ။

ကာယဝိညတ် အဆုံးအဖြတ်

ထိုတွင် ကာယဝိညတ်ဟူသည် ဝါယောဓာတ် လွန်သော စိတ္တဇမဟာဘုတ်တို့၏ သဟဇာတ် ရူပကာယကို လှုပ်ရှားစေကြောင်း သဟကာရီကာရဏ အခြင်းအရာ ဝိကာရသတ္တိတည်း။

ဇောခုနစ်ချက်တွင် သတ္တမဇော ပြုသော သတ္တိသည်သာ ရူပကာယကို လှုပ်ရှားစေနိုင်၏။

ဝစီဝိညတ် အဆုံးအဖြတ်

ဝစီဝိညတ်ကား ပထဝီဓာတ်လွန်သော စိတ္တဇဘုတ်တို့၏ ထိုထို အက္ခရုပ္ပတ္တိဋ္ဌာန်၌ ရှိရင်း ကမ္မဇပထဝီဓာတ်ကို ထိခဘ်ကြောင်း သဟကာရီကာရဏ အခြင်းအရာ ဝိကာရသတ္တိ တည်း။

ဇောခုနစ်ချက်လုံးပြုသော သတ္တိသည်ပင် အက္ခရာကို ဖြစ်စေနိုင်၏ဟု အဋ္ဌသာလိနီ (နှာ-၁၂၉)၌လာ၏။ “သို့ဖြစ်စေလျှင် ပေါက်ပေါက် လှော်သံကဲ့သို့ အသံမထွေးယှက်လော”ဟူမူ အသံတူသသူ နှစ်ယောက် သုံးယောက် သံပြိုင် တွဲ၍ဆိုသော သီချင်းသံကိုပင် တသံတည်းကဲ့သို့ ထင်ရသေး၏၊ စိတ်တူ ဌာန်တူ အက္ခရာတူဖြစ်သော အသံစုမှာ ဆိုဘွယ်ရာ မရှိပြီ။ တသံတည်းကဲ့သို့ ရောနှော စပ်ယှက်၍ ထွက်တော့သည်။ ဇောခုနစ်ချက်တွင်၍သာလည်း မကသေး၊ သုံး လေးဝီထိပင် အက္ခရာတူ အသံထပ်၍ ထပ်၍ ဖြစ်ကြောင်းကို ဒွက္ခရ, တျက္ခရသဒ္ဒါတို့၌ ကျသော သုဏန္တဝီထိဖြင့် သိသာလှ၏။ သို့ နှလုံးသွင်းတော် မမူမိကြ၍ မဏိမဉ္ဇူ (ဒု၊နှာ-၁၄ဂ) စသော ဋီကာရှင်တို့ အဋ္ဌကထာကိုစင်လျက် ပြစ်တင် ကျောက်ကန် လှန်တော်မူကြဟန် ရှိချေသည်။

“စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပံ” ဟူသည်နှင့်အညီ ဘုတ်လေးပါးတို့၏ သတ္တိဖြစ်သော်လည်း လွန်သည်ကိုစွဲ၍ ထိုထို အရာ၌ ---

အဘိက္ကမာဒိပ္ပဝတ္တစိတ္တသမုဋ္ဌာန ဝါယောဓာတုယာ သဟဇရူပ- ကာယတ္ထမ္ဘနသန္ဓာရဏ စလနဿ ပစ္စယော အာကာရဝိကာရော ကာယဝိညတ္တိ။

ဝစီဘေဒပ္ပဝတ္တကစိတ္တသမုဋ္ဌာနပထဝီဓာတုယာ ဥပါဒိန္န ယဋ္ဋနဿ ပစ္စယော အာကာရဝိကာရော ဝစီဝိညတ္တိ၊

သော စ ကဏ္ဌာဒိဋ္ဌာနေ ဘိ-ဗျတ္တိတော တတ္ထ စိတ္တဇ။ ပထဝီသတ္တိဝိညတ္တိ၊ ဘူသံဃဋ္ဋနဇော မတော။

စသည်ဖြင့် ဓာတ်လွန်နှစ်ပါးကိုသာ ဆိုလေသည်။

မဟာဘုတ် ပမာဏအဆုံးအဖြတ်

စတုန္နံ ဝိကာရော စတူသု ဧကဿာပိ ဟောတိ စတုသာဓာရဏဓနံ ဝိယ။ ဝါယောဓာတုအဓိကတာယ စ ကလာပဿ ဝါယောဓာတုယာ တိ ဝစနံ န ဝိရုဇ္ဈတိ။ ဧဝံ အဓိကတာ စ သာမတ္ထိယတော၊ န ပမာဏတော။ အညထာ ဟိ အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တိတာ န ယုဇ္ဇေယျ။ ဋီကာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၉၈)

ဤသို့ လာသည်အတိုင်း မဟာဘုတ် လေးပါးတို့သည် ပမာဏ ညီမျှကြကုန်၏။ ရှေး စတုဓာတုဝဝတ္ထာန် (ဤကျမ်းဒု၊တွဲ၊နှာ-၃၉၁)၌ ပြခဲ့ပြီးသော“ပထဝီဓာတု ဒေါဏမတ္တာ သိယာ" စသော စကားကိုလည်း သတ္တိအားဖြင့် အယုတ် အလွန် အနည်းအများကို မျက်ရမ်းဆဘို့ရာသာ ဆိုသောစကား မှတ်ရာသည်။

စင်စစ် မူကား ဓာတ်တော် အဋ္ဌဒေါဏကို ထောက်၍ မဇ္ဈိမပ္ပမာဏလူကို ထောင်းထု ကြိတ်ချေ၍ ချင့်လျှင် တတင်းခန့်မျှလောက် ရှိရာသည်။ အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်ဖြစ်၍ အချင်းချင်း အတွင်းအပ မရ၊ တခုရှိရာ၌ တခုရှိရကား ပထဝီဓာတ် တတင်းခန့် အာပေါဓာတ်စသည် ဝဏ္ဏ ဂန္ဓ စသည်လည်း တတင်းခန့်စီချည်း ရှိရာသည်။ အားလုံးပေါင်းလျှင်လည်း တတင်းခန့်သာ ရှိရာသည်ဟု ကြံသင့်သည်။ ကြံကြလေ -ခက်ဆစ်တည်း။

လဟုတာ စသည်တို့၏ လက္ခဏာစသည်

လဟုတာ လဟုလက္ခဏာ၊ ဂရုဘာဝ ဝိနောဒနာ။ လဟု ပရိဝတျုပဋ္ဌာနာ၊ လဟု ရူပ ပဒဋ္ဌနာ။

မုဒုတာ မုဒုလက္ခဏာ၊ ထဒ္ဓဘာဝ ဝိနောဒနာ။ အဝိရောဓိတုပဋ္ဌာနာ၊ မုဒုရူပ ပဒဋ္ဌနာ။

ကမ္မညတာ တံ လက္ခဏာ၊ အကမ္မည ဝိနောဒနာ။ အဒုဗ္ဗလတုပဋ္ဌာနာ၊ ကမ္မညရူပ ပဒဋ္ဌနာ။

ကာမံ တိဿော န ဇဟန္တိ၊ အညမညံ တထာပိ တာ။ အရောဂီ စမ္မံ သောဏ္ဏံဝ၊ ဝိသေသာ၀ ဝိကာရတော။

“လဟုတာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

လဟုတာ၊ လဟုတာသည် --

လဟု လက္ခဏာ၊ တိဇရုပ်တို့၏ မနှေးလျင်မြန် အဒန္ဓတာ လက္ခဏာရှိ၏။

ဂရုဘာဝ ဝိနောဒနာ၊ လေးလံသည့်အဖြစ်ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။

လဟု ပရိ၀တ္တိ ဥပဋ္ဌာနာ၊ လျင်စွာ ပြန်လှန်နိုင်ခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာရှိ၏။

လဟုရူပ ပဒဋ္ဌာနာ၊ ပေါ့ပါး လျင်မြန်သော တိဇရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်း ရှိ၏။

“မုဒုတာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

မုဒုတာ၊ မုဒုတာသည် --

မုဒု လက္ခဏာ၊ တိဇရုပ်တို့၏ နူးညံ့ မခက်မာ အထဒ္ဓတာ လက္ခဏာရှိ၏။

ထဒ္ဓဘာဝ ဝိနောဒနာ၊ ခက်ထန် ကြမ်းတမ်းခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

အဝိရောဓိတာ ဥပဋ္ဌာနာ၊ ခပ်သိမ်းသော အမူအရာတို့၌ မဆန့်ကျင်ခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာရှိ၏၊

မုဒုရူပ ပဒဋ္ဌာနာ၊ နူးညံ့သော တိဇရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။

“ကမ္မညတာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

ကမ္မညတာ၊ ကမ္မညတာသည် --

တံ လက္ခဏာ၊ ကိုယ် အမူအရာအား လျော်ခြင်း ဟုဆိုအပ်သော ထို ကမ္မညတာ လက္ခဏာ ရှိ၏။

အကမ္မည ဝိနောဒနာ၊ အမှု၌ မကောင်းခြင်း မခံ့ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

အဒုဗ္ဗလတာ ဥပဋ္ဌာနာ၊ အားမနည်းခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာရှိ၏။

ကမ္မညရူပ ပဒဋ္ဌာနာ၊ အမှု၌ ခံ့ကျန်း ကောင်းမှုန်သော တိဇရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်း ရှိ၏။

ဝိကာရရုပ် သုံးပါးတို့ထူးခြားပုံ

တာ တိဿော၊ ထိုသုံးပါးတို့သည်။

အညမညံ၊ အချင်းချင်း။

ကာမံ န ဇဟန္တိ၊ အကယ်၍ကား မစွန့်မခွဲကြကုန်။

တထာပိ၊ ထိုသို့ မခွဲကြကုန်သော်လည်း။

အရောဂီ ဣဝ၊ ရောဂါရှင်းလင်း အနာကင်းသောသူ ကဲ့သို့၎င်း။

စမ္မံ ဣဝ၊ ကောင်းစွာ နယ်ချေ ပျောင်းပြော့သော သားရေကဲ့သို့၎င်း။

သောဏ္ဏံဣဝ၊ ကြေးညှိ မတင် ဦးပြီးသော ရွှေစင်ကဲ့သို့၎င်း။

ဝိကာရတော၊ လေးလံအောင် ခက်ထန်အောင် မလျော်အောင်ပြုတတ်သော ဓာတုခေါဘ ၏ ဆန့်ကျင်ဖက် အကြောင်းတို့သည် ဖြစ်စေတတ်သော ပေါ့ပါး, နူးညံ့ ခံ့သော ဖောက်ပြန်ခြင်း အားဖြင့်။

ဝိသေသာ ဧဝ၊ ယထာက္ကမ ထူးပြားကြကုန်သည်သာတည်း။

ဓာတ်ချောက်ချားခြင်း ၂-မျိုး

ဤ၌ 'ဓာတုက္ခောဘ ́ ဟူသည် အဘယ်နည်း။

ဓာတုက္ခောဘော ဝါတ ပိတ္တ သေမှပ္ပကောပေါ၊ ရသာဒိဓာတူနံ ဝါ ဝိကာရာဝတ္ထာ။ ဒွိဓာ ဝုတ္တောပိ အတ္ထတော ပထဝီဓာတုအာဒီနံ ဓာတူနံယေဝ ဝိကာရောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော [၁] ။ ဋီကာ (မဟာ၊နှာ-၁၀၁)

[၁။ လေ သည်းခြေ သလိပ်တို့၏ ဖောက်ပြန် ပျက်စီးခြင်း၊ ဩဇ = ရသ သွေး အသား အဆီ အရိုး ခြင်ဆီ သုက် တည်းဟူသော ဓာတ် ၇-ပါးတို့၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်း၊ ဤ ဖောက်ပြန်ခြင်း ၂-မျိုးကို ဓာတ်ချောက်ချားခြင်း “ဓာတုခေါဘ” ဟု ခေါ်သည်။ ဓာတ် ချောက်ချားခြင်း ၂-မျိုးရှိသော်လည်း အချုပ်မှာ ဓာတ် ၄-ပါးတို့၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းကိုသာ ဓာတုက္ခောဘ ဟု ဆိုသည်။]

ဆန့်ကျင်ဖက် အကြောင်းဟူသည် အဘယ်နည်း ---

ပဋိပက္ခပစ္စယာ သပ္ပါယဥတုအာဟာရာ' ဝိက္ခိတ္တစိတ္တတာ။ တေ စ တံ တံ ဝိကာရဿ ဝိသေသပစ္စယဘာဝတော ဝုတ္တာ။ အဝိသေသန ပန သဗ္ဗေ သဗ္ဗေသံ ပစ္စယာ။ ယတော နေသံ အညမညာ' ဝိဇဟနံ။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၁၀၁၊၁၀၂)

ဥပစယစသည်တို့၏ လက္ခဏာ စသည်

အာစယင်္ကော ဥပစယော၊ ဥမ္မုဇ္ဇာပနရသော တထာ။ နိယျာတန ဥပဋ္ဌာနော၊ ဥပစီတ ပဒဋ္ဌနော။

ပဝတ္တိ အင်္ကာ သန္တတိ၊ အနုပ္ပဗန္ဓန ရသာ တထာ။ အနုပစ္ဆေဒု ပဋ္ဌာနာ၊ အနုပ္ပဗန္ဓ ပဒဋ္ဌနာ။ ဥဘယေတံ ဇာတိနာမံ၊ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ́ကာရနေယျတော။

ဇရတာယ လက္ခဏာဒီ၊ ပရိပါကော ပနယျနံ။ နဝဘာဝါ ပဂမော စ၊ ပရိပစ္စန္တရူပ စ။

အနိစ္စတာယ ပရိဘေဒေါ၊ သံသီဒနံ ခယဗ္ဗယံ။ ပရိဘိဇ္ဇမာနရူပံ၊ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ လက္ခဏာဒယော။

“ဥပစယ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

ဥပစယော၊ ဥပစယသည် ---

အာစယင်္ကော၊ ရှေးဦးစစွာ လာ၏သို့ ဖြစ်ခြင်း, အထက်၌ ပွါးခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

ဥပညတ္တံ ဥပသိတ္တန္တိ အဒီသုဝိယ ဥပ-သဒ္ဒဿ ပထမုပရိအတ္ထဿ နိဒဿနတော။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၁၀၂။)

တထာ၊ ထိုမှတပါး။

ဥမ္မုဇ္ဇာပန ရသော၊ အနာဂတ်ဖြစ်သော ရှေ့အဘို့မှ ဖော်ထုတ်၍ ရုပ်တို့ကို ပေါ် စေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

နိယျာတန ဥပဋ္ဌာနော၊ အပ်နှင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ ရှိ၏။

“ဣမေ ရူပဓမ္မာ သမ္ပဋိစ္ဆထ နေ'တိ နိယျာတေန္တော ဝိယ ဂယှတီတိ ဝုတ္တံ “နိယျာတနပစ္စုပဋ္ဌာနော”တိ။ အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာ (ဒု၊နှာ-၁၅၆။)

တနည်းလည်း -- ပရိပုဏ္ဏဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။

ပရိပုဏ္ဏဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနတာ “ဥပရိ စယော ဥပစယော”တိ ဣမသာ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဋီကာ (မဟာ၊နှာ-၁၀၂။)

ဥပစိတ ပဒဋ္ဌာနော၊ ရှေးဦးစစွာ လာ၏သို့ ဖြစ်သော ရုပ်, အထက်၌ ပွါးသော ရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။

“သန္တတိ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

သန္တတိ၊ သန္တတိသည် --

ပဝတ္တိအင်္ကာ၊ ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။

တထာ၊ ထိုမှတပါး။

အနုပ္ပဗန္ဓန ရသာ၊ ရှေ့နောက်စပ်တွဲ အဖန်တလဲလဲ ဖွဲ့ခြင်း ကိစ္စရှိ၏။

အနုပစ္ဆေဒ ပဋ္ဌာနာ၊ အစဉ်မပြတ်ခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ ရှိ၏။

အနုပ္ပဗန္ဓ ပဒဋ္ဌာနာ၊ အစဉ်မပြတ် ဖွဲ့စပ်ခြင်းကို ပြုတတ်သော အနုပ္ပဗန္ဓကရ ရုပ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။

ဇာတိမည်ပုံ

ဧတံ ဥဘယံ၊ ဤ ဥပစယ သန္တတိ နှစ်ပါးသည်။

ဇာတိနာမံ၊ ဇာတိရုပ်၏ အမည်တည်း။

အာကာရနေယျတော၊ ဖြစ်သော အခြင်းအရာ ဝေနေယျဇ္ဈာသယ အားဖြင့်။

ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ ဥဒ္ဒေသ၌ အသီးအခြား ပြအပ်၏။

အာစယ ဥပစယ သန္တတိ အဆုံးအဖြတ်

နိဒ္ဒေသ၌ကား သဘော တရားကိုယ်အားဖြင့် မထူးခြားသောကြောင့် --

ယော အာယတနာနံ အာစယော၊ သော ရူပဿ ဥပစယော။ ယော ရူပဿ ဥပစယော။ သာ ရူပဿ သန္တတိ - ဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်၏။

အဋ္ဌကထာဟောင်း၌လည်း --အာစယော နာမ နိဗ္ဗတ္တိ။ ဥပစယော နာမ ဝဍ္ဎိ၊ သန္တတိနာမ ပဝတ္တိ ဟု-ဆိုပြီး၍ မြစ်ကမ်းသဲခုံ၌ တူးအပ်သော လက်ယက်တွင်း၌ ရေထွက်သည်နှင့် တဘဝတွင် အစစွာဖြစ်သော ရုပ်တို့၏ ဥပ္ပါဒဘောဂုဏ် ဟု-ဆိုအပ်သော အာစယ တူ၏။

ထို့နောင် နှစ်ကြိမ်မြောက် ဖြစ်လာသော ရုပ်တို့၏ ဥပ္ပါဒ အဝတ္ထာဟူသော ဥပစယသည် လက်ယက်တွင်း၌ ရေပြည့်သည်နှင့် တူ၏။

ရေလျှံ၍ စီးသွားသည်နှင့်ကား တတိယမှစ၍ စုတိကျသည်တိုင်အောင် အစဉ်မပြတ်ဖြစ်သော ရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်အခိုက်အတန့်ဟူသော သန္တတိ တူ၏ ဟု ဥပမာပြုပြီး၍ အဍ္ဎေကာဒသ ရုပ်အာယတနတို့၏ ဥပ္ပါဒအဝတ္ထချည်းဖြစ်၍ အာစယ ဥပစယ သန္တတိ သုံးပါးလုံး အတူတူပင် တည်းဟု-ပြခြင်းငှါ ---

ဧဝံ ကိံ ကထိတံ ဟောတိ။ အာယတနေန အာစယော ကထိတော။ အာစယေန အာယတနံ ကထိတံ။

ဟူ၍ အာစယ တမည်ကိုသာ မိန့်အပ်၏။

ဧဝံ ကိံ ကထိတန္တိ ယော အာယတနာနံ အာစယောတိ အာဒိနာ နိဒ္ဒသေန ကိံ အတ္ထဇာတံ ကထိတံ ဟောတိ၊အာယတနေန အာစယော ကထိတော။ အာစယုပစယ သန္တတိယော ဟိ နိဗ္ဗတ္တိဘာဝေန အာစယော ဧဝါတိ အာယတနေဟိ အာစယာဒီနံ ပကာသိတတ္တာ တေဟိ အာစယော ကထိတော။ အာယတနာနံ အာစယာဒိဝစနေနေဝ အာစယသဘာဝါနိ ဥပ္ပါဒဓမ္မာနိ အာယတနာနီတိ အာစယေန တံ ပကတိကံ အာယတနံ ကထိတံ။ လက္ခဏံ ဟိ ဥပ္ပါဒေါ။ န ရူပ ရူပန္တိ။

ဟု-ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၁၀၃) ဖွင့်သည်ကို ရှု၍ အနက်သမ္ဗန်။

ဥပစယ သန္တတိ ဟု-ဇာတိရုပ် နှစ်ပါးသာ ရှိသည်ကို အဘယ်မှ အာစယ ပေါ်၍ လာသနည်းဟူမူ ---

ဥဒ္ဒေသေ အဝုတ္တောပိ အာစယော ဥပစယသဒ္ဒေနေဝ ဝိညာယတိ။ ပါဠိယမ္ပိ ဥပသဒ္ဒေါ ပထမတ္ထော ဥပရိအတ္ထော စ ဟောတီတိ “အာဒိတော စယော ဥပစယော၊ ဥပရိ စယော သန္တတီ”တိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ --

ဟု-မူလ ဋီကာ (နှာ-၁၅၂) ၌ ဖြေ၏။

ဥပစယ ပုဒ်၌ ဥပ-သဒ္ဒါ၊ ဥပညတ္တံ၌ ကဲ့သို့ အာဒျတ္ထ ယူ၍ “အာဒိတော စယော ဥပ္ပတ္တိ ဥပစယော ပြုမူ အာစယပုဒ်နှင့် အနက် တူ၏။ ဥပသိတ္တံ ပုဒ်၌ကဲ့သို့ “ဥပရိအတ္ထ” ယူ၍ ဥပရိ စယော ဝဍ္ဎိ ဥပစယော ပြုမူ “သမ္ဗန္ဓာ ဟုတွာ တနီယတေ သန္တတိ ́ဟု --ပြုအပ်သော သန္တတိပုဒ်နှင့် အနက် တူ၏။ ထို့ကြောင့် ဇာတိရုပ် နှစ်ပါးသာ ဖြစ်၏။ ယင်း နှစ်ပါးကို အာစယ ဥပစယ ဆိုလျှင်လည်း ဆိုသင့်၏။ ဥပစယ သန္တတိ ဆိုလျှင်လည်း ဆိုသင့်၏။

ထို နှစ်ပါးတို့တွင် တဘဝတည်းတွင် ရှေးက မဖြစ်ဘူးသေးသော ရုပ်တို့၏ ဖြစ်စ ဥပါဒ် အခိုက်အတန့်သည် ဥပစယ မည်၏။

တကြိမ် ဖြစ်ဘူးသည့်နောက် အဖန်တလဲလဲ စုတိကျသည်တိုင်အောင် ထပ်၍ ထပ်၍ ဖြစ်လာသော ထိုရုပ်တို့၏ ဖြစ်စ ဥပါဒ် အခိုက်အတန့်သည် သန္တတိ မည်၏။

ထို့ကြောင့် ပဋိသန္ဓေမှစ၍ အာယတန ပြည့်စုံသည် တိုင်အောင် ရုပ်ပိုင်း ပဝတ္တိက္ကမကို ပြဆိုရာအခန်း (ဤကျမ်း၊ပတွဲ၊နှာ-၂၂၀) ၌ပြဆို ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး အတိုင်း ဒသမသတ္တာဟ အတွင်း၌ ရုပ်သစ်တို့၏ ဥပါဒ်စကို ဥပစယ၊ ပဋိသန္ဓေ ဌီမှစ၍ စုတိုင်အောင် ရုပ်ဟောင်းတို့၏ ဥပါဒ်စကို သန္တတိတို့ဟူ၍ မှတ်လေ။

“ဇရတာ၏ လက္ခဏစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဇရတာယ၊ ဇရတာ၏။

လက္ခဏာဒီ၊လက္ခဏာ စသည်တို့ကား။

လက္ခဏ

ပရိပါကော၊ ရုပ်တို့၏ ရင့်ကျက် မှည့်ရော်ခြင်း၎င်း။

ရသ

ဥပနယနံ၊ ဘင်သို့ရောက်အောင် ဆောင်ခြင်း၎င်း။

ပစ္စုပဋ္ဌာန်

နဝဘာဝါပဂမော စ၊ ဥပါဒ်ဟူသော အသစ်၏ အဖြစ် ကွယ်ကင်း၍ ဟောင်းမြင်း ဆွေးမြည့်ခြင်း၎င်း။

ပဒဋ္ဌာန်

ပရိပစ္စန္တရူပံ စ၊ ရင့်ကျက်အိုမင်း ဟောင်းမြင်း ဆွေးမြည့်ဆဲရုပ်၎င်းတည်း။

ဝါ၊ ရုပ်သည်၎င်း၊

ဧရတာယ၊ ဇရာ၏။

လက္ခဏာဒီ၊ လက္ခဏာ စသည်တို့ မည်ကုန်၏။

“အနိစ္စတာ၏ လက္ခဏစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

လက္ခဏ

ပရိဘေဒေါ၊ ရုပ်တို့၏ အကုန်မကြွင်း ပျက်စီးခြင်းကို၎င်း၊

ရသ

သံသီဒနံ၊ စုံးစုံးနစ်အောင် နှစ်ခြင်း နစ်စေခြင်းကို၎င်း။

ပစ္စုပဋ္ဌာန်

ခယဝယံ၊ ကုန်ပျောက်ခြင်းကို၎င်း။

ပဒဋ္ဌာန်

ပရိဘိဇ္ဇမာနရူပံ၊ ထက်ဝန်းကျင် ဖရိုဖရဲ ပျက်ဆဲရုပ်ကို၎င်း။

အနိစ္စတာယ၊ အနိစ္စတာ၏။

လက္ခဏာဒယော၊ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ ဟူ၍။

ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ မှတ်အပ်ကုန်၏။

ရုပ် ပြီး၏။

“ဝိညာဏ်၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

ကြွင်းသော နာမ်ခန္ဓာ လေးပါးတို့တွင် စိတ်ကို သိပြီးမှ စေတသိက်တို့ကို သိလွယ် သောကြောင့် စိတ်၏ လက္ခဏာစသည်ကို ရှေးဦးစွာ မှတ်အပ်၏။

သဗ္ဗမ္ပိ ဝိညာဏံ အာရမ္မဏဝိဇာနန လက္ခဏံ၊ အာရမ္မဏ ကရဏ ရသံ။ အာရမ္မဏာ- ဘိမုခဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ အနန္တရာတီတဝိညာဏာပဂမ ပဒဋ္ဌာနံ။

လက္ခဏ

သဗ္ဗမ္ပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်သော။

ဝိညာဏံ၊ စိတ်တခုယုတ် ကိုးဆယ်သည်။

အာရမ္မဏဝိဇာနန လက္ခဏံ၊ သညာထက် အာရုံကို အထူးသိခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။ ။

ရသ

အာရမ္မဏကရဏ ရသံ၊ အာရုံပြုခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။

ပစ္စုပဋ္ဌာန်

အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ အာရုံသို့ ရှေးရှုသည်၏ အဖြစ်လျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ ရှိ၏။

ပဒဋ္ဌာန်

အနန္တရာတီတဝိညာဏာပဂမ ပဒဋ္ဌာနံ၊ အခြားမဲ့ လွန်လေသော စိတ်၏ ချုပ်ကင်းခြင်း လျှင် နီးစွာသော အကြောင်း ရှိ၏။

စိတ္တဟူသော ပရိယာယ် အမည်ဖြင့်ကား --

စိတ်သည် စေတသိက်တို့၏ ရှေ့သွား ပုဗ္ဗင်္ဂမ ကိစ္စ။

စိတ်နှင့် မပြတ်စပ်ခြင်း သန္ဓာန ပစ္စုပဋ္ဌာန်။

နာမ်ရုပ်လျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏-ဟု အဋ္ဌသာလိနီ (နှာ-၁၅၅) ဆို၏။ လက္ခဏာမူ ရှေးနည်း တူ၏။

“ကုသိုလ်စိတ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ကုသလံ အနဝဇ္ဇ သုခဝိပါက လက္ခဏံ။ အကုသလဝိဒ္ဓံသန ရသံ။ ဝေါဒါနပစ္စုပဋ္ဌာနံ။ ယောနိသောမနသိကာရ ပဒဋ္ဌာနံ။

ကုသိုလ်စိတ်သည် --

အပြစ်မရှိခြင်း ကောင်းသောအကျိုးကို ပေးခြင်းလက္ခဏာ။

အကုသိုလ်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းကိစ္စ။

ဖြူစင်ခြင်းလျှင် ထင်သောအခြင်းအရာ။ (ပစ္စုပဋ္ဌာန်)

အသင့်အတင့် နှလုံးသွင်းခြင်းလျှင် နီးစွာသော အကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ရှိ၏ဟု အနက်ပေး။

“အကုသိုလ်စိတ်၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

အကုသလံ သာဝဇ္ဇ ဒုက္ခဝိပါက လက္ခဏံ၊ ကုသလပဋိပက္ခ ရသံ၊ ကာဠုဿိယပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ အယောနိသောမနသိကာရ ပဒဋ္ဌာနံ။

အကုသိုလ်သည် --

အပြစ်ရှိခြင်း ဆင်းရဲသော အကျိုးကို ပေးခြင်း လက္ခဏာ။

ကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဖက် ကိစ္စ။

မည်းညစ်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်။

မသင့်မတင့် နှလုံးသွင်းခြင်း ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏ ဟု အနက်ပေး။

“ဒွေပဉ္စဝိညာဉ်၁၀-၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ပဉ္စဝိညာဏာနိ စက္ခာဒိသန္နိဿိတရူပါဒိဝိဇာနန လက္ခဏာနိ၊ ရူပါဒိမတ္တာရမ္မဏရသာနိ၊ ရူပါဒိအဘိမုခ ဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနာနိ၊ ကိရိယမနော- ဓာတုယာ အပဂမ ပဒဋ္ဌာနာနိ။

ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်တို့သည် --

အသီးအသီး ပဉ္စပသာဒ၌ မှီလျက် ပဉ္စာရုံကို သိခြင်း လက္ခဏာ။

ပဉ္စာရုံမျှကိုသာ အာရုံပြုခြင်း ကိစ္စ။

ပဉ္စာရုံသို့ ရှေးရှုခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်။

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၏ ချုပ်ကင်းခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏ဟု အနက်သမ္ဗန်။

“သမ္ပဋိစ္ဆိန်း၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

ဝိပါကမနောဓာတု ရူပါဒိဝိဇာနန လက္ခဏာ၊ ရူပါဒီသမ္ပဋိစ္ဆန ရသာ၊ တထာဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ စက္ခုဝိညာဏာဒိ အပဂမ ပဒဋ္ဌာနာ။

သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ်သည် --

ပဉ္စာရုံကို သိခြင်းလက္ခဏာ။

ခံယူခြင်းကိစ္စ။

ခံတတ်သည့်အဖြစ် တည်းဟူသော ပစ္စုပဋ္ဌာန်။

ပဉ္စဝိညာဏ်၏ ချုပ်ကင်းခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိဟု အနက်သမ္ဗန်။

“သန္တီရဏ၏ လက္ခဏာသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

အဟေတုက ဝိပါကာ မနောဝိညာဏဓာတု ဆဠာရမ္မဏ ဝိဇာနနလက္ခဏာ၊ သန္တီရဏာဒိ ရသာ၊ တထာဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဟဒယဝတ္ထု- ပဒဋ္ဌာနာ။

သန္တီရဏစိတ်သည် --

အာရုံခြောက်ပါးကို သိခြင်းလက္ခဏာ။

သန္တီရဏစသော နှစ်ကိစ္စ၊ ငါးကိစ္စ။ (ရသ)

စုံစမ်းခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်။

ဟဒယဝတ္ထု ဟူသော ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏ဟု အနက်ပေး။

“ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ကိရိယာမနောဓာတု စက္ခုဝိညာဏာဒိ ပုရေစရ ရူပါဒိဝိဇာနန လက္ခဏာ၊ အာဝဇ္ဇန ရသာ၊ ရူပါဒိအဘိမုခဓာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဘဝင်္ဂဝိစ္ဆေဒ ပဒဋ္ဌာနာ။

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းသည် --

ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၏ ရှေ့သွားဖြစ်၍ ပဉ္စာရုံကို သိခြင်း လက္ခဏာ။

ပဉ္စာရုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း ဘဝင်ကို လည်စေခြင်း ကိစ္စ။

ပဉ္စာရုံသို့ ရှေးရှုသော အဖြစ်လျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန်။

ဘဝင်ပြတ်ခြင်းလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

“မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

သာဓာရဏာကိရိယာ ဟေတုက မနောဝိညာဏဓာတု ဆဠာရမ္မဏဝိဇာနန လက္ခဏာ၊ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနာဝဇ္ဇန ရသာ၊ တထာဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ အတီတာနန္တရ စိတ္တာပဂမ ပဒဋ္ဌာနာ။

မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းသည် --

အာရုံခြောက်ပါးကိုသိခြင်း လက္ခဏာ။

မှတ်သားပိုင်းခြားခြင်း ဆင်ခြင်ခြင်းကိစ္စ။

မှတ်သား ပိုင်းခြားတတ်, ဆင်ခြင်တတ်သည်၏ အဖြစ်တည်း ဟူသော ပစ္စုပဋ္ဌာန်။

ရှေးအနန္တရစိတ်၏ ချုပ်ကင်းခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏ဟု အနက်ပေး။

“ဟသိတုပ္ပါဒ်၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

အသာဓာရဏ ကိရိယာဟေတုက- မနောဝိညာဏဓာတု ဆဠာရမ္မဏဝိဇာနန လက္ခဏာ၊ အနုဠာရေသု ဝတ္ထူသု ဟသိတုပ္ပါဒမှ ရသာ၊ တထာ ဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဧကန္တတော ဟဒယဝတ္ထု၊ ပဒဋ္ဌာနာ။

ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ်သည် ---

အာရုံခြောက်ပါးကို သိခြင်းလက္ခဏာ။

အရိုးစုပြိတ္တာ၏ အဆင်းစသော မမွန်မြတ်သော အာရုံတို့၌ ရွှင်ပြုံးခြင်းမျှကို ဖြစ်စေခြင်းကိစ္စ။

ရွှင်ပျခြင်းမျှကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်လျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန်။

စင်စစ် ဟဒယဝတ္တုလျှင် ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏ဟု အနက်သမ္ဗန်။

ကြွင်းသော ဝိပါက် ကိရိယာစိတ်တို့၌လည်း ရှေးဆိုခဲ့ပြီးသည်ကို နည်းမှီလျက် ထိုက်သည် အားလျော်စွာ လက္ခဏာ စသည်ကို ထုတ်အပ်၏။ အသီးအခြား အထူးအပြား ထုတ်၍ မရသော အရာများ၌လည်း ရှေးသာမညစိတ် ဟူသမျှနှင့် ဆက်ဆံသော လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန် အတိုင်း မှတ်အပ်၏။

ဝိညာဏ် ပြီး၏။

စေတသိက်တို့၏ လက္ခဏာများ

“ဝေဒနာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

သုခံ ဣဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗာနုဘဝန လက္ခဏံ၊ သမ္ပယုတ္တာနံ ဥပဗြူဟန ရသံ။ ကာယိကအဿာဒ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ။
ဒုက္ခံ အနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗာနုဘဝန လက္ခဏံ၊ သမ္ပယုတ္တာနံ မိလာပန ရသံ။ ကာယိကာဗာဓ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ တဒုဘယံ ကာယိန္ဒြိယ ပဒဋ္ဌာနံ။
သောမနဿံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝန လက္ခဏံ၊ ယထာ တထာ ဝါ ဣဋ္ဌာကာရသမ္ဘောဂ ရသံ၊ စေတသိကအဿာဒ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ပဿဒ္ဓိ ပဒဋ္ဌာနံ။
ဒေါမနဿံ အနိဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝန လက္ခဏံ၊ ယထာ တထာ ဝါ အနိဋ္ဌာကာရသမ္ဘောဂ ရသံ၊ စေတသိကာဗာဓ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ဧကန္တေနေဝ ဟဒယ- ဝတ္ထု ပဒဋ္ဌာနံ။
ဥပေက္ခာ မဇ္ဈတ္တဝေဒယိတ လက္ခဏာ၊ သမ္ပယုတ္တာနံ နာတိဥပဗြူဟနမိလာပန ရသာ၊ သန္တဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ နိပ္ပီတိကစိတ္တ ပဒဋ္ဌာနာ။

“သုခဝေဒနာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

သုခံ၊ သုခဝေဒနာသည် --
ဣဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗာနုဘဝန လက္ခဏံ၊ ဣဋ္ဌဖြစ်သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို ခံစားခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
သမ္ပယုတ္တာနံ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို။
ဥပဗြူဟန ရသံ၊ လွန်စွာ ပွါးစေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
ကာယိကအဿာဒ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ကိုယ်၌မှီသော သာယာအပ်ခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ ရှိ၏။

“ဒုက္ခဝေဒနာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဒုက္ခံ၊ ဒုက္ခဝေဒနာသည် --
အနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗာနုဘဝန လက္ခဏံ၊ အနိဋ္ဌဖြစ်သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို ခံစားခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
သမ္ပယုတ္တာနံ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို။
မိလာပန ရသံ၊ ညှိုးမှိန် ပိန်ချုံးစေခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
ကယိကာဗာဓ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ကိုယ်၌မှီသော ကျင်နာခြင်းဟု ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်၏။
တဒုဘယံ၊ ထို သုခ ဒုက္ခနှစ်ပါးသည်။
ကာယိန္ဒြိယ ပဒဋ္ဌာနံ၊ ကာယိန္ဒြေလျှင် နီးသော အကြောင်းရှိ၏။

“သောမနုဿဝေနာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

သောမနဿသည် ....
သဘာဝ ပရိကပ္ပ ဣဋ္ဌာရုံကို ခံစားခြင်း လက္ခဏာ။
ဟုတ်ဟုတ်ငြားငြား ဣဋ္ဌ အခြင်းအရာအားဖြင့် သုံးဆောင်ခြင်း ကိစ္စ။
စိတ်၌မှီသော သာယာအပ်သည်လျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန်။
ပဿဒ္ဓိလျှင် ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏ ဟု- အနက်ပေး။
ပဿဒ္ဓိပဒဋ္ဌာနန္တိ ဣဒံ “ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတီ”တိ သုတ္တပဒံ နိဿာယ ဝုတ္တံ။ တံ ပန နိရာမိသ သောမနဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၁၃၈။)

ဒေါမနဿ အနက် လွယ်၏။

“ဥပေက္ခာဝေဒနာ၏ လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဥပေက္ခာသည် --
အလယ်အလတ် အာရုံကို အလတ် လျစ်လျူ ခံစားခြင်း လက္ခဏာ။
ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို မပွါးမညှိုးစေလွန်းခြင်း ကိစ္စ။
ငြိမ်သက်ခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာ။
ပီတိကင်းသော စိတ်လျှင် နီးသော အကြောင်းရှိ၏။
“သန္တဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ”တိ ဣဒံ အနဝဇ္ဇာယနိရာမိသာယ ဥပေက္ခာယ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ န သဗ္ဗာယ။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၁၃၈။)

ဝေဒနာ ပြီး၏။

....

“သညာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

သညာ သဉ္ဇာနန လက္ခဏာ၊ တဒေဝေတန္တိ ပုန သဉ္ဇာနနပစ္စယနိမိတ္တကရဏ ရသာ ဒါရုအာဒီသု တစ္ဆကာဒယော ဝိယ။ ယထာဂဟိတနိမိတ္တ ဝသေန အဘိနိဝေသကရဏ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဟတ္ထိဒဿကအန္ဓာဝိယ။ ယထာဥပဋ္ဌိတဝိသယ ပဒဋ္ဌာနာ တိဏပုရိသကေသု မိဂပေါတကာနံ ပုရိသာတိ ဥပ္ပန္နသညာ ဝိယ။

သညာ၊ သညာသည်။
သဉ္ဇာနန လက္ခဏာ၊ အမှတ်ပြု၍သိခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
ဧတံ ဣဒံ၊ ဤဝတ္ထုသည်။
တဒေဝ၊ ထိုရှေးမှတ်ဘူးသော ဝတ္ထု ပင်တည်း။
ဣတိပုနသဉ္ဇာနနပစ္စယ နိမိတ္တကရဏ ရသာ၊ ဤသို့ နောင် သိကြောင်းအမှတ်ကို ပြုခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
ဒါရုအာဒီသု၊ သစ်စသည်တို့၌။
တစ္ဆကာဒယော ဝိယ၊ တံစည်းသမား စသည်တို့ကဲ့သို့တည်း။

ယထာဂဟိတနိမိတ္တဝသေန၊ ယူတိုင်းသော အမှတ်အသား၏ အစွမ်းဖြင့်။
အဘိနိဝေသကရဏ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ထိုးထွင်း၍ မကြံပဲ အပေါ်ယံ လျှံကာသာ နှလုံးသွင်း ခြင်းကိုပြုခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ဟတ္ထိဒဿကအန္ဓာဝိယ၊ ဆင်ဟူသည် ဆုံခြေ မန်းဝန်း တံမြက်စွန်းနှင့် တူ၏ ဟု ဆင်ကို ညွှန်းပြသော သူကာဏ်းတို့ ကဲ့သို့တည်း။

မန်း = စကော၊ ဘန်း (ဥဒါနပါဠိတော်၊ နှာ-၁၆၀)

ယထာဥပဋ္ဌိတဝိသယ ပဒဋ္ဌာနာ၊ ထင်တိုင်းသော အာရုံလျှင် နီးစွာသော အကြောင်း ရှိ၏။
တိဏပုရိသကေသု၊ လယ်စောင့်ဟန် မြက်ကိုစည်း၍ လုပ်ထားသော ယောကျ်ားရုပ်တို့၌။
မိဂပေါတကာနံ၊ သမင်ငယ်တို့၏။
ပုရိသာတိဥပ္ပန္န သညာဝိယ၊ အဟုတ်ယောကျ်ားဟု ထင်မှားသော သညာကဲ့သို့တည်း။

ဂါထာဗန္ဓဖွဲ့က မပြည့်မစုံမည် စိုးသောကြောင့်၎င်း၊ တရားကိုယ် နည်းပါးသောကြောင့်၎င်း ဤခန္ဓာသုံးပါးတို့၌ ဂါထာဗန္ဓ မဖွဲ့ပဲ အဋ္ဌကထာလာတိုင်းပင် ပြလိုက်သည်။

သညာ ပြီး၏။

....

“သင်္ခါရက္ခန္ဓာဖြစ်သော စေတသိက် ငါးဆယ်တို့၏ လက္ခဏာ စသည်”

စေတနာ ပဓာနာ သင်္ခါရာ၊
အဘိသင်္ခရဏ လက္ခဏာ။
အာယူဟနာ စ ဝိပ္ဖါရာ၊
သေသခန္ဓ ပဒဋ္ဌနာ။

စေတနာပဓာနာ၊ စေတနာပြဓာန်းခြင်းရှိကုန်သော။
သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ငါးဆယ်တို့သည် --
အဘိသင်္ခါရဏ လက္ခဏာ၊ အကျိုးကို ပေါင်းစု ပြုပြင်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။
အာယူဟနာ၊ အားထုတ်ယက်သဲ့ခြင်းကိစ္စ ရှိကုန်၏။
ဝိပ္ဖါရာ၊ ပျံ့လွင့်လှုပ်ရှား ဗျာပါရများခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။
သေသခန္ဓ ပဒဋ္ဌာနာ၊ ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာ သုံးပါးလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

“ဖဿ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

အစိတ်အားဖြင့်ကား --

ဖဿော ဖုသန လက္ခဏော၊
သံဃဋ္ဋန ရသော တထာ။
သန္နိပါတ ဥပဋ္ဌာနော၊
အာပါတဂတဝီသယော။

ဖဿော၊ ဖဿသည် --
ဖုသန လက္ခဏော၊ အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
သံဃဋ္ဋန ရသော၊ စိတ် အာရုံ နှစ်ရပ်ကို စပ်ဟပ် ထိခတ်ခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
ဝါ၊ ဝတ္ထု အာရုံ ပေါင်းဆုံ ထိခတ်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံ၏။
သန္နိပါတ ဥပဋ္ဌာနော၊ ဝတ္ထုအာရုံ ဝိညာဏ် သုံးပါးတို့၏ စုဝေးခြင်းလျှင် ထင်သောဖြစ်ကြောင်း အခြင်းအရာ ရှိ၏။
အာပါတဂတ ဝိသယော၊ ထင်ခြင်းသို့ ရောက်သော အာရုံလျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။

“စေတနာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

စေတနာယ စေတနာဘာဝေါ၊
အာယူဟော သံဝိဓာနနံ။
ဇေဋ္ဌသိဿ ဝဍ္ဎကီဝ၊
သပရက္ကိစ္စသာဓိကာ။

စေတနာဘာဝေါ၊ နှိုးဆော်ကြောင့်ကြ ဗျာပါရရှိသော အဖြစ်သည်၎င်း။
အာယူဟော၊ သမ္ပယုတ်တရားကို ထိုထိုကိစ္စ၌ ရုံးစည်းယက်သဲ့ခြင်း အာယူဟန သည်၎င်း၊
သံဝိဓာနနံ၊ စီရင်ခြင်း သံဝိဒဟနသည်၎င်း။ စေတနာယ၊ စေတနာ၏။
လက္ခဏဒီ၊ လက္ခဏ ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန် မည်ကုန်၏။

ပဒဋ္ဌာန်ကား သေသခန္ဓတ္တယပင်။

သာ၊ ထိုစေတနာသည်။
ဇေဋ္ဌသိဿ ဝဍ္ဎကီဣဝ၊ တပည့်ကြီး လက်သမားကြီး တို့ကဲ့သို့။
သပရကိစ္စသာဓိကာ၊ မိမိကိစ္စ သူတပါးကိစ္စ နှစ်ပါးကို ပြီးစေတတ်၏။

“ဧကဂ္ဂတာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဧကဂ္ဂတာ အဝိသာရ-
အဝိက္ခေပ ဒွိလက္ခဏာ။
သဟဇာတ သမ္ပိဏ္ဍနာ၊
ဥပသမ္မာ သုခါ ကမာ။

ဧကဂ္ဂတာ၊ ဧကဂ္ဂတာသည် --
အပိသာရ အဝိက္ခေပ ဒွိလက္ခဏာ၊ မိမိ၏ အာရုံတပါး မရွေ့ရှားခြင်း သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မပျံလွင့်စေခြင်း လက္ခဏာ နှစ်ပါး ရှိ၏။
ကမာ၊ အစဉ်အတိုင်း။
သဟဇာတ သမ္ပိဏ္ဍနာ၊ သဟဇာတ်တို့ကို ပေါင်းစုခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
ဥပသမာ၊ စိတ်ငြိမ်သက်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
သုခါ၊ သုခဝေဒနာလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

ဇီဝိတိန္ဒြေကား ရုပ်ဇီဝိတနှင့်တူ၏။

“မနသိကာရ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

မနသီကာရော သာရဏော၊
သံယောဇန ရသော တထာ။
အာလမ္မနာဘိမုခဘာဝေါ၊
အာလမ္ဗန ပဒဋ္ဌနော။

မနသိကာရော၊ အာရုံကိုစီရင်တတ် ထင်စေ တတ်သော အာရမ္မဏပ္ပဋိပါဒက မနသိကာရ စေတသိက်သည် ---
သာရဏော၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံသို့ စိုင်းနှင်ခြင်း ပြေးစေခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။
သံယောဇနရသော၊ အာရုံ၌ ယှဉ်စေခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
အာလမ္ဗနာဘိမုခဘာဝေါ၊ အာရုံသို့ ရှေးရှုသည့် အဖြစ်လျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အာလမ္ဗန ပဒဋ္ဌာနော၊ အာရုံလျှင် နီးစွာသော အကြောင်း ရှိ၏။

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဟူသော ဝီထိပ္ပဋိပါဒက မနသိကာရ၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဟူသော ဇဝနပ္ပဋိပါဒက မနသိကာရ နှစ်ပါးတို့ကိုကား ဤအရာ၌ မလိုအပ်။

“ဝိတက်၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဝိတက္ကော' ဘိနိရောပနော၊
အာဟနပ္ပရိယာဟနော။
အာနယျန ဥပဋ္ဌာနော၊
ပက္ခဝိက္ခေပနံ ယထာ။

ဝိတက္ကော၊ ဝိတက်သည် --
အဘိနိရောပနော၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
အာဟနပရိယာဟနော၊ အာရုံကို ရှေးဦး ခေါက်ခြင်း အဖန် တလဲလဲ ခေါက်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
အာနယန ဥပဋ္ဌာနော၊ ရှေးရှုဆောင်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ပက္ခဝိက္ခေပနံ ယထာ၊ ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်လိုသော ငှက်ကြီး၏ အတောင် ခတ်ခြင်းနှင့် တူ၏။

“ဝိစာရ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

ဝိစာရော အနုမဇ္ဇနော၊
အနုယောဇန ရသော တထာ။
အနုပ္ပဗန္ဓနုပဋ္ဌာနော၊
ပက္ခပ္ပသာရဏံ ယထာ။

ဝိစာရော၊ ဝိစာရသည် —
အနုမဇ္ဇနော၊ အာရုံကို အဖန်တလဲလဲ သုံးသပ်ဆုပ်နယ်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။
အနုယောဇန ရသော၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံ၌ မပြတ် ယှဉ်စပ်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
အနုပ္ပဗန္ဓန ဥပဋ္ဌာနော၊ အဖန်တလဲလဲ ဖွဲ့ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ပက္ခပ္ပသာရဏံ ယထာ၊ ကောင်းကင်တက်ပြီး လေဟုန်စီးသည့် ငှက်ကြီး အတောင် ဆန့်တန်းခြင်းနှင့် တူ၏။

“အဓိမောက္ခ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

အဓိမောက္ခော၊ သန္နိဋ္ဌာနော၊
အသံသပ္ပန နိစ္ဆယော။
သန္နိဋ္ဌေယျ ပဒဋ္ဌာနော၊
ဣန္ဒက္ခီလော၀ နိစ္စလော။

အဓိမောက္ခော၊ အဓိမောက္ခသည် --
သန္နိဋ္ဌာနော၊ ပုံသေ နိယတ သန္နိဋ္ဌာန်ချခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
အသံသပ္ပနော၊ ပြုရအံ့ မပြုရအံ့လားဟု မရွေ့ရှားခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
နိစ္ဆယော၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်းလျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
သန္နိဋ္ဌေယျ ပဒဋ္ဌာနော၊ ပုံသေနိယတ် ဆုံးဖြတ် အပ်သော အာရုံတရားလျှင် ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ဣန္ဒက္ခီလော ဣဝ၊ တံခါးတိုင်ကဲ့သို့။
နိစ္စလော၊ အာရုံ၌ မတုန်မလှုပ် တည်သော တရားတည်း။

“ဝီရိယ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝဝတ္ထာန် ၄-ပါး”

ဝီရိယံ တု ဥဿဟနံ၊
သဟဇာတု' ပထမ္ဘနံ။
အသံသီဒနံ သံဝေဂံ၊
အထဝါ'ရမ္ဘဝတ္ထုကံ။

ဝီရိယံ တု၊ ဝီရိယသည်ကား --
ဥဿဟနံ၊ အားထုတ်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
သဟဇာတုပထမ္ဘနံ၊ သဟဇာတ် တရားတို့ကို အားပေး ထောက်ပံ့ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
အသံသီဒနံ၊ မတွန့်မတို မဆုတ်မနစ်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
သံဝေဂံ၊ ဇာတိ ဇရာ စသော သံဝေဂဝတ္ထု ရှစ်ပါး၌ ထိတ်လန့်ခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အထဝါ၊ ပဒဋ္ဌာန် တနည်းလည်း။
အာရမ္ဘဝတ္ထုကံ၊ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထု ရှစ်ပါးလျှင် နီးသောအကြောင်းရှိ၏။

ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထု ၈-ပါး

ကမ္မ မဂ္ဂ၊ ဂေလည၊ ပိဏ္ဍလေးနှစ်လီ။
ဝီရာရမ္ဘ၊ ဝတ္ထုပြ၊ အဋ္ဌ မှတ်လေ ဤ။

ဝိရိယဖြစ်ကြောင်းဝတ္ထု ၈-ပါး

• (၁) ပြုလတ္တံ့သော အမှုကိစ္စ၊
• (၂) ပြုအပ်ပြီးသော အမှုကိစ္စ၊
• (၃) သွားလတ္တံ့သော လမ်းခရီး၊
• (၄) သွားအပ်ပြီးသော လမ်းခရီး၊
• (၅) အနည်းငယ်သော အနာရောဂါ၊ (အနာရောဂါဖြစ်ခါစ)
• (၆) အနာရောဂါမှ ပျောက်ကင်းကျန်းမာခါစ၊
• (၇) ဆွမ်းဘောဇဉ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ရခြင်း၊
• (၈) ဆွမ်းဘောဇဉ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံ မရခြင်း၊

မဟာဋီကာ၊ဒုနှာ-၁၄၁။ အံ၊၃၊နှာ-၁၇။ (နောက်ဆက်တွဲကြည့်)

“ပီတိ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ပီတိ သံပိယာယနာ စ၊
ပီဏနော'ဒဂျုပဋ္ဌနာ။
ခုဒ္ဒိကာ ခဏိကော'က္ကန္တီ-
ကု'ဗ္ဗေဂါ ဖရဏာတိ စ။

ပီတိ စ၊ ပီတိသည်ကား --
သံပိယာယနာ၊ ချစ်နှစ်သက်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
ပီဏနာ၊ ကိုယ်စိတ်တို့ကို ပြည့်ဖြိုးစေခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
ဩဒဂျ ဥပဋ္ဌာနာ၊ တက်ကြွခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။

ပီတိ ၅-မျိုး

ခုဒ္ဒိကာ၊ ကိုယ်၌ ကြက်သီးမွှေးညှင်း ထရုံမျှကိုသာ ပြုနိုင်သော ခုဒ္ဒိကာပီတိ၎င်း။
ခဏိကာ၊ လျှပ်စစ်ပြက်သည့်ပမာ ခဏခဏ၌ ဖြစ်သော ခဏိကာ ပီတိ၎င်း။
သြက္ကန္တိကာ၊ သမုဒြာ လှိုင်းပမာသို့ ကိုယ်မှာ သက်၍ သက်၍ ပြက်သော သြက္ကန္တိကာပီတိ ၎င်း။
ဥဗ္ဗေဂါ၊ ကိုယ်ကိုပျံတက် လွှင့်ပါးစေနိုင်ဘိ၍ အားရှိသော ဥဗ္ဗေဂါပီတိ၎င်း။
ဖရဏာ၊ ကိုယ်လုံးစိမ့်လျှမ်း ရေဝင်သော တောင်ဝှမ်းကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းပျံနှံ့သော ဖရဏာ ပီတိ၎င်း။
ဣတိ စ၊ ဤသို့ ပီတိငါးပါး အပြားရှိသည်ကိုလည်း မှတ်အပ်၏။

“ဆန္ဒ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဆန္ဒဿ ကတ္တုကာမတာ၊
အာလမ္ဗပရိယေသနာ။
အာလမ္ဗနေန'တ္ထိကတာ၊
အာလမ္ဗံ လက္ခဏာဒယော။

ဆန္ဒဿ၊ ဆန္ဒ၏ --
လက္ခဏာဒယော၊ လက္ခဏာ စသည်တို့ကား --
ကတ္တုကာမတာ၊ အာရုံပြုလိုသောအဖြစ်၎င်း။
အာလမ္ဗ ပရိယေသနာ၊ အာရုံကို ရှာမှီးခြင်း၎င်း။
အာလမ္ဗနေန၊ အာရုံဖြင့်။
ဝါ၊ အာရုံကို။
အတ္ထိက၊ အလိုရှိသည်၏ အဖြစ်၎င်း။
အာလမ္ဗံ၊ လိုအပ်သောအာရုံ ၎င်းတည်း။

“မောဟ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

မောဟော'န္ဓဘာဝေါ သမ္ပဋိဝေဓော၊
အသမ္မာပဋိပတ္တိကော။
အယောနိမနသိကာရော၊
သဗ္ဗပါပမုလံ ထဝါ။
အဉာဏော သဘာဝစ္ဆာဒနော၊
အန္ဓကာရဥပဋ္ဌနော။

မောဟော၊ မောဟသည် --
အန္တဘာဝေါ၊ စိတ်၏ကာဏ်းသည့်အဖြစ် ဟူသော လက္ခဏာ ရှိ၏။
အသမ္ပဋိဝေဓော၊ ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ မသိခြင်းကို ပြုခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
အသမ္မာပဋိပတ္တိကော၊ ကောင်းမှန်စွာမကျင့် မကောင်းသဖြင့် ကျင့်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အယောနိမနသိကာရော၊ မသင့် မတော်သော နှလုံးသွင်းခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။
သဗ္ဗပါပမူလံ၊ ခပ်သိမ်းသော အကုသိုလ် ဟူသမျှတို့၏ အမြစ်အရင်းတည်း။
အထဝါ၊ လက္ခဏာ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် တနည်းလည်း --
အဉာဏော၊ မသိခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
သသဘာဝစ္ဆာဒနော၊ အာရုံ၏ သဘောကို ဖုံးလွှမ်းခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
အန္ဓကာရဥပဋ္ဌနော၊ ကာဏ်းအောင်ပြုခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။

အဟိရိက အနောတ္တပ္ပ နှစ်ပါးကို ဆိုလတ္တံ့သော ဟိရီ ဩတ္တပ္ပတို့၏ ဆန့်ကျင်ဖက် မှတ်အပ်၏။

“ဥဒ္ဓစ္စ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဥဒ္ဓစ္စံ အဝုပသမံ၊
အနဝဋ္ဌာန ရသံ တထာ။
ဘန္တတ္တုပနာ'ယောနိ-
မနက္ကာရ ပဒဋ္ဌနံ။

ဥဒ္ဓစ္စံ၊ ဥဒ္ဓစ္စသည် --
အဝုပသမံ၊ လေခတ်သည့် ရေကဲ့သို့ မငြိမ်သက်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။
အနဝဋ္ဌာန ရသံ၊ လေခတ်သည့် တမ်းခွန် ကုက္ကား ကဲ့သို့ မရပ်မတည်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
ဘန္တတ္တ ဥပဋ္ဌာနံ၊ ကျောက်ခဲကျ၍ လွှင့်ထသော ပြာပုံကဲ့သို့ ဆွေ့ဆွေ့ ခုန်လျက် တုန်လှုပ်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အယောနိမနက္ကာရ ပဒဋ္ဌာနံ၊ စေတသော အဝုပသမ၌ အယောနိသော မနသိကာရလျှင် နီးသောအကြောင်း ရှိ၏။

“လောဘ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

လောဘော အာလမ္ဗဂ္ဂဟဏော၊
အဘိသင်္ဂရသော တထာ။
အပရိစ္စာဂေါ အဿာဒ-
ဒဿနော သော အပါယဂေါ။

လောဘော၊ လောဘသည် —
အာလမ္ဗဂ္ဂဟဏော၊ မျောက်နှဲစေးပုံ အာရုံကို စွဲလှမ်း ကိုင်ယူခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။
အဘိသင်္ဂ ရသော၊ အိုးကင်းပူ၌ ပစ်အပ်သော သားတစ်သဖွယ် လွန်စွာ ငြိတွယ်ခြင်း ကိစ္စရှိ၏။ -
အပရိစ္စာဂေါ၊ ဆီမင် စွဲသို့ မခွါရှဲ မစွန့်လွှတ်နိုင်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အဿာဒ ဒဿနော၊ သာယာအပ်သည်-ဟု ရှုမြင်ခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။
သော၊ ထို လောဘသည်။
အပါယဂေါ၊ ရေယဉ်လျှင်ဆော ဒိုက်သရောကို တိုက်မျှောသည့်တူ ယုတ်မာသူကို သယ်ယူ လျင်လျား ပါယ်လေးပါးသို့ ဆောင်သွားတတ်လေ၏။

“ဒိဋ္ဌိ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဒိဋ္ဌျ'ယောနိဘိနိဝေသာ၊
ပရာမာသ ရသာ မုသာ။
အဘိနိဝေသော အရိယာနံ၊
အဒဋ္ဌုကာမတာဒိကာ။

ဒိဋ္ဌိ၊ ဒိဋ္ဌိသည် --
အယောနိ အဘိနိဝေသာ၊ မသင့်သောအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
ပရာမာသ ရသာ၊ အနိစ္စ စသည်မှ တပါး နိစ္စ စသော အမှားအားဖြင့် သုံးသပ်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
မုသာ အဘိနိဝေသာ၊ "ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညံ” ဟု ဖောက်ပြန်မှားယွင်း နှလုံးသွင်းခြင်း မိစ္ဆာဘိနိဝေသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အရိယာနံ၊ ဘုရားစသော သူတော်ကောင်းတို့ကို။
အဒဋ္ဌုကာမတာဒိကာ၊ မတွေ့မြင်လိုခြင်းဟူသော အဒဿနကာမ စသည်လျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

“မာန ဒေါသ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

မာနော'န္နတိ သမ္မဂ္ဂဟော၊
ကေတုကမျော စ လောဘဝါ။
ဒေါသော စဏ္ဍိက္ကော ဝိသပ္ပနော၊
နိဿယဒါဟ ရသောပိ ဝါ။
ဒူသနော အာဃာတဝတ္ထု၊
ပူတိမုတ္တဝိသံ ယထာ။

မာနော၊ မာနသည် --
ဥန္နတိ၊ ထောင်လွှားတက်ကြွခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
သမ္မဂ္ဂဟော၊ ချီးမြှောက်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
ကေတုကမျော၊ တမ်းခွန်အလား သူတပါး၏ အပေါ်၌ ပြုလိုခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
လောဘဝါ၊ ဝိပ္ပယုတ် လောဘလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

ဥမ္မာဒေါ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၉၉)

“ဒေါသ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဒေါသော၊ ဒေါသသည် —
စဏ္ဍိက္ကော၊ တုတ်ဖြင့် ခေါက်သည့် မြွေဟောက် မယွင်း ကြမ်းတမ်းခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
ဝိသပ္ပနော၊ မိမိ၏ဖြစ်ပုံ အခြင်းအရာအစွမ်း ဖောက်ပြန်ပျံ့နှံ့သော အနိဋ္ဌရုပ်ကို ဖြစ်စေ သည့် အစွမ်းတို့ဖြင့် အဆိပ်ကျသည့်မသွေ ညှိုးမှိန် ပျက်စီးစေခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
နိဿယဒါဟ ရသောပိ၊ တောမီးအတူ ကိုယ်ဟူသော မှီရာကို ပူလောင်ခြင်း ကျွမ်းစေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

ကာယဿ ဝိဇ္ဈတ္တဘာဝါပါဒနတော အတ္တနော နိဿယဒဟန ရသော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၁၅၂)

ဒုသနော၊ အခွင့်ရပြီး ရန်သူကြီးကဲ့သို့ နှစ်ဦးလုံးကို ဖျက်ဆီးခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အာဃာတဝတ္ထု၊ အာဃာတဝတ္ထု ကိုးပါးလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ပူတိမုတ္တဝိသံ ယထာ၊ အဆိပ်နှင့်ရောသော ကျင်ငယ်နှင့် တူ၏။

“ဣဿာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဣဿာ ပရသမ္ပတ္တီနံ၊
ဥဿူယနာနဘီရတိ။
ဝိမူခဘာဝုပဋ္ဌာနာ၊
ပရသမ္ပတ္တိကာရဏာ။

ဣသာ၊ ဣသာသည် --
ပရ သမ္မတ္တီနံ၊ သူတပါးတို့၏ စည်းစိမ်တို့ကို၊ ဥဿူယနာ၊ ငြူစူခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
အနဘိရတိ၊ သူတပါးပြည့်စုံခြင်း၌ မမွေ့လျော်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
ဝိမုခဘာဝ ဥပဋ္ဌာနာ၊ သူတပါးစည်းစိမ်မှ မျက်နှာလွှဲခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ပရ သမ္ပတ္တိကာရဏာ၊ သူတပါးစည်းစိမ်လျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

“မစ္ဆေရ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

မစ္ဆေရံ သကနိဂူဟနံ၊
သာဓာရဏတ္တ အက္ခမံ။
သင်္ကောစံ ကဋုကဉ္စုက-
ဘာဝံ ဝါ အတ္တသမ္ပဒံ။

မစ္ဆေရံ၊ မစ္ဆေရသည်။
သကဂူဟနံ၊ မိမိစည်းစိမ်တို့ကို လျှို့ဝှက်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
သာဓာရဏတ္တ အက္ခမံ၊ သူတပါးတို့နှင့် ဆက်ဆံ သည်၏ အဖြစ်ကို သည်းမခံနိုင်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။ `
သင်္ကောစံ၊ မပေးရက်လို တွန့်တိုခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ကဋုကဉ္စုကဘာဝံ၊ မနေရမူ နိုင့်ထက်ယူသော် မီးပူ၌ဆား ပုံအလားသို့ စပ်ခါးအမျက် ထွက်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ဝါ၊ ယောက်မဖျားဖြင့် နည်းပါး ဆိတ်ဆွန် ကော်သွန်ပေးကမ်း လှူဒါန်းပူဇော်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အတ္တသမ္ပဒံ၊ မိမိစည်းစိမ်လျှင် နီးသောအကြောင်း ရှိ၏။

ကဋုကာကာရဂတိ ကဋုကဉ္စုကတာ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၁၅၂)

ကဋုကဉ္စုကတာ ဝုစ္စတိ ကဋစ္ဆုဂ္ဂါဟော။
အဋ္ဌသာလိနီ (နှာ-၄၀၇)

“ကုက္ကုစ္စ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ကုက္ကုစ္စံပစ္ဆာနုတာပံ၊
ကတာကတာနုသောစနံ။
ဝိပ္ပဋီသာရံ ကတာကတံ၊
ကမာ တံ ဒါသဗျံ ယထာ။

ကုက္ကုစ္စံ၊ ကုက္ကုစ္စ သည် --
ကမာ၊ အစဉ်အတိုင်း။
ပစ္ဆာနုတာပံ၊ နောင်တ ပူပန်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
ကတာကတာနုသောစနံ၊ ပြုခဲ့မိသော ဒုစရိုက် မပြုခဲ့မိသော သုစရိုက်တို့သို့ အစဉ်လျှောက်၍ အောက်မေ့ စိုးရိမ်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
ဝိပ္ပဋိသာရံ၊ နှလုံးမသာ မျက်နှာညှိုးသေ မှိုင်တွေခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ကတာကတံ၊ ပြုပြီးဒုစရိုက် မပြုမိသော သုစရိုက်လျှင် နီးသောအကြောင်း ရှိ၏။
တံ၊ ထို ကုက္ကုစ္စသည်။
ဒါသဗျံ ယထာ၊ ကျွန်ပြုစေ၍ ကိုယ်နေယူစားမိ သည်နှင့် တူ၏။

[အခစား ကျွန်ခံနေရသူသည် အရှင်သခင်၏ အလိုကျကိုသာ ပြုလုပ်နေရ၍ မိမိအလိုဆန္ဒ အတိုင်း မပြုလုပ်နိုင်စွမ်းသကဲ့သို့ ကုက္ကုစ္စ ဖြစ်နေသူသည် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုနိုင်။
(မဟာဋီကာ၊ဒု၊နှာ-၁၅၂။)]

“ထိန မိဒ္ဓ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ထိနာ'နုဿာဟံ ဝီရိယာ-
ပနောဒနံ သသီဒနံ။
မိဒ္ဓံတု အကမ္မညတ္တံ၊
ဩနယှနံ လိနတ္တနံ၊
ပစာလာယိကာ နိဒ္ဒံ ဝါ၊
အယောနိသော မနက္ကရံ။

ထိနံ၊ ထိနသည် --
အနုဿာဟံ၊ အားမထုတ်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
ဝီရိယ အပနောဒနံ၊ လုံ့လကို ပယ်ဖျက်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
သံသီဒနံ၊ ဆုတ်နစ်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

“မိဒ္ဓ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

မိဒ္ဓံ တု၊ မိဒ္ဓသည်ကား --
အကမ္မညတ္တံ၊ အမှု၌ မကောင်းခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
ဩနယှနံ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။ `
လိနတ္တနံ၊ တွန့်တိုသည်၏ အဖြစ်ဟူသော ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ပစလာယိကာနိဒ္ဓံ၊ မျက်လွှာမှိတ်တုတ် တလှုပ်လှုပ် ငိုက်မည်းခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အယောနိသော မနက္ကရံ၊ ထိန မိဒ္ဓ နှစ်ပါးစုံပင် အရတိ ဝိဇမ္ဘီတာ [၁] စသည်တို့၌ အယောနိသော မနသိကာရလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

[၁။ အရတိ = မမွေ့လျော်ခြင်း (ကုသိုလ်ကောင်းမှု၌ မမွေ့လျော်ခြင်း)
ဝိဇမ္ဘီတာ = (ဝိဇမ္ဘီကာ = ဆဋ္ဌမှု) ကိုယ်လက် ခက်ထရော်ရှိခြင်း (ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုရန် လက်နှေးခြင်း)]

“ဝိစိကိစ္ဆာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး”

ဝိစိကိစ္ဆာ သံသယင်္ကာ၊
ကမ္မနာ စ အနိစ္ဆယာ။
အနေကံသဂါဟာ ဝါပိ၊
အယောနိသော မနက္ကရာ။

ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ဝိစိကိစ္ဆာသည် --
သံသယ အင်္ကာ၊ ယုံမှားခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
ကမ္ပနာ၊ ထိုထိုအာရုံ၌ တုန်လှုပ်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
အနိစ္ဆယာ၊ မဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ဝါပိ၊ တနည်းလည်း။
အနေကံသဂါဟာ၊ တခုသော အဘို့ကို မယူ နှစ်ခွသော အဘို့ကို ယူခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အယောနိသော မနက္ကရာ၊ အယောနိသော မနသိကာရလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

ပဋိပတ္တိအန္တရာယကရာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၁၀၁)

သဒ္ဓါ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သဒ္ဓါ သဒ္ဒဟနလက္ခဏာ၊
ပသာဒန ရသာ တထာ။
အကာလုဿိယာ သဒ္ဓေယျ–
ဝတ္ထုပ္ပဒဋ္ဌာနာ' ထဝါ။

ဩကပ္ပနာ ပက္ခန္ဒနာ၊
အဓိမုတ္တိ ဥပဋ္ဌနာ။
သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒါ၊
ဟတ္ထဝိတ္တဗိဇာ ယထာ။

သဒ္ဓါ၊ သဒ္ဓါသည် --

သဒ္ဒဟန လက္ခဏာ၊ ကြည်ညိုခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။

ပသာဒန ရသာ၊ ပတ္တမြားမသွေ ကြည်လင်စေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

အကာလုဿီယာ၊ မနောက်ကျုခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

သယျဝတ္ထု ပဒဋ္ဌာနာ၊ ရတနတ္တယ စသော ကြည်ညိုဘွယ်သော ဝတ္ထုလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အထဝါ၊ တနည်းကား --

ဩကပ္ပနာ၊ သက်ဝင်၍ ကြံစည်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

ပက္ခန္ဒနာ၊ ဘေးရှိရေယဉ်ကူးခတ်သွင်သို့ လွတ်လွတ် သက်ဝင်ခြင်း ကိစ္စရှိ၏။

အဓိမုတ္တိ ဥပဋ္ဌာနာ၊ ပသာဒနီယ အရာ၌ ဆုံးဖြတ် ကိုင်းညွတ်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒါ၊ သောတာပတ္တိ၏ အင်္ဂါလျှင် နီးစွာသော အကြောင်း ရှိ၏။

သပ္ပုရိသသံသေဝန သဒ္ဓမ္မသဝန ယောနိသောမနသိကာရ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိယော သောတာပတ္တိအင်္ဂါနိ၊

ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၁၄၂)

[၁။ သောတာပန်ဖြစ်ကြောင်း ၄-ပါး။
(၁) သူတော်ကောင်းကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း။
(၂) တရားမှန်ကို ကြားနာခြင်း။
(၃) အကြောင်းမှန်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း။
(၄) လောကုတ္တရာ တရားအားလျော်စွာ ကျင့်ခြင်း။]

ဟတ္ထ ဝိတ္တ ဗီဇာယထာ၊
ကုသိုလ်တရားတို့ကို ယူခြင်းကြောင့် - လက်၊
ခပ်သိမ်း စည်းစိမ်ကို ပြီးစေတတ်ခြင်းကြောင့် - ဥစ္စာ၊
အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သီးကို ပြီးစေတတ် ခြင်းကြောင့် မျိုးစေ့၊
တို့နှင့် တူ၏။

---

သတိ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

သတျာပိလာပနာ အသံ-
မောသာ အာရက္ခုပဋ္ဌနာ။
ဝိသယဘိမုခတ္တာ ဝါ၊
ထိရသညာ ပဒဋ္ဌနာ။
သတိပဋ္ဌာနပဒါ ဝါ၊
ဒေါဝါရိကေ'သိကာ ယထာ။

သတိ၊ သတိသည် —

အပိလာပနာ၊ ယှဉ်ဘက်အပေါင်းကို ဗူးတောင်း သဘော ပေါလောမပေါ် စေရာ, ကျောက်ဖျာအလား လှုပ်ရှားမရွေ့ အောက်မေ့စေခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

အသံမောသာ၊ မေ့လျော့ခြင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

အာရက္ခ ဥပဋ္ဌာနာ၊ စိတ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ဝါ၊ တနည်းကား --
ဝိသယာဘိမုခတ္တာ၊ အာရုံတပါး မသွားမူ၍ စိတ်၏ အာရုံ၌ ရှေးရှုသည့်အဖြစ်လျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

ထိရသညာ ပဒဋ္ဌာနာ၊ မြဲမြံသော အမှတ်သညာလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ဝါ။ တနည်းကား—
သတိပဋ္ဌာနပဒါ၊ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးလျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

ဒေါဝါရိကော ယထာ၊ တံခါးမှူးနှင့်လည်း တူ၏။
ဧသိကာ ယထာ၊ မြဲမြဲ ကြံ့ခိုင်သော တံခါးတိုင်နှင့် လည်း တူ၏။

သတိ မနသိကာရတို့၏ မနသိကာရ၏ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝ- ပစ္စုပဋ္ဌာန်နှင့် ပစ္စုပဋ္ဌာန် ချင်း ထူးခြားပုံ အသို့ ထူးသနည်း။

သတိယာ အသမ္မုဿဝသေန ဝိသယာဘိမုခဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနတာ။ မနသိကာရဿ ပန သံယောဇနဝသေန အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနတာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသာ။

ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၁၄၇)

သတိယာ၊ သတိ၏။
အသမ္ဗုဿနဝသေန၊ မတွေ့ဝေသည်၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဝိသယာဘိမုခဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနတာ၊ အာရုံသို့ ရှေးရှုသည့်အဖြစ်လျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိသည်၏ အဖြစ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

မနသိကာရဿ ပန၊ မနသိကာရစေတသိက်၏ မူကား။
သံယောဇနဝသေန၊ သမ္ပယုတ် တရားတို့ကို ယှဉ်စေသည်၏ အစွမ်းဖြင့်။
အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာနတာ၊ အာရုံသို့ ရှေးရှုသည့်အဖြစ်လျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိသည် ၏အဖြစ်သည်။
(ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။)
ဣတိအယံ၊ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား။
ဧတေသံ၊ ဤသတိပစ္စုပဋ္ဌာန်နှင့် မနသိကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တို့၏။
ဝိသေသာ၊ ထူးခြားပုံတည်း။

သတိသည် အာရုံတပါးသို့ မသွားမူ၍ အာရုံ၌ မတွေဝေသောအားဖြင့် စိတ်အာရုံသို့ ရှေးရှုသည်။

မနသိကာရသည် သမ္မယုတ်တရားတို့ကို ယှဉ်စေသောအားဖြင့် စိတ်၏အာရုံသို့ ရှေးရှုသည်။

---

ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဇိဂုစ္ဆနာ ဟိရီ အကရဏာ၊
သင်္ကောစနာ 'တ္တဂါရဝါ။
ဥတ္တာသနော'တ္တပ္ပါ'ကရဏံ၊
သင်္ကောစံ ပရဂါရဝံ။

ဟိရီ၊ ဟိရီသည် --

ဇိဂုစ္ဆနာ၊ တရားယုတ်ကို စက်ဆုပ်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

အကရဏာ၊ ရှက်၍မပြုခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

သင်္ကောစနာ၊ တွန့်ဆုတ်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

အတ္တ ဂါရဝါ၊ မိန်းမကောင်းလို မိမိကိုယ်ကို အလေးပြုခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

ဩတ္တပ္ပ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဩတ္တပ္ပံ၊ ဩတ္တပ္ပသည် --

ဥတ္တာသနံ၊ မကောင်းမှုမှ ထိတ်လန့်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

အကရဏံ၊ ကြောက်၍မပြုခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

သင်္ကောစံ၊ တွန့်ဆုတ်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

ပရ ဂါရဝံ၊ ဝေသိယ အလား သူတပါးကို ရိုသေခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

(ဝေသိယ = ပြည့်တန်းဆာမ။)

လောကပါလတရား

ဣမေ ပန ဒွေ ဓမ္မာ လောကပါလကာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၉၄)

ဣမေ ပန ဒွေ ဓမ္မာ၊ ဤ ဟိရီနှင့် ဩတ္တပ္ပတရား နှစ်ပါးတို့ကို။
လောကပါလကာတိ၊ လောကကို စောင့်ရှောက်သော တရားတို့ ဟူ၍။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ မှတ်အပ်ကုန်၏။

---

အလောဘ အဒေါသ၏ လက္ခဏာ စသည်

အလောဘော အဂေဓာ လဂ္ဂ-
ဘာဝေါ ဝါ အပရိဂ္ဂဟော။
အနလ္လိယော အဒေါသော တု၊
အစဏ္ဍိက္ကာ ဝိရောဓဝါ။
အာဃာတ ပရိဠာဟာနံ၊
ဝိနယော သောမ္မဘာဝကော။

အလောဘ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

အလာဘော၊ အလောဘသည် --

အဂေဓော၊ အာရုံ၌ စိတ်၏ မမက်မောခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
အလဂ္ဂဘာဝေါ၊ ရေပေါက်မကပ် ကြာရွက်ချပ်၌သို့ မငြိကပ်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

အပရိဂ္ဂဟော၊ ရဟန္တာနည်း မသိမ်းဆည်းခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။

အနလ္လိယော၊ ဘင်စု၌ကျ ပုရိသလို မကပ်ငြိလိုခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

အဒေါသ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

အဒေါသော တု၊ အဒေါသသည်ကား --

အစဏ္ဍိက္ကော၊ မကြမ်းတမ်းခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
အဝိရောဓော၊ ခင်ပွန်းကောင်းတွင် မဆန့်ကျင်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

အာဃာတ ပရိဠာဟာနံ၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း အမျက်ဟူသော ပူအိုက်ခြင်းတို့ကို။
ဝိနယော၊ ဖျောက်ဖြေငြိမ်းဧစေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

သောမ္မဘဝကော၊ ကလာပြည့်လျှမ်း ပုဏ္ဏစန်းကဲ့သို့ ဧချမ်းခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

---

တတြမဇ္ဈတ္တတာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

တတြမဇ္ဈတ္တတာ ယုတ္တာနံ၊
သမဝါဟိတ လက္ခဏာ။ ..
ဦနာဓိကတာနိဝါရဏာ၊
ပက္ခပါတုပသေဒါ။
မဇ္ဈတ္တဘာဝပဋ္ဌာနာ၊
ယထာပေက္ခသာရထိ။

တတြမဇ္ဈတ္တတာ၊ ထိုယှဉ်ဘက်တရားတို့၌ အလယ် အလတ် သဘောရှိသော တတြမဇ္ဈတ္တတာ စေတသိက်သည် --

ယုတ္တာနံ၊ ယမ္ပယုတ်တရားတို့ကို။
သမဝါဟိတ လက္ခဏာ၊ မိမိတို့ကိစ္စ၌ ညီမျှအောင် ဆောင်ခြင်း ဖြစ်စေခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

ဦနာဓိကတာနိဝါရဏာ၊ လီနုဒ္ဓတဟူသော ယုတ် လွန်သည့် အဖြစ်ကို တားမြစ်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒါ၊ လီနုဒ္ဓတအဘို့သို့ ကျခြင်းကို ဖြတ်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

မဇ္ဈတ္တဘာဝ ဥပဋ္ဌာနာ၊ အလယ်အလတ် ဖြစ်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

အဇ္ဈုပေက္ခသာရထိ ယထာ၊ သွားခြင်းရည်တူ မြင်းဟူဟူကို လျစ်လျူရှုမှိန်း ရထားထိန်းနှင့် တူ၏။

---

ပဿဒ္ဓိ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ပဿဒ္ဓိယော ဝုပသမာ၊
ဒရထာနံ နိမဒ္ဒနာ။
အပရိပ္ဖန္ဒ သီတတ္တာ၊
ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌနာ။

ပဿဒ္ဓိယော၊ ကာယပ္ပဿဒ္ဓိ စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓိ နှစ်ပါး တို့သည် --

ဒရထာနံ၊ ကိလေသာ ဟူသော အပူတို့၏။
ဝုပသမာ၊ ငြိမ်းခြင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

ဒရထာနံ၊ ကိလေသာ အပူအပင်တို့ကို။
နိမဒ္ဒနာ၊ နှိပ်နင်းဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စ ရှိကုန်၏။

အပရိပ္ဖန္ဒ သီတတ္တာ၊ စေတသိက် စိတ်တို့၏ တုန်လှုပ်ခြင်း ကင်းသည်ဖြစ်၍ ဧမြသည့် အဖြစ်လျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ၊ စေတသိက် စိတ်လျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တာနံ အဝုပသမကရဥဒ္ဓစ္စာ- ဒိကိလေသပ္ပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၉၅။)

လဟုတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

လဟုတာယော ဝုပသမာ၊
ဂရုတာနံ နိမဒ္ဒနာ။
အဒန္ဓတာ ဥပဋ္ဌာနာ၊
ကာယစိတ္တ ပဒဋ္ဌနာ။

လဟုတာယော၊ ကာယလဟုတာ စိတ္တလဟုတာတို့သည် --

ဂရုတာနံ၊ ကိလေသာ ဟူသော လေးလံခြင်းတို့၏။
ဝုပသမာ၊ ငြိမ်းစေခြင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

ဂရုတာနံ၊ လေးလံခြင်းတို့ကို။
နိမဒ္ဒနာ၊ နှိပ်နင်းခြင်းကိစ္စ ရှိကုန်၏။

အဒန္ဓတာ ဥပဋ္ဌာနာ၊ ပေါ့ပါးခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တ ပဒဋ္ဌာနာ၊ စေတသိက် အပေါင်းနှင့်စိတ်လျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယ စိတ္တာနံ ဂရုဘာဝကရထိန မိဒ္ဓါဒိကိလေသပ္ပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၉၅။)

မုဒုတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မုဒုတာယော ဝုပသမာ၊
ထဒ္ဓတာနံ နိမဒ္ဒနာ။
အပ္ပဋိဂ္ဃါတုပဋ္ဌာနာ၊
ကာယစိတ္တ ပဒဋ္ဌနာ။

မုဒုတာယော၊ ကာယမုဒုတာ စိတ္တမုဒုတာတို့သည် --

ထဒ္ဓတာနံ၊ ခက်ထန်ခိုင်မာခြင်းတို့၏။
ဝုပသမာ၊ ငြိမ်းဧခြင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

ထဒ္ဓတာနံ၊ ကြမ်းတမ်း ခက်ထန်မှုတို့ကို။
နိမဒ္ဒနာ၊ နှိပ်နင်းခြင်း ကိစ္စ ရှိကုန်၏။

အပဋိဃာတ ဥပဋ္ဌာနာ၊ မထိခိုက်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယဒိတ္တ ပဒဋ္ဌာနာ၊ စေတသိက်အပေါင်းနှင့် စိတ်လျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တာနံ ထဒ္ဓဘာဝကရ ဒိဋ္ဌိမာနာဒိ ကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၉၅။)

ကမ္မညတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ကမ္မညတာ ဝုပသမာ၊
အကမ္မညတာနံ နိမဒ္ဒနာ။
အာလမ္ဗကရဏသမ္ပတ္တိ၊
ကာယစိတ္တ ပဒဋ္ဌနာ။

ကမ္မညတာ၊ ကာယကမ္မညတာ စိတ္တကမ္မညတာ တို့သည် --

အကမညာနံ၊ ဒါန သီလစသော အမှု၌ မကောင်းခြင်း မခံ့ မလျောက်ပတ်ခြင်းတို့၏။
ဝုပသမာ၊ ငြိမ်းစေခြင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

အကမ္မညာနံ၊ အမှု၌ မခံ့ မလျောက်ပတ်ခြင်း တို့ကို။
နိမဒ္ဒနာ၊ နှိပ်နှင်းခြင်း ကိစ္စရှိကုန်၏။

အာလမ္ဗကရဏ သမ္ပတ္တိ၊ ကောင်းမွန်ပြည့်စုံစွာ အာရုံကိုယူခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တ ပဒဋ္ဌာနာ၊ စေတသိက် စိတ်လျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တာနံ အကမ္မညဘာဝ ကရာ'ဝသေသနီဝရဏဒိပ္ပဋိပက္ခဘူတာ၊ ပသာဒနီယ-ဝတ္ထူသု ပသာဒါဝဟာ၊ ဟိတ ကိရိယာသု ဝိနိယောဂက္ခမတာဝါဝဟာ သုဝဏ္ဏဝိသုဒ္ဓိ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၉၅)

ပါဂုညတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ပါဂုညတာ ဝုပသမာ၊
ဂေလညာနံ နိမဒ္ဒနာ။
နိရာဒီနဝုပဋ္ဌာနာ၊
ကာယစိတ္တ ပဒဋ္ဌနာ။

ပါဂုညတာ၊ ကာယပါဂုညတာ စိတ္တပါဂုညတာ တို့သည် --

ဂေလညာနံ၊ အကုသိုလ်ဟူသော နာကျင်ခြင်း တို့၏။
ဝုပသမာ၊ ငြိမ်းစေခြင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

ဂေလညာနံ၊ အကုသိုလ်ဟူသော နာကျင်ခြင်းတို့ကို။
နိမဒ္ဒနာ၊ နှိပ်နင်းခြင်း ကိစ္စ ရှိကုန်၏။

နိရာဒီနဝ ဥပဋ္ဌာနာ၊ အပြစ်ဒေါသကင်းခြင်းလျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တ ပဒဋ္ဌာနာ၊ စေတသိက် စိတ်လျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တာနံ ဂေလညဘာဝ ကရအသုဒ္ဓိယာဒိပ္ပဋိပက္ခတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၉၆)

ဥဇုကတာ ၂-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဥဇုကတာ အဇ္ဇဝင်္ကာ၊
ကောဋိလ္လာနံ နိမဒ္ဒနာ။
အဇိမှတာ ဥပဋ္ဌာနာ၊
ကာယစိတ္တ ပဒဋ္ဌနာ။

ဥဇုကတာ၊ ကာယုဇုကတာ စိတ္တုဇုကတာ တို့သည် --

အဇ္ဇ၀ အင်္ကာ၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။

ကောဋိလ္လာနံ၊ ထွန်စွန်းတပြေး လရေးအသွင် နွားကျင်အလား ကောက်ခြင်း သုံးပါးတို့ကို။
နိမဒ္ဒနာ၊ နှိပ်နင်းဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စ ရှိကုန်၏။

အဇိမှတာ ဥပဋ္ဌာနာ၊ မကောက်ဖြောင့်စင်း တည့်မတ်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တ ပဒဋ္ဌာနာ၊ စေတသိက် စိတ်လျှင် ပဒဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

ကာယစိတ္တာနံ ကုဋိလဘာဝကရ မာယာ သာထေယျာဒိပ္ပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၉၆)

ဝိရတိ ၃-ပါး၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ဝိရတိ အဝီတိက္ကမာ၊
သင်္ကောစန ရသာ တထာ။
အကြိယပ္ပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊
သဒ္ဓါဒိဂုဏ ပဒဋ္ဌနာ။

ဝိရတီ၊ ဝိရတီ သုံးပါးတို့သည်---

အဝီတိက္ကမာ၊ မလွန်ကျူး မကျော်နင်းခြင်း လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး --

သင်္ကောစန ရသာ၊ တွန့်ဆုတ်ခြင်းကိစ္စ ရှိကုန်၏။

အကြိယပ္ပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ မပြုမကျင့်ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိကုန်၏။

သဒ္ဓါဒိဂုဏ ပဒဋ္ဌာနာ၊ သဒ္ဓါ ဟိရောတ္တပ္ပ အပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ်လျှင် နီးသော အကြောင်း ရှိကုန်၏။

ကရုဏာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

ကရုဏာ ပရဒုက္ခာပ-
နယနာကာရပ္ပဝတ္တိကာ။
ဒုက္ခာသဟနာ အဝိဟိံသာ၊
အနာထဘာဝ ဒဿနာ။

ကရုဏာ၊ ကရုဏာသည် ---

ပရဒုက္ခာပနယနာကာရပ္ပဝတ္တိကာ၊ သူတပါး ဆင်းရဲကို ပစ်လိုသော အခြင်းအရာဖြင့် ဖြစ်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

ဒုက္ခ အသဟနာ၊ သူတပါးဆင်းရဲခြင်းကို သည်းမခံနိုင်ခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

အဝိဟိံသာ၊ မညှဉ်းဆဲခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

အနာထဘာဝ ဒဿနာ၊ ကိုးကွယ်ရာ မရှိသည်၏ အဖြစ်ကို တွေ့မြင်ခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

မုဒိတာ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

မုဒိတာ ပမောဒနင်္ကာ၊
အနိဿာယန ရသာ တထာ။
အရတီဝိဃာတူ'ပဋ္ဌာနာ၊
ပရသမ္ပတ္တိ ဒဿနာ။

မုဒိတာ၊ မုဒိတာသည် --

ပမောဒန အင်္ကာ၊ သူတပါးစည်းစိမ်ကို ဝမ်းမြောက်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး --

အနိဿာယန ရသာ၊ မငြူစူခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။

အရတီဝိဃာတ ဥပဋ္ဌာနာ၊ သူတပါးစည်းစိမ်၌ မမွေ့လျော်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။

ပရသမ္ပတ္တိ ဒဿနာ၊ သူတပါးစည်းစိမ်ကို တွေ့မြင်ခြင်း ပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။

အမောဟ၏ လက္ခဏာ စသည် ဓမ္မဝ၀တ္ထာန် ၄-ပါး

အမောဟော ယထာသဘာဝပ္ပဋိဝေဓလက္ခဏော၊ အက္ခလိတပ္ပဋိဝေဓလက္ခဏော ဝါ ကုသလိဿာသ ခိတ္တ ဥသုပ္ပဋိဝေဓော ဝိယ။ ဝိသယောဘာသနရသော ပဒီပေါ ဝိယ။ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနော အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၉၅)

အမောဟော၊ ပညာစေတသိက်သည် --

ယထာသဘာဝပ္ပဋိဝေဓလက္ခဏော၊ အနိစ္စ ဒုက္ခ စသော ကက္ခဠ ဖုသန စသော ဟုတ်မှန်တိုင်းသော သဘောကို သိခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

ဝါ၊ တနည်ကား ---

ကုသလိဿာသ ခိတ္တဥသုပ္ပဋိဝေဓော ဝိယ၊ လိမ္မာသော လေးသမားသည် ပစ်လွှတ်အပ်သာ မြား၏စူးဝင်ခြင်းကဲ့သို့။
အက္ခလိတပ္ပဋိဝေဓလက္ခဏော၊ မချော်မယွင်း ဖောက်ထွင်းခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။

ပဒီပေါဝိယ၊ ဆီမီးကဲ့သို့။
ဝိသယောဘာသန ရသော၊ အာရုံကို ထွန်းပြခြင်း လင်းစေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏၊

အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ၊ လမ်းညွှန်လိမ္မာ တောရောက်ခါ ကဲ့သို့။
အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ မတွေမဝေသော အခြင်းအရာဖြင့် အာရုံ၌ ရှေးရှု တည်၏။
ဝါ၊ တွေဝေခြင်း၏ မရှိခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်၏။

လက္ခဏာစသည် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန် ၄-ပါးတို့ကို ဝေဖန်ပိုင်းခြား ကောက်ယူနည်း

ဤ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို --

သာမညံ ဝါ သဘာဝေါ ဝါ၊
ဓမ္မာနံ လက္ခဏံ မတံ။
ကိစ္စံ ဝါ တဿ သမ္ပတ္တိံ၊
ရသောတိ ပရိဒီပယေ။

ဖလံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာန-
မုပဋ္ဌာနနယောပိ ဝါ။
အာသန္နကာရဏံ ယန္တု၊
တံ ပဒဋ္ဌာနသညိတံ။

ဟူသော အဋ္ဌကထာ ဂါထာဖြင့် သဘောကျအောင် ကြံရာ၏။

လက္ခဏာ

ဓမ္မာနံ၊ ရုပ်နာမ်တရားတို့၏။
သာမညံ ဝါ၊ အနိစ္စ စသော ဆက်ဆံသော သဘောကို၎င်း။
သဘာဝေါ ဝါ၊ ဝိဇာနန ဖုသန ကက္ခဠ သန္တိ စသော မိမိသဘောကို၎င်း။
ဓမ္မာနံ၊ ရုပ်နာမ်တရားတို့၏။
လက္ခဏံ၊ မှတ်ကြောင်း မှတ်အပ်သော လက္ခဏာဟူ၍။
မတံ၊ သိအပ်၏။

ရသ

ကိစ္စံ ဝါ၊ ပြုခြင်းကြိယာ သဘောကို၎င်း။
တဿ၊ ထိုပြုခြင်းကြိယာ သဘော၏။
သမ္ပတ္တိံ ဝါ၊ ပြည့်စုံလာသော ဂုဏ်ကို၎င်း။
ရသောတိ၊ ရသဟူ၍။
ပရိဒီပယေ၊ ပြရာ၏။

ပစ္စုပဋ္ဌာန်

ဖလံ ဝါ၊ အကျိုးသည်၎င်း။
ဥပဋ္ဌာန နယောပိ ဝါ၊ ဉာဏ်သို့ ကပ်၍ တည်သော အခြင်းအရာသည်၎င်း။
ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန် မည်၏။

ပဒဋ္ဌာန်

ယန္တု အာသန္န ကာရဏံ၊ အကြင် နီးသောအကြောင်းသည်ကား။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
တံ၊ ထိုနီးသောအကြောင်းကို။
ပဒဋ္ဌာနသညိတံ၊ ပဒဋ္ဌာန်ဟူ၍ သိမှတ်အပ်၏။

ဤကား အနက်။

သင်္ခါရ ပြီး၏။

---

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ

ဤသို့ သုတမယဉာဏ်ဖြင့် လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို သင်အံ လေ့ကျက် ဆောင်ရွက်မှတ်သား သိကြားနားလည်ပြီးသော ယောဂီသည် ကိုယ်၏အသွင် သစ်ပင် အလား ဝိသုဒ္ဓိငါးပါးတို့ကို ပွါးများ အားထုတ်ရာ၏။

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိတရားကိုယ်

ထိုတွင် ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ငါ သူတပါး ယောက်ျား မိန်းမဟူ၍ မှတ်ထင်သော မိစ္ဆာအမြင်ကို ပယ်ရှားလျက် လောကီ နာမ်ရုပ် နှစ်ပါးတို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်သော ပညာသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။

နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ဖြစ်ပုံ

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကိုရရှိပုံ

ထို ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကို ပြည့်စုံစေလိုမူ ဈာန်ကိုရသော သမထယာနိက ယောဂီသည် နေဝသညာ- နာသညာယတနဈာန်ကို ချန်လှပ်၍ ကြွင်း ရှစ်ရပ် လောကီဈာန်တို့တွင် တပါးပါးကို ဝင်စားပြီး ဈာန်မှ ထပြီး၍ ဝိတက်စသော ဈာန်အင်္ဂါတို့ကို၎င်း, ကြွင်းသော သမ္ပယုတ် တရား တို့ကို၎င်း ဆိုခဲ့ပြီးသော သဘော လက္ခဏာ စသည်တို့ဖြင့် သိမ်းဆည်း [၁] လျက် ဤတရားစုသည် အာရုံသို့ ရှေးရှု ညွတ်တတ်သောကြောင့် နာမ်မည်၏ဟု အချင်းချင်း၎င်း ရုပ်နှင့်၎င်း မရောယှက်စေမူ၍ သတ်မှတ်ပိုင်းခြား နှလုံး ထားအပ်၏။

[၁။ သိမ်းဆည်း = “ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟေတဗ္ဗာ” အရ သိမ်းဆည်းခြင်း ဟူသည် ဉာဏ်ဖြင့်ပိုင်းခြား၍ ယူခြင်း မှတ်သားခြင်း ပင်တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊ဒု၊ နှာ-၃၅၀)]

ထိုနောက် အိမ်တွင်းသို့ မြွေဝင်သွားသည်ကို မြင်သော ယောက်ျားသည် အစဉ်လိုက်လျက် နှောက်နှက် ဖွေရှာသည်ရှိသော် နေရာ တွင်းခေါင်းကို တွေ့သကဲ့သို့ မြင်ပြီးသော နာမ်၏ မှီရာကို ရှာသည်ရှိသော် မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်၊ ယင်း၏မှီရာ မဟာဘုတ်၊ ယင်း ၌မှီသော ဥပါဒါရုပ်တို့ကို အနုက္ကမအားဖြင့် မြင်၍ ဆိုခဲ့ပြီးသော သဘော လက္ခဏာ စသည်တို့ဖြင့် သိမ်းဆည်းလျက် ဤတရားအပေါင်းသည် အကြောင်း ချမ်း ပူ စသည်တို့ကြောင့် မည်း ဖြူ ကြုံ ဝ ဆိုး လှ ပျော့ မာခြင်း စသည်ဖြင့် ဖောက်ပြန်တတ်သောကြောင့် ရုပ်မည်၏” ဟု အချင်းချင်း၎င်း, နာမ်နှင့်၎င်း မရောယှက်စေမူ၍ သတ်မှတ်ပိုင်းခြား နှလုံး ထားအပ်၏။

ထိုနောင် “ဤကား နမန လက္ခဏာရှိသော နာမ်။
ဤကား ရုပ္ပန လက္ခဏာရှိသောရုပ်။
ဤကား ရုပ်။
ဤကား-နာမ်”
ဟု နာမ်ရုပ်အစုကို နှစ်ခု ခွဲထား အဖန်ဖန် ပိုင်းခြား အပ်၏။

ရုပ်မှစ၍ ပွါးရခြင်း

ဓာတ် ၄-ပါးအစွမ်းဖြင့် နာမ်ရုပ် တို့ကို ပိုင်းခြားခြင်း

ရုပ်မှစ၍ကား - သိလွယ်ထင်ရှားသောကြောင့် သမထယာနိက, သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိက ပုဂ္ဂိုလ် နှစ်ပါးလုံးပင် ပွါးသင့်၏။ ပွါးဟန်ကား -စတူဓာတုဝဝတ္ထာန်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော တဆဲ့ကိုးပါးသော ဓာတုပရိဂ္ဂဟမုခ တို့တွင် တပါးပါး၏ အစွမ်းဖြင့် ဓာတ်လေးပါးတို့ကို သိမ်းဆည်း၍ ယာထာဝသရသ လက္ခဏာအားဖြင့် ဓာတ်လေးပါး ထင်ရှားသည် ရှိသော် ---

စတုန္နမ္ပိ စ ဓာတူနံ၊
အဓိကံ'သ ဝသေနိ 'ဓ။
ရူပဘေဒေါ သဝိညေယျော၊
ကမ္မစိတ္တာနလန္နဇော။

စသော တဆဲ့လေးဂါထာ တို့ဖြင့် စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်က ပြခဲ့သော --

တရာ့ခုနစ်ဆယ်၊ သုံးခုကယ်၊ ကိုယ်ဝယ် ကလာပ်ပေါင်း။
တထောင့်ငါးရာ၊ တခုသာ၊ ရုပ်မှာ ရစကောင်း။
သစ္စသံခိပ်၊ ဝေဘန်စိတ်၊ ကျိပ်လိပ် သေချာတောင်း။

ဟု ဆိုခဲ့သော ရုပ်ကလာပ်တို့သည် ထင်ရှား လာကုန်၏။

ဤသို့ အကျယ်အားဖြင့် ဘူတုပါဒါရုပ်တရား တို့သည် ထင်ရှားလာကုန်သည် ရှိသော် အလုံးစုံကို ရုပ္ပနလက္ခဏာအားဖြင့် ပေါင်းစု၍ “ဤကား - ရုပ်တည်း” ဟု ရှုအပ်၏။

ဤသို့ ရုပ်ကို သိမ်းဆည်းပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ် အား လောကီစိတ် ဧကာသီတိ စေတသိက် ဒွေပညာသ ဟူသော နာမ်တရားတို့သည် ဒွါရအားဖြင့် ထင်ရှား လာကုန်၏။ ထိုထင်ရှားလာကုန်သော နာမ်တရားတို့ကို နမနလက္ခဏာ အားဖြင့်စုပေါင်း၍ “ဤကား နာမ်တည်း”ဟု-ရှုအပ်၏။

လောကုတ္တရစိတ္တာနိ ပန နေ၀ သုဒ္ဓဝိပဿကဿ၊ န သမထယာနိကဿ ပရိဂ္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ အနဓိဂတတ္တာ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၂၂၃။)

သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန “ဧကာသီတိ လောကိယစိတ္တာနီ”တိ ဝုတ္တံ။ လာဘိနော ဧဝ ပန မဟတဂ္ဂစိတ္တာနိ သုပါကဋာနိ ဟောန္တိ။

ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃၅၃။)

ဓာတ်အားဖြင့်ပိုင်းခြားခြင်း

တနည်းလည်း ဓာတ်တဆဲ့ရှစ်ပါးတို့၏ အစွမ်းဖြင့် နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြားအပ်၏။ ပိုင်းခြား ဟန်ကား -- အခွဲနှင့်တကွ တဆဲ့တပါးသော နိပ္ပန္နရုပ်ဓာတ်တို့သည် ရုပ်တည်း။

ရူပါ ရူပါနေဝ ဟိ ဣဓ ပရိဂ္ဂယှန္တိ၊ န ရူပပရိစ္ဆေဒ ဝိကာရလက္ခဏာနိ။

ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃၅၃။)

အခွဲနှင့်တကွ ရှစ်ပါးသော နာမ်ဓာတ်တို့သည် နာမ်တည်းဟု ရှေးရှုလျက် “ဤကား ရုပ်, ဤကား နာမ်။ ဤကား နာမ် ဤကား ရုပ်”ဟု ပိုင်းခြား အပ်၏။

အာယတနအားဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်း

တနည်း အာယတန တဆဲ့နှစ်ပါးတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ထို့အတူ ပိုင်းခြားအပ်၏။

ခန္ဓာအားဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်း

တနည်းလည်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့၏ အစွမ်းဖြင့် အကျဉ်းအားဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်၏။

အကျဉ်းနည်းအားဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်း

တနည်းလည်း --

ဣမသ္မိံ သရီရေ ယံကိဉ္စိ ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပံ၊ ယဉ္စကိဉ္စိ နှမနလက္ခဏံ နာမံ။ ဣဒမ္မိ နာမံ ဣဒဉ္စ ရူပံ ဣဒံ ဝုစ္စတိ နာမရူပံ။

ဣမသ္မိံ သရီရေ၊ ဤကိုယ်၌။
ယံကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော။
ရုပ္ပနလက္ခဏံ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော။
ရူပံ၊ ရုပ်သည်၎င်း။
ယံကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော။
နမန လက္ခဏံ၊ အာရုံသို့ညွတ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော။
နာမံစ၊ နာမ်သည်၎င်း။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣဒဉ္စ နာမံ၊ ဤ နမနလက္ခဏာရှိသော နာမ်ကို၎င်း။
ဣဒဉ္စ ရူပံ၊ ဤ ရုပ္ပနလက္ခဏာရှိသော ရုပ်ကို၎င်း။
ဣဒံ၊ ဤနာမ်ရုပ ်နှစ်ခုကို။
နာမရူပံ၊ နာမ်ရုပ်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

ဤသို့ လွန်စွာ ကျဉ်းလှသော နည်းဖြင့်လည်း သိမ်းဆည်း ပိုင်းခြားအပ်၏။

ဣန္ဒြေ စသောအားဖြင့် နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြားခြင်း

တနည်းလည်း -- လောကိဣန္ဒြေ လောကိသစ္စာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တို့ဖြင့်လည်း ရုပ် နာမ် နှစ်ပါးကို ပိုင်းခြား၍ နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ကို ဖြစ်စေအပ်၏။

နာမ် မထင်သေးက ရုပ်ကိုသာ သိမ်းဆည်းအပ်ခြင်း

ဤ ဆိုခဲ့ပြီးအပ် အရပ်ရပ်သော နည်းတို့တွင် လိုရာ တပါးပါးသော နည်းဖြင့် ရုပ်ကို သိမ်းဆည်းပြီး၍ နာမ်ကို သိမ်းဆည်းသောအခါ သိမ်မွေ့သောကြောင့် နာမ် မထင်လာတည့်လျှင် ဓုရနိက္ခေပကို မပြုမူ၍ မျက်နှာရိပ်ထင်အောင် ကြေးမုံပြင်ကို အထပ်ထပ် ပွတ်တိုက်သော ယောက်ျား၊ ရေဖျန်းကာ ဖျန်းကာ ဆီပွတ်သော ယောက်ျား၊ ရေနောက်ကို ကြည်စေ လို၍ ရေအိုးအတွင်း၌ ခပေါင်းရေကြည်စေ့ သွေးသောယောက်ျား၊ ကြံညှစ်သမား၊ နွားကြမ်းကို ဆုံးမသော ယောက်ျား၊ အဟုတ် အမှန် သိလို၍ ခိုးသူကို စစ်ကြောသောမင်း၊ ဆီဥကို လို၍ နို့ဓမ်းကို မွှေသော ယောက်ျား၊ ငါးချက်စားလို၍ ငါးကို ချက်သောယောကျ်ား တို့ကဲ့သို့ ရုပ်ကိုသာ ပြန်လည်၍ အဖန်တလဲလဲ ဆင်ခြင်သုံးသပ် သိမ်းဆည်းအပ်၏။

[ဓုရနိက္ခေပ = မြော်လင့်ချက် မထားတော့ပဲ စိတ်နှလုံး ဒုံးဒုံးချကာ အားလျှော့လိုက်ခြင်း (ဓုရ = ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး။ နိက္ခေပ = ချခြင်း၊ စွန့်ပစ်လိုက်ခြင်း။)]

နာမ်၏ အခြေခံ ဖုသန စသော အခြင်းအရာ ၃-ပါး ထင်လာပုံ

သို့ သိမ်းဆည်းဖန်များ၍ ရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ထက်သန်အားရှိသည် ရှိသော် လေ့လာဖန်များသော ပထမဈာန် စသည်သည် ဒုတိယဈာန် စသည်၏ အခြေ ဖြစ်သကဲ့သို့ နာမပရိဂ္ဂဟ ဉာဏ်၏ အခြေပါဒဖြစ်၍ ထိုရုပ်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ကုန်သော နာမ်တရားတို့သည် ဖုသန ဝေဒယန ဝိဇာနန သုံးပါးတို့တွင် တပါးပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် အလိုလိုပင် ထင်ရှားလာကုန်၏။ အဘယ်သို့ ထင်ရှားလာကုန်သနည်းဟူမူ --

ပထဝီဓာတု ကက္ခဠလက္ခဏာ၊ ကေသေသု ပထဝီဓာတု ကက္ခဠ လက္ခဏာ။

ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့် ရုပ်ဓာတ်ကို သုံးသပ် ဆင်ခြင်ဆဲတွင် ဓာတ်နှင့် စိတ်တို့၏ အာရုံ အာရမ္မဏိက အဖြစ်ဖြင့် ထိခိုက်ခြင်းဟူသော ဖုသန သဘောသည် ဉာဏ်တွင် ထင်ရှားလာ၏။ ယင်း ဖုသန သဘောထင်လျှင် ကြွင်းသော ခန္ဓာ ငါးပါးတို့သည် ထင်ရှားလာကုန်တော့သည်။ အချို့သော ယောဂီမှာ ထိုအာရုံကို ခံစားခြင်း ဟူသော ဝေဒယန သဘောထင်လာ၏။ အချို့သောယောဂီမှာ ထို အာရုံကို သိခြင်းဟူသော ဝိဇာနန သဘောထင်လာ၏။ ယင်း သဘောထင်လျှင်လည်း ကြွင်းသော ခန္ဓာလေးပါး တို့သည် ထင်ရှား လာကုန်သည်။

ထို့ကြောင့် ရုပ်အလုံးစုံကို မမြင်သေးပဲ နာမ်ကို မသိမ်းဆည်းအပ်။ ရုပ် တစိတ်ကိုသာ မြင်သည်ဖြစ်လျက်နှင့် ရုပ်ကိုလွှတ်၍ နာမ်ကို သိမ်းဆည်းလျှင် ပထဝီကသိုဏ်း (ဤကျမ်း၊ဒု၊တွဲ၊နှာ-၂ဝ၈) ၌ဆိုခဲ့ပြီးသော “ပဗ္ဗတေယျဂါဝီ" ကဲ့သို့ တောမဝင်အိမ်မကျ ဖွတ်လည်းမရ ဓားမလည်းဆုံးသည်ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်သည်။

ဤသို့လျှင် သုံးပါးသော အခြင်းအရာတို့တွင် တပါးပါး၏ အစွမ်းဖြင့် ထင်လာသော နာမ်ခန္ဓာလေးပါးတို့ကို “ဤကား နာမ်တည်း”ဟု ရှေးထင်ပြီး အာရုံဖြစ်သော ရုပ်ကို “ဤကား ရုပ်တည်း”ဟု မှတ်လျက် စေ့စပ်လှစွာသော သေတ္တာကို သံလျက်ဦးဖြင့် ဖွင့်ခွါသကဲ့သို့၎င်း, ထန်းမြစ်ဖု အစုံကို နှစ်ခြမ်းခွဲ သကဲ့သို၎င်း ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ သူတပါး, ယောက်ျား မိန်းမ မဟုတ်၊ နာမ် ရုပ် အစုသာတည်းဟု - သဋ္ဌာန်ချ၏။

သုတ္တန်နည်းဖြင့် နာမ်ရုပ်တို့ကို ပိုင်းခြားဆင်ခြင်ခြင်း

ထိုအခါ “ကျက်ပြီးသည်ကိုကျို၊ ပြိုရာတွင် ဖျက်သည်”ဟူသကဲ့သို့၊ ထိုထိုဘဝ အဆက်ဆက် အနမတဂ်မှ ကိန်းစက်၍လာခဲ့သော မိစ္ဆာဘိနိဝေသကို မဆိုထားဘိ၊ လောကသမ္မုတိပညတ် သတ္တ ပုဂ္ဂလသညာပင် သော်လည်း လွန်စွာ ချုပ်သည်ထက် ချုပ်ခြင်း၊ အသမ္မောဟဘုံ၌ စိတ်ကို တည်စေခြင်း အကျိုးငှါ များစွာသော သုတ္တန်တို့နှင့် နှီးနှောရောစပ်၍ ပိုင်းခြား ဆင်ခြင်အပ်၏။ ဆင်ခြင်ပုံကား ...

ယထာပိ အင်္ဂသမ္ဘာရာ၊
ဟောတိ သဒ္ဒေါ ရထော ဣတိ၊
ဧဝံ ခန္ဓေသု သန္တေသု၊
ဟောတိ သတ္တောတိ သမ္မုတိ။

ယထာ ပဋိစ္စ ကဋ္ဌာဒိံ၊
အဂါရန္တိ ပဝုစ္စတိ။
ဧဝံ ပဋိစ္စ အဋ္ဌျာဒိံ၊
သရီရန္တိ ပဝုစ္စတိ။

ဒုက္ခမေဝ ဟိ သမ္ဘောတိ၊
ဒုက္ခံ တိဋ္ဌတိ ဝေတိ စ။
နာညတြ ဒုက္ခာ သမ္ဘောတိ၊
နာညံ ဒုက္ခာ နိရုဇ္ဈတိ။

ယဒိ ခန္ဓာ သိယုံ အတ္တာ၊
နေတေ ရုဇာယ ဝတ္တယုံ။
ယသ္မာ စေတေ အနတ္တာဝ၊
တသ္မာ ဗာဓာယ သမ္ဘဝံ။

ရဇ္ဇုယောဂါ ဒါရုယန္တံ၊
သဗျာပါရံဝ ခါယတိ။
ဧဝံ သုညံ နာမရူပံ၊
အညမည သမာယုတံ။

ယမကံ နာမရူပဉ္စ၊
ဥဘော အညောညနိဿိတာ။
ဧကသ္မိံ ဘိဇ္ဇမာနသ္မိံ၊
ဥဘော ဘဇ္ဇန္တိ ပစ္စယာ။

န ဝတ္ထာရမ္မဏာ နာမံ၊
နာပိ စူဘိန္နမန္တရာ။
ဟေတုံ ပဋိစ္စ သမ္ဘောတိ၊
သဒ္ဒေါ ပဟတာယ ဘေရိယာ။

န သကေန ဗလေနေဝ၊
ဇာယတေ တိဋ္ဌတေ ဒွယံ။
ဇစ္စန္ဓပီဌသပ္ပီဝ၊
သင်္ခတံ အတ္တဒုဗ္ဗလံ။

ပရပ္ပစ္စယာရမ္မဏာ၊
ဇာယတေ တိဋ္ဌတေ ဒွယံ။
ဧနကော ပတ္ထမ္ဘကေဟိ၊
ပစ္စယေဟိ ပဘာဝိတံ။

ယထာပိ နာဝံ နိဿာယ၊
မနုဿာ ယန္တိ အဏ္ဏဝေ။
ဧဝမေဝ ရူပံ နိဿာယ၊
နာမကာယော ပဝတ္တတိ။

ယထာ စ မနုဿေ နိဿာယ၊
နာဝါ ဂစ္ဆတိ အဏ္ဏဝေ။
ဧဝမေ၀ နာမံ နိဿာယ၊
ရူပကာယော ပဝတ္တတိ။

ဥဘော နိဿာယ ဂစ္ဆန္တိ၊
မနုဿာ နာဝါ စ အဏ္ဏဝေ။
ဧဝံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ၊
ဥဘော အညောည နိဿိတာ။

သင်္ဂဟ ဂါထာ။
.

အင်္ဂသမ္ဘာရာ၊ ဝင်ရိုး စက်ဘီး စသော အစိတ် အဆောက်အဦကြောင့်။
ရထောတိ၊ ရထား ဟူ၍။
သဒ္ဒေါ၊ ခေါ်ဆိုခြင်း ဝေါဟာရ ပညတ်သည်။
ဟောတိ ယထာ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။
ဧဝံ တထာ၊ ထိုအတူ။
ခန္ဓေသု၊ ခန္ဓာတို့သည်။
သန္တေသု၊ ရှိကုန်လတ်သော်။
သတ္တောတိ သမ္မုတိ၊ သတ္တဝါ-ဟု သမုတ် ပညတ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဤ၌ “ဟောတိ သတ္ထော ရထော ဣတိ” ဟု အဋ္ဌကထာပါဌ် ရှိ၏။ နိဿယ၌လည်း “သတ္တော ရထာ ဣတိ = လှည်းရထား ဟူသော” ဟု အနက် ပေး၏။ ဋီကာ၌လည်း “သတ္ထောတိ ဝေါဟာရော” ဟူ၍ပင် ရှိ၏။ ပါဌ်ပျက် မှတ်ရမည်။ “ယထာ အက္ခစက္ကပဉ္ဇရ ဤသာဒီသု အင်္ဂသမ္ဘာရေသု ဧကေနာကာရေန သဏ္ဌိတေသု ရထောတိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ” ဟု နောက်၌ အဋ္ဌကထာ ဖွင့်သောကြောင့် ဟောတိ သဒ္ဒေါ ရထော ဣတိ ဟု ရှိသင့်သည်။ ဋီကာ၌လည်း “သဒ္ဒေါတိ ဝေါဟာရော” ဟု ဒန္တဇ တတိယက္ခရာ သဒိသ- ဒွေဘော်နှင့် တည်ပုဒ်ရှိမှ သင့်မည်။

ကဋ္ဌာဒိံ၊ သစ်သားကြိမ်ရွယ် သက်ကယ်မြေကျံ ဟူသော အစိတ်ကို။
ပဋိစ္စ၊ စွဲ၍။
အဂါရန္တိ၊ အိမ် ကျောင်း ဇရပ် ဟု။
ပဝုစ္စတိ ယထာ၊ ဆိုအပ်သကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
အဋ္ဌျာဒိံ၊ အရိုး အကြော အသား အရေ လေးထွေသော ကောဋ္ဌာသကို။
ပဋိစ္စ၊ စွဲ၍။
သရီရန္တိ၊ ကိုယ်ဟူ၍။
ပဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

ဟိသစ္စံ၊ မှန်၏။
ဒုက္ခမေဝ၊ ဆင်းရဲသက်သက် သည်သာလျှင်။
သမ္ဘောတိ၊ အကြောင်းအားလျော်စွာ ဖြစ်၏။
ဒုက္ခံ ဧဝ၊ ဆင်းရဲသည်သာလျှင်။
တိဋ္ဌတိ၊ ခဏဌီ ပဗန္ဓဌီ အားဖြင့် တည်၏။
ဝေတိ စ၊ ခဏနိရောဓ စုတိနိရောဓ အားဖြင့် ချုပ်လည်းချုပ်၏။
ဒုက္ခာ၊ ဆင်းရဲကို။
အညတြ၊ ကြဉ်ထား၍။
ကိဉ္စိဓမ္မဇာတံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ခေါ် ဆိုဘွယ်ရာ တစုံတခုသော တရားသဘောသည်။
န သမ္ဘောတိ၊ ဖြစ်သည်မရှိ။
ဒုက္ခာ၊ ဆင်းရဲမှ။
အညံ၊ တပါး။
ကိဉ္စိဓမ္မဇာတံ၊ တစုံ တခုသော အဖြစ်တရားသည်။
နိရုဇ္ဈတိ၊ ချုပ်သည်မရှိ။

ခန္ဓာ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့သည်။
အတ္တာ၊ အစိုးရသော ကိုယ်မည်သည်။
ယဒိသိယုံ၊ အကယ်၍ ဖြစ်ကုန်ငြားအံ့။
ဧတေ၊ ထိုခန္ဓာငါးပါးတို့သည်။
ရုဇာယ၊ ကျင်နာနှိပ်စက်ခြင်းငှါ။
နဝတ္တယုံ = နဝတ္တေယျုံ၊ မဖြစ်ကုန်ရာ။
ယသ္မာ စ၊ အကြင် အကြောင်းကြောင့်ကား။
ဧတေ၊ ထို ခန္ဓာငါးပါးတို့သည်။
အနတ္တာဝ၊ အစိုးရသော ကိုယ်မဟုတ်သာလျှင်တည်း။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အာဗာဓာယ၊ ကျင်နာနှိပ်စက်ခြင်းငှါ။
သမ္ဘဝံ၊ ဖြစ်ခဲ့ကုန်၏။

ရဇ္ဇုယောဂါ၊ ကြိုးနှင့်ပေါင်းမိခြင်းကြောင့်။
ဒါရုယန္တံ၊ သစ်ယန္တရားရုပ်သည်။
သဗျာပါရံဣ၀၊ သွား ရပ် က ခုန် ဗျာပါရ ရှိပုံယောင်ယောင်။
ခါယတိယထာ၊ ထင်ရသကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
သုညံ၊ သတ္တ ဇီဝ ဗျာပါရ ကင်းဆိတ်သော။
နာမရူပံ၊ နာမ်ရုပ် နှစ်ပါးသည်။
အညမညသမာယုတံ၊ အချင်းချင်း ပေါင်းယှဉ် ကြသည် ဖြစ်၍။
သဗျာပါရံဣ၀၊ ယာပိုက်လေးရပ် လှုပ်ရှားတတ်သကဲ့သို့။
ခါယတိ၊ ထင်ရ၏။

ယမကံ၊ အစုံဖြစ်သော။
နာမံ၊ နာမ်သည်၎င်း။
ရူပဉ္စ၊ ရုပ်သည်၎င်း။
ဥဘော၊ နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
အညောညနိဿိတာ၊ ဝက္ကထောင်တည်း ယိုင်မလည်းသည့် ကျူစည်းပမည် တပါးသည် တပါးကိုမှီ၍ တည်ကုန်၏။
တတော၊ ထို့ကြောင့်။
ဧကသ္မိံ၊ တခုခုသည်။
ဘိဇ္ဇမာနသ္မိံ၊ ပျက်သည်ရှိသော်။
ဥဘော၊ နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးစုံ တို့သည်။
ပစ္စယော၊ ပစ္စည်းတရား ချုပ်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ဘဇ္ဇန္တိ၊ ပျက်ကုန်၏။
(တနည်းလည်း)
ပစ္စယာ = ပစ္စယဘူတာပိ၊ အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုကြသည် ဖြစ်ကုန်သော်လည်း။
ဥဘော၊ နာမ်ရုပ် နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
ဘဇ္ဇန္တိဧ၀၊ ပျက်စီးကုန်သည်သာလျှင်တည်း။

ဝတ္ထာရမ္မဏာ၊ စက္ခု သောတ စသော မှီရာ- ရူပ သဒ္ဒ စသောအာရုံမှ။
နာမံ၊ နာမက္ခန်တရားသည်။
န သမ္ဘောတိ၊ ထွက်လာ၍ ဖြစ်သည် မဟုတ်။
ဥဘိန္နံ၊ ဝတ္ထုအာရုံ နှစ်ပါးစုံတို့၏။
အန္တရာပိ စ၊ အကြား၌လည်း။
န သမ္ဘောတိ၊ ဖြစ်သည်မဟုတ် --

> ‘နော စ ဥဘိန္နမန္တရာ’တိ ဣဒံ ပန တေသံ အရူပ ဓမ္မတ္တာ အပ္ပဒေသတာယ ဝုတ္တံ။
> ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၃၆၅)

ပဟတာယ၊ တီးခတ်ရိုက်နှက်အပ်သော။
ဘေရိယာ၊ စည်၏။
သဒ္ဒေါယထာ၊ အသံကဲ့သို့။
ဟေတုံ၊ စက္ခု ရူပ အာလောက မနသိကာရ စသော အကြောင်းကို။
ပဋိစ္စ၊ စွဲ၍။
သမ္ဘောတိ၊ အသစ်ဖြစ်ပေါ် လာ၏။

ဒွယံ၊ နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးသည်။
သကေနေဝ ဗလေန၊ မိမိအစွမ်းဖြင့်သာလျှင်။
န ဇာယတေ၊ ဖြစ်လည်းမဖြစ်နိုင်။
န တိဋ္ဌတေ၊ တည်လည်း မတည်နိုင်။
ဇစ္စန္ဓ ပီဌသပ္ပီဝ၊ ဝမ်းတွင်းပါ ကာဏ်းသသူ ဆွံ့အသူ နှစ်ယောက်တို့ကဲ့သို့။
သင်္ခတံ၊ အကြောင်းတရားတို့သည် ပြုပြင်အပ်သည်ဖြစ်၍။
အတ္တ ဒုဗ္ဗလံ၊ ကိုယ်စွမ်းမရှိ အားနည်းဘိသည်ဖြစ်၍။
ပရစ္စယာရမ္မဏာ၊ တပါးသော ဇနကအကြောင်း ဥပတ္ထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့်။
(တနည်းလည်း) ရုပ်၏ပစ္စယ နာမ်၏ အာရမ္မဏ ဟူသော တပါးအကြောင်းကြောင့်။
ဒွယံ၊ နာမ်ရုပ် နှစ်ပါးသည်။
ဇာယတေ၊ ဖြစ်ရ၏။
တိဋ္ဌတေ၊ တည်ရ၏။
ဇနေကောပတ္ထမ္ဘကေဟိ၊ ဖြစ်စေတတ် ထောက်ပံ့တတ်ကုန်သော။
ပစ္စယေဟိ၊ အကြောင်းနှစ်ပါးတို့သည်။
ပဘာဝိတံ၊ ဖြစ်စေအပ်၏။

နာဝံ၊ လှေကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
မနုဿာ၊ လူတို့သည်။
အဏ္ဏဝေ၊ သမုဒ္ဒရာ၌။
ယန္တိ ယထာပိ၊ သွားကုန်သကဲ့သို့လည်း။
ဧဝမေဝ၊ ဤအတူသာလျှင်။
ရူပံ၊ ရုပ်ကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
နာမကာယော၊ နာမ်အပေါင်းထည်။
ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်ရ၏။

မနုဿေ၊ လူတို့ကို။
နိဿယ၊ မှီ၍။
နာဝါစ၊ လှေသည်လည်း။
အဏ္ဏဝေ၊ သမုဒြာ၌။
ဂစ္ဆန္တိ ယထာ၊ သွားသကဲ့သို့။
ဧ၀မေဝ၊ ဤအတူသာလျှင်။
နာမံ၊ နာမ်ကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
ရူပကာယာ၊ ရုပ်အပေါင်းသည်။
ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်ရ၏။

မနုဿာ စ၊ လူတို့သည်၎င်း။
နာဝါ စ၊ လှေသည်၎င်း။
ဥဘော၊ နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
နိဿယ၊ အချင်းချင်း မှီကြကုန်၍။
အဏ္ဏဝေ၊ သမုဒ္ဒရာ၌။
ဂစ္ဆန္တိယထာ၊ သွားကြကုန်သကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
နာမဉ္စ၊ နာမ်သည်၎င်း။
ရူပဉ္စ၊ ရုပ်သည်၎င်း။
ဥဘော၊ နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
အညောည နိဿိတာ၊ အချင်းချင်းမှီ၍ ဖြစ်ကုန်၏။

ယထာဘူတ ဒဿနမည်ပုံ

ဤသို့ များစွာသော သုတ္တန်တို့နှင့် နှီးနှော ပိုင်းခြား၍ နာမ် ရုပ်နှစ်ပါးမျှသာ၊ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ မရှိဟု မြင်ခြင်းသည် ယထာဘူတဒဿန မည်၏။ ယင်းကို ပယ်ခွါ၍ သတ္တဝါစင်စစ် ရှိ၏ဟု ယူမူကား - သဿတဒိဋ္ဌိ၌သော်၎င်း ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၌သော်၎င်း ကျ၍ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝိပရီတဒဿန ဖြစ်၏။
.

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိမည်ပုံ

ဤသို့လျှင် ဈာန်ခုနစ်ပါး, ဥပစာခုနစ်ပါးအားဖြင့် နာမ ပရိဂ္ဂဟမုခ [၁] တဆဲ့လေးပါး၊ စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော ဓာတုပရိဂ္ဂဟမုခ တဆဲ့သုံးပါး [၂]၊ ဓာတ် အာယတန ခန္ဓာ မဟာဘုတ် ဣန္ဒြေ သစ္စာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အားဖြင့် ခုနှစ်ပါးနှင့်ရော၍ ရူပပရိဂ္ဂဟမုခ [၃] နှစ်ဆယ်၊ ထိုနှစ်ဆယ်ကို သမုခ [၄] အဖြစ်ဖြင့် ထင်လာသော ဖဿ ဝေဒနာ စိတ် သုံးပါးနှင့် မြှောက်၍ ခြောက်ဆယ်၊ ယခင် နာမပရိဂ္ဂဟမုခ တဆဲ့လေးပါးနှင့် ရော၍ ခုနစ်ဆဲ့လေးပါးသော နာမရူပပရိဂ္ဂဟနည်း တို့ဖြင့်၎င်း၊ သမ္ဗဟုလသုတ္တန္တစသော နာမရူပ ဝဝတ္ထာန နည်းတို့ဖြင့်၎င်း နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးကို ပိုင်းခြားဆင်ခြင်၍ သတ္တသညာကို စွန့်ခွါနှိပ်စက် ဖြိုဖျက်ပယ်ချွေ မတွေဝေပဲ နှစ်ထွေသော နာမ်ရုပ်ကို ဟုတ်မှန်သည်အတိုင်း သိမြင်သော ယင်း ယထာဘူတဒဿနသည် “အတ္တဒိဋ္ဌိမလဝိသောဓနတော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ” ဟူသော ဋီကာ(ဒု၊နှာ-၃၆၇) နှင့်အညီ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။ နာမရူပ ဝဝတ္ထာနဉာဏ် သင်္ခါပရိစ္ဆေဒ ဉာဏ်လည်း မည်၏။

[၁။ နာမပရိဂ္ဂဟမုခ = (နာမ = နာမ်၊ ပရိဂ္ဂဟ = သိမ်းဆည်းခြင်း၊ မုခ = အကြောင်း နည်းလမ်း) နာမ်တရားကို ပိုင်းခြား သိမ်းဆည်းယူခြင်း အကြောင်း။
၂ ဓာတုပရိဂ္ဂဟမုခ = ဓာတ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်းခြင်း အကြောင်း ၁၃-ပါး။
၃။ ရူပပရိဂ္ဂဟမူခ = ရုပ်ကိုပိုင်းခြား သိမ်းဆည်းခြင်း အကြောင်း ၂၀-ပါး။
၄။ သမုခ = (သ = ရှိ။ မုခ = အစ ရှေးဦး ပြဓာန်းခြင်း။) ရှေးဦးစွာပြဓာန်းခြင်း ရှိသည်။]
.

ဆရာ့ဆရာအလို ပွါးများနည်း

ငါတို့ ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကား --မျက်စိအမြင်နှင့် ပြည့်စုံသော ယောက်ျား သည် ဆင်မြီး နှာမောင်း အစွယ် စသော အစွန်အဖျားကို မြင်လျှင် အစဉ် လျှောက်၍ ဆင်ခြင်က ဆင်ကောင်အလုံးစုံကို အကုန်အစင် သိရသကဲ့သို့ ရုပ်ကဖြစ်စေ နာမ်ကဖြစ်စေ ဉာဏ်၌ ထင်လာသည်မှ စ၍ သိမ်းဆည်း ပိုင်းခြား ရမည်။ ပိုင်းခြားဟန်ကား -- အသံကိုကြားလျှင် “ဤအသံကား ဥပါဒါရုပ် ဖြစ်၍ မဟာဘုတ်ကို မှီ၏။ ယင်း မဟာဘုတ်သည် မှီတတ်သော ဥပါဒါရုပ်စုနှင့် တကွ ဖြစ်၏။ ဤတရားအပေါင်းသည် ရုပ်တည်း။ ဤရုပ်တရား အပေါင်းသည်လည်း အကြောင်း စိတ္တုပ္ပါဒ်ကြောင့် ဖြစ်၏။ ဤအကြောင်း စိတ္တုပ္ပါဒ်သည် နာမ်တည်း၊ ဤ ရုပ်နာမ် နှစ်ပါးသာ လျှင်တည်း၊ ဤရုပ်နာမ်မှတပါး စကား ပြောဆိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ငါ သူတပါး ယောက်ျား မိန်းမ ဟူ၍ မရှိချေ၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် အဖန်ဖန် ပိုင်းခြားပွါးများရမည်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ရင့်သန် ထက်မြက်သော ယောဂီတို့၏ အရာပေတည်း။

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ပြီး၏။
……

ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ

ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိမည်ပုံ

“တေသမေ၀ စ နာမရူပါနံ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိနာမ” ဟူသည်နှင့် အညီ ဤမြင်အပ်ပြီးသော နာမ် ရုပ်၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်း စဉ်းစားလျက် အဓွန့် သုံးပါး၌ ယုံမှားခြင်းကို လွန်မြောက်၍ တည်သော ဉာဏ်သည် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။

[(ကင်္ခါ = ယုံမှားခြင်း။ ဝိတရဏ = လွန်မြောက် ကူးမြောက်ခြင်း။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်ခြင်း) ယုံမှားမှုကို လွန်မြောက်ခြင်း အားဖြင့် စင်ကြယ်ခြင်း။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ရလျှင် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ဖြစ်ပြီ။]
.

ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ပွါးများပုံ

ယင်း ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိကို ပွါးဟန်ကား -- သမားလိမ္မာသည် အနာကိုမြင်လျှင် အနာ၏ အကြောင်းသမုဋ္ဌာန်ကို ရှာသကဲ့သို၎င်း, သနားတတ်သော ယောက်ျားသည် ခရီး လမ်းချက်၌ ပက်လက်မဖွယ် သူငယ်ကို မြင်လျှင် မိဘကိုဆင်ခြင်သကဲ့သို့၎င်း၊ ဒုက္ခသုံးပါးနှင့် ယှဉ်သောကြောင့် အနာရောဂါအသွင် သံသရာ၌ နစ်မွန်း၍ နေသော ခန္ဓာအစဉ်ဖြစ်၍ သနားစဖွယ် သူငယ်အသွင် ဤ မြင်အပ်ပြီးသော ရုပ် နာမ် အပေါင်းသည် အကြောင်းမရှိပဲ ဖြစ်သည် ဆိုလျှင် ခပ်သိမ်းသော သန္တာန် အခါ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ အတူတူချည်း တပုံတည်းသာ ဖြစ်ရာသောကြောင့်၎င်း၊ ဣဿရ ပကတိ ပုရိသ ပာဇာပတိ ကာလ စသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်ဆိုလျှင်လည်း နာမ်ရုပ်မှတပါး ဣဿရ စသည် မရှိသောကြောင့်၎င်း၊ ဣဿရ စသည်တို့လည်း နာမ်ရုပ်ပင်တည်းဟု ဆိုပြန်လျှင်လည်း ထိုဣဿရ စသည်တို့၏ အကြောင်း မထင်ရကား ယခင် ဆိုခဲ့ပြီးသော အပြစ်ဒေါသ မလွတ်နိုင်သောကြောင့်၎င်း၊ ဣဿရ ပကတိ စသော ဝိသမဟေတုမှတပါး သင့်လျော် ညီညွတ်သော အကြောင်းဟု ဆိုအပ်သော သမဟေတု ရှိသင့်၏။
.

ရုပ်၏ အကြောင်းကို ရှေးဦးစွာ သိမ်းဆည်းခြင်း

ရှိသော အကြောင်းကို ရှာရာ၌ ရုန့်ရင်း ထင်ရှားသောကြောင့် ရုပ်၏ အကြောင်းကို ရှေးဦးစွာ ရှာအပ်၏။ ရုပ်တွင်လည်း နိဗ္ဗိန္ဒဝိရာဂ၏ အကြောင်းဖြစ်၍ ဝဋ္ဋာဘိရတိကို နစ်စေခြင်းငှါ ဂဗ္ဘသေယျက ရုပ်၏ အကြောင်းကို ရှာအပ်၏။ ရှာဟန်ကား ---

စာသစ် စာကျက်၊ အောက် ထက် ဝန်းရံ၊
ပုပ်နံညီလှောင်း၊ ကျဉ်းမြောင်း မည်းမိုက်၊
မိဝမ်းတိုက်ဝယ်၊ ဘင်၌လောက်လို၊
ကျောက်ကိုဝမ်းပြု၊ ဒူးနှစ်ခုကြား၊
ဦးခေါင်းထားလျက်၊ မေးကြားလက်ဆုပ်၊
သစ်ခွတိုမှာ မျောက်အို ကုပ်သည့်နှယ်၊
မလှုပ်မယှက်၊ သေသောက်လက်ဝယ်၊
ဆိတ်သူငယ်လို၊ အလမ္ပာယ်မိ၊
မြွေငယ်ချိသို့၊ အမိ စပ်ခါး၊
ပူ ဧ စားလည်း၊ ကိုယ်သား ဆတ်ဆတ်၊
သက်ပြတ်တစေ၊ တည်နေဆယ်လ၊
ဤကာယ၏၊ ဖြစ်ရကြောင်းလျာ၊
အဝိဇ္ဇာနှင့်၊ တဏှာ ဥပါဒါန်၊
ကံ အာဟာရ၊ ပဉ္စကသည်၊
ရူပဟေတု ပစ္စည်းတည်း။

ထိုတွင် အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် ကံ လေးပါး တို့သည် ဇနကဟိတ်တည်း။ အာဟာရသည် ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စည်းတည်း။ ထိုတွင်လည်း အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သုံးပါးတို့သည် အမိကဲ့သို့ ဥပနိဿယ၊ ကံသည် အဘကဲ့သို့ ဇနက၊ အာဟာရသည် နို့ထိန်းကဲ့သို့ သန္ဓာရက ဖြစ်သော အကြောင်းတည်း။
.

နာမ်၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းခြင်း

ဤသို့ ရုပ်၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းပြီး၍ “စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ။ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော” စသော နည်းဖြင့် လောကီ နာမ်တရားတို့၏ စက္ခုပသာဒ အာဝဇ္ဇန်း စသော အဇ္ဈတ္တအကြောင်း၊ ရူပါရုံ အာလောက စသော ဗဟိဒ္ဓ အကြောင်းတို့ကို သိမ်းဆည်း အပ်ကုန်၏။
.

အတိတ် အနာဂတ် ရုပ်နာမ်အကြောင်း မြင်ခြင်း

ဤသို့ ပစ္စုပ္ပန် ရုပ် နာမ် နှစ်ပါး၏ အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်သည်ကို မြင်လျှင် --

ယထာ ဣဒံ နာမရူပံ၊
ပစ္စယတော ပဝတ္တတိ။
ဧဝံ တီတေ ပျ'နာဂတေ၊
အဘဝိတ္ထ ဘဝိဿတိ။

သင်္ဂဟဂါထာ၊

ဣဒံ နာမ ရူပံ၊ ဤပစ္စုပ္ပန် ရုပ်နာမ် နှစ်ပါးသည်။
ပစ္စယတော၊ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါနံ ကံ အာဟာရ စက္ခု ရူပ စသော အကြောင်းကြောင့်။
ပဝတ္တတိယထာ၊ ယခုဖြစ်၍ နေသကဲ့သို့။
ဧဝံတထာ၊ အလားတူ။
အတီတေပိ၊ အနမတဂ္ဂ ရှေးရှေးဘဝ၌လည်း။
ပစ္စယော၊ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် ကံ အာဟာရ စသော အကြောင်းကြောင့်။
အဘဝိတ္ထ၊ ဖြစ်ဘူးလှလေပြီ။
အနာဂတေပိ၊ မကျွတ်သေးသမျှ နောက် ကာလ၌လည်း။
ပစ္စယတော၊ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် ကံ အာဟာရ စသော အကြောင်းကြောင့်။
ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်လေဦးလတ္တံ့။

ဤသို့ အတိတ် အနာဂတ် ကာလ၌လည်း မြင်၏။
.

ယုံမှားခြင်း ၁၆-ပါး ပျောက်ခြင်း

ထိုအခါ အတိတ်အဘို့ကို အာရုံပြု၍ --

အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ။ န နု ခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ။ ကိံ နု ခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ။ ကထံ နု ခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ။ ကိံ ဟုတွာ အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ-ဟု ငါးပါး။

ထို့အတူ အနာဂတ်အဓွန့်ကို အာရုံပြု၍လည်း --

ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ။ န နု ခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ။ ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ။ ကထံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ၊ ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ-ဟု ငါးပါး။ ။

ပစ္စုပ္ပန် ခန္ဓာ, ပစ္စုပ္ပန်အဓွန့်ကို အာရုံပြု၍ --

အဟံ နုခေါ သ္မိ။ နော နု ခေါ သ္မိ။ ကိံ နုခေါ သ္မိ။ ကထံ နု ခေါ သ္မိ။ အယံ နုခေါ သတ္တော ကုတော အာဂတော။ သော ကုဟိံ ဂါမီ အဝိဿတိ-ဟု ခြောက်ပါး။

ဤ တဆဲ့ခြောက်ပါးသော ယုံမှားခြင်း ဝိစိကိစ္ဆာ ကင်္ခါ ဝိမတိသည် ဝိက္ခမ္ဘန အားဖြင့် ပျောက်၏။
.

အတိတ်၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး

အဟံ၊ ငါသည်။
အတီတံအဒ္ဓါနံ၊ လွန်လေပြီးသော ကာလ၌။
အဟောသိံ နုခေါ၊ ဖြစ်ဘူးလေပြီလော။
အတီတမဒ္ဓါနံ၊ အတိတ်ကာလ၌။
န အဟောသိံ နုခေါ၊ မဖြစ်ဘူးလေသလော။
ဤနှစ်ပါးတို့သည် သဿတာကာရ အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိ အာကာရတို့ကို မှီ၍ ဖြစ်ကုန်၏။

အတီတမဒ္ဓါနံ၊ လွန်လေပြီးသော အတိတ်ကာလ၌။
ကိံ နု ခေါ အဟောသိံ ၊ အဘယ်သို့သောသူ ဖြစ်ဘူးလေသနည်း။
ခတ္တိယ ဂဟဋ္ဌ ဒေဝ - စသော ဇာတိ လိင်္ဂ ဥပပတ္တိ တို့ကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။

အတီတမဒ္ဓါနံ၊ အတိတ်ကာလ၌။
ကထံနုခေါ အဟောသိံ၊ အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာဖြင့် ဖြစ်ဘူးလေသနည်း။
ဒီဃ ရဿ-စသော သဏ္ဌာနာကာရကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။

အတီတမဒ္ဓါနံ၊ အတိတ်ကာလ၌။
ကိံ၊ အဘယ်သို့သော သူသည်။
ဟုတွာ၊ ဖြစ်ပြီး၍။
ကိံ၊ အဘယ်သို့သော သူသည်။
အဟောသိံ နုခေါ၊ ဖြစ်ဘူးလေသနည်း။
အဆင့်ဆင့် ဆက်၍ ဖြစ်သော ဇာတ် စသည်ကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။
.

အနာဂတ်၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး

အဟံ၊ ငါသည်။
အနာဂတမဒ္ဓါနံ၊ အနာဂတ် ကာလ၌။
ဘဝိဿာမိ နုခေါ၊ ဖြစ်ရလတ္တံ့လော။
န နုခေါ ဘဝိဿာမိ၊ မဖြစ်ရလတ္တံ့လော။
သဿတာရ ဥစ္ဆေဒါကာရကို မှီ၍ ဖြစ်သည်။
အကြွင်း အတိတ်နှင့် နည်းတူ။
.

ပစ္စုပ္ပန်၌ ယုံမှားခြင်း ၆-ပါး

အဟံ၊ ငါသည်။
အသ္မိ နုခေါ၊ ဟုတ်ပါလေ၏လော။
နော နုခေါ အသ္မိ၊ မဟုတ်လေသလော။
ကိံ ၊ အဘယ်သို့သော သူသည်။
အသ္မိ နုခေါ၊ ဖြစ်လေသနည်း။
ကထံ၊ အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာဖြင့်။
အသ္မိ နုခေါ၊ ဖြစ်လေသနည်း၊

> အဗ္ဗန္တရေ ဇီဝေါ နာမ အတ္ထီတိ ဂဟေတွာ တဿ ဒီဃာဒိဘာဝံ ကင်္ခန္တော ကထံနုခေါသ္မီတိ ကင်္ခတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။
> ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃၇၄)

အယံ သတ္တော၊ ဤ ငါဖြစ်သော သတ္တဝါ အတ္တဘောသည်။
ကုတော၊ အဘယ်ဘဝက။
အာဂတော နုခေါ၊ လာခဲ့လေသနည်း။
သော၊ ထို အတ္တဘောသည်။
ကုဟိံ ဂါမီ၊ ဘယ်ဘဝသို့ လားလတ္တံ့သည်။
ဘဝိဿတိ နုခေါ၊ ဖြစ်လိမ့်မည်နည်း။

ဤကား အနက်။
.

ရုပ်နာမ်၏ အကြောင်းများ

အချို့သော ယောဂီသည် သာဓာရဏာ ́သာဓာရဏ အားဖြင့် နာမ်၏အကြောင်း နှစ်ပါးကို ရှု၏၊ ကံ စိတ် ဥတု အာဟာရအားဖြင့် ရုပ်၏ အကြောင်းလေးပါးကို ရှု၏၊

[သာဓာရဏ = အများနှင့်ဆက်ဆံသော အကြောင်း၊
အသာဓာရဏ = အများနှင့်မဆက်ဆံမူ၍ မိမိ၏ သီးခြားကိုယ်ပိုင် အကြောင်း၊]
.

သာဓာရဏအကြောင်း

ထိုတွင် ဒွါရခြောက်ပါး အာရုံ ခြောက်ပါးတို့သည် နာမ်၏ သာဓာရဏ အကြောင်းတည်း။
.

အသာဓာရဏအကြောင်း

ယောနိသောမနသိကာရ, သဒ္ဓမ္မဿဝန, သပ္ပုရိသုပနိဿယ, စတုစက္က သမ္ပတ္တိတို့သည် ကုသိုလ်၏ အသာဓာရဏ အကြောင်းတည်း။ ထိုမှပြန်သော အယောနိသောမနသိကာရ စသည်တို့သည် အကုသိုလ်၏ အသာဓာရဏ အကြောင်းတည်း။ ကံ အဝိဇ္ဇာ ဂတိ ကာလ စသည်တို့သည် ဝိပါက်၏ အသာဓာရဏ အကြောင်းတည်း။ ဘဝင် သန္တီရဏ ကာမကြိယာ အရဟတ္တမဂ် ဖိုလ် စသည်တို့သည် အာဝဇ္ဇန်း ဝုဋ္ဌော မဟဂ္ဂုတ် ကြိယာဇော, ကြိယာ တို့၏ အသာဓာရဏ အကြောင်းတည်း။

ဤနည်းတူ အတိတ် အနာဂတ်၌လည်း နာမ်ရုပ်၏အကြောင်းကို မြင်သည်ရှိသော် အဓွန့်သုံးပါးတို့၌ တဆဲ့ခြောက်ပါးသော ယုံမှားခြင်း ပျောက်၏။
.

“ပဋိလုံနည်းဖြင့် နာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းခြင်း”

အချို့ သော ယောဂီအား ဤနာမ်ရုပ် ဟူသော သင်္ခါရတို့၏ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာ မရဏ ကို မြင်၍ ဤဇရာ မရဏသည် ဇာတိကြောင့် ဖြစ်၏။ ဇာတိသည် ကမ္မဘဝကြောင့်။ ဘဝသည် ဥပါဒါန်ကြောင့်။ပ။ သင်္ခါရတို့သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ပဋိလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ အစွမ်းဖြင့် နာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်း၍ တဆဲ့ခြောက်ပါး ယုံမှားခြင်း ပျောက်၏။
.

“အနုလုံနည်းဖြင့် နာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းခြင်း”

အချို့သော ယောဂီအား အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏ စသော အနုလောမနည်းဖြင့် သိမ်းဆည်း၍ ယုံမှားခြင်း ပျောက်၏။
.

ဝဋ် ၂-ပါးဖြင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ဖြစ်စေခြင်း

အချို့သော ယောဂီသည် --

အတီတေ ဟေတဝေါ ပဉ္စ၊
ဣဒါနိ ဖလပဉ္စကံ။
ဣဒါနိ ဟေတဝေါ ပဉ္စ၊
အာယတိံ ဖလပဉ္စကံ။

ဟူသော ကမ္မဝဋ် [၁], ဝိပါကဝဋ် နှစ်ပါးဖြင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကို ဖြစ်စေ၍ --

ကမ္မာ ဝိပါကာ ဝတ္တန္တိ၊
ဝိပါကော ကမ္မသမ္ဘဝေါ။
ကမ္မာ ပုနဗ္ဘဝေါ ဟောတိ၊
ဧဝံ လောကော ပဝတ္တတိ။

ကမ္မာ၊ ကံငါးပါးကြောင့်။
ဝိပါကာ၊ ဝိညာဏ် နာမ်ရုပ် စသော အကျိုး ငါးပါးတို့သည်။
ဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဝိပါကော၊ အကျိုးဝိပါက်သည်။
ကမ္မသမ္ဘဝေါ၊ အဝိဇ္ဇာ, သင်္ခါရစသော ကမ္မဝဋ်ငါးပါး [၂] လျှင် ဖြစ်ကြောင်း ရှိ၏။
ကမ္မာ၊ ကံငါးပါးကြောင့်။
ပုနဗ္ဘဝေါ၊ တဖန် ဘဝသစ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
လောကော၊ သတ္တလောကသည်။
ပဝတ္တတိ၊ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်၍ နေ၏။

[၁။ ကိလေသဝဋ်သည် ကမ္မဝဋ်၏ အဖော်သဟဲဖြစ်၍ ကိလေသဝဋ်ကို ကမ္မဝဋ်၌ ထည့်သွင်းယူသည်။ မဟာဋီကာ၊ ဒု၊နှာ-၃၇၆။]

၂။ ကံငါးပါး=အပိသခါရ တဏှာ ဥပါဒါန့်ကမ္မဘဝ တည်းဟူသော စေတနာ။]

ဤသို့ အဖန်တလဲလဲ ရှု၏။ ထိုအခါ တဆဲ့ခြောက်ပါးသော ယုံမှားခြင်း ပျောက်ကင်း၍ အကြောင်းအကျိုး စပ်လျဉ်းလျက် ဖြစ်သော နာမ်ရုပ်တရား မျှသာ ထင်၏။ အကြောင်းကို ပြုတတ် အကျိုးကို ခံစားတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါကို မမြင်ပြီ။ အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်သည် ကိုပင် ကာရက ပဋိသံဝေဒက ဟု သမညာမတ္တဖြင့် ပညာရှိတို့ ခေါ်ဝေါ် ပြောဆိုကြကုန်သည် ဟူ၍ ကောင်းစွာ သိမြင်၏။ ထို့ကြောင့် --

ကမ္မဿ ကာရကော နတ္ထိ၊
ဝိပါကဿ စ ဝေဒကော။
သုဒ္ဓဓမ္မာ ပဝတ္တန္တိ၊
ဧဝေတံ သမ္မဒဿနံ။

ဧဝံ ကမ္မေ ဝိပါကေ စ၊
ဝတ္တမာနေ သဟေတုကေ။
ဗီဇရုက္ခာဒိကာနံဝ၊
ပုဗ္ဗာကောဋိ န နာယတိ။

အနာဂတေပိ သံသာရေ၊
အပ္ပဝတ္တံ န ဒိဿတိ။
ဧတမတ္ထံ အနညာယ၊
တိတ္ထိယာ အသယံဝသီ။

သတ္တသညံ ဂဟေတွာန၊
သဿတုစ္ဆေဒဒဿိနော။
ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိံ ဂဏှန္တိ၊
အညမညဝိရောဓိတာ။

ဒိဋ္ဌိဗန္ဓနဗန္ဓာ တေ၊
တဏှာသောတေန ဝုယှရ။
တဏှာသောတေန ဂုယှန္တာ၊
န တေ ဒုက္ခာ ပမုစ္စရေ။

ဧဝမေတံ အဘိညာယ၊
ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော။
ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ သုညံ၊
ပစ္စယံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။

ကမ္မံ နတ္ထိ ဝိပါကမှိ၊
ပါကော ကမ္မေ န ဝိဇ္ဇတိ။
အညမညံ ဥဘော သုညာ၊
န စ ကမ္မံ ဝိနာ ဖလံ။

ယထာ န သူရိယေ အဂ္ဂိ၊
န မဏိမှိ န ဂေါမယေ။
န တေသံ ဗဟိ သော အတ္ထိ၊
သမ္ဘာရေဟိ စ ဇာယတိ။

တထာ န အန္တော ကမ္မဿ၊
ဝိပါကော ဥပလဗ္ဘတိ။
ဗဟိဒ္ဓါပိ န ကမ္မဿ၊
န ကမ္မံ တတ္ထ ဝိဇ္ဇတိ။

ဖလေန သုညံ တံ ကမ္မံ၊
ဖလံ ကမ္မေ န ဝိဇ္ဇတိ။
ကမ္မဉ္စ ခေါ ဥပါဒါယ၊
တတော နိဗ္ဗတ္တတေ ဖလံ။

န ဟေ'တ္ထ ဒေဝေါ ဗြဟ္မာ ဝါ၊
သံသာရဿလ္လိကာရကော။
သုဒ္ဓဓမ္မာ ပဝတ္တန္တိ၊
ဟေတုသမ္ဘာရပစ္စယာ။

ဟူ၍ ရှေးဆရာမြတ်တို့ မိန့်ကုန်၏။

တဆဲ့တဂါထာ

ကမ္မဿ၊ ကံကို။
ကာရကော၊ ပြုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မည်သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ဝိပါကဿ၊ အကျိုးဝိပါက်ကို။
ဝေဒကော စ၊ ခံစားတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါသည်လည်း။
နတ္တိ၊ မရှိ။
သုဒ္ဓဓမ္မာ၊ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါနှင့် မရောမယှက် သက်သက်သော နာမ်ရုပ် တရားတို့သည် သာလျှင်။
ပဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့သဘောရှိသော။
ဧတံ ဒဿနံ၊ ဤမြင်ခြင်းသည်သာလျှင်။
သမ္မဒဿနံ၊ မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်သော မြင်ခြင်း မည်၏။

ဧဝံ၊ ဤသို့။
သဟေတုကေ၊ အကြောင်းနှင့်တကွသော။
ကမေ္မ စ၊ ကံသည်၎င်း။
ဝိပါကေ စ၊ အကျိုးဝိပါက်သည်၎င်း။
ဝတ္တမာနေ၊ မပြတ်ပုံသေ ဖြစ်၍နေသည်ရှိသော်။
ဗီဇရုက္ခာဒိကာနံ၊ မျိုးစေ့နှင့်သစ်ပင် စသည်တို့၏။
ပုဗ္ဗာကောဋိ၊ ရှေးအစကို။
နနာယတိဣဝ၊ မသိအပ်သကဲ့သို့။
တေသံ၊ ထို ကံ ဝိပါက် ဟူသောနာမ်ရုပ်တို့၏။
ပုဗ္ဗာကောဋိ၊ ရှေ့အစွန်းကို။
န နာယတိ၊ မသိအပ်။

> အာဒိသဒ္ဒေန “ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍံ၊ အဏ္ဍတော ကုက္ကုဋီ။ ပုနပိ ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍ”န္တိ ဧဝမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။
> ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃၈၁)

အနာဂတေပိ သံသာရေ၊ လာလတ္တံ့သော သံသရာ အဓွန့်၌လည်း။
အပ္ပဝတ္တံ၊ နာမ်ရုပ်တို့၏ မဖြစ်ခြင်းသည်။
န ဒိဿတိ၊ မထင်။
ဧတံ အတ္ထံ၊ ဤသို့သော သဘောကို။
အနညာယ၊ မသိခြင်းကြောင့်။
တိတ္ထိယာ၊ တိတ္တိတို့သည်။
အသယံဝသီ၊ မဖောက်မပြန် ဉာဏ်အမြင်ဟူသော မိမိအလိုသို့ မလိုက်ရကုန်ပဲ မိစ္ဆာဘိနိဝေသ ဟူသော ရန်သူအလိုသို့သာ လိုက်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍။

သတ္တသညံ၊ သတ္တဝါစင်စစ် ရှိ၏ ဟူသော အမှတ်သညာကို။
ဂဟေတွာန၊ ယူကုန်၍။
သဿတုစ္ဆေဒ ဒဿိနော၊ သဿတ ဥစ္ဆေဒအားဖြင့် ရှုကုန်လျက်။
အညမည ဝိရောဓိတာ၊ အချင်းချင်း ဆန့်ကျင်ကုန်လျက်။
ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိံ ၊ ခြောက်ဆဲ့ နှစ်ပါးသော မိစ္ဆာအယူကို။
ဂဏှန္တိ၊ ယူကြကုန်၏။

ဒိဋ္ဌိဗန္ဓန ဗန္ဓာ၊ မိစ္ဆာအယူဟူသောကြိုးသည် ဖွဲ့ချည်ရစ်ပတ်အပ်ကုန်သော။
တေ၊ ထိုတိတ္ထိတို့သည်။
တဏှာသောတေန၊ တဏှာဟူသောရေအယဉ်ဖြင့်။
ဝုယှရ၊ မြစ်လယ်ရေကြော ဒိုက်သရောကဲ့သို့ မျောပါး ကျင်လည်ရကုန်၏။
တဏှာသောတေန၊ တဏှာရေယဉ်ဖြင့်။
ဂုယှန္တာ၊ မျောပါကုန်သော။
တေ၊ ထိုတိတ္ထိတို့သည်။
ဒုက္ခာ၊ သံသရာညွန်ပျောင်း ဆင်းရဲအပေါင်းမှ။
န ပမုစ္စရေ၊ မလွတ်မြောက်နိုင်ကြကုန်။

ဗုဒ္ဓဿ၊ ဘုရားရှင်၏။
သာဝကော၊ တပည့်ဖြစ်သော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်ကား။
ဧဝံ၊ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်အတိုင်း။
ဧတံ အတ္ထံ၊ ဤသဘောကို။
အဘိညာယ၊ ထူးသော ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဖြင့် သိ၍။
ဂမ္ဘီရံ၊ နက်နဲစွာသော။
နိပုဏံ၊ သိမ်မွေ့စွာသော။
သုညံ၊ သတ္တဇီဝမှ ဆိတ်သော။
ပစ္စယံ၊ နာမ်ရုပ် အကြောင်းကို။
ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ထိုးထွင်း၍ သိ၏။

ဝိပါကမှိ၊ ဝိပါက်၌။
ကမ္မံ၊ ကံသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ကမ္မ၊ ကံ၌လည်း။
ပါကော၊ အကျိုးဝိပါက်သည်။
န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။
ဥဘော၊ နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
သုညာ၊ ဆိတ်သုဉ်းကုန်၏။
ကမ္မံ၊ ကံကို။
ဝိနာ၊ ကြဉ်၍။
ဖလံ၊ အကျိုးသည်။
န စ ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်လည်း မဖြစ်။

ယထာ န သူရိယေ အဂ္ဂိ၊
န မဏိမှိ န ဂေါမယေ။
န တေသံ ဗဟိ သော အတ္ထိ၊
သမ္ဘာရေဟိ စ ဇာယတိ။

တထာ၊ ထို့အတူ။
ကမ္မဿ၊ ကံ၏။
အန္တော၊ အတွင်း၌။
ဝိပါကော၊ ဝိပါက်ကို။
န ဥပလဗ္ဘတိ၊ မရအပ်။
ကမ္မဿ၊ ကံ၏။
ဗဟိဒ္ဓါပိ၊ ပြင်ပ၌လည်း။
န ဥပလဗ္ဘတိ၊ မရအပ်။
တတ္ထ၊ ထိုဝိပါက်၌။
ကမ္မံ၊ ကံသည်။
န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။

တံ ကမ္မံ၊ ထိုကံသည်။
ဖလေန၊ အကျိုးမှ။
သုညံ၊ ဆိတ်၏။
ဖလံ၊ အကျိုးသည်။
ကမ္မေ၊ ကံ၌။
န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။
စ၊ ယင်းသို့မရှိသော်လည်း၊
ကမ္မံ ခေါ၊ ကံကိုသာလျှင်။
ဥပါဒါယ၊ စွဲမှီကြောင်း ပြု၍။
တတော၊ ထို ကံကြောင့်။
ဖလံ၊ အကျိုးသည်။
နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဖြစ်ရ၏။

ဟိ သစ္စံ၊ ထိုစကားမှန်၏။
ဧတ္ထ၊ ဤ ကမ္မ ဖလ နှစ်ပါးတို့၌။
သံသာရဿ၊ သံသရာကို။
ကာရကော၊ ပြုလုပ်စီမံ ဖန်ဆင်းတတ်သော။
ဒေဝေါ ဝါ၊ နတ်သည်၎င်း။
ဗြဟ္မာ ဝါ၊ ဗြဟ္မာသည်၎င်း။
န အတ္ထိ၊ မရှိ။
ဟေတု သမ္ဘာရ ပစ္စယာ၊ ဟေတုသမူဟ ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ဝါ၊ ဇနကပစ္စည်း ဥပတ္ထမ္ဘက ပစ္စည်းကြောင့်။
သုဒ္ဓဓမ္မာ၊ သတ္တ ဇီဝဟူသည်နှင့် မရောမယှက် သက်သက်သော နာမ်ရုပ် တရားတို့သည် သာလျှင်။
ပဝတ္တန္တိ၊ အစဉ်မပျက် ဆက်၍ ဆက်၍ ဖြစ်ကုန်၏။
အနက်။

ဤသို့လျှင် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အထူးထူးသော နည်းတို့ဖြင့် နာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းလျက် အဓွန့်သုံးပါး၌ ယုံမှားခြင်းကင်းသော ယောဂီအား ဆရာ၏ ခံတွင်းမှ သရဇ္ဈာယ်သံသည် မရောက်သော်လည်း တပည့်တော် ခံတွင်း၌ သရဇ္ဈာယ်ခြင်း ဖြစ်၏သို့၎င်း၊ သမားခေါ်လာသော တမန်ကို ရေမန်း တိုက်လျှင် သူနာ၏ ဝမ်းဗိုက်သို့ မရောက်သော်လည်း ရောဂါပျောက်၏သို့၎င်း၊ မျက်နှာကို တန်းဆာဆင်ယင်လျှင် မရောက်သော်လည်း ကြေးမုံပြင် စသည်မှာ ထင်သောမျက်နှာရိပ်၌ တန်းဆာဆင်ယင်ခြင်း ထင်၏သို့၎င်း၊ တခုသော ဆီမီးစာမှ မီးလျှံသည် မပြောင်းသွားသော်လည်း တပါးသော ဆီမီးစာ၌ မီးလျှံ ဖြစ်၏သို့၎င်း၊ ပဲ့တင်သံ တံဆိပ်ရေး များကဲ့သို့၎င်း၊ ရှေးဘဝမှ ဤဘဝသို့ ဤဘဝမှ နောက်ဘဝသို့ တစုံတခုသော တရားမျှလည်း မပြောင်း မရွှေ့သော်လည်း အကြောင်း အကျိုး ဆက်စပ်၍ ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ်တို့ ဖြစ်ကြကုန် သည်ဟု သိမြင်၏။

ရုပ်နာမ်များ စုတိပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ထင်ရှားပုံ

ယထေဝ စက္ခုဝိညာဏံ၊
မနောဓာတုအနန္တရံ။
န စေဝ အာဂတံ နာပိ၊
န နိဗ္ဗတ္တံ အနန္တရံ။

တထေဝ ပဋိသန္ဓိမှိ၊
ဝတ္တတေ စိတ္တသန္တတိ။
ပုရိမံ ဘိဇ္ဇတေ စိတ္တံ၊
ပစ္ဆိမံ ဇာယတေ တတော။

တေသံ အန္တရိကာ နတ္ထိ၊
ဝီစိ တေသံ န ဝိဇ္ဇတိ။
န စိတော ဂန္တတေ ကိဉ္စိ၊
ပဋိသန္ဓိ စ ဇာယတိ။

မနောဓာတု အနန္တရံ၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ အခြားမဲ့၌။
စက္ခုဝိညာဏံ၊ ဖြစ်သော စက္ခုဝိညာဏ်သည်။
နစေဝ အာဂတံ၊ ထိုစိတ်မှ လာသည်လည်းမဟုတ်။
အနန္တရံ၊ ထိုစိတ်၏အခြားမဲ့၌။
နာပိ န နိဗ္ဗတ္တံ၊ မဖြစ်ပဲလည်း မရှိ။
နိဗ္ဗတ္တံ ဧ၀၊ ဖြစ်သည်သာလျှင်။
ဟောတိ ယထေဝ၊ ဖြစ်၏သို့လျှင်။

တထေဝ၊ ထိုအတူသာလျှင်။
ပဋိသန္ဓိမှိ၊ ပဋိသန္ဓေ၌။
စိတ္တသန္တတိ၊ စိတ်အစဉ်သည်။
ဝတ္တတေ၊ ဖြစ်၏။
ပုရိမံစိတ္တံ၊ ရှေးစုတိစိတ်သည်။
ဘိဇ္ဇတေ၊ ပျက်၏။
တတော၊ ထိုစုတိစိတ်မှ။
အနန္တရံ၊ အခြားမဲ့၌။
ပစ္ဆိမံ၊ နောက်ဖြစ်သော ပဋိသန္ဓေစိတ်သည်။
ဇာယတေ၊ ဖြစ်၏။

တေသံ၊ ထိုစုတိ ပဋိသန္ဓေတို့၏။
အန္တရိကာ၊ အခြားအဆီးသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
တေသံ၊ ထိုစုတိပဋိသန္ဓေတို့၏။
ဝီစိ၊ အကြားအပြတ်သည်။
န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။
ဣတော၊ ဤစုတိမှ။
ကိဉ္စိ၊ တစုံတခုသောတရားသည်။
န ဂန္တတေ၊ ပဋိသန္ဓေသို့ မသွား မရောက်။
စ၊ ယင်းသို့ မသွား မရောက်သော်လည်း။
ပဋိသန္ဓိ၊ တခြား ဖြစ်သော ပဋိသန္ဓေ စိတ်သစ်သည်။
ဇာယတိ၊ အကြောင်းအားလျော်စွာဖြစ်၏။

ဤသို့ အဓွန့်သုံးပါး၌ ဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော လောကီနာမ်ရုပ် တရားတို့သည် စုတိ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ထင်ရှားကုန်၏။

ပရိညာ ၃-ပါးတို့၏ ဖြစ်ရာဘုံ

ဤ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် နှစ်ပါးတို့သည် ဉာတပရိညာ၏ ဖြစ်ရာဘုံ မည်၏။

အထက် သမ္မသနဉာဏ်, ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် နှစ်ပါးတို့သည် တီရဏပရိညာ၏ ဖြစ်ရာဘုံ မည်၏။ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်မှစ၍ အနုလောမဉာဏ် တိုင်အောင် ဝိပသာနာဉာဏ် ရှစ်ပါး တို့သည် ပဟာနပရိညာ၏ ဖြစ်ရာဘုံ မည်၏။

ဉာတပရိညာ။ ။ (ဉာတ = သိအပ်သည်၊ ပရိ+ညာ = ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း) တေဘူမက တရားတို့၌ ရုပ်သည် ဖောက်ပြန်ခြင်း လက္ခဏာရှိသည်၊ ဝေဒနာသည် အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားခြင်း လက္ခဏာ ရှိသည် စသည်ဖြင့် သိအပ်သော ရုပ် ဝေဒနာ စသော တေဘူမက တရားတို့၏ အသီးအသီးသော, ရုပ္ပန ဝေဒိယန စသည် သဘော လက္ခဏာ တို့ကို ကောင်းစွာ ပိုင်းခြား၍ သိသော ပညာသည် ဉာတပရိညာ မည်၏။

တီရဏ ပရိညာ။ ။ (တီရဏ = စူးစမ်း သုံးသပ် ဆုံးဖြတ်ခြင်း) တေဘူမက တရားတို့၌ ရုပ်သည် မမြဲ၊ ဆင်းရဲ၏၊ အစိုးမရ၊ အလိုသို့မလိုက် စသည်ဖြင့် တေဘူမက တရားတို့၏ မမြဲခြင်း အနိစ္စတာ လက္ခဏာ စသည်ကို စူးစမ်းသုံးသပ် ဆုံးဖြတ်ကာ ပိုင်းခြား၍ သိသော အနိစ္စတာ စသော လက္ခဏာ ၃-ပါးကို အာရုံပြုသည့် ဝိပဿနာ ပညာ သည် တီရဏ ပရိညာ မည်၏၊

ပဟာနပရိညာ။ ။ (ပဟာန = ပယ်ခြင်း) တေဘူမက တရားတို့၌ မြဲ၏ဟု မှတ်မှားသော သညာ (နိစ္စသညာ) စသည်ကို ပယ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော ပိုင်းခြားသိသော ဝိပဿနာ ပညာသည် ပဟာန ပရိညာ မည်၏။

လိုရင်းမှာ -- တေဘူမက တရားတို့၏ သဘော လက္ခဏာကို ကွဲကွဲပြားပြား ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းသည် ဉာတပရိညာ မည်၏။

တေဘူမက တရားတို့၌ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ဟု ပိုင်းခြားကာ ဆုံးဖြတ်၍ ကွဲကွဲပြားပြား သိခြင်းသည် တီရဏ ပရိညာ မည်၏။

တေဘူမက တရားတို့၌ ကိလေသာကို ပယ်ခွါ၍ ကွဲကွဲပြားပြား သိခြင်းသည် ပဟာန ပရိညာ မည်၏။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၂၄၁။

ဉာတပရိညာ ဖြစ်လာပုံ

ထို့ကြောင့် အဓွန့်သုံးပါး၌ နာမ်ရုပ်တရားတို့သည် စုတိပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ထင်ရှားစွာဖြစ်သော ထိုအခါ၌ “ဣဒံ နာမံ ဧတ္တကံ နာမံ၊ အယံ တဿ ပစ္စယော ဧတ္တကော ပစ္စယော” အစရှိသည်ဖြင့် ပိုင်းခြားတတ်သော ဉာတပရိညာ ဖြစ်လာ၏။ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာဖြင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ထက်သန် အားရှိခြင်းသို့ ရောက်၏။ သောဠသဝိဓကင်္ခါ လွန်စွာ ခွါရှဲ ချုပ်ငြိမ်း၏။ “သတ္တရိ ကင်္ခတိ ဓမ္မေ သံဃေ သိက္ခာယ ပုဗ္ဗန္တေ အပရန္တေ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ” ဟူ၍ လာသော ကင်္ခါရှစ်ပါးလည်း တံ့စားရာမရ ပယ်ရှား ပျောက်လွင့် လေတော့သည်။ ခြောက်ဆဲ့နှစ်ပါးသော ဒိဋ္ဌိတို့သည် ဝိက္ခမ္ဘနအားဖြင့် ပယ်ရှား ပျောက်ကွာ ကုန်၏။

ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိမည်ပုံ

ဤသို့လျှင် နာမ်ရုပ်၏အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းလျက် အဓွန့်သုံးပါး၌ ယုံမှားခြင်းကို လွန်၍ တည်သောဉာဏ်သည် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် လည်း မည်၏။ အကျိုးတရားတို့၏ တည်ရာ အကြောင်း၌ ဖြစ်သောကြောင့် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် လည်း မည်၏။ သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စတာ စသော သဘောကို သိသောကြောင့် ယထာဘူတဉာဏ်လည်း မည်၏။ သမ္မာဒဿနလည်း မည်၏။ ထိုကြောင့် ---

အဝိဇ္ဇာဒယော ပစ္စယာ၊
သင်္ခါရာဒီ တဒုပ္ပဒါ။
ဥဘော ပစ္စယုပ္ပန္နာတိ၊
ဉာဏံ တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိကံ။

အနိစ္စံ မနသိကရံ၊
နိမိတ္တံ ဇာနိ ဘူတတော။
အနု သဗ္ဗေပိ သုဒိဋ္ဌာ၊
ဧတ္ထ ကင်္ခါ ပဟီယတိ။

ဒုက္ခတော မနသိကရံ၊
ပဝတ္တံ ဇာနိ ဘူတတော။
အနု သဗ္ဗေပိ သုဒိဋ္ဌာ၊
ဧတ္ထ ကင်္ခါ ပဟီယတိ။

အနတ္တံ မနသိကရံ၊
တံဒွယံ ဇာနိ ဘူတတော။
အနု သဗ္ဗေပိ သုဒိဋ္ဌာ၊
ဧတ္ထ ကင်္ခါ ပဟီယတိ။

ဟူသော သင်္ဂဟ ဂါထာတို့ကို ဆိုအပ်ကုန်၏။

ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်

အဝိဇ္ဇာဒယော၊ အဝိဇ္ဇာ စသည်တို့သည်။
ပစ္စယာ၊ သင်္ခါရ စသည်တို့အား ဟေတု သဟဇာတ စသော ယထာရဟ- ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်၏။
သင်္ခါရာဒီ၊ သင်္ခါရ စသည်တို့သည်။
တဒုပ္ပဒါ၊ ထိုအဝိဇ္ဇာ စသည်ကြောင့်ဖြစ်သော ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့တည်း။
ဥဘော၊ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်ပါးလုံးတို့သည်။
ပစ္စယုပ္ပန္နာ၊ အာသဝစသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ယံ ဉာဏံ၊ အကြင် အကြောင်းပစ္စည်း တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းတတ်သော ဉာဏ်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
တံ ဉာဏံ၊ ထိုဉာဏ်သည်။
ဓမ္မဋ္ဌိတိကံ၊ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏။

အနိစ္စံ၊ အနိစ္စဟူ၍။
မနသိကရံ မနသိကရောန္တော၊ နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
နိမိတ္တံ၊ ဃနသညာဖြစ်ခြင်း အကြောင်း လုံးလုံး လျောင်းလျောင်း ပေါင်း၍ တည်ဟန် သဏ္ဌာန် အထည်အားဖြင့် ထင်သော ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဟူသော သင်္ခါရနိမိတ်ကို --

“နိမိတ္တန္တိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ၊ အတ္တတော ပဉ္စက္ခန္ဓာ။ တေ ဟိ ဃနသညာ ပဝတ္တိယာ ဝတ္ထုဘာဝတော နိမိတ္တံ၊သဝိဂ္ဂဟဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော ဝါ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃၈၄)

ဘူတတော၊ ဟုတ်မှန်သောအားဖြင့်။
ဇာနေ = ဇာနာတိ၊ သိမြင်၏။
အနု၊ ပစ္စက္ခအားဖြင့် သိမြင်သော ပဉ္စက္ခန္ဓာကို အစဉ်လျှောက်သဖြင့်။
သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံသော တိယဒ္ဓဂတ သင်္ခါရတို့ကိုလည်း။
သုဒိဋ္ဌာ၊ နိစ္စအမြွက် ဆိတ်စက် မထင် စင်စစ် အနိစ္စသာတည်းဟု ကောင်းစွာမြင်အပ် ကုန်၏။
ဧတ္ထ၊ ဤမြင်အပ်သော သင်္ခါရတို့၌။
ကင်္ခါ၊ ယုံမှားခြင်းသည်။
ပဟီယတိ၊ ပျောက်ကင်း ချုပ်ကွယ်၏။

ဒုက္ခတော၊ ဒုက္ခဟူ၍။
မနသိကရံ၊ နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ပဝတ္တံ၊ ကိလေသာဘိသင်္ခါရ တို့ကြောင့် အဆင့်ဆင့်ဖြစ်၍နေသော ဥပါဒိန္နခန္ဓာကို။

ပဝတ္တန္တိ ဥပါဒိန္နခန္ဓပ္ပဝတ္တံ။ တံ ဟိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရေဟိ ပဝတ္တိတတ္တာ သာတိသယံ ဒုက္ခဘာဝေန ဥပဋ္ဌာတိ။ ပဝတ္တန္တိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒိဝသေန ဒုက္ခ ဒုက္ခ တာဒိ ဝသေန စ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တန္တိ အပရေ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃၈၄)

ဘူတတော၊ ဟုတ်မှန်သောအားဖြင့်။
ဇာနေ၊ သိမြင်၏။
အနု၊ ပဉ္စက္ခန္ဓာကို အစဉ်လျှောက်သဖြင့်။
သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့ကိုလည်း။
သုဒိဋ္ဌာ၊ သုခအမြွက် ဆိတ်စက်မထင် စင်စစ် ဒုက္ခသာတည်းဟု ကောင်းစွာမြင်အပ် ကုန်၏။
ဧတ္ထ၊ ဤသင်္ခါရတို့၌။
ကင်္ခါ၊ ယုံမှားခြင်းသည်။
ပဟီယတိ၊ ပျောက်ကင်း ချုပ်ကွယ်၏။

အနတ္တံ၊ အနတ္တကို။
မနသိကရံ၊ နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
တံဒွယံ၊ ထို နိမိတ္တ ပဝတ္တနှစ်ပါးကို။
ဘူတတော၊ ဟုတ်မှန်သောအားဖြင့်။
ဇာနေ၊ သိမြင်၏။
အနု၊ ပဉ္စက္ခန္ဓာကို အစဉ်လျှောက်သဖြင့်။
သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့ကိုလည်း။
သုဒိဋ္ဌာ၊ အတ္တအမြွက် ဆိတ်စက်မထင် စင်စစ် အနတ္တသာတည်းဟု ကောင်းစွာ မြင်အပ် ကုန်၏။
ဧတ္ထ၊ ဤသင်္ခါရတို့၌။
ကင်္ခါ၊ ယုံမှားခြင်းသည်။
ပဟီယတိ၊ ပျောက်ကင်းချုပ်ကွယ်၏။

ဤကား အနက်။

သမ္မသနဉာဏ်သို့ ရောက်ပုံ

“လက္ခဏာ ၃-တန် ဆင်ခြင်ဟန်”

ရှေး နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ဖြင့် နာမ်ရုပ် သဘောလက္ခဏာကိုသာ သိသေးသည်။

ဤ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟ ဉာဏ်ဖြင့်လည်း နာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းကိုသာ သိသေးသည်။ လက္ခဏာရေး သုံးပါးသို့ တင်၍ မဆင်ခြင် မသုံးသပ်ရသေး။

သို့ဖြစ်လျက် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု နှလုံးပြုခြင်း အဘယ်သို့ ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း ဟူမူ ---

အနိစ္စတာ စ နာမ ဥပ္ပတ္တိမတော။ ဥပ္ပါဒေါ စ ပစ္စယဝသေနာတိ အနိစ္စတာ သိဇ္ဈမာနာ သင်္ခါရာနံ သပ္ပစ္စယတံ သာဓေန္တီ ယထာဝုတ္တကင်္ခပ္ပ- ဟာနာယ သံဝတ္တတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အနိစ္စတော။ ပဟီယတီတိ အာဟ။
ဟု ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃၈၄) မိန့်သည်နှင့် အညီ နာမ်ရုပ်တို့၏ အကြောင်းကို မြင်လျှင် အကြောင်း မရှိက မဖြစ်၊ အကြောင်းရှိမှ ဖြစ်ကုန်သော သင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ဖြစ်ခြင်း ရှိကလည်း အနိစ္စစင်စစ် ဖြစ်ရကား နာမ်ရုပ်တို့၏ အကြောင်းကို ကောင်းကောင်း ကြီးမြင်သော ယောဂီသည် အကျိုးနာမ်ရုပ် တို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းတိုင်အောင် မြင်နိုင်သည်ဖြစ်၍ သောဠသဝိဓကင်္ခါကို စွန့်ခွါပယ်ဖျောက် လွန်မြောက်နိုင်လေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ကင်္ခါဝိတရဏ၏ အခြားမဲ့၌ သမ္မသနဉာဏ်ဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ လက္ခဏာကို လွယ်ကာတကူ ဆင်ခြင်သုံးသပ်နိုင်သည် မှတ်လေ။

ဝိပဿနာ အခြေခံဉာဏ် ၂-ပါး

ဤ ဆိုခဲ့ပြီး နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် နှစ်ပါးတို့သည် သမထ ဝိပဿနာ နှစ်ပါးတို့တွင် ဝိပဿနာ ဖြစ်သင့်၏။ ဝိပဿနာဉာဏ် ဆယ်ပါး၌ မပါဝင်သော ကြောင့်လည်း ဝိပဿနာအစစ် မဟုတ်။ အလျော် အနုလောမ အခြေမူလသာဖြစ်၍ ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ပရိကမ် ဥပစာအရာ၌ တည်၏။ ဒါနမယ သီလမယတို့ထက် လွန်စွာထက်မြက်၏။ မဂ်ဖိုလ်၏ အခြေစင်စစ် ဖြစ်၏။

“ဝိပဿနာအခြေခံဉာဏ် ၂-ပါးရသူကို စူဠသောတာပန် ခေါ်ရခြင်း”

ဤဉာဏ်နှစ်ပါးကို ရပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝါတာ တပ ဘယဘေရဝ အရတိ ရတိ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ နိဝါတ နိမာန ခန္တီ သောရစ္စ သန္တုဋ္ဌီ သလ္လေခ စသော ကျေးဇူး အထူးတို့သည် ရောက်လာကုန်၏။ အရိယမဂ်တည်းဟူသော ဆောက်တည်ရာ ပတိဋ္ဌာ၊ အရိယဖိုလ် တည်း ဟူသော သက်သာရာ အာဿာသကို ရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ယခုဘဝမဂ်ဖိုလ်မရ စုတိကျသည် ရှိသော် သုဂတိဘဝသို့ မုချထားရသည်ဖြစ်၍ နိယတဂတိ ရှိရကား သောတာပန်နှင့် အလားတူ၏၊ စူဠသောတာပန် မည်၏။

တနည်းလည်း ... နာမရူပပရိစ္ဆေဒဖြင့် ခန္ဓာဒိဓမ္မတို့ကို သဘာဝရသအားဖြင့် ကောင်းစွာမှတ်၍ သာသနာ၌ ဓမ္မပသံဟိတ ပါမောဇ္ဇကို ရသဖြင့် ရအပ်သော အဿာသ ရှိ၏။ သပ္ပစ္စယနာမရူပကို မြင်သဖြင့် ဒိဋ္ဌိကဏ္ဍကကို ပယ်နုတ်၊ အဟေတု ဝိသမဟေတုဝါဒကို နှင်ထုတ်လျက် ဟုတ်မှန်တိုင်းသော ယထာ- သကပစ္စယတို့ကြောင့် နာမရူပဓမ္မတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို သိရကား သာသနာ၌ မြဲစွာတည်သော သဒ္ဓါခြင်း ရှိသည်ဖြစ်၍ ရအပ်သော ထောက်တည်မှု ပတိဋ္ဌာ ရှိ၏။ နာမရူပ၀၀တ္ထာန်ဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာကို။ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်ဖြင့် သမုဒယသစ္စာကို။ ထိုဉာဏ်၏ နောက်အဘို့၌ အနိစ္စာဒိမနသိကာရဝိဓိဖြင့် မဂ္ဂသစ္စာကို သိ၍ နာမရူပပ္ပဝတ္တိ၏ ဒုက္ခအဖြစ်ကို မြင်သဖြင့် အပ္ပဝတ္တနိရောဓ၌ ဧကန်ညွတ်ကိုင်းသော အာသယရှိရကား လောကီဉာဏ်ဖြင့်ပင်လျှင် သစ္စာလေးတန်ကို သိသည် ဖြစ်၍ အပါယ်၌ မဖြစ်ထိုက်။ သောတာပန်ဘုံ၌ ဖြစ်ထိုက် သောကြောင့် နိယတဂတိ ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် စူဠသောတာပန် မည်၏။

တသ္မာ ဘိက္ခု သဒါ သတော၊
နာမရူပဿ သဗ္ဗသော။
ပစ္စယေ ပရိဂ္ဂဏှေယျ၊
ကင်္ခါဝိတရဏတ္တိကော။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု-၂၄၀)

တသ္မာ၊ ထိုသို့ ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်၏ များစွာ အကျိုးရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ကင်္ခါဝိတရဏတ္ထိကော၊ ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်ကို အလိုရှိသော။
ဘိက္ခု၊ သံသရာ ဘေးကို ရှုသော ယောဂီသည်။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
သတော၊ သမ္မာသတိနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍။
နာမရူပဿ၊ နာမ်ရုပ်၏။
ပစ္စယေ၊ အကြောင်းတို့ကို။
သဗ္ဗသော၊ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။
ပရိဂ္ဂဏှေယျ၊ ဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်း ဆင်ခြင်ရာ၏။

ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ပြီး၏။

……

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ

“မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ တရားကိုယ်”

တတော ပရံ ပန တထာ ပရိဂ္ဂဟိတေသု သပ္ပစ္စယေသု တေဘူမက သင်္ခါရေသု အတီတာဒိဘေဒဘိန္နေသု ခန္ဓာဒိနယမာရဗ္ဘ ကလာပ ဝသေန သံခိပိတွာ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ အဒ္ဓါနဝသေန, သန္တတိဝသေန, ခဏဝသေန ဝါ သမ္မသနဉာဏေန။ပ။ မဂ္ဂါမဂ္ဂလက္ခဏဝဝတ္ထာနံ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿန-ဝိသုဒ္ဓိ နာမ --

ဟူသည်နှင့်အညီ --

ဩဘာသော ပီတိ ပဿဒ္ဓိ၊
အဓိမောက္ခော စ ပဂ္ဂဟော။
သုခံ ဉာဏ မုပဋ္ဌာန-
မုပေက္ခာ စ နိကန္တိ စ။

ဟူသော ဤဝိပဿနုပက္ကိလေသ ဆယ်ပါးသည် ဝိပဿနာ၏ညစ်ညူးကြောင်း ဘေးရန် တည်း။ အရိယမဂ်သို့ ရောက်ကြောင်း လမ်းမှန်မဟုတ်။ ဥပက္ကိလေသမှ လွတ်သော ဝီထိပဋိပန္နဝိပဿနာ ဉာဏ်သည်သာ အရိယမဂ်၏ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ် တည်း။ အရိယမဂ်သို့ ရောက်ကြောင်း လမ်းမှန်တည်းဟု မဂ္ဂ အမဂ္ဂကို ပိုင်းခြား သိမြင်၍ တည်သောဉာဏ်သည် မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။

ဝိပဿနာပွါးပုံ

ထို ဝိသုဒ္ဓိကို ပြီးစေလိုသော ယောဂီသည် ဝိပဿနာတွင် ကလာပသမ္မသန ဉာဏ်အစ ဖြစ် သောကြောင့်၎င်း၊ ဉာတပရိညာ၏ အခြားမဲ့၌ တီရဏပရိညာ ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း၊ ကလာပ- သမ္မသန မည်သော နယဝိပဿနာကို ရှေးဦးစွာ ပွါးများ အားထုတ်အပ်၏။ ပွါးဟန်ကား --

ကလာပသမ္မသန= (ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသားတို့အသုံး အနှုန်း)

အတိတ်စသည်ပြားသော ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို ရူပက္ခန္ဓာစသော အပေါင်းအစုအားဖြင့် သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်းကို “ကလာပသမ္မသန” ဟု ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသားတို့ခေါ် ဝေါ် သည်။

နယဝိပဿနာ = နည်းမှန်လမ်းမှန် ဝိပဿနာ၊ (သီဟိုဠ်ကျွန်သားတို့ အသုံးအနှုန်း)

ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတံ - စသောနည်းဖြင့် ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို ရှုနည်းသည် “နယ ဝိပဿနာ”ဟု သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့ ဆိုကြသည်။

ကလာပသမ္မသနနှင့် နယဝိပဿနာမှာ အခေါ်အဝေါ် အသုံးအနှုန်း ကွဲပြားသော်လည်း ကျင့်စဉ်နည်းလမ်း အဓိပ္ပါယ်မှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီကာ၊ဒု၊နှာ-၃၇၆။)

ခန္ဓာ၌ ပွါးများပုံ

ယံ အတီတံ ရူပံ၊ တံ အတီတေယေဝ ခီဏံ။ နယိမံ ဘဝံ သမ္မတ္တန္တိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။

ယ အနာဂတံ ရူပံ အနန္တရဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ။ တမ္ပိ တတ္ထေ၀ ခိယိဿတိ၊ န တတော ပရံ ဘဝံ ဂမိဿတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။

ယံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပံ၊ တမ္ပိ ဣဓေ၀ ခိယတိ။ န ဣတော ပရံ ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။

ယံ အဇ္ဈတ္တံ ရူပံ၊ တမ္ပိ အဇ္ဈတ္တမေဝ ခိယတိ။ န ဗဟိဒ္ဓါ ဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။

ယံ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပံ။ ယံ သြဠာရိကံ ရူပံ။ ယံ သုခုမံ ရူပံ။ ယံ ဟီနံ ရူပံ။ ယံ ပဏီတံ ရူပံ။ ယံ ဒူရေ ရူပံ။ ယံ သန္တိကေ ရူပံ။ တမ္ပိ တတ္ထေဝ ခိယတိ၊ န ဒူရေ ဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။

သဗ္ဗမေဝ စေတံ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန။ အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေန။

ဤသို့ ရူပက္ခန္ဓာ၌ အဘေဒအားဖြင့် သုံးပါး။ ဘေဒအားဖြင့် သုံးဆဲ့သုံးပါး ဖြစ်၏။ ဝေဒနာစသည်၌လည်း နည်းတူ။

ယာ အတီတာ ဝေဒနာ။ ယာ အတီတာ သညာ။ ယေ အတီတာ သင်္ခါရာ။ ယံ အတီတံ ဝိညာဏံ၊ တံ အတီတေယေဝ ခီဏံ။ နယိမံ ဘဝံ သမ္ပတ္တန္တိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။

ယံ အနာဂတံ။ ပစ္စုပ္ပန္နံ။ အဇ္ဈတ္တံ။ ဗဟိဒ္ဓံ။ သြဠာရိကံ။ သုခုမံ။ ဟီနံ။ ပဏီတံ။ ဒူရေ။ သန္တိကေ။ ဝိညာဏံ၊ တမ္ပိ တတ္ထေ၀ ခိယတိ၊ န ဒူရေ ဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။

သဗ္ဗမေဝ စေတံ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန။ အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေန။

ဟု သုံးသပ်အပ်၏။ ဤသို့လျှင် ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ ဘေဒအားဖြင့် သမ္မသနဝါရ တရာ့ခြောက်ဆဲ့ငါး ဖြစ်၏။

ဒွါရစသည်၌ ပွါးများပုံ

ဒွါရခြောက်ပါး အာရုံခြောက်ပါး ဝိညာဏ်ခြောက်ပါး ဖဿခြောက်ပါး ဝေဒနာခြောက်ပါး သညာခြောက်ပါး စေတနာခြောက်ပါး တဏှာခြောက်ပါး ဝိတက်ခြောက်ပါး ဝိစာရခြောက်ပါး ပထဝီစသော ဓာတ်ခြောက်ပါး၊ ကသိုဏ်း ဆယ်ပါး၊ ဒွတ္တိံသ ကောဋ္ဌာသ အာယတန တဆဲ့နှစ်ပါး၊ ဓာတ် တဆဲ့ရှစ်ပါး၊ လောကိန္ဒြေ တဆဲ့ကိုးပါး၊ ကာမဓာတ် စသော ဓာတ်သုံးပါး [၁] ၊ ဘဝ ကိုးပါး [၂] ၊ သေသာရမ္မဏရူပဈာန် လေးပါး [၃] အပ္ပမညာ လေးပါး၊ အရူပ သမာပတ် လေးပါး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါ တဆဲ့နှစ်ပါးတို့တွင်လည်း ဉာဏ်အား ထင်ရှားရာကို ခန္ဓာနှင့် နည်းထူပင် ပွါးအပ်၏။

[၁။ ကာမဓာတ် ရူပဓာတ် အရူပဓာတ်။
၂။ ကာမဘဝ၊ ရူပဘဝ၊ အရူပဘဝ၊ သညီဘဝ၊ (ကာမ ၁၁-ဘုံ၊ ရူပ ၁၅-ဘုံ၊ အရူပ အောက်၃-ဘုံ)၊ အသညီဘဝ (အသညသတ်)၊ နေဝသညီနာသညီဘဝ၊ ပဉ္စဝေါကာရ စတုဝေါကာရ ဧကဝေါကာရ။
၃။ ကသိုဏ်း ၁၀ ပါး၊ အပ္ပမညာ ၄-ပါးတို့မှ ကြွင်းသော အာရုံရှိသော ရူပဈာန် ၄-ပါး (စတုက္ကနည်း)]

ကောဋ္ဌာသပေါင်း ၂၃-ပါး

ဤ၌ ခန္ဓာ ဒွါရ အာရုံ ဝိညာဏ် ဖဿ ဝေဒနာ သညာ စေတနာ တဏှာ ဝိတက် ဝိစာရ ဓာတ် ကသိုဏ်း ဒွတ္တိံသကောဋ္ဌာသ အာယတန ဓာတ် ဣန္ဒြေ ဓာတ် ဘဝ ဈာန် အပ္ပမညာ သမာပတ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အားဖြင့် ကောဋ္ဌာသ နှစ်ဆဲ့သုံးပါး ရှိ၏။

ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၃၈၉၊၃၉ဝ) ၌ကား --

“ဧဝမေတေ သမ္မသနီယဘာဝနာ”ဂဟိတာ ခန္ဓာဒိဝသေန ကောဋ္ဌာသတော ပဉ္စဝီသတိဝိဓာ”ဟု ပါဌ်ရှိ၏။ ပါဌ်ပျက်မှတ်။

သမ္မသနဝါရပေါင်း

ခန္ဓာငါးပါး စသော ဘေဒအားဖြင့် တရာ့ကိုးဆဲ့ရှစ်ပါး ရှိ၏။

တပါးတပါး၌ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ဟူသော သမ္မသန သုံးပါးစီ အားဖြင့် သမ္မသန ငါးရာ့ကိုးဆဲ့လေးပါး ဖြစ်၏။ အတိတ် အနာဂတ် စသော ဩကာသ တဆဲ့တပါးတို့နှင့် မြှောက်ပွါးပြန်သည် ရှိသော် ဘေဒတော သမ္မသနဝါရ ခြောက်ထောင့် ငါးရာ့သုံးဆဲ့လေး ဝါရ ဖြစ်၏။

[ဩကာသ ၁၁-ပါး = အနိစ္စ စသော လက္ခဏာရေး ၃-ပါးဖြင့် သုံးသပ်ရာ ဌာနဖြစ်၍ သြကာသ ၁၁-ပါးဟုခေါ်သည်။ (မဟာဋီကာ၊ဒု၊ နှာ-၃၉၁)]

တမျိုးတဖုံ နှလုံးသွင်းခြင်း

အနိစ္စ၏ ဝေဝုစ်ပရိယာယ်ပုဒ်တို့ဖြင့်၎င်း၊ အထူးထူးသော အခြင်း အရာတို့ဖြင့်၎င်း နှလုံး သွင်းလိုမူကား --

ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မံ။

စသည်ဖြင့် သုံးသပ်အပ်၏။

ဆရာ့ဆရာအလို ဆင်ခြင်ပုံ

တို့ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကား ခန္ဓာငါးပါးလုံးကို တပေါင်းတရုံးတည်းပင် သုံးသပ် ဆင်ခြင်သင့်၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။ သုံးသပ်ဟန်ကား --

ယေကေစိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သြဠာရိကာ ဝါ သုခုမာ ဝါ ဟီနာ ဝါ ပဏီတာ ဝါ ယေ ဒူရေ ဝါ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗေ တေ တတ္ထ တတ္ထေ၀ နိရုဇ္ဈန္တီတိ အနိစ္စာ ခယဋ္ဌေန ဒုက္ခာ ဘယဋ္ဌေန အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေန။ သဗ္ဗေ တေ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ --

ဟု ရှုအပ်၏။ အတိတိက္ခပညာ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့၏ အရာပေတည်း။

အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ၊ အတိတ်ဘဝ အနာဂတ်ဘဝ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ဖြစ်ကုန်သော။
အဇ္ဈတ္တံ ဝါ၊ ကိုယ်တွင်းသန္တာန်၌လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ၊ အပ သန္တာန်၌လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
သြဠာရိကာ ဝါ၊ ရုန့်ရင်းသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
သုခုမာ ဝါ၊ သိမ်မွေ့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ဟီနာ ဝါ၊ ယုတ်ညံ့ သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ပဏီတာ ဝါ၊ မွန်မြတ်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ယေကေစိ၊ အလုံးစုံကုန်သော။
ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
ဒူရေ ဝါ၊ ဝေးသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
သန္တိကေ ဝါ၊ နီးသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ယေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ အကြင် ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။
တေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ထိုခန္ဓာ ငါးပါး ရုပ်နာမ် တရားတို့သည်။
တတ္ထ တတ္ထေ၀၊ ထိုထိုအတိတ်ဘဝ စသော အဖြစ်၌ပင်လျှင်။
နိရုဇ္ဈန္တိ၊ ချုပ်ပျောက် ပျက်စီးကုန်၏။
ဣတိတသ္မာ၊ ထို့ကြောင့် ---

ခယဋ္ဌေန၊ ဖြစ်ပြီးမြောက်လျှင် ကုန်ပျောက်ပျက်စီးတတ်သော သဘောကြောင့်။
အနိစ္စာ၊ အမြဲမရှိကုန်။

ဘယဋ္ဌေန၊ ကြောက်ဘွယ်ခမန်း ဘေးဘျမ်းဖြစ်သော သဘောကြောင့်။
ဒုက္ခာ၊ ဆင်းရဲကုန်၏။

အသာရကဋ္ဌေန၊ အတ္တာ နိဝါသီ ကာရက ဝေဒက ဟု တိတ္ထိတို့ ခေါ်ဆိုအပ်သော ကိုယ် ဟူသော အနှစ်မဲ့သော သဘောကြောင့်။
အနတ္တာ၊ အစိုးရသော ကိုယ် မဟုတ်ကုန်။

သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။
တေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ထို ခန္ဓာငါးပါးတို့သည်။
သင်္ခတာ၊ အကြောင်းတရားတို့သည်ပြုပြင်အပ်ကုန်၏။
ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ၊ အကြောင်းတရားကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်၏။
ခယဓမ္မာ၊ ကုန်ခြင်း သဘောရှိကုန်၏။
ဝယဓမ္မာ၊ ပျက်ခြင်း သဘောရှိကုန်၏။
ဝိရာဂဓမ္မာ၊ ကင်းခြင်း သဘော ရှိကုန်၏။
နိရောဓဓမ္မာ၊ ချုပ်ခြင်း သဘော ရှိကုန်၏။
အနက်။

ဤနည်းကို မှီ၍ ရှေ့ပါဌ်တို့ကို အနက် သမ္ဗန်။

ရုပ်၌ ခြင်းရာ ၄၀-တို့ ဖြစ်ပွါးပုံ

ဤသို့ အဖန်တလဲလဲ သုံးသပ်ဆင်ခြင်၍ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ အခြင်းအရာ လက္ခဏာ ထင်လာသည်ရှိသော် ထိုထင်သော သမ္မသနဉာဏ် မြဲမြံခိုင်ခံ့ သန့်ရှင်းခြင်း အကျိုးငှါ၎င်း၊ နောက် ဝိပဿနာ ဉာဏ် ကိုးချက် တက်လွယ် ပြီးလွယ်ခြင်း အကျိုးငှါ၎င်း လေးဆယ်သော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့်လည်း ခန္ဓာ ငါးပါးတို့ကို ပွါးများသုံးသပ် လေ့လာအပ်ကုန်၏။ ပွါးဟန်ကား --

ရူပံ အနိစ္စ ပလောကံ၊
စလံ ပဘင်္ဂု အဒ္ဓုဝံ။
ဝိပရီဏာမာ'သာရကံ၊
ဝိဘဝံ မစ္စု သင်္ခတံ။

ဒုက္ခဉ္စ ရောဂါဃံ ဂဏ္ဍံ၊
သလ္လာဗာဓံ ဥပဒ္ဒဝံ။
ဘယီတျုပသဂ္ဂါ တာဏံ၊
အလေဏာ သရဏံ ဝဓံ။

အဃမူလံ အာဒီနဝံ၊
သာသဝံ မာရအာမိသံ။
ဇာတိဇ္ဇရံ ဗျာဓိသောကံ၊
ပရိဒေ၀ ́မုပါယာသံ။
သံကိလေသ သဘာဝကံ။

အနတ္တာ စ ပရံ ရိတ္တံ၊
တုစ္ဆံ သုညန္တိ တာလိသံ။
ဝေဒနာဒယော ခန္ဓာပိ၊
တထေဝ ပဉ္စကာပိ ဝါ။

သင်္ဂဟ ဂါထာ

အနစ္စာနုပဿနာ ၁၀-ပါး

ရူပံ၊ ရူပက္ခန္ဓာသည်။
အနိစ္စံ၊ အနစ္စန္တိက အာဒိအန္တဝန္တကြောင့်။
ဝါ၊ ဘင်ဟူသော နောက်အစွန်းကို မလှန်နိုင်ဘိ အစ အဆုံး ရှိခြင်းကြောင့် အမြဲမရှိ၊
ပလောကံ၊ ဗျာဓိ ဇရံ မရဏံကြောင့် ပရမ်းပတာ ပျက်စီးတတ်ချေ၏။
စလံ၊ ဗျာဓိ ဇရံ မရဏံနှင့် လောကဓံ ရှစ်ပါး တရားတွေ့ကြုံ တုန်လှုပ်တတ်ချေ၏။
ပဘင်္ဂု၊ သူ့ဘာဘာအား လုံ့လအားဖြင့် ပျက်ပြားလေ့ ရှိချေ၏။
အဒ္ဓုဝံ၊ သစ်သီးသဖွယ် အရွယ်ခပ်သိမ်းမှ ရွပ်တိမ်း ကျကြွေ မခိုင်ခဲ့ချေ။
ဝိပရိဏာမံ၊ ဇရာ မရဏံ ဘို့နှစ်တန်ဖြင့် ဖောက်ပြန် ညွတ်တိမ်းတတ်ချေ၏။
အသာရကံ၊ အားစွမ်းနည်းငယ် အကာနှယ်သို့ ဖျက်ဆီးလွယ်သည် ဖြစ်၍လည်း အနှစ် မရှိချေ။
ဝိဘဝံ၊ စီးပွါးခြင်းမရှိ တဏှာ, ဒိဋ္ဌိလျှင် ဖြစ်ကြောင်း ရှိချေ၏။
မစ္စု၊ သေခြင်းသဘော ဓလေ့ ပြကတေ့ ရှိချေ၏။
သင်္ခတံ၊ ဆက်ဆံ မဆက်ဆံသော ပစ္စည်း ဟေတု တို့သည် ပေါင်း၍ ပြုပြင်အပ်ချေ၏။

အနိစ္စာနုပသာနာ ဆယ်ပါးတည်း။

ဒုက္ခာနုပဿနာ ၂၅-ပါး

စ၊ အနိစ္စသာ ဖြစ်သည် မဟုတ်သေး။
ဒုက္ခံ၊ ဘင် ဥပါဒ်သည် ထပ်ထပ်နှိပ်စက် သုံးချက် ဒုက္ခ သံသာရ၏ မူလကြောင်းရင်းဖြစ်၍ ဆင်းလည်း ဆင်းရဲလှချေ၏။
ရောဂံ၊ ပစ္စည်းဖြင့်မျှတ အစဉ်လိုက်သော ဗျာဓိတို့၏ မူလဖြစ်၍ ယာပျအနာနှင့် တူချေ၏။

ယာပျဗျာဓိ ဟိ ရောဂေါ။ ဣတရော အာဗာဓော။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၃၉၅)

အဃံ၊ ကဲ့ရဲ့အပ် စီးပွါးမဲ့ကို ဆောင်တတ် ခပ်သိမ်းသော မကောင်းမှုတို့၏ တည်ရာ အကြောင်းဖြစ်၍ မကောင်းမှုမည်၏။
ဂဏ္ဍံ၊ ဒုက္ခတံကျင် ထိုးကျင် မကွာ ကိလေသာမန်း ပြည့်လျှမ်းယိုထွက် သုံးချက်ခဏ ဖူးကြွရောင်တက် မြှည့်ကျက် ပေါက်ပြဲသည် ဖြစ်၍ အိုင်းအမာနှင့် တူ၏။
သလ္လံ၊ မဂ်ဉာတ်ဟူလျှင်း မွေးညှပ်ကင်းက နုတ်ခြင်းငှါခက် အတွင်းဝင်၍ ထိုးကျင်နှိပ်စက် တတ်သည် ဖြစ်၍ တံကျင် မြားငြှောင့်နှင့် တူချေ၏။
အာဗာဓံ၊ သူတပါးနှင့်စပ်လျဉ်း အနာ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်၍ ယာပျနာမှ ကြွင်းသော အနာ နှင့်တူချေ၏။
ဥပဒ္ဒဝံ၊ မထင်မရှား များပြားစွာခဲ့ ကျိုးမဲ့ကိုပြု မင်းဘေး စသည်တို့၏ တည်ရာအကြောင်း ဝတ္ထုဖြစ်၍ ဥပဒ္ဒဝေါ မည်၏။
ဘယံ၊ ဘေးပေါင်းစုဝေး နိဗ္ဗာန်၏ ဆန့်ကျင်ဖက် အရေးကြောင့် ဘေးဘယ မည်ချေ၏။
ဤတိ၊ အနေကဗျသနကို ပြုတတ်သော အာဂန္တုက ဘေးရန်ကဲ့သို့တည်း။
ဥပသဂ္ဂံ၊ များပြားစွာခဲ့ အကျိုးမဲ့တို့သည် အစဉ်ဖွဲ့အပ် လှည့်ပတ်နတ်ဖျက် သည်းခံခက်စွ အနတ္ထနှင့် တူချေ၏။
အတာဏံ၊ သူ့ကိုလည်း မစောင့်ရှောက်စွမ်း မိမိလည်း ဘေးမငြိမ်းချမ်းချေ။
အလေဏံ၊ ကင်းရဲကင်းလို ချဉ်းကပ်ခိုသော်လည်း ဆင်းရဲကို မတားမြစ်တတ် ချဉ်းကပ်ခြင်းငှါ မထိုက်ပါ၍ ပုန်းအောင်းခိုကပ်ရာ မဟုတ်ချေ။
အသရဏံ၊ ဇာတိစသော ဘေးပေါင်း ကင်းရှဲအောင် မညှဉ်းဆဲတတ်ချေ။
ဝဓံ၊ မိတ်ကျွမ်းဝင်ဟန် သေကြောင်း ကြံသော ရန်သူ သူသတ်ကဲ့သို့တည်း။

အဃ မူလံ၊ လုံးစုံပေါင်းစု မကောင်းမှုတို့၏ ဟေတုမူရင်းတည်း။
အာဒီနဝံ၊ အနိစ္စစ အာကာရဖြင့် ဖြစ်ရလေဘိ ပဝတ္တိဒုက္ခဖြစ်၍ အပြစ်အတိသာတည်း။
ဝါ၊ လွန်စွာဘိစီး ဆင်းရဲကြီးသည်ဖြစ်၍ အထီးကျန်သော သူဆင်းရဲနှင့် တူ၏။
သာသဝံ၊ အာသဝေါတရားတို့၏ နီးနားသော အကြောင်းတည်း။
မာရအာမိသံ၊ ကိလေသ မစ္စု မာရ်နှစ်ခုတို့၏ ဝတ္ထုပစ္စယဖြစ်၍ အစာသဖွယ်ဖြစ်၏။
ဝါ၊ အထိုက်လျော်စွာ မာရ်ငါးဖြာ၏ အစာသဖွယ် ဖြစ်ချေ၏။
ဇာတိ၊ ပဋိသန္ဓေ နေရခြင်းသဘော ရှိချေ၏။
ဇရံ၊ အိုရခြင်း သဘောရှိချေ၏။
ဗျာဓိ၊ ကျင်နာနှိပ်စက်ခြင်း သဘောရှိချေ၏။
သောကံ၊ နှလုံးမငြိမ် စိုးရိမ် ကြောင့်ကြ ရကြောင်းတည်း။
ပရိဒေဝံ၊ အာလျှာ သွေ့ခြောက် စိတ်ရူးနောက်အောင် မဆောက်တည်နိုင် ကြံမှိုင်ပူဆွေး ငိုကြွေးရကြောင်း တည်း။
ဥပါယာသံ၊ သက်ပြတ်ခမန်း ဆည်မစွမ်းအောင် ပင်ပန်းရကြောင်းတည်း။
သံကိလေသ သဘာဝကံ၊ တဏှာဒိဋ္ဌိ ဒုစ္စရိတို့၏ အာရုံဖြစ်၍ ညစ်ညူးခြင်းသဘောလည်း ရှိချေ၏။

ဒုက္ခာနုပဿနာ နှစ်ဆဲ့ငါးပါးတည်း။

အနတ္တာနုပဿနာ ၅-ပါး

စ၊ အနိစ္စ ဒုက္ခသာ ဖြစ်သည် မဟုတ်သေး။
အနတ္တာ၊ သာမီ နိဝါသီ ကာရက ဝေဒက အဓိဋ္ဌာယက ဟုကြံဆခေါ်ဆိုအပ်သော ကိုယ်လည်း မဟုတ်ချေ။
ပရံ၊ အလိုမပါ စီရင်ရာ မရသည်ဖြစ်၍ သူစိမ်းပြင်ပနှင့် တူချေ၏။
ရိတ္တံ၊ သူမိုက်တို့သည် ကြံဆအပ်သော ဓုဝ သုဘ သုခတ္တဘာဝဟူသော အနှစ်ကင်းချေ၏။
တုစ္ဆံ၊ အနှစ် ကင်းဖြည်း ဖျင်းသိမ်နည်း၍ အချည်းနှီးသာတည်း။
သုညံ၊ သာမီ နိဝါသီ ကာရက ဝေဒက အဓိဋ္ဌာယက ဟု ဆခေါ်ဆိုအပ်သော တပါးသော ကိုယ်မှလည်း ဆိတ်ချေ၏။
အနတ္တာနုပဿနာ ငါးပါးတည်း၊

ဣတိ၊ ဤသို့။
တာလီသံ၊ လေးဆယ်သော အခြင်းအရာ ရှိချေ၏။

ဝေဒနာဒယော၊ ဝေဒနာအစရှိကုန်သော။
ခန္ဓာပိ၊ နာမ်ခန္ဓာလေးပါးတို့ သည်လည်း။
တထာဧဝ၊ ထိုရူပက္ခန္ဓာနှင့် နည်းတူသာလျှင်။
တာလီသာ၊ အခြင်းအရာ လေးဆယ်စီချည်း ရှိကြကုန်၏။
ဝါ၊ အစိတ်မှတပါး အပေါင်း တနည်းကား။
ပဉ္စကာပိ၊ ခန္ဓာငါးပါးလုံးတို့သည်လည်း။
တထာဧဝ၊ ထိုအတူ သာလျှင်။
တာလီသာ၊ လေးဆယ်သော အခြင်းအရာ ရှိကုန်၏။

ဤပါဌ်အနက်ကို နှုတ်တက်အာဂုံ ဆောင်ထား၍ အဖန်များစွာ သုံးသပ်ရာ၏။

“နာမ်ခန္ဓာ ၄-ပါးတို့၌ ခြင်းရာ ၄၀-ဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ”

ရူပံ အနိစ္စံ ပလောကံ၊ စလံ ပဘင်္ဂု အဒ္ဓုဝံ စသည်ကဲ့သို့ ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာ လေးပါးတို့၌လည်း “ဝေဒနာ အနိစ္စာ ပလောကာ။ သညာ အနိစ္စာ ပလောကာ။ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ ပလောကာ။ ဝိညာဏံ အနိစ္စံ ပလောကံ” စသည်ဖြင့်သော်လည်း သုံးသပ်ဆင်ခြင်ရာ၏။

သမ္မသနဉာဏ်နှစ်ရာ

ဤ စတ္တာလီသာကာရတို့ကို ခန္ဓာငါးပါးတို့နှင့် မြှောက်ပွါးသည်ရှိသော် အနိစ္စာနုပဿနာ ငါးဆယ်၊ ဒုက္ခာ နုပဿနာ တရာ့နှစ်ဆဲ့ငါးပါး၊ အနတ္တာနုပဿနာ နှစ်ဆဲ့ငါးပါး အားဖြင့် သမ္မသန နှစ်ရာ ဖြစ်၏။

သုံးသပ်ဆင်ခြင်ရကျိုး

စတ္တာလီသာယာကာရေဟိ၊
ပဉ္စက္ခန္ဓေ သ သမ္မသံ။
လာဘီ ́နုလောမိကံ ခန္တိံ၊
ကမေ သမ္မတ္တနီယမံ။

စတ္တာလီသာယ၊ လေးဆယ် အတိုင်းအရှည် ရှိသော။
အာကာရေဟိ၊ အခြင်းအရာတို့ဖြင့်။
ပဉ္စက္ခန္ဓေ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို။
သမ္မသံ သမ္မသန္တော၊ သုံးသပ် ဆင်ခြင်သော။
သ သော၊ ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်။
အနုလောမိကံ၊ အရိယမဂ်ကို ရခြင်း အားလျော်သော။
ခန္တိံ၊ အာရုံသဘော ဝင်လျော ပိုင်းခြား ခံ့ငြား သည်းခံသော ဝိပဿနာဉာဏ်ကို။
လာဘီ၊ ရသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
သမ္မတ္တနိယာမံ၊ မဖောက်ပြန်သော သဘောရှိသည် လည်းဖြစ် မဆုတ်နစ်သော သဘော ရှိ၍ မြဲမြံ သည်လည်းဖြစ်သော အရိယမဂ်သို့။
ကမေ သြက္ကမတိ၊ သက်ဝင်၏။

ဤကား အကျိုးတည်း။

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်

ဤသို့လျှင် “ယံ အတီတံ ရူပံ” စသည်ဖြင့် အားထုတ်သော အချို့သော တိက္ခိန္ဒြိယ မဟာပညပုဂ္ဂိုလ်အား နယဝိပဿနာ အားရှိ ထက်သန်သည်ဖြစ်၍ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ဖြစ်လာ၏။ .. .

ဥဒယ ဝယ ဉာဏုပ္ပတ္တိ ဟိ ဣဓ နယဝိပဿနာယ သမ္ပဇ္ဇနန္တိ အဓိပ္ပေတံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၃၉၈။)

“ဣန္ဒြေ ထက်မြက်စေခြင်းရာ ကိုးပါးဖြင့် ပွါးများပုံ”

မုဒိန္ဒြိယ အပ္ပပည ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၍ နယဝိပဿနာ မပြည့်စုံသေး၊ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် မဖြစ်လာသေး မူကား ချောမွေ့ လှစွာသော ပုဆိုးကို ချုပ်ဘို့ရာ အလွန် သိမ်မွေ့စွာသော အပ်၌ ထိုထက် အလွန် သိမ်မွေ့လှစွာသော အပ်ချည်ကို တပ်ရသကဲ့သို့ သိမ်မွေ့စွာသော ရုပ်နာမ်တရားကို အလွန် သိမ်မွေ့စွာသော နာမရူပပရိစ္ဆေဒ, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟ ဉာဏ်နှစ်ပါးဖြင့် သိမ်းဆည်း ပွါးများပြီးဖြစ်၍ ယခုအခါ လက္ခဏာရေးတင်လျက် ဆင်ခြင်သုံးသပ် ဘို့ရာ ထိုထက် အလွန်သိမ်မွေ့လှစွာသော ဉာဏ်ကို အလိုရှိအပ်သောကြောင့် --

ခယဿ ပဿနံ တတ္ထ၊
သပ္ပါယံ နိစ္စ'မာဒရံ။
သမာဓိ နိမိတ္တဂ္ဂဟံ၊
ဗောဇ္ဈင်္ဂါနုပဝတ္တနံ။

ကာယိဇီဝေသွ နပေက္ခံ၊
တထာဘိဘုယျ အန္တရာ။
အဗျောသာနံ နဝါကာရာ၊
ဣန္ဒြိယတိက္ခကာရဏာ။

ဟူသော အခြင်းအရာ ကိုးပါးတို့ဖြင့် သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေ ငါးပါးတို့ကို ထက်မြက်အောင် ပြုအပ်ကုန်၏။

• ခယဿ၊ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္န သင်္ခါရတို့၏ ကုန်ခြင်းပျက်ခြင်း ဟူသော ဘင်္ဂက္ခဏကို။
• ပဿနံ၊ ဥပါဒ် ဌီမှ ရှုချီလွှတ်ထား၍ စဉ်းစားကြည့်ရှုခြင်း၎င်း။
• တတ္ထ၊ ထိုဘင်ကို ရှုခြင်းဟူသော ခယဒဿန၌။
• ဝါ၊ ခယဒဿနကို။
• သပ္ပါယံ၊ သပ္ပါယ ခုနစ်ပါးတို့ကို မှီဝဲလျက် ပြည့်စုံစေခြင်း၎င်း။
• နိစ္စံ၊ မပြတ် မလပ်ပြု၍ ပြည့်စုံစေခြင်း၎င်း။
• အာဒရံ၊ အရိုအသေပြု၍ ပြည့်စုံစေခြင်း၎င်း။
• သမာဓိနိမိတ္တဂ္ဂဟံ၊ ဝိပဿနာ သမာဓိ၏ ဖြစ်ကြောင်း အခြင်းအရာကို ကောင်းစွာ မှတ်ယူ၍ ပြည့်စုံစေခြင်း၎င်း။
• ဗောဇ္ဈင်္ဂါနုပဝတ္တနံ၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကြဉ်သော ဗောဇ္ဈင်ခြောက်ပါးတို့ကို လျော်စွာ ဖြစ်စေ၍ ပြည့်စုံစေခြင်း၎င်း။

• ကာယဇီဝေသု၊ ကိုယ်အသက်တို့၌။
• အနပေက္ခံ၊ အပုပ်ကောင်သဖွယ် ရန်သူနယ်သို့ တွယ်တာငဲ့ကွက် မရှိခြင်း၎င်း။
• တထာ၊ ထိုကိုယ်အသက်၌ မငဲ့ကွက်သော အခြင်းအရာဖြင့်။
• အဘိဘုယျ၊ ဖြစ်တိုင်းဖြစ်တိုင်းသော ဒုက္ခကို ဝီရိယဖြင့် နှိပ်စက်လွှမ်းမိုးကာ ဘာဝနာကို ပြည့်စုံစေခြင်း၎င်း။
• အန္တရာ၊ လိုရာ ဘာဝနာ အပြီးအဆုံးသို့ မရောက်မီအကြား၌။
• အဗျောသာနံ၊ ဆုတ်နစ် တွန့်ပေါ့ လက်မလျော့ခြင်း၎င်း။
• နဝ၊ ကိုးပါးကုန်သော။
• အာကာရာ၊ ဤ အခြင်းအရာတို့သည်။
• ဣန္ဒြိယတိက္ခ ကာရဏာ၊ သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေ ငါးပါးတို့၏ ထက်မြက် သန်စွမ်းကြောင်း တို့တည်း။

ဤကား အနက်။

ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

ဤအခြင်းအရာကိုးပါးတို့ဖြင့် သမ္ဘာရ အဝိနာ- ဘာဝဖြစ်သော ကြွင်း လေးပါးနှင့် တကွသော ပညိန္ဒြေကို ထက်မြက်သိမ်မွေ့စေလျက် ရံခါ ရုပ်ကို ရံခါ နာမ်ကို သုံးသပ်အပ်၏။ ရုပ်ကို သုံးသပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗတ္တိကို ရှုအပ်၏။ ရှုဟန်ကား --

ကမ္မဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

ကမ္မံ တဇ္ဇံ တပ္ပစ္စယံ၊
တပ္ပစ္စယံ ဟု စိတ္တဇံ။
ဥတုဇံ အာဟာရဇန္တိ၊
ဝိဘာဂေါ ဇာနိယော ဆဓာ။

သင်္ဂဟဂါထာ

• ကမ္မံ၊ ရူပဇနကကံ နှစ်ဆယ့်ငါးပါး [၁] ၎င်း။
• တဇ္ဇံ၊ ထိုဇနကကံကြောင့် ဖြစ်သော ဝိပါက်ကမ္မဇရုပ် ဟူသော ကမ္မသမုဋ္ဌာနတရား၎င်း။
• တပ္ပစ္စယံ၊ ထိုကံလျှင် ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းရှိသော ၎င်းဝိပါက်ကမ္မဇရုပ် ဟူသော ကမ္မပစ္စယ တရား၎င်း။

[၁။ ရုပ်ကိုဖြစ်စေတတ်သောကံ ၂၅-ပါး (အကုသိုလ်ကံ-၁၂။ မဟာကုသိုလ်-၈။ ရူပါဝစရ ကုသိုလ်-၅။)]

ကမ္မံ ဟိ ကမ္မဇဿ ဇနကံ ပရိပါလကမ္ပိ ဟောတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ကမ္မဇဂ္ဂိနော စ ဝသေန အနုရက္ခဏ သမ္ဘဝတော အာဟာရာဒိပ္ပဋိလာဘ- ဟေတုတာယ ဥပတ္ထမ္ဘကနိမိတ္တတော စ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၀)။

• တု၊ ထိုမှတပါး။
• တပ္ပစ္စယံ စိတ္တဇံ၊ ထိုကံလျှင် ဥပတ္ထမ္ဘကအကြောင်း ရှိသော ဝိပါက်စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ် ဟူသော ကမ္မပ္ပစ္စယစိတ္တသမ္မဋ္ဌာန တရား၎င်း။

နိဿယ၌ “ကမ္မပစ္စယ'ပုဒ်ကို “စိတ္တ”ပုဒ်နှင့် ကမ္မဓရယ်သမာသ် တွဲသည်ကား မသင့်။

• တပ္ပစ္စယံ ဥတု၊ ထို ကံလျှင် ဥပတ္ထမ္ဘကအကြောင်း ဟူသော ဥပနိဿယ ပစ္စည်းရှိသော ကမ္မဇတေဇောဓာတ် ဟူသော ဥတုမှ လေးဆက် ငါးဆက်ဖြစ်၍ သွားသော ဥတုဇကလာပ်ဟူသော ကမ္မပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာနရုပ်၎င်း။
• တပ္ပစ္စယံ၊ ထိုကံလျှင် ဥပနိဿယပစ္စည်းရှိသော။
• အာဟာရဇံ၊ ပဋိသန္ဓေနောက် တသတ္တာဟ နှစ်သတ္တာဟရောက်၍ ဗဟိဒ္ဓဩဇာ ကိုယ်၌ ပျံ့နှံ့ သောအခါ အဇ္ဈတ္တကမ္မဇဩဇာ ဟူသော အာဟာရမှ လေးဆက် ငါးဆက်ဖြစ်၍ သွားသော အာဟာရဇ ကလာပ် ဟူသော ကမ္မပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာနရုပ်၎င်း။

“စတဿော ပဉ္စ ဝါ သန္တတိယော ဃဋေတီ”တိ သဒိသသန္တတိဝသေန စတဿော ပဉ္စ ဝါ ရှူပကလာပ ပဝတ္တိယော သန္တာနေတိ။ ဗာဟိရပစ္စယ- ဝိသေသေန ပန ဝိသဒိသာ ဗဟူပိ ပဝတ္တိယော ဃဋေတီတိ ဝဒန္တိ။
ဋီကာ (မဟာဒု၊နှာ-၄၀၁)

• ဣတိ ဤသို့။
• ဆဓာ၊ခြောက်ပါးအပြားအားဖြင့်။
• ဝိဘာဂေါ၊ဝေဘန်ခြင်းကို။
• ဇာနိယော၊ သိအပ်၏။

ဤသို့ ရှေးဦးစွာ ကမ္မဇရုပ်တို့၏ နိဗ္ဗတ္တိကို ရှုအပ်၏။

စိတ္တဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

စိတ္တံ တဇ္ဇံ တပ္ပစ္စယံ၊
တပ္ပစ္စယောတုဇံ တထာ။
အာဟာရဇန္တိ ဝိဘာဂေါ၊
ပဉ္စဓာ ဧသ ဇာနိယော။

ဧကူနဝီသ ရူပံဝ၊
သဗ္ဗိသ စိရိယာပထံ။
ဝိညတ္တိမ္ပိ စ ဒွတ္တိံသ၊
ဇနေန္တိ န တု စုဒ္ဒသ။

သင်္ဂဟဂါထာ

• စိတ္တံ၊ ရူပဇာနကစိတ် ခုနစ်ဆဲ့ငါးခု၎င်း။
• တဇ္ဇံ၊ ထိုစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်ဟူသော စိတ္တသမုဋ္ဌာနတရား၎င်း။
• တပ္ပစ္စယံ၊ ထိုစိတ်လျှင် ပစ္ဆာဇာတ အကြောင်းရှိသော စတုရုပ်ဟူသော စိတ္တပစ္စယတရား၎င်း။
• တပ္ပစ္စယံ ဥတုဇံ၊ ထိုစိတ်လျှင် ဥပနိဿယပစ္စည်း ရှိသော စိတ္တဇတေဇောဓာတ် ဟူသော ဥတုမှ နှစ်ဆက် သုံးဆက် ဖြစ်၍သွားသော ဥတုဇကလာပ် ဟူသော စိတ္တဇပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာနရုပ်၎င်း။
• တထာ၊ ထိုအတူ စိတ် ဟူသော ဥပနိဿယ ပစ္စည်းရှိသော။
• အာဟာရဇံ၊ ပဋိသန္ဓေနောက် တသတ္တာဟ နှစ်သတ္တာဟ ရောက်၍ ဗဟိဒ္ဓသြဇာ ကိုယ်၌ ပျံ့နှံ့သောအခါ အဇ္ဈတ္တစိတ္တဩဇာ ဟူသော အာဟာရမှ နှစ်ဆက် သုံးဆက် ဖြစ်၍သွားသော အာဟာရဇကလာပ်ဟူသော စိတ္တပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌနရုပ်၎င်း။

ကမ္မသမုဋ္ဌာန ဥတုအာဟာရတို့လောက် အားမရှိ သောကြောင့် “ဒွေ တိဿော ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ ဆိုသည်။

• ဣတိ၊ ဤသို့။
• ပဉ္စဓာ၊ ငါးပါးအပြားရှိသော။
• ဧသ ဧသော ဝိဘာဂေါ၊ ဤဝေဘန်ခြင်းကို။
• ဇာနိယော၊ သိအပ်၏။

မဟဂ္ဂတာနုတ္တရစိတ္တဝသေန ပန ဗဟုတရာပိ ပဝတ္တိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ တံ နိဗ္ဗတ္တနံ စိတ္တဇရူပါနံ ဥဠာရပဏီတဘာဝတော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၃။)

• ဧကူနဝီသ၊ တဆဲ့ကိုးပါးသော စိတ်တို့သည်။
• ရူပံဧဝ၊ ရုပ်ကိုသာလျှင်။
• ဇနေန္တိ၊ ဖြစ်စေကုန်၏။

• ဆဗ္ဗီသ၊ အဘိညာကြဉ်သော အပ္ပနာဇောဆဗ္ဗီသတို့သည်။
• ဣရိယာပထံစ၊ ဖြစ်မြဲတိုင်းသော ရပ်ခြင်း ထိုင်ခြင်း လျောင်းခြင်း ဣရိယာပုထ် သုံးပါးကိုလည်း။
• ဇနေန္တိ၊ ထောက်ပံ့သောအားဖြင့် ဖြစ်စေကုန်၏။
• “စ" သဒ္ဒါဖြင့် "ရူပံစ”ဟု ပေါင်းသည်။

• ဒွတ္တိံသ၊ ဝုဋ္ဌော ကာမဇော အဘိညာ သုံးဆယ့်နှစ်ပါး တို့သည်။
• ဝိညတ္တိမ္ပိစ၊ ဝိညတ်ကိုလည်း။
• ဇနေန္တိ၊ ဖြစ်စေကုန်၏။
• ပိ စ သဒ္ဒါတို့ဖြင့် ရူပမ္ပိ ဣရိယာပထမ္မိ ဟု ပေါင်းသည်။

• စုဒ္ဒသ တု၊ ဒွိပဉ္စဝိညာဏ်, အရူပဝိပါက် ဤ တဆဲ့လေးပါးတို့သည်ကား။
• ကိဉ္စိ၊ တစုံတခုကိုမျှ။
• န ဇနေန္တိ၊ မဖြစ်စေနိုင်ကုန်။

ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်သော စိတ်များ

ထိုမှတပါး အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခိုက် စိတ် လေးဆဲ့နှစ်ခု၊ ခပ်သိမ်းသော ပဋိသန္ဓေ စိတ်၊ အဋ္ဌကထာနည်း အားဖြင့် ရဟန္တာတို့၏စုတိစိတ်၊မူလဋီကာနည်း အားဖြင့် ခပ်သိမ်းသော စုတိစိတ် - တို့သည်လည်း တစုံတခုကိုမျှ မဖြစ်စေနိုင်ကုန်။

ခပ်သိမ်းသောစုတိစိတ် ရုပ်ကိုမဖြစ်စေနိုင်ရာ၌ အာဂုံယုတ္တိကို --

“ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ယဿ စိတ္တဿ အနန္တရာ ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ ဥပဇ္ဇ္ပိဿတိ။ ရူပါဝစရေ အရူပါဝစရေ ပဋိမ- ဘဝိကာနံ ယေ စ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ။ တေသံ စဝန္တာနံ တေသံ ဝစီသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတိ။ နော စ တေသံ ကာယသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတီတိ ပန ဝစနတော အညသမ္ပိ စုတိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဝိညာယတိ။ န ဟိ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တဿ ဂဗ္ဘဂတာဒိ- ဝိဗန္ဓာဘာဝေ ကာယသင်္ခါရာ သမုဋ္ဌာပနေ ကာရဏံ အတ္ထိ။ န စ ယုတ္တံ စုတော စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဉ္စဿ ပဝတ္တတီတိ။ နာပိ "စုတိစိတ္တံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီ”တိ ပါဠိ အတ္ထိ --

ဟု ဆောင်ပြီး၍ “အဋ္ဌကထာဆရာလည်း ခပ်သိမ်းသော စုတိစိတ်ပင် ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ဟု အလိုတော် ရှိသည်ပင်။ ရဟန္တာစုတိကား ထင်ရှားသည်ဖြစ်၍ ပဓာန နည်းအားဖြင့်သာ ဆိုသည်”ဟု ပြခြင်းငှါ --

“ခီဏာသဝါန”န္တိ ပန ဝိသေသနံ အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓန နိရုဇ္ဈန္တဿ တေသံ စုတိစိတ္တဿ ရူပသမုဋ္ဌာပနံ ပါကဋန္တိ ကတွာ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ —

ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၂-၌) မိန့်၏။

ဤသို့ စိတ္တဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုအပ်၏။

ဥတုဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

ဥတု တဇ္ဇံ တပ္ပစ္စယံ၊
တပ္ပစ္စယော 'တုဇံ တထာ။
အာဟာရဇန္တိ ဝိဘာဂေါ၊
ပဉ္စဓာ ဧသ ဇာနိယော။

သင်္ဂဟဂါထာ

• ဥတု၊ စတုသမုဋ္ဌာန သီတုဏှတေဇောဓာတ်၎င်း။
• တဇ္ဇံ၊ ဌီသို့ရောက်သော ထိုဥတုသည် ဥပါဒိန္နကကို ပစ္စည်းရ၍ ဖြစ်စေအပ်သော ဥတုသမုဋ္ဌာနရုပ်၎င်း။

ထို စတုဇဥတု တို့တွင် ဥတုသမုဋ္ဌာနဥတုကား ဥပါဒိန္နိကကို အမှီ မရပဲလည်း ဗဟိဒ္ဓရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ ဥတုသမုဋ္ဌာနာယေဝ ဟိ ဥတု ဥပါဒိန္နကေန ဝိနာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၄။)

• တပ္ပစ္စယံ၊ သဘာဂ, ဝိသဘာဂဖြစ်သော ထိုဥတုလျှင် ဖြစ်ကြောင်း ပျက်ကြောင်း ရှိသော စတုသမုဋ္ဌာန ဖြစ်သော ဥတုပစ္စယရုပ်၎င်း။

ယံ ဟိ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ ပန္နရဝိဓံ ရူပံ, ယဉ္စ တဒညံ တိသန္တတိရူပံ။ တဿ သဗ္ဗဿပိ သဘာဂေါ ဥတု ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယော ဟောတိ။ ဝိသဘာဂေါ ဥတု ဟိမာဒိ ဝိယ ပဒုမာဒီနံ ဝိသဒိသရူပုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတံ ပုရိမရူပါ ဝိနာသေန္တော ဝိယ ဟောတိ။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၀၄။)

• တပ္ပစ္စယံ ဥတုဇံ၊ ထိုရှေးမူလဥတုလျှင် အထောက်အပံ့ရှိသော ဥပါဒိန္နအဘို့၌ တည်၍သော်လည်း အဓွန့်ရှည်လျား အဆက်များလှ ဥတုဇ ဖြစ်သော ဥတုပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာနရုပ်၎င်း။
• တထာ၊ ထိုအတူ ဥတုလျှင် အထောက် အပံ့ ရှိသော။
• အာဟာရဇံ၊ ပဋိသန္ဓေနောက် တသတ္တာဟ နှစ်သတ္တာဟ ရောက်၍ ဗဟိဒ္ဓဩဇာ ကိုယ်၌ ပျံနှံ့သောအခါ အဇ္ဈတ္တဥတုဩဇာ ဟူသော အာဟာရမှ ဆယ်ဆက် ဆဲ့နှစ်ဆက်ဖြစ်၍ သွားသော အာဟာရဇ အဋ္ဌကလာပ် ဟူသော ဥတုပစ္စယအာဟာရ သမုဌာနရုပ်၎င်း။
• ဣတိ၊ ဤသို့။
• ပဉ္စဓာ၊ ငါးပါး အပြား အားဖြင့်။
• ဧသဝိဘာဂေါ၊ ဤဝေဘန်ခြင်းကို။
• ဇာနိယော၊ သိအပ်၏။

ဤသို့ ဥတုဇရုပ်တို့၏ နိဗ္ဗတ္တိကို ရှုအပ်၏။

အာဟာရဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

ဩဇာ တဇ္ဇံ တပ္ပစ္စယံ၊
တပ္ပစ္စယော 'တုဇံ တထာ။
အာဟာရဇန္တိ ဝိဘာဂေါ၊
ပဉ္စဓာ ဧသ ဇာနိယော။

သင်္ဂဟ ဂါထာ

• ဩဇာ၊ ကဗဠီကာရအာဟာရ၎င်း။
• တဇ္ဇံ၊ ကမ္မဇရုပ်ကို အထောက် အပံ့ရ၍ ထိုဥပါဒိန္န ကမ္မဇဘုတ်၌ တည်၍ ထိုသြဇာသည် ဖြစ်စေအပ်သော အာဟာရ သမုဋ္ဌာနရုပ်၎င်း။
• တပ္ပစ္စယံ၊ ထိုအာဟာရလျှင် ဇနက ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်း ရှိသော စတုဇဖြစ်သော အာဟာရပစ္စယရုပ်၎င်း။
• တပ္ပစ္စယံ ဥတုဇံ၊ ထိုသြဇာလျှင် ဥပနိဿယပစ္စည်း ရှိသော ဆယ်ဆက် ဆဲ့နှစ်ဆက် သွားသော ဥတုဇကလာပ် ဟူသော အာဟာရ ပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌနရုပ်၎င်း။

အာဟာရပစ္စယဥတုနောပိ ဥတုပစ္စယာဟာရဿဝိယ ဒသ ဒွါဒသ ဝါရေ ပဝတ္တိဃဋနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တနယတ္တာ န ဥဒ္ဓဋန္တိ ဝဒန္တိ၊
ဋီကာ (မဟာဒု၊နှာ-၄၀၃)

• တထာ၊ ထို့အတူ ဩဇာလျှင် ဥပနိဿယ ပစ္စည်း ရှိသော။
• အာဟာရဇံ၊ ပဋိသန္ဓေနောက် တသတ္တာဟ နှစ်သတ္တာဟရောက်၍ ဗဟိဒ္ဓဩဇာ ကိုယ်၌ ပျံ့နှံ့သောအခါ အဇ္ဈတ္တအာဟာရဇဩဇာ ဟူသော အာဟာရမှ ဆယ်ဆက် ဆဲ့နှစ်ဆက် ဖြစ်၍ သွားသော အာဟာရဇကလာပ်ဟူသော အာဟာရပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌဌာနရုပ် ၎င်း။
• ဣတိ၊ ဤသို့။
• ပဉ္စဓာ၊ ငါးပါးအပြားအားဖြင့်။
• ဝါ၊ ငါးပါးအပြားရှိသော။
• ဧသ ဧသော ဝိဘာဂေါ၊ ဤဝေဖန်ခြင်းကို။
• ဇာနိယော၊ သိအပ်၏။

“ဒသ ဒွါဒသ ဝါရေ”တိ ဝတွာ ကထံ ဣမဿေဝ ဒသ ဒွါဒသ ဝါရေ ပဝတ္တိ ဃဋနာတိ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ဧကဒိဝသံ ပရိဘုတ္တာဟာရောတိ အာဒိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၃)

ဩဇရုပ်၏ အစွမ်းသတ္တိ

သကိံ ဘုတ္တာပိ သတ္တာဟံ၊
ဒိဗ္ဗာတွေ'ကဒွိမာသကံ။
မာတရာ ဘုတ္တဩဇာပိ၊
သရီရေ မက္ခိတာပိ စ။

သင်္ဂဟ ဂါထာ

• သကိံ ဘုတ္တာပိ၊ တကြိမ်စားသော ဩဇာသည်လည်း။
• သတ္တာဟံ၊ ခုနစ်ရက် ပတ်လုံး။
• ဥပတ္ထမ္ဘေတိ၊ ထောက်ပံ့၏။
• ဒိဗ္ဗာ တု၊ နတ်၌ဖြစ်သော ဩဇာသည်ကား။
• ဧကဒွိမာသကံ၊ တလ နှစ်လ ပတ်လုံး။
• ဥပတ္ထမ္ဘေတိ၊ ထောက်ပံ့၏။
• မာတရာ၊ အမိသည်။
• ဘုတ္တဩဇာပိ၊ စားအပ်သော ဩဇာသည်လည်း။
• ဒါရကသရီရေ၊ သူငယ်၏ကိုယ်၌။
• ရူပံ၊ ရုပ်ကို။
• သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ချက်ရင်းဝင်ရောက် အကြောလျှောက်လျက် ဖြစ်စေ၏။
• သရီရေ၊ ကိုယ်၌။
• မက္ခိတာပိစ၊ လိမ်းကျံအပ်သော ဩဇာသည်လည်း။
• ရူပံ၊ ရုပ်ကို။
• သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဖြစ်စေ၏။

ကမ္မဇာဟာရော ဥပါဒိန္ဒကာဟာရော နာမ။ သောပိ ဌာနပ္ပတ္တော ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ တကြာပိ ဩဇာ အညံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဧဝံ စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ --

ဟု အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၂၅၁) ၌ ထပ်၍ လာပြန်သော ရုပ်ကား အထူး မဟုတ်။ ယခင် ကမ္မပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာနရုပ် အဆက်ဆက် ပင်တည်း။

ဤသို့ အာဟာရဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုအပ်၏။

ဤစတုဇရုပ်တို့၌ အသမ္ဘေဒ (မရောနှောခြင်း) အားဖြင့် ဆက်သကဲ့သို့ သမ္ဘေဒ (ရောနှောခြင်း) အားဖြင့် ကမ္မဇာဟာရသမုဋ္ဌာနဥတုမှ၎င်း၊ ကမ္မဇောတုသမုဋ္ဌာနာဟာရ မှ၎င်း၊ ကမ္မပစ္စယစိတ္တဇာဟာရသမ္မဋ္ဌာနဥတုမှ၎င်း၊ ကမ္မပစ္စယစိတ္တဇောတုသမုဋ္ဌာနာဟာရ မှ၎င်း ဆက်သင့်သေး၏ - ဟု ဋီကာ မိန့်၏။

ဤဆိုပြီးသည့်အတိုင်း စတုဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ပုံကို မှတ်သားလျက် ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဥပါဒ်မှ စ၍ စိတ်၏ ဥပါဒ်တိုင်း ဌီတိုင်း ဘင်တိုင်း ဂဗ္ဗသေယျက သတ္တဝါတို့အား ကမ္မဇကလာပ် သုံးစည်း၊ ဥပပါတ် သံသေဒဇ ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ခုနစ်စည်း၊ ဗြဟ္မာတို့အား လေးစည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဤကား ကံ၏ သားတို့တည်း။

ဥတုဇရုပ် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

ထိုကံ၏ သားတို့၌ပါသော တေဇောဓာတ်တို့သည် ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဌီမှစ၍ မိမိတို့ဌီသို့ အရောက် အရောက်တွင် ဥတုအဋ္ဌက ကလာပ် တစည်းစီ ဖြစ်စေကုန်၏။ ဤကား ကံ၏ မြေးတို့တည်း။

ထိုမြေးတို့၌ ပါသော တေဇောဓာတ်တို့သည် ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဘင်မှစ၍ မိမိတို့၏ ဌီသို့ အရောက် အရောက်တွင် ဥတုဇအဋ္ဌက ကလာပ် တစည်းစီ ဖြစ်စေကုန်၏။ ဤကား ကံ၏ မြစ်တို့တည်း။ ဤနည်းတူ တီ မြှော့ ကျွတ် တိုင်အောင် လေးဆက် ငါးဆက် ဖြစ်ကုန်၏။

စိတ္တဇရုပ် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

ပထမဘဝင်ဥပါဒ်မှ စ၍ ဥပါဒ်တိုင်း ဥပါဒ်တိုင်း စိတ္တဇ ကလာပ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုစိတ်၏ သားတို့၌ ပါသော တေဇောဓာတ်တို့မှလည်း ရှေးနည်းတူ မြေး မြစ် တီ တိုင်အောင် နှစ်ဆက် သုံးဆက် သွား၏။

အာဟာရဇရုပ် စတင်ဖြစ်ပုံ

ဂဗ္ဘသေယျက သတ္တဝါတို့အား တသတ္တာဟ နှစ်သတ္တာဟ ရောက်သောအခါ ဥပပါတ် သံသေဒဇ သတ္တဝါတို့အား မိမိတံထွေးကို မျိုသောအခါ အာဟာရဇကလာပ် တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထို အာဟာရ၏ သားတို့၌ ပါသော တေဇောဓာတ် တို့မှလည်း ရှေးနည်းတူ ဆယ်ဆက် ဆဲ့နှစ်ဆက် သွား၏။

ဗဟိဒ္ဓ သီတု'ဏှနှင့် တွေ့သောအခါ ဥတုဇ ကလာပ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုဥတု၏ သားတို့၌ ပါသော တေဇောဓာတ်တို့မှလည်း ရှေးနည်းတူ အဓွန့် ကြာရှည် မရေမတွက်နိုင် ကမ္ဘာပျက်သည် တိုင်အောင်ပင် အဆက်ဆက် ဖြစ်ကုန်၏။

ဤသို့လျှင် ပဋိသန္ဓေမှစ၍ ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်တရားတို့သည် သားစဉ် မြေးဆက် ပွါး၍ သစ်ပင်တို့၏ ခွမြွာခြင်းကဲ့သို့ များပြားစွာ ကုန်၏။

ဤသို့ သုတမယ အနုမာနဉာဏ်ဖြင့် အဖန်ဖန် ရူပနိဗ္ဗတ္တိကို ရှုအပ်၏။ နောင် အားရှိသည့်အခါ ပစ္စက္ခပင် မြင်လတ္တံ့။ ဓမ္မပ္ပဝတ္တိ၏ တိုသောကာလ ရှိခြင်းကြောင့် နိဗ္ဗတ္တိကို မြင်လျှင် ဘင်ကိုလည်း မြင်တော့သည်။

န ဟိ နိဗ္ဗတ္တိမတ္တဒဿနံ သမ္မသနံ နာမ ဟောတိ။ ဥဒယဝယဒဿနဉ္စ အဓိကတန္တိ။ ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ နိဗ္ဗတ္တိဂ္ဂဟဏေသု။[၁]
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၀၄)

ဤသို့လျှင် ရူပနိဗ္ဗတ္တိကို ရှုခြင်းသည် ရံခါ ရုပ်ကို သုံးသပ်သည် မည်၏။

[၁။ အဖြစ်ကို မြင်ရုံမျှဖြင့် သမ္မသနဉာဏ်မဖြစ်။ ဖြစ် ပျက် ကိုမြင်မှသာ သမ္မသနဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ “နိဗ္ဗတ္တိ” ပုဒ်အရ “ဖြစ် ပျက်” (ဥဒယဝဃ) ကို ဆိုလိုသည်။]

နာမ်တို့၏ ဖြစ်ဟန်ကို ရှုပုံ

နာမ်ကို သုံးသပ်လိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း လောကိစိတ္တုပ္ပါဒ် နာမ်တရားတို့၏ဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗတ္တိ ကို ရှုအပ်၏။ ရှုဟန်ကား ---

ဝီထိသင်္ဂဟ၌ ပြခဲ့ပြီးသော ပဋိသန္ဓေဝီထိ ပဉ္စဒွါရဝီထိ မနောဒွါရဝီထိအတိုင်း ပဋိသန္ဓေမှစ၍ ဖြစ်ကုန်သော လောကိစိတ္တုပ္ပါဒ်တို့၏ အစဉ်ကို ဆင်ခြင်၍ --

“ဤနာမ်တရားတို့သည် ရှေးဘဝက အားထုတ်ခဲ့ဘူးသောကံ ဤဘဝ၌ ဒွါရ အာရုံ အလင်း နှလုံးသွင်းခြင်း စသော အကြောင်း တို့ကြောင့် ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ပဋိသန္ဓေမှစ၍ ဖြစ်ကြကုန်၏ --

ဟု နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်လားကို ရှုအပ်၏။

ဤသို့ အရူပနိဗ္ဗတ္တိကို ရှုခြင်းသည် ရံခါ နာမ်ကို သုံးသပ်သည် မည်၏။ ဤသို့ ရံခါ ရုပ်ကို ရံခါ နာမ်ကို ရှုပြီး၍လည်း လက္ခဏာရေးသုံးပါး တင်လျက် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် စသော အစဉ်ဖြင့် တက်၍ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်သည် အရဟတ္တမဂ် ဖိုလ် တိုင်အောင် ရ၏။

ရုပ်သတ္တက တို့၏ အစွမ်းဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

သို့မှ ပညာဘာဝနာ မပြည့်စုံသေး မူကား --

ရူပေသု မနသိကာရသတ္တကံ ရူပသတ္တကံ၊ရူပဓမ္မေသု သတ္တဟာကာရေဟိ မနသိကာရောတိ အတ္တာ ဝေ အရူပသတ္တကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗ--

ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၅)နှင့် အညီ ရူပသတ္တက, အရူပသတ္တက တို့၏ အစွမ်းဖြင့် လက္ခဏာရေးသုံးပါးသို့ တင်၍ သင်္ခါရတို့ကို သုံးသပ်အပ်ကုန်၏။

ထိုတွင် ရူပသတ္တက ဟူသည်ကား --

[ရူပသတ္တက = ရုပ်တရားတို့၌ အခြင်းအရာ ၇-မျိုးဖြင့် နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်ခြင်း။]

အာဒါန နိက္ခေပနတော၊
ဝယောဝုဒ္ဓတ္ထဂါမိတော။
အာဟာရတော စ ဥတုတော၊
ကမ္မတော စာပိ စိတ္တတော။
ဓမ္မတာရူပတော သတ္တ၊
ဝိတ္တာရေန ဝိပဿတိ။

ပေါရာဏဂါထာ

• အာဒါန နိက္ခေပနတော၊ ဘဝသစ်ကိုယူခြင်း ဘဝဟောင်းကို စွန့်ပစ်ခြင်း အားဖြင့်၎င်း။
• ဝယောဝုဒ္ဓတ္ထဂါမိတော၊ အရွယ်ကြီးရင့်ပြီးသော ရုပ်တို့၏ ချုပ်ခြင်းသို့ ရောက်သော အားဖြင့်၎င်း။
• အာဟာရတော စ၊ အကြောင်း ဖြစ်သော အာဟာရအားဖြင့်၎င်း။
• ဥတုတော၊ အကြောင်းဖြစ်သော ဥတုအားဖြင့်၎င်း။
• ကမ္မတော စာပိ၊ အကြောင်းဖြစ်သော ကံအားဖြင့်၎င်း။
• စိတ္တတော၊ အကြောင်းဖြစ်သော စိတ်အားဖြင့်၎င်း။
• ဓမ္မတာရူပတော၊ ဝိဝိဓဝဏ္ဏ သဏ္ဌာန ကမ္မနိရပေက္ခ သဘာဝသိဒ္ဓဖြစ်သော သံ ကြေး မြေ ကျောက် စသည်ပြားသော ဓမ္မတာရုပ်အားဖြင့်၎င်း။
• ဣတိ၊ ဤသို့။
• သတ္တ = သတ္တဓာ၊ ခုနစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်။
• ဝိတ္တာရေန၊ အကျယ်အားဖြင့်။
• ဝိပဿတိ၊ ထိုထိုကောဋ္ဌာသသို့ တိလက္ခဏကိုတင်၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်အပ်၏။

အာဒါန နိက္ခေပနအားဖြင့် လက္ခဏာရေးတင်ပုံ

လက္ခဏာရေးသုံးပါး တင်ဟန်ကား - အနှစ်တရာဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော ပဋိသန္ဓေ စုတိတို့၏ အကြား ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ် အပြားရှိသော ရုပ်တို့ကို အာရုံပြု၍ --

ဧတ္ထေန္တရ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဥပ္ပါဒဝယဝုတ္တိတော ဝိပရိဏာမတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပဋိက္ခေပတော စ အနိစ္စာ။ ဥပ္ပန္နာ သင်္ခါရာ ဌိတိံ ပါပုဏန္တိ၊ ဋ္ဌိတိယံ ဇရာယ ကိလမန္တိ၊ ဇရံ ပတွာ အဝဿံ ဘိဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မာ အဘိဏှသမ္ပဋိပိဠနတော ဒုက္ခမတော ဒုက္ခဝတ္ထုတော သုခပဋိက္ခေပတော စ၊ ဒုက္ခာ။ “ဥပ္ပန္နာ သင်္ခါရာ ဌိတိံ မာ ပါပုဏန္တု၊ ဌာနပ္ပတ္တာ မာ ဇီရန္တု၊ ဇရပ္ပတ္တာ မာ ဘိဇ္ဇန္တူ”တိ ကဿစိ ဝသဝတ္တိဘာဝေါ နတ္ထိ။ သုညာ တေန ဝသဝတ္တနာကာရေန၊ တသ္မာ သုညတော အဿာမိကတော အဝသဝတ္တိတော အတ္တပဋိက္ခေပတော စ အနတ္တာ”- ဟု တင်အပ်၏။

• ဧတ္ထေန္တရေ၊ ဤ အာဒါန နိက္ခေပနအကြား၌။
• ပဝတ္တာ၊ ဖြစ်ကုန်သော။
• သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။
• သင်္ခါရာ၊ ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်အားဖြင့် ပြားကုန်သော သင်္ခါရတရားတို့သည်။

ရူပဓမ္မေသု ဟိ ဣဒံ သမ္မသနဝိဓာနံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၆။)

အနိစ္စဖြစ်ပုံ

• ဥပ္ပါဒ ဝယ ဝုတ္တိတော စ၊ ဖြစ်ခြင်း ချုပ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
• ဝိပရိဏာမတော စ၊ ဇရာ မရဏ အားဖြင့် ဖောက်ပြန်တတ် ဇရာ မရဏသည် ဖောက်ပြန်စေ အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
• ဝါ၊ ဖောက်ပြန်ယိုယွင်း ပျက်စီးခြင်းကြောင့်၎င်း။
• တာဝအာလိကတော စ၊ ထိုရွေ့ကာလ တခဏမျှ တည်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
• နိစ္စပဋိက္ခေပတော စ၊ မြဲသည့်အဖြစ်ကို ပယ်တတ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
• အနိစ္စာ၊ အမြဲမရှိကုန်။

အနိစ္စဓမ္မာ ဟိ တေနေဝ အတ္တနော သဘာဝေန ဇာနန္တာနံ နိစ္စတံ ပဋိက္ခိပန္တိ နာမ။
ဋီကာ(မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၆။)

ဒုက္ခဖြစ်ပုံ

• ဥပ္ပန္ဒာ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော။
• သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရတို့သည်။
• ဌိတိံ ၊ ဌီသို့။
• ပါပုဏန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏။
• ဋ္ဌိတိယံ၊ ဌီ၌။
• ဇရာယ၊ ရင့်ရော်အိုမင်းခြင်းဖြင့်။
• ကိလမန္တိ၊ ပင်ပန်းကုန်၏။
• ဇရံ၊ ရင့်ရော်အိုမင်းခြင်းသို့။
• ပတွာ၊ ရောက်ကုန်ပြီး၍။
• အဝဿံ၊ မချွတ်စင်းစင်း။
• ဘိဇ္ဇန္တိ၊ ပျက်စီးကုန်၏။
• တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
• အဘိဏှ သမ္ပဋိ ပီဠနတောစ၊ ဇာတိ ဇရာ မရဏသည် မပြတ်နှိပ်စက်အပ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
• ဝါ၊ ဥပါဒ် ဇရာ ဘင်အားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကို နှိပ်စက်တတ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
• ဒုက္ခမတော စ၊ သည်းခံခက်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
• ဒုက္ခဝတ္ထုတော စ၊ သုံးပါးသောဒုက္ခ သံသရာဒုက္ခ တို့၏ တည်ရာအဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
• သုခပဋိက္ခေပတော စ၊ သုခ၏ ပဋိပက္ခဖြစ်၍ ချမ်းသာသော အဖြစ်ကို ပယ်တတ်ခြင်း ကြောင့်၎င်း။
• ဒုက္ခာ၊ ဆင်းရဲကုန်၏။

သုခပဋိပက္ခဘာဝတော ဒုက္ခံ သုခံ ပဋိက္ခိပတိ နိဝါရေတိ။ ဒုက္ခဝစနံ ဝါ အတ္ထတော သုခံ ပဋိက္ခိပတီတိ အာဟ “သုခပဋိက္ခေပတော”တိ။
ဋီကာ (ဝိဘင်းမူလဋီ၊နှာ-၃၇။)

“တသ္မာနောင်၊ ဟိတ်ကိုဆောင်၊ တူအောင် အနက်ကြံ” ဟူသော နိယံနှင့် အညီ သော်လည်း “တသ္မာ”ကို ဟိတ်လေးပုဒ်နှင့် ပေါင်း၍ သမ္ဗန်။

အနတ္တ - အစိုးမရပုံ

• ဥပ္ပန္နာ၊ ဥပါဒ်ကုန်သော။
• သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရတို့သည်။
• ဌိတိံ၊ ဌီသို့။
• မာ ပါပုဏန္တု၊ မရောက်ပါစေကုန်လင့်။

ဥပ္ပန္နာတိ ဣမိနာ ဥပ္ပါဒက္ခဏသမင်္ဂိတာ ဝုတ္တာ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ၊၄၀၇။)

• ဌာနပ္ပတ္တာ၊ ဌီဟူသော အိုခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သော သင်္ခါရတို့သည်။
• မာ ဇိရန္တု၊ အိုမစွမ်း၍ ပင်ပန်း မရှိပါစေကုန်လင့်။

ဌာနပ္ပတ္တာ မာ ဇိရန္တူတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ။ နနု အတ္ထတော ဌိတိ ဧဝ ဇရာတိ၊ သစ္စမေတံ၊ ဧရာဝသေန ပန ယော ကိလမထော၊ သော ဣဓ ဧရာဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၇။)

• ဇရပ္ပတ္တာ၊ အိုခြင်းသို့ရောက်ကုန်သော သင်္ခါရတို့သည်။
• မာ ဘိဇ္ဇန္တု၊ မပျက်ပါစေကုန်လင့်။
• ဣတိ၊ ဤသို့။
• ကဿစိ၊ တစုံတယောက်သောသူ၏။
• ဝသဝတ္တိဘာဝေါ၊ အလိုသို့လိုက်တတ်သော အဖြစ်သည်။
• နတ္ထိ၊ မရှိ။
• တေန ဝသဝတ္တနာကာရေန၊ ထိုအလိုသို့ လိုက်တတ်သော အခြင်းအရာမှ။
• သုညာ၊ ဆိတ်ကုန်၏။

န ဟိ လက္ခဏညထတ္တံ ကေနစိ ကာတုံ သက္ကာ။ ဘာဝညထတ္တမေဝ ဟိ ဣဒ္ဓိဝိသယော။
ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၀၇)

• တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
• သုညတောစ၊ နိဝါသီ ကာရက ဝေဒက အဓိဋ္ဌာယကမှ ဆိတ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
• အဿာမိကတော စ၊ စိုးပိုင်သခင် အရှင် မရှိခြင်းကြောင့်၎င်း။

ဧတေန အနတ္တနိယကံ ဒဿေတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၇)

• အဝသ ဝတ္တိတောစ၊ အလိုသို့ လိုက်ခြင်းမရှိ လိုက်စေနိုင်သူမရှိသည့် အဖြစ် ကြောင့်၎င်း။

သမ္မော အဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၅) ၌ကား “အကာမကာရိယတော" ရှိ၏။ “န ဣဒံ ကဿစိ ကာမကာရိယံ။ နာပိ ဧတဿ ကိဉ္စိ ကာမကာရိယံ အတ္ထီတိ “အကာမကာရိယံ" ။မူလဋီကာ (ဒု၊နှာ-၃၈) ဖွင့်သည့်အတိုင်း အနက်သမ္ဗန်။

• အတ္တပဋိက္ခေပတောစ၊ သူမိုက်တို့ ကြံဆအပ်သော ကိုယ်ကောင်ကို ပယ်တတ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
• အနတ္တာ၊ ကိုယ်ကောင် မဟုတ်ကုန်။

“သုညတော”တိအာဒိနာ ဟိ ဓမ္မာနံ ဗာဟိရက ပရိကပ္ပိတ အတ္တဝိရဟော ဝုတ္တော။ ဣမိနာ ပန အတံသဘာဝတော အတ္တာ န ဟောတီတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၀၇။)

• ဣမိနာ ပန၊ ဤအတ္တပဋိက္ခေပတော ပုဒ်ဖြင့်ကား-ပေး။

ဝယောဝုဍ္ဎတ္ထင်္ဂမ အားဖြင့် လက္ခဏာရေး တင်ပုံ

ဤသို့ အာဒါနနိက္ခေပန [၁]အ စွမ်း ဖြင့် ဝဿသတ ပရိစ္ဆိန္နရုပ်၌ လက္ခဏာရေး သုံးပါးကို တင်ပြီး၍ ဝယောဝုဒ္ဓတ္ထင်္ဂမန [၂] အားဖြင့် တင်အပ်၏။ တင်ဟန်ကား --

[၁။ အာဒါန = ယူခြင်း၊ ယူအပ်သော ဘဝသစ် (=ဇာတိ)။ နိက္ခေပန = စွန့်ခြင်း၊ ပစ်လွှင့်ခြင်း၊ စွန့်ပစ်အပ်သော ဘဝဟောင်း (=မရဏ) ။ အာဒါန နိက္ခေပန = အသစ်နှင့် အဟောင်း၊ ပဋိသန္ဓေ နေခြင်း သေခြင်း။

၂။ အရွယ်ကြီးရင့်လာ၍ ချုပ်ပျောက် ပျက်စီးခြင်း (ဝယ = အရွယ်။ ဝုဒ္ဓ = ကြီးရင့်။ အတ္ထ = ချုပ်ပျောက်ခြင်း။ ဂမန = ရောက်ခြင်း။)]

ပထမဝယေ ပဝတ္တံ ရူပံ မဇ္ဈိမဝယံ အပ္ပတွာ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာတံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ။ မဇ္ဈိမဝယေ ပဝတ္တမ္ပိ ပစ္ဆိမဝယံ အပ္ပတွာ။ ပစ္ဆိမဝယေ ပဝတ္တမ္ပိ မရဏတော ပရံ အဂန္တွာ တတ္ထ တတ္ထေ၀ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ တမ္ပိ အနိစ္စ ဒုက္ခံ အနုတ္တာ --

ဟု ရှုပြီးလျှင် --

မန္ဒံ ခိဋ္ဋံ ဝဏ္ဏံ ဗလံ၊
ပညာဒသက ဟာနိ စ။
ပဗ္ဘာရံ ဝင်္ကံ, မောမူဟံ၊
သယနံ ဒသကာ ဒသ။

ဟူသော ဒသက ဆယ်ခုတို့၏ အစွမ်းဖြင့် --

ပထမဒသကေ ပဝတ္တံ ရူပံ ဒုတိယဒသကံ အပ္ပတွာ။ပ။ ဒသမဒသကေ ပဝတ္တ ရူပမ္ပိ ပုနဗ္ဘဝံ အပ္ပတွာ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ --

ဟု ရှုအပ်၏။

ထို့နောင် “ပထမေ ဝဿပဉ္စကေ ပဝတ္တံ ရူပံ ဒုတိယံ ဝဿပဉ္စကံ အပ္ပတွာ တတ္ထေ၀ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ”စသည်ဖြင့် ငါးနှစ် လေးနှစ် သုံးနှစ် နှစ်နှစ် တနှစ်စီ ခွဲ၍ ရှုအပ်၏။

ထို့နောင် တနှစ်ကို ဒက္ခိဏာယန, ဥတ္တရာယန နှစ်ပါး။ ဝဿာန ဟေမန္တ ဂိမှ ဥတုကြီး သုံးပါး။ ဝဿာန သရဒ ဟေမန္တ သိသိရ ဝဿန္တ ဂိမှ ရတုငယ် ခြောက်ပါး။ ဝိသာခမာသ (=ကဆုန်လ) စသော လ တဆဲ့နှစ်ပါး ခွဲ၍ ရှုအပ်၏။

ထို့နောင် တလကို ကာဠပက္ခ ဇုဏှပက္ခ ခွဲ၍ ရှု။

တနေ့ကို ရတ္တိ ဒိဝသ နှစ်ပါး။ ပုဗ္ဗဏှ မဇ္ဈနှ သာယနှ ပထမယာမ မဇ္ဈိမယာမ ပစ္ဆိမယာမ ခြောက်ပါး ခွဲ၍ ရှုအပ်၏။

ထို့နောင် အတိက္ကမ ပဋိက္ကမ အာလောကန ဝိလောကန သမိဉ္စန ပသာရဏ ဟူသော ရှေ့သို့တက်ခြင်း နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း တူရူ ကြည့်ခြင်း တစောင်း ကြည့်ခြင်း ကွေးခြင်း ဆန့်ခြင်း ကြိယာခြောက်ပါး ခွဲ၍ ရှုအပ်၏။

ထို့နောင် ဥဒ္ဓရဏ အတိဟရဏ ပီတိဟရဏ ဝေါသဇ္ဇန သန္နိက္ခေပန သနိရုဇ္ဈန ဟူသော ခြေကြွခြင်း ခြေကိုရှေ့သို့ဆောင်ခြင်း ခါနုကဏ္ဍက စသည် တို့ကြောင့် ထိုမှ ဤမှ ခြေကို ဆောင်ခြင်း၊ ခြေကို အောက်သို့ လွှတ်ခြင်း၊ ခြေကို မြေ၌ ချထားခြင်း၊ ဒုတိယ ခြေကို ကြွသောအခါ ပထမ ခြေကို မြေ၌ ကြပ်ကြပ် နှိပ်ခြင်း အားဖြင့် ခြေတလှမ်းကို ခြောက်ခြမ်း ခြောက်ဘို့ပြု၍---

ယာ ဥဒ္ဓရဏေ ပဝတ္တာ ဓာတုယော ယာနိ စ တဒုပါဒါယရူပါနိ၊ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ အတိဟရဏံ အပ္ပတွာ ဓတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ။ပ။ ဣတိ တတ္ထ တတ္ထ ဥပ္ပန္နာ ဣတရံ ဣတရံ ကောဋ္ဌာသံ အပ္ပတွာ တတ္ထ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗံ ပဗ္ဗံ သန္ဓိ သန္ဓိ ဩဓိ ဩဓိ ဟုတွာ တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလာ ဝိယ တဋတဋာယန္တာ သင်္ခါရာ ဘိဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မာ အနိစ္စာ, ဒုက္ခာ အနတ္တာ ---

ဟု-ရှုအပ်၏။

ထိုတွင် ဥဒ္ဓရဏ အတိဟရဏ, ဝီတိဟရဏ သုံးပါးတို့၌ လဟုကဓာတ်နှစ်ပါး လွန်သည်။ နောက် သုံးပါး၌ ဂရုကဓာတ်နှစ်ပါး လွန်သည်-ဟု အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၂၅၇)၌ မိန့်၏။

• ဣတိ ဧဝံ၊ ဤသို့။
• တတ္ထ တတ္ထ၊ ထိုထို ဥဒ္ဓရဏ စသော ကောဋ္ဌာသ၌။
• ဥပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်ကုန်သော။
• သင်္ခါရာ၊ ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ် ဖြစ်ကုန်သော သင်္ခါရ တို့သည်။
• ဣတရံ ဣတရံ ကောဋ္ဌာသံ၊ ဤမှတပါး ဤမှ တပါးသော အဘို့သို့။
• အပ္ပတွာ၊ မရောက်မူ၍။
• တတ္ထ တတ္ထေဝ၊ ထိုထို အဘို့၌ပင်လျှင်။
• ပဗ္ဗံ ပဗ္ဗံ၊ အဆစ် အဆစ်။
• သန္ဓိ သန္ဓိ၊ အစပ် အစပ်။
• ဩဓိ ဩဓိ၊ အပိုင်း အပိုင်း။
• ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။
• တတ္တကပါလေ၊ ခြစ်ခြစ်ပူသော အိုးခင်း၌။
• ပက္ခိတ္တတိလာ ဝိယ၊ ထည့်အပ်သော နှမ်းတို့ကဲ့သို့။
• တဋတဋာယန္တာ၊ ဖျစ်ဖျစ်အသံပြုကုန်၏သို့။
• သင်္ခါရာ၊ ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်အားဖြင့် ပြားကုန်သော သင်္ခါရတရားတို့သည်။
• ဘိဇ္ဇန္တိ၊ ပျက်ပြားကုန်၏။
• တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
• အနိစ္စာ၊ အမြဲမရှိကုန်။
• ဒုက္ခာ၊ ဆင်းရဲကုန်၏။
• အနတ္တာ၊ ကိုယ်မဟုတ်ကုန်။
  ခက်ရာ၌ အနက်။

ဤ အားလုံးကို တပေါင်းတရုံးတည်း ရှုမှတ်လို မူကား --

အကျဉ်းချုပ် လင်္ကာ

သုံးပါးသက်ရွယ်၊ ဆယ် ဒသက၊
ပဉ္စကတည်း၊ စတုက တိ၊
ဒွိ နှင့် ဧက၊ သုံးဝ ဥတု၊
ရတု ခြောက်သွယ်၊ လကွယ် လဆန်း၊
ဒိဝန်း ရတ္တိ၊ ဆဗ္ဗိအခါ၊
ကိရိယာ ဆ၊ ဥဒ္ဓရ ဟု၊
စသည်ခြောက်ခု၊ ထိုထိုစု၌၊
ရှိမှုဥဿုံ၊ အလုံးစုံသည်၊
ရွေ့တုံမဖြစ်၊ တဆစ်တရပ်၊
တစပ်တသင်း၊ နှမ်းအိုးခင်းထက်၊
နှမ်းစေ့ကျက်သို့၊ ကွဲပျက် ကြေမွ၊
အနိစ္စသည်၊ ဒုက္ခ အနတ္တချည်းတည်း -
ဟူ၍ ရှုအပ်၏၊

ဤသို့လျှင် အဆစ်အဆစ် ဖြစ်၍ ပျက်ကုန်သော သင်္ခါရတို့ကို ရှုသော ယောဂီ၏ သမ္မသနဉာဏ်သည် စွမ်းသန် သိမ်မွေ့ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဆီမီးကို မမြင်ဘူးသော ကြည်းတောသားသည် အန္တရာပဏ [၁] ၌ တောက်ပသောဆီမီးကို မြင်၍ မြို့သားများကို အသီးအသီး ပြောပြ သွန်သင်သဖြင့် ချည်တမျှင်မှသည် ချည်တမျှင်သို့ မီးလျှံမရောက် ချုပ်ပျောက်ပျက်စီး၍ နေ၏ ဟူသည်တိုင်အောင် သိသကဲ့သို့တည်း။

[၁။ အန္တရ = အတွင်း။ အာပဏ = ဈေး။]

အာဟာရမယရုပ်ကို လက္ခဏာရေး တင်ပုံ

ထိုနောင် အာဟာရမယရုပ်၌ လက္ခဏာရေး သုံးပါးကို တင်အပ်၏။ တင်ဟန်ကား ---

“ဆာတကာလေ ပဝတ္တံ ရူပံ သုဟိတကာလံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ သုဟိတကာလေ သမုဋ္ဌိတမ္ပိ ဆာတကာလံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေ၀ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ”ဟု တင်အပ်၏။

ဆာတ ကာလေ၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါး မစားဆာလောင် ဝမ်းဗိုက်ချောင်သော အခါ၌။
ပဝတ္တံ ရူပံ၊ ဖြစ်သောရုပ်သည်။
သုဟိတကာလံ၊ ဆူဖြိုးဝပြော စားရသော အခါသို့။
အပ္ပတွာ၊ မရောက်မူ၍။
ဧတ္ထေဝ၊ ဤ ဆာလောင်သောအခါ၌ပင်လျှင်။
နိရုဇ္ဈတိ၊ ချုပ်၏။
သုဟိတကာလေ၊ ဆူဖြိုးဝပြော စားရသော အခါ၌။
သမုဋ္ဌိတမ္ပိ၊ ဖြစ်စေအပ်သော ရုပ်သည်လည်း။
ဆာတကာလံ၊ ဆာလောင်သော ကာလသို့။
အပ္ပတွာ၊ မရောက်မှု၍။
ဧတ္ထေဝ၊ ဤဝပြောသော အခါ၌ပင်လျှင်။
နိရုဇ္ဈတိ၊ ချုပ်၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
တံ၊ ထိုရုပ်သည်။
အနိစ္စံ၊ အမြဲမရှိ။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲ၏။
အနတ္တာ၊ အတ္တမဟုတ်။

ဥတုမယရုပ်ကို လက္ခဏာရေးတင်ပုံ

ထိုနောင် ဥတုမယရုပ်၌ တိလက္ခဏာကို တင်အပ်၏။

“ဥဏှကာလေ ပဝတ္တံ ရူပံ သီကကာလံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ သီတကာလေ ပဝတ္တံ ရူပံ ဥဏှကာလံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ”ဟု တင်အပ်၏။

ကမ္မဇရုပ်ကို လက္ခဏာရေးတင်ပုံ

ထိုနောင် ကမ္မဇရုပ်၌ တိလက္ခဏကိုတင်၍ သုံးသပ်အပ်၏။ တင်ဟန်ကား -- စက္ခုဒွါရ၌ စက္ခု ကာယ ဘာဝဒသက အားဖြင့် ကမ္မဇရုပ် သုံးဆယ်၊ ဥပတ္ထမ္ဘက ဖြစ်သော တိဇရုပ် နှစ်ဆဲ့လေး [၂] အားဖြင့် ပေါင်း ငါးဆဲ့လေး ဖြစ်၏။

[၂။ စိတ် ဥတု အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သော အဋ္ဌကလာပ်ရုပ် ၈-ပါးစီအားဖြင့် တိဇရုပ် ၂၄-ဖြစ်၏။]

သောတ ဃာန ဇိဝှါဒွါရတို့၌လည်း နည်းတူ ငါးဆဲ့လေးစီ ဖြစ်၏။

ကာယဒွါရ၌ကား စက္ခုဒသက စသည်ကို နုတ်၍ လေးဆဲ့လေး ဖြစ်၏။ မနောဒွါရ၏ မှီရာဖြစ်၍ မနောဒွါရ-ဟု ဆိုအပ်သော ဟဒယဝတ္ထု၌ ဝတ္ထု ကာယ ဘာဝဒသက ဥတုသမုဋ္ဌာန စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ငါးဆဲ့လေး ဖြစ်၏။ ဤ အလုံးစုံသော ရုပ်ကို သိမ်းဆည်း၍ --

“စက္ခုဒွါရေ ပဝတ္တံ ရူပံ သောတဒွါရံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ။ပ။ ကာယဒွါရေ ပဝတ္တံ ရူပံ မနောဒွါရံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ။ တသ္မာ တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ”ဟု တင်အပ်၏။

စိတ္တသမုဋ္ဌာနရုပ်ကို လက္ခဏာရေး တင်ပုံ

ထိုနောင် စိတ္တသမုဋ္ဌာနရုပ်၌ တင်အပ်၏။ တင်ဟန်ကား --

“သောမနဿိတကာလေ ပဝတ္တံ ရူပံ ဒေါမနဿိတကာလံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေ၀ နိရုဇ္ဈတိ၊ ဒေါမနဿိတကာလေ ပဝတ္တံ ရူပံ သောမနဿိတကာလံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေ၀ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ”ဟု တင်အပ်၏။

သောမနဿိတကာလေ၊ ဖြစ်သော ဝမ်းမြောက်ခြင်း ရှိသောအခါ၌။
ဒေါမနဿိတကာလေ၊ ဒေါမနဿသို့ ရောက်သော ကာလ၌။
အနက်ပေး။

ဤသို့စိတ္တဇရုပ်ကို သိမ်းဆည်းလျက် တိလက္ခဏသို့ တင်သော ယောဂီအား --

ဇီဝိတံ အတ္တဘာဝေါ စ၊
သုခဒုက္ခာ စ ကေဝလာ။
ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာ၊
လဟုသော ဝတ္တတေ ခဏော။

စုလ္လာသီတိ သဟဿာနိ၊
ကပ္ပံ တိဋ္ဌန္တိ ယေ မရူ။
န တွေ၀ တေပိ တိဋ္ဌန္တိ၊
ဒွိစိတ္တေဟိ သမောဟိတာ။

ယေ နိရုဒ္ဓါ မရန္တဿ၊
တိဋ္ဌမာနဿ ဝါ ဣဓ။
သဗ္ဗေပိ သဒိသာ ခန္ဓာ၊
ဂတာ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ။

အနန္တရာ စ ယေ ဘဂ္ဂါ၊
ယေ စ ဘဂ္ဂါ အနာဂတေ။
တဒန္တရာ နိရုဒ္ဓါနံ၊
သမံ နတ္ထိ လက္ခဏေ။

အနိဗ္ဗတ္တေန န ဇာတော၊
ပစ္စုပ္ပန္နေန ဇီဝတိ။
စိတ္တဘင်္ဂါ မတော လောကော၊
ပညတ္တိ ပရမတ္ထိယာ။

အနိဓာနဂတာ ဘဂ္ဂါ၊
ပုဉ္ဇော နတ္ထိ အနာဂတေ။
နိဗ္ဗတ္တာ ယေပိ တိဋ္ဌန္တိ၊
အာရဂ္ဂေ သာသပူပမာ။

နိဗ္ဗတ္တာနဉ္စ ဓမ္မာနံ၊
ဘင်္ဂေါ နေသံ ပုရက္ခတော။
ပလောကဓမ္မာ တိဋ္ဌန္တိ၊
ပူရာဏေဟိ အမိဿိတာ။

အဒဿနတော အာယန္တိ၊
ဘဂ္ဂါ ဂစ္ဆန္တျဒဿနံ။
ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒေါ၀ အာကာသေ၊
ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဝယန္တိ စ။

ဤသို့ သင်္ခါရတို့၏ အလွန် တိုသော ခဏရှိသည့်အဖြစ် တည်းဟူသော အနက် သဘောသည် ထင်ရှားလာ၏။

ဇီဝိတံ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေသည်၎င်း။
အတ္တဘာဝေါ စ၊ ဝေဒနာ ဇိဝိတ စိတ်မှကြွင်းသော အတ္တဘောသည်၎င်း။
သုခဒုက္ခာစ၊ ဆင်းရဲ ချမ်းသာ ဝေဒနာတို့သည်၎င်း။
ကေဝလာ၊ မြဲသောဟူသည် ကိုယ်ဟူသည်နှင့် ဆံခြည်ခြမ်းမျှ မရောမယှက် သက်သက်ဖြစ် ကုန်သော ဝေဒနာ ဇီဝေါ အတ္တဘောတို့သည်။
ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာ၊ တချက်တချက်သော စိတ္တက္ခဏနှင့်တကွ ယှဉ်စပ်ကုန်၏။
ခဏော၊ စိတ်တချက် နှင့်သာယှဉ်လျက်ဖြစ်သော ဝေဒနာ ဇီဝေါ အတ္တဘောတို့၏ ခဏသည်။
လဟုသော၊ တိုဆောလျှင်မြန်သည်ဖြစ်၍။
ဝတ္တတေ၊ ဖြစ်၏။

ယေ မရူ၊ အကြင် နတ်တို့သည်။
စုလ္လာသီတိ သဟဿာနိ ကပ္ပံ၊ မဟာကပ် ရှစ်သောင်းလေးထောင် တိုင်တိုင် --

> “ကပ္ပန္တိ” စ သာမညသေန ဧကဝစနံ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၁၁။)

တိဋ္ဌတိ၊ တည်ကုန်၏။
တေပိ၊ ထို နေဝသညာနာသညာယတန နတ်တို့သည်လည်း။
ဒွိစိတ္တေဟိ၊ စိတ္တက္ခဏ နှစ်ချက်တို့နှင့်။
သမောဟိတာ၊ တက္ခဖြစ်ကုန်၏။
နတွေဝ တိဋ္ဌန္တိ၊ မတည်ကုန်သည်သာလျှင်တည်း။

မရန္တဿ၊ သေသူ။
နိရုဒ္ဓါ၊ စုတိရောက်၍ ချုပ်ပျောက်လေကုန်သော။
ယေ ခန္ဓာ ဝါ၊ အကြင် ခန္ဓာငါးပါးတို့သည်၎င်း။
ဣဓ၊ ဤပဝတ္တိအခါ၌။
တိဋ္ဌမာနဿ၊ ထင်ရှားတည်ရှိသောသူ။
နိရုဒ္ဓါ၊ ဘင်သို့ရောက်၍ ချုပ်ပျောက်လေကုန်သော။
ယေ ခန္ဓာ ဝါ၊ အကြင် ခန္ဓာငါးပါးတို့သည်၎င်း။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။
တေ ခန္ဓာ၊ ထိုချုပ်ပျောက်လေကုန်သော သေသူ ရှင်သူ နှစ်ပါးတို့၏ ခန္ဓာတို့သည်။
သဒိသာ၊ စင်စစ် တူမျှကုန်၏။
အပ္ပဋိသန္ဓိကာ၊ တဖန်ပြန်နစ် ပေါ် ဖြစ် စေ့စပ်ခြင်း မရှိကုန်ပဲ။
ဂတာ၊ ကင်းပျောက် ကွယ်ရှား ချုပ်သွားကုန်၏။

အနန္တရာ၊ အခြားမဲ့ကုန်သော။
ယေ စ၊ အကြင်ခန္ဓာတို့သည်လည်း။
ဘဂ္ဂါ၊ ချုပ်ပျက်လေကုန်ပြီ။
အနာဂတေ၊ အခြားမဲ့ အနာဂတ်စိတ္တက္ခဏ၌။
ယေ စ၊ အကြင်ခန္ဓာတို့သည်လည်း။
ဘဂ္ဂါ၊ ချုပ်ပျောက် ပျက်စီးကုန်လတ္တံ့။
တေဟိ၊ ထိုပျက်ပြီး ပျက်လတ္တံ့ ခန္ဓာတို့နှင့်။
တဒန္တရာနိရုဒ္ဓါနံ၊ ထိုနှစ်ခုအကြား၌ ချုပ်ဆဲ ကုန်သော ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာတို့၏။
လက္ခဏေ၊ ဘင်္ဂလက္ခဏ၌။
ဝါ၊ ဘင်္ဂလက္ခဏာကြောင့်။
ဝေသမံ၊ မတူ ထူးခြား ကွဲပြားခြင်းသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။

အနိဗ္ဗတ္တေန၊ ဖြစ်ဆဲမဟုတ်သော အတိတ် အနာဂတ်စိတ်ဖြင့်။
န ဇာတော၊ သတ္တဝါဖြစ်သည်မဟုတ်။
ပစ္စုပ္ပန္နေန၊ ဖြစ်ဆဲစိတ်ဖြင့်သာလျှင်။
ဇီဝတိ၊ အသက်ရှင်သည် မည်၏။
စိတ္တဘင်္ဂါ၊ ဘင်သို့ရောက်၍ စိတ်တိုင်း ချုပ်ပျောက်ခြင်းကြောင့်။
လောကေ၊ သတ္တလောကသည်။
မတော၊ ခါခါထပ်ထပ် ဆတ်ဆတ် သေသည်မည်၏။
ဧဝံ သန္တေပိ၊ သို့ပင်ပုံသေ သေ၍နေသော်လည်း။
ပညတ္တိ၊ တည်ဆဲ တည်ဆဲ စိတ်ကိုစွဲလျက် အသက်ရှင်၏ ဟူသောစကားဖြစ်ခြင်း၏ အရာ “သန္တာနပညတ်”သည်။
ပရမတ္ထိယာ = ပရမတ္တဘူတာ၊ “နာမ ဂေါတ္တံ န ဇီရတိ” ဆိုဘိသည့်နဲ အမြဲနိယတ် ပရမတ် ကဲ့သို့ ဖြစ်၍ နေ၏။

ဘဂ္ဂါ၊ ချုပ်ပျက်ပြီးကုန်သော သင်္ခါရတို့သည်။
အနိဓာနနဂတာ၊ ငြိမ်းလေပြီးသည့် ဆီမီးပမာ သိုမှီးရာမရှိသော အဖြစ်သို့ ရောက်လေ ကုန်ပြီ။
အနာဂတေ၊ မဖြစ်သေးမီ အနာဂတ်၌။
ပုဉ္ဇော၊ လာ၍ဖြစ်ဘို့ရာ အပုံအစုသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိနှင့်လေ။
ယေပိ၊ အကြင်ပစ္စုပ္ပန် သင်္ခါရတို့သည်လည်း။
နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သည်ဖြစ်၍။
တိဋ္ဌန္တိ၊ တည်ကုန်၏။
တေပိ၊ ထိုပစ္စုပ္ပန်တို့သည်လည်း။
အာရဂ္ဂေ၊ အပ်သွား ပွတ်ဆောက်ဖျား၌။
သာသပူပမာ၊ မုန်ညင်းစေ့တမူ တူသောဥပမာ ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
တိဋ္ဌန္တိ၊ တည်ကုန်၏။

နိဗ္ဗတ္တာနံ၊ ဖြစ်ဆဲကုန်သော။
နေသဉ္စ ဓမ္မာနံ၊ ထိုပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတို့၏လည်း။
ဘင်္ဂေါ၊ ချုပ်ပျက်ခြင်းသည်။
ပုရက္ခတော၊ ရှေ့သွားပြုအပ်သော သဘောတည်း။
တေ၊ ထို ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတို့သည်။
ပူရာဏေဟိ၊ ရှေးဟောင်းပူရာဏ် အတိတ်ခန်တို့နှင့်။
အမိဿိတာ၊ ရောဆုံဆက်ထိ မပေါင်းမိကုန်ပဲ။
ပလောကဓမ္မာ၊ ပျက်စီးခြင်းသဘော ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။
တိဋ္ဌန္တိ၊ ကည်ရကုန်၏။

အဒဿနတော၊ မမြင်ရရာ အနာဂတ အဘာ၀ အဖြစ်မှ။
အာယန္တိ၊ လာ၍ အသစ် ပေါ် ဖြစ်ကုန်၏။
ဘဂ္ဂါ၊ ချုပ်ပျက်ကုန်မြို့သည် ရှိသော်လည်း။
အဒဿနံ၊ မမြင်ရရာ အဘာဝစစ် အတိတ်အဖြစ်သို့။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်လေကုန်၏။
အာကာသေ၊ ပဇ္ဇုန်ရိုက်ချုန်း ခြိမ့်အုန်းထက်ခွင် မိုးကောင်းကင်၌။
ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒေါ ဣဝ၊ ပြိုးပြက်လျှံလင်း လျှပ်စစ်၏ ဖြစ်ခြင်းကဲ့သို့။
ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ၊ ဖြစ်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။
ဝယန္တိ စ၊ ပျက်လည်း ပျက်ကုန်၏။

ဓမ္မတာရုပ်ကို လက္ခဏာရေး တင်ပုံ

ထိုနောင် ဓမ္မတာရုပ်၌ တိလက္ခဏကို တင်အပ်၏။ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာ ကပ်ကမ္ဘာ တည်သည်မှ စ၍ အလိုလိုဖြစ်ကြသော သံ ကြေး သလွဲ ပုလဲ ရွှေ ငွေ တောင် မြေ သစ်ပင်စသော ဝိညာဏ်ကင်းသော ရုပ်ဟူသမျှသည် ဓမ္မတာရုပ် မည်၏။ ထိုတွင် ထင်ရှားသော ပန်းသုံးညွန့် သရက်ညွန့် သုံးပန်လှပန်း ရင်ကပ်ပန်း စသည်၌ တင်အပ်၏။ ပန်းသုံးညွန့်၌ တင်ဟန်ကား ---

တနုရတ္တကာလေ ပဝတ္တရူပံ ဃနရတ္တကာလံ အပ္ပတွာဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ ဃနရတ္တကာလေ ပဝတ္တရူပံ။ပ။ မန္ဒရတ္တ ... တရုဏပလ္လဝဝဏ္ဏ .. ပရိဏတပလ္လဝဝဏ္ဏ .. ဟရိတပဏ္ဏဝဏ္ဏ ... နီလပဏ္ဏဝဏ္ဏ ... ပဏ္ဍုပလာသကာလေ ပဝတ္တရူပံ ဝဏ္ဏတော ဆိဇ္ဇိတွာ ပတနကာလံ အပ္ပတွာဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ --

ဟု တင်အပ်၏။

တနုရတ္တ = နုနုနီ။
ဃနရတ္တ = ရင့်ရင့်နီ။
မန္ဒရတ္တ = ပြေပြေနီ။
တရုဏပလ္လဝဝဏ္ဏ = ရွက်နုညွန့်အဆင်း။
ပရိဏတ ပလ္လဝ = ရွက်ရင့်။
ဟရိတပဏ္ဏ = စိမ်းလဲ့သော အရွက်။
နီလပဏ္ဏဝဏ္ဏ = ကျီးတောင်ညိုရွက်အဆင်း။
ပဏ္ဍုပလာသ ကာလေ၊ သစ်ရွက်ရော်အခါ၌။
ပဝတ္တရူပံ၊ ဖြစ်သောရုပ်သည်။
ဝဏ္ဏတော၊ အညှာမှ။
ဆိဇ္ဇိတွာ၊ ကြွေ၍။
ပတနကာလံ၊ ကျသောအခါသို့။
အနက်ပေး၊
ဤနည်းကို မှီလျက် ဓမ္မတာရုပ်အားလုံးကို သုံးသပ်အပ်၏။

ရူပသက ပြီး၏။

အရူပသတ္တက (နာမ်၌ရှုပုံ ၇-မျိုး)

အရူပသတ္တက ဟူသည်ကား ---

ကလာပတော ယမကတော၊
ခဏိကာ ပဋိပါဋိတော။
ဒိဋ္ဌိမာနဥဂ္ဃါဋနာ၊
နိကန္တိပရိယာဒနာ။
ဣစ္စေဝံ သတ္တဓာ နာမံ၊
ဝိတ္ထာရေန ဝိပဿတိ။

သင်္ဂဟ ဂါထာ

ကလာပတော၊ နာမ်တရား အပေါင်းအစု အားဖြင့်၎င်း။
ယမကတော၊ အစုံအစုံ အားဖြင့်၎င်း။
ခဏိကာ၊ ခဏိက အားဖြင့်၎င်း။
ပဋိပါဋိတော၊ အစဉ်အားဖြင့်၎င်း။
ဒိဋ္ဌိမာန ဥဂ္ဃါဋနာ၊ ဒိဋ္ဌိကိုပယ်ဖြတ် မာနကိုသတ်သော အားဖြင့်၎င်း။
နိကန္တိပရိယာဒနာ၊ တဏှာကို ကုန်စေသောအားဖြင့်၎င်း။
ဣစ္စေဝံ၊ ဤသို့။
သတ္တဓာ၊ ၇-ပါးအပြားဖြင့်။
ဝိတ္တာရေန၊ အကျယ်အားဖြင့်။
နာမံ၊ နာမ်ကို။
ဝိပဿတိ၊ ရှု၏။

ကလာပ်အားဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

ထို ခုနှစ်ပါးတို့တွင် ကလာပအားဖြင့် သုံးသပ်ဟန်ကား အောက် ရူပသတ္တက၌ သုံးသပ်ခဲ့ သော ဝိပဿနာစိတ္တုပ္ပါဒ်ကို တပေါင်းတည်း အာရုံပြု၍ --

ယံ သတ္တသု ဌာနေသု 'ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ'တိ ပဝတ္တံ စိတ္တံ၊ တမ္ပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ။

ဟု-သုံးသပ်အပ်၏။

သတ္တသု ဌာနေသု၊ ရူပသတ္တက ခုနစ်ဌာနတို့၌။
ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ၊ ရုပ်သည် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တပါတကား ဟူ၍။
ပဝတ္တံ၊ ဖြစ်သော။
ယံ စိတ္တံ၊ အကြင် စိတ္တုပ္ပါဒ်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
တမ္ပိ၊ ထို ဝိပဿနာစိတ္တုပ္ပါဒ်သည်လည်း။
အနိစ္စံ၊ အမြဲမရှိ။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲ၏။
အနတ္တာ၊ အတ္တမဟုတ်။
ဤကား အရိယဝံသ ကထာနည်းတည်း။

ဝိသုဒ္ဓိကထာ၌ကား -- အောက်၌မသုံးသပ်ခဲ့ဘူးသေးသော ကေသ လောမ စသည်ကို သုံးသပ်ပြီး၍ အဆုံး၌ --

ယေ ဣမေ ကေသာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာတိ သမ္မသနေ ဥပ္ပန္နာ ဖဿ ပဉ္စမကာ ဓမ္မာ။ ယေစ လောမာ။ပ။ ယေ စ မတ္တလုင်္ဂံ အနိစ္စ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ သမ္မသနေ ဥပ္ပန္နာ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣတတရံ အပ္ပတွာ ပဗ္ဗံ ပဗ္ဗံ ဩဓိ ဩဓိ ဟုတွာ တတ္တ ကပါလေ ပက္ခိတ္တ တိလာ ဝိယ တဋတဋာယန္တာ ဝိနဋ္ဌာ၊ တသ္မာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ ---

ဟု-ဆင်ခြင်ရမည် ဟူ၏။ ကမ္မဋ္ဌာန်း အသစ်အသစ် ဖြစ်၍ မထင်ရှားနိုင်ရကား ယင်းစကား မသင့်။

> တထာ သတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ နဝ နဝမေဝ သိယာ။
> ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၁၄)

အစုံအစုံအားဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

ယမက အားဖြင့် သုံးသပ်ဟန်ကား---

> အယံ ဟိ ပုဗ္ဗေ ရူပသတ္တက ဝသေန သမ္မသိတွာ ဌိတောပိ ဣဒါနိ အာဒါန နိက္ခေပါဒိဝသေ သမ္မသိတွာဝ တံ သမ္မသတိ။ ခဏိကတော သမ္မသနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ —
> ဟူသော ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၁၄) နှင့် အညီ

အာဒါန, နိက္ခေပနာနံ အန္တရေ သဗ္ဗေပိ သင်္ခါရာ ဥပ္ပါဒဝယဝတ္တိတော။ပ။ အတ္တပဋိက္ခေပတော စ အနတ္တာ။ ယံ ဧတသ္မိံ ရူပ သမ္မသနေ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ပဝတ္တံ စိတ္တံ၊ ဣဒမ္ပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ။ ဝယောဝုဒ္ဓတ္ထင်္ဂမံ ရူပံ။ အာဟာရဇံ ...။ ဥတုဇံ ...။ ကမ္မဇံ ...။ စိတ္တဇံ ရူပံ ... ။ ဓမ္မတာ ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ။ ယံ ဧတသ္မိံ ရူပသမ္မသနေ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနုတ္တာတိ ပဝတ္တံ စိတ္တံ၊ ဣဒမ္ပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ။

ဟူ၍ ရူပသတ္တက၌ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ရုပ်ကို၎င်း၊ ထိုရုပ်လျှင် အာရုံရှိသော ဝိပသာနာစိတ္တုပ္ပါဒ် နာမ်ကို၎င်း၊ ဤရုပ် နာမ် နှစ်ခုကို အစုံအစုံပြု၍ ရှုအပ်၏။

ခဏိကအားဖြင့် ရှုပုံ

ခဏိကအားဖြင့် ရှုဟန်ကား -- ရူပသတ္တကကို၎င်း ထို ရုပ်ကိုအာရုံပြုသော ပထမဝိပဿနာစိတ်ကို၎င်း, ထိုစိတ်ကို အာရုံပြုသော ဒုတိယဝိပဿနာစိတ် ကို၎င်း, ထို ဒုတိယစိတ်ကို အာရုံ ပြုသော တတိယစိတ်ကို၎င်း, ထိုစိတ်ကို အာရုံပြုသော စတုတ္ထဝိပဿနာ စိတ်ကို၎င်း အဆင့်ဆင့် အာရုံပြု၍ --

အာဒါန နိက္ခေပရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ။ ဣဒမ္ပိ ပထမစိတ္တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ။ ဣဒမ္ပိ ဒုတိယစိတ္တံ။ပ။ ဣဒမ္မိ တတိယစိတ္တံ။ပ။ ဣဒမ္ပိ စတုတ္ထံ စိတ္တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ။ ဝယောဝုဒ္ဓတ္ထင်္ဂမံ ရူပံ ... အာဟာရဇ ရူပံ ... ဥတုဇ ရူပံ .. ကမ္မဇ ရူပံ ... စိတ္တဇ ရူပံ... ဓမ္မတာ ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ။ ဣဒမ္ပိ ပထမစိတ္တံ။ပ။ ဣဒမ္ပိ စတုတ္ထစိတ္တံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ --

ဟု စတုတ္ထ ဝိပဿနာစိတ် တိုင်အောင် သုံးသပ် အပ်၏။

> ဧဝံ ရူပပရိဂ္ဂါဟကစိတ္တတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရိ စတ္တာရိ စိတ္တာနိ သမ္မသန္တော ခဏိကတော သမ္မသတိ နာမ။
> အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိဒု၊နှာ-၂၆၂)

> သမ္မသိတသမ္မသိတစိတ္တသမ္မသနေန တေသံ ခဏိကဘာဝဿ ဝိဘာဝနတော ဣဒံ သမ္မသနံ “ခဏိကတော သမ္မသန”န္တိ ဝုတ္တံ။
> ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၁၄)

အစဉ်အားဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

ပဋိပါဋိအားဖြင့် သုံးသပ်ဟန်ကား -- ခဏိကနည်းအတိုင်း အာဒါန နိက္ခေပနရုပ်သည် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ။ ဤဒုတိယ ဝိပဿနာစိတ်လည်း အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ။ပ။ ဤဒသမ ဝိပသာနာစိတ် လည်း အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ၊ ဝယော ဝုဒ္ဓတ္ထင်္ဂမ ရုပ်လည်း အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ။ ဤဒုတိယ ဝိပဿနာစိတ်လည်း။ပ။ ဤဒသမဝိပသာနာစိတ် လည်း အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဒသမဝိပသနဉာဏ် စိတ္တုပ္ပါဒ် တိုင်အောင် သုံးသပ်အပ်၏၊

> ဝိပဿနာ ပဋိပါဋိယာ သကလမ္ပိ ဒိဝသဘာဂံ သမ္မသိတုံ ဝဋ္ဋေယျ။ ယာ၀ ဒသမစိတ္တသမ္မသနာ ပန ရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ ပဂုဏံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒသမေယေဝ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ။
> အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၂၆၂)

> “ဝဋ္ဋေယျာ”တိ သမ္ဘဝေယျ။ တထာ သတိ ပဋိပါဋိသမ္မသနပသုတာ ဧဝ ဘာဝနာ သိယာ။ န မူလကမ္မဋ္ဌာနုပကာရိနီ။ န စာယံ သမာပတ္တိစာရော။ ယသ္မာ စ တတ္တကေန ရူပဓမ္မေသု အရူပဓမ္မေသု စ အနိစ္စာဒိလက္ခဏာနိ သုဋ္ဌု ဝိဘူတာနိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ “ယာဝ ဒသမစိတ္တသမ္မသနာ။ပ။ ဌပေတဗ္ဗ”န္တိ၊ ဝုတ္တန္တိ အရိယဝံသကထာယံ ဝုတ္တံ။
> ဋီကာ (ဒု၊ နှာ-၄၁၄)

ဒိဋ္ဌိ မာန တဏှာကိုပယ်ဖြတ်သော အားဖြင့် သုံးသပ်ပုံ

ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋန မာနဥဂ္ဃါဋန နိကန္တိပရိယာဒါန သုံးပါးတို့၌ကား -- သုံးသပ်နည်း အသီး အခြား မရှိပြီ။ အောက် ရူပသတ္တက၌ ရုပ်ကို ဤ အရူပသတ္တက၌ နာမ်ကို သိမ်းဆည်း၍ မြင်ပြီးရကား နာမ်ရုပ်မှတပါး သတ္တဝါကို မမြင်၊ သညာဝိပလ္လာသ ပျောက်၏။ ယင်း ပျောက်လျှင် စိတ္တ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသ တို့သည် ပျောက်ကုန်၏။ ဒိဋ္ဌိ ပျောက်ကွာလျှင် ဒိဋ္ဌူပနိဿယ အပါယဂမနိယ မာန ပျောက်ကွာ၏။ မာန ပျောက်ကွာလျှင် သိမ်မွေ့ စွာသော တဏှာနိကန္တိ ကုန်ခန်း ပျောက်လွင့်လေတော့သည်။ ဤကား - ဝိသုဒ္ဓိကထာ ဝါဒတည်း။

အရိယဝံသ ကထာဝါဒကား “အဟံ ဝိပဿာမိ။ မမ ဝိပသာနာ”ဟု ယူလျှင် အတ္တဒိဋ္ဌိ ဖြစ်၏။ အတ္တဒိဋ္ဌိ ဖြစ်လျှင်လည်း ခပ်သိမ်းသောဒိဋ္ဌိ ဖြစ်တော့သည်။

> အတ္တဒိဋ္ဌိမူလိကာ ဟိ သဗ္ဗာဒိဋ္ဌိယော။
> ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၁၆)

၎င်းဒိဋ္ဌိသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိနှစ်ပါး ကို ရသဖြင့်ပင် ပျောက်ပပြီး မဟုတ်လောဟူမူ --

> မဂ္ဂေန ပန အသမုဂ္ဃါဋိတတ္တာ အနောဠာရိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ ဝသေနေဝံ ဝုတ္တံ။
> ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၁၅)

“သဋ္ဌု ဝိပဿာမိ။ မနာပံ ဝိပဿာမိ”ဟု ယူလျှင် မာနဖြစ်၏။

“ဝိပဿိတုံ သက္ကောမိ = တနေ့ပတ်လုံးပင် ရှုချင်၏ ရှုနိုင်၏”ဟု ဝိပဿနာကို သာယာ နှစ်သက်လျှင် တဏှာနိကန္တိ ဖြစ်၏။

သင်္ခါရာဝ သင်္ခါရေ ဝိပဿန္တိ သမ္မသန္တိ ဝဝတ္ထာပေန္တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ ပရိစ္ဆန္နန္တိ။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၂၆၃)

သင်္ခါရတို့သည်သာလျှင် သင်္ခါရတို့ကိုရှုကုန်၏၊ သုံးသပ် မှတ်သား သိမ်းဆည်း ပိုင်းခြား ကုန်၏-ဟု ယူမှသာလျှင် ဒိဋ္ဌိ မာန နိကန္တိ ပျောက်ပကင်းသည်။

အထူးအားဖြင့်ကား --

• အနတ္တကို မြင်သဖြင့် ဒိဋ္ဌိပျောက်၏။
• အနိစ္စကိုမြင်သဖြင့် မာန ကင်းကွာ၏။
• ဒုက္ခကိုမြင်သဖြင့် နိကန္တိ ကုန်ခန်း၏။

ဤသို့ ဝိပဿနာသုံးရပ်တို့သည် သကသကဌာန၌ တည်ကြ၍ သကသက ကိစ္စကို ပြုတတ်ရကား သုံးသပ်နည်း အသီးအခြား ရှိသည်ပင်။ ဤကား အရိယဝံသ ကထာဝါဒတည်း။

ဤသို့လျှင် ဆိုခဲ့ပြီးအပ် အရပ်ရပ်သော နည်းတို့ဖြင့် သိမ်းဆည်းသုံးသပ်၍ သမ္မသနဉာဏ် သန်စွမ်း သဖြင့် ရူပါရူပကမ္မဋ္ဌာန်း လေ့လာဉာဏ် ထက်လတ်သော် အထက် ဘင်္ဂါနုပဿနာမှစ၍ ပဟာနပရိညာ၏ အစွမ်းဖြင့် အကြွင်းမဲ့ရောက်အပ် လတ္တံ့သော အနိစ္စာနုပဿနာစသော တဆဲ့ရှစ်ပါးသော မဟာဝိပဿနာတို့တွင် အချို့ကို သိသည် ဖြစ်၍ နိစ္စသညာစသော ဆန့်ကျင်ဖက် တရားတို့ကို ပယ်ရှား စွန့်ခွါနိုင်၏။

မဟာဝိပဿနာ ၁၈-ပါး

အဋ္ဌာရသမာဝိပဿနာဟူသည်ကား --

အနိစ္စာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ။
ဒုက္ခာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော သုခသညံ ပဇဟတိ။
အနတ္တာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော အတ္တသညံ ပဇဟတိ။
ဧဝံ နိဗ္ဗဒါနုပဿနံ နန္ဒိံ။
ဝိရာဂါနုပဿနံ ရာဂံ။
နိရောဓာနုပဿနံ သမုဒယံ။
ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနံ အာဒါနံ။
ခယာနုပဿနံ ဃနသညံ။
ဝယာနုပဿနံ အာယူဟနံ။
ဝိပရိဏာမာနုပဿနံ ဓုဝသညံ။
အနိမိတ္တာနုပဿနံ နိမိတ္တံ။
အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနံ ပဏိဓိံ။
သုညတာနုပဿနံ အဘိနိဝေသံ။
အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနံ သာရာဒါနာဘိနိဝေသံ။
ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ သမ္မောဟာဘိနိဝေသံ။
အာဒီနဝါနုပဿနံ အာလယာဘိနိဝေသံ။
ပဋိသင်္ခါနုပဿနံ ဘာဝေန္တော အပ္ပဋိသင်္ခံ ပဇဟတိ။
ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော သံယောဂါဘိနိဝေသံ ပဇဟတိ။

ဟူသည်တည်း။ အချို့လွယ်၏။ ခက်ရာ၌ အနက်ကား --

နိဗ္ဗိဒါနုပဿနံ၊ ငြီးငွေ့သောအားဖြင့် သင်္ခါရကို အဖန်တလဲလဲ ရှုသော အနုပဿနာကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
နန္ဒိံ၊ နှစ်သက်ခြင်း သပ္ပီတိက တဏှာကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

ဝိရာဂါနုပဿနံ၊ စက်ဆုပ်သော အခြင်းအရာဖြင့် အဖန်တလဲလဲရှုသော အနုပဿနာကို။
(ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
ရာဂံ၊ တပ်မက်မှု “ရာဂ” ကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။)

နိရောဓာနုပဿနံ၊ တဖန်မဖြစ် ချုပ်ကြောင်းဖြစ်သော အခြင်းအရာ အားဖြင့် အခါခါရှုသော အနုပဿနာကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
သမုဒယံ၊ တဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်းကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနံ၊ တဖန်မယူ မစွဲလမ်းမူ၍ စွန့်လွှတ်ကြောင်းဖြစ်သော အနုပဿနာကို။
(ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။)
အာဒါနံ၊ ဘဝသစ်ကို ယူခြင်းကို။
ဝါ၊ အနိစ္စအစရှိသောအားဖြင့် စွဲလမ်းခြင်းကို။
(ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။)

ခယာနုပဿနံ၊ သင်္ခါရတို့၏ ခဏဘင် ဟူသော ကုန်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲ ရှုသော အနုပဿနာကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
သနသညံ၊ သန္တတိ သမူဟ ကိစ္စ အာရုံအားဖြင့် မပြိုမကွဲ တလုံးတခဲတည်းဟု မှတ်မှားသော သညာကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

(ဝယာနုပဿနံ၊ သင်္ခါရတို့၏ ခဏဘင် ဟူသော ပျက်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲ ရှုသော အနုပဿနာကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။)
အာယူဟနံ၊ သင်္ခါရတို့ကို ပေါင်းစုရုံးစည်း ဆည်းပူးခြင်းကို ပြုသောတဏှာကို။
(ပဒဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။)

ဝိပရိဏာမာနုပဿနံ၊ ဇရာ မရဏံ ဘို့နှစ်တန်ဖြင့် ဖောက်ပြန် ညွတ်တိမ်းခြင်းကို အဖန်တလဲလဲ ရှုသော အနုပဿနာကို။
ဝါ၊ ရူပသတ္တက စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် သိမ်းဆည်း အပ်ပြီးသော တရား၏ ထိုထို အပိုင်းအခြားမှ နောက်၌ တပါးတခြား၏ အဖြစ်ကို အဖန်တလဲလဲရှုသော အနုပဿနာကို။
(ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
ဓုဝသညံ၊ မြဲ၏ဟူသော အမှတ်သညာကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။)

အနိမိတ္တာနုပဿနံ၊ အနိစ္စာနုပဿနာကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
နိမိတ္တံ၊ လုံးလုံး လျောင်းလျောင်း ပေါင်း၍ ကြာရှည် တည်၏ဟု ထင်သော သန္တတိ သမူဟ သင်္ခါရ နိမိတ်ကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနံ၊ တောင့်တ တပ်မက် နှစ်သက်ဘွယ် မရှိဟု အခါခါ ရှုသော ဒုက္ခာနုပဿနာကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
ပဏိဓိံ၊ သုခကို တောင့်တခြင်း တဏှာကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

သုညတာနုပဿနံ၊ အတ္တမှဆိတ်သည်ကို အခါခါရှုသော အနတ္တာနုပဿနာကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
အဘိနိဝေသံ၊ ကိုယ်ဟူ၍မှားသော နှလုံးသွင်းခြင်းကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနံ၊ လွန်ကဲသောပညာဟု ဆိုအပ်သော ဘင်၏ အစွမ်းဖြင့် သင်္ခါရတို့၏ ဆိတ်ခြင်းကို ယူ၍ ရုပ်နာမ်တရားတို့၌ ဖြစ်သော ဝိပဿနာကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
သာရာဒါနာဘိနိဝေသံ၊ နိစ္စ သာရ စသည်ကို ယူ၍ဖြစ်သော မှားသော နှလုံးသွင်းခြင်း ဟူသော တဏှာနှင့်တကွသော ဒိဋ္ဌိကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

ယထာဘူတ ဉာဏဒဿနံ၊ သပ္ပစ္စယံ ရုပ်နှင့် နာမ်ကို မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်သည် အတိုင်း သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင်ကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
သံမောဟာဘိနိဝေသံ၊ အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ ဣဿရတော လောကဿ သမ္ဘဝနံ” စသော ပြင်းပြစွာ တွေဝေသော နှလုံးသွင်းခြင်းကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

အာဒီနဝါနုပဿနံ၊ ဘယတူပဋ္ဌာန၏ အစွမ်းဖြင့်ဖြစ်သော အပြစ်အစုသာ တည်းဟု အခါခါရှုသော အာဒီနဝဉာဏ်ကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
အာလယာဘိနိဝေသံ၊ ကပ်ငြိတွယ်တာ ခိုမှီရာဟု မှားသော နှလုံးသွင်း ခြင်းကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

ပဋိသင်္ခါနုပဿနံ၊ သင်္ခါရတို့ကို စွန့်လွှတ်ရကြောင်း ကောင်းစွာတဖန် အနိစ္စ စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်ပြန်သော ပဋိသင်္ခါဉာဏ်ကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
အပ္ပဋိသင်္ခံ၊ ဆင်ခြင်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဖက် ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနံ၊ ခပ်သိမ်းသော ဘဝသင်္ခါရတို့မှ စိတ်၏တွန့်တို ဆုတ်နစ်ကြောင်းဖြစ်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အနုလောမ ဉာဏ်ကို။
ဘာဝေန္တော၊ ပွါးစေသောယောဂီသည်။
သံယောဂါဘိနိဝေသံ၊ ကာမသံယောဂ စသော ကိလေသာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်၏။

ဤကား အနက်။

မဟာဝိပဿနာ ၁၈-ပါးကို အကျဉ်းချုံးပြခြင်း

ထိုတဆဲ့ရှစ်ပါးတို့တွင်

အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ နုပဿနာ သုံးပါးတို့ကို သိပြီး ရပြီးသော ယောဂီသည်
အနက်မပြား သဒ္ဒါသာ ပြားသော အနိမိတ္တာ အပ္ပဏီဟိတာ သုညတာနုပဿနာ သုံးပါး တို့ကိုလည်း သိ၏။

အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ ဟူသည် အလုံးစုံသော ဝိပဿနာတို့၏ အမည်တည်း။

ယထာဘူတဉာဏဒဿနကား ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ၌ ပြီးခဲ့ပြီ။

အနိစ္စာနုပဿနာပြီးလျှင် နိရောဓာ ခယာ ဝယာ ဝိပရိဏာမာ နုပသာနာ လေးပါး တစိတ်အားဖြင့် ပြီးသည်မည်၏။

ဒုက္ခာနုပဿနာ ပြီးလျှင် နိဗ္ဗိဒါ အာဒီနဝါနုပသာနာ နှစ်ပါး တစိတ်အားဖြင့် ပြီးသည် မည်၏။

အနုတ္တနုပဿနာပြီးလျှင် ဝိရာဂါ ပဋိနိဿဂ္ဂါ ပဋိသင်္ခါ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ လေးပါး တစိတ်အားဖြင့် ပြီးသည် မည်၏။

ဤသို့လျှင် တဆဲ့ရှစ်ဖြာ မဟာဝိပသာနာတစိဘ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိပြီးသော ယောဂီသည် ယင်း ဝိပဿနာ၏ ဆန့်ကျင်ဖက် ဖြစ်သော နိစ္စသညာ စသော ဘေးရန်ကို ဤ တီရဏ ပရိညာ သမ္မသနဉာဏ် အရာ၌ပင် တွန်းလှန်ခွါပယ်၍ မှဲ့[၁], ညွန် တိမ် စသည် ညစ်ကြေး မမြှေးမတွယ် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ရွှေ ရေ ကောင်းကင်တို့ သဖွယ် သံကိလေသ စင်ကြယ်ရကား သမ္မသနဉာဏ်၏ ကမ်းတဖက်သို့ ရောက်၏။

ဤကား ကလာပသမ္မသန ဉာဏ်တည်း။ သီဟိုဠ်သားတို့ကား နယ ဝိပဿနာ ဟူကုန်၏။

[၁။ ကာဠက = အမဲစက်၊ မှဲ့ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာ၊ ဒု၊ နှာ-၄၁၉)]

ကလာပသမ္မသနဉာဏ် မည်ခြင်းအကြောင်း

အတီတာ နာဂတ ပစ္စုပ္ပန္န စသော အပေါင်းအစည်း အားဖြင့်သာ သုံးသပ်သည် မဟုတ်။ စတ္တာလီသာကာရ, ရူပနိဗ္ဗတ္တိဒဿန အရူပ- နိဗ္ဗတ္တိဒဿန စသော များစွာသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့်လည်း သုံးသပ်ပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ကလာပသမ္မသနဉာဏ် ဟူ၍သာ ဆိုသနည်း ဟူမူ --

“သမ္မသနဉာဏဿာ”တိ နယဝိပဿနာ သင်္ခတဿ ကလာပသမ္မသနဉာဏဿ။ တဿေ၀ ဟိ ထိရဘာဝါယ ဣတရေ သမ္မသန ဝိသေသာတိ ဝဒန္တိ [၁]။ အာစရိယဝါဒ ပြ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၁၉)။

[၁။ ကလာပသမ္မသနဉာဏ် မြဲမြံတည်တံ့ခြင်းငှါ အခြင်းအရာ ၄ဝ-စသည့် နည်းများစွာ
တို့ဖြင့်လည်း သုံးသပ်ရသောကြောင့် ကလာပသမ္မသန မည်သည်။]

တနည်းလည်း -- ကလာပ်အားဖြင့် သုံးသပ်သည်ဖြစ်စေ တပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် သုံးသပ်သည်ဖြစ်စေ သမ္မသနမည်သည် ချည်းတည်း။ သမ္မသနဉာဏ် ဟူသော အမည်သာ လိုရင်းတည်း။

“သမ္မသနဉာဏဿာ”တိ ဝါ ကလာပါဒိ သမ္မသနဉာဏဿ။ အနုပဒဓမ္မ- ဝိပဿနာသဒိသာ ဟိ သာ။ တာယ ဟိ ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနာဒိ သမ္ဘဝတီတိ။ ဋီကာ သကဝါဒ ပြ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၁၉)၊

သမ္မသနဉာဏ် ပြီး၏။

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်

သမ္မသနဉာဏ်၏ ကမ်းတဖက်သို့ ရောက်ပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် “ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဓမ္မာနံ ဝိပရိဏာမာနုပဿနေ ပညာ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနေ ဉာဏံ”ဟူ၍ (ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော် နှာ-၁-၌) လာသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကို ရခြင်းငှါ ရှေးဦးစွာ အကျဉ်းအားဖြင့် ပွါးများ အားထုတ်အပ်၏။

အကျဉ်းအားဖြင့် ဖြစ်ပျက် ရှုပုံ

သင်္ခေပတော ဟိ အာရမ္ဘော အာဒိကမ္မိကဿ သုကရော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊ နှာ-၄၁၉)

အားထုတ်ဟန်ကား ----

ဇာတဿ ရူပဿ ပစ္စုပ္ပန္နဿ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ဇာတိ ဥပ္ပါဒေါ အဘိနဝါကာရော ဥဒယော နာမ။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ခယော ဘင်္ဂေါ ဝယော နာမ။ ဇာတာယ ဝေဒနာယ။ ဇာတာယ သညာယ။ ဇာတာနံ သင်္ခါရာနံ။ ဇာတဿ ဝိညာဏဿ ပစ္စုပ္ပန္နဿ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ဇာတိ ဥပ္ပါဒေါ အဘိနဝါကာရော ဥဒယော နာမ။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ခယော ဘင်္ဂေါ ဝယော နာမ။

ဟူ၍ ခန္ဓာငါးပါးကို ရှုအပ်၏။

ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာငါးပါး၌ အဖြစ်အပျက်ရှုပုံ

ဇာတဿ၊ ဖြစ်ဆဲသော။
ပစ္စုန္နဿ၊ သန္တတိပစ္စုပ္ပန် ခဏပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော။

ပစ္စုပ္ပန္နံနာမ ဇာတံ ခဏတ္တယပရိယာပန္နန္တိ အတ္ထော။ တံ ပန အာဒိတော ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟန္တိ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ကာတဗ္ဗော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၁၉)

ဥဒယ မည်ပုံ

ရူပဿ၊ နိပ္ဖန္နရုပ်၏။
နိဗ္ဗတ္ထိလက္ခဏံ၊ ပေါ် စဖြစ်သော သင်္ခတ လက္ခဏာသည်။
ဇာတိ၊ ဖြစ်စ ဖြစ်သော ဝိကာရသည်။
ဥပ္ပါဒေါ၊ ထ စ ဖြစ်သော ဥပါဒ်သည်။
အဘိနဝါကာရော = ခုမှအသစ် ဖြစ်ပေါ်လာသော အသစ်သော အခြင်းအရာသည်။
ဥဒယောနာမ၊ ဥဒယ မည်၏။

ဝယ မည်ပုံ

ဝိပရိဏာမ လက္ခဏံ၊ ဖောက်ပြန် ညွတ်တိမ်းခြင်း ဟူသော သင်္ခတ လက္ခဏာသည်။
ခယော၊ ကုန်ခန်း ချုပ်ပျောက်ခြင်းသည်။
ဘင်္ဂေါ၊ ပျက်စီးခြင်းသည်။
ဝယောနာမ၊ ဝယ မည်၏။
ဤသို့ စသည်ဖြင့် အနက် သမ္ဗန်။

ပစ္စယတောဥဒယဝယ၏ ကျယ်ဝန်းခြင်းကြောင့် “နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ဝိပရိဏာမ လက္ခဏံ” ဟု ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယကိုသာ ဤ၌ အာဒိကမ္မိက အရာဖြစ်၍ ဆိုသည်မှတ်။

ထိုနောင် “ဇာတဿ စက္ခုနော ပစ္စုပ္ပန္နဿ" စသည်ဖြင့် ဘဝတိုင်အောင် ရှုအပ်၏။ ဇာတိ ဇရာ မရဏ တို့ကား နိဗ္ဗတ္တိ ဌိတိ ဝိပရိဏာမ လက္ခဏာမျှ ဖြစ်၍ “ဇာတာယ ဇာတိယာ ပစ္စုပ္ပန္နာယ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ" စသည်ဖြင့် မသင့်ရကား မရှုသင့်ပြီ။

ထိုသို့ ရှုဖန်များလတ်သော် ဤ ရုပ်နာမ်တရား တို့သည် မဖြစ်ခင်လည်း အပုံအစု မရှိ။ ဖြစ်ဆဲအခါလည်း အပုံအစုမှ လာသည် မဟုတ်။ ချုပ်ဆဲ အခါလည်း အရပ်တပါးသို့ သွားသည် မဟုတ်၊ ချုပ်ပြီး၍လည်း တစုံတခုသော အရပ်၌ စုပုံ၍ မတည်ကုန်။

စောင်းသံသည် စောင်းခွက် သားရေ တီးခြင်းတို့ကို စွဲ၍ ရှေး၌ မဖြစ်ဘူးပဲ ဖြစ်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၍ ပျက်စီးသကဲ့သို့ --

ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ရူပါရူပိနော ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ၊ ဟုတွာ ပဋိဝေန္တိ။

ဧဝံ တထာ၊ ထိုစောင်းသံ အတူ။
သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ရူပါရူပိနော ဓမ္မာ၊ ရုပ်နာမ်တရားတို့သည်။
အဟုတွာ၊ ရှေး၌ မရှိကုန်ပဲ။
သမ္ဘောန္တိ၊ ယခုအသစ် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကုန်ပြီး၍။
ပဋိဝေန္တိ၊ ခဏချက်ခြင်း ယိုယွင်းချုပ်ပျောက် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏ --

ဟု တပ်တပ် ထင်ထင် သိမြင်၏။

ဤသို့ အကျဉ်းအားဖြင့် ဥဒယဗ္ဗယကို ရှုပြီး၍ --

ဖြစ်ပျက်ကို အကျယ်အားဖြင့် ရှုပုံ

ရုပ်၌ ဥဒယဗ္ဗယလက္ခဏာ ၁၀-ပါး

အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော။ တဏှာသမုဒယာ။ ကမ္မသမုဒယာ။ အာဟာရသမုဒယာ ရူပသမုဒယော။ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယော။

အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓော။ တဏှာနိရောဓာ ရူပနိရောဓော။ ကမ္မနိရောဓာ ရူပနိရောဓော။ အာဟာရနိရောဓာ ရူပနိရောဓော။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏမ္ပိ ရှုပဿ ဝယော။

ဟူ၍ ပစ္စယတော ဥဒယ လေးပါး၊ ခဏတော ဥဒယ တပါး၊ ပေါင်း ဥဒယလက္ခဏာ ငါးပါး။ ထိုအဘူ ပစ္စယတော ဝယ လေးပါး၊ ခဏတော ဝယ တပါး၊ ပေါင်း ဝယလက္ခဏာ ငါးပါး၊ ဤသို့လျှင် ရုပ်၌ ဥဒယဗ္ဗယလက္ခဏာ ဆယ်ပါးကို အကျယ်အားဖြင့် ရှုအပ်၏။

နာမ်ခန္ဓာ ၄-ပါး၌ ဥဒယဗ္ဗယလက္ခဏာ ၁၀-ပါးစီ

ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရတို့မှာ “ဖုဋ္ဌော ဝေဒေတိ သဉ္ဇာနာတိ စေတေတိ။ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ သညာ စေတနာ ...” စသည် ဖြင့် ဟောတော် မူသောကြောင့် အာဟာရအရာ၌ “ဖဿသမုဒယော။ ဖဿ နိရောဓာ”ဟု ဆိုအပ်၏။

ဝိညာဏ်မှာ “နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏံ။ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ”ဟု ဟောတော် မူသောကြောင့် နာမရူပသမုဒယာ၊ နာမရူပနိရောဓာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အကြွင်းမှာ ရူပက္ခန္ဓာနှင့် နည်းတူ။ ပေါင်း ခန္ဓာငါးပါး၌ လက္ခဏာ ငါးဆယ်ကို အကျယ်အားဖြင့် ရှုအပ်၏။

ရုပ်၌ ဥဒယလက္ခဏာ ၅-ပါး

အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ၊ ရှေးဘဝ၌ အဝိဇ္ဇာဖြစ်၍ ပြီးခဲ့ခြင်းကြောင့်။
ရူပသမုဒယော၊ ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်၍ နေခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

မဂ်ဖြင့် မပယ်ရသေးသည်ဖြစ်၍ ခန္ဓာအစဉ်၌ အဝိဇ္ဇာထင်ရှား ရှိခဲ့ဘူးသည်ကို “အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ" ဆိုသည်။

“အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ”တိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပါဒါ၊ အတ္ထိဘာဝါတိ အတ္ထော။ နိရောဓဝိရောဓိဟိ ဥပ္ပါဒေါ အတ္ထိဘာဝပါစကောပိ ဟောတီတိ ဝုတ္တော ဝါယမတ္ထော၊ တသ္မာ ပုရိမဘဝသိဒ္ဓါယ အဝိဇ္ဇာယ သတိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ရူပဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ အတ္ထော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၂၀)။

တဏှာသမုဒယာ၊ ရှေးဘဝ၌ တဏှာဖြစ်၍ ပြီးခဲ့ခြင်းကြောင့်။
ကမ္မသမုဒယာ၊ ရှေးဘဝ၌ ကံဖြစ်၍ ပြီးခဲ့ခြင်းကြောင့်။
ရူပသမုဒယော၊ ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်၍နေခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဤသုံးပါးကို ယူသဖြင့် အတိတ်ကာလ၌ ဖြစ်သော သဟကာရီကာရဏ ဖြစ်သော ဥပါဒါန်တို့ကိုလည်း ယူအပ်ကုန်၏။

အဝိဇ္ဇာဒီဟိ စ ဟီဟိ အတီတကာလိကာနိ တေသံ သဟကာရီ- ကာရဏဘူတာနိ ဥပါဒါနာဒီနိပိ ဂဟိတာနေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု-၄၂၁။)

အာဟာရသမုဒယာ၊ ကဗဠိကာရာဟာရ၏ ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။
ရူပသမုဒယော၊ ရူပက္ခန္ဓာဖြစ်၍ နေခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

အာဟာရကိုသာ ယူခြင်းအကြောင်း

ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်း သုံးပါးတို့တွင် အာဟာရကိုသာ ယူသည်ကား ကာမဓာတ်၌ ကဗဠိကာရာဟာရသည် ဖြစ်ပေါ်လာသောရုပ်ကို ပွါးစေတတ်သောကြောင့်တည်း၊ တနည်းလည်း -- ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသအားဖြင့် ယူသတည်း။ ယင်း ဥက္ကဋ္ဌဗလဝဖြစ်သော အာဟာရကို ယူသဖြင့် စိတ် ဥတုတို့ကိုလည်း ယူအပ်ကုန်၏။ သို့မှ စတုဇရုပ် ပြည့်စုံသည်။

တသ္မိံ ပန ဂဟိတေ ပဝတ္တိပစ္စယတာသာမညေန ဥတု စိတ္တာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တီတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရုပဿ ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနံ ဝိဘာဝိတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၂၁။)

အတိတ်အကြောင်းအားဖြင့် ကမ္မဇရုပ်ဟူ၍သာ ရှိသည်။ အဝိဇ္ဇာဇရုပ် တဏှာဇရုပ်ဟူ၍ မရှိဘဲလျက် အဘယ့်ကြောင့် “အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ, တဏှာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော”ဟု ဆိုသနည်းဟူမူ --

အဝိဇ္ဇာတဏှူပနိဿယ သဟိတေနေဝ ကမ္မုနာ ရူပကာယသ နိဗ္ဗတ္တိ။ အသတိ စ အဝိဇ္ဇူပနိဿယာယ ဘဝနိကန္တိယာ ဇာတိယာ အသမ္ဘဝေါ ဧ၀ [၁]။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၂၁။)

[၁။ ကံကြောင့် ရူပကာယ ဖြစ်သော်လည်း အားကြီးသော မှီရာဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာနှင့် အတူတကွ ဖြစ်သော ကံကြောင့်သာ ရူပကာယ ဖြစ်ရလေသည်။
မှန်၏၊ အဝိဇ္ဇာလျှင် အားကြီးသော မှီရာရှိ၍ ဘဝ၌ တွယ်တာ ကပ်ငြိ နှစ်သက်တတ်သော သဘော ရှိသည့် တဏှာ မရှိလျှင် ဇာတိရုပ် မဖြစ်နိုင်။
ထို့ကြောင့် အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ တဏှာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော ဟု ဆိုသည်။]

နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏမ္ပိ၊ ပေါ်စ ဖြစ်စ ဥပါဒ်စဖြစ်သော သင်္ခတလက္ခဏာ သည်လည်း။
ရူပဿ၊ ရုပ်၏။
ဥဒယော၊ ဖြစ်ခြင်း မည်၏။

'နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏ'န္တိအာဒိနာ ကာလဝသေန ဥဒယဒဿနမာဟ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၂၁)

ဤကား ရုပ်၌ ဥဒယလက္ခဏာ ငါးပါးတည်း။

ယင်းငါးပါး အထူးကား --

'ပဉ္စ လက္ခဏာနီ'တိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ကမ္မံ အာဟာရောတိ ဣမေသံ ပစ္စယာနံ အတ္ထိတာ သင်္ခါတလက္ခဏာနိ စေဝ ရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏဉ္စာတိ ပဉ္စ လက္ခဏာနိ။ တေသံ အတ္ထိတာ ဟိ ရှုပဿ ဥဒယော လက္ခီယတိ တေဟီတိ လက္ခဏာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။ နိဗ္ဗတ္တိ ပန သင်္ကေတလက္ခဏမေဝ။ (ဋီကာ၊ဒု၊နှာ-၄၂၁)

ရုပ်၌ ဝယလက္ခဏာ ၅-ပါး

အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နောင် မဖြစ်ပြန်လာ အဝိဇ္ဇာ၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့်။
ရူပနိရောဓော၊ အနာဂတ်ရုပ်၏ မဖြစ်လာပဲ ချုပ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ပစ္စယာဘာဝေ အဘာဝတော။ ဋီကာဟိတ် (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၂၁။)

တဏှာနိရောဓာ၊ တဏှာ၏ချုပ်ခြင်းကြောင့်။
ကမ္မနိရောဓာ၊ ကံ၏ချုပ်ခြင်းကြောင့်။
အာဟာရနိရောဓာ၊ မစားမသောက်သဖြင့် အာဟာရ၏ မရှိခြင်း ဟူသော ချုပ်ခြင်းကြောင့်။
ရူပနိရောဓော၊ မဖြစ်သေးသောရုပ်၏ မဖြစ်ပေါ်လာဘဲ ချုပ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဝိပရိဏာမ လက္ခဏမ္ပိ၊ ဖောက်ပြန် ပျက်စီးခြင်း ဘင်ဟူသော သင်္ကေတလက္ခဏာသည်လည်း။
ရူပဿ၊ ရုပ်၏။
ဝယော၊ ပျက်ခြင်း မည်၏။

“ဝိပရိဏာမ လက္ခဏ” န္တိ ဘင်္ဂကာလဝသေန တေသံ ဝယဒဿနံ”။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၂၁။)

ဤ ဝယလက္ခဏာငါးပါး၌ အဆုံးအဖြတ်ကား ဥဒယ လက္ခဏာနှင့် တူပြီ။ နာမ် ခန္ဓာတို့၌လည်း နည်းတူ သမ္ဗန်။

ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာကပင် အဓွန့်အားဖြင့် ဥဒယဗ္ဗယကို မြင်ပြီး၍ တည်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤယခုအခါ၌ အတိတ်စသော ကာလဝိဘာဂကို မသုံးသပ်မူ၍ သဗ္ဗသာဓာရဏ အဝိဇ္ဇာ စသော ပစ္စယအားဖြင့် သန္တတိပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်သော ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယကို မြင်၍ အစဉ်အတိုင်း ဘာဝနာ အားရှိခြင်းသို့ ရောက်သောအခါ ဝိပဿနာဉာဏ် ထက်သန် သန့်ရှင်းသည် ဖြစ်၍ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယကိုလည်း ထင်ရှားစွာ မြင်၏။ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း ဖြစ်၍ ဖြစ်၍ ပျက်ကုန်သော ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ဥဒယဗ္ဗယကို“ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယော၊ ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဝယော” ဟူ၍ ပစ္စယအားဖြင့်၎င်း၊ “ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဥဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဝေတိ”ဟူ၍ ခဏအားဖြင့်၎င်း၊ ထိုအတူ “ဧဝမ္ပိ ဝေဒနာယ။ သညာယ။ သင်္ခါရာနံ။ ဝိညာဏဿ ဥဒယော၊ ဧဝမ္ပိ ဝိညာဏဿ ဝယော။ ဧဝမ္ပိ ဝိညာဏံ ဥဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ ဝိညာဏံ ဝေတိ” ဟူ၍၎င်း အကျယ်အားဖြင့် ရှု၏၊ နှလုံးသွင်း၍နေ၏။

ဧဝမ္ပိ၊ ဤသို့သော အဝိဇ္ဇာ စသည် ထင်ရှားရှိခြင်း ဟူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း။
ရူပဿ၊ ရုပ်၏။
ဥဒယော၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
ဟောထိ၊ ဖြစ်၏။
ဧဝမ္ပိ၊ ဤသို့သော အဝိဇ္ဇာ စသည် ထင်ရှားမရှိခြင်း ဟူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း။
ရူပဿ၊ ရုပ်၏။
ဝယော၊ ပျက်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဧဝမ္ပိ၊ ဤသို့သော နိဗ္ဗတ္တိ လက္ခဏာအားဖြင့်လည်း ရူပံ၊ ရုပ်သည်။
ဥဒေတိ၊ ဖြစ်၏။
ဧဝမ္ပိ၊ ဤသို့ ဝိပရိဏာမ လက္ခဏာ အားဖြင့်လည်း။
ရူပံ၊ ရုပ်သည်။
ဝေတိ၊ ပျက်၏။
ဤကား အနက်။

အယံ ဟိ ပထမံ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယံ မနသိကရောန္တော အဝိဇ္ဇာဒိကေ ပစ္စယဓမ္မေ ဝိသဇ္ဇေတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တေ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ တေသံ ပစ္စယော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနမုခေန ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယံ မနသိကရောတိ။ တဿ ယဒါ ဉာဏံ တိက္ခံ ဝိသဒံ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ။ တဒါ ရူပါရူပဓမ္မာ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ ဘိဇ္ဇန္တာ စ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ “ဧဝမ္မိ ရူပဿ ဥဒယော”တိအာဒိ။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၂၂။)

ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ ပစ္စုပ္ပန် ရုပ်နာမ် တရားတို့၏ ဥဒယဗ္ဗယကို မြင်ပြီး၍ --

“ဣတိ ကိရိမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘဝန္တိ၊ ဟုတွာ ပဋိဝေန္တိ” ။

ဣတိ ဧဝံ၊ ဤသို့သော နည်းဖြင့်။
ဣမေ ဓမ္မာ၊ ဤ ရုပ်နာမ် တရားတို့သည်။
အဟုတွာ၊ ရှေး၌ မဖြစ်ဘူးကုန်ပဲ။
သမ္ဘဝန္တိ ကိရ၊ အတိတ် အနာဂတ်၌လည်း ဖြစ်ကုန် သတတ်။
ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကုန်ပြီး၍။
ပဋိဝေန္တိ ကီရ၊အတိတ်အနာဂတ်၌လည်း ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးကုန်သတတ် - ဟု အတိတ် အနာဂတ်၌လည်း နည်းယူ ဆောင်သွင်း၏။ အလွန်အကြူး အထူးဉာဏ် သန့်ရှင်း စင်ကြယ်၏။

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်လျှင် ထင်ရှားလာသော တရားများ

ဤသို့လျှင် ပစ္စယ ခဏ နှစ်ဝသော အခြင်းအရာဖြင့် ဥဒယဗ္ဗယကို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်သော ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်အား လောကိယဉာဏ် အားဖြင့်ပင် သစ္စာလေးပါး၊ အနုလုံ စသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နတရား၊ ဧကတ္ထ နာနတ္တ အဗျာပါရ ဧဝံဓမ္မတာ ဟူသော နည်း လေးပါး၊ လက္ခဏာရေး သုံးပါး အပြားတို့သည် ထင်ရှား လာကုန်၏။ အဘယ်သို့ ထင်ရှားကုန်သနည်း ဟူမူ --

• ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနဖြင့် သမုဒယသစ္စာ ထင်ရှား၏။
• ပစ္စယတော ဝယဒဿနဖြင့် နိရောဓသစ္စာ ထင်ရှား၏။
• ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒသနဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာ ထင်ရှား၏။
• ယင်း ဥဒယဗ္ဗယဒဿနဉာဏ် ပြဓာန်းသော မဂ္ဂင်တရားအစုသည် လောကိယမဂ်ဖြစ်၍ မဂ္ဂသစ္စာ ထင်ရှား၏။

• ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနဖြင့် အနုလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ထင်ရှား၏။
• ပစ္စယတော ဝယဒဿနဖြင့် ပဋိလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ထင်ရှား၏။
• ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န ထင်ရှား၏။

• ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနဖြင့် ဧကတ္ထနည်း ထင်ရှား၏။ “အထ သုဋ္ဌုတရံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ” ။

  အထ၊ အဖြစ်ကိုမြင်သော ထိုအခါ၌။
  ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကို။
  သုဋ္ဌုတရံ၊ အလွန် ကောင်းစွာ။
  ပဇဟတိ၊ စွန့်ခွါ၏။

• ခဏတော ဥဒယဒဿနဖြင့် နာနတ္တနည်း ထင်ရှား၏။ “အထ သုဋ္ဌုတရံ သဿတဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ”။
• ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနဖြင့် အဗျာပါရနည်း ထင်ရှား၏၊ “အထ သုဋ္ဌုတရံ အတ္တဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ”။
• ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနဖြင့် ဧဝံဓမ္မတာ နည်းလည်း ထင်ရှား၏။ “အထ သုဋ္ဌုတရံ အကိရိယဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ”။

• ပစ္စယတော ဥဒယဝယဒဿနဖြင့် အနတ္တလက္ခဏာ ထင်ရှား၏။
• ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယကို မြင်သဖြင့် အနိစ္စ ဒုက္ခ လက္ခဏာ ထင်ရှား၏။
• ပထဝီ ဖဿ စသည်တို့၏ ကက္ခဠ ဖုသန စသော သဘာဝ လက္ခဏာလည်း ထင်ရှား၏။
• သင်္ခတ လက္ခဏာ၏ တာဝကာလိက တိုလှသော အဖြစ်လည်း ထင်ရှား၏။

ဤ၌ ဥဒယဗ္ဗယသာ လာသည်။ ဌီမရှိသောကြောင့်လော ဟူမူ --

ဥဒယဝယ မတ္တဂ္ဂဟဏေဉ္စတ္ထ ဥဒယဗ္ဗယ ဒဿနဝသေနေဝ ဣမဿ ဉာဏဿ ပဝတ္တနတော၊ န ဌိတိက္ခဏဿ အဘာဝါ။ ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၂၆။)

ဤသို့လျှင် ထင်ရှားပြီးသော သစ္စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န နယ လက္ခဏ အပြားရှိသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား --

အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊
ဥပ္ပန္နာ စ နိရုဇ္ဈရေ။
နိစ္စံ နဝါ'၀ သင်္ခါရာ၊
ဒီပဇာလသမူပမာ။

ဒကေ ရာဇိဗုဗ္ဗုဠေ'ဝ၊
ဥဿာဝေါ ဝိယ သူရိယေ။
အာရဂ္ဂေ သာသပေါ ဝိဇ္ဇု-
ပ္ပါဒေါ'ဝ တာဝကာလိကာ။

မာယာ မရီစိ ဂန္ဓဗ္ဗ-
နဂရံ သုပိနန္တကံ။
ဖေဏကာ'လာတစက္ကံ'ဝ၊
အသာရာ ကဒလီ ယထာ။

သင်္ဂဟ

သင်္ခါရာ၊ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့သည်။
အနုပ္ပန္နာ ဧဝ၊ ရှေး၌မဖြစ်ဘူးကုန်ပဲသာလျှင်။
ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ယခုအသစ် ဖြစ်လာကုန်၏။
ဥပ္ပန္နာ စ၊ ဖြစ်ကုန်ပြီး၍လည်း။
နိရုဇ္ဈရေ၊ ခဏချက်ခြင်း ချုပ်ကင်း ပျောက်ပျက်ကုန်၏။
နိစ္စံ နဝါဧဝ၊ အမြဲ အသစ် အသစ်တို့သည်သာလျှင်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဒီပဇာလသမူပမာ၊ ဆီမီးလျှံ တမူ တူသော ဥပမာ ရှိကုန်၏။

ဒကေ၊ ရေအပြင်၌။
ရာဇိ ဝိယ၊ အရေးအသားကဲ့သို့၎င်း။
ဗုဗ္ဗုဠော ဝိယစ၊ ရေပြွက်ကဲ့သို့၎င်း၊
သူရိယေ၊ နေထွက်သောအခါ၌။
ဥဿာဝေါ ဝိယ၊ မြက်ဖျား၌ရောက် ဆီးနှင်းပေါက်ကဲ့သို့၎င်း။
အာရဂ္ဂေ၊ အပ်ဖျား ပွတ်ဆောက်ဖျား၌။
သာသပေါ ဝိယ၊ မုန်ညင်းစေ့ကဲ့သို့၎င်း။
ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒေ ဣဝ၊ လျှပ်စစ်၏ ဖြစ်ခြင်းကဲ့သို့၎င်း။
တာဝကာလိကာ၊ နည်းငယ်တိုလျ တခဏမျှ တည်ကုန်၏။

မာယာ ဣ၀၊ မျက်လှည့်ရုပ်ကဲ့သို့၎င်း။
မရီစိ ဣဝ၊ တံလျှပ်ကဲ့သို့၎င်း။
ဂန္ဓဗ္ဗနဂရံ ဣဝ၊ မြူထူးကစားချင်၍ ကောင်းကင်၌ ဖန်ဆင်းအပ်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်မြို့ ကဲ့သို့ ၎င်း။
သုပိနန္တကံ၊ အိပ်မက်တွင်မြင်မက်သော စည်းစိမ် ကဲ့သို့၎င်း။
ဖေဏကံ ဣဝ၊ ရေမြှုပ်စိုင် ကဲ့သို့၎င်း။
အလာတ စက္ကံ ဣဝ၊ မီးစက်ဝိုင်း ကဲ့သို့၎င်း။
ကဒလီယထာ၊ ငှက်ပျောတုံး ကဲ့သို့၎င်း။
အသာရာ၊ အနှစ်မရှိကုန်။

ဤသို့ ထင်လာကုန်၏။

ထိုအခါ ဥဒယဗ္ဗာနုပဿနာဟူသော တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်ကိုရ၍ အာရဒ္ဓဝိပဿက ပုဂ္ဂိုလ် ဟူသော အရေအတွက်သို့ ရောက်ပြီးမှတ်။

အာရဒ္ဓဝိပဿကဂ္ဂိုလ် = (အာရဒ္ဓ = အားထုတ်ခြင်း) ဝိပဿနာ အားထုတ်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်။

ဧတ္တာဝတာနေန ဝယဓမ္မမေ၀ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ဝယံ ဥပေတီတိ ဣမိနာကာရေန သမပညာသလက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတံ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနံ နာမ တရုဏဝိပဿနာ-ဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတိ။ ယဿာဓိဂမာ အာရဒ္ဓဝိပဿကောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဒု၊နှာ-၂၆၉)

ဧတ္တာဝတာတိ ယွာယံ ဇာတံ ရူပံ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ အာဒိ ပါဠိနယာနုသာရေန ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နန္တိ အာဒိ ပါဠိနယာနုသာရေန ဝါ ယာဝ ဥဒယဝယပ္ပဋိဝေဓာ ဘာဝနာဝိဓိ အာရဒ္ဓေါ၊ ဧတ္တာဝတာ။

ဣမိနာကာရေနာတိ ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓ ဓမ္မန္တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ဝယံ အနာလမ္ဗိတွာပိ “ဝယဓမ္မမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီ”တိ ဥဒယဿ “ဥပ္ပန္နဉ္စ ဣဒံ ဝယံ ဥပေတီ”တိ ဝယဿ စ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တေန ပစ္စက္ခ- ကရဏာ ကာရေန။ အဓုနာ ဥပ္ပန္နံ၊ န တာ၀ ဗလပ္ပတ္တန္တိ အာဟ တရုဏဝိပဿနာ ဉာဏံတိ။ ကလာပသမ္မသနာဒိဝသေန ပဝတ္တံ သမ္မသနံ န နိပ္ပရိယာယေန ဝိပဿနာသမညံ လဘတိ။ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဝသေန ပဝတ္တမေဝ လဘတီတိ အာဟ “ယဿာဓိဂမာ အာရဒ္ဓဝိပဿကောတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီ”တိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၂၆၊ ၄၂၇)

ဝိပဿနုပက္ကိလေသ ၁၀-ပါး

ထိုသို့ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ ဟူသော တရုဏဝိပသာနာဉာဏ်ကို ရစအခါ အာရဒ္ဓ-ဝိပဿက ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ဖြစ်မြဲဓမ္မတာဖြစ်သော “ဒိဋ္ဌိဂါဟ”စသည်တို့၏ အကြောင်း ဖြစ်သော --

ဩဘာသော ပီတိ ပဿဒ္ဓိ၊
အဓိမောက္ခာ စ ပဂ္ဂဟော။
သုခံ ဉာဏပဋ္ဌာန-
မုပေက္ခာ စ နိကန္တိ စ။

ဟူသော ဝိပဿနုပက္ကိလေသ ဝိပဿနာ၏ ညစ်ငြူးကြောင်း အညစ်အကြေး ဆယ်ပါး ဖြစ်လာ၏။

ဩဘာသ

ထိုတွင် တင်ပျဉ်ခွေတွင်း ခန်းတွင်း ခန်းပြင်မှစ၍ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မာ့ပြည် တိုင်အောင် ဉာဏ်အားလျော်စွာ တပြိုင်နက် ထွန်းလင်းနိုင် သော မိမိသာ မြင်ရသော ဝိပဿနာ ဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တောတုသမုဋ္ဌာန် ဖြစ်သော ကိုယ်ရောင်ခြည်အလင်းသည် ဩဘာသ မည်၏။ ဘုရားလောင်း၏ ကိုယ်ရောင်သည်ကား စကြဝဠာတသောင်း လင်း၏။ ထိုသြဘာသ နှံ့ရာအရပ် အတွင်း၌ အဆင်းတို့သည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာအားကဲ့သို့ မနောဒွါရိက ဝိညာဏ်အား ထင်လာကုန်၏။ ထိုဩဘာသကို ဩဘာသ-ဟု မသိသောကြောင့်"ငါအား ဤကဲ့သို့သော ဝိပဿနာ ဘိရတိသည် ရှေး၌ မဖြစ်ဘူး ပါတကား”ဟု ဩဘာသ သို့သာ စိတ်သွားလျက် ယေဘုယျအားဖြင့် အဘိညာရသော ဈာနလာဘီ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဩဘာသကို နိဗ္ဗာန်-ဟု မှတ်ထင်၍ ဩဘာသလျှင် အာရုံရှိသော သိမ်မွေ့လှစွာသော ဥဒ္ဓစ္စသဟဂုတ် မောဟမူ လောဘမူ စိတ္တုပ္ပါဒ်ကို မဂ်ဖိုလ်-ဟု မှတ်မှား၍ ဓမ္မဒိန္န မထေရ်၏ဆရာ မဟာနာဂ မထေရ် အလားကဲ့သို့ တုန်လှုပ်တတ်၏။ မာလိန်တိုင်ဖျား၌ နားလာသော ဝင်းဝင်း လုံးလုံး ပင်လယ်စုန်းကို စုန်းမှန်း မသိသောကြောင့် ဝမ်းမြောက်သာယာမိသော သင်္ဘောသားအားလုံး ပြုန်းတီးပျက်ပြား သကဲ့သို့ ဝိပဿနာ လမ်းမှားတတ်သည်။

ပီတိ

ကိုယ်လုံးပြည့်လျှမ်း ဆီထိသော ဝါဂွမ်းပမာ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်၍ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်သော ခုဒ္ဒိကာ ခဏိကာ ဩက္ကန္တိကာ ဥဗ္ဗေဂါ ဖရဏာအားဖြင့် ငါးပါးသော ပီတိသည် ပီတိ မည်၏။ မတ္ထကပ္ပတ္တိ အခါ၌ကား ဖရဏာပီတိသာ ဖြစ်၏။

မတ္ထကပ္ပတ္တေန ပန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏေန သဒ္ဓိံ ဖရဏာပီတိ ယေ၀ ဟောတိ။ ဥပစာရပ္ပနာက္ခဏတော အညဒါပိ ဟိ ဖရဏာပီတိ ဟောတိယေဝ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၃၀)

ပဿဒ္ဓိ

လဟုတာ စသည် ခြံရံအပ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် တကွဖြစ်သော ကိုယ်စိတ်၏ အလွန်ငြိမ်းချမ်းခြင်းသည် ပဿဒ္ဓိ မည်၏။ ဤ သပရိဝါရ ဖြစ်သော ပဿဒ္ဓိသည် ချီးမြှောက်အပ်သောစိတ် ရှိရကား ထိုခဏ၌ လူနတ်တို့၏ ချမ်းသာ “ကာမရတိ”ထက် လွန်မြတ်သော ဓမ္မရတိကို ခံစားရ၏။ ဤကိုရည်၍ --

သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ၊
သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော။
အမာနုဿီ ရတိ ဟောတိ၊
သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော။

ယတော ယတော သမ္မသတိ၊
ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ။
လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊
အမတန္တံ ဝိဇာနတံ။

ဟု ဟောတော်မူသည်။

သုညာဂါရံ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာကျောင်းသို့။
ဝါ၊ နိစ္စဘာဝ စသည် ကင်းဆိတ် ယောဂီသုခ၏ နိဿယဖြစ်သော ဝိပဿနာသို့ --

“သုညာဂါရန္တိ ယံကိဉ္စိ ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ၊ ဝိပဿနံ ဧဝ ဝါ။ သာပိ ဟိ နိစ္စဘာဝါဒိ သုညတာယ ယောဂိနော သုခသန္နိဿယတာယ စ သုညာဂါရန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၃၁)

ပဝိဋ္ဌဿ၊ ဝင်ပြီးသော။
သန္တစိတ္တဿ၊ တည်ကြည်ငြိမ်သက် မလောက် လက်သော စိတ်ရှိသော။
သမ္မာ၊ အသင့်အားဖြင့်။
ဓမ္မံ၊ ရုပ်နာမ်တရားကို။
ဝိပဿတော၊ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ စသည် တို့၏ အစွမ်းဖြင့်ရှုသော။
ဘိက္ခုနော၊ သံသရာဘေးကို ရှုသော ယောဂီအား။
အမာနုဿီ၊ ဝိပဿနာကို အားမထုတ်သူ လူတို့အရာ မဟုတ်သော။
ရတိ၊ ဝိပဿနာပီတိသုခဟူသော မွေ့လျော်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

မနုဿာနံ အယန္တိ မာနုသီ။ မနုဿယောဂ္ဂါ ကာမသုခရတိ။ တာဒိသေဟိ မနုဿဝိသေသေဟိ အနုဘဝိတဗ္ဗတာနတိဝတ္တနတော ဒိဗ္ဗာ ရတိပိ သင်္ဂဟိတာ။ မာနုဿီသဒိသတာယ ကာမသုခဘာဝေန ဒိဗ္ဗရတိပိ ဝါ။ တဿာ အတိက္ကန္တတာယ န မာနုဿီတိ အမာနုဿီ။
ဋီကာ(မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၃ဝ)

ယတော ယတော၊ အကြင်အကြင် နာမမုခ ရူပမုခ [၁]တပါးပါးဖြင့်။
ခန္ဓာနံ၊ ခန္ဓာတို့၏။
ဥဒယဗ္ဗယံ၊ အဖြစ်အပျက်ကို။
သမ္မသတိ၊ သုံးသပ်ဆင်ခြင်၏။
အမတံ၊ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို။
ဝိဇာနတံ၊ သိကုန်သော အရိယာသူမြတ်တို့၏။
ယံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အကြင် နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
တံတာဒိသံ၊ ထိုအရိယာတို့၏ ပီတိ ပါမောဇ္ဇနှင့် တူသော။
ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို။
တတောတတော၊ ထိုထို မုခအားဖြင့်။
လဘတိ၊ ရ၏။
ဝါ ဝိဇာနတံ၊ သိကုန်သော အရိယာ သူမြတ်တို့၏။
အမတန္တံ၊ နိဗ္ဗာန် အဆုံးရှိသော။
ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို။
တတော တတော၊ ထိုထို မုခမှ။
လဘတိ၊ ရ၏။

[၁။ နာမမုခ = နာမ်ကိုသိမ်းဆည်းသောနည်း (မုခ = နည်း အကြောင်း)။]

အဓိမောက္ခ

ဝိပဿနာနှင့်ယှဉ်သော အလွန်လျှင် အားရှိသော ပသာဒ သဒ္ဓါတရားသည် အဓိမောက္ခ မည်၏။

ပဂ္ဂဟ

အသိထိလ အနစ္စာရဒ္ဓ သုပဂ္ဂဟိတ[၂] ဝီရိယသည် ပဂ္ဂဟ မည်၏။

[၂။ အ သိထိလ = (အ + သိထိလ၊ လျော့ခြင်း) မလျော့ခြင်း။ အနစ္စာရဒ္ဓ = (န + အတိ + အာရဒ္ဓ) အားမထုတ်လွန်း။ အသိထိလ-အနစ္စာရဒ = မလျော့လွန်း မတင်းလွန်း (ဝီရိယ)။ ပဂ္ဂဟိတ = ကောင်းစွာ ချီးပင့်အပ်သော။]

သုခ

ကိုယ်လုံးစိုစွတ် အလွန်မြတ်ထွတ်သော ချမ်းသာခြင်းသည် သုခ မည်၏။

ဉာဏ

သိကြားရွယ်ချိန် ဝဇိရစိန်လက်နက် မိုးကြိုးစက်ကဲ့သို့ ထက်မြက်သန့်ရှင်း ဖောက်ထွင်း နိုင်သော ပညာသည် ဉာဏ် မည်၏။

ဥပဋ္ဌာန

ကျောက်ဖျာ၌ရေးသော အရေးအသွင် အလွန်ထင်မြင်သော မြင်းမိုရ်တောင် အလား လှုပ်ရှားခြင်းမရှိသော သတိသည် ဥပဋ္ဌာန မည်၏။

ဥပေက္ခာ

သိကြားပစ်လွှတ်အပ်သော ဝဇိရစိန်အလား ရဲရဲတောက်သော သံမြားကဲ့သို့ ဥဒယဗ္ဗယ တရားတို့၌ လျစ်လျူဖြစ်သော ဝိပဿနုပေက္ခာ အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ နှစ်ပါးသည် ဥပေက္ခာ မည်၏။

ဝိစိနိတဝိသယတ္တာ သင်္ခါရာနံ ဝိစိနနေ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန ဌိတာ ဝိပဿနုပေက္ခာ။ သာ ပန အတ္ထတော တထာ ပဝတ္တာ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာဝ။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနသမ္ပယုတ္တာ စေတနာ အာဝဇ္ဇနေ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေန ပဝတ္တိယာ အဝဇ္ဇနုပေက္ခာတိ ဝုတ္တာ။ ဥဒယဗ္ဗယာနံ သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌာနတော တဒနုပဿနာယံ မဇ္ဈတ္တဘူတာ ဣဓ ဝိပဿနုပေက္ခာ နာမ။ အာဝဇ္ဇနာယ ဣန္ဒဝဇိရတတ္ထနာရာစသဒိသတာ သူရတိက္ခဘာဝေါ စ သဗ္ဗညုတဉာဏ-ပုရေစရာ ဝိယ တဒနုစရဉာဏဿ တထာဘာဝေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
ဋီကာ မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၃၂)

ဣန္ဒဝဇိရတတ္တနာရာစသဒိသတာ၊ သိကြားမင်း၏ ဝဇိရစိန်လက်နက် ရဲရဲ တောက်သော သံမြားတို့နှင့် တူသည်၏ အဖြစ်ကို၎င်း - ဟု အနက်ပေး။

နိကန္တိ

ကိလေသာ ဟူ၍ပင် မသိနိုင်ရာ လွန်စွာသိမ်မွေ့သော ဝိပဿနာ၌ တွယ်တာငဲ့ကွက် နှစ်သက် တပ်စွန်းသော တဏှာသည် နိကန္တိ မည်၏။

ဥပက္ကိလေသတရား

ဤ ပီတိစသော ကိုးပါးဖြစ်ရာ၌လည်း ဩဘာသ ဖြစ်ရာ၌ကဲ့သို့ ပီတိ စသည်ကို မဂ်ဖိုလ်ဟု ထင်မှား၍ ဝိပဿနာ လမ်းလွဲတတ်သည်။ ဤဩဘာသ စသော ဆယ်ပါး တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မာန တဏှာဟူသော ဥပက္ကိလေသ သုံးပါးတို့၏ တည်ရာ အာရုံအကြောင်း ဝတ္ထု ဖြစ်သောကြောင့် ဥပက္ကိလေသ မည်ကုန်၏။

ထိုတွင် နိကန္တိကား မိမိလည်း ဥပက္ကိလေသဖြစ်၍ ဥပက္ကိလေသ မည်၏။ ဥပက္ကိလေသ ဝတ္ထုလည်း မည်၏။

ဂါဟ ၃-ပါး

“မမ ဩဘာသော ဥပ္ပန္နော” = ငါ၏အရောင်အလင်း -စသည်ဖြင့် စွဲလမ်းခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိဂါဟ မည်၏။
“မနာပေါ ဝတ သြဘာသော ဥပ္ပန္နော” = နှစ်သက် စဘွယ် တင့်တယ် ကောင်းမြတ်သော ဩကာသကို ဖြစ်စေနိုင်သည်တကား - စသည်ဖြင့် ထောင်လွှား စွဲလမ်းခြင်းသည် မာနဂါဟ မည်၏။
ဩဘာသ စသည်ကို သာယာ တပ်မက်ခြင်းသည် တဏှာဂါဟ မည်၏။

ဤ ဂါဟ သုံးပါးဖြင့် မြှောက်ပွါးမူကား ဥပက္ကိလေသ သုံးဆယ်ဖြစ်၏။

ဤသို့ သြဘာသ စသော ဝိပဿနာဥပက္ကိလေသ ဆယ်ပါး ဖြစ်လာလျှင် မလိမ္မာသော ယောဂီသည် “ဧတံ မမ၊ ဧသော ဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ”ဟု တဏှာ မာန ဒိဋ္ဌိဖြင့် ရှု၍ တုန်လှုပ် ပျံ့လွင့်တတ်၏။

မဂ္ဂ အမဂ္ဂကို ပိုင်းခြားသိပုံ

လိမ္မာမြင်သိ ပညာရှိသော ယောဂီသည်ကား --

အယံ ခေါ သော မေ သြဘာသော ဥပ္ပန္နော။ သော ခေါ ပနာယံ အနိစ္စော သင်္ခတော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နော ခယဓမ္မော ဝယဓမ္မော ဝိရာဂဓမ္မော နိရောဓဓမ္မော -ဟူ၍သော်၎င်း။

အယံ ခေါ သြဘာသော ဥပ္ပါဒဝယဝတ္တိတော။ပ။ အတ္တပဋိက္ခေပတော စ အနတ္တာ။ ယံ ဧတသ္မိံ သမ္မသနေ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ပဝတ္တံ စိတ္တံ၊ တမ္ပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ --

စသည်ဖြင့် အရူပသတ္တက၌ ပြခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း သော်၎င်း၊ ဆင်ခြင် သုံးသပ်လျက် ဥပက္ကိလေသ ဆယ်ပါးတို့၌ “နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ န မေ သော အတ္တာ”ဟူသော ဂါဟသုံးမည် အရှုပ်အထွေးကို ဖျဉ်လျက် ဩဘာသ စသည်သည် လမ်းမှန်မဟုတ်၊ ဝိပဿနာ၏ ညစ်ငြူးကြောင်း ရန်သာတည်း၊ ဥပက္ကိလေသမှ လွတ်၍ လမ်းမှန်သော ဝီထိပ္ပဋိပန္န ဝိပဿနာဉာဏ်သည် သာလျှင် အရိယမဂ်၏ ရှေးအဘို့ဖြစ်သော ပုဗ္ဗဘာဂမဂ်တည်း၊ လမ်းမှန်တည်း၊ အကြောင်းတည်း ဟု မဂ္ဂ အမဂ္ဂကို ပိုင်းခြားဆင်ခြင် ရှုမြင်၏။ ဤကဲ့သို့သော ဗျတ္တယောဂီသည်သာလျှင် သြဘာသ စသည်တို့ကြောင့် တုန်လှုပ်ပျံ့လွင့်ခြင်း မရှိသတည်း။ ထို့ကြောင့် --

ဣမာနိ ဒသဋ္ဌာနာနိ၊
ပညာ ယဿ ပရီစိတာ။
ဓမ္မုဒ္ဓစ္စကုသလော ဟောတိ၊
န စ ဝိက္ခေပ ဂစ္ဆတိ။

ဟု ရှေးဆရာမြတ်တို့ မိန့်အပ်၏။

ယဿ ယောဂိနော၊ အကြင်ယောဂီ၏။
ပညာ၊ ပညာသည်။
ဣမာနိ ဒသဋ္ဌာနာနိ၊ ဤဥပက္ကိလေသ၏ အကြောင်း ဆယ်ပါးတို့ကို။
ပရိစိတာ၊ အနိစ္စတာ စသည် တို့ကိုယူ၍ လေ့လာ သိမ်းဆည်း ဆင်ခြင်၏။
သော၊ ထိုယောဂီသည်။
ဓမ္မုဒ္ဓစ္စကုသလော၊ ဓမ္မုဒ္ဓစ္စ၏ အမဂ္ဂအဖြစ်ကို သိသဖြင့် ဓမ္မုဒ္ဓစ္စ၌လိမ္မာသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဝိက္ခေပဉ္စ၊ ပျံလွင့်ခြင်းသို့လည်း။
န ဂစ္ဆတိ၊ မရောက်။

သစ္စာ ၃-ပါးကို ပိုင်းခြားသိခြင်း

ဤသို့လျှင် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကို ရသဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိမြင်နိုင်၏။ ကင်္ခါဝိတရဏ-ဝိသုဒ္ဓိကို ရသဖြင့် သမုဒယသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိမြင်နိုင်၏။ ဤမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿန- ဝိသုဒ္ဓိကို ရသဖြင့် မဂ္ဂသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိမြင်နိုင်၏၊ ဤသို့ လောကိယ ဉာဏ်ဖြင့်ပင် သစ္စာသုံးပါးကို ပိုင်းခြား၍ သိမြင်နိုင်၏။

ဤ ဥဒယဗ္ဗယ ဉာဏ်သည် ဖြစ်စ အပ္ပဂုဏ အခါ၌ တီရဏပရိညာ၏ အရာတည်း။ လေ့လာသောအခါ ပဟာနပရိညာ အဘို့သို့ ဝင်၏။

[အပ္ပဂုဏ = (အ+ ပဂုဏ = လေ့လာပြီးဖြစ်ခြင်း) လေ့လာမှု မရှိသေးခြင်း၊
တီရဏပရိညာ = (တီရဏ = ဆုံးဖြတ် စုံစမ်းခြင်း။ ပရိညာ = ပိုင်းခြား၍ ကွဲကွဲပြားပြား အလုံးစုံ သိခြင်း)]

ပဂုဏဘာဝပ္ပတ္တံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ပဟာန ပရိညာပက္ခိကမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ဋီကာ (မဟာဒု၊နှာ-၄၃၄။)

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ပြီး၏။

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ

“ပဋိပဒါဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ တရားကိုယ်”

တထာ ပရိပန္တဝိမုတ္တဿ ပန တဿ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝါနုလောမာ တိလက္ခဏံ ဝိပဿနာပရမ္ပရာယ ပဋိပဇ္ဇန္တဿ န၀ ဝိပဿနာဉာဏာနိ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမ။

ဟူသောသင်္ဂြိုဟ်။

အဋ္ဌန္နံ ပန ဉာဏာနံ ဝသေန သိခါပတ္တာ ဝိပဿနာ နဝမဉ္စ သစ္စာနုလောမိကဉာဏန္တိ အယံ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမ။

ဟူသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၂၇၆။)

ဝိပဿနာစာရဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ သိခါပတ္တဝိပဿနာ။ သိခါပတ္တိ ပနဿ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီနံ အတ္တဋ္ဌမာနံ ဝသေန ဇာတာတိ အာဟ “အဋ္ဌန္နံ ပန ဉာဏာနံ ဝသေန သိခါပတ္တဝိပဿနာ”တိ။ သြဠာရိကောဠာရိကဿ သစ္စပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟတမဿ ဝိဂမနေန သစ္စပ္ပဋိ- ဝေဓာနုကူလတ္တာ သစ္စာနုလောမိကဉာဏန္တိ အနုလောမဉာဏမာဟ။

ဟူသော ၎င်းဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၃၅) တို့နှင့်အညီ ဥပက္ကိလေသ ဆယ်ချက်မှ ထွက်မြောက်၍ လမ်းမှန်သို့ရောက်ပြီးသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်။

ထိုနောင် အဆက်ဆက်သော ဘင်္ဂဉာဏ် ဘယဉာဏ် အာဒီနဝဉာဏ် နိဗ္ဗန္ဒဉာဏ် မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်, ပဋိသင်္ခါဉာဏ် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အနုလောမဉာဏ်၊ ဤ ဝိပဿနာဉာဏ် ကိုးပါးသည် ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။

စင်စစ်အားဖြင့် ဝိပဿနာစာရ၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သော သိခါပတ္တဖြစ်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အနုလောမဉာဏ် နှစ်ပါး သည်သာလျှင် ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာလည်း မည်၏။

[ဝုဋ္ဌာန = သင်္ခါရနိမိတ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်း “မဂ်”။ ဂါမိနီ = ရောက်ကြောင်း။]

လက္ခဏာရေးသုံးပါး ထင်ရှားမှု မထင်ရှားမှု

ဥပက္ကိလေသ ဆယ်ပါး နှောက်သောကြောင့် လက္ခဏာရေး သုံးပါး ပျောက်ရကား ဥပက္ကိလေသကို ခွါပြီးနောက် လက္ခဏာရေးသုံးပါး ထင်ရှားလာစေခြင်းငှါ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကို ရှေးနည်းအတိုင်း ပြန်၍ တဖန် ပွါးများ အားထုတ် ရသည်။

အဘယ်ကို နှလုံးမသွင်းသောကြောင့် အဘယ် တရားသည် ဖုံးလွှမ်းသောကြောင့် လက္ခဏာရေး သုံးပါးတို့သည် မထင်ရှားကုန်သနည်း ဟူမူကား--

ဥဒယဗ္ဗယာန မဘိဏှ-
သမ္ပဋီပီဠနဿ စ။
နာနာဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂဿ၊
အမနဿိကာရ ဟေတုတော။

သန္တတျာစေ၀ ဣရိယာ-
ပထေဟိ စ ဃနေန စ။
ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ယထာဘူတံ၊
န ဥပဋ္ဌဟန္တိ လက္ခဏာ။

သင်္ဂဟ ဂါထာ

ဥဒယဗ္ဗယာနံ၊ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း တို့ကို၎င်း။
အဘိဏှ သမ္ပဋီပီဠနဿစ၊ မပြတ်အမြဲ တလဲလဲ နှိပ်စက်ခြင်း ကို၎င်း။
နာနာဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂဿ၊ ပထဝီဓာတ် စသော အထူးထူး အပြားပြားသော သဘောတရား အကွဲအပြားကို၎င်း။
အမနဿိကာရ ဟေတုတော၊ နှလုံးမသွင်းခြင်း ဟူသော အကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း။
သန္တတိယာ စေဝ၊ အစဉ်သည်၎င်း။
ဣရိယာပထေဟိ စ၊ ဣရိယာပုထ် တို့သည်၎င်း။
ဃနေန စ၊ သမူဟ ကိစ္စ အာရုံအားဖြင့် ထင်သော တခဲနက်သည်၎င်း။
ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ၊ ဖုံးလွှမ်းအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် လည်းကောင်း။
လက္ခဏာ၊ လက္ခဏာရေး သုံးပါးတို့သည်။
ယထာဘူတံ၊ ဟုတ်မှန်သည် အတိုင်း။
န ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ မထင်ရှားနိုင်ကုန်။
အစဉ်အတိုင်း ဟပ်၍ယူ။

ဥဒယဗ္ဗယာဒိံ ပရိဂ္ဂယှ၊
သန္တတျာဒေါ ဝိကောပိတေ။
လက္ခဏာနိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊
ဝိပဿန္တဿ ယောဂိနော။

အနွယ သင်္ဂဟ ဂါထာ

ဥဒယဗ္ဗယာဒိံ၊ ဥဒယဗ္ဗယ အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠန နာနာဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂကို။
ပရိဂ္ဂယှ၊ သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်၍။
သန္တတျာဒေါ၊ သန္တတိ ဣရိယာပထ ဃနကို။
ဝိကောပိတေ၊ ဖျက်ဆီးခွါလှန် ဝေဖန်အပ်သည် ရှိသော်။
ဝိပဿန္တဿ၊ ဝိပဿနာ ရှုသော။
ယောဂိနော၊ ယောဂီအား။
လက္ခဏာနိ၊ လက္ခဏာရေး သုံးပါးတို့သည်။
ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ထင်ကုန်၏။

အနိစ္စ စသည်မည်ပုံ

ဤအရာ၌ ခန္ဓပဉ္စကသည် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ မည်၏။

ဥပ္ပါဒ ဝယညထတ္တသည်။ ဝါ= ဟုတ္တာ အဘာ၀ ဟူသော အာကာရဝိကာရသည် အနိစ္စ လက္ခဏာ မည်၏။

[ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တ = (အညထာ = တပါး) ဖြစ်ခြင်း, ပျက်ခြင်း, ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းမှ တပါးသော ဧရာသဘော ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်၊ ဝါ၊ ဇာတိ ဇရာမရဏ သဘော ရှိခြင်း။
ဟုတွာ အဘာ၀ (ဟုတွာ = ဖြစ်ပြီး၍။ အဘာဝ = ပျက်စီးခြင်း၊)
အာကာရ ဝိကာရ = အခြင်းအရာ အထူး။ ရင့်ခြင်းသဘောမှ ထူးသော ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဟူသော အခြင်းအရာ။]

အဘိဏှ ပဋိပီဠနာကာရ [၁] သည် ဒုက္ခလက္ခဏာ မည်၏။

အ ဝသဝတ္တနာကာရ [၂] သည် အနတ္တ လက္ခဏာ မည်၏။

[၁။ အဘိဏှ ပဋိပီဠနာကာရ = ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းဖြင့် မပြတ် အဖန်တလဲလဲ နှိပ်စက် ညှဉ်းဆဲသော အခြင်းအရာ (အဘိဏှ = အမြဲမပြတ်။ ပဋိ = အဖန်ဖန်။ ပီဠန=နှိပ်စက်ခြင်း။ အာကာရ = အခြင်းအရာ။)
၂။ အ ဝသဝတ္တနာကာရ = (ဝသ = အလို၊ ဝတ္တန = လိုက်ခြင်း ဖြစ်စေခြင်း) တစုံတယောက်သောသူ၏ အလိုက်သို့လိုက်ခြင်း ဟူသောအခြင်းအရာ။]

ဤလက္ခဏာ သုံးပါးတို့သည် သဘာဝဓမ္မ မဟုတ်သောကြောင့် ခန္ဓာ၌ အတွင်း မဝင်ကုန်။ ခန္ဓာနှင့်ကင်း၍ မရကောင်းသောကြောင့် ခန္ဓာမှလည်း မလွတ်ကုန်။

ခန္ဓေ ပန ဥပါဒါယ ဝေါဟာရ ဝသေန လဗ္ဘမာနာ တဒါဒီနဝ ဝိဘာဝနာယ ဝိသေသ ကာရဏဘူတာ တဇ္ဇာပညတ္တိ ဝိသေသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၃၈)

ဥပက္ကိလေသ ဝိနိမုတ္တဝီထိပ္ပဋိပန္နဝိပသာနာ ဟူသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် စွမ်းသန် သန့်ရှင်းစေခြင်း အကျိုးငှါ ဤ လက္ခဏာ သုံးပါး လက္ခိတဗ္ဗ ခန္ဓာငါးပါး တို့ကို လက္ခဏာရမ္မဏိက ဝိပဿနာဖြင့် ကောင်းစွာ ရှုမှတ်ဆင်ခြင်၏။

တယိဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ယောဂါဝစရော ဥပက္ကိလေသ ဝိနိမုတ္တေန ဝီထိပ္ပဋိပန္နဝိပဿနာ သင်္ခါတေန ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏေန ယာထာဝ သရသတော သလ္လက္ခေတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၂၇၇)

“ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏေန သလ္လက္ခေတီ”တိ ဣဒံ တဗ္ဗော ဟာရ ဝသေန ဝုတ္တံ။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏတ္ထံ ဟိ လက္ခဏာရမ္မဏိက ဝိပဿနာ 'ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ' န္တိ ကထိတာ။ န ဟိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ဒုက္ခလက္ခဏာဒိဝိသယံ။ တဗ္ဗိသယတ္တေ ဝါ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏမေဝ န သိယာ။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ပန တိက္ခံ ဝိသဒဉ္စ ကာတုကာမေန လက္ခဏတ္တယတီရဏမေဝ ကာတဗ္ဗံ။ ပရိကမ္မသဒိသံ ဟေတုံ တဿ။ ဧသ နယော သေသဉာဏေသုပိ။
ဋီကာ (မဟာဒု၊နှာ-၄၃၈)

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ပြီး၏။

ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်

“အပျက်ကိုသာ မြင်သောဉာဏ်”

ဤသို့ လက္ခဏာရမ္မဏိက ဝိပဿနာကို ကောင်းစွာ ရှုမှတ်ဆင်ခြင်လျက် “အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ၊ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ”ဟု အခါခါ အဖန်ဖန် ရုပ်နာမ်တရား တို့ကို စဉ်းစားနှိုင်းချိန်သော ယောဂီအား ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် စွမ်းသန်ထက်မြက်လှ၍ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းဖြင့် သင်္ခါရတို့သည် လျင်စွာ လျင်စွာ ထင်လာဖန်များသည် ရှိသော် လျှပ်စစ်ပြက် သည်ကို မော်၍ကြည့်သောသူအား လျှပ်စစ်၏ လျင်မြန် ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ခြင်းကို မမြင်လိုက်ရပဲ ပျက်ဆဲတွင်သာ မြင်ရ၍ အပျက်သာ ထင်သကဲ့သို့ ဥပါဒ်ကို၎င်း ဌီကို၎င်း, ပဝတ္တကို၎င်း နိမိတ္တကို၎င်း လွှတ်လျက် ခယဝယဘေဒ ဟူသော ခဏိကနိရောဓ အပျက်မျှသာ ထင်တော့သည်။ ဘင်၌သာ သတိဉာဏ် တည်တော့သည်။

ဥပ္ပါဒစသည် အဓိပ္ပါယ်

ဥပ္ပါဒန္တိ နိဗ္ဗတ္တိဝိကာရံ။ 'ဌိတိ'န္တိ ဌိတိပဝတ္တိံ” ဇရန္တိ အတ္ထော။ ပဝတ္တန္တိ ဥပါဒိန္နကပ္ပံဝတ္တံ။ နိမိတ္တန္တိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ ဒု၊နှာ-၄၃၉) ၌ ဖွင့်တိုင်း ဥပ္ပါဒ စသည်ကို မှတ်။

ဘင်္ဂဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

ဤသို့ ဘင်၌သာ သတိဉာဏ် တည်သောအခါ --

“ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဧဝံ နာမ သင်္ခါရဂတံ နိရုဇ္ဈတိ”။

သင်္ခါရဂတံ၊ သင်္ခါရတို့၌ အတွင်းဝင်သော တရားအပေါင်းသည်။
ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ၊ ဤသို့ဖြစ်ပြီး၍။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
နိရုဇ္ဈတိ နာမ၊ စက်ဆုပ်ဘွယ်လိ ချုပ်ဘိ၏တကား -- ဟူ၍မြင်သော ဘင်္ဂဉာဏ် ဖြစ်၏။

နိစ္စသညာစသည်ကို ပယ်စွန့်ခြင်း

ဉာတဉ္စ ဉာဏဉ္စ ဥဘောပိ ဝိပဿတိ ဟူသည်နှင့် အညီ အာရုံဖြစ်သော ခန္ဓာ ငါးပါး စသည်တို့၏ ဘင်ကို၎င်း၊ ထို ခန္ဓာငါးပါးစသည်လျှင် အာရုံရှိသော အာရမ္မဏိက ဝိပဿနာစိတ်၏ ဘင်ကို၎င်း အာရုံပြု၍ ဘင်္ဂဉာဏ်ဖြင့် အဖန်ဖန် “အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ၊ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ”ဟုရှုလျက် ထို သင်္ခါရတို့၌ငြီးငွေ့လျက် တပ်ခြင်းကင်းလျက် ရာဂကို ဝိက္ခမ္ဘနအားဖြင့် ချုပ်စေလျက်။ ဝါ၊ ယခုမြင်သော ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရ၏၎င်း အနုမာန ဉာဏ်ဖြင့်ဆ၍ သိရသော အတိတ် အနာဂတ် သင်္ခါရ၏၎င်း ချုပ်ခြင်း ပျောက်ခြင်း မရှိခြင်းကိုသာ နှလုံးသွင်းလျက် ဤ အနိစ္စာဒိအနုပဿနာ၏ ပရိစ္စာဂပ္ပဋိနိဿဂ္ဂ ပက္ခန္ဒနပ္ပဋိနိဿဂ္ဂဖြစ်၍ အကျိုး ဖြစ်သော ခန္ဓာဘိသင်္ခါရ တို့နှင့်တကွသော ကိလေသမာရ်ကို တွန်းလှန်စွန့်ပစ်လျက် သင်္ခတဒေါသကို မြင်သဖြင့် သင်္ခါရမှ ပြန်သော နိဗ္ဗာန်ပြည်ကြီးသို့ ယိုစီး ကိုင်းညွတ် လွတ်လွတ် ပြေးဝင်သော စိတ်ရှိသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထို အနိစ္စာနုပဿနာ ဒုက္ခာ, အနတ္တာ နိဗ္ဗျန္ဒာ ဝိရာဂါ နိရောဓာ ပဋိနိဿဂ္ဂါ-နုပဿနာဉာဏ် ခုနစ်ပါးတို့ဖြင့် နိစ္စသညာ သုခသညာ အတ္တသညာ နန္ဒီ ရာဂ သမုဒယ အာဒါန ခုနှစ်ပါးတို့ကို ပယ်စွန့်၏။

ဘင်္ဂဉာဏ် ထက်သန်အားရှိခြင်း

ဤသို့လျှင် အာရုံ အာရမ္မဏိက နှစ်ပါးကို အာရုံပြု၍ “အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ, အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ”ဟု ရှုဖန်များ၍ အကြင်အခါ သင်္ခါရာရမ္မဏ ဝိပဿနာစိတ်၏ အခြားမဲ့၌ ယင်း ဝိပဿနာစိတ်၏ ဘင်ကို ဆင်ခြင်နိုင် မြင်နိုင်၏။ ထိုအခါ ဘင်္ဂဉာဏ် အတန်ငယ် ထက်သန်အားရှိပြီဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ ဤအနက်ကို --

ဝတ္ထုသင်္ကမနာ စေဝ၊
ပညာယ စ ဝိဝဋ္ဋနာ။
အာဝဇ္ဇနာ ဗလဉ္စေဝ၊
ပဋိသင်္ခါဝိပဿနာ။

အာလမ္ဗနအနွယေန၊
ဥဘော ဧကဝဝတ္ထနာ။
နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ၊
ဝယလက္ခဏဝိပဿနာ။

အာလမ္ဗနဉ္စ ပဋိသင်္ခါ၊
ဘင်္ဂဉ္စ အနုပဿတိ။
သုညတော စ ဥပဋ္ဌာနံ၊
အဓိပညာဝိပဿနာ။

ကုသလော တီသု အနုပဿနာသု၊
စတဿော စ ဝိပဿနာသု။
တယော ဥပဋ္ဌာနေ ကုသလာ၊
နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္ပတိ။

ဟူသော ပါဠိဖြင့် သိအပ်၏၊

ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ

ဝတ္ထုသင်္ကမနာ စေဝ၊ သင်္ခါရ၏ ဘင်မှ ဝိပသာနာ၏ ဘင်ဟူသော အာရုံတပါး ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၎င်း။
ပညာယ၊ ဥဒယဗ္ဗယပညာ၏။
ဝိဝဋ္ဋနာ စ၊ ဥဒယမှဆုတ်နစ်၍ ဝယ၌သာ တည်ခြင်း၎င်း။
အာဝဇ္ဇနာဗလဉ္စေဝ၊ သင်္ခါရ၏ ဘင်ကို မြင်သော စိတ်၏ ဘင်ကို အခြားမဲ့၌ ဆင်ခြင်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်ခြင်း၎င်း။
ဧသာ၊ ဤသည်လျှင်။
ပဋိသင်္ခါဝိပဿနာ၊ အာရုံကိုသိမြင် ဘင်ကို ရှုတတ်သော ဝိပဿနာ မည်၏။

ဘင်္ဂါနုပဿနာ

အာလမ္ဗနအနွယေန၊ ဒိဋ္ဌဖြစ်သော ပစ္စုပ္ပန်အာရုံကို အစဉ် လျှောက်သဖြင့်။
ဥဘော၊ ဒိဋ္ဌပစ္စုပ္ပန် အဒိဋ္ဌ အတိတ် အနာဂတ် နှစ်ပါးတို့ကို။
ဧကဝဝတ္ထနာ၊ ပျက်ခြင်းဟူသော သဘောတူအားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သားခြင်း၎င်း။
နိရောဓေ၊ ထိုဒိဋ္ဌ အဒိဋ္ဌသင်္ခါရ နှစ်ပါးတို့၏ ချုပ်ခြင်းဟူသော ဘင်၌။
အဓိမုတ္တတာ၊ ညွှတ် ကိုင်းရှိုင်း လှမ်းသောအဖြစ်၎င်း။
ဧသာ၊ ဤသည်ကား။
ဝယလက္ခဏဝိပဿနာ၊ အပျက်ဟူသော ဘင်္ဂလက္ခဏာကို ရှုသော ဝိပဿနာ မည်၏။

အဓိပညာဝိပဿနာ

အာလမ္ဗနဉ္စ၊ ရုပ်ဝေဒနာ စသော ရှေးအာရုံကိုလည်း။
ပဋိသင်္ခါ၊ သိပြီး၍။
ဘင်္ဂဉ္စ၊ ဘင်္ဂါရမ္မဏစိတ်၏ ဘင်ကိုလည်း။
အနုပဿတိ၊ အဖန်တလဲလဲ ရှု၏။
သုညတောစ၊ အာရုံ၏ဘင် ဘင်္ဂါရမ္မဏစိတ်၏ ဘင်ကို မြင်ရကား ကိုယ်ဟူသည် အထူး ဆိတ်သော အားဖြင့်။
ဥပဋ္ဌာနံ၊ ထင်ခြင်းသည်။
ဣဇ္ဈတိ၊ ပြည့်စုံ၏။
အယံ၊ ဤသုံးပါးသည်။
အဓိပညာဝိပဿနာ၊ အဓိပညာဝိပဿနာ မည်၏။

'အာလမ္ဗနဉ္စ ပဋိသင်္ခါ'တိ အာဒိ ဘင်္ဂါနုပဿနာယ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတ္တာ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ဒဠှီကရဏံ။ တယိဒံ သင်္ခါရာနှံ ဘင်္ဂဒဿနံ အဝသဝတ္တနာဝ- ဗောဓနေန အနတ္တလက္ခဏပ္ပဋိဝေဓာယာတိ တံ ဒဿေန္တော သုညတော စ ဥပဋ္ဌာနန္တိ အာဟ။
ဋီကာ (မဟာ-ဒု၊နှာ-၄၄၃)

ဒိဋ္ဌိကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်း

တီသု အနုပဿနာသု၊ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ အနုပဿနာ သုံးပါးတို့၌။
ကုသလာ၊ လိမ္မာသော ယောဂီသည်။
စတဿော စ ဝိပဿနာသု၊ နိဗွိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ လေးပါး တို့၌၎င်း။
တယော စ ဥပဋ္ဌာနေ၊ အနိစ္စဟူသော ခယဝယ အားဖြင့် ထင်ခြင်း, ဒုက္ခဟူသော ဘယအားဖြင့် ထင်ခြင်း, အနတ္တ ဟူသော သုညအားဖြင့် ထင်ခြင်း သုံးပါးတို့၌၎င်း။
ကုသလတာ ကုသလတာယ၊ လိမ္မာသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
နာနာဒိဋ္ဌီသု၊ သဿတဒိဋ္ဌိစသော အထူးထူးသော ဒိဋ္ဌိတို့ကြောင့်။
န ကမ္ပတိ၊ မတုန်လှုပ်။

ဤကား-အနက်။

ဤသို့ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ် ထက်သန် အားရှိသောအခါ ကွဲဆဲဖြစ်သော ဒုဗ္ဗလ အိုးခွက် လှော်ချက်ဆဲဖြစ်သော နှမ်း ပရမ်းပတာ ကြဲသော မြူဏုတို့ကဲ့သို့ ဥပါဒ် စသည်ကို လွှတ်လျက် အပျက်ကိုသာ ရှု၏။ မိုးပေါက်ကြီးစွာ မိုးရွာတုန်း အခါ ကမ်းထိပ်၌ ရပ်၍ကြည့်သော စက္ခုမာ ယောက်ျားသည် ရေပြင်၌ ဖြစ်၍ ဖြစ်၍ လျင်စွာလျင်စွာ ပျက်သော ဥဗောင်းရေပြွက်တို့ကို မြင်သကဲ့သို့ ခပ်သိမ်းကုန်သော သင်္ခါရတို့သည် လျင်စွာလျင်စွာ ပျက်ကုန်၏ဟု မြင်၏။

ဧဝမေတံ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဘိဇ္ဇန္တိ ဘိဇ္ဇန္တီတိ ပဿတိ။
အဋ္ဌကထာ။

တုရိတ တုရိတံ ဟိ နေသံ ဘေဒဒဿနုတ္ထံ ဘိဇ္ဇန္တိ ဘိဇ္ဇန္တီတိ အာမေဍိတဝစနံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၄၁)။

ဤကဲ့သို့ မြင်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ကို ရည်၍--

ကထာ ဗုဗ္ဗုဠကံ ပဿေ၊
ယထာ ပဿေ မရီစိကံ။
ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ၊
မစ္စုရာဇာ န ပဿတိ။

ဟူ၍ ဟောတော်မူသည်။

ဗုဗ္ဗုဠကံ၊ ရေပြွက်ကို။
ပဿေယထာ၊ မြင်သကဲ့သို့၎င်း။
မရီစိကံ၊ တံလျှပ်ကို။
ပဿေယထာ၊ ရှု၏သို့၎င်း။
ဧဝံယထာ၊ ဤအတူ။
လောကံ၊ ရုပ်နာမ် ဟူသော ခန္ဓလောကကို။
အဝေက္ခန္တံ၊ ဉာဏ်ဖြင့်သက်၍ အပျက်ကိုသာရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ကို။
မစ္စုရာဇာ၊ သေမင်းသည်။
န ပဿတိ၊ မမြင်နိုင်။

အရဟတ္တာဓိဂမေန ပုနဗ္ဘဝါ ဘာဝတော။
ဋီကာဟိတ် (မဟာ၊ဒု၊နှာ- ၄၄၄။)

ဤသို့လျှင် သင်္ခါရတို့သည် လျင်စွာလျင်စွာ ပျက်ကုန်၏ဟု မပြတ်မလပ် မြင်သော ယောဂီအား အာနိသင်ရှစ်ပါး ခြံရံအပ်သော ဘင်္ဂဉာဏ် အလွန် အားရှိခြင်းတို့ ရောက်၏။

ဘင်္ဂဉာဏ်၏ အကျိုး ၈-ပါး

အာနိသင်ရှစ်ပါး ဟူသည်ကား---

ဘဝဒိဋ္ဌိဥဿုက္ကာနံ၊
ဇဟော ယုတ္တပ္ပယုတ္တတာ။
စာဂေါ ဇီဝိတနိကန္တိံ၊
သုဒ္ဓါဇီဝေါ စ နိဗ္ဘယော။

ရတာရတိသဟနတာ၊
ခန္တိသောရစ္စ လာဘတာ။
ဘင်္ဂဉာဏံ ဗလပ္ပတ္တံ၊
အဋ္ဌာနိသံသသမ္ပဒံ။

ဒိသွာ ယုဉ္ဇေ သဒါ တတ္ထ၊
အဋ္ဌဂ္ဂုဏဝရေ ဣမေ။
အာဒိတ္တစေလသီရောဝ၊
သီဃံ အမတပတ္တိယာ။

သင်္ဂဟဂါထာ

ဘဝဒိဋ္ဌိဥဿုက္ကာနံ၊ သဿတအယူ ကိစ္စကြီးငယ်၌ ကြောင့်ကြ အားထုတ်ခြင်းတို့ကို။
ဇဟော၊ ပယ်နိုင်ခြင်း နှစ်ပါး၎င်း။
ယုတ္တပ္ပယုတ္တတာ၊ မပြတ်မချာ ဘာဝနာ၌ လွန်စွာလွန်စွာ အားထုတ်နိုင်ခြင်း၎င်း။
ဇီဝိတ နိကန္တိံ၊ အသက်၌ တပ်မက်ခြင်းကို။
စာဂေါ၊ စွန့်နိုင်ခြင်း၎င်း။
သုဒ္ဓါဇီဝေါ စ၊ စင်ကြယ်သော အသက်မွေးခြင်း ရှိသည်၏အဖြစ်၎င်း။
နိဗ္ဘယော၊ အတ္တသိနေက ကင်းသဖြင့် ကြောက်ခြင်း မရှိသော အဖြစ်၎င်း။

ရတာရတိ သဟနတာ၊ ကာမဂုဏ်၌ မွေ့လျော်ခြင်း ဆိတ်ငြိမ်ရာ တောကျောင်း, ကောင်းမြတ် လွန်ကဲသော ကုသိုလ်တရားတို့၌ မမွေ့လျော်ခြင်းတို့ကို နှိပ်နင်း နိုင်ခြင်း၎င်း။
ခန္တိ သောရစ္စ လာဘတာ၊ သည်းခံခြင်း၊ ကောင်းသော အမှု၌ မွေ့လျော်ခြင်းတို့ကို ရခြင်း၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဗလပ္ပတ္တံ၊ အားစွမ်းသို့ ရောက်သော။
ဘင်္ဂဉာဏံ၊ ဘင်္ဂဉာဏ်သည်။
အဋ္ဌာနိသံသ သမ္ပဒံ၊ ရှစ်ပါးသော အာနိသင်နှင့် ပြည့်စုံ၏။

တတ္ထ ထိုဘင်္ဂဉာဏ်၌။
ဣမေ အဋ္ဌ ဂုဏဝရေ၊ ဤရှစ်ပါးသော မြတ်သော ကျေးဇူးအာနိသင်တို့ကို။
ဒိသွာ၊ မြင်၍။
သီဃံ၊ လျင်မြန်စွာ။
အမတ ပတ္တိယာ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ခြင်း။
သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။
အာဒိတ္တ စေလ သီရော ဣဝ၊ ပုဆိုးဥသျှောင် ရဲရဲလောင်သည်ကို ငြိမ်းအောင် ကုတ်ပတ် သတ်သော ယောကျ်ားကဲ့သို့။
ယုဉ္ဇေ၊ ကိစ္စတပါး လက်လွှတ်ထား၍ အားထုတ်ရာ၏။

ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ် ပြီး၏။

ဘယတူပဋ္ဌာနဉာဏ်

ဤ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ကို အဖန်ဖန် မှီဝဲ ပွါးများသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား အသက် ရှည်ကြာ ချမ်းသာလိုသော ဘေးကိုလည်း ကြောက်တတ်သော ဘီရုက ယောက်ျားအား ခြင်္သေ့ သစ်ကျား သားရဲ ဝံ အောင်း မွေးးဆောင်းကွယ်ပြူး ဘီလူးရက္ခိုက် နွားမိုက် ခွေးကြမ်း မုန်ပြွမ်းသော ဆင် ဆိပ်လျင်သော မြွေဆိုး မိုးကြိုးစက်ကွင်း သင်္ချိုင်း စစ်ပွဲ အလျှံစဲသော ရှားမီးခဲ အစုကို တွေ့၍ မှိုင်မေ့ ဝေနောက် သေမတက် ကြောက်ခြင်း ဖြစ်သကဲ့သို့ ခပ်သိမ်းဥဿုံ ပျက်ပြား ကုန်သော တေဘူမိကသင်္ခါရတို့သည် ကြောက်မက် ဘွယ်သော ဘေးကြီးဟု ထင်လာကုန်၏။

ဘယဉာဏ်

နိရုဒ္ဓါတီတသင်္ခါရာ၊
ပစ္စုပ္ပန္နာ စ ဘိဇ္ဇရေ။
အနာဂတာ ဘိဇ္ဇိဿန္တိ၊
သဗ္ဗေ တေ ဘာယိတဗ္ဗကာ။

အတီတသင်္ခါရာ၊ အတိတ် ရုပ် နာမ် သင်္ခါရတို့သည်။
နိရုဒ္ဓါ၊ ချုပ်လေကုန်ပြီ။
ပစ္စုပ္ပန္နာ စ၊ သန္တတိပစ္စုပ္ပန် ရုပ်နာမ် သင်္ခါရ တို့သည်လည်း။
ဘိဇ္ဇရေ၊ ပျက်ပြားကုန်ဆဲ။
အနာဂတာ၊ အနာဂတ် သင်္ခါရတို့သည်လည်း။
ဘိဇ္ဇိဿန္တိ၊ ပျက်စီးကုန်လတ္တံ့။
ဧတေ သဗ္ဗေ၊ ထို အလုံးစုံသော ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတို့သည်။
ဘာယိတဗ္ဗကာ၊ ကြောက်မက်ဘွယ်ရာ တို့ချည်းတည်း - ဟူ၍မြင်၏။

သတ်ပြီး သတ်ဆဲ သားကြီး သားလက်တို့ကို မြင်၍ သတ်လတ္တံ့ သားငယ်၌ တွယ်တာ ငဲ့ကွက်ခြင်း အာလယကို စွန့်သော အမိကဲ့သို့၎င်း၊ သားကိုးယောက် သေပြီး၍ လက်၌ ရှိသော ဒသမ သားလည်း သေဆဲကိုမြင်၍ ဝမ်းတွင်ရှိသော ဧကာဒသမ သား၌ ချစ်ခြင်း အာလယ မရှိသော သားမတင်သော မိန်းမကဲ့သို့၎င်းတည်း။ ထိုအခါ ဘယဉာဏ် ဖြစ်၏။

အဒ္ဓါ ပစ္စုပ္ပန္နာ သြဠာရိကာ ဒီဃတရပ္ပဗန္ဓာ၊ ခဏ ပစ္စုပ္ပန္နာ သုခုမတရာ ဣတ္တရကာလာ၊ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နာ မဇ္ဈိမာ ဣဓ အာဒိတော ပရိဂ္ဂဟေတမ္ဗာ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၄၅)

ဘယဉာဏ်ရှင်းချက်

ဘယဉာဏ် ဟူသော်လည်း ကြောက်သည်ဟူ၍ မမှတ်လင့်၊ ကြောက်က်လျှင် ဒေါသမူစိတ်သာ ဖြစ်သည်။ မြို့တံခါးဝ၌ တိက္ခ မဇ္ဈ မုဒု ဖြစ်သော မီးကျီးတွင်း သုံးခု၊ ရှားသား တံကျင် သံတံကျင် ရွှေတံကျင် သုံးချောင်းတို့ကို မြင်သော ယောကျ်ား ကဲ့သို့ ကာမ ရူပ အရူပ ဟူသော ဘဝသုံးပါး၌ ဖြစ်ကုန်သော အတိတ် ပစ္စုပ္ပန် အနာဂတ် သင်္ခါရ တရားတို့ကို ကြောက်မက်ဘွယ်ရာ တကားဟု ဘယဉာဏ် စက်သွားဖြင့် ပိုင်းခြား ဆုံးဖြတ်ရုံမျှသာ တည်း။

ဘယတူပဋ္ဌာနဉာဏံ ပန ဘာယတိ န ဘာယတီတိ။ န ဘာယတိ။ တဉှိ အတီတာ သင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ အနာဂတာ နိရုဇ္ဈဿန္တီတိ တီရဏမတ္တမေဝ ဟောတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဒု၊နှာ-၂၈၃)

ခု ဘာယတိ ဉာဏဿ ဘာယနာကာရေန အပ္ပဝတ္တနတော။ ပဋိဃစိတ္တုပ္ပါဒဝသေန ဟိ ဘာယနံ၊ ဉာဏံ ပန ဘာယိတဗ္ဗဝတ္ထုံ ဘာယိတဗ္ဗန္တိ ယာထာဝတော ဇာနာတိ။
ဋီကာ (မဟာဒု၊ နှာ-၄၄၆)

မကြောက်လျှင် အဘယ့်ကြောင့် ဘယဉာဏ် ဆိုသနည်း ဟူမူ --

ယသ္မာ ပနဿ ကေဝလံ သဗ္ဗဘဝ ယောနိ ဂတိ ဋ္ဌိတိ နိုဝါသဂတာ သင်္ခါရာ ဗျသနာပန္နာ သပ္ပဋိဘယာ ဟုတွာ ဘယတော ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ တသ္မာ ဘယတူပဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ[၁]။

ဟု အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၂၈၃) ၌ ဖြေ၏။

[၁။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့သည် ပျက်စီးခြင်း သဘော တည်းဟူသော ဘေးဘယ ရှိသည် ဟု ယောဂီ၏ ဉာဏ်၌ထင်လာသဖြင့် ဘယဉာဏ်ဟုခေါ်သည်။ တုန်လှုပ်ထိတ်လန့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမျိုးမဟုတ်ချေ။]

အနိစ္စံ မနသိကရံ၊
နိမိတ္တံ ဌာတိ ဘာယတော။
ဒုက္ခတော ဘဝပ္ပဝတ္တံ၊
အနတ္တတော တဒူဘယံ။

ပါဠိ သင်္ဂဟ

အနိစ္စံ၊ အနိစ္စဟူ၍။
မနသိကရံ = မနသိကရောန္တဿ၊ နှလုံးသွင်းသူအား။
နိမိတ္တံ၊ တေကာလိက သင်္ခါရနိမိတ်သည်။
ဘယတော၊ ကြောက်မက်ဘွယ်အားဖြင့်။
ဌာတိ = ဥပတိ၊ ထင်၏။

ဒုက္ခတော၊ ဒုက္ခဟူ၍။
မနသိကရံ၊ နှလုံးသွင်းသူအား။
ဘဝပ္ပဝတ္တံ၊ ချမ်းသာသုခ သမုတ်ရသော ရူပါ ရူပဘဝ ဟူသော ဖြစ်ခြင်းသည်။
ဘယတော၊ ကြောက်မက်ဘွယ်အားဖြင့်။
ဌာတိ၊ ထင်၏။

“ပဝတ္တန္တိ ရူပါရူပဘဝပ္ပဝတ္တိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၂၈၄) ၊

အနတ္တတော၊ အနတ္တဟူ၍။
မနသိကရံ၊ နှလုံးသွင်းသူအား။
တဒူဘယံ၊ ထိုနိမိတ္တ ပဝတ္တနှစ်ပါးသည်။
ဘယတော၊ ကြောက်မက်ဘွယ်အားဖြင့်။
ဌာတိ၊ ထင်၏။

ဘယတူပဋ္ဌာနဉာဏ် ပြီး၏။

အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်

ဤဘယတူပနဉာဏ်ကို အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ် သည် အသက်ရှည်လို ချမ်းသာလိုသော ဘီရုက ယောကျ်ားသည် သားရဲ နေသောရှို၊ ကျား ခိုသော တောင်ခေါင်း၊ မိကျောင်း ရက္ခိုက် စောင့်သောရေ၊ ခိုးသူ ဓားပြ နေသောလမ်း၊ သန်လျက်ထမ်း၍ လာသောသူသတ်၊ အဆိပ် ခပ်သော ထမင်း၊ မီးဝင်းဝင်း ပြောင်ပြောင် လောင်သောအိမ်၊ ရွယ်ချိန် လွှတ်ပစ် ထိုးခုတ်ထစ်သော စစ်မြေသို့ရောက်၍ ရွံ့ကြောက်လန့်ထိတ် စိတ် မပျော်ရွှင် ထက်ဝန်းကျင်အားဖြင့် အပြစ်ဒေါသ အာဒီနဝ ကိုသာ မြင်သကဲ့သို့ ခပ်သိမ်းသော ဘဝ ယောနိ ဂတိ ဌိတိ နိဝါသတို့၌ တဏှာ လေဏ ဂတိ ပဋိသရဏကို မမြင်။ ဘဝါဒိဂတ ဘယ် တစုံတခုသော သင်္ခါရ ကိုမျှ ပတ္ထနာ ပရာမာသ မပြု၊ ဘုံသုံးတန်ကို အလျှံကင်းစဲသော မီးခဲတွင်း မီးခဲစု၊ ဓာတ်လေးခုကို အဆိပ်လျှင်ထန်သောမြွေ၊ ငါးထွေသော ခန္ဓာကို ဥက္ခိတ္တာသိက ချီမ မိုးရွယ်သော သန်လျက်ရှိသော သူသတ်ယောကျ်ား, အဇ္ဈတ္တိကာယတန ခြောက်ပါးကို ရွာပျက်ပမာ၊ ဗာဟိရာယတန ခြောက်ပါးကို ဂါမဃာတက ခိုးသား၊ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ခုနစ်ပါး သတ္တနိဝါသ ကိုးပါးတို့ကို တဆဲ့တပါးသော လောင်မီးတို့ဖြင့် ရောင်ညီး ပေါက်ရှ တောက်ပ ပြောင်ပြောင် ဝင်းဝင်းလောင်၍ နေသည်ပမာ ဘင်္ဂါနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဘေး-ဟု ထင်လာကုန်ပြီးသော သင်္ခါရတို့ကို ဂဏ္ဍ ရောဂါ သလ္လာဗာဓ အဃပမာ သက်သာရာမရှိ သမ္ပတ္တိ ကင်းစင် ထက်ဝန်းကျင်မှ ကြီးစွာသော အပြစ်အစုသာ ထင်၏။ ထိုအခါ အာဒီနဝဉာဏ် ဖြစ်ပြီ ဟူ၍မှတ်။

ယံ သပ္ပဋိဘယံ၊ တံ သာဒီနဝံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၄၈)

ဓာတ်ကြီး ၄-ပါး မြွေ ၄-စင်းနှင့် တူပုံ စသည်

ဓာတ်လေးခု စသည် တို့၏ အဆိပ်လျှင် ထန်သော မြွေ စသည်တို့နှင့် တူသည့်အဖြစ်ကို --

“အာသီဝိသာ ဃောရဝိသာ”တိ ခေါ ဘိက္ခဝေ စတုန္နံ ဧတံ ဓာတူစုံ အဓိဝစနံ။

“ဥက္ခိတ္တာသိကော ဝဓကော”တိ ခေါ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစနံ။

“သုညဂါမော”တိ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ၊ စက္ခုတော စေပိ တံ ဘိက္ခဝေ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ ဥပပရိက္ခေယျ။ ရိတ္တကမေဝ ခါယတိ တုစ္ဆကမေဝ ခါယတိ သုညတမေဝ ခါယတိ။

“စောရာ ဂါမဃာတကာ”တိ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဆန္နေတံ ဗာဟိရာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ။

စက္ခု ဘိက္ခဝေ ဟညတိ မနာပါမနာပေသု ရူပေသု။

စက္ခု ဘိက္ခဝေ အာဒိတ္တံ။ ကေန အာဒိတ္တံ။ ရာဂဂ္ဂိနာ ဒေါသဂ္ဂိနာ မောဟဂ္ဂိနာ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောက ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခဟိ ဒေါမနဿဟိ ဥပါယာသေဟိ အာဒိတ္တန္တိ ဝဒါမိ --

အစရှိသော ပါဠိဖြင့် သိအပ်၏။

၁၂-ဝါရ

ယင်းသို့ အာဒီန၀ဉာဏ် ဖြစ်သည်ကို ရည်၍ ဝတ္ထုဆယ်ပါး တဆဲ့နှစ်ပါးသော ဝါရတို့ဖြင့် တန်းဆာဆင်လျက် အနွယ ဗျတိရေက အားဖြင့် ပဋိသမ္ဘိဒါ၌ ဟောအပ်၏။ တဆဲ့နှစ်ဝါရ ဟူသည်ကား --

အာဒီန၀ဉာဏ် ၁၅-ပါး

ဥပ္ပါဒေါ ဘယံ။ ပဝတ္တံ ဘယံ။ နိမိတ္တံ ဘယံ။ အာယူဟနာ ဘယံ။ ပဋိသန္ဓိ ဘယံ။ ဂတိ ဘယံ။ နိဗ္ဗတ္တိ ဘယံ။ ဥပပတ္တိ ဘယံ။ ဇာတိ ဘယံ၊ ဇရာ ဘယံ။ ဗျာဓိ ဘယံ။ မရဏံ ဘယံ။ သောကော ဘယံ၊။ပရိဒေဝေါ ဘယံ။ ဥပါယာသော ဘယံ။ အာဒီနဝဉာဏ် တဆဲ့ငါးပါး။

သန္တိပဒဉာဏ် ၁၅-ပါး

အနုပ္ပါဒေါ ခေမံ၊ အပ္ပဝတ္တံ။ပ။ အနုပါယာသော ခေမံ။ သန္တိပဒဉာဏ် တဆဲ့ငါးပါး။

ယမကဉာဏ်၁၅-ပါး

ဥပ္ပါဒေါ ဘယံ၊ အနုပ္ပါဒေါ ခေမံ။ပ။ ဥပါယာသော ဘယံ၊ အနုပါယာသော ခေမံ။ ယမကဉာဏ် တဆဲ့ ငါးပါး။ ပေါင်း သုံးဝါရ။

ထိုအတူ “ဥပ္ပါဒေါ ဒုက္ခံ၊ အနုပ္ပါဒေါ သုခံ”စသည် သုံးဝါရ။

“ဥပ္ပါဒေါ သာမိသံ၊ အနုပ္ပါဒေါ နိရာမိသံ” စသည် သုံးဝါရ။

“ဥပ္ပါဒေါ သင်္ခါရာ၊ အနုပ္ပါဒေါ နိဗ္ဗာနံ” စသည် သုံးဝါရ။

ပေါင်း တဆဲ့ နှစ်ဝါရ ဖြစ်၏။

ဥပ္ပါဒေါ၊ ရှေးကံကြောင့် ဤဘဝ ပဋိသန္ဓေ သင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်ခြင်းသည်။
ဘယံ၊ ကြောက်မက်ဘွယ်သော ဘေးတည်း။
ပဝတ္တံ၊ ပဝတ္တိအခါ သင်္ခါရတို့၏ ဆက်ကာ ဆက်ကာဖြစ်၍ နေခြင်းသည်။
ဘယံ၊ ကြောက်မက်ဖွယ်သော ဘေးတည်း။
နိမိတ္တံ၊ လုံးလုံး လျောင်းလျောင်း ပေါင်း၍တည်ဟန် သဏ္ဌာန် အကောင်အထည်ကဲ့သို့ ယူအပ်သော အလုံးစုံသော သင်္ခါရ နိမိတ်သည်။
အာယူဟနာ၊ နောင်ပဋိသန္ဓေ၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဤဘဝကံသည်။
ပဋိသန္ဓိ၊ နောက်ဘဝ ပဋိသန္ဓေသည်။
ဂတိ၊ ထိုပဋိသန္ဓေ၏ဖြစ်ရာ ဒေဝ မနုဿ နိရယ ပေတ တိရစ္ဆာန ဂတိငါးပါးသည်။

သာ ပနတ္ထတော တံတံကမ္မနိယမိတာ ဘဝသမညာရဟာ ဝိပါကက္ခန္ဓာ ကဋတ္တာ စ ရူပန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၅၀)

နိဗ္ဗတ္တိ၊ ခန္ဓာအသစ် ဖြစ်ခြင်းသည်။
ဥပပတ္တိ၊ သမာပန္န ဥပပန္န ဖြစ်သော ဝိပါက်၏ ဖြစ်ခြင်းသည်။
ဘယံ၊ ကြောက်မက်ဘွယ်သော ဘေးတည်။
ဇာတိ ဇရာ စသည်ကား ထင်ရှား၏။

အနုပ္ပါဒေါ၊ ဥပ္ပါဒမရှိရာ နိဗ္ဗာန်သည်။
ခေမံ၊ သာယာငြိမ်းချမ်း ဘေးဘျမ်း မရှိ။

နတ္ထိ ဧတဿ ဥပ္ပါဒေါ၊ န ဝါ ဧတသ္မိံ အဓိဂတေ သင်္ခါရာနံ အာယတိံ ဥပ္ပါဒေါတိ အနုပ္ပါဒေါ၊ နိဗ္ဗာနံ။ အပ္ပဝတ္တန္တိအာဒီဟိပိ ပဝတ္တာဒိပဋိက္ခေပမုခေန နိဗ္ဗာနမေ၀ ဝဒတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၄၉)

တတိယဝါရ ယမကဉာဏ်ကိုကား လျင်မြန်စွာ ဝိပဿနာကို အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အစွမ်းဖြင့် ဟောအပ်၏။

ပဝတ္တိယံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ တဒနန္တရမေ၀ နိဝတ္ထိယံ အာနိသံသ- ဒဿနဝသေန သီဃံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တာနံ ဝသေန ဥပ္ပါဒေါ ဘယံ၊ အနုပ္ပါဒေါ ခေမန္တိ တတိယဝါရော ဝုတ္တာ။ ဧသေ၀ နယော ဆဋ္ဌဝါရာဒီသုပိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၄၉)

ထို ဥပ္ပါဒ ပဝတ္တ စသော တဆဲ့ငါးပုဒ်တို့တွင် --

ဥပ္ပါဒဉ္စ ပဝတ္တဉ္စ၊
နိမိတ္တံ ဒုက္ခန္တိ ပဿာတိ။
အာယူဟနံ အပ္ပဋိသန္ဓိံ၊
ဉာဏံ အာဒီနဝ ဣဒံ။

အနုပ္ပါဒံ အပ္ပဝတ္တံ၊
အနိမိတ္တံ သုခန္တိ စ။
အနာယူဟနံ အပ္ပဋိသန္ဓိံ၊
ဉာဏံ သန္တိပဒေ ဣဒံ။

ဣဒံ အာဒီနဝေ ဉာဏံ၊
ပဉ္စဋ္ဌာနေသု ဇာယတိ။
ပဉ္စဋ္ဌာနေ သန္တိပဒေ၊
ဒသ ဉာဏေ ပဇာနာတိ။
ဒွိန္နိံ ဉာဏာနံ ကုသလတာ၊
နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္မတိ။

ဝတ္ထု ၁၀-ပါး

ဥပ္ပါဒဉ္စ၊ ရှေးကံကြောင့် ဤဘဝ ပဋိသန္ဓေသင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်ခြင်း၎င်း။
ပဝတ္တဉ္စ၊ ပဝတ္တိအခါ သင်္ခါရတို့၏ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ဖြစ်၍နေခြင်းကို၎င်း။
နိမိတ္တံ၊ သင်္ခါရနိမိတ်၎င်း။
အာယူဟနံ၊ နောင်ပဋိသန္ဓေ အကြောင်းဖြစ်သော ဤဘဝကံကို၎င်း။
ပဋိသန္ဓိံ၊ နောင်ဘဝ ပဋိသန္ဓေကို၎င်း။
ဒုက္ခန္တိ၊ ဒုက္ခဟူ၍။
ပဿာတိ၊ ရှုမြင်၏။
ဣဒံ၊ ဤငါးပါးသော အာရုံဟူသော တည်ရာဝတ္တု ရှိသောဉာဏ်သည်။
အာဒီနဝေ၊ အပြစ်ဒေါသ အာဒီနဝဟူသော အာရုံဝတ္ထု၌။
ဉာဏံ၊ ဖြစ်သောဉာဏ် မည်၏။

အနုပ္ပါဒံ၊ ဥပ္ပါဒ မရှိရာ နိဗ္ဗာန်ကို၎င်း။
အပ္ပဝတ္တံ၊ ပဝတ္တိသဘော မရှိသော နိဗ္ဗာန်ကို၎င်း။
အနိမိတ္တံ၊ သင်္ခါရနိမိတ် ကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို၎င်း။
အနာယူဟနံ၊ အာယူဟန ကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို၎င်း။
အပ္ပဋိသန္ဓိံ၊ ပဋိသန္ဓေကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ၎င်း။
သုခန္တိ၊ သုခဟူ၍။
ပဿတိ၊ ရှုမြင်၏။
ဣဒံ၊ ဤဉာဏ်သည်။
သန္တိပဒေ၊ သင်္ခါရခပ်သိမ်း ကုန်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ဟူသော - အာရုံ၌။
ဉာဏ်၊ ဖြစ်သောဉာဏ် မည်၏။

ဤကား ဝတ္ထုဆယ်ပါးတည်း။

ဣဒံ အာဒီနဝေဉာဏံ၊ ဤအာဒီန၀ဉာဏ်သည်။
ပဉ္စဋ္ဌာနေသု၊ ငါးပါးသော အာရုံဝတ္ထုတို့၌။
ဇာယတိ၊ ဖြစ်၏။
သန္တိပဒေဉာဏံ၊ သန္တိပဒဉာဏ်သည်။
ပဉ္စဌာနေ၊ ငါးပါးသောအရာဝတ္ထု၌။
ဇာယတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဒသဉာဏေ၊ ဆယ်ပါးသောဉာဏ်တို့ကို။
ပဇာနာတိ၊ သိ၏။
ဒွိန္နိံ ဉာဏာနံ၊ ဉာဏ်နှစ်ပါးတို့၌။
ကုသလတာ = ကုသလတာယ၊ လိမ္မာသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
နာနာဒိဋ္ဌီသု၊ ပရမ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဂါဟ စသော အထူးထူးသော ဒိဋ္ဌိတို့ကြောင့်။
န ကမ္ပတိ၊ မတုန်လှုပ်။

(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၂၈၆။ ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ နှာ-၅၈)

အာဒီန၀ဉာဏ်ဖြစ်ကြောင်း ၅-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤပဋိသမ္ဘိဒါ ပါဠိနှင့်ညီစွာ ဥပ္ပါဒ ပဝတ္တ နိမိတ္တ အာယူဟန ပဋိသန္ဓိ ငါးပါးတို့ သည်သာလျှင် အာဒီနဝဉာဏ်၏ ဝတ္ထုတည်း။ ကြွင်းဆယ်ပုဒ် တို့ကား ထိုပုဒ်တို့၏ ပရိယာယ်ဝေဝုစ်ဖြစ်၍ ထိုပုဒ်တို့၌ ဝင်ကုန်၏။

ဧတ္ထ စ ဥပ္ပါဒေါဒယော ပဉ္စေဝ အာဒီနဝဉာဏဿ ဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တာ။ သေသာ တေသံ ဝေဝစနဝသေန။ နိဗ္ဗတ္တိ ဇာတီတိ ဣဒဉှိ ဒွယံ ဥပ္ပါဒဿ စေဝ ပဋိသန္ဓိယာ စ ဝေဝစနံ။ ဂတိ ဥပပတ္တီတိ ဣဒံ ဒယံ ပဝတ္တဿ။ ဇရာဒယော နိမိတ္တဿာတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၂၈၆။)

ထိုငါးပုဒ်တို့တွင်လည်း ဥပ္ပါဒ ပဝတ္တ အာယူဟန သုံးပါးတို့ဖြင့် ပစ္စုပ္ပန် သင်္ခါရတို့ကို ယူအပ်ကုန်၏။

ပဋိသန္ဓိဖြင့် အနာဂတ်ဥပါဒိန္နကို ယူအပ်၏။

ဥပ္ပါဒဖြင့် အတိတ် ကမ္မ သင်္ခါရတို့ကိုလည်း ဖော်ပြ အပ်ကုန်၏။

နိမိတ္တဖြင့် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ စသည်ပြားသော အဓွန့် သုံးပါး၌ဖြစ်သော ရုပ် နာမ် အလုံးစုံကို ယူအပ်၏။

သန္တိပဒဉာဏ်၌လည်း နည်းတူပင်။ ယင်း သန္တိပဒဉာဏ်ကို ဤ အာဒီနဝါနုပဿနာ၌ သွင်း၍ ပြသည်ကား အာဒီနဝဉာဏ်၏ ပဋိပက္ခဉာဏ်ကို ပြရခြင်း အကျိုးရှိ၏။

တနည်းလည်း -- ဘယတူပဋ္ဌာနအားဖြင့် အာဒီနဝကို မြင်၍ ထိတ်လန့် ပင်ပန်းကုန်သော ယောဂီတို့ကို သက်သာစေခြင်း အကျိုးရှိ၏။

တနည်းလည်း -- ဥပ္ပါဒ စသည်ကို ဘယအားဖြင့် ထင်သော ယောဂီ၏ စိတ်သည် ဆန့်ကျင်ဖက် နိဗ္ဗာန်၌ ညွတ်၏။ ထို့ကြောင့် ဘယတူပဋ္ဌာန အစွမ်းဖြင့် ပြီးသော အာဒီနဝဉာဏ်၏ အာနိသင်ကို ပြရခြင်း အကျိုးလည်း ရှိ၏ ဟု မှတ်အပ်၏။

အာမိသ ၃-ပါး

▬▬▬▬▬

ဘယမည်သော တရားဟူသမျှသည် စင်စစ် ဒုက္ခချည်းတည်း။ ဝဋ္ဋာမိသ လောကာမိသ ကိလေသာမီသတို့မှ မလွတ်သောကြောင့် သာမိသ ချည်းတည်း။ သာမိသဖြစ်ကလည်း သင်္ခါရမျှသာတည်း။ ထို့ကြောင့် နောက်ဝါရတို့ကိုလည်း ဟောပြန်ရသည်။

[အာမိသ = သုံးသပ်ခြင်း (တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်း သုံးသပ်အပ်သော ကာမဂုဏ် ၅-ပါး စသည်တို့ကို အာမိသ ဟု ခေါ်သည်။)]

ဝဋ္ဋာမိသံ ဥပါဒိန္နခန္ဓာတိ ဝဒန္တိ။ တိဝိဓမ္မိ ဝဋ္ဋံ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတဉ္စ ဝဋ္ဋာမိသံ ကိလေသေဟိ အာမသိတဗ္ဗတော။ လောကာမိသံ ပဉ္စကာမဂုဏာ။ ကိလေသာ ဧဝ ကိလေသာမိသံ။ သင်္ခါရမတ္တမေဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝ-သဒ္ဒေန ဝိသင်္ခါရံ နိဝတ္တေတိ၊ မတ္တ-သဒ္ဒေန ပန အပရိပုဏ္ဏတံ ဝိဘာဝေတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၅ဝ။)

ဝဋ္ဋာမိသံ၊ ဝဋ္ဋာမိသကို။
ဥပါဒိန္နခန္ဓာတိ၊ ဥပါဒိန္နကခန္ဓာဟူ၍။
ဝဒန္တိ၊ ဆိုကုန်၏။
တိဝိဓမ္မိ၊ ၃-ပါး အပြားရှိသည်လည်း ဖြစ်သော။
ဝဋ္ဋံ၊ ဝဋ်တရားသည်၎င်း။
ဝဋ္ဋသန္နိဿိတဉ္စ၊ ဝဋ်ကို မှီသော တရားသည်၎င်း။
ဝဋ္ဋာမိသံ၊ ဝဋ္ဋာမိသ မည်၏။
(ကသ္မာ၊ အဘယ်ကြောင့် နည်းဟူ မူကား)
ကိလေသေဟိ၊ ကိလေသာတို့သည်။
အာမသိတဗ္ဗတော၊ သုံးသပ်အပ်သောကြောင့် တည်း။
ပဉ္စကာမဂုဏာ၊ ကာမဂုဏ် ၅-ပါးတို့သည်။
လောကာမိသံ၊ လောကာမိသ မည်၏။
ကိလေသာ ဧဝ၊ ကိလေသာတို့ သည်ပင်လျှင်။
ကိလေသာမိသံ၊ ကိလေသာမီသ မည်၏။
သင်္ခါရမတ္တ မေဝါတိ ဧတ္ထ၊ သင်္ခါရမတ္တမေဝ ဟူသောပါဌ်၌။
ဧဝသဒ္ဒေန၊ ဧဝ-သဒ္ဒါဖြင့်။
ဝိသင်္ခါရံ၊ သင်္ခါရကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို။
နိဝတ္တေတိ၊ နစ်စေ၏၊
မတ္တ-သဒ္ဒေန ပန၊မတ္တ-သဒ္ဒါ ဖြင့်ကား။
အပရိပုဏ္ဏတံ၊ မပြည့်စုံသည်၏အဖြစ်ကို။
ဝိဘာဝေတိ၊ ပြ၏။

အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ် ပြီး၏။

….

နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်

▬▬▬▬▬▬▬

ဥပမာသုံးမျိုး

အနောတတ်အိုင်၏ အနောက်မျက်နှာ ရတနာ ခုနစ်ပါးဖြင့် ပြီးသော စိတ္တကုဋ်တောင်ခြေ၌ ပျော်နေကျ ရွှေဟင်္သာသည် စဏ္ဍာလရွာအထွက် အိုင်ငယ်တံစိပွက်၌ မနှစ်သက် မပျော်ပိုက်နိုင်။ အိုင်ကြီး ခုနစ်ပါး၌သာ ပျော်ပါး နှစ်ခြိုက် သကဲ့သို့၎င်း ... ရွှေချိုင့်လှောင်သွင်း သားမင်း ကေသရာသည် ယူဇနာသုံးထောင် ကျယ်ပြောဆောင်သော ဟေဝန်တောင် အကွေ့၌သာ ပျော်မွေ့သကဲ့သို့၎င်း ... ဟတ္တ ပါဒ ဝါလ သောဏ္ဍ ဝတ္ထိကောသ ဟူသော ဘူမိဖုသန အင်္ဂါခုနစ်ပါး [၁] တို့ဖြင့် မြေ၌တည်သောကြောင့် သတ္တပတိဋ္ဌ မည်သော သဗ္ဗသေတ ဝေဟာသပျံ ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း သည် မြို့တွင်း၌ မမွေ့ လျော်နိုင်၊ ဆဒ္ဒန်အိုင်၌သာ ပျော်ပါးသကဲ့သို၎င်း ... ခပ်သိမ်းကုန်သော သင်္ခါရ တရားတို့ကို အပြစ်ဒေါသ အာဒီနဝအားဖြင့် မြင်ပြီးသော ဤယောဂီဟင်္သာ ကေသရာ ဆင်မင်း သည် အကြွင်းမရှိသော ဘဝ ယောနိ ဂတိ ဋ္ဌိတိ နိဝါသဂတ သဘေဒက သင်္ခါရတို့၌ မနှစ်ခြိုက်နိုင်၊ ညှိုးမှိုင်နွမ်းချိ ပျင်းရိငြီးငွေ့ မပျော်မွေ့ပဲ အနုပဿနာ ခုနစ်ပါး၊ အနုပဿနာ သုံးပါး အဓိမုတ္တိပုဗ္ဗကအနွယဒဿနအနုမာန ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အပ်သော အနုပ္ပါဒ စသော နိဗ္ဗာန်တရားတို့၌သာ ပျော်ပါး ညွတ်ကိုင်း ရှိုင်းသောစိတ် ရှိတော့သည်။ ထိုအခါ နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်ဖြစ်၏။

[၁။ ဘူမိဖုသနအင်္ဂါ = မြေကြီးထိသော အင်္ဂါ၊ ခြေ ၂၊ လက်-၂၊ အမြီး နှာမောင်း သို - ဟူ၍ ၇-ပါး။]

ဉာဏ် ၃-ပါး တူပုံနှင့်ထူးပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ယင်း နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ် ရှေး ဘယဉာဏ် အာဒီနဝဉာဏ် ဤဉာဏ်သုံးပါးတို့သည် ဘေးအားဖြင့် ထင်သော သင်္ခါရတို့သည်သာ မဟာအာဒီနဝ နိဗ္ဗိန္ဒိတဗ္ဗဖြစ်၍ ထင်သောကြောင့် မတ္ထကပ္ပတ္တိ အခါ၌ သဘောတူမျှ တခုတည်းဖြစ်ကြကုန်သော်လည်း ထိုသို့သော ဘာဝနာ အားစွမ်းသို့ ရောက်သဖြင့် အဝတ္ထာဝိသေသ တိဝိဓကိစ္စ သာမတ္ထိယ အားဖြင့် အစ၌ ထူးခြားသော သဘော ရှိကြကုန်၏ဟု ပြခြင်းငှါ --

တံပနေတံ ပုရိမေန ဉာဏဒွယေန အတ္ထတော ဧကံ။တေနာဟု ပေါရာဏာ --

“ဘယတူပဋ္ဌာနံ ဧကမေဝ တီဏိ နာမာနိ လဘတိ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေ ဘယတော အဒ္ဒသာတိ ဘယတူပဋ္ဌာနံ နာမ ဇာတံ။ တေသုယေဝ သင်္ခါရေသု အာဒီနဝံ ဥပ္ပါဒေသီတိ အာဒီနဝါနုပဿနာ နာမ ဇာတံ။ တေသုယေဝ သင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒမာနံ ဥပ္ပန္နန္တိ နိဗ္ဗိန္ဒာနုပသာနာ နာမ ဇာတ”န္တိ။

ပါဠိယမ္ပိ ဝုတ္တံ — ယာ စ ဘယတူပဋ္ဌာနေ ပညာ ယဉ္စ အာဒီနဝေ ဉာဏံ ယာ စ နိဗ္ဗိဒါ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္တာ၊ ဗျဉ္ဇနမေ၀ နာနန္တိ --

ဟု အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၂ဂဂ) ၌ မိန့်သည်။

တယိဒံ တာသံ အနုပဿနာနံ မတ္ထကပ္ပတ္တိဝသေန ဝုတ္တံ၊ အာဒိမှိ ပန ဘိန္န သဘာဝါ ဧဝ ပဝတ္တန္တိ၊ ဥပ္ပါဒေသီတိ ပါတွာကာသိ၊ ဝိဘာဝေသီတိ အတ္ထော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၅၂))

နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ် ပြီး၏။

…..

မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်

▬▬▬▬▬▬▬▬

ဥပမာ ၁၁-မျိုး

ဤနိဗ္ဗိဒါဉာဏ်ဖြင့် ဘုံသုံးတန် နှောင်အိမ်တွင် ဆန့်ကျင် ငြီးငွေ့ မပျော်မွေ့သော ယောဂီထွတ်ဖျား အမျိုးကောင်းသားအား ကွန်ပိုက်၌ ငါး, မြွေမိသော ဖား အယောင် ချိုင့်လောင်သော တောကြက် အလမ္ပာယ် လက်၌ မြွေ ကျော့ကွင်းမိလေသော သမင် ဂဠုန် လက်တွင် နဂါး, ကြောင်ဘားလက်၌ ကြွက်သူငယ် စွန့်လက်သည်းဝယ် စာသူငယ် နက်ကျယ်စွာသော ညွန်အိုင်၌ကျသော ဆင် ရာဟု ခံတွင်းတွင် လဗိမာန် ရန်သူ ဝန်းပိုင်း အပ်သော ယောက်ျား စသည်ကဲ့သို့ ဘယ်တစုံတရာသော သင်္ခါရတရား၌ပင် ပျော်ပါး ငြိကပ် ဖွဲ့စပ် တပ်စွန်းခြင်း မရှိ လွန်စွာထန်ပြင်း လွတ်ကင်း ထွက်မြောက်လိုသောစိတ် ဖြစ်၏။ ထိုအခါ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ် ဖြစ်၏။

မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ် ပြီး၏။

…..

ပဋိသင်္ခါဉာဏ်

▬▬▬▬▬

“မြွေဟောက်တွေ့သော တံငါဥပမာ”

ငါးဆောင်းသော ယောက်ျား တံငါ့သားသည် ရေ မြွေဟောက်ကို ဆောင်းမိ၍ ဆောင်းပေါက်မှ လက်ဖြင့် နှိုက်လျက် နှစ်ခြိုက်ဝမ်းသာ ငါးကြီးစွာ၏-ဟု ဖော်ကာ ကြည့်ရှုသဖြင့် လည်ရေး သုံးဆင့်ကို မြင်၍ အလွန် ကြောက်လန့် ပြစ်ထင် မကိုင်ချင်လှ လွှတ်ချင်လှ၍ လက်မှအသာ ဖျည်ကာချေပွတ် ပစ်လွှတ် တက်ပြေး၍ မြွေဘေးမှ ငါလွတ်ခဲ့လာပေပြီဟု လာခဲ့ရာလမ်းကို ဝမ်းမြောက် လည်လှည့် ပြန်ကာ ကြည့်သကဲ့သို့ ရုပ်နာမ် သင်္ခါရ တရားကို မသိမ်းဆည်းခင်က လွန်မင်စုံမက် အတ္တဘောကို နှစ်သက်၍ လက္ခဏာရေးသုံးပါးတို့ကို သမ္မသန ဥဒယဗ္ဗယ ဘင်္ဂဉာဏ်တို့ဖြင့် မြင်ပြီး၍ အစဉ်အတိုင်း ဘယဉာဏ် အာဒီနဝဉာဏ် နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ် မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်ဖြစ်၍ ထို သင်္ခါရတို့မှ လှလှ လွတ်ဘို့ရန် တဖန် ထို သင်္ခါရတို့ကို ဆိုခဲ့ပြီးသော "ရူပံ အနိစ္စံ ပလောကံ၊ စလံ ပဘင်္ဂု အဒ္ဓုဝံ” စသော လေးဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်၎င်း၊

သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခါရဂတံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန၊
ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန။
အသုဘံ ဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆ ပဋိကူလဋ္ဌေန။
အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေန။

ဟူ၍၎င်း သိမ်းဆည်းပြန်သဖြင့် တဖန် နိစ္စ သုခ သုဘ အတ္တ အခြင်းအရာဖြင့် မထင်လာပဲ ကောင်းစွာ လွတ်ကြီး လွတ်လေသည် ။ ထိုအခါ ပဋိသင်္ခါဉာဏ် ဖြစ်၏။

အနိစ္စံ မနသိကရံ၊
ပဋိသင်္ခါနိမိတ္တကံ။
ဒုက္ခတော ဘဝပ္ပဝတ္တံ၊
အနတ္တတော တဒူဘယံ။

သင်္ဂဟ ဂါထာ

အနိစ္စံ၊ အနိစ္စဟူ၍။
မနသိကရံ = မနသိကရောတော၊ နှလုံးသွင်းသော ယောဂီအား။
နိမိတ္တံ၊ သင်္ခါရနိမိတ်ကို။
ပဋိသင်္ခါ၊ သိ၍။
ဉာဏံ၊ ပဋိသင်္ခါဉာဏ်သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်၏။
ဒုက္ခတော၊ ဒုက္ခအားဖြင့်။
မနသိကရံ = မနသိကရောတော၊ နှလုံးသွင်းသော ယောဂီအား။
ဘဝပ္ပဝတ္တံ၊ ချမ်းသာသုခ သမုတ်ရသော ရူပါရူပ ဘဝဟူသော ဖြစ်ခြင်းကို။
ပဋိသင်္ခါ၊ သိမြင်၍။
ဉာဏံ၊ ပဋိသင်္ခါဉာဏ်သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်၏။
အနတ္တတော၊ အနတ္တဟူ၍။
မနသိကရံ = မနသိကရောတော၊ နှလုံးသွင်းသော ယောဂီအား။
တဒူဘယံ၊ ထို နိမိတ္တ ပဝတ္တ နှစ်ပါးကို။
ပဋိသင်္ခါ၊ သိမြင်၍။
ဉာဏံ၊ ပဋိသင်္ခါဉာဏ်သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်၏။

ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ပြီး၏။

…

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်

▬▬▬▬▬▬▬

သင်္ခါရာနံ အနိစ္စ ဒုက္ခာကာရာဒိပရိဂ္ဂဏှနဝသေန ပဝတ္တမ္ပိ ပဋိသင်္ခါ- နုပဿနာဉာဏံ ဝိသေသတော အနတ္တာကာရပရိဂ္ဂဏှနပ္ပဓာနံ၊ တသ္မိံ ဟိ သတိ သစ္စသမ္ပဋိဝေဓော ဣဇ္ဈတိ၊ န အသဟိ။ တဒဘာဝတော ဟိ အနိစ္စ ဒုက္ခ လက္ခဏ ပညာပကမ္ပိ သရဘင်္ဂသတ္ထာရာဒီနံ သာသနံ အနိယျာနိကမေဝ ဇာတံ။ အထ ဝါ တေသံ နိစ္စ, သာရာဒီဟိ ရိတ္တကံ သန္ဓာယ “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သုညာတိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ”တိ ဝုတ္တံ --

ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၅၅) နှင့် အညီ ဤပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အပ်ပြီးသော သင်္ခါရတို့၏ အတ္တမှ ဆိတ်သားအဖြစ်ကို။ ဝါ=နိစ္စသာရ စသည်တို့မှ ဆိတ်သောအဖြစ်ကို ရှေး သိမ်းဆည်းမြဲအတိုင်း အဖန်တလဲလဲ သိမ်းဆည်းပြီး၍ ယင်း သုညတာကာရ၏ မြဲမြံခိုင်ခံ့ခြင်း ဒဠှီဘာဝအကျိုးငှါ --

အဘို့ ၂-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

“သုညမိဒံ အတ္တေနဝါ အတ္တနိယေနဝါ”။

ဣဒံ သင်္ခါရဂတံ၊ ဤ သင်္ခါရသဘောသည်။
အတ္တေန ဝါ၊ သာမီ နိဝါသီ ကာရက ဝေဒက ဖြစ်သော ကိုယ်ဟူသည်မှ၎င်း။
အတ္တနိယေနဝါ၊ သုခ ဒုက္ခကို ပြီးစေတတ်သော မိမိဥစ္စာ သတ္တဝါသင်္ခါရမှ၎င်း။
သုညံ၊ ကင်းဆိတ်၏။

ဤသို့ အဖို့နှစ်ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်အပ်၏။

အဘို့ ၄-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

မြင်ပြီးသည်ရှိသော် တဖန် ...

နာဟံ ကွစနိ၊
န ကဿစိ ကိဉ္စနသ္မိံ။
န စ ပရော ကွစနိ၊
န မမ ကိဉ္စနတသ္မိံ။

ကွစနိ၊ တစုံတခုသော ဌာန ကာလ သဘာဝ ဓမ္မ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ၌။
အဟံ၊ ငါ-ဟု ဆိုဘွယ်ရာ ကိုယ်ဟူသည်။
န၊ မရှိလုံးလုံး သုဉ်းချေ၏ တကား။
ကဿစိ၊ တစုံတယောက်သော သူတပါး၏။
ကိဉ္စနတသ္မိံ = ကိဉ္စနဘာဝေ၊ မိဘ သားမြေး ကျွန်ကျေး ဆရာ ဉာတကာ မျိုးဆွေ အန္တေဝါသိက စသည်ဖြင့် ကြောင့်ကြ စိုးရိမ်အပ်သော အဖြစ်၌။
ဥပနေတဗ္ဗော၊ ဆောင်ထားသိမှတ် အပ်သော။
ကဿစိ၊ တစုံတယောက်သော သူတပါး၏ သား မြေး မိဘ စသည် ဆိုဘွယ်ရာ ငါဟူသောကိုယ်သည်။
ကွစနိ၊ တစုံတခုသော ဌာန ကာလ သဘာဝ ဓမ္မ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ၌။
န၊ မရှိလုံးလုံး သုဉ်းချေ၏တကား။
စ၊ ငါသာ မရှိသည် မဟုတ်သေး။
ကွစနိ၊ တစုံတခုသော ဌာန ကာလ သဘာဝ ဓမ္မ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ၌။
ပရော၊ သူတပါးဟု ဆိုဘွယ်ရာ ကိုယ် ဟူသည်လည်း။
န၊ မရှိလုံးလုံး သုဉ်းချေ၏တကား။
မမ၊ ငါ၏။
ကိဉ္စနတသ္မိံ = ကိဉ္စနဘာဝေ၊ မိဘ သား မြေး ကျွန်ကျေး ဆရာ ဉာတကာမျိုးဆွေ အန္တေဝါသိက စသည်ဖြင့် ကြောင့်ကြစိုးရိမ် အပ်သော အဖြစ်၌။
ဥပနေတဗ္ဗော၊ ဆောင်ထား သိမှတ်အပ်သော။
မမ၊ ငါ၏ မိဘ စသည်ဆိုဘွယ်ရာ သူတပါး ဟူသောကိုယ်သည်။
န၊ မရှိလုံးလုံး သုဉ်းချေ၏တကား။

ဤသို့ အဖိုးလေးပါးဖြင့် သုညတာကာရ ကို သိမ်းဆည်း ဆင်ခြင်အပ်၏။

အခြင်းအရာ ၆-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬

မြင်လတ်သော် တဖန် --

ရူပံ သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမ ဓမ္မေန ဝါ။ ဝေဒနာ။ သညာ။ သင်္ခါရာ။ ဝိညာဏံ။ စက္ခု သုညံ။ မနော သုညော။ ရူပါ သုညာ။ ဓမ္မာ သုညာ။ စက္ခုဝိညာဏံ။ မနောဝိညာဏံ။ စက္ခုသမ္ဖဿော။ ယာဝ ဇရာမရဏံ သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ။

ရူပံ၊ ရုပ်သည်။
အတ္တေန ဝါ၊ သာမီ နိဝါသီ ကာရက ဝေဒကဖြစ်သော ကိုယ် ဟူသည်မှ၎င်း။
အတ္တနိယေန ဝါ၊ သုခ ဒုက္ခကို ပြီးစေတတ်သော ကိုယ်၏ဥစ္စာ သတ္တဝါ သင်္ခါရမှ၎င်း။
နိစ္စေန ဝါ၊ တောင်ထွတ်တပဲ မြဲ၏ဟု ကြံဆအပ်သော မိမိ တပါးသူ ကိုယ်ဟူသည်မှ၎င်း။
ဝါ၊ တောင်ထွတ်တပဲ မြဲသောအဖြစ်မှ၎င်း။
ဓုဝေန ဝါ၊ ခိုင်ခံ့သောအဖြစ်မှ၎င်း။
သဿတေန ဝါ၊ အခါခပ်သိမ်း ထင်ရှား ရှိသော အဖြစ်မှ၎င်း။
အဝိပရိဏာမ ဓမ္မေန ဝါ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘော မရှိသော အဖြစ်မှ၎င်း။
သုည၊ ကင်းဆိတ်ချေ၏ တကား။

နိစ္စတာ နာမ ကူဋဋ္ဌတာ။ ဓုဝဘာဝေါ ထိရတာ။သဒါ ဘာဝိတာ သဿတတာ၊ နိဗ္ဗိကာရတာ အဝိပရိဏာမ ဓမ္မတာ။ ဋီကာ (မဟာဒု၊နှာ-၄၅၆)

ယာဝ ဇရာ မရဏံ၊ ဇရာ မရဏတိုင်အောင်သော တရားအပေါင်းသည်။
အတ္တေန ဝါ၊ သာမီ နိဝါသီ ကာရက ဝေဒကဖြစ်သော ကိုယ်ဟူသည်မှ၎င်း။
အတ္တနိယေန ဝါ၊ ကိုယ်၏ဥစ္စာ သတ္တဝါသင်္ခါရမှ၎င်း။
နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ၊ မြဲသောအဖြစ်မှ၎င်း ခိုင်ခံ့သော အဖြစ်မှ၎င်း အခါခပ်သိမ်း ထင်ရှားရှိသော အဖြစ်မှ၎င်း မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသော အဖြစ်မှ၎င်း။
သုညံ၊ ကင်းဆိတ်ချေ၏တကား။

ဤသို့ ခြောက်ပါးသောအခြင်းအရာ တို့ဖြင့် သိမ်းဆည်း ဆင်ခြင်အပ်၏။

အခြင်းအရာ ၈-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬

ထင်မြင်လတ်သော် တဖန် --

ယထာ ဥဒုမ္ဗရေ'ရဏ္ဍော၊
နဠောစ ပါဠိဘဒ္ဒကော။
သေတဝစ္ဆော ဖေဏပိဏ္ဍော၊
မရီစိ ဒကဗုဗ္ဗဠံ။
မာယာ ကဒလိခန္ဓော စ၊
အသာရကော တထေဝိဒံ။

ရူပံ အသာရံ နိဿာရံ သာရာပဂတံ နိစ္စသာရသာရေန ဝါ ဓုဝသာရသာရေန ဝါ သုခသာရသာရေန ဝါ အတ္တသာရသာရေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ။ ဝေဒနာ။ သညာ။ သင်္ခါရာ။ ဝိညာဏံ။ စက္ခု။ပ။ ဇရာမရဏံ အသာရံ နိဿာရံ သာရာပဂတံ နိစ္စသာရသာရေန ဝါ။ပ။ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါ။

ဥဒုမ္မရော၊ ရေသဖန်းပင်သည်၎င်း။
ဧရဏ္ဍော၊ ကြက်ဆူပင်သည်၎င်း။
နဠော စ၊ ကျူပင်သည်၎င်း။
ပါဠိဘဒ္ဒကော၊ ပေါက်ပင်သည်၎င်း။
ဝါ၊ ကသစ်ပင်သည်၎င်း။
သေတဝစ္ဆော၊ ရေခတက်ဖြူပင်သည်၎င်း။
ဝါ၊ ကြောင်မီးကူ-ပင်သည်၎င်း။

“သေတဝစ္ဆော”တိ သေတဝရုဏကော။ “မိနရုက္ခောတိပိ ဝဒန္တိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၅၇)

ဖေဏပိဏ္ဍော၊ ရေမြှုပ်စိုင်သည်၎င်း။
မရီစိ၊ တံလျှပ်သည်၎င်း။
ဒကဗုဗ္ဗဠံ၊ ရေပြွက်သည်၎င်း။
မာယာ၊ မြက်လှည့်ရုပ်သည်၎င်း။
ကဒလိခန္ဓောစ၊ ငှက်ပျောတုံးသည်၎င်း။
အသာရကော ယထာ၊ အနှစ်မရှိသကဲ့သို့။
တထေဝ၊ ထိုအတူသာလျှင်။
ဣဒံ ရူပံ၊ ဤရုပ်သည်။
နိစ္စသာရ သာရေန ဝါ၊ နိစ္စသာရတည်း ဟူသော အနှစ်ဖြင့်၎င်း။
ဓုဝသာရ သာရေန ဝါ၊ ဓု၀သာရတည်းဟူသော အနှစ်ဖြင့်၎င်း။
သုခသာရ သာရေန ဝါ၊ သုခသာရ တည်းဟူသော အနှစ်ဖြင့်၎င်း။
အတ္တသာရ ရေန ဝါ၊ အတ္တသာရ တည်းဟူသော အနှစ်ဖြင့်၎င်း။
နိစ္စေန ဝါ၊ မြဲသောအဖြစ်ဖြင့်၎င်း။
ဓုဝေန ဝါ၊ ခိုင်ခံ့သောအဖြစ်ဖြင့်၎င်း။
သဿတေန ဝါ၊ အခါခပ်သိမ်း ထင်ရှားရှိသော အဖြစ်ဖြင့်၎င်း။
အဝိပရိဏာမ ဓမ္မေန ဝါ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘော မရှိသားအဖြစ်ဖြင့်၎င်း။
အသာရံ၊ အနှစ် မဟုတ်။
နိဃာရံ၊ အနှစ်မရှိ။
သာရာပဂတံ၊ အနှစ်မှ ကင်း၏။
ဝါ၊ အနှစ်သည် ကင်း၏။

ဝေဒနာစသည် နည်းတူ။

ဤသို့ ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် သုညအဖြစ်ကို သိမ်းဆည်းဆင်ခြင် အပ်၏။

အခြင်းအရာ ၁၀-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

မြင်လတ်သော် တဖန် --

ရူပံ ရိတ္တံ တုစ္ဆံ သုညံ၊
အနတ္တာ စ အနိဿရံ။
အကာမကာရီယာ'လဗ္ဘ-နီယဉ္စာ’ဝသဝတ္တကံ၊
ပရံ ဝိဝိတ္တံ တထေဝ၊
ဘဝတေ ဝေဒနာဒိပိ။

သင်္ဂဟဂါထာ

ရူပံ၊ ရုပ်သည်။
ရိတ္တံ၊ နိစ္စ သာရ စသော အနှစ်ကင်းချေ၏။
တုစ္ဆံ၊ သိမ်ငယ် ယုတ်ညံ့စွာ၏။
သုညံ၊ အတ္တသာရမှ ဆိတ်ချေ၏။
အနတ္တာ၊ ကိုယ်မဟုတ်ချေ။
အနိဿရံ၊ အစိုးလည်းမရ အစိုးရသူလည်း မရှိချေ။
အကာမကာရိယံ၊ နိစ္စ သုခ စသည်ဖြစ်စေဟု အလိုရှိတိုင်း မပြုထိုက်ချေ။
ဝါ၊ မိမိအလိုဖြင့် တစုံတခုကို မပြုတတ်ချေ။
အလဗ္ဘနီယံ၊ တောင့်တတိုင်း မရချေ။
အ ဝသဝတ္တကံ၊ မိမိလည်း သူတပါး အလို၌ ဖြစ်တတ် သူတပါးကိုလည်း မိမိအလိုသို့ မလိုက်စေတတ်ချေ။
ပရံ၊ စီရင်တိုင်း မရသည်ဖြစ်၍ သူစိမ်းပြင်ပတည်း။
ဝိဝိတ္တံ၊ အကြောင်းမှ၎င်း အကျိုးမှ၎င်း ဆိတ်၏။

န ဟိ ကာရဏေန ဖလံ ဖလေန ဝါ ကရဏံ သဂမ္ဘံ တိဋ္ဌတိ၊
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၅၇။)

ဝေဒနာပိ၊ ဝေဒနာစသော နာမ်ခန္ဒာ လေးပါး သည်လည်း။
တထေဝ၊ ထို့အတူသာလျှင် ရိတ္တ တုစ္ဆ သုည စသည်သည်။
ဘဝတေ၊ ဖြစ်၏။

ဤသို့ ဆယ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် သိမ်းဆည်း ဆင်ခြင်အပ်၏။

အခြင်းအရာ ၁၂-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬

မြင်လတ်သော် တဖန် --

ရူပံ န သတ္တော၊ န ဇီဝေါ၊ န နရော၊ န မာဏဝေါ၊ န ဣတ္ထီ၊ န ပုရိသော၊ န အတ္တာ၊ နာဟံ။ န အတ္တနိယံ၊ န မမ၊ န အညဿ၊ န ကဿစိ။ ဝေဒနာ။ သညာ။ သင်္ခါရာ။ ဝိညာဏံ န သတ္တော၊ န ဇီဝေါ။ပ။ န အညဿ၊ န ကဿစိ။
(ဝိသုဒ္ဓိအဋ္ဌကထာ၊ဒု၊နှာ-၂၉၃။)

ရူပံ၊ ရုပ်သည်။
န သတ္တော၊ တိတ္ထိတို့ကြံဆ အတ္တဟူသော သတ္တဝါ မဟုတ်။
န ဇီဝေါ၊ တိတ္ထိတို့ကြံဆ အတ္တဟူသော အရှင်မဟုတ်။
န နရော၊ တိတ္ထိတို့ ကြံအပ် ဆောင်တတ်သော ကိုယ်မဟုတ်။
န မာဏဝေါ၊ မာန၏ ဖြစ်ရာ ကိုယ် မဟုတ်။

အဟမသ္မီတိ မာနုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ မာနော ဧတ္ထ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ မာဏဝေါ။ ။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊ နှာ-၄၅၇)၊ န-ငယ်ကို ဏ-ကြီးပြု။

န ဣတ္ထီ၊ တိတ္ထိတို့ ကြံဆသော မိန်းမ မဟုတ်။
န ပုရိသော၊ ယောက်ျား မဟုတ်။
န အတ္တာ၊ ငါဟူသော မာနကို ထားရာ ကိုယ်တောင် မဟုတ်။
န အဟံ၊ ငါဟူသော ကိုယ်ကောင် မဟုတ်။

ဤရှစ်ပုဒ်တို့ဖြင့် ရုပ်၏ အတ္တ သုညတာကို ပြ၏။

နောက်လေးပုဒ်တို့ဖြင့်ကား ထိုရုပ်၏ ကိဉ္ဇနတာဘာဝကို ပြသည်။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊ နှာ-၄၅၈)

န အတ္တနိယံ၊ ကိုယ်၏ ဥစ္စာမဟုတ်။
န မမ၊ ငါဟူသောကိုယ်၏ ဥစ္စာမဟုတ်။
န အညဿ၊ သူတပါးဟူသော ကိုယ်၏ဥစ္စာမဟုတ်။
န ကဿစိ၊ တစုံတယောက်သော ကိုယ်၏ ဥစ္စာမဟုတ်။

ဤနောက်သုံးပုဒ်တို့အား “န အတ္တနိယံ” ပုဒ်၏ ဝေဝုစ်ပရိယာယ် တို့ပင်တည်း။

ဝေဒနာစသည် နည်းတူ။

ဤသို့ အခြင်းအရာ တဆဲ့နှစ်ပါးတို့ဖြင့် သိမ်းဆည်း ဆင်ခြင်အပ်၏။

အခြင်းအရာ ၄၂-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

မြင်ပြီး၍ တဖန် အောက်၌ ကလာပသမ္မသနဉာဏ် မြဲမြံစေခြင်းငှါ ပွါးများစေလို ပြဆိုခဲ့ပြီးသော --

ရူပံ အနိစ္စံ ပလောကံ၊
စလံ ပဘင်္ဂု အဒ္ဓုဝံ။
ဝိပရိဏာမာ'သာရကံ၊
ဝိဘဝံ မစ္စုသင်္ခတံ။

ဒုက္ခဉ္စ ရောဂါဃံ ဂဏ္ဍံ၊
သလ္လာ'ဗာဓံ ဥပဒ္ဒဝံ။
ဘယီတျုပသဂ္ဂါတာဏံ၊
အလေဏာ သရဏံ ဝဓံ၊

အဃမူလံ အာဒီနဝံ၊
သာသဝံ မာရအာမိသံ။
ဇာတိဇ္ဇရံ ဗျာဓိသောကံ၊
ပရိဒေဝမုပါယာသံ။
သံကိလေသ သဘာဝကံ။

အနတ္တာ စ ပရံ ရိတ္တံ၊
တုစ္ဆ သုညန္တိ တာလိသံ။
ဝေဒနာဒယော ခန္ဓာပိ၊
တထေဝ ပဉ္စကာပိ ဝါ။

ဟူသော နည်းတို့ဖြင့်လည်း ဤ သုညတာနုပဿနာဉာဏ် မြဲမြံစေခြင်း အကျိုးငှါ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အတ္တမှဆိတ်သော အဖြစ်ကို သိမ်းဆည်းအပ်၏။

အခြင်းအရာ ၄၂-ပါး ရေတွက်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

ထိုတွင် ဒုက္ခ ဒေါမနဿကို ထည့်သွင်းလျက် သောက ပရိဒေ၀ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသ ငါးပါးကို တခုတည်း ပေါင်း၍ သံကိလေသ သဘာဝကံကို နုတ်၍၊ အသရဏီဘူတံ သမုဒယံ အတ္ထင်္ဂမံ အဿဒံ နိဿရဏံ၊ ဤငါးပုဒ်တို့ကို ထည့်သည်ရှိသော် ဒွါစတ္တာလီသာကာရ ဖြစ်၏။

အသရဏီဘူတံ၊ ကိုးကွယ်ရာ မဟုတ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်၏။
သမုဒယံ၊ ဖြစ်ခြင်း သဘောရှိ၏။
အတ္ထင်္ဂမံ၊ ချုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏။
အဿာဒံ၊ သုခသောမနဿ ဟူသော အဿာဒကို ဖြစ်စေတတ်၏။
နိဿရဏံ၊ ဆန္ဒရာဂကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ဟူသော ထွက်မြောက်ကြောင်းတည်း။
ဤသို့ အနက်သမ္ဗာန်။

သုညတာထင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

သမုဒယ အတ္ထင်္ဂမတို့ကို ရှုသဖြင့် နိစ္စ သာရကို မမြင် သုညတာ ထင်၏။ အဿာဒကို ရှုသဖြင့် ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန်အဖြစ်ကို မြင်၍ သုညတာ ထင်၏။ အာဒီနဝ နိဿရဏတို့ကို ရှုသဖြင့် နိစ္စအဖြစ် စသည်မှ ဆိတ်ခြင်းဟူသော သုညတာ ထင်၏။

ဤသို့ အခြင်း အရာ လေးဆဲ့နှစ်ပါးတို့ဖြင့် သိမ်းဆည်း ဆင်ခြင်သဖြင့် သုညတာ ထင်သည်ကို --

ရူပံ အနိစ္စတော ။ပ။ နိဿရဏတော ပဿန္တော သုညတော လောကံ အဝေက္ခတိ၊ ဝေဒနံ။ သညံ။ သင်္ခါရေ။ ဝိညာဏံ အနိစ္စတော။ ပ။ နိဿရဏတော ပဿန္တော သုညတော လောကံ အဝေက္ခတိ။

သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု၊
မောဃရာဇ သဒါ သတော။
အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဥဟစ္စ၊
ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ။
ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ၊
မစ္စုရာဇာ န ပဿတိ။

ဟူ၍ (သုတ္တနိပါတ် ပါဠိတော်၊ နှာ-၄၄၈-၌) ဟောတော်မူအပ်၏။

ရူပံ၊ ရုပ်ကို။
အနိစ္စတော၊ အနိစ္စအားဖြင့်။ပ။
နိဿရဏတော၊ ထွက်မြောက်ကြောင်းအားဖြင့်။
ပဿန္တော၊ ရှုသောသူသည်။
လောကံ၊ ခန္ဓာဒိလောကကို။
သုညတော၊ ဆိတ်သောအားဖြင့်။
အဝေက္ခတိ၊ ရှုသည်မည်၏။
ဝေဒနံ သညံ သင်္ခါရေ ဝိညာဏံ၊ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏကို ။ပ။
အဝေက္ခတိ၊ ရှုသည်မည်၏။

မောဃရာဇ၊ မောဃရာဇရဟန်း။
သဒါ၊ နေ့ရော ညဉ့်ပါ အခါမပြတ်။
သတော၊ သတိနှင့်ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍။
အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ၊ ကိုယ်ဟူ၍ ပြေးသွားသော နှစ်ဆယ်သော ဝတ္ထုရှိသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို။
ဥဟစ္စ၊ စွန့်ခွါပယ်နှုတ်၍။
လောကံ၊ သင်္ခါရ လောကကို။
သုညတော၊ အနှစ်ကင်းဆိတ်သော အားဖြင့်။
အဝေက္ခဿု၊ ပညာစက္ခုထင်အောင်ပြု၍ မြှော်ရှု စုံစမ်းဘိလော။
ဧဝံ၊ ဤသို့ မြှော်ရှု စုံစမ်းသည် ရှိသော်။
မစ္စုတရော၊ သေမင်းကို လွန်မြောက်သည်။
သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့ သုညအားဖြင့်။
လောကံ၊ သင်္ခါရလောကကို။
အဝေက္ခန္တံ၊ ရှုသော ယောဂီကို။
မစ္စုရာဇာ၊ သေမင်းသည်။
န ပဿတိ၊ မမြင်နိုင်။

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤသို့လျှင် ဆိုခဲ့ပြီးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် သိမ်းဆည်း၍ သုညအားဖြင့် မြင်ပြီးသည် ရှိသော် လက္ခဏာရေးသုံးပါးသို့ တင်လျက် ပဋိသင်္ခါဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတို့ကို “အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ၊ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ”ဟု အဖန်ဖန်ရှုသော ယောဂီသည် ချစ်ကြင်လှသော မယားကို မုန်းထားပြစ်မြင် ကြဉ်ပြီးနောက် တစုံတယောက်သော ယောက်ျားနှင့် စကားပြည်ရွှင် နေချင်တိုင်း နေသော်လည်း မမုန်းမချစ် လျစ်လျူသာ ဖြစ်သကဲ့သို့ ခပ်သိမ်းသော သင်္ခါရတို့၌ “ငါတည်း ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု ယူဘွယ်ကို မမြင်ခြင်း ကြောင့် ကြောက်ခြင်း နှစ်သက်ခြင်းကို စွန့်ပစ်၍ မမုန်းမချစ် လျစ်လျူသာ ဖြစ်၏။ ဤသို့ သိမြင်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ကြာရွက်၌ ရေပေါက်၊ မီး၌ ကျရောက်သော အကြော ကြက်တောင် တို့ကဲ့သို့ ထိတ်ထောင် နှောင်အိမ်အလား ဘ၀သုံးပါး ယောနိ လေးပါး” စသည်တို့၌ မနှစ်ခြိုက် မပွါးပြန့်မူ၍ တိုတွန့်ကွေးကုပ် နောက်သို့ဆုတ်နစ်၏။ လျစ်လျူဖြစ်ခြင်းသော်၎င်း စက်ဆုပ် ရွံရှာခြင်းသော်၎င်း တည်၏။ ထိုအခါ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဉာဏ် ဖြစ်၏။

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ပြီး၏။

…

အနုလောမဉာဏ်

▬▬▬▬▬▬

“နိဗ္ဗာန်သို့ ဝင်ခြင်း”

ထိုသင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် ရင့်သန်အားရှိသဖြင့် အနုလောမဉာဏ်၏ အခြေမှန်၍ နိဗ္ဗာန်ကို သန္တအားဖြင့် မြင်သည်ရှိသော် သမုဒြာ၌ ကုန်သွားသော သင်္ဘောများတို့ ယူဆောင်အပ်သော ဒိသာကာက ဒိသာသကုန္တသည် ကမ်းကို မမြင်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ပြန်ကာပြန်ကာ လင်းယဉ်တိုင်၌သာ နားလာ၍ ကမ်းကိုမြင်သည့် အခါ မပြန်လာပဲ ကမ်းရှိရာအရပ်သို့ ရှေးရှု ပျံသွားသကဲ့သို့ ခပ်သိမ်းသော သင်္ခါရဝဋ်ကို အာရုံမပြု လက်လွှတ် စွန့်လှန်လျက် အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘူ ဉာဏ်သို့ အစဉ်အတိုင်း တက်၍ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ပြေးဝင်၏။ အနုလောမဉာဏ်၏ အခြေ မဖြစ်သေး မရင့်မသန်သေး၍ နိဗ္ဗာန်ကို သန္တ အားဖြင့် မမြင်သေးမူကား မုန့်ညက်ဆင်းခတ် ဝါဂွမ်း ဖတ်သည့်အလားသင်္ခါရ တရားကို သိမ်းဆည်းရှေးရှု အာရုံမူ၍ အဖန်ဖန် လျစ်လျူရှုလျက် အနုပဿနာ သုံးပါး၏ အစွမ်းဖြင့်ပင် တည်နေ၏။

ဥပမာ ဒွယေနပိ ပုနပုန္နံ သမ္မသနေန ဝိပဿနာဉာဏဿ သုခုမတရဘာဝပ္ပတ္တိမာဟ။ ယထာ ယထာ ဟိ ဝိပဿနာ ဘာဝနာဗလေန တိက္ခာ ဝိသဒါ သူရာ စ ဟောတိ။ တထာ တထာ သုခုမတရာပိ ဟောတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၆၀)

ဥပမာ ဒွယေနပိ၊ ဆင်းအပ်သော မုန့်ညက်ဥပမာ, ဖတ်အပ်သော ဝါဂွမ်းဥပမာ နှစ်ပါး ဖြင့်လည်း၊ အနက် ပေး။

နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

ထို သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို ငြိမ်သက်သော အားဖြင့် မြင်၏-ဟု ပြသော --

“တံ ပနေတံ သစေ နိဗ္ဗာနံ သန္တတော ပဿတိ၊ သဗ္ဗံ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တံ ဝိသဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗာနမေဝ ပက္ခန္ဒတိ ---

ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၂၉၄) စကားကို နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသောကြောင့် ဆိုသည် မဟုတ်။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ရင့်ကျက် စွမ်းသန်၍ အနုလောမဉာဏ်၏ အခြေ ဖြစ်သည်ပင်လျှင် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်သည် မည်၏-ဟု ပြခြင်းငှါ---

တိက္ခဝိသဒသူရဘာဝေန သင်္ခါရေသု အဇ္ဈုပေက္ခနေ သိဇ္ဈမာနေ တံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ အနေကဝါရံ ပဝတ္တမာနံ ပရိပါကဂမနေန အနုလောမဉာဏဿ ပစ္စယဘာဝံ ဂစ္ဆန္တံ “နိဗ္ဗာနံ သန္တတော ပဿတိနာမ”။ တထာ ဘူတဉ္စ “သဗ္ဗံ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တံ ဝိသဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗာနမေဝ ပက္ခန္ဒ္ခတိနာမ”။ တယိဒံ ဣမံ ဉာဏံ အနုလောမဂေါတြဘူဉာဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတ္တံ နေတွာ ဝုတ္တံ ဧကတ္တနယဝသေန[၁] ဟု ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၅၉) မိန့်သည်။

[၁။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ဟု ဆိုရာ၌ အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘူဉာဏ်တို့ပါ အကျုံးဝင် သည်။ ဤဉာဏ် ၃-ပါးကို သိခါပတ္တဟုလည်း ခေါ်သည်။ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိမောက္ခမုခ အာဂမန ဟုလည်း ခေါ်သည်။]

ဤသို့ အနုပဿနာသုံးပါး၏ အစွမ်းဖြင့် တည်သော ဤသင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် သုံးပါးသော ဝိမောက္ခမုခ၏ အဖြစ်သို့ရောက်၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ပါး ကွဲပြားခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၏။

ဝိမောက္ခ မုခ ၃-ပါး

တိဝိဓ ဝိမောက္ခ မုခ အဖြစ်သို့ ရောက်ဟန်ကား --

အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခ မုခ

သဒ္ဓိန္ဒြေအားကြီးကဲလွန်သော ယောဂီအား
အနိစ္စာနုပဿနာ ထက်သန် လှ၍ ဥဒယဝယ သည် ပိုင်းခြားအပ်သော လုံးဝန်း နည်းငယ်လှသော “ဥဒယဗ္ဗယ ပရိစ္ဆိန္ဒ ပရိဝဋုမ သင်္ခါရ”တို့၌ နိစ္စ ဓူဝ သုခ သုဘ အတ္တ နိမိတ်ကို ခွါလျက်
သင်္ခါရနိမိတ် အကြွင်းမဲ့ ကင်းဆိတ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ညွတ်စဉ် ဘဝင်ပြတ်လျက် အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘူဉာဏ် သို့ တက်၍
မဂ်ဖိုလ်သို့ ချဉ်းကပ် တစပ်တည်း သွားသည်ဖြစ်အံ့၊
အာရုံဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် အနိမိတ္တနိဗ္ဗာန် မည်၏။
အာရမ္မဏိက ဖြစ်သော မဂ်သည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခ မည်၏။
ရောက်ကြောင်း “အာဂမန” ဖြစ်သော အနိစ္စာနုပဿနာ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် သည် အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခ မည်၏။

အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခ

ထိုအတူ သမာဓိန္ဒြေ အားရှိ ကဲလွန် ထက်သန်သော ယောဂီအား ဒုတ္တာနုပဿနာ ထက်သန်လှ၍
ဇာတိ စသော ဘေးသည် နှိပ်စက်အပ်သော “ဘယာဘိဘူတသင်္ခါရ” တို့၌ တောင့်တခြင်း တဏှာပဏိဓိကို စွန့်ခွါလျက်
တဏှာ အကြွင်းမဲ့ ကင်းဆိတ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ညွတ်စဉ် ဘဝင်ပြတ်လျက် အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘူဉာဏ်သို့ တက်၍
မဂ် ဖိုလ်သို့ချဉ်းကပ် တစပ်တည်းသွားသည်ဖြစ်အံ့၊
နိဗ္ဗာန်သည် အပ္ပဏိဟိတနိဗ္ဗာန် မည်၏။
မဂ်သည် အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခ မည်၏။
ဒုက္ခာနုပဿနာဟူသော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် သည် အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခခ မည်၏။

သုညတဝိမောက္ခမုခ

ပညိန္ဒြေ အားရှိကဲလွန် ထူးချွန် ထက်သန်သော ယောဂီအား အနတ္တာနုပဿနာ ထက်သန်လှ၍
သူစိမ်းပြင်ပ သင်္ခါရတို့၌ ကိုယ်ဟု ထင်မှတ်သော အတ္တသညာကို စွန့်ခွါလျက်
အတ္တ ကင်းဆိတ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ညွှတ်စဉ် ဘဝင်ပြတ်လျက် အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘူဉာဏ်သို့ တက်၍
မဂ် ဖိုလ်သို့ချဉ်းကပ် တစပ်တည်း သွားသည်ဖြစ်အံ့၊
နိဗ္ဗာန်သည် သုညတနိဗ္ဗာန် မည်၏။
မဂ်သည် သုညတဝိမောက္ခ မည်၏။
အနတ္တာနုပဿနာ ဟူသော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် သုညတဝိမောက္ခမုခ မည်၏။

အနုပဿနာ သုံးပါးတို့တွင် တပါးပါး များသော ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း ဣန္ဒြေ သုံးပါးတို့တွင် တပါးပါး ထက်သန်အားကြီးတတ်သည်။

အနုပဿနာသုံးပါးတို့ ဝိမောက္ခမည်ပုံ

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် (နှာ-၂၆၂,၂၆၃) ၌ကား အနုပဿနာ သုံးပါးကိုပင်
နိစ္စ သုခ အတ္တ ဟူသော နိမိတ်ကို လွှတ်သောကြောင့် အနိမိတ္တဝိမောက္ခ မည်၏။

နိစ္စ သုခ အတ္တ အားဖြင့် တောင့်တခြင်းကို လွှတ်သောကြောင့် အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခ မည်၏။

နိစ္စ သုခ အတ္တ ဟူ၍ နှလုံးသွင်းခြင်းကို လွှတ်သောကြောင့် သုညတဝိမောက္ခ မည်၏ဟု- ဆို၏။

ထိုစကားသည် မုချမဟုတ်၊ ပရိယာယ်သာတည်း၊ မုချအားဖြင့်ကား အဘိဓမ္မာ ၌ လာသည်အတိုင်း
မဂ်သည်သာလျှင် ဒုက္ခာနုပဿနာ, အနတ္တာနုပဿနာ ဟူသော အာဂမန၏ အစွမ်းဖြင့်
အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခ သုညတဝိမောက္ခ ဟူသော နှစ်မည်ကိုသာ ရသည်။

[အာဂမန (မဂ်သို့) ရောက်ကြောင်း၊ (မဂ်သို့) လာကြောင်း၊ မဂ်ရအံ့ဆဲဆဲ အခါမဂ် ရှေ့၌ ဖြစ်သော ဝိပဿနာဉာဏ် ( = သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘူဉာဏ် တို့ကို “အာဂမန' ဟု ခေါ်သည်—- နှာ-၅၉၈၊ စာကြောင်းရေ ၁၈-ရှု)]

အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခ အမည်မရခြင်း

အနိစ္စာနုပဿနာကား နိစ္စ ဓူဝ သုခ အတ္တ နိမိတ်ကိုသာ လွတ်ခွါနိုင်၍
မိမိကား သင်္ခါရနိမိတ်၌ အတွင်းဝင်ရလျက်ပင် ဖြစ်ရကား အနိမိတ္တ စစ်စစ် မဟုတ်သောကြောင့်
ဝိမောက္ခမည်သော မိမိမဂ်အား အနိမိတ္တဝိမောက္ခဟူသော အမည်ကို မပေးနိုင်ခဲ့။
ထို့ကြောင့် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အနုလောမဉာဏ် တို့ဖြင့် အနိစ္စ လက္ခဏာကို နှလုံးသွင်းစဉ် မဂ်ဖြစ်လာသည်ဖြစ်အံ့၊
မဂ်သည် ဝိပဿနာဂမန ပစ္စနီက တို့ဖြင့် အမည် မရမှု၍
မိမိသဘောဟူသော “သရသ” အားဖြင့်၎င်း၊ နိဗ္ဗာန်ဟူသော အာရုံ အားဖြင့်၎င်း၊
အနိမိတ္တ အပ္ပဏိဟိတ သုညတ ဟူသော အမည်သုံးပါးလုံးပင် ပရိယာယ်အားဖြင့် မဂ်၌ ဖြစ်သင့်၏။

ကာမံ သုတ္တေ “အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ၊ မာနာနုသယ ́မုဇ္ဇဟာ”တိ အနိမိတ္တာဝိပဿနာ ကထိတာ။ သာ ပန နိစ္စနိမိတ္တ ဓုဝနိမိတ္တ သုခနိမိတ္တ အတ္တနိမိတ္တာနိ ဥဂ္ဃါဋေန္တီပိ သယံ နိမိတ္တ ဓမ္မေသု ဧဝ စရတီတိ သနိမိတ္တာ၀ ဟောတိ။
ဋီကာ (မဟာဒု၊နှာ-၄၆၂။)

ဒုက္ခလက္ခဏာ အနတ္တလက္ခဏာ နှစ်ပါးတွင် တပါးပါးကို နှလုံးသွင်းစဉ် မဂ်ဖြစ်လာမူကား
မဂ်သည် ဒုက္ခာနုပသာနာ အနတ္တာနုပဿနာ ဟူသော အာဂမနအားဖြင့်၎င်း၊
ရာဂါဒိပဏိဓိ အတ္တာဘိနိဝေသတို့၏ ဆန့်ကျင်ဖက်ဟူသော ပစ္စနီကအားဖြင့်၎င်း
မုချပင် အပ္ပဏိဟိတသုညတ ဟူသော အမည်ကို ရ၏။

သရသ အာရမ္မဏ တို့၏ အစွမ်းဖြင့်ကား ရှေးနည်းတူ အမည်သုံးပါးလုံးပင် ပရိယာယ် အားဖြင့် မဂ်၌ ဖြစ်သင့်၏။

ကေစိဝါဒ

တနည်းလည်း - အနိစ္စကို နှလုံးသွင်းသော အနိမိတ္တာနုပဿနာ၌ သဒ္ဓါလွန်ကဲသည်။
ထိုသဒ္ဓါသည် မဂ္ဂင်မဟုတ်သောကြောင့် မိမိမဂ်အား အနိမိတ္တ ဟူသောအမည်ကို မပေးနိုင်လေ။

ဒုက္ခ အနတ္တကို နှလုံးသွင်းသော အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ, သုညတာနုပဿနာ တို့၌ သမာဓိ ပညာ လွန်ကဲသည်။
ထိုသမာဓိသည် သမ္မာသမာဓိမဂ္ဂင် ထိုပညာသည် သမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂင် ဖြစ်ရကား
မိမိတို့မဂ်အား အပ္ပဏိဟိတ ဟူသော သုညတ ဟူသော အမည်ကို ပေးနိုင်လေသည် - ကေစိ။

ဝိမောက္ခအမည်ရခြင်း အကြောင်း ၅-ပါး

တနည်းလည်း --

မဂ္ဂေါ နာမ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ နာမံ လဘတိ သရသေန ဝါ ပစ္စနီကေန ဝါ သဂုဏေန ဝါ အာရမ္မဏေန ဝါ အာဂမနေန ဝါ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၀၇) နှင့် အညီ မဂ်သည် သရသ အားဖြင့်၎င်း၊ ပစ္စနီက အားဖြင့်၎င်း၊ သဂုဏ အားဖြင့်၎င်း၊ အာရုံ အားဖြင့်၎င်း အာဂမန အားဖြင့်၎င်း၊
ဤငါးပါးသော အကြောင်းတို့ကြောင့် အနိမိတ္တဝိမောက္ခ အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခ သုညတဝိမောက္ခ ဟူသောအမည်ကို ရသည်။ ထိုတွင် --

ဝိနာ အာဂမနံ နတ္ထိ၊
သဂုဏာ'ရမ္မဏေဟိ သော။
တထာ ဝိနာ ပစ္စနီကံ၊
သရသေနေဝ နာမလော။

အာဂမနံ၊ လာခဲ့ကြောင်းဖြစ်သော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာကို။
ဝိနာ၊ ကြဉ်၍။
သဂုဏာရမ္မဏေဟိ၊ ရူပနိမိတ် စသော အာရုံ၏ ကင်းခြင်း ကိလေသပဏိဓိ၏ ကင်းခြင်း ရာဂစသည်တို့၏ ဆိတ်ခြင်း ဟူသော မိမိဂုဏ် သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းရာ, တဏှာပဏိဓိကင်းရာ သဗ္ဗသင်္ခါရဆိတ်ရာ နိဗ္ဗာန်ဟူသော အာရုံတို့ဖြင့်။
သော နာမလော၊ ထိုအမည်ကို ယူခြင်း ရခြင်းသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
တထာ၊ ထိုအတူ။
ပစ္စနီကံ၊ ဆန့်ကျင်ဖက်ကို။
ဝိနာ၊ ကြဉ်၍။
သရသေနေဝ၊ ဒုဂါဒိနိမိတ်တို့၏ မရှိခြင်း ရာဂစသော တောင့်တခြင်း မရှိခြင်း ရာဂစသည်တို့မှ ဆိတ်ခြင်းဟူသော မိမိသဘောဖြင့်သာလျှင်။
သော နာမလော၊ ထိုအနိမိတ္တ အပ္ပဏိဟိတ သုညတ ဟူသော အမည်ကို ယူခြင်း ရခြင်းသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။

ဤ သင်္ဂဟဂါထာနှင့် အညီ အာဂမန ပစ္စနီက နှစ်ပါးသာ လိုရင်းပဓာန တည်းဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

တတ္ထ သုတ္တန္တိကပရိယာယေန သဂုဏတောပိ အာရမ္မဏတောပိ နာမံ လဘတိ။ ပရိယာယဒေသနာ ဟေသာ။ အဘိဓမ္မကထာ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနာ။ တသ္မာ ဣဓ သဂုဏတော ဝါ အာရမ္မဏတော ဝါ နာမံ န လဘတိ။ အာဂမနတောဝ လဘတိ။ အာဂမနမေ၀ ဟိ ဓုရံ။ တံ ဒုဝိဓံ ဝိပဿနာဂမနံ မဂ္ဂါဂမနန္တိ။ တတ္ထ မဂ္ဂဿ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိပဿနာဂမနံ ဓုရံ။ ဖလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂါဂမနံ ဓုရံ။
(အဋ္ဌသာလိနီ၊ဋ္ဌ၊နှာ-၂၆၆၊ ၃၂၈)

ဣမာနိ ပန တီဏိ နာမာနိ မဂ္ဂါနန္တရေ ဖလစိတ္တသ္မိံ ယေဝ ဣမိနာ နယေန လဗ္ဗန္တိ။ နော အပရဘာဂေ ဝဠဉ္စနဖလသမာပတ္တိယံ။ အပရဘာဂေ ပန အနိစ္စာဒီဟိ တီဟိ ဝိပဿနာဟိ ဝိပဿိတုံ သက္ကောတိ။ အထဿ ဝုဋ္ဌိတ- ဝိပဿနာဝသေန အနိမိတ္တ အပ္ပဏိဟိတ သုညတသင်္ခါတာနိ တီဏိ ဖလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တေသံ တာနေဝ သင်္ခါရာရမ္မဏာနိ အနိစ္စာနုပသနာဒီနိ ဉာဏာနိ အနုလောမဉာဏာနိ နာမ ဟောန္တိ။
(အဋ္ဌသာလိနီ၊ဋ္ဌ၊နှာ-၃၂၉)

အယဉှိ မဂ္ဂေါ နာမ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ နာမံ လဘတိ သရသတော စ ပစ္စနီကတော စ၊ သဘာဝတော စ ပဋိပက္ခတော စာတိ အတ္ထော။
အဋ္ဌသာလိနီ (နှာ-၂၆၈)

တတ္ထ အနတ္တာနုပဿနာ အတ္တာဘိနိဝေသံ မုဉ္ဇန္တီ သုညတာနုပဿနာ နာမ ဝိမောက္ခမုခံ ဟောတိ။

အနိစ္စာနုပဿနာ ဝိပလ္လာသနိမိတ္တံ မုဉ္ဇန္တီ အနိမိတ္တာနုပဿနာ နာမ။

ဒုက္ခာနုပဿနာ တဏှာပဏိဓိံ မုဉ္ဇန္တီ အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ နာမ။

တသ္မာ ယဒိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ အနတ္တတော ဝိပဿတိ။ သုညတော ဝိမောက္ခော နာမ ဟောတိ မဂ္ဂေါ။ ယဒိ အနိစ္စတော ဝိပသတိ အနိမိတ္တာ ဝိမောက္ခာ နာမ။ ယဒိ ဒုက္ခတော ဝိပဿတိ။ အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခော နာမာတိ မဂ္ဂေါ ဝိပဿနာဂမနဝသေန တီဏိ နာမာနိ လဘတိ။

တထာ ဖလဉ္စ မဂ္ဂါဂမနဝသေန မဂ္ဂဝီထိယံ။ ဖလသမာပတ္တိဝီထိယံ ပန ယထာဝုတ္တနယေန ဝိပဿန္တာနံ ယထာသကံ ဖလမုပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ ဝိပဿနာ- ဂမနဝသေနေဝ သုညတာဒိဝိမောက္ခောတိ စ ဝုစ္စတိ။ အာရမ္မဏဝသေန ပန သရသဝသေန စ နာမတ္တယံ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗေသမ္ပိ သမမေဝ စ။
သင်္ဂြိုဟ် (ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း)

တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဥဒ္ဒေသ။ သင်္ခါရေသု “ယော အတ္တာဘိနိဝေသော ကမ္မဿ ကာရကော ဖလဿ စ ဝေဒကော၊ ဧသော မေ အတ္တာ”တိ ဧဝံ အဘိနိဝေသော ဒဠှဂ္ဂါဟော။ တံ မုဉ္စန္တီ “အနတ္တာ”တိ ပဝတ္တာ အနုပဿနာဝ အတ္တသုညတာကာရာနုပဿနတော သုညတာနုပဿနာ နာမ ဝိမောက္ခမုခံ ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တိဝသေန ဝိမောက္ခသင်္ခါတဿ လောကုတ္တရမဂ္ဂဖလဿ ဒွါရုံ ဟောတိ။ သင်္ခါရေသု အနိစ္စန္တိ ပဝတ္တာ အနုပဿနာ အနိစ္စေ နိစ္စန္တိ ပဝတ္တံ သညာ စိတ္တ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသသင်္ခါတ- ဝိပလ္လာသနိမိတ္တံ မုဉ္ဇန္တီ ပဇဟန္တီ ဝိပလ္လာသနိမိတ္တရတာ-ကာရာနုပဿနတော အနိမိတ္တာနုပဿနာ နာမ ဝိမောက္ခမုခံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဒုက္ခန္တိ ပဝတ္တာနုပဿနာ သင်္ခါရေသု ဧတံ မမ၊ ဧတံ သုခန္တိ အာဒိနာ နယေန ပဝတ္တံ ကာမဘဝ တဏှာသင်္ခါတံ တဏှာပဏိဓိံ တဏှာပတ္ထနံ မုဉ္စန္တိ ဒုက္ခာကာရဒဿနေန ပရိစ္စဇန္တီ ပဏိဓိရဟိတာကာရာနုပဿနတော အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာနာမ။

“ဝိပဿနာဂမနဝသေနာ”တိ ဝိပဿနာသင်္ခါတအာဂမနဝသေန။ အာဂစ္ဆတိ ဧတေန မဂ္ဂေါ ဖလဉ္စာတိ ဝိပဿနာမဂ္ဂေါ စ ဣဓ အာဂမနံ နာမ။

“အာရမ္မဏဝသေနာ”တိ သဗ္ဗသင်္ခါရသုညတတ္တာ သင်္ခါရ နိမိတ္တရဟိတတ္တာ တဏှာပဏိဓိရဟိတတ္တာ စ သုညတာနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတနာမဝန္တံ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတ္တာ တဿ ဝသေန။ “သရသဝသေနာ”တိ ရာဂါဒိ သုညတတ္တာ ရူပနိမိတ္တာဒိ အာရမ္မဏရဟိတတ္တာ ကိလေသ ပဏိဓိရဟိတတ္တာ စ အတ္တနော ဂုဏဝသေန။ “သဗ္ဗတ္ထာ”တိ မဂ္ဂဝီထိယံ ဖလသမာပတ္တိဝီထိယဉ္စ။ “သဗ္ဗေသမ္ပီ”တိ မဂ္ဂဿ ဖလဿပိ။
ဋီကာကျော် (နှာ-၂၇၅၊၂၇၆)

ဤကား အနုပဿနာသုံးပါး၏ အစွမ်းဖြင့်တည်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်၏ သုံးပါးသော ဝိမောက္ခမုခ၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ဟန်တည်း။

အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၇-မျိုး

ဣန္ဒြေ သုံးချက်ကို ထက်မြက်စေတတ်သော ဝိမောက္ခမုခလည်း မည်သော ဤ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်၏ အရိယပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ပါး ပြားခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်ဟန်ကား --

1. သဒ္ဓါနုသာရီ
2. သဒ္ဓါဝိမုတ္တ
3. ကာယသက္ခိ
4. ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ
5. ဓမ္မာနုသာရီ
6. ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ
7. ပညာဝိမုတ္တ

ဟူ၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ပါး အပြား ရှိ၏။

သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်

ထိုတွင် အနိစ္စာနုပဿနာ ထက်မြက်၍ သဒ္ဓိန္ဒြေ လွန်ကဲသော ယောဂီသည် သောတာပတ္တိမဂ် အခိုက်၌
“သဒ္ဓံ အနုသရတိ သဒ္ဓါယ ဝါ အနုသရတီတိ သဒ္ဓါနုသာရီ” ဟူသည်နှင့်အညီ
အာဂမနိယသဒ္ဓါသို့ အစဉ်လိုက်သည်၏အဖြစ် တိက္ခတရအဓိမတ္တ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဓါဖြင့်
သစ္စပ္ပဋိဝေဓ အားလျော်စွာ ကျင့်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် သဒ္ဓါနုသာရိပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ။ ဖလေ ဌိတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။
ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိ (နှာ-၁၁၈၊ ၁၈၅)

သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်

အလယ် ခြောက်ဌာနတို့၌ သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နှင့် အညီ
လွန်ကဲသော သဒ္ဓါဖြင့် အာသဝေါတချို့မှ လွတ်သောကြောင့် သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

အယမ္ပိကာယသက္ခိဝိယ ဆဗ္ဗိဓောဝ ဟောတိ။
ပုဂ္ဂလပညတ္တိဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၄)

ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တအောက် ညံ့သည်။

အရဟတ္တ ဖလဋ္ဌံပုဂ္ဂိုလ်ကား သဒ္ဓါဝိမုတ္တ အမည်ရသော အဂ္ဂမဂ္ဂဋ္ဌံသို့ အစဉ် လိုက်သဖြင့်
ထိုအားလျော်သောကြောင့်၎င်း တုံးသောသန်လျက်ဖြင့် ငှက်ပျောတုံးကို ဖြတ်သကဲ့သို့
ညံ့သောပညာဖြင့် ကိလေသာကိုခွါဖြတ်ရသော သဒ္ဓါဝိမုတ္တ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တူသောကြောင့်၎င်း
ပရိယာယ်အားဖြင့် သဒ္ဓါဝိမုတ္တ မည်၏။
မုချအားဖြင့်ကား အရူပဈာန်ကိုရလျှင် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တမည်၏။
မရလျှင် ပညာဝိမုတ္တ မည်၏။

ကာယသက္ခိ ပုဂ္ဂိုလ်

ဒုက္ခာနုပဿနာ ထက်မြက်၍ သမာဓိ လွန်ကဲလျက် သမာပတ်ရှစ်ပါးကို ရသော ယောဂီသည် အလယ် ခြောက်ဌာနတို့၌ --

“ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကရောတီတိ ကာယသက္ခိ။ ဈာနဖဿံ ပထမံ ဖုသတိ ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိပိ ကာယသက္ခိ --

ဟူသည်နှင့်အညီ ဈာနဖဿကို နာမကာယဖြင့် ကိုယ်တိုင်တွေ့ထိ၍ အခြားမဲ့၌ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက် ပြုရသောကြောင့် ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

သော သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာ ဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ။
ပုဂ္ဂလပညတ္တိဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၂) ၊

သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌံ အရဟတ္တဖလဋ္ဌံ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကား ဥပစာရသမာဓိထက် လွန်ကဲသော
သာတိသယ အရူပသမာဓိသမ္ဖဿ ကို တွေ့ထိရ၍ ပြီးစေအပ်သော
အာသဝေါကုန်ခြင်း တူသည်ဖြစ်၍ ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တူသောကြောင့် ပရိယာယ်အားဖြင့် ကာယသက္ခိမည်၏။
မုချအားဖြင့်ကား သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌံသည် သဒ္ဓါနုသာရီ မည်၏။

ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်

အရဟတ္တဖလဋ္ဌံသည် “ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတော ဘဂဝိမုတ္တော” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် ဥဘတောဘဂဝိမုတ္တ မည်၏။

အရူပဈာနံ ပန ပတွာ အဂ္ဂဖလပ္ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၂၉၇)

ပဌမမဂ္ဂက္ခဏာ သဒ္ဓါနုသာရီ ဝါ သိယာ, ဓမ္မာနုသာရီ ဝါ၊ ဣဓ ပန သဒ္ဓါနုသာရီ ယုတ္တော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၆၅)

အရူပဈာနန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ အရူပဈာနံ။ တတ္ထ ပန ဧကမ္ပိ လဒ္ဓါ အရဟတ္တပ္ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဧဝ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ အရူပဈာန မိစ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ “န စတ္တာရိ အရူပဈာနာနီ”တိ။ တေနာယံ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ စ ဝသေန ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ။ ဧသ နယော ကာယသက္ခိမှီပိ။ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော။
၎င်း ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၆၆။)

ထေရဝါဒ

ဤအရာ၌ တိပိဋကစူဠနာဂ မထေရ်သည် သမာပတ်ဖြင့်၎င်း မဂ်ဖြင့်၎င်း
ဝိက္ခမ္ဘန သမုစ္ဆေဒ ဟူသော ဝိမောက္ခအဘို့ နှစ်ပါးဖြင့် လွတ်သောကြောင့် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တမည်၏ဟု မိန့်ဆို၏။
တိပိဋက မဟာဓမ္မရက္ခိက မထေရ်သည် နာမကာယမှ၎င်း, ရူပကာယမှ၎င်း ကောင်းစွာ လွတ်သောကြောင့် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တမည်၏ဟု မိန့်၏။
တိပိဋကစူဠာဘယ မထေရ်ကား သမာပတ်ဖြင့် ဝိက္ခမ္ဘန ဝိမောက္ခအားဖြင့် တကြိမ်
မဂ်ဖြင့် သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခအားဖြင့် တကြိမ် ဤသို့ နှစ်ကြိမ် လွတ်သောကြောင့်
ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏ဟု မိန့်၏။

ဣမေ ပန တယောပိ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ။ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝါဒေ ကာရဏံ ဒိဿတီတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝါဒံ တန္တိံ ကတွာ ဌပယိံ သု။
ပုဂ္ဂလပညတ္တိဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၁။)

ဓမ္မာနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်

အနတ္တာနုပဿနာ ထက်သန်၍ ပညိန္ဒြေ လွန်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပတ္တိမဂ် အခိုက်၌ ---

ပညာသင်္ခါတေန ဓမ္မေန သရတိ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌဿေတံ နာမံ။
ပုဂ္ဂလပညတ္တိဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၄။)

ပညာ ဟိ ဣဓ ဓမ္မေတိ အဓိပ္ပေတော “သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိစ္စာဂေါ”တိ အာဒီသု ဝိယ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၆၆။)

တို့နှင့်အညီ လွန်ကဲသောပညာဖြင့် ဖြစ်သောကြောင့် ဓမ္မာနုသာရီ မည်၏။

ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်

အလယ် ခြောက်ဌာနတို့၌ကား “ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော” ဟူသည်နှင့်အညီ
လွန်ကဲသော ပထမမဂ်ပညာ ဖြင့် စတုသစ္စဓမ္မကို သိမြင်ပြီးသော အခြားမဲ့၌ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တမည်၏။

အယမ္ပိ ကာယသက္ခီ ဝိယ ဆဗ္ဗိဓောဝ ဟောတိ။
ပုဂ္ဂလပညတ္တိဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၁။)

ပညာဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်

အရဟတ္တဖိုလ် အခိုက်၌ကား “ပဇာနန္တော ဝိမုတ္တောတိ ပညာဝိမုတ္တော” ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် ပညာဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သုက္ခဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ် ရူပဈာန် လေးပါးမှ ထ၍ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရသောပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့် ငါးယောက်တည်း။
အရူပဈာန်ကိုကား မရ။

အရူပါဝစရဈာနေသု ပန ဧကသ္မိမ္ပိ သတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော- ယေဝ နာမ ဟောတိ။
ပုဂ္ဂလပညတ္တိဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၂)

အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၇-ယောက်၌ အဆုံးအဖြတ်

ဤ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ယောက်တို့၌ အကျဉ်းသင်္ခေပ ဝိနိစ္ဆယကား --

တတ္ထ သဒ္ဓါဓုရံ ပညာဓရန္တိ ဒွေ ဓုရာနိ နာမ။

ဧကော ပန ဘိက္ခု သမထာဘိနိဝေသေန အဘိနိဝိသတိ၊ ဧကော ဝိပဿနာဘိနိဝေသေနာတိ ဣမေ ဒွေ အဘိနိဝေသာ နာမ။

ဧကော စ မတ္ထကံ ပါပုဏန္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတိ။ ဧကော ပညာဝိမုတ္တောတိ ဣမာနိ ဒွေ သီသာနိ နာမ။

ယေကေစိ ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ။ သဗ္ဗေ တေ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မေ ဓုရံ ကတွာ ဣမေသု ဒွီသု ဌာနေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဌာနေဟိ ဝိမုစ္စန္တိ --

ဟူ၍ ပုဂ္ဂလပညတ္တိဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၄) လာသည် အတိုင်း ဓုရနှစ်ပါး အဘိနိဝေသ နှစ်ပါး သီသနှစ်ပါး တို့ကို မှတ်သားပြီး၍ --

အရူပဈာန်ကို မရပဲ အနိစ္စအားဖြင့် နှလုံးသွင်း၍ မဂ်ရလျှင်
ပထမမဂ်၌ သဒ္ဓါနုသာရီ၊
အလယ်ခြောက်ချက်၌ သဒ္ဓါဝိမုတ္တ၊
အရဟတ္တဖိုလ် ခဏ၌ ပညာဝိမုတ္တ မည်၏။

ဒုက္ခအားဖြင့် နှလုံးသွင်းရာ၌လည်း ဒုက္ကူပနိဿယသဒ္ဓါ ထက်သန်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊
သမာဓိဓုရ-ဟု မရှိ သဒ္ဓါဓုရ ပညာဓုရ နှစ်ပါးသာ ရှိသောကြောင့် ၎င်း အနိစ္စကို နှလုံးသွင်းရာနှင့် နည်းတူပင်။

အနတ္တအားဖြင့် နှလုံးသွင်း၍ မဂ်ရလျှင်
ပထမမဂ်၌ ဓမ္မာနုသာရီ၊
အလယ် ခြောက်ချက်၌ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ မည်၏၊
အဂ္ဂဖလ၌ကား ရှေးနည်းတူပင် ပညာ ဝိမုတ္တ မည်၏။

အရူပဈာန်လေးပါးတို့တွင် တပါးပါးကို ရမူကား ဤ အလုံးစုံသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်
ပထမ မဂ်၌ ရှေးနည်းအတိုင်းပင်။
အလယ်ခြောက်ချက်၌ ကာယသက္ခိ၊
အဂ္ဂဖလ၌ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏ ဟူ၍ မှတ်လေ။

ဤသို့လျှင် တိဝိဓဝိမောက္ခအဖြစ်သို့ ရောက်၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ပါး ကွဲပြားခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဤသင်္ခါရုပေက္ခာ ဉာဏ်သည်
မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ် ပဋိသင်္ခါဉာဏ် ဟူသော ရှေ့ဉာဏ်နှစ်ပါးနှင့် သဘောအားဖြင့် တူ၏။
ဖြစ်ပုံ ပဝတ္တိအာဏာရအားဖြင့်သာ ပြသည်။

တံ ပနေတံ ပုရိမေန ဉာဏဒွယေန အတ္ထတော ဧကံ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဒု၊ နှာ-၂၉၈)

အတ္ထတော ဧကံ၊ ပဝတ္တိအာကာရဘေဒတော နာနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ... မုဉ္စိတုကမျတာ မုဉ္ဇနုပါယကရဏဉာဏာနိပိ သင်္ခါရေသု ဥဒါသိနဘာဝေနေဝ ပဝတ္တနတော သင်္ခါရုပေက္ခာ သမညာနေဝ ဟောန္တိ၊
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၆၉)

သိခါပတ္တမည်သော ဉာဏ် ၃-ပါး

ဤ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အထက် အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘူဉာဏ် ဤ ဉာဏ်သုံးပါး တို့သည် --

“သိခါပတ္တဝိပဿနာတိ ဝါ ဝုဋ္ဌာန ဂါမိနီတိ ဝါ သင်္ခါရုပေက္ခာဒိဉာဏတ္တ- ယဿေဝ ဧတံ နာမံ” --

ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၂၉၉) နှင့် အညီ လောကီ ဉာဏ်တို့၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သောကြောင့် သိခါပတ္တ မည်၏။

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီလည်း မည်ခြင်း

ဗဟိဒ္ဓနိမိတ်ဟူသော အဘိနိဝိဋ္ဌ သပရသန္တတိ ပရိယာပန္န ခန္ဓပဉ္စက[၁] အာရုံမှ၎င်း၊
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တဒနုဝတ္တကကိလေသာ တံနိမိတ္တ အနာဂတ်ဥပါဒိန္န ခန္ဓာ ဟူသော အဇ္ဈတ္တ ပဝတ္တမှ၎င်း
ထမြောက်ခြင်းကြောင့် ဝုဋ္ဌာနမည်သော မဂ်သို့ သွားတတ် မဂ်နှင့်စပ်တတ်သည် ဖြစ်၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီလည်း မည်၏။

[၁။ အဘိနိဝိဋ္ဌ= နှလုံးသွင်းအပ်သောဝတ္ထု ( =မိမိ သူတပါး သန္တာန်၌ အကျုံးဝင်သော ခန္ဓာငါးပါး)
(သ = မိမိ။ ပရ = သူတပါး။ သန္တတိ = သန္တာန်။ ပရိယာပန္န = အကျုံးဝင်သော။ ခန္ဓပဉ္စက = ခန္ဓာငါးပါး။)]

ဝုဋ္ဌဟနဉ္စ နေသံ အာရမ္မဏကရဏံ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနဉ္စ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၆၉)

ပုဂ္ဂိုလ် ၈-ယောက်

ဤ၌ အဇ္ဈတ္တကိုချည်း ဗဟိဒ္ဓကိုချည်း ရုပ်ကိုချည်း နာမ်ကိုချည်း မြင်ကာမျှဖြင့် မဂ်ဖိုလ် မရနိုင်။
အနိစ္စကိုချည်း, ဒုက္ခကိုချည်း အနတ္တကိုချည်း ရှု၍လည်း မဂ်ဖိုလ် မရနိုင်။

ထို့ကြောင့် သင်္ခါရ ပရိစ္ဆေဒက ဉာဏ်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ အဇ္ဈတ္တခန္ဓာကို သိမ်းဆည်း၍
နောင်အလှည့်စီ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓကို ရံခါ အဇ္ဈတ္တကို ဆင်ခြင်လျက် ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာသို့ရောက်သောအခါ
အဇ္ဈတ္တခန္ဓာ၌ နှလုံးသွင်းစဉ် မဂ်ထ သည် ဖြစ်အံ့၊ ထို ယောဂီသည် “အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တာ ဝုဋ္ဌာတိ” မည်၏။

အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တာ ဝုဋ္ဌာတိ မည်သော ယောဂီ သုံးယောက်ကိုလည်း နည်းမှီ၍ မှတ်။
ပေါင်း လေးယောက်။

ထို့အတူ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ, အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ, ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ မည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်။

ပေါင်း ရှစ်ယောက်ဖြစ်၏။

ပုဂ္ဂိုလ် ၁၆-ယောက်

ယင်း စတုက္ကနှစ်ပါးကို စပ်၍ — အဇ္ဈတ္တံ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ရူပါဝုဋ္ဌာတိ အဇ္ဈတ္တံ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ အဇ္ဈတ္တံ အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ, အဇ္ဈတ္တံ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ စသည်ဖြင့် မြှောက်ပွါးမူ စရစတုက္ကသောဠသ ဖြစ်သင့်သေး၏။

[စရစတုက္က = (စရ=ဇယ = ၄။ စတုက = ၄) ၄x၄ = ၁၆။]

ဤ အဇ္ဈတ္တာ ဝုဋ္ဌာတိ စသော စကားကို ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာ၏ အဇ္ဈတ္တ စသည်ကို အာရုံပြုသည်၏ အဖြစ်ကြာင့် ပရိယာယ်အားဖြင့် ဆိုသည်။
စင်စစ်မုချ နိပ္ပရိယာယ အားဖြင့်ကား မဂ်သည် အလုံးစုံသော အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ စသည်မှပင် ထတော့သည် သာတည်း။

တပြိုင်နက် ခန္ဓာ ၅-ပါးမှ ထမြောက်ပုံ

နာမ် ရုပ် ကို၎င်း နာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းကို၎င်း ရှေးဦးစွာသိမ်းဆည်းပြီး၍ --

“ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓ ဓမ္မံ”

ယံကိဉ္စိ၊ အလုံးစုံသော တေဘူမိက တရားအပေါင်းသည်။
သမုဒယဓမ္မံ၊ ဖြစ်ခြင်းသဘောရှိ၏။
သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံသော။
တံ၊ ထိုဖြစ်ဖြစ်သမျှ တေဘူမိက သင်္ခါရ တရားအပေါင်းသည်။
နိရောဓ ဓမ္မံ၊ ချုပ်ပျောက်ခြင်း သဘောရှိ၏။

ဤသို့စသော နည်းကျဉ်းအားဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ကို ဖြစ်စေသော ဉာဏုတ္တရ ပုဂ္ဂိုလ် သည်
တနေရာတည်း၌ပင် ဉာဏ်စဉ်အတိုင်း လျင်မြန်စွာ သစ္စာလေးပါးကို သိသည်ဖြစ်အံ့၊
ဧကပ္ပဟာရေန ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဝုဋ္ဌာတိ” မည်၏။

အညထာ ဧကေနေဝ လောကိယစိတ္ထေန ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ပရိဂ္ဂဟပရိဇာနနာဒီနံ အသမ္ဘဝတော။ န ဟိ သနိဒဿနသပ္ပဋိဃာဒိံ ဧကဇ္ဈံ အာရမ္မဏံ ကာတုံ သက္ကာ။ ယဿ ပန ဧကဝါရံ ဉာဏေန ဖဿိတံ။ ပုန န တံ ဖဿိတဗ္ဗမေဝ။ တာဒိသဿ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၇၀။)

ပုဂ္ဂိုလ် ၉-ယောက်

လက္ခဏာရေး သုံးပါးတို့တွင်လည်း --

• အနိစ္စတော အဘိနိဝိသိတွာ အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ အနတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ - သုံးယောက်။
• ဒုက္ခတော အဘိနိဝိသိတွာ ဒုက္ခတော၊ အနိစ္စတော၊ အနတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ- သုံးယောက်။
• အနတ္တတော အဘိနိဝိသိတွာ အနတ္တတော၊ အနိစ္စတော၊ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌာတိ- သုံးယောက်။

ပေါင်း ကိုးယောက်ဖြစ်၏။

ဧတ္ထ စ အဘိနိဝေသော အကာရဏံ။ ဝုဋ္ဌာနမေဝ ပမာဏံ။

အဘိနိဝေသောတိ စ ဝိပဿနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကတ္တဗ္ဗနာမရူပပရိစ္ဆေဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော --

ဟူသောဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၇၀,၄၇၁) နှင့် အညီနာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ဟူသော အဘိနိဝေသသည် ပဓာနမဟုတ်။
ဝုဋ္ဌာနသာ လိုရင်းဖြစ်သောကြောင့် ယင်းပုဂ္ဂိုလ် ကိုးယောက်ကို ဣန္ဒြေသုံးပါး, ဝိမောက္ခသုံးပါး ဝိမောက္ခမုခသုံးပါး အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ပါးတို့နှင့် စပ်၍ ရှေး၌ ပြအပ်ခဲ့ပြီးသည်အတိုင်း မှတ်လေ။

ဘယဉာဏ် အတွက် ဥပမာ ၁၂-မျိုး

ဤအရာ၌ ဘယဉာဏ်မှစ၍ ဖလဉာဏ် တိုင်အောင် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်စေခြင်း အကျိုးငှါ --

ဝဂ္ဂုလီ ကဏှသပ္ပေါ စ၊
ဃရံ ဂေါ ယက္ခိ ဒါရကော။
ခုဒ္ဒံ ပိပါသံ သီတုဏှံ၊
အန္ဓကာရံ ဝိသေန စ။

ဟူသော ဥပမာ တဆဲ့နှစ်ပါးတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။

ဝဂ္ဂုလီ၊ လင်းနို့။
ကဏှသပ္ပေါ၊ ရေ မြွေဟောက်။
ဃရံ၊ အိမ်။
ဂေါ၊ နွား။
ယက္ခီ၊ ဘီလူးမ။
ဒါရကော၊ သူငယ်။
ခုဒ္ဒံ၊ အစာမွတ်ခြင်း။
ပိပါသံ၊ ရေသိပ်ခြင်း။
သီတံ၊ အဧ။
ဥဏှံ၊ အပူ။
ဝိသေန၊ အဆိပ်နှင့်တကွ။
အန္ဓကာရံ၊ အမိုက်မှောင်။
ဣတိ၊ ဤကား မာတိကာတည်း။
ထိုတဆဲ့နှစ်ပါးတို့တွင် --

လင်းနို့ ဥပမာ

လင်းနို့ငှက်သည်၊ ပင်မည်စည်၏၊
ငါးမည်ခက်ကြီး၊ စာရှာမှီးသော်၊
ပွင့်သီး မရ၊ စွန့်ထ အာသာ၊
ဖြောင့်စွာ သစ်ခက်၊ လျှောက်ကာတက်၍၊
ခေါင်းထွက် ရှုမျှော်၊ မိုးပေါ် ကောင်းကင်၊
လေယဉ် ပျံသွား၊ ပင်တပါး၌၊
ကျနားပမာ၊ ငါးခန္ဓ၁၌၊
လက္ခဏာ ရှု၊ ငြီးငွေ့မှုကြောင့်၊
မုဉ္စိတုစ၊ ဉာဏတယံ၊
နုလောမံနှင့်၊ ဂေါတ္တံဘိဘူ၊
မဂ်ဖိုလ်ဟူ၍။
ယှဉ်တူဆိုင် ဟပ်ရာသတည်း။

ရေမြွေဟောက် ဥပမာ

ကဏှသပ္ပူပမာကို ( ဤကျမ်း၊ ဒုတွဲ၊နှာ-၅၈၉) ပဋိသင်္ခါဉာဏ်၌ ပြခဲ့ပြီ။

အိမ် ဥပမာ စသည် ၄-မျိုး

ထမင်း စားပြီး၊ အိမ်ကြီး အထက်၊
မွေ့စက် ပျော်ရာ၊ မီးလောင်လာသော်၊
ထိတ်ပြာ ထွက်ပြေး၊ မီးဘေးကိုလွန်။
လယ်ထွန်သမား၊ မင်း၏နွားကို၊
ကိုယ့်နွား မှတ်ထင်၊ ဖမ်းယူငင်၍၊
လင်းလျှင်လွှတ်ပြေး၊ မင်းဘေးလွတ်လေ။
ရုပ်ရေဆောင်ပြ၊ ဘီလူးမနှင့်၊
သံဝါသမူ၊ တယောက်လူလည်း၊
သိမူစွန့်ပြေး၊ သေဘေးကင်းစင်။
သားခင်မိန်းမ၊ လမ်းမှသူ့သား၊
ငိုသံကြားသော်၊ ကိုယ့်သားမှတ်ထင်၊
ဆောလျင်သွားယူ၊ သိမူချရှက်၊
ပြသာဒ်ထက်သို့၊ ပြန်တက်နေသူ၊
ဤလေးဆူကို။
ရှေးတူပြိုင်စပ်ရာသတည်း။

အစာမွတ်သူ ဥပမာစသည် ၆-မျိုး

ခုဒ္ဒံ ပိပါသံ သီတုဏှံ၊ အန္ဓကာရံ ဝိသေန စာတိ ဣမာ ပန ဆ ဥပမာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝိပဿနာယ ဌိတဿ လောကုတ္တရဓမ္မာဘိမုခ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဘာဝဒဿ- နတ္ထံ ဝုတ္တာ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၀၄) နှင့် ညီစွာ ဆာလောင် မွတ်သိပ်သောသူ စသည်တို့သည်
ကောင်းသော ဘောဇဉ်အဖျော် စသည်တို့ကို တောင့်တကုန် သကဲ့သို့
ဤ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာ၌ တည်သော ယောဂီသည်
သံသရာဝဋ်ဒုက္ခ ဟူသော ဇိဃစ္ဆာ ပိပါသ ပကဏ အသေရီဘာဝ စသည်ကို ပြုတတ်သော တဏှာသိနေဟ၊
မီးဆဲ့တပါး ဟူသော အပူ၊
အဝိဇ္ဇာဟူသော မိုက်မှောင်ရိပ်၊
ကိလေသာ ဟူသော အဆိပ်တို့သည် နှိပ်စက်အပ် သည်ဖြစ်၍
“မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တသတိ” ဟူသော ကာယဂတာသတိ ဘောဇဉ်၊
အရိယမဂ္ဂင် ဟူသော အဖျော်မီးပူ၊
နိဗ္ဗာန်ဟူသော ဧမြခြင်း၊
ဉာဏ်ရောင် အလင်းရှိသော မဂ္ဂဘာဝနာ၊
အမြိုက်ဆေး ပမာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် တို့ကိုသာလျှင် အသာညွတ်ကိုင်းရှိုင်းဝှမ်း တောင့်တ လေတော့သည်။
ဤသို့ တောင့်တသော ယောဂီ၏ စိတ်သည် ကြာရွက်၌ ရေပေါက်၊ မီး၌ ကျရောက်သော အကြော, ကြက်တောင်တို့ ကဲ့သို့
ထိတ် ထောင် နှောင်အိမ်အလား ဘဝသုံးပါး ယောနိလေးပါး စသည်တို့၌ မနှစ်ခြိုက် မပွါးပြန့်မူ၍
တိုတွန့်ကွေးကုပ် နောက်သို့ ဆုတ်နစ်၏။
လျစ်လျူဖြစ်ခြင်းသော်၎င်း စက်ဆုပ် ရွံရှာခြင်းသော်၎င်း တည်၏။

ဗောဇ္ဈင် စသည်ကို အထူးပြုပုံ

ပတိလီနစရော ဘိက္ခု၊
ဘဇမာနော ဝိဝိတ္တကံ။
ဘဝေ န ဒဿယေတ္တာနံ၊
သာမဂ္ဂိယာဟု တဿ တံ။

ဝိဝိတ္တကံ၊ ကာယဝိဝေက စိတ္တဝိဝေကကို။
ဘဇမာနော၊ ဆည်းကပ်မှီဝဲသော။
ပတိလီနစရော၊ ဘဝ ယောနိ အစရှိသည်၌ တစိမပြန့် လိပ်တွန့်သော အဖြစ်ဖြင့် ကျင့်သော။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ဘဝေ၊ ဘဝသုံးပါး၌။
အတ္တာနံ၊ အတ္တဘောကို။
န ဒဿယေ၊ မဖြစ်စေသောအားဖြင့် မပြ။ ဝါ၊ မမြင်စေ။
တဿ၊ ထိုရဟန်း၏။
တံ၊ ထို မပြခြင်း မမြင်စေခြင်းကို။
သာမဂ္ဂိယံ = ယုတ္တံ = ပဋိရူပံ၊ သင့်တင့် လျောက်ပတ်ပေ၏ ဟူ၍။
ဗုဒ္ဓါဒယော၊ ဘုရားစသော သူတော်ကောင်းတို့သည်။
အာဟု = ကထယိံသု၊ ဟောပြော မိန့်ဆိုကုန်ပြီ။

ဤသင်္ဂဟဂါထာနှင့် ညီစွာ ဤ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ ပတိလီနစရအဖြစ်ကို စင်စစ် ပြီးစေလျက် အရိယမဂ်၏လည်း ဗောဇ္ဈင် မဂ္ဂင် ဈာနင် ပဋိပဒါ ဝိမောက္ခတို့၏ အထူးကို ပြုတတ် မှတ်တတ် မြဲစေတတ်၏။

ထေရာဝါဒ ပြဆိုချက်

တိပိဋကစူဠနာဂ မထေရ်သည် ဖွတ်၏အဆင်းကို မြေကြီး၏ အဆင်း ပြုသကဲ့သို့ မဂ်၏ ဗောဇ္ဈင် မဂ္ဂင် ဈာနင် အထူးကို မဂ်၏ အနီး၌ ဝင်စားခဲ့သော ပါဒကဈာန်ပြုသည်ဟူ၏။

မောရဝါပိဝါသီ မဟာဒတ္တမထေရ်ကား ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာ၏ အာရုံဖြစ်သော သမ္မသိတခန္ဓာ ပြုသည်ဟူ၏။

တိပိဋကစူဠဘယ မထေရ်သည်ကား ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယ ပြုသည် ဟူ၏။

ထို သုံးဝါဒလုံး၌ပင် ဝိပသာနာ နိယမနှင့် မကင်းနိုင်ရကား ယင်း ဝိပဿနာ နိယမ သာလျှင် လိုရင်းအာသန္န ပဓာန ဧကန္တိက အကြောင်းတည်း။ ပါဒက ဈာန် စသည်ကား ကင်းသောအရာလည်း ရှိသေး၏။

အထူး၏ အဓိပ္ပါယ်

ဤ၌ ဗောဇ္ဈင် ခုနှစ်ပါးမှ ခြောက်ပါး။ မဂ္ဂင် ရှစ်ပါး ခုနစ်ပါး။ ဈာနင် ငါးပါး လေးပါး သုံးပါး နှစ်ပါး နှစ်ပါး ဖြစ်သည်ကို ဗောဇ္ဈင် မဂ္ဂင် ဈာနင် အထူးဆိုသည်။

ပဋိပဒါနှင့် အဘိညာ

မဂ္ဂါ မဂ္ဂဝဝတ္ထာနတိုင်အောင် ပဋိပဒါ မည်၏။ ထိုမှ အထက် မဂ်ဖိုလ်၏ ရှေး ဂေါတြဘူ ဝေါဒါန် အနုလုံ တိုင်အောင် အဘိညာ မည်၏။

ဒုက္ခပဋိပဒါ မည်ပုံ

ထိုတွင် ရူပါရူပ ပရိဂ္ဂဟ, နာမရူပ ဝဝတ္ထာန, ပစ္စယ ပရိဂ္ဂဟ, လက္ခဏသမ္မသန, ဝိပဿနာနိကန္တိ ပရိယာဒါန အခါတို့၌ ခဲယဉ်းငြိုငြင်စွာ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် အားထုတ်ရလျှင် ဒုက္ခပ္ပဋိပဒါ မည်၏။

သုခပဋိပဒါ မည်ပုံ

တကြိမ် နှစ်ကြိမ် မျှနှင့် ပြည့်စုံမူကား သုခပ္ပဋိပဒါ မည်၏ဟု --

ယတ္ထ သကိံ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ သမုဒါစရိတွာ ဒုတိယမ္ပိ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ပုန သမုဒါစရန္တိ၊ တတိယံ ဝိက္ခမ္ဘိတေ ပန တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတေ၀ ကတွာ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋံ ပါပေတိ၊ ဣမံ ဝါရံ ရောစေသုံ။ ဣမဿ ဝါရဿ ဒုက္ခာပဋိပဒါတိနာမံ ကတံ။

စသည်ဖြင့် အဋ္ဌသာလိနီ (အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၂၆၀) ၌ လာသည်။

မဟာဋီကာအလို

ဤ အလိုသော် မဂ်၏ သုခ ဒုက္ခပ္ပဋိပဒါ အထူးကို သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ပြုသည် မဟုတ်၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂ ဝဝတ္ထာန တိုင် အောင်သော အောက်ဉာဏ်တို့ သာလျှင် ပြုသည်ဟု ဆိုရာ ကျသောကြောင့် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် သည်လည်း မိမိ၏ ဆန့်ကျင်ဖက်ကို ငြိုငြင် ခဲယဉ်းစွာ ခွါဖျက်ရမှု ဒုက္ခပ္ပဋိပဒါ အဘို့၌ပင် တည်သည်ဟု --

အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိပဿနာဉာဏေ တိက္ခေ သူရေ ပသန္နေ ဝဟန္တေ ဥပ္ပန္နံ ဝိပဿနာ နိကန္တိံ ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိယာဒိယာတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ မုဉ္စိတုကမျတာဒိ ဘာဝေန ပဝတ္တမာနာ သင်္ခါရုပေက္ခာ အတ္တနော ပဋိပက္ခေ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဝိက္ခမ္ဘေန္တီ ဒုက္ခပ္ပဋိပဒါပက္ခေယေဝ တိဋ္ဌတိ။

ဟူ၍ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ (ဒု၊နှာ-၄၇၅)၌ လာသည်။

ကေစိ ပန “ယေန ဉာဏေန ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ၊ တေန သဒ္ဓိံ ဣဒံ ဉာဏံ ဧကတ္တနယဝသေန ဧကံ ကတွာ အာဒိတော ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘိယမာနာတိ ဝုတ္တ"န္တိ ဝဒန္တိ။

ဟု ကေစိဝါဒကိုလည်း ပြသည်။

ခိပ္ပါဘိညာနှင့်
ဒန္ဓာဘိညာ မည်ပုံ

ဆန့်ကျင်ဖက်ကို ခွါဖျက်ပြီးနောက် မဂ်သို့ ရောက်လွယ်လျှင် ခိပ္ပါဘိညာ မည်၏။ ရောက်ခဲလျှင် ဒန္ဓာဘိညာ မည်၏။

မဂ်အပြား ၄-ပါး

ဤသို့လျှင် လာခဲ့ရာလမ်း ဝိပဿနာဂမန၏ အစွမ်းဖြင့် မဂ်သည် ဒုက္ခပ္ပဋိပဒဒန္ဓာဘိညမဂ် ဒုက္ခပ္ပဋိပဒခိပ္ပါဘိညမဂ် သုခပ္ပဋိပဒဒန္ဓာဘိညမဂ်, သုခပ္ပဋိပဒခိပ္ပါဘိညမဂ်ဟူ၍ လေးပါး ပြား၏။

ခပ်သိမ်းကုန်သော ဘုရားရှင်တို့မှာ မဂ်လေးပါး လုံးပင် သုခပ္ပဋိပဒခိပ္ပါဘိညချည်းတည်း။ ကြွင်း ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာကား ပဋိပဒါ မမြဲ။ အဓိပတိလည်း မမြဲ။ မဂ္ဂါနန္တရဖိုလ် လေးပါး ကိုလည်း မိမိမဂ်နှင့် တူမြဲတည်း။

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ပြီး၏။

အနုလောမဉာဏ်

“တထေဝါ”တိ ယထာ အတီတာဒွတ္တိံသ ဇဝနဝီထီသု သင်္ခါရုပေက္ခာ “အနိစ္စာ”တိ ဝါ “ဒုက္ခာ”တိ ဝါ “အနတ္တာ”တိ ဝါ သင်္ခါရေ အာရမ္မဏမကာသိ တထေဝ။

ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၇၉) နှင့် အညီ ဤ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲပွါးများသော ယောဂီအား အလွန်အားရှိသော အဓိမောက္ခ သဒ္ဓါ၊ ကောင်းစွာ ချီးမြှောက်အပ်သော ဝီရိယ၊ ထင်မြင်လှစွာသော သတိ၊အလွန်တည်ကြည်ဘိသော စိတ်၊ တိက္ခတရ ထက်မြက်လှသော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ် လာ၍ မဂ်ဖြစ်ခါနီးသည် ရှိသော် သုံးဆဲ့နှစ်ဝီထိ တို့၌ ယှဉ်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အာရုံပြုအပ်သော အနိစ္စကိုသော်၎င်း ဒုက္ခကိုသော်၎င်း အနတ္တကိုသော်၎င်း တပါးပါးကို အာရုံပြု၍ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် ဖြစ်၏။

ထိုနောင် မဟာကုသိုလ် ဉာဏသမ္ပယုတ် လေးခုတို့တွင် တခုခုသည် ပရိကမ် ဥပစာ အနုလုံဟု သုံးကြိမ် အနုလောမဉာဏ်ဇော ဖြစ်၏။ တိက္ခပည ပုဂ္ဂိုလ်အားကား ပရိကမ်ကို ပယ်၍ နှစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်၏။ ဤဇော သုံးကြိမ်ကို သာမညအားဖြင့် အာသေဝန ဟူ၍၎င်း ပရိကမ္မဟူ၍၎င်း ဥပစာရဟူ၍၎င်း အနုလောမဟူ၍၎င်း ဆိုအပ်သည် ချည်းတည်း။ ဤဇောသုံးကြိမ်၌ရှိသော ဉာဏ်ကို အနုလောမဉာဏ် ဆို၏။

အနုလောမဉာဏ်
မည်ခြင်းအကြောင်း

အဘယ်အား လျော်သောကြောင့် အနုလောမဉာဏ် ဆိုသနည်း --

ပုဗ္ဗဉာဏာန ́မဋ္ဌန္နံ၊
ပစ္ဆာ စ ဗောဓိပက္ခိယ။
ဓမ္မာနံ တထကိစ္စတ္တာ၊
ဘဝေ သစ္စာနုလောမိကံ။

နိစ္ဆယဿ စာမစ္စာနံ၊
ပေါရာဏရာဇတန္တိယာ။
အနုလောမေတိ မောဒန္တော၊
ရာဇာ ယထာပိ ဓမ္မိကော။

အဖြေ - သင်္ဂဟ ဂါထာ။

အဋ္ဌန္နံ ပုဗ္ဗဉာဏာနံ၊ ဥဒယဗ္ဗယ စသည် ရှစ်တန် ရှေ့ဝိပဿနာဉာဏ် တို့အား၎င်း။
ပစ္ဆာ၊ နောက်ဖြစ်သောမဂ်၌။
ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ စ၊ သုံးဆဲ့ခုနစ်ပါး ဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့အား၎င်း။
တထကိစ္စတ္တာ၊ လက္ခဏတ္တယကို သုံးသပ်ခြင်း သံမောသ စသော ပဋိပက္ခကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် သင့်တင့်လျော်ကန် မှန်သော ကိစ္စ ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
သစ္စာနုလောမိကံ၊ မဂ္ဂသစ္စာ အားလျော်သော သစ္စာနုလောမိကဉာဏ် မည်သည်။
ဘဝေ ဘဝတိ၊ ဖြစ်၏။

သဗ္ဗာပိ ဝိပဿနာ လက္ခဏတ္တယ သမ္မသနကိစ္စာဝ၊ ဣဒမ္ပိ တထေဝါတိ ဝုတ္တံ “တထကိစ္စတာယာ”တိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ တထကိစ္စတာယ အနုလောမေတိ သမ္မာသာဒိပဋိပက္ခဓမနတော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၇၉)

ဓမ္မိကော ရာဇာ၊ ကိုယ် နှုတ် နှလုံး စောင့်သုံး ကျစ်လစ် ဓမ္မရာဇ်သည်။
မောဒန္တော၊ မကွေ့မကောက် မတ်ရှစ်ယောက်တို့ ဖြတ်တောက်သည်ကို ဝမ်းမြောက်သည် ဖြစ်၍။ ဝါ၊ ဝမ်းမြောက်သော။
ဓမ္မိကော ရာဇာ၊ ဓမ္မရာဇာသည်။
အမစ္စာနံ၊ အမတ်ရှစ်ယောက်တို့၏။
နိစ္ဆယဿ စ၊ အဆုံးအဖြတ်အား၎င်း။
ပေါရာဏရာဇတန္တိယာ စ၊ ရှေးမင်းကောင်းတို့၏ ထားဟောင်းပညတ် ဓမ္မသတ် ထုံးစဉ်အား၎င်း။
အနုလောမေတိ ယထာပိ၊ လျော်သကဲ့သို့တည်း။

ဣဒဉ္စ ပန အနုလောမဉာဏံ သင်္ခါရာရမ္မဏာယ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝိပဿနာယ ပရိယောသာနံ ဟောတိ။ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပန ဂေါတြဘူဉာဏံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝိပဿနာယ ပရိယောသာနံ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၀၉)

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ
ဝိပဿနာ၏ အမည်များ

ဤ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပသာနာကို ထိုထို သုတ်တို့၌---

“အတမ္မယတံ ဘိက္ခဝေ နိဿာယ အတမ္မယတံ အာဂမ္မ ယာယံ ဥပေက္ခာ ဧကတ္တာ ဧကတ္တသိတာ၊ တံ ပဇဟထ တံ သမတိက္ကမထ” ဟူ၍၎င်း။
“နိဗ္ဗိန္နံ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ” ဟူ၍၎င်း။
“ပုဗ္ဗေ ခေါ သုသိမ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ၊ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ" ဟူ၍၎င်း၊
“သညာ ခေါ ပေါဋ္ဌပါဒ ပထမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပစ္ဆာ ဉာဏံ” ဟူ၍၎င်း။
“ပဋိပဒါဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ” ဟူ၍၎င်း။
“ယာ စ မုဉ္စိတုကမျတာ၊ ယာ စ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ၊ ယာ စ သင်္ခါရုပေက္ခာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ” ဟူ၍၎င်း၊
“အနုလောမံ ဂေါတြဘုဿ၊ အနုလောမံ ဝေါဒါနဿ”ဟူ၍၎င်း။
“ကိမ္ပနာဝုသော ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ" ဟူ၍၎င်း

အထူးထူးသော အမည်တို့ဖြင့် ဟောတော်မူအပ်၏။

ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အတမ္မယတံ၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ၏ အာရုံဖြစ်သော ထိုသင်္ခါရတို့ကြောင့် ဖြစ်သော တဏှာကို ကုန်စေတတ်သော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
အတမ္မယတံ၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာကို။
အာဂမ္မ၊ အစွဲပြု၍။
ဧကတ္တာ၊ တခုတည်းသော သဘောရှိသော။
ဧကတ္တသိတာ၊ တခုတည်းသော သဘောရှိသော အာရုံကိုမှီသော။
ယာ အယံ ဥပေက္ခာ၊ အကြင် အရူပဈာန်နှင့်ယှဉ်သော ဝေဒနုပေက္ခာသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
တံ၊ ထိုဥပေက္ခာကို။
ပဇဟထ၊ တဒါရမ္မဏ ကိလေသာကို ပယ်သဖြင့် စွန့်ကြကုန်လော။
တံ၊ ထိုဥပေက္ခာကို။
သမတိက္ကမထ၊ ကောင်းစွာ လွန်မြောက်ကြကုန်လော။

သညာ၊ ထွတ်မြတ်စွာလှ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဟူသော သညဂ္ဂသည်။
ဉာဏံ၊ မဂ်ဉာဏ်သည်။
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ ဟူသော ပဋိဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ တစိတ်သည်။
ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ၊ စင်ကြယ်ခြင်း၏ ပြဓာန်းသော အကြောင်းတည်း။
ခက်ရာ၌ အနက်။

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ
ဝိပဿနာ၏ အမည်များ

အတမ္မယတာ နိဗ္ဗိဒါ၊
ဓမ္မဋ္ဌိတိ စ သညဂ္ဂံ။
ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ၊
မုဉ္စိတာဒိနာမတ္တယံ။
အနုလောမာဒိ ပဋိပဒါ၊
ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ။
အမည်ခေါင်းစဉ် သင်္ဂဟ ဂါထာ။

ဣတိ နေကေဟိ နာမေဟိ၊
ကိတ္တိတာ ယာ မဟေသိနာ။
ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ သန္တာ၊
ပရိသုဒ္ဓါ ဝိပဿနာ။

ဝုဋ္ဌာတုကာမော သံသာရ-
ဒုက္ခပင်္ကာ မဟဗ္ဘယာ။
ကရေယျ သတတံ တတ္ထ၊
ယောဂံ ပဏ္ဍိတဇာတိကော။
အဋ္ဌကထာနုသာသနီ (နှာ-၃၁၁)

ဣတိ၊ ဤသို့။
အနေကေဟိ နာမေဟိ၊ များစွာသော အမည်တို့ဖြင့်။
ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ၊ မဂ်သို့ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော။
သန္တာ၊ ကိလေသာဟူ မီးပူ ခပ်သိမ်းကို ငြိမ်းအေးစေတတ်သော။
ပရိသုဒ္ဓါ၊ ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သော။
ယာ ဝိပဿနာ၊ မဂ်၏တည်ရာ အကြင် ဝိပဿနာကို။
မဟေသိနာ၊ သီလက္ခန္ဓ စသည်ကျေးဇူး ဂုဏ်အထူးကို ဆည်းပူးရှာပြီးတော်မူသော ဘုရား မြတ်သည်။
ကိတ္တိတာ၊ ဟောပြော ချီးမွမ်းတော်မူအပ်ပြီး၊

မဟဗ္ဘယာ၊ ကြောက်ဘွယ်ခမန်း ဘေးဘျမ်းကြီးစွာသော။
သံသာရဒုက္ခပင်္ကာ၊ သံသရာဝဲ ဆင်းရဲပရပိုင် ရွှံ့ညွန်အိုင်မှ။
ဝုဋ္ဌာတုကာမော၊ ကူးတက် ထမြောက် မဂ်သို့ ရောက်လိုသော။
ပဏ္ဍိတ ဇာတိကော၊ တိဟိတ်ပဋိသန် ဇာတိဉာဏ်ကြီးပေသော အမျိုးကောင်းသား သ္မီးသည်။
တတ္ထ၊ ထိုမဂ်၏တည်ရာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ၌။
သတတံ၊ နေ့ရောညဉ့်ပါ အခါမပြတ်။
ယောဂံ၊ ပွါးများစီးဖြန်းခြင်းကို။ ဝါ၊ အရိုးကြေကြေ အရေခြောက်ခြောက် နောက်မတွန့်ဆုတ် အားထုတ်ခြင်းကို။
ကရေယျ၊ ပြုရာ၏။ ပြုပါလော။

အနုလောမဉာဏ် ပြီး၏။
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ပြီး၏။

ဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ

“ဂေါတြဘူ ကိစ္စတပ်ပုံ”

ဤအနုလောမဉာဏ်သုံးပါး [၁] ဖြင့် အစွမ်းအားလျော်စွာ ထူလ မဇ္ဈိမ သုခုမ ဖြစ်သော သစ္စပ္ပဋိစ္ဆေဒက ကိလေသန္ဓကာရကို ခါတွက် ဖျောက်လွှင့်ပြီးသော ယောဂီအား ခပ်သိမ်းကုန်သော နိမိတ္တ ပဝတ္တ သင်္ခါရတို့ကို ပလိဗောဓကြီးဟု မှတ်ထင်၍ သင်္ခါရတို့၌ စိတ်မဝင်ဆန့် မတန့်မရပ် မငြိကပ်ပဲ ကြာချပ်၌ ရေပေါက်ကဲ့သို့ နောက်သို့ တွန့်ဆုတ်လတ်သည် ရှိသော် ထို အနုလောမဉာဏ် သုံးကြိမ်တို့၏ အခြားမဲ့၌ အနိမိတ္တ အပ္ပဝတ္တ ဝိသင်္ခါရ နိရောဓမည်မှန် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုလျက် ပုထုဇဉ်ဟူသော အနွယ်အရာ ပုထုဇန သင်္ချာကို လွန်မြောက်နှိပ်စက် အရိယာဟူသော အနွယ်အရာ အရိယာ ဟူသော သင်္ချာအရေအတွက်သို့ သက်၍ မဂ်၏ အာဝဇ္ဇန်းအရာ၌ တည်သော မဂ်အား အနန္တရ သမနန္တရ ဥပနိဿယ အာသေဝန နတ္ထိ ဝိဂတ ခြောက်ပစ္စယ သတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြု တတ်သော-ရှေ့နောက် ဝိသုဒ္ဓိ [၂] နှစ်ပါးသို့ မဝင် အကြားတွင် အဗ္ဗောဟာရိကဉာဏ် ဖြစ်သော --

ဝိပဿနာသောတေ ပတိတတ္တာ ပန ဝိပဿနာတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ -- ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၁၂)

ဝိပဿနာသောတေ။ပ။ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ။ ဧတေနဿ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဘဇနံ ဒဿေတိ --

ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၈၃) တို့နှင့် အညီ လျော်ရာသွင်းလျှင် ဝိပဿနာ အယဉ်၌ ကျသောကြောင့် ဝိပဿနာဟူသော အမည် ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဟူသော အမည်ကို ရသော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ သိခါပတ္တ ဝိပဿနာ၏ မုဒ္ဓဘူတ [၃] အပုနရာဝတ္တက [၄] ဖြစ်၍ ဆုတ်နစ်ပြန်လည်ခြင်း မရှိပဲ ယခင် အနုလောမဉာဏ် ကိစ္စတပ်သော စိတ်သည်ပင် ဂေါတြဘူကိစ္စတပ်၍ ဖြစ်၏။

[၁။ အနုလောမဉာဏ် ၃-ပါး = ပရိကံ ဥပစာ အနုလုံ။

၂။ ရှေ့ နောက် ဝိသုဒ္ဓိ = ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဤ ၂-ပါး၏ အကြား၌ ဂေါတြဘူဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ဂေါတြဘူဉာဏ်သည် လက္ခဏာရေး ၃-ပါးဖြင့်သင်္ခါရ တရားတို့ကို မသုံးသပ်ခြင်းကြောင့် ပဋိပဒါဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ မမည်နိုင်။

ဂေါတြဘူဉာဏ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသော်လည်း ကိလေသာကို မကုန်စေနိုင်သော ကြောင့် ဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိဟု မဆိုနိုင်။

ထိုဉာဏ် ၂-ခုတို့၏အလယ် မည်သည့်ဉာဏ်ဟူ၍ မဆိုလောက်သော အဗ္ဗောဟာရိက ဉာဏ်သာ ဖြစ်သည်။ (အဗ္ဗောဟာရိက = အ + ဝေါဟာရိက) မဟာဋီကာ၊ဒု၊နှာ-၄၈၃။

၃။ လောကီဝိပဿနာဉာဏ်တို့တွင် အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သဖြင့် သိခါပတ္တ ဝိပဿနာဉာဏ် ဟု အမည်ရသည့် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘူဉာဏ် ဤ သုံးပါးအနက် ဂေါတြဘုသည် ထိပ်ဆုံးဖြစ်၍ ယင်းကို “မုဒ္ဓဘူတ” (မုဒ္ဓ = ဦးထိပ်။ ဘူတ = ဖြစ်ခြင်း) ဟု မှည့်ခေါ်ထားသည်။

၄။ ဂေါတြဘုဉာဏ်အထိ ရောက်လျှင် ပုထုဇဉ်နယ်သို့ ဆုတ်နစ်ပြန်လည်ခြင်း ရှိပြီ။ အရိယာဘုံသို့ ရောက်တော့သည်။ (အ = မ။ ပုန = တဖန်။ အာဝတ္တက = ပြန်လည်ခြင်း)]

ဂေါတြဘူမည်ခြင်းအကြောင်း

အဘယ့်ကြောင့် ဂေါတြဘူ မည်သနည်းဟူမူ --

ဝုဋ္ဌာယ ဗဟိသင်္ခါရာ၊
ဥပ္ပါဒါဒိံ ဘိဘာဝတိ။
ပက္ခန္ဒတိ နုပ္ပါဒါဒိံ၊
ဝုစ္စတေ တေန ဂေါတြဘူ။

အဖြေ သင်္ဂဟဂါထာ။

ဗဟိ သင်္ခါရာ၊ အာရုံဖြစ်သော အပ သင်္ခါရမှ။
ဝုဋ္ဌာယ၊ ထ၍။
ဥပ္ပါဒါဒိံ၊ ဥပ္ပါဒ ပဝတ္တ စသည် နွယ်ဝင် ပုထုဇဉ် အဖြစ်ကို။
အဘိဘဝတိ၊ နှိပ်စက် လွှမ်းမိုးတတ်၏။
အနုပ္ပါဒါဒိံ၊ အနုပ္ပါဒ အပ္ပဝတ္တ စသည်မည်မှန် နိဗ္ဗာန်၌ စံပယ်သော အရိယအနွယ်ကို။
ပက္ခန္ဒတိ၊ ပြေးဝင်ချဉ်းကပ် ပွါးစေတတ်၏။
တေန၊ ထို“ဂေါတ္တံ အဘိဘဝတိ၊ ဂေါတ္တံ ဘာဝေတိ”ဟူသော သတ္တိ နှစ်ပါးကြောင့်။
ဂေါတြဘူ၊ ဂေါတြဘူ ဟူ၍။
ဝုစ္စတေ၊ ဆိုအပ်၏။

တဝီထိတည်း၌ အာဝဇ္ဇန်းတူသော အနုလုံ ဂေါတြဘူနှစ်ပါး အာရုံပြားရာဝယ် ဤမှာဘက် သစ်ခက်၌ ချည်သော ကြိုးလှံတံကိုစီး၍ မြောင်းကြီးကို ခုန်လွှားသော ယောက်ျားကဲ့သို့ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ စသည်ဖြင့် လျင်စွာ ပြေးလျက် ဘဝ ယောနိ စသော ဤမှာ ဘက်ကမ်းဝယ် အတ္တဘော ဟူသော သစ်ခက်၌ ဖွဲ့ချည်သော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ ဟူသော ကြိုးလှံတံကို အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ-ဟု အာဝဇ္ဇန်းဖြင့် ကိုင်လျက် အနုလုံ သုံးချက်ဖြင့် ခုန်တက်လှမ်း၍ ဂေါတြဘူဖြင့် နိဗ္ဗာန်ဟူသော ထိုမှာဘက်ကမ်း၌ကျ၍ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် လှလှကြီး တည်ရသည်မှတ်။

ဂေါတြဘူဉာဏ်နိဗ္ဗာန်မြင်ခြင်း

ထိုတွင် ကြမ်း လတ် အနု သုံးခုသော မိုးတိမ်ကို လေသုံးကြိမ် ပယ်ရှား၍ ပုဏ္ဏား လ-ကိုမြင်သကဲ့သို့ အနုလုံသုံးခုသည် ကြမ်း လတ် အနု ကိလေသာအမိုက် အစုကိုသာ ပယ်နိုင်သည်။ ဂေါတြဘူဉာဏ်သည် နိဗ္ဗာန်ကိုသာ မြင်နိုင်သည်။

တေနေဝ စေတံ မဂ္ဂဿ အာဝဇ္ဇနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တဉှိ အနာဝဇ္ဇနမ္ပိ သမာနံ အာဝဇ္ဇနဌာနေ ဌတွာ ဧဝံ နိဗ္ဗတ္တာဟီတိ မဂ္ဂဿ သညံ ဒတွာ ဝိယ နိရုဇ္ဈတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဒု၊နှာ-၃၁၄)

သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်

လေးသမားသည် မျက်နှာကို အဝတ်ရစ်လျက် ယန္တရားစက်၌ တည်ရပ်၍ စက်လှည့်သူ ပေးသော တုတ်သံအမှတ်ဖြင့် ရှစ်ဥဿဘအရပ်၌ ထားသော ပိတောက်နှစ် ပျဉ်ချပ် တရာကို ပစ်ဖောက်သကဲ့သို့၊

သရဂေါစရဋ္ဌာနံ နာမ အဋ္ဌ ဥသဘမတ္တံ။ တဉ္စ ခေါ ဒူရေ ပါတိနော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၈၅)

ဂေါတြဘူဉာဏ် ပေးတိုင်းသော အမှတ်ကို မလွှတ်ပဲ အနမတဂ္ဂသံသရာမှ စွဲ၍လာခဲ့သော လောဘခဲ ဒေါသခဲ မောဟခဲကို ဖောက်ခွဲဖြိုဖျက်လျက် သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ် တကြိမ် ဖြစ်လာ၏။

သောတာပတ္တိမဂ်၏အကျိုး

ကဒါစိပိ အနိဗ္ဗိဒ္ဓ-
ပုဗ္ဗံ မဂ္ဂေါ ပနေသ တံ။
လာဘံ ဒေါသဉ္စ မောဟဉ္စ၊
ဝိဒ္ဓံသေန္တော၀ ဇာယတိ။

ပိဓေ သဒါပါယဒွါရံ၊
သောသေတိ ဒုက္ခသာဂရံ။
မိစ္ဆာမဂ္ဂံ ပဇဟတိ၊
အရိယဒ္ဓနမုခီကရော။

သမေတိ ဝေရဘယာနိ၊
နေတိ ဗုဒ္ဓဿ သြရသံ။
အညေသဉ္စာနိသံသာနံ၊
မဂ္ဂေါ လာဘာယ ဝတ္တတိ။

သင်္ဂဟဂါထာ

ဧသ = ဧသော မဂ္ဂေါ ပန၊ ဤသောတာပတ္တိမဂ်သည်ကား။
ကဒါစီပိ၊ တရံတခါမျှလည်း။
အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ၊ အနာဒိက သံသာရဝယ်ပယ်မခွင်း မဖောက်ထွင်းဘူးသော။
တံ = တောဒိသံ၊ ထိုသို့သဘောရှိသော။
လောဘဉ္စ၊ လောဘခဲကို၎င်း။
ဒေါသဉ္စ၊ ဒေါသခဲကို၎င်း။
မောဟဉ္စ၊ မောဟခဲကို၎င်း။
ဝိဒ္ဓံသေန္တော ဧ၀၊ မုန့်မုန့်ညက်ညက် ဖောက်ခွဲ ဖြိုဖျက်သည်ဖြစ်၍သာလျှင်။
ဇာယတိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

ဧသ = ဧသော မဂ္ဂေါ၊ ဤ သောတာပတ္တိမဂ်သည်။
အပါယဒွါရံ၊ အပါယ်လေးပါး တံခါးကို။
သဒါ၊ အချင်းခပ်သိမ်း။
ပိဓေ ပိဒဟတိ၊ ပိတ်ဆို့၏။
ဒုက္ခသာဂရံ၊ ဆင်းရဲအစုတ် ရေသမုဒ်ကို။
သောသေတိ၊ ခန်းခြောက်စေ၏။
မိစ္ဆာမဂ္ဂံ၊ အင်္ဂါရှစ်ပါး မိစ္ဆာလမ်းမှားကို။
ပဇဟတိ၊ စွန့်ပယ်ရှောင်လွှဲ၏။
အရိယဒ္ဓနမုခီကရော၊ သဒ္ဓါ သီလ သုတ စာဂ ပညာ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ ဟူသော သူတော်ကောင်း ဥစ္စာ ခုနစ်ခုသို့ ရှေးရှုပြုတတ်၏။

ဝေရဘယာနိ၊ တွင်းပြင်နီးဝေး ရန်ဘေး ဟူသမျှတို့ကို။
သမေတိ၊ ငြိမ်းပျောက်စေတတ်၏။

ပါဏာတိပါတာဒိ ပဉ္စဝေရာနိ စေဝ ပဉ္စဝီသတိ မဟာဘယာနိ စာတိ သဗ္ဗဝေရဘယာနိ။ ဋီကာ(မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၈၆)

ဗုဒ္ဓဿ၊ ဘုရားရှင်၏။
ဩရသံ၊ ရွှေရင်တော်နှစ် သားတော်စစ် အဖြစ်သို့။
နေတိ၊ ဆောင်တတ်၏။
အညေသဉ္စ၊ ဤမှတပါး များပြားစွာလည်း ဖြစ်ကုန်သော။
အာနိသံသာနံ၊ ရတနတ္တယေ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓါ ပဋိသမ္ဘိဒါ အဘိညာ အစရှိကုန်သော အကျိုး အာနိသင်တို့ကို။
လာဘာယ၊ ရခြင်းငှါ။
ဝတ္တတိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

သောတာပတ္တိဖိုလ်

ဤသို့သော သတ္တိရှိန်စော် အာနုဘော်နှင့် ပြည့်စုံသော သောတာပတ္တိမဂ် နောင် သောတာပတ္တိဖိုလ် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် ဖြစ်လျက် ဘဝင်သို့ သက်လေ၏။ ထိုနောင် --

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၅-ပါး

မဂ္ဂံ ဖလဉ္စ ပဟီနံ၊
ကိလေသမပဟီနကံ။
နိဗ္ဗာနမ္ပိ စ ကမေနံ၊
ပစ္စဝေက္ခတိ ပဏ္ဍိတော [၁]။

[၁။ (၁) မိမိရပြီးသည့် မဂ်ကို ဆင်ခြင်သည့် မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ။
(၂) မိမိရရှိပြီး ဖိုလ်ကို ဆင်ခြင်သည် ဖလပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ။
(၃) ပယ်ပြီးအပ်သော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်သည့် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ။
(၄) မပယ်ရသေးသော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ။
(၅) နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်သော ပဉ္စဝေက္ခဏာဝီထိ။
(ဤ ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၅-ပါးသည် ကာမဇောဝါရ မနောဒွါရိက ဝီထိများဖြစ်သည်)]

ဟူသော သင်္ဂဟဂါထာနှင့်အညီ ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ငါးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတွင် ပဟီနာဝသိဋ္ဌကိလေသာကို ဆင်ခြင်သော နှစ်ဝီထိကား မမြဲ။

ပဟီနာဝသိဋ္ဌိကိလေသ ပစ္စဝေက္ခဏဉှိ သေက္ခာနမ္ပိ ဟောတိ ဝါ န ဝါ။
အဋ္ဌကထာ။

အထက်မဂ် ၃-ပါး

ထိုနောင် ထိုနေရာ၌သော်၎င်း, ရှည်လျားမြင့်ကြာ အခါတပါး၌သော်၎င်း--

ခယဿ ပဿနံ တတ္ထ၊
သပ္ပါယံ နိစ္စ'မာဒရံ။
သမာဓိနိမိတ္တဂ္ဂါဟံ၊
ဗောဇ္ဈင်္ဂါနုပဝတ္တနံ။

ကာယဇီဝေသွ ́နပေက္ခံ၊
တထာဘိဘုယျ အန္တရာ။
အဗျောသာနံ နဝါကာရာ၊
ဣန္ဒြီယတိက္ခကာရဏာ။

ဟု-သမ္မသနဉာဏ်၌ ပြခဲ့ပြီးသော အခြင်းအရာ ကိုးပါးတို့ဖြင့် ဣန္ဒြေ ဗိုလ် ဗောဇ္ဈင် တို့ကို ပေါင်းစုထက်မြက်စေလျက် ဝိပဿနာ ဆယ်ချက်ဖြင့် တက်၍ သကဒါဂါမိမဂ် ဖိုလ် ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်တို့သည် ဖြစ်လာကုန်၏။ ထို့အတူ အနာဂါမိမဂ် ဖိုလ် ပစ္စဝေက္ခဏာ-ဉာဏ်၊ အရဟတ္တမဂ် ဖိုလ် ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် တို့သည် ဖြစ်လာကုန်၏။

ဝေါဒါန်

ဤ အထက်မဂ် သုံးခုတို့၏ရှေ့ အနန္တရ၌ဖြစ်သော ဉာဏ်သည် -

ပထမမဂ္ဂပုရေစာရိကဉာဏံ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တာဘိဘဝနတော အရိယ- ဂေါတ္တဘာဝနတော စ နိပ္ပရိယာယတော ဂေါတြဘူတိ ဝုစ္စတိ၊ ဣဒ ပန တံသဒိသတာယ ပရိယာယတော ဂေါတြဘု။ ဧကစ္စသံကိလေသ- ဝိသုဒ္ဓိယာ ပန အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓိယာ အာရမ္မဏကရဏတော စ ဝေါဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ --

ဟူသောဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၈၇-၈) နှင့်အညီ ပရိယာယ်အားဖြင့် ဂေါတြဘူ မည်၏၊ မုချအားဖြင့် ဝေါဒါန် မည်၏။

အရဟတ္တဖိုလ်နောင်
ပစ္စဝေက္ခဏာ ၄-ဝီထိ

အရဟတ္တဖိုလ်၏ နောက်၌ ဆင်ခြင်ဘို့ရာ အဝသိဋ္ဌ ကိလေသာ မရှိသောကြောင့် ပစ္စဝေက္ခဏာ လေးဝီထိသာ၊ ပေါင်း တဆဲ့ကိုးဝီထိ ဖြစ်၏။

ရဟန္တာ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူး

ဤသို့ အရဟတ္တမဂ်ကို ရပြီးမသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ရောက်၍ --

အာသဝါနံ ခယံ ပတ္တာ၊
အန္တိမဒေဟဓာရိနော။
အရဟန္တော'ဟိတဘာရာ၊
အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထကာ။

ပရိက္ခီဏသံယောဇနာ၊
သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တကာ။
သဒေဝကဿ လောကဿ၊
ဟောန္တ'ဂ္ဂဒက္ခိဏေယျကာ။

ဟူသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏။

အာသဝါနံ၊ အာသဝေါတရားတို့၏။
ခယံ ကုန်ရာဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်သို့။
ပတ္တာ၊ ရောက်ကုန်ပြီးသော။
အန္တိမဒေဟဓာရိနော၊ အဆုံးစွန်သော ကိုယ်ကို ဆောင်ကုန်သော။
အရဟန္တော၊ ကိလေသမာရ် ကိုယ်တွင်းရန်ကို ပယ်လှန် တွန်းသတ် ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် တို့သည်။
ဩဟိတဘာရာ၊ ပစ်ချအပ်ပြီးသော ခန္ဓဝန် ကိလေသဝန် အဘိသင်္ခါရဝန် ရှိကုန်သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထကာ၊ အစဉ် ရောက်အပ်ပြီးသော အရဟတ္တဖိုလ် ဟူသော မိမိအကျိုး ရှိကုန်သည်။

“သဒတ္ထော”တိ စ အရဟတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၈၉)

ပရိက္ခီဏသံယောဇနာ၊ ကုန်ခန်းပြီးသော သံယောဇဉ် ဆယ်ပါး ရှိကုန်သည်။
သမ္မဒညာဝိမုတ္တကာ၊ ခန္ဓာဒိသဘာဝကို အသင့်အားဖြင့် သိ၍ အထူးသဖြင့် လွတ်ကုန် ပြီးသည်။
သဒေဝကဿ၊ နတ်နှင့်တကွသော။
လောကဿ၊ လောက၏။
အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျကာ၊ မြတ်ကုန်သော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် တို့သည်။ ဝါ၊ မြတ်သော အလှူကိုခံခြင်းငှါ ထိုက်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ် တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

ဤကား အနက်။

ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၏ ဂုဏ်ငါးပါး

ဆိုခဲ့ပြီးသော မဂ်လေးခုတို့၌ ရှိသောဉာဏ်သည် ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။ ယင်း ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၏ သတ္တိရှိန်စော် အာနုဘော်ကို သိရခြင်းအကျိုးငှါ--

ဗောဓိပက္ခိယ ပုဏ္ဏတ္တံ၊
ဝုဋ္ဌာနံ ဗလယုတ္တတံ။
ပဟာတဗ္ဗေ ပရိညာဒီ၊
ကိစ္စ္စာနိ စ ဝိဇာနိယာ။

ဟူသောဂုဏ်ငါးပါးတို့ကို မှတ်သားအပ်ကုန်၏။

ဗောဓိပက္ခိယပုဏ္ဏတ္တံ၊ သုံးဆဲ့ခုနစ်ပါး ဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့၏ ပြည့်စုံသော အဖြစ် ကို၎င်း။
ဝုဋ္ဌာနံ၊ နိမိတ္တ ပဝတ္တတို့မှ ထခြင်းကို၎င်း။
ဗလယုတ္တတံ၊ သမာဓိဗလ ဝိပဿနာဗလနှင့် ယှဉ်ခြင်းကို၎င်း။
ပဟာတဗ္ဗေ၊ ပယ်အပ်ကုန်သော သံယောဇဉ် စသည်တို့ကို၎င်း။
ပရိညာဒိကိစ္စာနိ စ၊ ပရိညာစသော ကိစ္စတို့ကို၎င်း။
ဝိဇာနိယာ၊ သိရာ၏။

ဤကား အနက်။

ဗောဓိပက္ခိယ

ထိုငါးပါးတို့တွင် “ဗောဓိပက္ခိယ ပုဏ္ဏတ္တံ” ဟူရာ၌ “သတိ-သမ္မ၊ ဣဒ်-ဣန်-ဗ၊ ဗောဇ္ဈ-မဂ် ခုနှစ်” ဟူ၍ သဘာဂသင်္ဂဟ- ကောဋ္ဌာသ အားဖြင့် ဗောဓိပက္ခိယတရား ခုနစ်ပါးတည်း တရားကိုယ်အားဖြင့်ကား တဆဲ့လေးပါးတည်း။ အစိတ်အစိတ် အပြားအားဖြင့်ကား သုံးဆဲ့ခုနစ်ပါးတည်း။

စုဒ္ဒသေဝ အသမ္ဘိန္နာ၊
ဟောန္တေ တေ ဗောဓိပက္ခိယာ။
ကောဋ္ဌာသတော သတ္တဝိဓာ၊
သတ္တတိံသ ပဘေဒတော။

သကိစ္စနိပ္ဖါဒနတော၊
သရူပေန စ ဝုတ္တိတော။
သဗ္ဗေဝ အရိယမဂ္ဂသာ၊
သမ္ဘဝေ သမ္ဘဝန္တိ တေ။

န၀ ဧကဝိဓာ ဧကော၊
ဒွေဓာထ စတု ပဉ္စဓာ။
အဋ္ဌဓာ နဝဓာ စေဝ၊
ဣတိ ဆဓာ ဘဝန္တု တေ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၃၂၀,၃၂၁။)

ဧတေ ဗောဓိပက္ခိယာ၊ ထိုဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့သည်။
အသမ္ဘိန္နာ၊ ပဋ္ဌာန ပဓာန ဣဒ္ဓိပါဒ စသော ပုဒ်တပါးနှင့် မရောမယှက် သတိ ဝီရိယ ဆန္ဒ စသော သက်သက် တရားကိုယ်အားဖြင့်။
စုဒ္ဒသေဝ၊ ၁၄-ပါးတို့သည်သာလျှင်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

“စုဒ္ဒသာ ́တိ စ ဥက္ကံပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ ပထမဈာနိက- မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒဝသေန။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၉၂)

ကောဋ္ဌာသတော၊ အဖို့အစုအားဖြင့်။
သတ္တဝိဓာ၊ ခုနစ်ပါး အပြားရှိကုန်၏။
ပဘေဒတော၊ အပြားအားဖြင့်။
သတ္တတိံသ၊ ၃၇-ပါး တို့သည်။
ဟောန္တိ ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

သတ္တတိံသ ပဘေဒတော ကထန္တိ အာဟ သကိစ္စနိပ္ဖါဒနတောတိ အာဒိံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၉၃။)

သကိစ္စနိပ္ဖါဒနတော၊ တရားကိုယ် မပြားသော်လည်း ကာယာနုပဿနာ စသော မိမိ ကိစ္စကို ပြီးစေသောကြောင့်၎င်း။
သရူပေန၊ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ် စသော သရုပ်အားဖြင့်။
ဝုတ္တိတော စ၊ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
သဗ္ဗေဝ၊ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်ကုန်သော။
တေ၊ ထိုသုံးဆဲ့ခုနစ်ပါး ဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့သည်။
အရိယမဂ္ဂဿ၊ အရိယာမဂ်၏။
သမ္ဘဝေ၊ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည်။
သတိ၊ ရှိသော်။
သမ္ဘဝန္တိ၊ ပြည့်စုံစွာ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။

နဝ၊ ပေက္ခာ သင်္ကပ် ပဿာဒ် ပီတိ ဝိရတိ ဆန္ဒ စိတ္တ - ကိုးပါး တို့သည်။
ဧကဝိဓာ၊ တပါးသော အဘို့ ရှိကုန်သည်။
ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဧကော၊ သဒ္ဓါတပါးသည်။
ဒွေ၊ နှစ်ပါးသောအဘို့ရှိ၏။
အထ၊ ထိုမှတပါး။
ဧကော၊ ဧကဂ္ဂတာတပါး ပညာတပါး သတိတပါး ဝီရိယတပါးသည်။
စတုပဉ္စဓာ၊ အစဉ် အတိုင်း လေးပါး ငါးပါး အဘို့ ရှိသည်၎င်း။
အဋ္ဌဓာ၊ ရှစ်ပါး အဘို့ ရှိသည်၎င်း။
နဝဓာ စေဝ၊ ကိုးပါးအဘို့ ရှိသည်၎င်း။
ဘဝတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
တေ၊ ထိုဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့သည်။
ဆဓာ၊ ခြောက်ပါးသော အပြားဖြင့်။
ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

ဤကား အနက်။

ဤအလုံးစုံကို အောက် ဗောဓိပက္ခိယ သင်္ဂဟ (ဤကျမ်း၊ပတွဲ၊နှာ-၂၆၆) ၌ ပြခဲ့ပြီ။

ဗောဓိပက္ခိယ၌ ဈာန်တရား မပါဝင်ခြင်း အကြောင်း

ဤဗောဓိပက္ခိယတရားတို့၌ ဈာနကောဋ္ဌာသကို အဘယ့်ကြောင့် မယူသနည်းဟူမူ ---

လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏဿ ဈာနဿ မဂ္ဂဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတတ္တာ။ တံ ဟိ သန္ဓာယ “ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတီ”တိ အာဒိ ဝုတ္တံ။ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏဿ ပနေတ္ထ သမ္ဘဝေါ ဧဝ နတ္ထိ။

ဟု-ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၉၃) ဖြေ၏။

တနည်းလည်း -- ဈာနင် ငါးပါးတို့တွင် ဝိစာရကို ဝိစိကိစ္ဆာ ပဋိပက္ခ ပညာဓိမောက္ခတို့နှင့် တူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ပီတိကိုလည်း ဗျာပါဒပဋိပက္ခ အဒေါသ နှင့် ယှဉ်ခြင်းကြောင့်၊ ဝေဒနာကိုလည်း ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ ပဋိပက္ခ သမာဓိ၏ အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် နီဝရဏပဋိပက္ခဟူ၍ နေတ္တိကျမ်း၌ ပရိယာယ် အားဖြင့် ဆိုအပ်ကုန်၏၊ မုချ မဟုတ်ကုန်။ ဝိတက် သမာဓိ နှစ်ပါးတို့သည်သာ လျှင် ထိန မိဒ္ဓ ကာမစ္ဆန္ဒဟူသော ဥဇုပဋိပက္ခတို့ကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်ကုန်၏။ ဤသို့ ပဋိပက္ခဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထဈာနကောဋ္ဌာသကို အပြည့်အစုံ မရခြင်းကြောင့် ဗောဓိပက္ခိယ၌ မထည့်မသွင်း အပ်သတည်း။

“မဂ် ဖိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်၌ရသော ဗောဓိပက္ခိယ တရားများ”

ဝိတက္က သမာဓယော ဧဝ ပန ဈာနဓမ္မေသု ဥဇုကံ ပဋိပက္ခဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထာတိ ပဋိပက္ခဝိဒ္ဓံသန- သမတ္ထဿ ပရိပုဏ္ဏဿ ဈာနကောဋ္ဌာသဿ အဘာဝတော န စဿ ဗောဓိပက္ခိယေသု သင်္ဂဟော ကတော။ ယသ္မာ ပန သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ သမ္မာသမာဓိ စ မဂ္ဂပရိယာပန္နာ ဈာနဓမ္မာ၊ တသ္မာ တေ သန္ဓာယ တံ သမ္ပယုတ္တတာယ ဝါ ဣတရေပိ ဂဟေတွာ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ ပါဠိယံ ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ နိယျာနိကန္တိ အာဒိ။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၉၄)

ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ဗောဓိပက္ခိယ တရား တို့သည် မဂ်စိတ္တုပ္ပါဒ်၌ အတွင်း ဝင်ကုန်၏။ ဖိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်၌ကား ပရိယာယ်သာ။ ထိုတွင်လည်း သာတိ သယ သမ္မပ္ပဓာန ဗျာပါရကို မဂ်ခဏ၌သာ ရထိုက်သောကြောင့် ဖိုလ်ခဏ၌ သမ္မပ္ပဓာန် လေးပါးကို ပယ်၍ သုံးဆဲ့သုံးပါးတို့ကိုသာ ရအပ်ကုန်၏။

ဖလက္ခဏေ ဌပေတွာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ အဝသေသာ တေတ္တိံ သ လဗ္ဘန္တိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၂၀)

ကာမံ သဗ္ဗေပိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာဝ၊ တထာပိ သာတိသယော သမ္မပ္ပဓာနဗျာပါရော မဂ္ဂက္ခဏေတိ ဝုတ္တံ “ဖလက္ခဏေ ဌပေတွာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ”တိ။ အဝသေသာ တေတ္တိံ သ လဗ္ဘန္တိ၊ တေ စ ခေါ ပရိယာယတော၊ န နိပ္ပရိယာယတောတိ အဓိပ္ပါယော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၉၂)

မဂ်၏ ဝုဋ္ဌာန အမည်ရပုံ

ဝုဋ္ဌာနံ-ဟူရာ၌

နိမိတ္တာ စ ပဝတ္တာ စ၊
န ဝုဋ္ဌာတိ ဝိပဿနာ။
နိမိတ္တာရမ္မဏတ္တာ စ၊
ဟေတုနော စ အဆေဒတော။
ဂေါတြဘူ တု နိမိတ္တာဝ၊
မဂ္ဂေါ တု ဒုဘတောပိ စ။

သင်္ဂဟ ဂါထာ

ဝိပဿနာ၊ ဝိပဿနာ ပညာသည်။
နိမိတ္တာရမ္မဏတ္တာ စ၊ သင်္ခါရနိမိတ်လျှင် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
ဟေတုနော၊ ပဝတ္တ၏ အကြောင်းဖြစ်သော သမုဒယသစ္စာကို။
အဆေဒတော စ၊ မပယ်မဖြတ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
နိမိတ္တာ စ၊ သင်္ခါရနိမိတ်မှ၎င်း။
ပဝတ္တာ စ၊ ဥပါဒိန္နခန္ဓပ္ပဝတ္တမှ၎င်း။
န ဝုဋ္ဌာတိ၊ မထမြောက်။
ဂေါတြဘူ တု၊ ဂေါတြဘူသည်ကား။
နိမိတ္တာဝ၊ အာရုံဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်မှ သာလျှင်။
ဝုဋ္ဌာတိ၊ ထမြောက်၏။
မဂ္ဂေါ တု၊ မဂ်သည်ကား။
ဒုဘတောပိ စ၊ နိမိတ္တ ပဝတ္တ နှစ်ပါးစုံမှလည်း။
ဝုဋ္ဌာတိ၊ ထမြောက်၏။

ဒုဘတောတိ ဥဘတော၊ ဒကာရာဂမံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဒုဘာတိ ဝါ ပဒန္တရမေဝေတံ ဥဘယသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၉၄)

ဗလ ၂-ပါး

ဗလယုတ္တတံ ဟူရာ၌ --
လောကိသမာပတ် ရှစ်ပါးမှာ သမထ အားစွမ်းလွန်သည်။
အနိစ္စာနုပဿနာ စသည်မှာ ဝိပဿနာ ဗလ လွန်ကဲသည်။

မဂ်ခဏ၌ကား ဗလနှစ်ပါး တူမျှ၏။ ထို့ကြောင့် --

ဝုဋ္ဌာနဋ္ဌေန သမထဝိပဿနံ ယုဂနန္ဓံ ဘာဝေတိ။

ဟု (ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်၊နှာ-၂၈၉ ၌) ဟောတော်မူအပ်၏။

ဝုဋ္ဌာနဋ္ဌေန၊ နိမိတ္တ ပဝတ္တ နှစ်ပါးမှ ထတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
သမထ ဝိပဿနံ၊ သမာဓိ ပညာ နှစ်ပါးကို။
ယုဂနန္ဓံ၊ ထမ်းပိုး၌ ယှဉ်ပြိုင် အားတူသော နွားကို ကဲ့သို့။
ဘာဝေတိ၊ ပွါးစေ၏။

ဤကား အနက်။

မဂ်လေးပါးနှင့် ပယ်အပ်သော တရားများ

ပဟာတဗ္ဗေ ဟူရာ၌ မဂ်ဉာဏ် လေးပါးတို့သည် သံယောဇဉ် ဆယ်ပါး၊ ကိလေသာဆယ်ပါး၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိစသော မိစ္ဆတ္တရှစ်ပါး၊ ဝါ၊ အသညသတ် နေဝသညာ ဟူသော လောကထုပိကာ စသည်တို့၌ သင်္ခါရမှ လွတ်၏ ဟု ဖောက်ပြန်သော နှလုံးသွင်းခြင်း ဟူသော မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ မောဟ ဟူသော မိစ္ဆာဉာဏ နှစ်ပါးနှင့်တကွ မိစ္ဆတ္တဆယ်ပါး၊ လောကဓံရှစ်ပါး၊ အာဝါသ ကုလ လာဘ ဓမ္မ ဝဏ္ဏ မစ္ဆရိယ ငါးပါး၊ သညာ စိတ္တ ဒိဋ္ဌိ ဝိပလ္လာသသုံးပါး- တဆဲ့နှစ်ပါး။ အာသဝ သြဃ ယောဂ ဂန္ထ ဥပါဒါန် အဂတိ- လေးပါးစီ၊ နီဝရဏ ငါးပါး၊ ပရာမာသ တပါး၊ အနုသယ ခုနစ်ပါး၊ မလ သုံးပါး၊ အကုသလ ကမ္မပထ ဆယ်ပါး၊ အကုသိုလ် စိတ္တုပ္ပါဒ် တဆဲ့နှစ်ပါး၊ ဤအလုံးစုံသော သံကိလေသ တရားတို့ကို ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ပယ်တတ်ကုန်၏။

ထိုတွင် ဒိဋ္ဌိ မုသာဝါဒ ကမ္မန္တာဇီဝဟူသော မိစ္ဆတ္တလေးပါးကို ပထမမဂ် ပယ်သည်။

သင်္ကပ္ပ ပိသုဏဝါစာ ဖရုသဝါစာ သုံးပါးကို တတိယမဂ် ပယ်သည်။

သမ္ဖပ္ပလာပ မိစ္ဆာဝါယာမ မိစ္ဆာသတိ မိစ္ဆာသမာဓိ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ မိစ္ဆာဉာဏ် ခြောက်ပါးတို့ကို စတုတ္ထမဂ် ပယ်သည်။

မစ္ဆေရ အဂတိတို့ကို ပထမမဂ် ပယ်သည်။

အသုဘေ သုဘသညာ စိတ္တဝိပလ္လာသကို တတိယမဂ် ပယ်သည်။

ဒုက္ခေ သုခသညာ စိတ္တဝိပလ္လာသကို စတုတ္ထမဂ် ပယ်သည်။ ကြွင်းဝိပလ္လာသ ရှစ်ပါးကို ပထမမဂ် ပယ်သည်။

နီဝရဏတို့တွင် ကုက္ကုစ္စကို တတိယမဂ် ပယ်သည်။

ယံ ပန ကုက္ကုစ္စပကတကာယ အာပတ္တိမာပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ကုက္ကုစ္စံ၊ တံ သန္ဓာယ ကုက္ကုစ္စဝိစိကိစ္ဆာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟီယန္တီတိ အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ။ သြဠာရိကာနဝသေသပ္ပဟာနံ ဝါ သန္ဓာယ ကုက္ကုစ္စဿ ပထမ တတိယဉာဏဝဇ္ဈတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၄၉၈)

ကမ္မပထတို့တွင် ပိသုဏဝါစာ ဖရုသဝါစာ ဗျာပါဒ သုံးပါးကို တတိယမဂ် ပယ်သည်။ သမ္ဖပ္ပလာပါ ဘိဇ္ဈာ နှစ်ပါးကို စတုတ္ထမဂ် ပယ်သည်။ ကြွင်းငါးပါးကို ပထမမဂ် ပယ်သည်။ ကြွင်းသမျှ လွယ်လှပြီ။

မဂ်က ကိလေသာကိုပယ်ပုံ

“ပယ်သည်”ဟူရာ၌ --

မူလေ ဆိန္နေ ဖလံ ပုပ္ဖံ၊
အဇာတံ၀ န ဇာယတိ။
ဧဝံ စတ္တာရိ ဉာဏာနိ၊
ဘူမိလဒ္ဓေ ဇဟန္တိ တေ။

သင်္ဂဟဂါထာ

မူလေ၊ အမြစ်ကို။
ဆိန္နေ၊ ဖြတ်အပ်သည်ရှိသော်။
ဖလံ ပုပ္ဖံ၊ အသီးအပွင့်သည်။
အဇာတံ ဧ၀၊ မဖြစ်သေးပဲသာလျှင်။
န ဇာယတိ၊ မဖြစ်ပေါ်လာ။
ဧဝံတထာ၊ ယင်းသို့အတူ။
တေ = တာနိ စတ္တာရိ ဉာဏာနိ၊ ထိုမဂ်ဉာဏ် လေးပါးတို့သည်။
ဘူမိလဒ္ဓေ၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓဟူသော ဝိပဿနာ၏အာရုံ ဖြစ်ရာဘုံကို ရကုန်သော ကိလေသာ တို့ကို။
ဇဟန္တိ၊ စွန့်ပယ်ကုန်၏။

ဥပ္ပန္န ၄-ပါးနှင့် မဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်သောဥပ္ပန္န

ဤဂါထာနှင့်အညီ --

(၁) သမုဒါစာရ ခဏတ္တယ သမင်္ဂီ ဖြစ်သော ဝတ္တမာနုပ္ပန္န၊

(၂) ဝိကပ္ပဂါဟ၏ အစွမ်းဖြင့် အာရုံ၏အရသာကို ခံစားပြီး၍ ချုပ်ကင်း လေသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်။ ခဏတ္တယသို့ ရောက်ပြီး၍ ချုပ်လေသော သင်္ခတတရားဟူသော ဘူတာပဂတုပ္ပန္န။

(၃) ကုသိုလ် အကုသိုလ် ဝိပါက်ဟူသော ဩကာသကတုပ္ပန္န။

(၄) ဝိပဿနာ၏အာရုံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ဟူသော ဌာနဘုံတို့၌ ဖြစ်ထိုက်သော မဂ်ဖြင့် မပယ်ရသေးသော အနုသယိတကိလေသာ ဟူသော ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န။

ဤ ဥပ္ပန္နလးပါးတို့တွင် ပစ္စုပ္ပန် အတိတ် အနာဂတ် ဟူ၍ မဆိုအပ်သော ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နကို ပယ်သည်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ ပထဝီရသ အာပေါရသကိုမှီလျက် မျိုးစေ့ အဆက်ဆက်ဖြင့် ကမ္ဘာဆုံးသည်တိုင်အောင် ကြီးပွါးမည့် အဆိပ်ပင်ကြီးဝယ် ငါးမန်းစွယ် လိပ်ကျောက်ဆူးဟူသော အဆိပ်ဆူးကို လေးမျက်နှာအရပ်မှ နှက်သဖြင့် ဖျက်ဆီးသတ်ဖြတ် သကဲ့သို့တည်း။

(၁) အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္န
(၂) အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္န
(၃) အသမူဟတုပ္ပန္န

သုံးပါးတို့သည်လည်း ဤ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န၌ ဝင်လေကုန်ပြီ။

ပယ်အပ် မပယ်အပ်သော ဥပ္ပန္န

ဤသို့လျှင် ဝတ္တမာန ဘူတာပဂတ ဩကာသကတ သမုဒါစာရဟူသော ဥပ္ပန္နလေးပါးကို တစုံတခုသော မဂ်ဖြင့် မပယ်အပ်။ ဘူမိလဒ္ဓ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတ အဝိက္ခမ္ဘိတ အသမူဟတ-ဟူသော ဥပ္ပန္နလေးပါးကို မဂ်ဉာဏ်သည် ပယ်အပ်၏။

ဆီမီး နေ လှေ ဥပမာနှင့် မဂ်ကိစ္စ ၄-ပါး

ပရိညာဒိကိစ္စာနိ ဟူရာ၌ ---

ဆီမီးသည်—

(၁) မီးစာကို ကုန်ကျွမ်းစေခြင်း။
(၂) မိုက်မှောင်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း။
(၃) အလင်းကို ပြခြင်း။
(၄) ဆီကို ခန်းခြောက်စေခြင်း -
ဟူသော ကိစ္စလေးပါးကို တပြိုင်နက် ပြုသကဲ့သို့၎င်း။

နေသည် --

(၁) အဆင်းကို ထွန်းပြခြင်း။
(၂) မိုက်မှောင်ကို ဖျောက်ဖျက်ခြင်း။
(၃) အလင်းကို ပြခြင်း။
(၄) အချမ်းကို ငြိမ်းပျောက်စေခြင်း --
ဟူသော ကိစ္စလေးပါးကို တပြိုင်နက် ပြုသကဲ့သို့၎င်း။

လှေသည်--

(၁) ဤမှာဘက်ကမ်းကို စွန့်ခြင်း။
(၂) ရေယဉ်ကို ဖြတ်ခြင်း။
(၃) ဝန်ကိုဆောင်ခြင်း။
(၄) ထိုမှာဘက်ကမ်းသို့ လှမ်းရောက်ခြင်း
ဟူသော ကိစ္စလေးပါးကို တပြိုင်နက် ပြုသကဲ့သို၎င်း၊

မဂ်ဉာဏ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုလျက် ---

(၁) ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍သိခြင်း။
(၂) သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ခြင်း။
(၃) မဂ္ဂသစ္စာကို ပွါးစေခြင်း။
(၄) နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း
ဟူသော ကိစ္စလေးပါးကို တပြိုင်နက် ပြီးစေသည်။

ဥပမာ ဥပမေယျ လေးကိစ္စကို ယထာက္ကမ ဟပ်လေ။

မဂ်ဉာဏ်က မဂ္ဂသစ္စာကိုပွါးစေပုံ

ထိုတွင် မဂ္ဂသစ္စာကို ပွါးစေခြင်းဟူရာ၌ မဂ်ဉာဏ်သည် သဟဇာတ ဧကက္ခဏိက မဂ္ဂ သစ္စာကို အဘယ်သို့ ပွါးစေသနည်း။

မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေနာတိ မဂ္ဂဉာဏံ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒိသေသမဂ္ဂံ သဟဇာတာဒိပစ္စယ-တာဝသေန ဘာဝနာဘိသမယေန။ ... အဘိသမေတိ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာ သမ္ဘူတေန အရိယမဂ္ဂဘာဝနာသင်္ခါတေန ပဋိဝိဇ္ဈနေန အဘိသမေတိ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ မဂ္ဂဉာဏံ ဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု သမ္မောဟံ ဝိဒ္ဓံသေန္တံ အတ္တနိပိ သမ္မာဟံ ဝိဒ္ဓံသေတိ ယေဝ။

ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၀၃) နှင့် အညီ မဂ်ဉာဏ်သည် ရှေး ဝိပသာနာ အဆက်ဆက် တက်ခဲ့လာသော အဟုန်အားဖြင့် ကြွင်း မဂ္ဂင်ခုနှစ်ပါးတို့ကို သဟဇာတ စသော ပစ္စယသတ္တိ အစွမ်းဖြင့် ပွါးစေသည်။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးလုံးကိုပင် မတွေဝေသော အားဖြင့် သိသည်ဟူ၍ မှတ်။

သစ္စာ ၄-ပါးကို ၁၆-ပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် သိပုံ

ဤသို့လျှင် မဂ်ဉာဏ်သည် သစ္စာလေးပါးကို ပီဠနဋ္ဌ စသော တဆဲ့ခြောက်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် တပြိုင်နက် တချက်တည်း သိသည်။ ထို့ကြောင့် --

ယေ ဘိက္ခဝေ ဒုက္ခံ ပဿတိ၊ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ။ ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတိ။ ဒုက္ခနိရောဓ ဂါမိနိပဋိပဒမ္ပိ ပဿတိ [၁] စသည်ဖြင့်၎င်း။

[၁။ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် ပါဠိတော်၊ ဂဝမ္ပတိသုတ်၊နှာ-၃၈၂။

ဘိက္ခဝေ၊ ချစ်သားရဟန်းတို့။
ယော၊ အကြင်ရဟန်းသည်။
ဒုက္ခံ၊ ဒုက္ခသစ္စာကို။
ပဿတိ၊ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်၏။
သော၊ ထိုဒုက္ခသစ္စာကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်သော ရဟန်းသည်။
ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ၊ ဒုက္ခ၏ဖြစ်ကြောင်း သမုဒယသစ္စာကိုလည်း။
ပဿတိ၊ ရှုမြင်၏။
ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ၊ ဒုက္ခ၏ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ဟူသော နိရောဓသစ္စာကိုလည်း။
ပဿတိ၊ ရှုမြင်၏။
ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒမ္ပိ၊ ဒုက္ခ၏ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ဖြစ်သော မဂ္ဂသစ္စာကိုလည်း။
ပဿတိ၊ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်၏။]

မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခေပေတံ ဉာဏံ။ ဒုက္ခသမုဒယေပေတံ ဉာဏံ။ ဒုက္ခနိရောဓေပေတံ ဉာဏံ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါယပေတံ ဉာဏံ -- ဟူ၍၎င်း၊

မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ၊ အရိယမဂ်နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။
ယံဉာဏံ၊ အကြင်ဉာဏ်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
တံဉာဏံ၊ ထိုဉာဏ်သည်။
ဒုက္ခေပိ၊ ဒုက္ခသစ္စ၌လည်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဧတံဉာဏံ၊ ထိုဉာဏ်သည်။
ဒုက္ခသမုဒယေပိ၊ ဒုက္ခ၏ဖြစ်ကြောင်း သမုဒယသ်၌လည်း
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဧတံဉာဏံ၊ ထိုဉာဏ်သည်။
ဒုက္ခနိရောဓေပိ၊ ဒုက္ခ၏ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ဟူသော နိရောဓသစ္စာ၌လည်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
တံဉာဏံ၊ ထိုဉာဏ်သည်။
ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိ ပဋိပဒါယပိ၊ ဒုက္ခ၏ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်း အကျင့်ဖြစ်သော မဂ္ဂသစ္စာ၌လည်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

(ဝိဘင်းပါဠိတော်နှာ-၃၄၁)

ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော သင်္ခတဋ္ဌော သန္တာပဋ္ဌော ဝိပရိဏာမဋ္ဌော တထဋ္ဌော။

သမုဒယဿ အာယူဟနဋ္ဌော နိဒါနဋ္ဌော သံယောဂဋ္ဌော ပလိဗောဓဋ္ဌော တထဋ္ဌော။

နိရောဓဿ နိဿရဏဋ္ဌော ဝိဝေကဋ္ဌော အသင်္ခတဋ္ဌော အမတဋ္ဌော တထဋ္ဌော။

မဂ္ဂဿ နိယျာနဋ္ဌော ဟေတုဋ္ဌော ဒဿနဋ္ဌော အဓိပတေယျဋ္ဌော တထဋ္ဌော။

ဣမေဟိ သောဠသဟိ အာကာရေဟိ တထဋ္ဌေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကသင်္ဂဟိတာနိ။ ယံ ဧကသင်္ဂဟိတံ၊ တံ ဧကတ္တံ။ ယံ ဧကတ္တံ၊ တံ ဧကေန ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပ္ပဋိဝေဓာနိဟူ၍၎င်း။

ဟောတော်မူအပ်၏။

ပီဠနဋ္ဌော၊ နှိပ်စက်ခြင်း သဘောသည်။
သင်္ခတဋ္ဌော၊ အကြောင်းတရားတို့သည် အညီအညွတ် ပြုပြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောသည်။
သန္တာပဋ္ဌော၊ ပူပန်စေခြင်း သဘောသည်။
ဝိပရိဏာမဋ္ဌော၊ ဇရာ မရဏတို့သည် ဖောက်ပြန်စေအပ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘော သည်။
ဒုက္ခဿ၊ ဒုက္ခသစ္စာ၏။
တထဋ္ဌော၊ မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော သဘော မည်၏။

အာယူဟနဋ္ဌော၊ အားထုတ်တတ် ပေါင်းစည်းတတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘော သည်။
နိဒါနဋ္ဌော၊ ဝဋ်၏အကြောင်း၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောသည်။
ဝါ၊ ဝဋ်ဆင်းရဲကိုပေးတတ် နှင်းတတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောသည်။
သံယောဂဋ္ဌော၊ ဝဋ်၌ယှဉ်စေခြင်း သဘောသည်။
ပလိဗောဓဋ္ဌော၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို တားမြစ် တတ်သည်၏ အဖြစ် ဟူသော သဘောသည်။
သမုဒယဿ၊ သမုဒယသစ္စာ၏။
တထဋ္ဌော၊ မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော သဘော မည်၏။

နိဿရဏဋ္ဌော၊ ထွက်မြောက်ရာ၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောသည်။
ဝိဝေကဋ္ဌော၊ ကိလေသာ သင်္ခါရတို့မှ ဆိတ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော သဘောသည်။
အသင်္ခတဋ္ဌော၊ အကြောင်းတရားတို့သည် မပြုပြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောသည်။
အမတဋ္ဌော၊ သေခြင်း ပျက်ခြင်း ကင်းသည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောသည်။
နိရောဓဿ၊ နိရောဓသစ္စာ၏။
တထဋ္ဌော၊ မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော သဘော မည်၏။

နိယျာနဋ္ဌော၊ ဝဋ်မှထွက်မြောက်တတ် ထွက်မြောက်ကြောင်း၏ အဖြစ်ဟူသော သဘော သည်။
ဟေတုဋ္ဌော၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း၏ အဖြစ် ဟူသော သဘောသည်။
ဒဿနဋ္ဌော၊ သစ္စာတရား ၄-ပါးကို မြင်တတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောသည်။
အဓိပတေယျဋ္ဌော၊ သစ္စာ ၄-ပါးကို မြင်ခြင်းကိစ္စ၌ သမ္ပယုတ် တရားတို့၏ အကြီးအမှူး၏ အဖြစ် ဟူသော သဘောသည်။
မဂ္ဂဿ၊ မဂ္ဂသစ္စာ၏။
တထဋ္ဌော၊ မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော သဘော မည်၏။

ဣမေဟိ သောဠသဟိ အာကာရေဟိ၊ ဤ ၁၆-ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်။
တထဋ္ဌေန၊ မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော သဘောအားဖြင့်။
စတ္တာရိ သစ္စာနိ၊ သစ္စာ ၄-ပါးတို့ကို။
ဧကသင်္ဂဟိဟာနိ၊ တခုတည်းသော သဘော အားဖြင့်သာလျှင် ပေါင်း၍ ယူအပ်ကုန်၏။
ယံ၊ အကြင် ပီဠန သင်္ခတ စသော ၁၆-ပါးသော သဘောသည်။
ဧကသင်္ဂဟိတံ၊ တခုသော မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘော အားဖြင့် ပေါင်း၍ယူအပ်၏။
တံ၊ ထိုပေါင်း၍ ယူအပ်သော သင်္ခတစသော ၁၆-ပါးသော သဘောသည်။
ဧကတ္တံ၊ သစ္စာ ၄-ပါးတို့၏ တူသည်၏ အဖြစ် ဟူသော သဘောမည်၏။
ယံဧကတ္တံ၊ အကြင်တူသည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော ၁၆-ပါးသော သဘောသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
တံ၊ ထို တူသည်၏ အဖြစ် တည်းဟူသော ၁၆-ပါးသောသဘောကို။
ဧကေန ဉာဏေန၊ တခုသောမဂ်ဉာဏ်ဖြင့်။
ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ထိုးထွင်း၍သိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
စတ္တာရိ သစ္စာနိ၊ သစ္စာ ၄-ပါးတို့သည်။
ဧကပ္ပဋိဝေဓာနိ၊ တပေါင်းတည်း ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အခြင်းအရာ ရှိကုန်၏။

ထို သစ္စာလေးပါးတို့တွင် နိရောဓသစ္စာ၌ အာရမ္မဏပ္ပဋိဝေဓ အသမ္မောဟပ္ပဋိဝေဓ နှစ်ပါး ရ၏။ ကြွင်း သုံးပါး၌ကား အသမ္မောဟပ္ပဋိဝေဓ သာ ရ၏။

မဂ်ကိစ္စ ၄-ပါး အကျယ် ဆုံးဖြတ်ချက်

ဤဆိုခဲ့ပြီးသော ပရိညာ ပဟာန သစ္ဆိကရဏ ဘာဝနာ ဟူသော ကိစ္စ လေးပါးတို့တွင် --

တိဝိဓာ ဟောတိ ပရိညာ၊
တထာ ပဟာနမ္ပိ သစ္ဆိကိရိယာမိ။
ဒွေ ဘာဝနာ အဘိမတာ၊
ဝိနိစ္ဆယာ တတ္ထ ဉာတဗ္ဗော။

သစ္စာ ၄-ပါး၏ ကိစ္စ အသီးသီး

ပရိညာ၊ ပရိညာသည်။
တိဝိဓာ၊ သုံးပါး အပြားရှိသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ပဟာနမ္ပိ၊ ပဟာန်သည်၎င်း။
သစ္ဆိကိရိယာပိ၊ သစ္ဆိကိရိယာသည်၎င်း။
တထာ၊ ထိုအတူ။
တိဝိဓာ၊ ၃-ပါး အပြားရှိ၏။
ဘာဝနာ၊ ဘာဝနာကို။
ဒွေ၊ နှစ်ပါးတို့ဟူ၍။
အဘိမတာ၊ သိအပ်၏။
ဝါ၊ လိုအပ်၏။
တတ္ထ၊ ထို ကိစ္စ လေးပါးတို့၌။
ဝိနိစ္ဆယော၊ အဆုံးအဖြတ်ကို။
ဉာတဗ္ဗော၊ သိအပ်၏။

ပရိညာကိစ္စ ၃-ပါး

ဤ အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၃၄) နှင့် အညီ ပရိညာသည် ဉာတ တီရဏ ပဟာန အားဖြင့် သုံးပါးတည်း။

ဉာတပရိညာ

ထိုတွင် နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ်၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် နှစ်ပါးသည် ဉာတပရိညာ၏ ဘုံသီးတည်း။

တီရဏပရိညာ

ကလာပ သမ္မသနဉာဏ်မှစ၍ အနုလောမဉာဏ်တိုင်အောင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဆယ်ပါး သည် တိရဏပရိညာ၏ ဘုံသီးတည်း

ပဟာနပရိညာ

ဘင်္ဂါနုပဿနာမှစ၍ အနုလောမတိုင်အောင် ဉာဏ်ရှစ်ပါးသည် ပဟာနပရိညာ၏ ပရိယာယ်ဘုံတည်း။

မဂ်ဉာဏ်သာလျှင် မုချဘုံတည်း။ ထို့ကြောင့် ဤ၌ ပဟာနပရိညာကို လိုအပ်၏။

တနည်းလည်း -- ဉာတ တီရဏ နှစ်ပါးသည် ပဟာနအကျိုးငှါသာ ဖြစ်၏။ ပယ်အပ်သော တရားသည်လည်း ပိုင်းခြား၍ သိအပ် ဆုံးဖြတ်အပ်သည်သာတည်း။ ထို့ကြောင့် ပရိညာ သုံးပါးလုံးသည်လည်း ပရိယာယ်အားဖြင့် မဂ်ဉာဏ်၏ ကိစ္စပင်တည်း-ဟု အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၃၅) မိန့်၏။

အောက် ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိ၌ကား ကလာပသမ္မသနဉာဏ် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် နှစ်ပါး ကိုသာ တီရဏပရိညာ၏ဘုံ-ဟု ဘင်္ဂါနုပဿနာမှ အထက်ကို ပဟာနပရိညာ၏ဘုံ-ဟု အဋ္ဌကထာ မိန့်၏။ ပရိယာယ်စကားချည်းသာ မှတ်ရာ၏။ ဤ၌ ဆိုအပ်သော စကားကိုသာ မုချ မှတ်အပ်၏။ ထိုကြောင့် --

အနုလောမဉာဏမ္ပိ အနိစ္စာဒိဝသေနေ၀ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတိ။ ပဂေ၀ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာယယောတိ အာဟ “ယာဝ အနုလောမာ အာဝေနိကာ ဘူမိ”တိ။ ကာမေဉ္စတ္ထ တီရဏပရိညာဘူမိယံ ဉာတ ပဟာန ပရိညာယောပိ လဒ္ဓါဝသရာ။ တတ္ထ ပန ယထာ တီရဏပရိညာ သာတိသယံ ကိစ္စကာရိနီ။ န တထာ ဣတရာတိ အာဝေနိကဂ္ဂဟနံ။ ...နိပ္ပရိယာယေန ပဟာနပရိညာ နာမ မဂ္ဂဉာဏန္တိ “ယာဝ မဂ္ဂဉာဏဘူမီ”တိ ဝုတ္တံ - ဟု ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅ဝ၇) မိန့်သည်။

ပဟာန် ၃-ပါး

ပဟာန်သည်လည်း ဝိက္ခမ္ဘန တဒင်္ဂ သမုစ္ဆေဒ သုံးပါးတည်း။

ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်

ထိုတွင် အိုးဖြင့်မှော်ကို ပယ်ခြင်းကဲ့သို့ လောကီသမာဓိဖြင့် နီဝရဏ စသည်ကို ပယ်ခြင်း သည် ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် မည်၏။

တဒင်္ဂပဟာန်

ဆီမီးဖြင့် မိုက်မှောင်ကို ပယ်ခြင်းကဲ့သို့ ထိုထို ဝိပဿနာဝယဝ ဉာဏင်္ဂဖြင့် ထိုထို ပဋိပက္ခဖြစ်သော ပဟာတဗ္ဗဓမ္မကို ပယ်ခြင်းသည် တဒင်္ဂပဟာန် မည်၏။

သမုစ္ဆေဒပဟာန်

မိုးကြိုးစက်ကျသော သစ်ပင်၏သို့ သံယောဇဉ် စသည်တို့၏ နောင်တဖန် မဖြစ်ခြင်းကို ပြုလျက် အရိယမဂ်ဖြင့် ပယ်ခြင်းသည် သမုစ္ဆေဒပဟာန် မည်၏။

ဤအရာ၌ သမုစ္ဆေဒပဟာန်ကို လိုအပ်၏။ ရှေ့ပဟာန်နှစ်ပါးသည် သမုစ္ဆေဒ အကျိုးငှါ သာလျှင် ဖြစ်ခြင်းဟူသော ပရိယာယ် အားဖြင့်ကား ပဟာန် သုံးပါးလုံးသည်ပင် မဂ်ဉာဏ် ၏ကိစ္စ မည်ကောင်း၏။

သစ္ဆိကိရိယာ ၃-ပါး

သစ္ဆိကိရိယာသည်လည်း လောကိယ ဒဿန ဘာဝနာ အားဖြင့် သုံးပါးတည်း။

ထိုတွင် လောကီဈာန်ကို ရပြီး၍ “ဣဒံ မယာ အဓိဂတံ” ဟု ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက် ထင်ထင် သိမြင်တွေ့ထိခြင်းသည် လောကိယသစ္ဆိကိရိယာ မည်၏။

တနည်လည်း -- သစ္ဆိကာတဗ္ဗဓမ္မတို့ကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော သံမောဟကို မဂ်ဖိုလ်ဖြင့် ဖျက်ဆီးပြီးနောက် “အပရပ္ပစ္စယဉာဏ်”ဖြင့် စက္ခု ရူပ စသော သစ္ဆိကာတဗ္ဗဓမ္မတို့ကို ကိုယ်တိုင် သိမြင်ခြင်းသည် လောကိယသစ္ဆိကိရိယာ မည်၏။

[အပရပ္ပစ္စယဉာဏ် = (အ= မရှိ၊ ကင်းမဲ့။ ပရ = သူတပါး။ ပစ္စယ = ယုံကြည်ခြင်း) သူတပါး ပြောကြား၍ ယုံကြည်ရခြင်း သိရခြင်းမဟုတ်။ မိမိကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ပြုပြီးဖြစ် သဖြင့် သက်ဝင်ယုံကြည်၍ သိသောဉာဏ်။]

သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ခြင်းသည် ဒဿနသစ္ဆိကိရိယာ မည်၏။

အထက်မဂ်တို့ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကိုမြင်ခြင်းသည် ဘာဝနာသစ္ဆိကိရိယာ မည်၏။

နောက်နှစ်ပါးကို ဤ၌ လိုအပ်၏။

ဘာဝနာကား လောကီ လောကုတ္တရာအားဖြင့် နှစ်ပါးသာတည်း။

ထိုတွင် လောကိ သီလ သမာဓိ ပညာကို ဖြစ်စေခြင်း။ မိမိသန္တာန်ကို ထိုထို သီလ သမာဓိ ပညာတို့ဖြင့် ထုံခြင်းသည် လောကိယဘာဝနာ မည်၏။

ယဒဂ္ဂေန ဟိ လောကိယာ ကုသလာဒယော ဥပ္ပါဒိတာ ဝဍ္ဎိတာ စ။ တဒဂ္ဂေနဿ သီလ ဘာဝနာ ကာယဘာဝနာ စိတ္တဘာဝနာ ပညာဘာဝနာ စ လောကိယာ နိပ္ဖါဒိတာ ဟောတိ။ တာယ စ သန္တာနောပိ ပရိဘာဝိတောတိ၊ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၁၁)

လောကုတ္တရ သီလ သမာဓိ ပညာကို ဖြစ်စေခြင်း၊ ထိုဖြင့် ကိုယ်သန္တာန်ကို ထုံခြင်းသည် လောကုတ္တရဘာဝနာ မည်၏။ ဤ လောကုတ္တရဘာဝနာကိုသာ ဤဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ အရာ၌ လိုအပ်၏။

ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ပြီး၏။

“စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ”၏အရ ပညာဘာဝနာ ပြီး၏။

ပညာဘာဝနာနိသံသ

▬▬▬▬▬▬▬

ဤပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးအာနိသင်ကား --

သင်္ခေပေနာရိယဖလ-
ရသာနုဘဝနံ တထာ။
နိရောဓသမာပဇ္ဇနံ၊
နာနာကိလေသဓံသနံ။

အာဟုနေယျတာဒိသိဒ္ဓိ၊
ဣစ္စဿာ အာနိသံသကော။
ဝိတ္ထာရာ တံ ပကာသေတုံ၊
န သက္ကာ ဒီဃအဒ္ဓုနာ။

သင်္ဂဟဂါထာ

သင်္ခေပေန၊ အကျဉ်းအားဖြင့်။
အရိယဖလရသာနုဘဝနံ၊ သာမညဖလ အရိယဖိုလ်ချမ်းသာ အရသာကို ခံစားရခြင်း၎င်း။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။
နိရောဓသမာပဇ္ဇနံ၊ နိရောဓသမာပတ်ကို ၀င်စားနိုင်ခြင်း၎င်း။
နာနာကိလေသဓံသနံ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ စသောအားဖြင့် အထူးထူး အပြားပြား များစွာသော ကိလေသာတို့ကို တဒင်္ဂပဟာန် စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖျက်ဆီးရခြင်း၎င်း။

အာဟုနေယျတာဒိသိဒ္ဓိ၊ အာဟုနေယျ အဖြစ် စသည်၏ ပြီးခြင်း၎င်း။
ဣတိအယံ၊ ဤသည်ကား။
အဿာ၊ ထိုပညာဘာဝနာ၏။
အာနိသံသကော၊ အကျိုးတည်း။
ဝိတ္တာရာ၊ အကျယ်အားဖြင့်ကား။
တံ၊ ထိုအာနိသင်ကို။
ဒီဃအဒ္ဓုနာ၊ နေ့ရက်-လ-နှစ် သက္ကရာဇ် ရှည်ကြာ အခါကာလဖြင့်လည်း။
ပကာသေတုံ၊ ထုတ်ဖော်ညွှန်းပြခြင်းငှါ။
န သက္ကာ၊ မတတ်နိုင်ကောင်း။

ဖိုလ်ဝင်စားပုံ

▬▬▬▬▬

ထိုတွင် “အရိယဖလရသာနုဘဝနံ”ဟူရာ၌ မဂ္ဂါနန္တရဖိုလ်ကို အောက် (ဤကျမ်း(ဒု-တွဲ၊နှာ-၆၂၀)၌ဆိုခဲ့ပြီး။

သမာပတ္တိဖိုလ် ဖြစ်ဟန်ကား - ရာဇသည် ရဇ္ဇသုခကို ဒေဝသည် ဒိဗ္ဗသုခကို ခံစားသကဲ့သို့ ဖလဋ္ဌံအရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖိုလ်ချမ်းသာ ဖလသမာပတ္တိအရသာ ကို ခံစားလိုလတ်သော် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်စသော ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုးပါး အစဉ်ဖြင့် သင်္ခါရတို့ကိုရှု၍ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဉာဏ်၏ အဆုံး၌ ဘဝင်္ဂစလန ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ သင်္ခါရကိုအာရုံပြုလျက် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း အနုလုံ အနုလုံ သုံးကြိမ် လေးကြိမ် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ မိမိမဂ်နှင့် ဈာနင် ဗောဇ္ဈင် မဂ္ဂင် တူသော ဖိုလ် ဖိုလ် အကြိမ်များ စ္စာဖြစ်၍ ဘဝင် ကျ၏။

ဖလသမာပတ္တတ္ထိကေန ဟိ အရိယသာဝကေန ရဟောဂတေန ပဋိသလ္လီနေန ဥဒယဗ္ဗယာဒိဝသေန သင်္ခါရာ ပဿိတဗ္ဗာ။ တဿ ပဝတ္တာ နပုဗ္ဗဝိပဿနဿ သင်္ခါရာရမ္မဏေ ဂေါတြဘူဉာဏာနန္တရံ ဖလသမာပတ္တိဝသေန နိရောဓေ စိတ္တံ အပ္ပေတိ။ ဖလသမာပတ္တိနိန္နတာယ စေတ္ထ သေက္ခဿာပိ ဖလမေ၀ ဥပ္ပဇ္ဇတိ န မဂ္ဂေါ။ အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၄၂)။

သင်္ခါရာရမ္မဏဂေါတြဘူဉာဏနန္တရန္တိ သင်္ခါရာရမ္မဏဿ။ ဝေါဒါန န္တိ လဒ္ဓနာမဿ ဂေါတြဘူဉာဏဿ အနန္တရံ။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဂေါတြဘူဉာဏံ မဂ္ဂဉာဏပုရေစာရိကံ ဝိယ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ န ဟောတီတိ။ ဖလဓမ္မာနံ အနိယျာနိကဘာဝတော။ ... ဝုတ္တံ ဟေတံ ကတမေ ဓမ္မာ နိယျာနိကာ၊ စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာတိ။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၁၈။)

ဖလံ ပန အတ္ထိ မဂ္ဂါနန္တရံ၊ အတ္ထိ ဖလာနန္တရံ၊ အတ္ထိ ဂေါတြဘူအနန္တရံ။ အတ္ထိ နေဝသညာ နာသညာနန္တရံ။ တတ္ထ မဂ္ဂဝီထိယံ မဂ္ဂါနန္တရံ၊ ပုရိမဿ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဖလာနန္တရံ၊ ဖလသမာပတ္တီသု ပုရိမံ ပုရိမံ ဂေါတြဘူအနန္တရံ၊ ဂေါတြဘူတိ စေတ္ထ အနုလောမံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တံ ဟေတံ ပဋ္ဌာနေ “အရဟတော အနုလောမံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော၊ သေက္ခာနံ အနုလောမံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော”တိ။

ဤသို့ အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိဒု၊နှာ-၃၄၃) လာသည်နှင့် အညီ အနုလုံသုံးချက် လေးချက်တို့တွင် နောက်ဆုံး အနုလုံတချက်ကို “ဂေါတြဘူ” ဟူ၍၎င်း “ဝေါဒါန်” ဟူ၍၎င်း ဆိုသင့်၏ မှတ်။

ဖိုလ်ချမ်းသာ

▬▬▬▬

ပဋိပဿဒ္ဓဒရထံ၊
အမတာရမ္မဏံ သုဘံ။
ဝန္တလောကာမိသံ သန္တံ၊
သာမညဖလမုတ္တမံ။

ဩဇဝန္တေန သုစိနာ၊
သုခေန အဘိသန္ဒိတံ။
ယေန သာတာတိသာတေန၊
အမတေန မဓုံ ဝိယ။

တံ သုခံ တဿ အရိယဿ၊
ရသဘူတမနုတ္တရံ။
ဖလဿ ပညံ ဘာဝေတွာ၊
ယသ္မာ ဝိန္ဒတိ ပဏ္ဍိတော။

တသ္မာ အရိယဖလဿေတံ၊
ရသာနုဘဝနံ ဣဓ။
ဝိပဿနာဘာဝနာယ၊
အာနိသံသောတိ ဝုစ္စတိ။

အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၄၃-၄။)

ပဋိပဿဒ္ဓဒရထံ၊ အချင်းခပ်သိမ်း ငြိမ်းပြီးသော ကိလေသာဟူ ပူပန်ခြင်း ရှိသော။
အမတာရမ္မဏံ၊ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိသော။
သုဘံ၊ တင့်တယ်စွာသော။
ဝန္တလောကာမိသံ၊ ထွေးအန်အပ်ပြီးသော တဏှာဟူသော လောကာမိသ ရှိသော။
သန္တံ၊ ငြိမ်သက်စွာသော။
ဥတ္တမံ၊ မြတ်သော။
သာမညဖလံ၊ သမဏ မည်ကြောင်း ဖြစ်သော အရိယမဂ်၏ အကျိုးဖြစ်သော ဖိုလ်သည်။
ဝါ၊ ဖိုလ်ကို။

ယေန ဓမ္မေန ယောဂတော သမဏော နာမ ဟောတိ။ တဿ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတဿ သာမညဿ ဖလန္တိ သာမညဖလံ။ ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၀)

အမတေန၊ အမြိုက်ဆေးနှင့်။
သံမောဒိတံ၊ ရောနှောအပ်သော။
မဓုဝိယ၊ ပျားကဲ့သို့။
ဩဇဝန္တေန၊ ဩဇာရှိသော။
သုစိနာ၊ စင်ကြယ်သော။
သာတာတိသာတေန၊ မဟဂ္ဂတ မဂ်သာတ တို့ထက် လွန်ထက်မြိန်မြတ်သော။
ယေန သုခေနေ၊ အကြင် ဖိုလ်ချမ်းသာဖြင့်။
အဘိသန္ဒိတံ၊ အချင်းခပ်သိမ်း မခြောက်မတပ် စိုစွတ်တတ်၏။
ဝါ၊ စွတ်စေအပ်၏။

တဿ အရိယဿ ဖလဿ၊ ထိုအရိယဖိုလ်၏။
ရသဘူတံ၊ ရသာအနှစ် အဆီ ဖြစ်၍ ဖြစ်သော။
အနုတ္တရံ၊ မိမိထက် လွန်မြတ်သော အရသာမရှိသော။
တံ သုခံ၊ ထိုဖိုလ်ချမ်းသာကို။
ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။
ပညံ၊ ဝိပဿနာပညာကို။
ဘာဝေတွာ၊ ပွါးစေ၍။
ဝိန္ဒတိ၊ ရ၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အရိယဖလဿ၊ အရိယဖိုလ်၏၊
ဧတံ ရသာနုဘဝနံ၊ ဤအရသာကို ခံစားခြင်းကို။
ဣဓ၊ ဤသာသနာ ဤအရာ၌။
ဝိပဿနာဘာဝနာယ၊ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ၏။
အာနိသံသောတိ၊ အကျိုးဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

နိရောဓသမာပတ် ဖြစ်ကြောင်း ၅-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬

နိရောဓ သမာပဇ္ဇနံ ဟူရာ၌ ---

တိသင်္ခါရဿ ပဿဒ္ဓိ၊
ဗလေဟိ ဒွီဟိ သမ္ပဒါ။
သောဠသဉာဏစရိယာ၊
သမာဓိစရိယာ နဝ၊
ဝသီတာတိ ပဉ္စ ဓမ္မာ၊
ဟောန္တိ နိရောဓကာရဏာ။

တိသင်္ခါရဿ ပဿဒ္ဓိ၊ ဝစီ ကာယ, စိတ္တ သင်္ခါရ သုံးပါး၏ ငြိမ်းခြင်း၎င်း။

ဒွီဟိ ဗလေဟိ၊ သမထ ဝိပဿနာ နှစ်ဖြာသော အစွမ်းတို့နှင့်။
သမ္ပဒါ၊ ပြည်စုံခြင်း၎င်း။

သောဠသဉာဏစရိယာ၊ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ ပဋိနိဿဂ္ဂါ ဝိဝဋ္ဋနုပဿနာ ရှစ်ပါး လောကုတ္တရာ ရှစ်ပါး အားဖြင့် တဆဲ့ ခြောက်ပါးသော ဉာဏ်၏ ဖြစ်ခြင်းတို့၎င်း။
ဝါ၊ ဉာဏ်သည် ဟေတွာ'ဓိပတိ'န္ဒြိယ မဂ္ဂ စသော ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော သမ္ပယုတ် တရားတို့၎င်း။

နဝ၊ သမာပတ် ရှစ်ပါး သမာပတ်၏ ဥပစာ တပါး အားဖြင့် ကိုးပါး ကုန်သော။
သမာဓိစရိယာ၊ သမာဓိ၏ ဖြစ်ခြင်း သမာဓိသည် ဖြစ်စေအပ်သော တရားတို့၎င်း။

အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော အဋ္ဌ သမာဓိစရိယာ တာသံ ဥပစာရသမာဓိ ဥပစာရသမာဓိဘာဝသမညေန ဧကာ သမာဓိစရိယာ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၄။)

ဝသီတာ၊ သမာပတ်ရှစ်ပါးတို့ကို ဝသီဘော် ငါးပါးတို့ဖြင့် လေ့လာခြင်း၎င်း၊

ဣတိ၊ ဤသို့။
ပဉ္စဓမ္မာ၊ ဗလသမ္ပဒါ သင်္ခါရပဿဒ္ဓိ ဉာဏစရိယာ သမာဓိစရိယာ ဝသီတာအားဖြင့် ငါးပါးကုန်သော တရားတို့သည်။
နိရောဓကာရဏာ၊ နိရောဓသမာပတ်၏ အကြောင်း တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤ သင်္ဂဟဂါထာနှင့် ညီစွာ “ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ” လေးလံစွာသော ခန္ဓာဝန်ကို ရွက်ဆောင် ရခြင်း၌ လွန်စွာ ငြီးငွေ့လှ၍ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာန် ချမ်းသာကို ခံစားလိုသော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ကာမရူပ အနာဂါမ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် သည် ဆွမ်းစားပြီး၍ ကောင်းစွာ ဆေးကြောပြီးသော လက် ခြေ ရှိသည်ဖြစ်၍ ဆိပ်ငြိမ်ရာဌာန သုပညတ္တာသန၌ တင်ပျဉ်ဖွဲ့ခွေ ထိုင်နေလျက် --

ပထမဈာန်ကို ဝင်စားပြီး ထပြီး၍ ထိုဈာန်၌ရှိသော သင်္ခါရတို့ကို အနုလောမဉာဏ် တိုင်အောင် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တာဟု မညံ့လွန်း မထက်လွန်းသော ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှု၏။

ဝိပဿနာ ပနေ'သာ တိဝိဓာ ဟောတိ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဏှနကဝိပဿနာ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာတိ။ တတ္ထ သင်္ခါရပရိဂ္ဂ- ဏှနကဝိပဿနာ မန္ဒာ ဝါ ဟောတု တိက္ခာ ဝါ၊ မဂ္ဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိယေဝ။ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ တိက္ခာ၀ ဝဋ္ဋတိ မဂ္ဂဘာဝနာသဒိသာ။ နိရောဓသမာပတ္တိ ဝိပဿနာ ပန နာတိမန္ဒာ နာတိတိက္ခာ ဝဋ္ဋတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၄၇)

မန္ဒာ စေ ဝိပဿနာ ဒန္ဓာဘိညံ မဂ္ဂံ သာဓေတိ။ တိက္ခာ စေ ခိပ္ပါဘိညန္တိ အယံ မန္ဒ တိက္ခတာယ ဝိသေသော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၆)

ထို့အတူ အာကိဉ္စညာယတနဈာန် တိုင်အောင် ဝင်စားပြီး၍ ထိုအာကိဉ္စညာယတန ဈာန်၏အဆုံး၌ ဝိပဿနာ မရှုပဲ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပန သံဃပ္ပဋိမာနန သတ္ထု ပက္ကောသန အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒဟူသော ပုဗ္ဗကိစ္စလေးပါးကို ပြုလျက် နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို ဝင်စား၏။ ဈာန်နှစ်ကြိမ်အဆုံး၌ ကာမဘုံမှာ အလွန် ခုနစ်ရက်၊ ရူပဘုံမှာ အလိုရှိသမျှ စိတ် စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်
ချုပ်၏။

> [ပုဗ္ဗကိစ္စလေးပါး
> (၁) နာနာ =အမျိုးမျိုး (သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်း ပရိက္ခရာ)။ အဗဒ္ဓ = (အ+ဗဒ္ဓ) မဖွဲ့မစပ်သော (ကင်းကွာနေသော)။ အဝိ ကောပန = (အ +ကော ပန) မပျက်စီးစေခြင်း၊
> (၂) သံဃပ္ပဋိမာနန =သံဃာများက အလိုရှိခြင်း။
> (၃) သတ္ထုပက္ကောသန = ဘုရား ခေါ်တော်မူခြင်း၊
> (၄) (အဒ္ဓါန=အချိန်ကာလ။ ပရိစ္ဆေဒ = အပိုင်းအခြား) အပိုင်းအခြားကိုဆင်ခြင်ခြင်း။]

ဤသို့ သင်္ခါရ သုံးပါးကို အနုပုဗ္ဗနိရောဓ အားဖြင့် ချုပ်၍ စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့၏ မဖြစ်ခြင်းသည် နိရောဓသမာပတ် မည်၏။

ပိုင်းခြားတိုင်းသော ကာလလွန်လျှင် အနာဂါမ်အား အနာဂါမိဖိုလ် ရဟန္တာအား အရဟတ္တဖိုလ် တကြိမ်ဖြစ်၍ ဘဝင်ကျ၏။

ဋီကာရှင်ကား-“နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဒွိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ”ဟု-ဖိုလ်နှစ်ကြိမ် ဖြစ်ကြောင်းကို ဆို၏။

ကထဉ္စဿ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတီတိ သမထ ဝိပဿနာဝသေန ဥဿက္ကိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စဿ နေဝသညာနာသညာယတနံ နိရောဓယတော၊ ဧဝမဿ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၄၇)

ဥဿက္ကိတွာတိ ဥက္ကံသံ ပတွာ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနာ ယာဝ စ အနုလောမဉာဏာ အာယူဟိတွာ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၆)

ယော ဟိ သမထဝသေနေဝ ဥဿက္ကတိ၊ သော နေဝသညာနာသညာ- ယတနသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယော ပန ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဥဿက္ကတိ၊ သော ဖလသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၄၇)

နေဝသညာနာသညာယတနံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ တဒုဒ္ဓံ သုဒ္ဓသမထဝိပဿနာယ အဘာဝတော။ ယော ဝိပဿနာဝသေနေ၀ ဥဿက္ကတိ သစေ အရိယော ဖလသမာပတ္တတ္ထိကော၊ သော အတ္တနော ဖလသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ။ အထ ပုထုဇ္ဇနော သေက္ခော ဝါ မဂ္ဂတ္ထိကော တာယ စေ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂံ ပတွာ ဖလေ ဌိတော၊ သောပိ ဖလသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိစ္စေဝ ဝုစ္စတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၆။)

“အာကိဉ္စညာယတနနောက်၌ ဝိပဿနာ ရှုသေး၏”ဟူသော ကေစိဝါဒ မသင့်ကြောင်းကို --

တံ တေသံ မတိမတ္တံ။ ဝိပဿနာစာရတော ဟိ သမာဓိစာရော။ တသ္မာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ ဟု-ဋီကာ (မဟာဒု၊ နှာ-၅၂၇) ၌ မိန့်၏။

နိရောဓသမာပတ်၏ ပုဗ္ဗကိစ္စ ၄-ပါး

▬▬▬▬▬

နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပန [၁]

▬▬▬▬▬▬▬▬

[၁။ မိမိနှင့်ကင်းကွာနေသည့် ပရိက္ခရာအသုံးအဆောင် ကျောင်း သင်္ကန်း စသည်တို့ မပျက်စီးပါစေသတည်းဟု ဆင်ခြင်ခြင်း။]

ယင်း ပုဗ္ဗကိစ္စကို ပြုဟန်ကား “ဣမေ ပရိက္ခာရာ ဣမသ္မိံ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အဂျာဒီဟိ မာ ဝိနဿန္တု” ဟု ဆောက်တည်အပ်၏။

အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ။ တထာ စိတ္တုပ္ပါဒနမေဝ ဟေတ္ထ အဓိဋ္ဌာနံ။ စိတ္တဇရူပါဒီနံ အနုပ္ပဇ္ဇနတော ပစ္ဆာဇာတပစ္စယာဒိဥပတ္ထမ္ဘာ- ဘာဝတော စ သတ္တာဟမေ၀ တထာ သရီရံ ပဝတ္တတိ။ တတော ပရံ ကိလမတီတိ သတ္တာဟမေ၀ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ ဝဒန္တိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၇။)

ထိုကဲ့သို့ မဆောက်တည်မူ အမိရွာ အာသနသာလာ၌ နိရောဓဝင်စဉ် ဆွမ်းစားကျောင်းကို မီးလောင်ကျွမ်းက လူများသိကြ၍ ပိယင်္ဂုဒီပသို့ ပျံကြွ ရသော မဟာနာဂမထေရ်ကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်သည်။ ဧကာဗဒ္ဓဖြစ်သော ပရိက္ခရာ ကိုကား ဆောက်တည်ဘွယ်ရာ မရှိ။

သမာပတ္တိဝသေနေဝ နံ ရက္ခတိ။ အာယသ္မာတော သဉ္ဇီဝဿ ဝိယ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၄၈။)

သံဃပ္ပဋိမာနန

▬▬▬▬▬

သံဃပ္ပဋိမာနနာဝဇ္ဇန ကို သံဃပ္ပဋိမာနန ဆိုသည်။

“သစေ မယိ သတ္တာဟံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ သံဃော ဉတ္တိကမ္မာဒီသု ကိဉ္စိဒေဝ ကမ္မံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ။ ယာဝ မံ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂန္တွာ န ပက္ကောသတိ၊ တာဝဒေ၀ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ” – ဟု--ဆင်ခြင်အပ်၏။

ဧဝံ ကတွာ သမာပန္နော ဟိ တသ္မိံ သမယေ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု ၊ နှာ-၃၄၉)

တသ္မိံ သမယေတိ တသ္မိံ တဿ ဘိက္ခုနော ဥပသင်္ကမနသမယေ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ။ ကာလပရိစ္ဆေဒသဒိသံ ဟေတံ။
ဋီကာ (မဟာဒု၊နှာ-၅၂၈)

သတ္ထုပက္ကောသန

▬▬▬▬▬▬

သတ္ထုပက္ကောသနလည်း နည်းတူပင်။

“သစေ မယိ သတ္တာဟံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ သတ္ထာ သြတိဏ္ဏဝတ္ထုသ္မိံ သိက္ခာပဒံ ဝါ ပညာပေတိ၊ တထာ ရူပါယ ဝါ အတ္ထုပ္ပတ္တိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ယာဝ မံ ကောစိ အာဂန္တွာ န ပက္ကောသတိ၊ တာဝဒေ၀ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ” –

ဟု-ဆင်ခြင်အပ်၏။ ထိုနှစ်ပါးကို မဆင်ခြင်ပဲ ဝင်စားမူကား သဝနူပစာ၌ တည်၍ “သံဃော တံ အာဝုသော ပဋိမာနေတိ”။ “သတ္တာ အာယသ္မန္တံ အာမန္တေတိ”ဟု-ဆိုလျှင်ပင် သံဃအာဏာ ဘုရားအာဏာ လွန်စွာဝန်လေး လှသည်။ မိုးကြိုးလောင်မီးပင် ကျသော်လည်း မထစေနိုင်ကောင်းသော သမာပတ်မှ ထရသည်။

တသ္မာ အတ္တနော ဟိတသုခံ အာကင်္ခန္တေန ဇီဝိတဟေတုပိ သံဃဿ အာဏာ န အတိက္ကမိတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော၊
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၈။)

အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒ

▬▬▬▬▬

အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒ ဟူသည်ကား ခုနစ်ရက်တိုင်အောင် ရှည်လတ္တံ့လောဟု မိမိအာယုသင်္ခါရ အပိုင်းအခြားကို ဆင်ခြင်ခြင်းတည်း။

အာယု ဧဝ သင်္ခါရာ အာယုသင်္ခါရာ။ “အာယု ဥသ္မာ ဝိဉာဏာနီ”တိ စ ဝဒန္တိ။ တေ စ တဿ ပကတိစိတ္တဿေဝ အာရမ္မဏံ ဟောန္တိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု-နှာ-၅၂၈။)

အဘိညာမဟုတ် ဆိုလိုသည်။

(ပုဗ္ဗကိစ္စကို ပကတိစိတ်ဖြင့်သာ ဆင်ခြင်သည်။ အဘိညာဏ်စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း မဟုတ်။)

အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒ မဆင်ခြင်ခြင်း၏အပြစ်

▬▬▬▬▬▬▬▬

မဆင်ခြင်သော် အဘယ်အပြစ် ရှိသနည်းဟူမူ --

သစေ ဟိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ နိရုဇ္ဈနကေ အာယုသင်္ခါရေ အနာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇတိ။ နာဿ နိရောဓသမာပတ္တိ မရဏံ ပဋိဗာဟိတုံ သက္ကောတိ။ အန္တောနိရောဓေ မရဏဿ နတ္ထိတာယ အန္တရာ၀ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာတိ၊ တသ္မာ ဧတံ အာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ အဝသေသဉှိ အနာဝဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဣဒံ ပန အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗမေဝါတိ ဝုတ္တံ။
အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၅၀ )

> [နိရောဓ သမာပတ်သည် ကာလမရဏသေခြင်းကို မတားဆီးနိုင်၊ နိရောဓ သမာပတ် ဝင်စားစဉ် အခါ၌လည်း မည်သူ တဦးတယောက်ကမျှ သေအောင်လုပ်ရန် မစွမ်းနိုင်၊ သေချိန်ကျရောက်လျှင် သမာပတ်မှ ထရသည်။ သမာပတ်မှ ထလျှင်ထခြင်း စုတိရသဖြင့် မသေမီ အခိုက်အတန့်ကာလ၌ ဗုဒ္ဓသာသနာ အကျိုးအတွက် တစုံတရာမျှ မပြုလုပ်နိုင် ခဲ့ချေ။ ဤကား အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒ ပုဗ္ဗကိစ္စ မဆင်ခြင်ခြင်း၏အပြစ်တည်း။]

အာဝဇ္ဈိတွာ သမာပိတဗ္ဗ “သဟသာ မရဏံ မာ အဟောသီ”တိ။ သဟသာ ဟိ မရဏေ အညာဗျာကရဏဘိက္ခုသြဝါဒဒါန သာသနာနု၁၀ ဒီပနာနံ အနိဿရော သိယာ၊ အနာဂါမိနော ဝါ အဂ္ဂမဂ္ဂါနမော သိယာ။ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ။
ဋီကာ (မဟားဒု၊နှာ-၅၂၈။)

နေဝသညာနာသညာယတနဈာန် နှစ်ကြိမ် ဟူရာ၌ --

“နိရောဓသမာပတ္တိကာလေ ဒွိက္ခတ္တုံ စတုတ္ထာရုပ္ပဝနံ ဧဝတိ၊ တတော ပရံ နိရောဓံ ဖုသတိ-”

ဟု- သင်္ဂြိုဟ်လာ၏။

သော ဧဝံ အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဣမံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇတိ။ အထေကံ ဝါ ဒွေ ဝါ စိတ္တဝါရေ အတိက္ကမိတွာ အစိတ္တကော ဟောတိ၊ နိရောဓံ ဖုသတိ။ ကသ္မာ ပနဿ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပရိ စိတ္တာနိ န ပဝတ္တန္တီတိ။ နိရောဓဿ ပယောဂတ္တာ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၅၀။)

ကိဉ္စာပိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါတိ အနိယမေတွာ ဝိယ ဝုတ္တံ။ ဒွေ ဝါရေ ဧဝ ပန နိယမတော ဝဒန္တိ။ အနုပုဗ္ဗနိရောဓဿ ပယောဂေါတိ ပထမဇ္ဈာနာဒီနံ တဒနုပဿနာနဉ္စ အနုပုဗ္ဗတော နိရောဓဿာယံ ပယောဂေါ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၈) မိန့်၏။

ပုဗ္ဗကိစ္စ ၄-ပါး မပြုခြင်း၏အပြစ်

▬▬▬▬▬▬

ပုဗ္ဗကိစ္စလေးပါးလုံးကို အချင်းခပ်သိမ်း မပြုရာ၌ အဋ္ဌကထာ ဤသို့ အပြစ် ဆို၏။

ယော ပန ဘိက္ခု အာကိဉ္စညာယတနတော ဝုဋ္ဌာယ ဣဒံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ အကတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇတိ၊ သော ပရတော အစိတ္တကော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ။ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုန အာကိဉ္စညာယ- တနေယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ။ မဂ္ဂံ အဂတပုဗ္ဗပုရိသူပမာ စေတ္တ ဝတ္တဗ္ဗာ[၁] ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၅၀။)

[၁။ ယောဂီသည် အာကိဉ္စညာယတနဈာန်မှ ထပြီးနောက် ပုဗ္ဗကိစ္စ ၄-ပါးကို မပြုလျှင် နိရောဓသမာပတ် မဖြစ်နိုင် (အဋ္ဌကထာဝါဒ)။]

ယင်း အဋ္ဌကထာဝယ် အဓိပ္ပါယ် အယူခက်၏။ ဋီကာရှင် ဤသို့ ဖွင့်တော်မူ၏။

ပရတော အစိတ္တကော ဘဝိတုံ န သက္ကောတီတိ သကလံ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ အစိတ္တတော ဘဝိတုံ န သက္ကောဟိ။ တဉ္စ ခေါ သံဃပ္ပဋိမာနန, သတ္ထုပက္ကောသန, အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒါဝဇ္ဇနာနံ အကရဏေန။ န နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနဿ။ တဿ ဟိ အကရဏေန ကဒါစိ ကေဝလံ တာဒိသဿ ပရိက္ခာရဿ အဝိနာသော န သိယာ၊ န နိရောဓသမာပတ္တိဝိဗန္ဓော။ အယဉ္စ အတ္ထော မဟာနာဂတ္ထေရဝတ္ထုနာ ဝိဘာဝိတော ဧဝ။ ဧဝံ သန္တေ တီဟိ အာကာရေဟိ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ အာပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ တံ န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ။ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုန အာကိဉ္စညာယ- တနေယေဝ ပတိဋ္ဌာတီတိ ဣမိနာ သမာပတ္တိယာ ဝိဗန္ဓေ ဇာတေ ဧဝံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ။အဝိဗန္ဓေနေဝ ပန ယထာပရိစ္ဆန္နကာလဝီတိက္ကမနေ ဖလစိတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ဂမ္ဘီရကန္နရောရုဠှတတ္တ- ပါသာဏက္ကန္တပုရိသနိဒဿနမ္ပိ သမတ္ထိတံ ဟောတီတိ ကေစိ ဝဒန္တိ [၁]။

[၁။ သံဃာ၏ အလိုရှိခြင်း ဘုရားရှင်ခေါ်တော်မူခြင်း အသက်ကာလ အပိုင်းအခြားကို ဆင်ခြင်ခြင်း တည်းဟူသော ပုဗ္ဗကိစ္စ ၃-ပါးကို မပြုခြင်းသည် နိရောဓသမာပတ်၏ ဘေးရန်ဖြစ်သည်။ ယင်းပုဗ္ဗကိစ္စ ၃-ပါးမပြုလျှင် သမာပတ် ဘေးရန်ရှိသဖြင့် စိတ် စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်တို့ မချုပ်နိုင်၊ နိရောဓသမာပတ်မဖြစ်နိုင် (ကေစီဝါဒ)၊

အပရေ ပန ပုဗ္ဗကိစ္စဿ အကတတ္တာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နမတ္တော၀ ပဋိနိဝတ္တေတွာ အာကိဉ္စညာယတနေ ပတိဋ္ဌာတီတိ ဝုတ္တတ္တာ သံဃပ္ပဋိမာနနာဒိ ဧကစ္စပုဗ္ဗကိစ္စာကရဏေ အင်္ဂဝေကလ္လတော နိရောဓသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ န ဣဇ္ဈတေဝါတိ ဝဒန္တိ ။ ဝတ္တသဒိသံ ဟေတံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ၊ ယဒိဒံ ပုဗ္ဗကိစ္စကရဏံ။ တသ္မာ တတ္ထ ယံ ဂရုတရံ၊ တဿ အကရဏံ သမာပဇ္ဇနံ ဝိဗန္ဓတီတိ အပရေ။ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အာကိဉ္စညာယတနေ ပတိဋ္ဌာတီတိ စ ဣဒံ ပုန အာကိဉ္စညာယတနဿ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ။ သမာပဇ္ဇိတွာ ဟိ ဝုဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗကိစ္စဿ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ [၂]။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၉) ကြံရန်။

[၂။ အပရေ ဆရာတို့ကမူ ပုဗ္ဗကိစ္စသည် နိရောဓသမာပတ်၏ ကျင့်ဝတ်နှင့် တူသည်ဖြစ်၍ သံဃပ္ပဋိမာနန စသည်ကိုမပြုခဲ့သော် နိရောဓသမာပတ်၏ ကျင့်ဝတ်အင်္ဂါ ချွတ်ယွင်း သဖြင့် နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားခြင်း မပြုနိုင်၊ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သော ပုဗ္ဗကိစ္စကို မပြုခြင်းသည် သမာပတ်ကို တားမြစ်ရာကျသည် သမာပတ်၏ ဘေးရန်ဖြစ်သည်ဟု မိန့်ဆိုကြသည်(အပရေဝါဒ)။]

သင်္ခါရ ၃-ပါး

တိသင်္ခါရဿ ပဿဒ္ဓိ စသောဂါထာ၌ တိသင်္ခါ ဟူသည်ကား - သင်္ခါရယမိုက်၌လာသော ၀စီ, ကာယ, စိတ္တ သင်္ခါရ သုံးပါးတည်း။

ဗလနှစ်ပါး

ဗလနှစ်ပါး ဟူသည်ကား - ပဋိပက္ခတရားတို့ကြောင့် မတုန်လှုပ်နိုင်သော ပထမဈာန် စသော သမထဗလ၊ ထိုထိုဈာန် နောက်ရှုသော ဝိပဿနာဗလ နှစ်ပါးတည်း။

ဉာဏစရိယာ ၁၆-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬

သောဠသဉာဏစရိယာ ဟူသည်ကား -- အနိစ္စာ- နုပဿနာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ ပဋိနိဿဂ္ဂါ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ - အနုပဿနာရှစ်ပါး၊ မဂ်လေးပါး ဖိုလ်လေးပါး၊ ဤ တဆဲ့ခြောက်ပါးသော ဉာဏ်၏ ဖြစ်ခြင်းတည်း။ ထိုတွင် နောက် ဉာဏစရိယာ ရှစ်ပါးတို့သည် နိရောဓကို ဝင်စားသောအခါ မဖြစ်ကုန်။

ကာမံ မဂ္ဂဖလဉာဏစရိယာ လောကိယဉာဏစရိယာ ဝိယ သရူပေန န ဝိနိယုဇ္ဇန္တိ တဒါ အပ္ပဝတ္တနတော၊ တဿ တဿ ပန ပဋိပက္ခဿ သမုစ္ဆိန္ဒနေန ဗလစရိယာနံ ဝိသေသပစ္စယတာယ နိရောဓသမာပတ္တိယာ အဓိဋ္ဌာနံ ဟောတိ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၅)

သမာဓိစရိယာ ကိုးပါး

သမာဓိစရိယာကိုးပါး ဟူသည်ကား နာနာဝဇ္ဇနုပစာနှင့် တကွသော သမာပတ် ရှစ်ပါးတည်း။

[နာနာဝဇ္ဇနုပစာ = (နာနာ = အထူးထူးသော အာရုံ။ အာဝဇ္ဇန= ဆင်ခြင်ခြင်း။ ဥပစာ = ဥပစာရ = အနီး၌ဖြစ်သော) အပ္ပနာသမာဓိ၏ ရှေ့အနီး၌ဖြစ်သော ဥပစာရသမာဓိ။]

ဝသီဘာဝ ၅-ပါး

ဝသီဘာဝ ဟူသည်ကား လောကိယသမထ ဝိပဿနာ တို့၌ လေ့လာကျေပွန်သော အာဝဇ္ဇန သမာပဇ္ဇန အဓိဋ္ဌာန ဝုဋ္ဌာန ပစ္စဝေက္ခဏာသီဘော် ငါးပါးတည်း၊

လောကုတ္တရ ဉာဏစရိယာနံ ဝသီဘာဝါပါဒနကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ။ ပဋိပက္ခဿ သုဝိဟတတ္တာ သဘာဝသိဒ္ဓေါ တတ္ထ ဝသီဘာဝေါ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၂၄)

“နိရောဓ သမာပတ်၏ တည်ပုံ ထပုံ စိတ်ညွှတ်ပုံ”

ဤ နိရောဓ သမာပတ်သည် ကာလပရိစ္ဆေဒ အာယုက္ခယာဘာဝ သံဃပ္ပဋိမာနနနာဘာဝ
သတ္ထုပက္ကောသနာဘာဝ ဟူသော လေးပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် တည်၏။ အထက် ဖိုလ်နှစ်ပါး ဖြစ်လာခြင်း ဟူသော နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် ထ၏။ ထသောအခါ နိဗ္ဗာန်သို့သာ ညွတ်ကိုင်းသောစိတ် ဖြစ်၏။

ဝိဝေကနိန္နန္တိ နိဿရဏ ဝိဝေကနိန္နံ၊ ပဂေ၀ သင်္ခါရ ဝိမုခတာယ ဖလစိတ္တုပ္ပတ္တိယာ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
ဋီကာ (မဟာဒု၊နှာ-၅၂၉)

နိရောဓသမာပတ်သည် နိပ္ဖန္နသာ

ပရမတ္ထသဘောအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသောကြောင့် သင်္ခတာ'သင်္ခတ လောကိယ လောကုတ္တရဟူ၍ မဆိုအပ်။ ဝင်စားသဖြင့် ပြီးသောကြောင့် နိပ္ဖန္နဟူ၍ကား ဆိုအပ်၏။ အနိပ္ဖန္နဟူ၍ မဆိုအပ်။

သင်္ခတာတိပိ အသင်္ခတာတိပိ လောကိယာတိပိ လောကုတ္တရာတိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ကသ္မာ သဘာဝတော နတ္ထိတာယ။ ယသ္မာ ပန သာ သမာပဇ္ဇန္တဿ ဝသေန သမာပန္နာ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ နိပ္ဖန္နာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ နော အနိပ္ဖန္နာတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ-၃၅၁)

သဘာဝတောတိ သဘာဝဓမ္မတော၊ ပရမတ္ထတောတိ အတ္ထော။ ပရမတ္ထတော ဟိ ဝိဇ္ဇမာနံ သင်္ခတာဒိဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ၊ န အဝိဇ္ဇမာနံ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃ဝ)

ဣတိ သန္တံ သမာပတ္တိံ၊
ဣမံ အရိယနိသေဝိတံ။
ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာန-
မိတိသင်္ခံ ဥပါဂတံ။

ဘာဝေတွာ အရိယံ ပညံ၊
သမာပဇ္ဇန္တိ ပဏ္ဍိတာ။
ယသ္မာ တသ္မာ ဣမိဿာပိ၊
သမာပတ္တိ သမတ္ထတာ။
အရိယမဂ္ဂေသု ပညာယ၊
အာနိသံသောတိ ဝုစ္စတိ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၅၁)

နိရောဓသမာပတ်ကို ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာန်ဟု ဆိုရခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဣတိ ဣမိနာ နယေန၊ ဤ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းဖြင့်။
သန္တံ၊ ငြိမ်သက်စွာသော။
အရိယနိသေဝိတံ၊ အရိယာသူမြတ် တို့သည်သာလျှင် မှီဝဲအပ်သော။
ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ၊ မျက်မှောက်သော ကိုယ်၏ အဖြစ်၌သာလျှင်။
နိဗ္ဗာနမိတိ သင်္ခံ၊ ဒုက္ခသုံးတန် ငြိမ်းရာမှန်၍ နိဗ္ဗာန်ဟူသော အရေအတွက်သို့။
ဥပါဂတံ၊ ရောက်သော။
ဣမံ သမာပတ္တိံ၊ ဤ သမာပတ်ကို။
ပဏ္ဍိတာ၊ ပညာရှိတို့သည်။
အရိယံ ပညံ၊ စင်ကြယ်လှစွာသော မဂ်ဖိုလ် ပညာကို။
ဘာဝေတွာ၊ ပွါးစေ၍။
ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။
သမာပဇ္ဇန္တိ၊ ဝင်စားကုန်၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဣမိဿာပိ၊ ဤ နိရောဓ သမာပတ် ကိုလည်း။
သမာပတ္တိသမတ္ထတာ၊ ဝင်စားခြင်းငှါစွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကို။
အရိယမဂ္ဂေသု၊ အရိယမဂ် တို့၌။
ပညာယ၊ ယှဉ်သောပညာ၏။
အာနိသံသောတိ၊ အကျိုးဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

ကိလေသာတို့ကို အဆင့်ဆင့်ပယ်ပုံ

▬▬▬▬▬▬

“နာနာကိလေသဓံသနံ”ဟူရာ၌ --

ဝိပဿနာဟိ မဂ္ဂေန၊
သက္ကာယ ဒိဋ္ဌိအာဒယော။
သံယောဇနာဒယော နာနာ၊
သံကိလေသာ ပဓံသိတာ။

သင်္ဂဟဂါထာ

ဘီမဝေဂါနုပတိတာ၊
အသနီ၀ သိလုစ္စယေ။
ဝါယုဝေဂသမုဋ္ဌိတော၊
အရညမိဝ ပါဝကော။

အန္ဓကာရံ ဝိယ ရဝိ၊
သတေဇုဇ္ဇလ မဏ္ဍလော။
ဒီဃရတ္တာနုပတိတံ၊
သဗ္ဗာနတ္ထဝိဓာယကံ။

ကိလေသဇာလံ ပညာဟိ၊
ဝိဒ္ဓံသယတိ ဘာဝိတာ။
သန္ဒိဋ္ဌိကမတော ဇညာ၊
အာနိသံသမိမံ ဣဓ။

အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၄၀)

ဝိပဿနာဟိ၊ ဝိပဿနာဉာဏ် တဆဲ့နှစ်ပါးတို့သည်။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အာဒယော၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစရှိကုန်သော။
နာနာသံကိလေသာ၊ အထူးထူးသော ကိလေသာတို့ကို။
ပဓံသိတာ၊ တဒင်္ဂ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် အစွမ်းဖြင့် ပရမ်းပတာ ဖျက်ဆီးအပ်ကုန်၏။
မဂ္ဂေန၊ မဂ်သည်။
သံယောဇနာဒယော၊ သံယောဇဉ် အစရှိကုန်သော။
နာနာ သံကိလေသာ၊ အထူးထူးသော ကိလေသာ တို့ကို။
ပဓံသိတာ၊ သမုစ္ဆေဒပဟာန် အစွမ်းဖြင့် ပရမ်းပတာ ဖျက်ဆီးအပ်ကုန်၏။

ဘိမဝေဂါနုပတိတာ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါ အပေါင်း၏ ဦးခေါင်းကို ခွဲအံ့သကဲ့သို့ ကြောက်ဖွယ် သရဲသော အဟုန်ဖြင့် လျင်စွာကျသော။
အသနိ၊ မိုးကြိုးသည်။
သိလုစ္စယေ၊ ကျောက်တောင်ကြီးတို့ကို။
ဝိဒ္ဓံသယတိ ဣဝ၊ ဖျက်ဆီး၏သို့၎င်း။
ဝါယုဝေဂသမုဋ္ဌိတော၊ လေဟုန်ဖြင့်ထသော။
ပါဝကော၊ တောမီးသည်။
အရညံ၊ တောကို။
ဝိဒ္ဓံသယတိ ဣဝ၊ ဖျက်ဆီး၏သို့၎င်း။

သတေဇုဇ္ဇလ မဏ္ဍလော၊ သရဒအခါ မိမိအရောင်ဖြင့် တောက်လောင် မှည့်ရွဲ ရှုမရဲသော အဝန်းရှိသော။
ရဝိ၊ နေမင်းသည်။
အန္ဓကာရံ၊ မှောင်အမိုက်ကို။
ဝိဒ္ဓံသယတိ ဝိယ၊ ဖျက်ဆီး၏သို့၎င်း။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
ဒီဃရတ္တာနုပတိတံ၊ ကာလရှည်ကြာ ခန္ဓာအစဉ်၌ ကျရောက်သော။
သဗ္ဗာနတ္ထဝိဓာယကံ၊ သတ်ခြင်း နှောင်ခြင်း စသော အလုံးစုံသော အကျိုးမဲ့ကို စီရင် တတ်သော။
ကိလေသဇာလံ၊ ကိလေသာဟူသော ပိုက်ကွန်ကို။
ဘာဝိတာ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း ပွါးတတ်သော ယောဂီမြတ်သည်။
ပညာဟိ၊ လောကီ လောကုတ္တရာ ပညာတို့ဖြင့်။
ဝိဒ္ဓံသယတိ၊ ဖျက်ဆီး၏။

တနည်းလည်း --
ဘာဝိတာ၊ ပွါးစေအပ်သော။
ပညာ၊ ပညာသည်။
ဟိ ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။
ဝိဒ္ဓံသယတိ၊ ဖျက်ဆီး၏။
အတော၊ ထို့ကြောင့်။
ဣဓ၊ ဤပညာဘာဝနာ၌။
ဝါ၊ ပညာဘာဝနာ၏။
သန္ဒိဋ္ဌိကံ၊ မျက်မှောက်ထင်ထင် မြင်ရသော။
ဣမံ အာနိသံသံ၊ ဤအကျိုးကို။
ဇညာ = ဇာနေယျ၊ သိရာ၏။

“အာဟုနေယျတာဒိသိဒ္ဓိ” ဟူရာ၌ မဂ်ရပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဗိုလ်လူအများတို့၏ အာဟုနေယျ ပါဟုနေယျ ဒက္ခိဏေယျ အဉ္စလိကရဏီယ အနုတ္တရပုညက္ခေတ္တ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

သတ္တက္ခတ္တုပရမသောတာပန်

အထူးအားဖြင့်ကား နုန့်နှေး ညံ့စိသော ဝိပဿနာဖြင့် ပထမမဂ်ကို ရသော မုဒိန္ဒြိယ ပုဂ္ဂိုလ်သည်--

“သတ္တက္ခတ္တု ပရမာ ဘဝူပပတ္တိ အတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏံ အဿ တတော ပရံ အဋ္ဌမံ ဘဝံ နာဒိယတီတိ သတ္တက္ခတ္တုပရမော" —
ဟူသော ဋီကာ(မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃ဝ) နှင့်အညီ သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန် မည်၏။

၇-ဘဝယူပုံ အဆုံးအဖြတ်

အယံ ကာလေန ဒေဝလောကဿ ကာလေန မနုဿလောကာတိ မိဿကဿ ဘဝဿ ဝသေန သတ္တ သုဂတိဘဝေ သံသရိတွာတိ ဝုတ္တော။

ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃၁)

ဤပါဌ်ဖြင့် နတ်ဘုံမှ လူ့ဘုံသို့၊ လူ့ဘုံမှ နတ်ဘုံသို့ မပြောင်းပဲ လူ့ဘုံတွင်သာ နတ်ဘုံတွင်သာ ထပ်ကာ ထပ်ကာ ဖြစ်မူကား ဘဝအရာ အထောင်ပင် ကြာသော်လည်း တကြိမ်ဟူ၍သာ ယူရမည် - ဟု ပြ၏။

ခုနှစ်ဘဝ ဟူသည်ကိုလည်း ကာမဘုံ၌သာ သောတာပန် အဖြစ်ဖြင့်သာ ခုနစ်ဘဝ-ဟု ယူအပ်၏။ သကဒါဂါမ် အနာဂါမ်ဖြစ်မူ ရူပါ' ရူပဘုံသို့ ရောက်မူ ဘဝများစွာပင် ဖြစ်ရသေး၏။ ဘုံစဉ်စံသောသူတို့ကို ထောက်။ နောက်ကိုလည်း ဤနည်းချည်းမှတ်။

ကောလံကောလ သောတာပန်

“မဇ္ဈိမာယ ဝိပဿနာယ အာဂတော မဇ္ဈိမိန္ဒြိယော ကောလံကောလော နာမ ဟောတိ” ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဒု၊နှာ-၃၅၂)
“ကုလတော ကုလံ ဂစ္ဆတီတိ ကောလံကောလော။ သောတာပတ္တိ- ဖလသစ္ဆိကိရိယတော ပဋ္ဌာယ ဟိ နီစကုလေ ဥပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထိ၊ မဟာဘောဂကုလေသုယေဝ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော ---

ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃၁) တို့နှင့်အညီ ဝိပဿနာ အလယ်အလတ်ဖြင့် ပထမမဂ် ကိုရသော မဇ္ဈိမိန္ဒြိယပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောလံကောလ သောတာပန် မည်၏။

အယမ္ပိ မိဿကဘဝေနေဝ ကထိတော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃၁)

ဧကဗီဇီသောတာပန်

ဝိပဿနာထက်သန်သော တိက္ခိန္ဒြိယပုဂ္ဂိုလ်သည် -

“အတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏသင်္ခါတံ ဧကံယေဝ ခန္ဓဗီဇံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဧကဗီဇီ” ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃၁) နှင့်အညီ ကာမဘုံ၌ တဘဝသာ ပဋိသန္ဓေ နေသောကြောင့် ဧကဗီဇီ သောတာပန် မည်၏။

သောတာပန် ၃-မျိုးဖြစ်ကြောင်း

ဤ သောတာပန် သုံးပါး အပြားကို အဘယ်တရား ပြုသနည်း။ အထက် မဂ်သုံးပါးတို့၏ ဝိပဿနာ ပြုသတည်း။

ကော ပနေတေသံ ဣမံ ပဘေဒံ နိယမေတီတိ။ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊ နှာ-၅၃၁)

သောတာပန်အပြား

ဤ သောတာပန် သုံးယောက်ကို ပဋိပဒါလေးပါးနှင့် မြှောက်၊ တကျိပ်နှစ်ယောက်ဖြစ်၏။ ၎င်းကို သဒ္ဓါဓုရ ပညာဓုရနှစ်ပါးနှင့် မြှောက်ပြန်၊ သောတာပန် နှစ်ကျိပ်လေးယောက် ဖြစ်၏။

သကဒါဂါမ် ၅-မျိုး

ဒုတိယမဂ်ကို ပွါးပြီး၍ သကဒါဂါမ်အဖြစ်သို့ရောက်သော

ဣဓ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ၊
ဣဓ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ၊
တတ္ထ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ၊
တတ္ထ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ၊
ဣဓ ပတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ--

သကဒါဂါမ် ငါးယောက်တို့တွင် “ပဋိသန္ဓိဝသေန သကိံ အာဂစ္ဆတီတိ သကဒါဂါမီ" ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့် ပဉ္စမပုဂ္ဂိုလ်သည်သာ မုချအားဖြင့် သကဒါဂါမ် မည်၏။

သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ။
အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၅၂)

ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာတိ ဣမိနာ ပဉ္စသု သကဒါဂါမီသု စတ္တာရော ဝဇ္ဇေတွာ ဧကော၀ ဂဟိတော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃၁။)

သကဒါဂါမ်အပြား

ယင်း ပဉ္စမသကဒါဂါမ် တယောက်ကို ဝိမောက္ခသုံးပါးနှင့် မြှောက်၊ သုံးယောက်ဖြစ်၏။ ၎င်းသုံးယောက်ကို ပဋိပဒါ လေးပါးနှင့် မြောက်ပြန်၊ သကဒါဂါမ် တကျိပ်နှစ်ယောက် ဖြစ်၏။ သကဒါဂါမ် ငါးယောက်လုံးကို မြှောက်မူကား ခြောက်ကျိပ် ဖြစ်သင့်၏။

အနာဂါမ် ၅-ယောက်

တတိယမဂ်ကို ပွါးပြီး၍ “ပဋိသန္ဓိဝသေန ဣဓ အနာဂမနတော အနာဂါမီ" ဟူသော အနာဂါမ် အဖြစ်သို့ ရောက်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရင့်စေတတ်သော ဝိမုတ္တိပရိပါစက သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေ တို့၏ ထူးပြားခြင်း ဝေမတ္တအားဖြင့် --

“အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သုဒ္ဓါဝါသဘဝေ ဥပပဇ္ဇိတွာ အာယုဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ” --
ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ပိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၅၂။)

“အာယုဝေမဇ္ဈဿ အန္တရာယေဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယနတော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ....”
ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ ဒု၊ နှာ-၅၃၁) တို့နှင့် အညီ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ တယောက်။

“ဥပဟစ္စ ပရိနိဗ္ဗာယီ အာယုဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ” -- ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၅၂။)

“ဥပဟစ္စာတိ ဝါ ဥပဂန္တွာ ကာလကိရိယံ" --
ဟူသော ဋီကာ ( မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃၂ ) တို့နှင့် အညီ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ တယောက်။

“အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ဥပရိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ” ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၅၂။)

“အပ္ပယောဂေနာတိ အဓိမတ္တပ္ပယောဂေန ဝိနာ အပ္ပကသိရေနေဝ တိက္ခိန္ဒြိယတာယ သုခေနေဝ” --
ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃၂) တို့နှင့် အညီ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ တယောက်။

“သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ဥပရိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ” ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၅၂) နှင့် အညီ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ တယောက်။

ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ယတ္ထုပပန္နော၊ တတော ဥဒ္ဓံ ယာဝအကနိဋ္ဌဘဝါ အာရုယှ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယတိ” ---
ဟူသော အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဒု၊နှာ-၃၅၂။)

“ဥဒ္ဓံ ဝါဟိဘာဝေန ဥဒ္ဓမဿ တဏှာသောတံ ဝဋ္ဋသောတံ ဝါတိ ဥဒ္ဓံသောတော။ ဥဒ္ဓံ ဝါ ဂန္တွာ ပဋိလဘိတဗ္ဗတော ဥဒ္ဓမဿ မဂ္ဂသောတန္တိ ဥဒ္ဓံသောတော။ ပဋိသန္ဓိဝသေန အကနိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ။ “ယတ္ထုပပန္နော”တိ အဝိဟာဒီသု ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပပန္နော”
ဟူသော ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃၂) တို့နှင့် အညီ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ တယောက်။

ဤသို့ အနာဂါမ် ငါးယောက်ဖြစ်၏။

ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ
အနာဂါမ် ၄-မျိုး

ဤ အနာဂါမ်တို့၏ အပြားကို သိခြင်းငှါ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ စတုက္ကကို သိအပ်၏။

* အဝိဟာဘုံမှစ၍ အစဉ်အတိုင်း အကနိဋ္ဌတိုင်အောင် သွား၍ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုသော အနာဂါမ်သည် ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ မည်၏။
* သုဒဿီတိုင်ရုံ သွား၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုမူကား ဥဒ္ဓံသောတ န အကနိဋ္ဌဂါမိ မည်၏။
* ဤကာမဘုံမှ အကနိဋ္ဌဘုံသို့ သွား၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော အနာဂါမ်သည် န ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ မည်၏။
* ဤကာမဘုံမှ သုဒ္ဓါဝါသအောက် လေးဘုံသို့ သွား၍ ဖြစ်ရာဘုံ၌ပင် ကိလေသာ ကုန်ခန်း ရဟန္တာဖြစ်သော အနာဂါမ်သည် နဥဒ္ဓံသောတ န အကနိဋ္ဌဂါမီ မည်၏။

အနာဂါမ်အပြား

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဝိဟာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေဖြစ်၍ မကြာခင်၎င်း၊ အာယုဝေမဇ္ဈသို့ မရောက်ခင်၎င်း၊ ရောက်၍၎င်း ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည်၏အစွမ်းဖြင့် အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ သုံးယောက်၊ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ တယောက်၊ ဥဒ္ဓံသောတ တယောက်အားဖြင့် ငါးယောက်ဖြစ်၏။ ၎င်း ငါးယောက်ကို အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ၊ သသင်္ခါရပူရိနိဗ္ဗာယီ နှစ်ပါးစီ ခွဲ၍ တကျိပ် ဖြစ်၏။

ထို့အတူ အတပ္ပါ သုဒဿာ သုဒသီဘုံတို့၌လည်း တကျိပ်စီဖြစ်၏။

အကနိဋ္ဌဘုံ၌ကား ဥဒ္ဓံသောတ မရှိသောကြောင့် လေးယောက်ကို အသင်္ခါရ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နှစ်ပါး ခွဲ၍ ရှစ်ယောက်ဖြစ်၏။ ပေါင်း အနာဂါမ် လေးကျိပ် ရှစ်ယောက် ဖြစ်၏။

ရဟန္တာ ၅-ပါး

စတုတ္ထ မဂ်ပညာကို ပွါးပြီး၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သော ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်သည် --

* ပညာဝိမုတ္တ
* ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ
* တေဝိဇ္ဇ
* ဆဠာဘိည
* ပဋိသမ္ဘိဒပ္ပတ္တ အားဖြင့် ငါးယောက်ဖြစ်၏။

ရဟန္တာအပြား

ထိုငါးယောက်ကို သကဒါဂါမ်ကိုကဲ့သို့ ဝိမောက္ခ သုံးပါး၊ ပဋိပဒါလေးပါးတို့နှင့် မြှောက်၍ ရဟန္တာ ခြောက်ကျိပ် ဖြစ်၏။

လောကိယဝိဇ္ဇာဘိညာဟိ ဝိနာပိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တတာ ဟောတီတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဝိသုံ ဂဟိတော။
ဋီကာ (မဟာ၊ဒု၊နှာ-၅၃၃။)

ဤဆိုခဲ့ပြီးသော အလုံးစုံကို ပေါင်းသည်ရှိသော် ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့နှင့် တကွ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် တရာ့လေးကျိပ်ခြောက်ယောက် ဖြစ်၏။

ဧဝမေတေ သဒ္ဓိံ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓ သမ္မာသမ္ဗုဒွေဟိ ဆ စတ္တာလီသာဓိကသတံ အရိယာ။
ဋီကာ (မဟာ၊ ဒု၊နှာ-၅၃၃။)

သကဒါဂါမ် ငါးယောက်လုံးကို မြှောက်သောနည်းဖြင့်ကား တရာ့ကိုးကျိပ် လေးယောက် ဖြစ်၏။

အရိယာပုဂ္ဂိုလ်
အကျယ်ပြ သင်္ဂဟလင်္ကာ

သောတာပန္နံ၊ စဗ္ဗီသံနှင့်၊
ဒါဂါမ် သဋ္ဌိ၊ ဋ္ဌတာလိ နာ၊
သဋ္ဌိန္တာ တည်း၊သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ၊
ပစ္စေကဟု။
တရာ့ကိုးဆဲ့လေးယောက်တည်း။

သင်္ဂဟ

သတိပေး ဆုံးမစကား

ဧဝံ အနေကာနိသံသာ၊
အရိယပညာယ ဘာဝနာ။
ယသ္မာ တသ္မာ ကရေယျာထ၊
ရတိံ တတ္ထ ဝိစက္ခဏော။

အဋ္ဌကထာနုသာသနီ (ဒု၊နှာ-၃၅၃)

* ဧဝံ၊ ဤသို့ ဆိုခဲ့ပြီးသည့် အတိုင်း။
* အရိယပညာယ၊ အရိယပညာဖြင့်။
* ဘာဝိတာ၊ ပွါးအပ်ကုန်သော။
* ဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာတို့သည်။
* ယသ္မာ၊ အကြင့်ကြောင့်။
* အနေကာနိသံသာ၊ များသော အကျိုးရှိကုန်၏။
* တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
* တတ္ထ၊ ထိုဝိပဿနာဘာဝနာ၌။
* ဝိစက္ခဏော၊ ပညာရှိသည်။
* ရတိံ၊ မွေ့လျော် ပျော်ပိုက်ခြင်းကို။
* ကရေယျာထ၊ ပြုရာ၏။

ဣတိ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနိယံ ဝိပဿနာနယော နာမ ပန္နရသော ပရိစ္ဆေဒေါ။

(၁၅-ခုမြောက်ကဏ္ဍဖြစ်သော ဝိပဿနာနည်း ပြီး၏)

ဥယျောဇဉ်

ရန်သူပိုင်းထား၊ ထိုယောက်ျားကား၊
ပြေးသွားဘို့ရာ၊ လမ်းပေါက် သာလျက်၊
ပြေးမထွက်၊ လမ်းတွက် မဟုတ်ချေ။

မစင်လူးလျှင်၊ ဧကြည်လင်သည့်၊
ရေစင်ရှိလျက်၊ မဆေးရက်၊
ကန်တွက် မရှိလေ။

အနပ္ပကန်း၊ ဘေးဘျမ်းများစွာ၊
သံသရာမှ၊ ထွက်ရာလမ်းမ၊
သမထ ဝိပဿနာ၊ ကိလေသာဘင်၊
သန့်စင်လျှော်ဆေး၊ ရေအေး လေးမဂ်၊
ရှိပါလျက်နှင့်၊ မထွက်ပြေးလို၊
မဆေးလို၊ မင်းပျို ကိုယ်တွက်ပေ။

လျှော်ရန်ရေအေး၊ ထွက်ပြေးဘို့လမ်း၊
ပြညွှန်တမ်းလျက်၊ ဤကျမ်း စာစောင်၊
နှစ်ငါးထောင်၊ ကုန်အောင် တည်ရစ်စေ။

ကုလပုတ္တ၊ အာစာရ၊
နိစ္စရှုကျင့်လေ။

တကဲ့သမုဒ်၊ ဝဲစလုတ်၊
အဟုတ် သင်္ဘောလှေ။

တကဲ့မုန်တိုင်း၊ တကဲ့လှိုင်း၊
ခံ့ကျိုင်း တက် ရွက် ဖွေ။

ဧရာ့ ရေလဲ၊ ဧရာ့ ဝဲ၊
အံခဲကုတ်၍ပေ။

တကဲ့စခန်း၊ တကဲ့လမ်း၊
ယူထမ်းရိက္ခာရေ။

ကြောက်ဘွယ့်စစ်မက်၊
ကြောက်ဘွယ့်ချက်၊
လက်နက် ကောင်းကြစေ။

(ဥယျောဇဉ် ပြီး၏)

နိဂုံး ဆုတောင်း

ဝိသုဒ္ဓသီလာဒိဂုဏမာကရော၊
ကရောတိ ယော သာသနကိစ္စ'မုတ္တမံ။
တမံ ပဟာနတ္ထ 'မရညနိဿိတော၊
သိတောဒမေတ္တာဒိသကိစ္စဘာဝနံ။

ဥဒဓိံ ဒုတ္တရံ တရံ၊
ဒါဌိကံ ဒုလ္လဘံ လဘံ။
ဇောတေသိ ပဒီပံ ဒီပံ၊
သာမဂ္ဂိံ ဒုက္ကရံ ကရံ။

သန္တော သန္တောသာဒိဝဏ္ဏီ၊
ဒန္တော ဒန္တော၀ ဒါနကော။
လဇ္ဇီ လဇ္ဇီန မဝသျော၊
ယုတ္တော ယုတ္တောဿဟာဒိနာ။

ဣစ္စာဒိဂုဏထောမျဿ၊
ရစိတာနေက ဂန္တိနော။
ရွှေကျင်ဣတိ ဝိဿုတဿ၊
တဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိနာ။

ယာစိတော ဓမ္မရာဇေန၊
ရတနာသီခမဏ္ဍလံ။
ဓမ္မရံသီဟိ ဇောတေသိ၊
ယော ရညဝါသိကော သဒါ။

မဟာဗိုလ်တိ ဝိဿုတဿ၊
သုစိသလ္လေခဝုတ္တိနော။
ထေရဿ ထိရဂုဏဿ၊
တဿာပိ အန္တဝါသိနာ။

သဒ္ဓါ သီလေန သမ္ပန္နာ၊
ဓိတိမန္တီ မဟာယသာ။
မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမာဒိ၊
နေကပုညာနိ ယာ ကရာ။

ရတနာပုဉ်မာပကဿ၊
မာနိတာယ'ဂ္ဂဒေဝိယာ။
သူရစန္ဒောသဓီနံဝ၊
ဓီတူနံ တိဏ္ဏမာတရာ။

မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမသ္မိံ၊
ကာရိတေ ဝသတာ မယာ။
သောတူနံ ပရမတ္တေသု၊
ဆေကတ္ထာယာဘိသင်္ခတာ။

ခဏ္ဍေဟိ ပဉ္စဒသဟိ၊
မဏ္ဍိတာ နယသမ္ပဒါ။
ပရမတ္တာနံ သရူပ-
ဘေဒနီ နာမ ဝဏ္ဏနာ။

ပဉ္စစတ္တာလီသာဓိကေ၊
ဒွိသတသ္မိံ သဟဿကေ။
ဝဿေ ကတ္တိကမာသမှိ၊
ကာလပက္ခေ သုနိဋ္ဌိတာ။

အန္တရာယံ ဝိနာဝါယံ၊
ယထာ သရူပဘေဒနီ။
ဧဝံ ကလျာဏသင်္ကပ္ပါ၊
သီဃံ သိဇ္ဈန္တု ပါဏိနံ။

ဣမိနာ စ ဘဝေမမှိ၊
သစ္ဆိကရေ အနာသဝံ။
နော စေ ဧတ္ထေ၀ နေစေ စ၊
မေတ္တေယျ ဗုဒ္ဓသာသနေ။

ဒွိပဒေနေကဂါထာယ၊
မေဓံ ကိလေသပဗ္ဗတံ။
ဝိဇ္ဇာဘိညာဒျလင်္ကာရော၊
ဟုတွာ ဥဂ္ဃဋိတညုကော။

န စ ယာဝ ဘဝေ ခေဠ-
ပိဏ္ဏံ၀ ကာမိတေ စဇံ။
ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ ဘူရိသမော၊
ဘဝေယျံ ဓမ္မမာမကော။

ပက္ကမန္တု တဒါ နိဋ္ဌာ၊
ပဋ္ဌာယ ဇာတကာလတော။
သုဒ္ဓသီလော သတော သဒ္ဓေါ၊
ပညဝါ သုသမာဟိတော။

ဟိရီဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နော၊
သဒ္ဓမ္မေ အနိဝတ္တိကော။
အဝေရော ဝဝတ္ထာနာဒိံ၊
ဘာဝေယျံ ပိယဘာဝနံ။

ယေနီရိယာပထေနာဟံ၊
အာရဘိဿာမိ ဘာဝနံ။
တေနေဝ သုခိတော ဟောမိ၊
ကလ္လကာယော ဝိသေသဓော။

နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ၊
ပဂ္ဂဏှေယျေ စ ပဂ္ဂဟံ။
သုသုခေနေဝ ဇောတေယျံ၊
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ။

ဣမာ စ ပတ္ထနာဂါထာ၊
သယံ ဝါစာယ ဥဂ္ဂတာ။
ဣမာဟိယေဝ ဂါထာဟိ၊
ပတ္တောယျာဟံ ဘဝေ ဘဝေတိ။

ဝီသတိဂါထာ

ဝိသုဒ္ဓသီလာဒိဂုဏာနံ၊ အထူးအချွန် အလွန်ကဲသော စင်ကြယ်စွာကုန်သော သီလ သမာ ပညာကျေးဇူး ဂုဏ်အထူးတို့၏။
အာကရော၊ တည်ရာအစစ် ဖြစ်တော်မူသော။
ယော ထေရော၊ အောက်စမ်းညာခွင် ကြည်းပြင်မြို့မ ဒေသဟူဟူ ဇမ္ဗူထိုထို သီဟိုဠ်တိုင်တိုင် ရခိုင်မလပ် ပဲ့တင်ထပ်မျှ နှံ့စပ်ပေါ်ထင် ရွာမည်တွင်သော ရွှေကျင်ထေရ်ကျော် အကြင်ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည်။
တမံ ပဟာနတ္ထံ၊ ဗိုလ်လူများမြောင် မြှေးသည့်မှောင်ကို တန်ဆောင်ပဝင်း ပယ်လွှင့်ခြင်း အကျိုးငှါ။
ဥတ္တမံ၊ လူနတ်ဗြဟ္မာ ဈာန်ချမ်းသာထက် သာလွန် ထူးမြတ်သော။
သာသနကိစ္စံ၊ ရှင်တော်ဘုရား ဟောမြွက်ကြားသည့် သုံးပါး သင်္ချာ သာသနာတော်မြတ် အရေးကို။
ကရောတိ၊ ခု တိတ် နောင်လဲ ပြတ်မစဲအောင် အမြဲနိစ္စ ဆုံးမသမှု ပြုစုတော်မူပေ၏။
တမံ ပဟာနတ္ထံ၊ ကိုယ်တွင်း ဖွဲ့နှောင် မြှေးသည့်မှောင်ကို ဉာဏ်ရောင်ပဝင်း ပယ်လွှင့်ခြင်း အကျိုးငှါ။
အရညနိဿိတော၊ သူတော်စင်စစ် ပျော်ရာဖြစ်၍ ရှင်ချစ်မွေတော် ရှင်တော်သံလေး ကောင်းချီး ပေးသည့် ကုလလေးတာ ငါးရာပြည့်ညီ တောကိုမှီလျက်။
သီတောဒမေတ္တာဒိ သကိစ္စဘာဝနံ၊ ဧစိမ့်ကြည်စွာ ရေသီဒါထက် ထောင်ရာမက လွန်အေးမြသည့် မေတ္တာဘာဝနာ စသော မိမိကိစ္စကိုလည်း။
ကရောတိ၊ ခု တိတ် နောင်လဲ ပြတ်မစုံအောင် မြင့်မြဲရှည်လျား ပွါးများသမှု ပြုတော်မူ၏။

“မက္ကဋိယာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ" ကဲ့သို့ “ကရောတိ”ကား ပစုရ ဝတ္တမာန်တည်း။ “တမံ ပဟာနတ္ထံ" ပုဒ်လည်း ကာကောလောကန နည်းတည်း။ “ပဟာန" ပုဒ် ဘာဝရုပ်ဖြစ်၍ "ဘာဝသာဓနသံယုတ္တေ၊ ဆဋ္ဌီ ဘဝတိ ကမ္မနိ” ဟူသည်နှင့်အညီ “တမဿ ပဟာနံ တမပ္ပဟာနံ”ဟု သမာသ် သင့်ရကား “တမံ" ၌ မြင်းဆက်ခွအလို့ငှါ နိဂ္ဂဟိတ် လာ။ တနည်းလည်း -- “ခြင်းရာနှစ်ပါး ဘောမြင်ငြားက၊ ကတ္တာကား တ၊ ဒုကံဆ၊ မုချယှဉ်မြဲ၊ မှန်မလွဲ”ဟူရကား အံဝိဘတ်သက်၍ ဝါကျလည်း သင့်၏။ “သိတောဒ ”၌လည်း ဆန္ဒာနုရက္ခဏ မြင်းဆက်ခွအလို့ငှါ ဣ ရဿနှင့် ရွတ်။ “ဝဒန္တိ ဝံသဋ္ဌမိဒံ ဇတာ ဇရာ ဆန်းကျမ်း လာသည်အတိုင်း ဝံသဋ္ဌဂါထာတည်း။

ဒုတ္တရံ၊ မိကျောင်း ငါးမန်း ဘေးစုံပြွမ်း၍ ကူးသန်းမလွယ် နက်ပြော ကျယ်သော။
ဥဒဓိံ၊ ပင်လယ်သမုဒ် ရေအစုတ်ကို။
တရံ တရန္တော၊ မျက်နှာ မတွန့် နောက်မဆွန့်ပဲ လွန့်လွန့် ငွါးငွါး ကူးသွား သက်ဝင်တော်မူ၍။
ဒုလ္လဘံ၊ ကမ္ဘာသင်္ချေ လွန်မြောက်လေလည်း ရှိစေဒဿန အသံမျှကိုပင် ကြားရခြင်းငှါ ရခဲစွာသော။
ဒါဌိကံ၊ ခုနှစ်ပြည်ထောင် မင်းများဘောင်ဝယ် ရှေ့ဆောင် ဒေါဏ ပုဏ္ဏားသ၍ ကလိင်္ဂ-ရောက်-မိစ္ဆာနှောက်သည်တွင် နန်းညှောက် ဩရသ ဟေမမာလာ ကညာတွင်ခေါ် သမီးတော်သည် ပူဇော်ရလို ကျွန်းသီဟိုဠ်သို့ ကြည်ညိုဆောင်သွား သီဟိုဠ်သားတို့ ပျက်ပြားမဲ့ရန် မြို့သင်္ခန်တွင် ကောင်းမွန်သေချာ ဌာပနာလတ် စွယ်တော်ဓာတ်အား လေးမြတ်နှစ်သက် သဒ္ဓါတက်၍ ခုလက်ထက်ပွါး သီဟိုဠ်သားတို့ အံ့အားချီးကျူး မမြင်ဘူးအောင် ဆန်းထူး ကြီးကျယ်စွာသော ပူဇော်ခြင်းကို။
လဘံ = လဘန္တော၊ ရှေးဘုန်း ပြည့်ကြွယ် သမ္ဘာခြယ်သဖြင့် အလွယ်တကူ ရတော်မူလျက်။
ဒုက္ကရံ၊ ပုဂ္ဂိုလ် မည်ဆန် လူသာမန်တို့ မသန်ရဲတင်း လွန်ခဲယဉ်းသော။
သာမဂ္ဂိံ၊ ဇမ္ဗူပတ်ချာ ရံငါးရာတွင် ကဲသာတောက်ထွန်း သီဟိုဠ်ကျွန်းထက် နှစ်ဖြာစက်ဖြင့် ပရက္ကမ ရာဇဗာဟု သုံးဂိုဏ်းစု၍ ညှိပြုပြင်ဆင် သုတ်သင်ပြီးနောက် ကျင့်မူဖောက် သဖြင့် တောင်မြောက်ကွဲပြား ခြောက်ဂိုဏ်းသား တို့ကို တရားရေစင် စက်ယန်း ဆင်လျက် သွန်သင်သိုင်းဝိုင်း အချို့ဂိုဏ်းတို့၏ ကိုင်းရှိုင်းပေါင်းသင်း ညီညွှတ် ခြင်းကို။
ကရံ = ကရောန္တော၊ ကိုယ်တွင်းရောဂါ ဝေဒနာကို မညှာအောင့်အည်း ဒယာသည်း၍ မညည်းမညူပြုတော်မူလျက်။
ဒီပံ၊ ထိန်ပြောင်လျှံညီး မှောင်ကို ဆီးသည့် ဆီးမီးသဖွယ်ဖြစ်သော။
ဝါ၊ အလှိုင်းအလှိုင်း ဟုတ်မှန်တိုင်းကို ဆုတ်ဆိုင်းမသွေ ပြတတ်ပေသော။
ပဒီပံ၊ ဘုရားသာသနာ ရောင်ဝါလျှံညီး တန်ဆောင်မီးကို။
ဇောတေသိ၊ ပြောင်တဝင်းဝင်း မိုက်မှောင် ကင်းစေဘို့ ထွန်းလင်း တောက်ပစေတော်မူပြီ။

သန္တော၊ လေဆိတ်ရာရောက် ဆီမီးတောက်ကဲ့သို့ လှုပ်ချောက် ပေါက်ပျက် မလောက်လက်ပဲ ငြိမ်သက် တည်ကြည်တော်မူ၏။
သန္တောသာဒိဝဏ္ဏီ၊ လေးပစ္စယ ဧကေကတွင် ယထာလာဘ စသည်သုံးပါး ချီးမြှောက်ပွါး၍ ပြားဆဲ့နှစ်ဖုံ ရောင်ရဲခြင်းစသော ဂုဏ်ရှိတော်မူ၏။
ဝါ၊ ပြားဆယ့်နှစ်ဦး ရောင့်ရဲခြင်းစသော ကျေးဇူးကို အထူးချီးမွှမ်းလေ့ ရှိတော်မူ၏။
ဒန္တော၊ စက္ခုဒွါရ စသည် ခြောက်ထွေ ဣန္ဒြေကို စောင့်နေသတိ ဘယ်မငြိအောင် မိမိ ယဉ်ကျေးသည် ဖြစ်၍။
ဒန္တော၀ဒါနကော၊ ယဉ်ကျေးစေငှါ သူတကာကို ပြစ်ရှာနှိပ်နင်း ဆုံးမခြင်းအလေ့ ရှိတော်မူ၏။

လဇ္ဇီ၊ ပရမာ-ဟု မြူအဏုကို မေရုပုံသွင် နှိုင်းစံတင်၍ ဆင်ခြင်မှတ်ရှု မကောင်းမှုကို ၀ဓုပမည်း ဝေသီနည်းဖြင့် ရှက်လည်း ရှက်ကြောက်တော်မူ၏။
လဇ္ဇီံနံ၊ ပရမာ-ဟု မြူအဏုကို မေရုဟန်သွင် နှိုင်းစံယှဉ်၍ ဆင်ခြင်မှတ်ရှု မကောင်းမှုကို ၀ဓု ဝေသီ ပမာညီသည့် လဇ္ဇီအပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့၏။
အဝသျော၊ မြစ်သမုဒ်လယ် ကျွန်းသဖွယ်သို့ ကိုးကွယ်မှီလျောင်း ခိုအောင်းရာ ဖြစ်တော်မူ၏။

“အဝေသျော" ကို“အဝဿယော”ပုဒ်ဖြတ်၍ ယဗျည်းနှောင်းရာ၌ အသရကို ချေ။ သဘောတူသော အစ သ ဗျည်းကိုလည်း ချေ၍ ပြီးစေ။ “ဩပုပ္ဖါနိ ပဒ္မါနိ။ ပဋိသန္ဓာရဝုတျဿ” စသည်ကဲ့သို့ မှတ်။

ယုတ္တဥဿဟာဒိနာ၊ ဓမ္မာနုဓမ္မ လမ်းမှန်ကျ၍ ကာရဏဖလ စသည်စုံပေါင်း မစောင်း တည့်မတ် သင့်မြတ်ကြိုးကုတ် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းအားထုတ်ခြင်း စသည်နှင့်။
ယုတ္တော၊ ဖော်လှော်မမှီး ဆင်ပြောင်ကြီးကဲ့သို့ မနီးသင်္ဃာ ဆိတ်ငြိမ်ရာ၌ ဧကစာလေ့ တရားမွေ့လျက် ညဉ့်နေ့လနှစ် သက္ကရာဇ်ကြာရှည် ပတ်ပတ်လည်လည်း တည်ကြည် ရွက်ထပ် ကွက်မလပ်အောင် ယှဉ်စပ်တော်မူ၏။

ဣစ္စာဒိဂုဏထောမျဿ၊ သီလဖြူစွာ တည်သမာလျက် သာသနာရေး ကိုယ်ရေးမလစ် စွယ်တော်စစ်ကို သစ်သစ်ကြည်ညို သီဟိုဠ်ရောက်ကပ် အရပ်ရပ်ကို စေ့စပ်အောင်ခဲ ရောင့်ရဲလွယ်ဘိ အစရှိသည် များချိပေါစွာ ဂုဏ်ရောင်ဝါဖြင့် ဣဿာမဝင် မစ္ဆေစင်သည့် သိမြင်ကျိုးကြောင်း သူတော်ကောင်းတို့သည် ကောင်းစွာ ချီးမွမ်းအပ်ထသော။
ရစိတာနေက ဂန္တိနော၊ ဒသ သီမာ ပဒေသာ တိ ယွာရူပဋ္ဌိ နေတ္တိ ဗောဇ္ဈင် နိသျင်နှင့် ဝဉ္စနာ သီလ သီဟဠ ဓမ္မော ဝိနယော ကေဝဋ် စာစပ် နာမ်ဂိုဏ်း ဆစ်ပိုင်းသမာသ် အဦးတပ်သည့် ကျမ်းဂန် အရပ်ရပ် ကို စီရင်တော် မူပြီးထသော။
ဝါ၊ စီရင် ရေးသားအပ်ပြီးသော များစွာသော ကျမ်းဂန် ရှိတော်မူထသော။

ဒသဓမ္မာလင်္ကာရ၊ သီမာလင်္ကာရဝိနိစ္ဆယ၊ ဥပဒေသကထာ၊ ယွာဋီကာ၊ ရူပဘေဒဝိဘာဝနီ၊ အဋ္ဌိက ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ နေတ္တိ ဟာရတ္ထ ဝိဘာဝနီ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂ ဒီပနီ၊ နိသျင်္ဂဝိနိစ္ဆယ၊ ဝဉ္စနာဒီပနီ၊ သီလဝိသောဓနီ၊ သီဟဠောဝါဒ၊ ဓမ္မောသဓ ဒီပနီ၊ ဝိနယဂရု၊ ကေဝဋ္ဋေဝါဒ၊ စာစပ်၊ နာမ်ဂိုဏ်း၊ သမာသ်ဂဏ္ဍိ၊ လင်္ကာသာသနသုဒ္ဓိကထာ အစရှိသော များစွာသော ကျမ်းဂန်တို့ကို ပြုတော်မူသည် ဟူလို။

ရွှေကျင်ဣတိ ဝိဿုတဿ၊ ဌာနအမည် ဌာနီမှာတင် ရွာမည်တွင်လျက် ရွှေကျင် ဆရာတော်ဟူ၍ ကြော်ငြာထင်ရှားသော။
တဿ ထေရဿ၊ ထိုမထေရ်မြတ်၏။
သဒ္ဓိဝိဟာရီနာ၊ လက်ရုံးတဆူ နှလုံးမူအပ်သည့် အတူနေ တပည့်ကြီး ဖြစ်သော။
(မယာ၌စပ်။)

သဒါ၊ နေ့ရက်လနှစ် သက္ကရာဇ်ရှည်ကြာ အခါခပ်သိမ်း။
အရညဝါသိကော၊ လူသူမပြွမ်း နိဗ္ဗူကမ်းဟု ဆိတ်ချမ်းစိမ့်စုံ တောရိပ်မြုံ၌ ခိုလှုံကပ်မှီး ဆင်ပြောင်ကြီးကဲ့သို့ ကိုယ်ထီးပျော်မေ အဓလေ့ရှိတော်မူသော။
ေယော ထရော၊ သီလ သမာ ပညာခိုင်ဖြီး အကြင် မထေရ်ကြီးသည်။
ဓမ္မရာဇေန၊ ရတနာပုဉ် ရန်မျိုး လုံသည့် နန်းဘုံတည်ထောင် မင်းခေါင်သင်းကျစ် ဓမ္မရာဇ်ဥက္ကဋ္ဌ ပဉ္စမ သင်္ဂါ ယနာတင် ဘုရင် သမုတိနတ်သည်။
ယာစိတော၊ သာသနာညစ်ကြေး မြူအလှေးကို လျှော်ဆေးတီထွင် သုတ်သင်စေရန် တောင်းပန် လွှဲအပ်သည် ဖြစ်၍။
ရတနာသီခ မဏ္ဍလံ၊ ရွှေဘို ကုန်းဘောင် ရန်ကြီးအောင်ဟု မင်းခေါင် ဇေယျ တည်ထောင် စသည့် နန်းမဝန်းလျာ ရတနာသီခ မြိုနယ်ဝိုင်း မြင်းမြေဂိုဏ်းကို။
ဓမ္မရံသီဟိ၊ အဓမ္မဝါဒီ အလဇ္ဇိတို့ မချီဦးကင်း ဖိနှိပ်နင်း၍ သတင်း တည်ကြား တရားဟူသော ရောင်ခြည်တို့ဖြင့်။
ဇောတေသိ၊ ပြောင်တဝင်းဝင်း မိုက်မှောင် ကင်းအောင် ထွန်းလင်းတောက်ပစေတော်မူပြီ။

မဟာဗိုလ်တိ ဝိဿုတဿ၊ တောရပ်အလို မဟာဗိုလ်ဟု ထိုထိုပေါက်ပြ သတင်း ရှသော။
သုစိသလ္လေခဝုတ္တိနော၊ သရဒတွင် တိမ်ကြေးစင်သည့် ကောင်းကင် အလယ် လသဖွယ်သို့ စင်ကြယ်ရိုးသား ခေါင်းပါးသော အသက်မွေးခြင်း ရှိတော်မူထသော။
ထိရဂုဏဿ၊ ကျောက်တိုင်အလား သူတပါးတို့ လှုပ်ရှားမယိုင် ကြံ့ခိုင်သော သီလ သမာဓိ ပညာ အစရှိသော ကျေးဇူးဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူ ထသော။
တဿာပိ ထေရဿ၊ ထိုမထေရ်မြတ်၏လည်း။
အန္တဝါသိနာ၊ လက်ရုံး မယွင်း နှလုံးသွင်းအပ်သည့် အတွင်းနေတပည့်ကြီးဖြစ်သော။
(မယာ၌ပင်စပ်။)

မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမာဒိနေကပုညာနိ၊ အုဌ်ရံ ရေရံ ခြယ်စီမံလျက် မဟာရံနှစ် ပတ်ရစ်သိုင်းခြုံ ပျော်ဘွယ်စုံသည့် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံကျောင်းတိုက်ကြီး အစရှိသော များစွာသော ကောင်းမှု ကုသိုလ်တော်တို့ကို။
ကရာ၊ သတိသမ္ပဇဉ် သဒ္ဓါယှဉ်၍ ရေယဉ်မြစ်ကြီး တွေတွေစီးသကဲ့သို့ မငြီးမငွေ့ မေ့မလျော့ မပေါ့မပြတ် ပြုပေတတ်သော။
ယာ အဂ္ဂဒေဝီ၊ အကြင်မိဖုရားခေါင်ကြီးသည်။
သဒ္ဓါ၊ ရတနာ သုံးတန် ကံ ကံ၏အကျိုးကို ကြည်ညို ယုံကြာ်ခြင်း သဒ္ဓါတရားလည်း ရှိ၏။
သီလေန၊ သုံးပါးသုခ လိုတိုင်းရသော ဂဟဋ္ဌသီလ နှင့်လည်း။
သမ္ပန္နာ၊ ပြည့်စုံ၏။
ဓိတိမန္တီ၊ မကိုင်းမဝံ့ မြင်တိုင်းရွံ့ရအောင် ကြီးဖွံ့လွန်မင်း တည်ကြည်ခြင် သမာဓိလည်း ရှိ၏။
မဟာယသာ၊ များသော အခြွေအရံ အကျော်အစောလည်း ရှိ၏။

ရတနာပုဉ်မာပကဿ၊ လောကီ လောကုတ္တရာ ရတနာပေါင်းစုံ ရန်မျိုးလုံသည် ရတနာပုဉ်ခေါ် နေပြည်တော်ကို မိုးပေါ် သိကြား စီမံထားသို့ ဉာဏ်သွား မြင့်ခေါင် သိုက်တပေါင်ဖြင့် တည်ထောင်ဖန်ဆင်း ဉာဏ်ကျယ်ဝန်းသည့် မင်းမင်း ဥက္ကဌ် အတုလွတ် မဟာဓမ္မရာဇ် တရားမင်းမြတ်၏။
ဝါ၊ တရားမင်းမြတ်သည်။
ဝါ၊ တရားမင်းမြတ်ကို။
မာနိတာယ၊ အသက်တမျှ မြတ်နိုးလှသော။
သူရစန္ဒောသဓီနံ ဣဝ၊ နေရောင် လရောင် သောက်ရူးရောင်ကဲ့သို့ တောက်လောင် ထွန်းပ ကြည်လင် ဖြူစင်ပွင့်လင်း ဂုဏ်သတင်းရှိကုန်သော။
တိဏ္ဏံ ဓီတူနံ၊ ဒုတိယနန်းစံ ဘုန်းမီးလျှံသည့် နိုင်ငံသခင် ဘုရင်မင်းခေါင် တောင်ညာဒေဝီ အဂ္ဂမဟေသီ မိဖုရားခေါင်ကြီး အစရှိကုန်သော သမီးတော်သုံးပါးတို့၏။
မာတရာ၊ မြင့်မိုရ်တောင်ဦး ဂုဏ်နေထူးသည့် ကျေးဇူးထင်ပေါ် မွေးမယ်တော်ဖြစ်သော။
တာယ အဂ္ဂဒေဝိယာ၊ ထိုသိရီပဝရ တိလောကမဟာ ရာဇိန္ဒာဓိပတိ ပဒုမာရတနာ ဒေဝီ မိဖုရားခေါင်ကြီးသည်။

ကာရိတေ၊ သိန်းသန်းတွက်ရေ ငွေအသပြာ ရတနာကို အာသာမတွန့် သဒ္ဓါကွန့်၍ ပေးစွန့်ကြည်ဖြူ ဆောက်လှူအပ်သော။
မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမသ္မိံ၊ လဇ္ဇီသူမွန် သီလဝန်အမော် ထေရ်ကျော်နှစ်ပါး တို့၏ တပည့်သား ဖြစ်၍ ခေတ်အားအလျော် စင်ကြယ်တော်မူကြကုန်သော သင်္ဃာတော်အများ စာသင်သား တို့၏ တရားမကွာ အသားပါသဖြင့် မွေ့လျော်ရာဖြစ်သော မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ကျောင်းတိုက်ကြီး၌။
ဝသတာ ဝသန္တေန၊ ယာပိုက်လေးထွေ မျှတနေသော --

မယာ၊ ဝိသုဒ္ဓါစာရ ကဝိဓဇ မဟာဓမ္မရာဇဂုရု, ဝိသုဒ္ဓါစာရ ကဝိဓဇဓိပတိ သိရိပဝရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ငါသည် --

သောတူနံ၊ ဉာဏ်ခြေနုနယ် စာသင်ငယ်တို့၏။
တနည်းလည်း --
သောတူနံ၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗူ ရောက်ဘို့ဟူ၍ မှတ်ယူနာခံ ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြလိုကုန်သော အရညဝါသီ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏။
ပရမတ္ထေသု၊ ပရမတ်တရား လေးပါးတို့၌။
ပရမတ္ထေသု၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်တိုင်ငြား မွန်မြတ်သော အကျိုးစီးပွါးတို့၌။
ဆေကတ္ထာယ၊ လိမ္မာကျွမ်းကျင် သိမြင်တည့်မတ် ကျင့်ကြံတတ်စေခြင်း အကျိုးငှါ။
အဘိသင်္ခတာ၊ ကရုဏာဖက် မေတ္တာသက်၍ အတက်ရောဂါ ကိုယ်တွင်းနာကို မညှာအောင့်အည်း အနိုင်ကြည်းလျက် သည်းခံပြုပြင် စီရင် ရေးသားအပ်သော (ဝဏ္ဏ၌စပ်)။

ပဉ္စဒသဟိ၊ ၁၅-ပါးကုန်သော။
ခဏ္ဍေဟိ၊ အပိုင်းအစိတ်တို့ဖြင့်။
မဏ္ဍိတာ၊ တန်ဆာ ဆင်ယင်အပ်သော။
နယသမ္ပဒါ၊ အထူးထူး အလယ်လယ် ဆန်းကြယ်သော နည်းတို့နှင့် ပြည့်စုံသော။

ကျမ်းအမည်

ပရမတ္ထာနံ သရူပဘေဒနီ နာမ၊ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း၌ ပြသော ပရမတ္ထတရားလေးပါး တို့၏ သရုပ်ကို ခွဲထုတ်ဝေဖန်ရာ သကတ်ကြောင့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ နာမည်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်အပ်သော။
ဝဏ္ဏနာ၊ မြန်မာ့ဘာသာ သံဝဏ္ဏနာကျမ်းသည်။

ကျမ်းပြီးသက္ကရာဇ်

ပဉ္စစတ္တာလီသာဓိကေ၊ လေးဆဲ့ငါးခု အလွန်ရှိသော။
ဒွိသတသ္မိံ သဟဿကေ၊ တထောင့်နှစ်ရာ အတိုင်း အရှည် ရှိသော။
ဝဿေ၊ နှစ်၌။
ဝါ၊ ပဉ္စစာလီသာဓိကေ ဒွိသတသ္မိံ သဟဿကေ ဝဿေ၊ ၁၂၄၅-ခုနှစ်၌။
ကတ္တိ ကမာသမှိ၊ ပစ္ဆိမကတ္တိက တန်ဆောင်မုန်းလ၌။
ကာလပက္ခေ၊ လပြည့်ကျော်ထွက် သုံးရက်အစေ့ စနေနေ့ နေသက် သုံးချက် ဆော်ဟီး ပဟိုရ်တီးချိန်၌။
သုနိဋ္ဌိတာ၊ ကောင်းစွာပြီးဆုံး နိဂုံးကမ္ပတ် သတ်သတည်း။

အယံ သရူပဘေဒနီ၊ ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းသည်။
အန္တရာယံ၊ ကျမ်းပြီးခြင်း၏ အန္တရာယ်ကို။
ဝိနာ ဧဝ၊ ကြဉ်ဖယ်၍သာလျှင်။
သုနိဋ္ဌိတာ ယထာ၊ ကောင်းစွာပြီးဆုံး နိဂုံးကမ္ပတ် သတ်သကဲ့သို့။
ဧဝံ တထာ၊ ထိုအတူ။
ပါဏိနံ၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏။
ကလျာဏသင်္ကပ္ပါ၊ ချမ်းသာသုံးတန် ရောက်ရန် အကြောင်း ကောင်းသော အကြံအစည် တို့သည်။
သီဃံ၊ အသော့လျင်စွာ မကြာစေရ ခဏချက်ဖြုတ် တမဟုတ်လျှင်။
သိဇ္ဈန္တု၊ ပြီးစီးအောင်မြင်စေကုန်သတည်း။

အဟံ၊ ငါသည်။
ဣမိနာ၊ ဤသို့ယခု ကျန်းဂန်ပြုသည့် ကောင်းမှုထွတ်မြတ် တိဟိတ်ဥက္ကဌ ကုသိုလ် ကြောင့်၎င်း။
စ၊ ဤမှတပါး များပြားစွာလှ ကပ်ကာလတို့၌ ဆည်းပူး ဖြည့်ကျင့်ရသော ကောင်းမှု ဟူသမျှကြောင့်၎င်း။
ဣမမှိ ဘဝေ၊ ဤ ပစ္စက္ခ ခုဘဝ၌။
အနာသဝံ၊ အာသဝေါလေးတန် ကင်းဆိတ်ညံသည့် နိဗ္ဗာန် တရားကို။
သစ္ဆိကရေ သစ္ဆိကရေယျံ၊ အောက်မဂ် အောက်ဖိုလ် မှီငြမ်းခိုလျက် မငြိုမငြင် ဆောလျင်ကူးမြောက် အသော့ ရောက်၍ မျက်မှောက်ပြုကြောင်း တရားပေါင်းကို တိမ်းစောင်းမယုတ် အားထုတ်နိုင်ရလို၏။
ဣမမှိ ဘဝေ၊ ဤ ပစ္စက္ခ ခုဘဝ၌။
အနာသဝံ၊ အာသဝေါလေးတန် ကုန်ဆိတ်ညံသော နိဗ္ဗာန်တရားကို။
နော စေ သစ္ဆိကရေ၊ အကယ်ဆက်ဆက် သမ္ဘာတွက်ကြောင့် အောက်မဂ် အောက်ဖိုလ် မှီငြမ်းခိုလျက် မငြိုမငြင် ဆောလျင်ကူးမြောက် မျက်မှောက်ပြုကြောင်း တရားပေါင်းကို တိမ်းစောင်းမယုတ် အားမထုတ်နိုင်သေး သည်ဖြစ်အံ့။
ဧဝံ သတိ၊ ဤသို့ ဖြစ်သည်ရှိသော်။
ဧတ္ထေဝ၊ ဤဂေါတမ နွယ်ဘွား ရှင်တော်ဘုရား လက်ထက် အာဏာစက်၌ပင်လျှင်။
အနာသဝံ၊ အာသဝေါ လေးတန် ကုန်မကျန်သော နိဗ္ဗာန်တရားကို။
သစ္ဆိကရေ သစ္ဆိကရေယျံ၊ မငြိုမငြင် ဆောလျင်ကူးမြောက် အသော့ရောက်၍ မျက်မှောက်ပြုရလို၏။

ဧ ဧတ္ထေဝ၊ ဤဂေါတမနွယ်ဘွား ရှင်တော်ဘုရား လက်ထက် အာဏာစက်၌ ပင်လျှင်။
အနာသဝံ၊ အာသဝေါလေးတန် ကုန်မကျန်သော နိဗ္ဗာန်တရားကို။
နော စေ သစ္ဆိကရေ၊ မငြိုမငြင် ဆောလျင် ကူးမြောက် အသော့ရောက်၍ အကယ်၍ မျက်မှောက် မပြုရသေးသည် ဖြစ်အံ့။
ဧဝံ သတိ၊ ဤသို့ဖြစ်သည် ရှိသော်။
မေတ္တေယျဗုဒ္ဓသာသနေ၊ ကံ့ကော်အောင်မြေ ပလ္လင်ဗွေထက် လေးထွေသစ္စာ ခိုင်ရွှေကြာကို အသာဆွတ်ချူ ပန်တော်မူမည့် တေဘူမိသခင် ရှင်တော် စောမြ မေတ္တေယျဟု လောကထွတ်ဖျား ဘုရားပွင့်ရာ သာသနာတော်မြတ်၌။

ဧကဂါထာယ၊ တဂါထာ၌။
ဝါ၊ တဂါထာ၏။
ဒွိပဒေန၊ နှစ်ပုဒ်တည်းဖြင့်။
ကိလေသပဗ္ဗတံ၊ တောင်နှယ်တပဲ ထူထဲလှစွာ ကိလေသာအပေါင်းကို။
မေဓံ မေဓန္တော၊ မိုးကြိုးလောင်မီး တချက်တည်းဖြင့် ဖျက်ဆီးသည့်ဟန် လေးမဂ် ဉာဏ်ဖြင့် တွန်းလှန်ပယ်ရှဲ သတ်ညှဉ်းဆဲလျက်၊ ဝိဇ္ဇာဘိညာဒိအလင်္ကာရော၊ သုံးပါးရှစ်ပါး ပြားထဝိဇ္ဇာ ဘိညာခြောက်တန် ပဋိသမ်လေးရပ် သမာပတ် ရှစ်ဦး ဂုဏ်ကျေးဇူးဟု ဆန်းထူးရောင်ဝါ တန်ဆာဗလာရှိသော။
ဥဂ္ဃဋိတညူကော၊ နည်းဥဒ္ဒေသ လှစ်ပြကာသာ ဒေသနာဖြင့် လျင်စွာသိသူ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။
အနာသဝံ၊ အာသဝေါလေးတန် ကုန်ဆိတ်ညံသော နိဗ္ဗာန် တရားကို။
သစ္ဆိကရေ သစ္ဆိကရေယျံ၊ မငြိုမငြင် ဆောလျင် ကူးမြောက် အသော့ရောက်၍ မျက်မှောက်ပြုရလို၏။

ယာဝ စ၊ အကြင်မျှလောက်သော ကာလပတ်လုံးလည်း။
အနာသဝံ၊ အာသဝေါ လေးတန် ကုန်ဆိတ်ညံသော နိဗ္ဗာန်တရားကို။
န သစ္ဆိကရေယျံ၊ မျက်မှောက် မပြုရပါသေး။
တာဝ၊ ထိုမျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး။
ဘဝေ၊ ဖြစ်လေရာရာ သံသရာ ဒီလှိုင်း ဘဝတိုင်း၌။
ကာမိတေ၊ ပုထုဇဉ်တို့ လွန်မင်စုံမက် နှစ်သက် တောင့်တအပ်ကုန်သော ရူပ သဒ္ဒ စသည်အာရုံ ကာမဂုဏ်တို့ကို။
ခေဠပိဏ္ဍံဣဝ၊ နံစော်ညှီဟောက် တံထွေးပေါက်ကို ကဲ့သို့။
စဇံ စဇန္တော၊ မတွယ်မတာ ပစ်ခွါ စွန့်လွှတ်နိုင်သည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။
ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေ၊ ဣဋ္ဌာရုံ အနိဋ္ဌာရုံနှစ်ပါး၌။
ဘူရိသမော၊ မြေကြီးမယွင်း သည်းခံခြင်းစသော ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံသည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။
ဓမ္မ မာမကော၊ နှစ်ပေါင်းတရာ ရှည်ညောင်းကြာမှ တခါပွင့်လန်း ကသစ်ပန်းကို ဆွတ်လှမ်းပန်ခြယ် မပြယ်အာသာ ဝတိံသာသူ မိုးနတ်တူသို့ စင်ဖြူကော်ရော် သူတော်တရားကို လွန်စွာလိုလားသည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။

တဒါ၊ ထိုရောကာလ ဖြစ်သမျှ၌။
အနိဋ္ဌာ၊ အလိုမရှိအပ်ကုန်သော အနိဋ္ဌာရုံတို့သည်။
ပက္ကမန္တု၊ ဝေးစွာကြဉ်ဖဲ ရှောင်လွှဲ စေကုန်သတည်း။
ဇာတကာလတော၊ ဘွားစကာလမှ။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
သုဒ္ဓသီလော၊ သူငယ်တို့ထုံး အမြင်တုံး၍ ခြပုန်းပိုးရွ သတ်ခြင်းစသည်မှ ရှေးကထုံပါ ဝါသနာကြောင့် ဝေးစွာဖဲကြဉ် ရွှေစင်သိင်္ဂီ နာရနီအဆင်း ခရုသင်းပွတ်သစ် ပုလဲနှစ်အသွင် ဖြူစင်သောသီလရှိသည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။
သတော၊ ကျောက်ဖျာအပြင် ရေးမှတ်တင်သည့် သွင်ခရာတု ကောင်းမှုမမေ့ လျော်သရွှေ့ကို အောက်မေ့ ကုန်စင် ထင်မြင်နိုင်သော သမ္မာသတိနှင့် ပြည့်စုံသည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။
သဒ္ဓါ၊ ရတနာသုံးတန် ကံကံ၏အကျိုးကို ကြည်ညို ယုံကြည်ခြင်း သဒ္ဓါ တရားနှင့်ပြည့်စုံသည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။
ပညဝါ၊ တောင်ကိုဖောက်သည့် စိန်ကျောက်တူမျိုး ကြောင်းကျိုးဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို ကြံစည်နုန့်နှေး ဆတွေးမရှိ သိစွမ်းနိုင်သော တင်္ခဏုပ္ပတ္တိဉာဏ် လျင်မြန် ထက်မြက် နဲနက်ထွန်းပ ဇာတိဿရ ဝိပဿနာ အဘိညာဉာဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။
သုသမာဟိတော၊ လှုပ်ရှားမယိုင် ကျောက်မဏ္ဍိုင် ကဲ့သို့ ကောင်းစွာကြံ့ခိုင် တည်ကြည်သည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။

ဟိရီဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နော၊ ဝစီ ကာယ နှစ်ဒွါရဖြင့် ပါပညစ်ကျု မကောင်းမှုကို ပြုဝံ့မည်ကြဉ် စိတ်မျှပင် မဥပါဒ်ဝံ့ ရှက်ရွံ့ ကြောက်လန့်ခြင်း ဟိရီဩတ္တပ္ပတရားနှင့် ပြည့်စုံသည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။
သဒ္ဓမ္မေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်၏ အဆောက်အဦ စင်ဖြူ ကောင်းမြတ်သော သမ္မာပဋိပတ္တိ အပြစ်မရှိသော သူတော်ကောင်းတရား၌။
အနိဝတ္တိကော၊ ကောင်းကင်မိုးရပ် ကြယ်နက္ခတ်ကို လှမ်းဆွတ်အံ့နှယ် ညှိုးငယ်ထိုင်းပျစ် ဆုတ်နစ်တွန့်တိုခြင်း မရှိသော ဝီရိယနှင့် ပြည်စုံသည်။
ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရလို၏။
အဝေရော၊ ရာဂ ဒေါသ မောဟ မာန ထိနမိဒ္ဓ စိတ္တုတြာသ စသော အဇ္ဈတ္တဘေးရန် ဖြုတ် ခြင် ယင် မှက် သဘက် စုန်း ဘုတ် ဆိုးယုတ်မာလှ သစ် ကျား စသော ဗဟိဒ္ဓရန် အန္တရာယ်မရှိသည် ဖြစ်၍။
ဝဝတ္ထာနာဒိံ၊ သတ္တဝါ ယူမိစ္ဆာကို လျှင်စွာခွဲထု ဓာတ်ဟုရှုသည့် စတုဓာတုဝဝတ္ထာန် ကမ္မဋ္ဌာန်း အစရှိသော။
ပိယဘာဝနံ၊ စိတ်နှစ်သက်ရာ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ နှစ်ပါးကို။
ဘာဝေယျ၊ ပွါးများအားထုတ်ရလို၏။

အဟံ၊ ငါသည်။
ယေန ဣရိယာပထေန၊ အကြင်ဣရိယာပုထ်ဖြင့်။
ဘာဝနံ၊ စိတ်နှစ်သက်ရာ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာနှစ်ပါးကို။
အာရဘိဿာမိ၊ ပွါးများ အားထုတ်လအံ့။
တေနေဝ၊ ထိုဣရိယာပုထ်ဖြင့်ပင်လျှင်။
ကလ္လကာယော၊ ညောင်းညာထုံကျင် ကင်းစင်ပယ်ရှဲ သံတိုင်ခဲကဲ့သို့ မလဲမတိမ်း မယိမ်းမယိုင် မြဲခိုင်သန်စွမ်း ခံ့ကျန်းကိုယ်ရှိသည်ဖြစ်၍။
ဝိသေသဓော၊ နှစ် လ နေ့ရက် နံနက်ထက်ည တခဏထက်တခဏ ရှေ့ဝီထိမှ နောက်ဝီထိ သမာဓိ ဝိပဿနာ အထူးကို ဆောင်သည်ဖြစ်၍၊
သုခိတာ၊ ကိုယ်ရောစိတ်ပါ ချမ်းသာနေသည်။
ဟောမိ၊ ဖြစ်ရလို၏။

နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ၊ နှိပ်သင့်နှိပ်ထိုက်ကုန်သော အဓမ္မဝါဒီ အလဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို။
နိဂ္ဂယှ၊ ကရုဏာသက် ကျင့်မူပျက်မှ ပယ်ဖျက်နှိပ်နင်း၍။
ပဂ္ဂဏှေယျေ စ၊ ချီးမြှောက်သင့် ချီးမြှောက် ထိုက်ကုန်သော ဓမ္မဝါဒီ လဇ္ဇီသူမွန် သီလဝန် ဂုဏဝန် ပညာဝန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကိုလည်း။
ပဂ္ဂဟံ ပဂ္ဂဟန္တော၊ ပစ္စယ ဓမ္မ အနုဂ္ဂဟနှစ်ပါးဖြင့် မြှောက်စားချီးမြှင့်လျက်။
သုသုခေနေဝ၊ ဘေးရန်မမူ ဒဏ်မပူပဲ လွယ်ကူချမ်းသာ သဖြင့်သာလျှင်။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ၊ ရှင်တော်ဘုရား ဟောမြွက်ထားသော သုံးပါးပြားလတ် သာသနာတော်မြတ်ကို။
ဇောတေယျံ၊ ထောင်သောင်း နေရောင် ထွန်းတောက်လောင်သို့ ပြောင်တဝင်းဝင်း မိုက်မှောင်ကင်းအောင် ထွန်းလင်းတောက်ပ စေနိုင်လို၏။

ဣမာ စ ပတ္ထနာဂါထာ၊ ဤဆုတောင်းပတ္ထနာ ခုနစ်ဂါထာ တို့သည်လည်း။
ဘဝေ ဘဝေ၊ ဖြစ်လေရာရာ သံသရာမီလှိုင်း ဘဝတိုင်း၌။
သယံ ဝါစာယ ဥဂ္ဂတာ၊ ရှေးဝါသနာ အထုံပါလျက် ဘာသာနကိုယ် အလိုလိုလျှင် သံချိုလေးနက် နှုတ်၌ တက်သည်ဖြစ်၍။
ဘဝေ ဘဝေ၊ ဖြစ်လေရာရာ သံသရာဓီလှိုင်း ဘဝတိုင်း၌။
ဣမာဟိယေဝ ဂါထာဟိ၊ ဤဂါထာတို့ဖြင့်သာလျှင်။
ပတ္တေယျံ၊ ဆုယူပန်ညောင်း တောင်းရလို၏။

ဣတိ၊ ဤတွင် အပြီးသတ်သတည်း။

သဗ္ဗာကာရေနာယံ ပရမတ္တသရူပဘေဒနီ နိဋ္ဌိတာ။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း အလုံးစုံ ပြီး၏။

နောက်ဆက်တွဲ

(သိမှတ်ဖွယ်ရာ ခက်ဆစ် ရှင်းချက်များ)

ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်၏ အကျိုးများ (နှာ-၁၃၂)

မိဿက ဘတ္တ = (မိဿက = ရောနှောသော။ ဘတ္တ = ထမင်း)
= တအိမ်တည်းမှ သီးသန့် လောင်းလိုက်သည့် ဆွမ်းမဟုတ်၊ အိမ် အသီးသီးတို့က လှူလိုက်သည့် သလေးဆွမ်း မယင်းဆန်ဆွမ်း ပြောင်းဆံဆွမ်း သားပြွမ်းဆွမ်း ထောပတ်ဆွမ်း စသည်တို့ ရောပြွမ်းနေသည့်ဆွမ်းမျိုး။

အန္တ ဇီဝိက = (အန္တ = ယုတ်ညံ့သော။ အောက်တန်းကျသော၊ ဇီဝိက = အသက်မွေးခြင်း)
= အိမ်ပေါင်းစုံတို့က ပေးကမ်း လှူဒါန်းလိုက်သည့် အရောရော အနှောနှော ဆွမ်းကို စားရခြင်းမှာ မိမိစိတ်ကြိုက် မဟုတ်နိုင်သဖြင့် ယုတ်ညံ့သော အသက်မွေးမှုဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ တနည်းဆိုသော် - သူတပါးထံ တောင်းခံ၍ ရသော ဆွမ်းကိုသာ စားရခြင်းဖြစ်၍ ယုတ်ညံ့သော အသက်မွေးမှုဟု ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ပိဏ္ဍ ပါတ = (ပိဏ္ဍ = အစုအပေါင်း စုပေါင်းရောနှောသော ဆွမ်း။ ပါတ= ကျခြင်း သပိတ်ထဲသို့ကျခြင်း)
= ဆွမ်းခံ၍ရသောဆွမ်း (အိမ်အသီးသီးမှ လောင်းလှူသော ဆွမ်းအားလုံး စုပေါင်း၍ သပိတ်ထဲသို့ ကျရောက်သဖြင့် ပိဏ္ဍပါတ ဟု ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။)

ဓုတင် = ဓုတင်္ဂ = (က = ခါတွက်သည်။ ပယ်ခွါသည်။ အင်္ဂ = အကြောင်း)
= ကိလေသာကို ခါတွက်ခြင်းအကြောင်း။ ကိလေသာကို ပယ်ခွါခြင်းအကြောင်း။

ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်

ရည်ညွှန်းလှူဒါန်းသော “ဥဒ္ဒသဘတ်”စသော ၁၄-ပါးသော ဘတ် “ထမင်း”ကို လက်မခံ၍ အစဉ် အမြဲမပြတ် ဆွမ်းခံလှည့်လည်၍ ဘုဉ်းပေး သုံးဆောင်ခြင်းသည် ပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်မည်သည်။
(ပိဏ္ဍပါတိက = ဆွမ်းအလို့ငှါ သွားခြင်း အကျင့် ရှိသောပုဂ္ဂိုလ် = ဆွမ်းခံစားသော ပုဂ္ဂိုလ်) (ဘတ္တ = ဘတ် = ထမင်း)

ရသတဏှာကို ပယ်ခွါနိုင်ခြင်းအကျိုး

ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆွမ်းခံ၍ သပိတ်ထဲ၌ ပါလာသမျှသော အရောရော အနှောနှောသော ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေး သုံးဆောင်ရသည်။ ယင်းသို့ ဘုဉ်းပေး သုံးဆောင် ခြင်းအားဖြင့် မည်သည့်ဆွမ်းမျိုးကိုမှ စားချင်သည် ဟူသော အရာ၌ တွယ်တာ ကပ်ငြိသည့် ရသတဏှာကို ပယ်ခွါခြင်း ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမျိုးစုံ ရောနှောသော ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေး ရခြင်းအားဖြင့် ရသတဏှာကို ပယ်ခွါနိုင်ခြင်း ဟူသော အကျိုးကို ရရှိပေသည်။

မာနကို ပယ်နိုင်ခြင်းအကျိုး

ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် ဆွမ်းခံ၍ အသက်မွေးရ၏၊ အသက် မွေးခြင်းတို့တွင် ဆွမ်းခံ၍ အသက်မွေးခြင်းသည် ယုတ်ညံ့၍ အောက်အကျဆုံး အသက် မွေးခြင်းဖြစ်သည်။ ယုတ်ညံ့ဆုံး အောက်အကျဆုံးဖြစ်သော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် “ငါ” ဟူသော မာန တရားကို ပယ်ခွါသည်။

ထို့ကြောင့် ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်အား ယုတ်ညံ့၍ အောက်ကျဆုံး ဖြစ်သော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် ငါ ဟူသော မာနတရားကို ပယ်ခွါနိုင်ခြင်း ဟူသော အကျိုး ကိုလည်း ရရှိလေသည်။

1. ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဂဏဘောဇနဝိနည်း သိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ် မသင့်၊ အပြစ်မဖြစ်နိုင်။

   ဂဏဘောဇနသိက္ခာပုဒ် ဟူသည်ကား --

   ဂဏ = အစုအပေါင်း
   = ဤ သိက္ခာပုဒ်၌ ရဟန်း ၄-ပါးနှင့် ၄-ပါးအထက်ကို “ဂဏ”ဟု ပညတ်ထားသည်။

   ဘောဇန = စားဘွယ်

   ဤ သိက္ခာပုဒ်၌ “ဘောဇန” ပုဒ်အရ စားဘွယ် ၅-မျိုးကို ဆိုလိုသည်။

   ဘောဇဉ် ၅-မျိုးမှာ---

   1. သြဒန = ဆန်ကိုချက်သောထမင်း
   2. သတ္တု = ဆန်ဖြင့် ပြုလုပ်သော မုံ့
   3. ကုမ္မာသော = ဂျုံဖြင့် ပြုလုပ်သော မုံ့
   4. မစ္ဆော = ငါး စသော ရေသတ္တဝါတို့ အသားဖြင့် ချက်ပြုတ်အပ်သော စားဘွယ်များ
   5. မံသ = အသား ကုန်းသတ္တဝါ အသားဖြင့် ချက်ပြုတ်အပ်သော စားဘွယ်များ။

ရဟန်းတော်တို့ကို မအပ်သောနည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်ပုံ

ရဟန်းတို့ကိုးပင့်ဖိတ်ရာ၌ လူအချင်းချင်း ပြောဆို ပင့်ဖိတ်သည့် ဝေါဟာရဖြင့် ပင့်ဖိတ်လျှင် မအပ်သော ပင့်ဖိတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “ထမင်းစားလာခဲ့ပါ၊ အမဲသားဟင်း စားရအောင် ကြွခဲ့ပါ။ ထမင်း သုံးဆောင်ရန် ကြွပါ”ဟူသော လူတို့ ဝေါဟာရ အသုံးအနှုန်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်လျှင် မအပ်သော ပင့်ဖိတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ “ထမင်း စားပါ လာခဲ့ပါ” ဟူသော အသုံးအနှုန်းဖြင့် ရဟန်းတော်တို့ကို မပင့်ဖိတ်အပ်။ “ဆွမ်း ဘုဉ်းပေးပါ ကြွပါ”ဟူသော ဝေါဟာရ တို့သည်သာ အပ်ပေသည်။

ရဟန်းတော်တို့ကို အပ်သော နည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်ပုံ

အရှင်ဘုရား -- ဆွမ်းဘုဉ်းပေး ကြွတော်မူပါဟု ပင့်ဖိတ်လျှင်သာ ရဟန်းတို့နှင့် အပ်သော ဝေါဟာရစကား အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်။

ဂဏဘောဇန

ရဟန်း ၄-ပါးနှင့် ၄-ပါးအထက် ရဟန်းအစုကို မအပ်သော နည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်၍ ကျွေးသော အစားအစာကို “ဂဏဘောဇန”ဟု ခေါ်သည်။

ဂဏဘောဇနသိက္ခာပုဒ်

ရဟန်း ၂-ပါး ၃-ပါးအစုကို မအပ်သောနည်းဖြင့် ဆွမ်းစား ပင့်ဖိတ်လျှင် ထိုအစာကို ခံယူသုံးဆောင် ကောင်းသည်။ အပြစ်မရှိချေ။ (ဤ ဂဏဘောဇန သိက္ခာပုဒ်အရ အပြစ် မရှိငြားသော်လည်း “အကပ္ပိယ ဒုက္ကဋ် အာပတ်” သင့်သည်။) ရဟန်း ၄-ပါးနှင့် ၄-ပါး အထက် ပိုသော ရဟန်းအစုကို မအပ်သောနည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်လျှင် ယင်း အစားအစာကို လက်မခံရဟု မြတ်စွာဘုရားသခင်က ပညတ်တော် မူသည်။ ၄-ပါး တစုတည်းပေါင်း၍ ခံယူလျှင် အပြစ်ဖြစ်သည်ဟု “ဂဏဘောဇန” သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူသည်။ (အထူး အခွင့် ပေးထားသည့်အခါ အတွက်သာ “ဂဏ ဘောဇန” ကို လက်ခံ စားသုံးနိုင်သည်။ ထို ကာလများမှတပါး သာမည ကာလ၌ လက်မခံရ။)

“ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်၌ ဂဏဘောဇန သိက္ခာပုဒ်အတွက် အပြစ် မရှိနိုင်ခြင်း”

ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းအား ဆွမ်းခံလှည့်လည်၍သာ သုံးဆောင်သဖြင့် ပင့်ဖိတ်မှုကို လက်ခံခြင်း မရှိသောကြောင့်၎င်း ကိုယ်တိုင် မအပ်သော တောင်းခြင်းဖြင့် တောင်းခြင်း မရှိသောကြောင့်၎င်း ဤ ဂဏဘောဇနသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ်မသင့်နိုင်ခြင်း ဟူသော အကျိုးကိုရရှိသည်။

(ဝိ၊၂၊နှာ-၉၇-၁၀၂။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊နှာ-၇၈-၈၃။)

2. ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် ပရမ္ပရာဇနသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ် မသင့်နိုင်။ အပြစ် မဖြစ်နိုင်။

   ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပုဒ် ဟူသည်ကား---

   ပရမ္မရ = (ပရ = နောက်။ ပရ = နောက်)

   ဘောဇန = စားဘွယ်။ ဆွမ်း ဘောဇဉ်။

   ပရမ္ပရဘောဇန = ဒါယကာ တဦးက အရင်လာ၍ ပင့်ဖိတ်ပြီးနောက်မှ အခြား ဒါယကာ တို့က လာရောက်၍ ပင့်ဖိတ် လှူဒါန်းသောဘောဇဉ်။

   သိက္ခာ = အကျင့်
   ပဒ = စကား
   သိက္ခာပဒ = ရဟန်းတို့ ကျင့်ရမည်ဟု ပညတ်အပ်သောစကား။

ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပုဒ်

အပ်သော ပင့်ဖိတ်နည်းဖြင့် ဒါယကာတဦးက ပင့်ဖိတ်ပြီးနောက် အခြားဒါယကာတို့ ကလည်း မအပ်သောနည်းဖြင့် လာရောက် ပင့်ဖိတ်ပါလျှင် နောက် ဒါယကာ၏ ဆွမ်းကို ရှေးဦးစွာ လက်ခံသုံးဆောင်ခြင်း မပြုရ။ လက်ခံ သုံးဆောင်လျှင် အာပတ် သင့်သည် အပြစ် ဖြစ်သည်-ဟု “ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပုဒ်”ကို ဘုရားရှင် ပညတ်တော်မူသည်။

(နောက် ဒါယကာက အပ်သောနည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်ပါမူကား သုံးဆောင်ကောင်း၏၊ ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပုဒ်အရ အပြစ်မရှိချေ။ သို့ရာတွင် ရှေ့ပင့်ထားသူ ဒါယကာအိမ်သို့ “ကြွခဲ့မည်”ဟု ဝန်ခံထားလျှင်တော့ ယင်းအိမ်သို့ သွားရမည်။ မသွားလျှင် ဒုက္ကဋ် အာပတ်သင့်သည်။)

“ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်း၌ ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပုဒ်အရ အပြစ်မရှိနိုင်ခြင်း”

ဆွမ်းခံလှည့်လည်၍ သုံးဆောင်ခြင်း “ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်” ဆောက်တည်နေ သောရဟန်း မှာမူပင့်ဖိတ်မှုကို လက်ခံခြင်း မရှိသောကြောင့် ဤပရမ္ပရဘောဇန သိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ် မသင့်နိုင်ခြင်းဟူသော အကျိုးကို ရရှိပေသည်။

(ဝိ၊ ၂၊နှာ-၁ဝ၂-၁၀၆။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊နှာ-၈၃-၈၆။)

3. ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ် မသင့် အပြစ် မဖြစ်နိုင်။

   စာရိတ္တ = (စရ = လှည့်လည်သွားလာခြင်း။ စာရီ = လှည့်လည်သွားလာသူ။ တ္တ= အဖြစ်) လှည့်လည်သွားခြင်း ရှိသူ၏အဖြစ်။ လှည့်လည် သွားလာခြင်း။

စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ်

ဒါယကာတဦး၏ မအပ်သောနည်းဖြင့် “ထမင်းစား လာပါ” စသည်ဖြင့် ပင့်ဖိတ်မှုကို လက်ခံထားပြီးဖြစ်မူ အနီးအနားရှိ ရဟန်းတပါးပါးကို မပန်ကြား မပြောဆိုမူ၍ ပင့်ထားသော ဒါယကာအိမ်သို့ မကြွပဲ တခြားအိမ်သို့ လှည့်လည် သွားလာနေခဲ့လျှင် စာရိတ္တ သိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အပြစ်ရှိသည်။

အထူး အခွင့်အရေး ပေးထားသည့်အခါ၌သာ ဤ စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ်အရ အပြစ်မရှိပေ-ဟု ဘုရားရှင် ပညတ်တော်မူသည်။

ချွင်းချက်

ဘောဇဉ် ၅-မျိုးမှတပါး အခြားစားဘွယ် ခဲဘွယ်ဖြစ်လျှင်မူကား မည်သည့်နည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်စေကာမူ အိမ်လျှောက်လည် နေသော်လည်း ဤ စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အပြစ် မဖြစ်ပေ။

ထို့ပြင် အပ်သောနည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်လျှင် အချိန်နောက်ကျသော်လည်း ဤစာရိတ္တ သိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အပြစ်မဖြစ်။ (ထိုမအပ်သော ပင့်ဖိတ်နည်းဖြင့် ပင့်ဖိတ်ထားသော ဘတ် = ထမင်းကို ရဟန်း ၄-ပါး ၄-ပါး ထက်အလွန် တပေါင်းတည်း တစုတည်း ခံယူသော် ဂဏဘောဇနသိက္ခာပုဒ်အရ အပြစ်ရှိသည်။)

“ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်၌ စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ်အရ အပြစ်မရှိနိုင်ခြင်း”

ဆွမ်းခံလှည့်လည်၍ သုံးဆောင်ခြင်း တည်းဟူသော “ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်” ဆောက်တည် နေသော ရဟန်းအတွက်မှာမူ ပင့်ဖိတ်မှုကို လက်ခံခြင်း မရှိသောကြောင့် ဤစာရိတ္တ သိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ်မသင့်နိုင်ခြင်း ဟူသော အကျိုးကို ရရှိပေသည်။

(ဝိ၊ ၂၊နှာ-၁၃၁-၁၃၅။ ဋ္ဌ၊ ၃၊ နှာ-၁၂၃-၁၂၄။)

“စရိုက် ၆-ပါးကို အကျယ် ၆၃-ပါးဖြင့် ဝေဖန်ပြခြင်း(နှာ-၁၆၇)”

စရိယာ=စရိတ=စရိုက်

ပင်ကိုယ် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် ဖြစ်နေကျထက် လွန်ကဲ ပိုမို၍ အဖြစ်များခြင်းကို “စရိယာ” (=စရိုက်) ဟု ခေါ်သည်။

ထိုစရိုက်သည် အကြမ်းအားဖြင့် ရာဂ စရိုက်၊ ဒေါသ စရိုက်၊ မောဟ စရိုက်၊ သဒ္ဓါ စရိုက်၊ ဗုဒ္ဓိ စရိုက်၊ ဝိတက္က စရိုက်ဟူ၍ ၆-မျိုး ရှိသည်။

ရာဂ စရိုက် ရှိသူသည် ဒေါသ မောဟ ဖြစ်လောက်သည့် အာရုံမျိုး၌ ဒေါသ မောဟ မဖြစ်အောင် ချုပ်တည်း အောင့်အည်း သိမ်းဆည်းနိုင်သော်လည်း ရာဂဖြစ်လောက်သည့် အာရုံ၌ကား မချုပ်တည်း မအောင့်အည်း မသိမ်းဆည်းနိုင်ပဲ ရှိ၏။ အခြား ဒေါသစရိုက် စသည်ရှိသူများလည်း ဤနည်းနှင်နှင်ပင်။

စရိုက်အပြား ၆၃-ပါး

ဤ စရိုက်တို့သည် သတ္တဝါတဦးလျှင် တမျိုးကျစီသာ ရှိရမည်ဟု လှေနံ ဓားထစ် မဟုတ်ချေ၊ မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်၌ မည်သည့်စရိုက်သာ ရှိသည်ဟု အတိအကျ မဆိုနိုင်။ အချို့မှာ ၂-မျိုး ၃-မျိုး စသည်ဖြင့် အရောရော အနှောနှောပင် ရှိတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ် အမျိုးမျိုးအလိုက် စရိုက် အမျိုးမျိုး ပြားရသည် ဖြစ်၍ စရိုက်အပြား ၆၃-ပါး ဖြစ်ရလေသည်။

ထိုတွင် --
ရာဂါဒိတိက်စရိုက် ၇-ပါး,
သဒ္ဓါဒိတိက် စရိုက် ၇-ပါး,
မိဿက စရိုက် ၄၉-ပါး ဟူ၍ ရှိလေတော့သည်။

ရာဂါဒိတိက်စရိုက် ၇-ပါး

ရာဂ ဒေါသ မောဟ ၃-ပါး၌ တပါးစီအားဖြင့်၎င်း၊ ထိုက်သလို ရောနှော၍၎င်း အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်သည်။

1. ရာဂ စရိုက်။
2. ဒေါသ စရိုက်။
3. မောဟ စရိုက်။
4. ရာဂ-ဒေါသ စရိုက်။
5. ရာဂ- မောဟ စရိုက်။
6. ဒေါသ- မောဟ စရိုက်။
7. ရာဂ-ဒေါသ-မောဟ စရိုက် -

အားဖြင့် စရိုက် ၇-ပါး ပြားသည်။ (ဤ၌ စရိုက် ၁-မျိုးရှိသူ ၂-မျိုးရှိသူ ၃-မျိုးရှိသူအားဖြင့် ရာဂ ဒေါသ မောဟ နှင့်စပ်၍ ပုဂ္ဂိုလ် ၇မျိုးအလိုက် စရိုက် ၇-မျိုးပြားလေသည်။)

သဒ္ဓါဒိတိက်စရိုက် ၇-ပါး

သဒ္ဓါ, ဗုဒ္ဓိ ဝိတက္က ၃-ပါး၌ တပါးစီအားဖြင့်၎င်း၊ ထိုက်သလို ရောနှော၍၎င်း အောက်ပါ အတိုင်း ပြားပြန်သည်။

1. သဒ္ဓါ စရိုက်။
2. ဗုဒ္ဓိ စရိုက်။
3. ဝိတက္က စရိုက်။
4. သဒ္ဓါ-ဗုဒ္ဓိ စရိုက်။
5. သဒ္ဓါ-ဝိတက္က စရိုက်။
6. ဗုဒ္ဓိ-ဝိတက္က စရိုက်။
7. သဒ္ဓါ- ဗုဒ္ဓိ-ဝိတက္က စရိုက် --

အားဖြင့် စရိုက် ၇-ပါး ပြားသည်။ (ဤ၌ စရိုက် ၁-မျိုးရှိသူ၊ ၂-မျိုးရှိသူ၊ ၃-မျိုးရှိသူအားဖြင့် သဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓိ ဝိတက္ကနှင့် စပ်၍ ပုဂ္ဂိုလ် ၇-မျိုးအလိုက် စရိုက် ၇-မျိုး ပြားရခြင်း ဖြစ်သည်။)

ရာဂါဒိတိက်စရိုက် ၇-ပါးနှင့် သဒ္ဓါဒိတိက်စရိုက် ၇-ပါးကိုပေါင်း ၁၄-ပါး ဖြစ်သည်။

မိဿက စရိုက် ၄၉-ပါး

မိဿကစရိုက်သည် --
ဧကမူ၌ ၂၁-ပါး,
ဒွိမူ၌ ၂၁-ပါး,
တိမူ၌ ၇-ပါး အားဖြင့် ၄၉-ပါး ရှိသည်။

ဧကမူ၌ စရိုက် ၂၁-ပါး

ရာဂကိုမူတည်၍ သဒ္ဓါစသည်ကို မူလီသွတ်လျှင် --

1. ရာဂ- သဒ္ဓါ စရိုက်။
2. ရာဂ-ဗုဒ္ဓိ စရိုက်။
3. ရာဂ-ဝိတက္ကစရိုက်။
4. ရာဂ- သဒ္ဓါ- ဗုဒ္ဓိ စရိုက်။
5. ရာဂ- သဒ္ဓါ - ဝိတက္က စရိုက်။
6. ရာဂ- ဗုဒ္ဓိ - ဝိတက္က စရိုက်။
7. ရာဂ- သဒ္ဓါ-ဗုဒ္ဓိ - ဝိတက္က စရိုက်အားဖြင့် ၇-မျိုးပြားသည်။

ထို့အတူ ဒေါသကို မူတည်၍ သဒ္ဓါ စသည်ကို မူလီသွတ်လျှင် ဒေါသ-သဒ္ဓါ စရိုက် စသည်ဖြင့် ၇-မျိုးပြားသည်။

မောဟကို မူတည်၍ သဒ္ဓါ စသည်ကို မူလီသွတ်လျှင်လည်း မောဟ-သဒ္ဓါ စရိုက် စသည်ဖြင့် ၇-မျိုးပင် ပြားသည်။

ဤလျှင် ဧကမူ၌ ၇x၃-လီ ၂၁-ပါး ရ၏။

ဒွိမူ၌ စရိုက် ၂၁-ပါး

ရာဂ ဒေါသကို မူတည်၍ သဒ္ဓါ စသည်ကို မူလီ သွတ်လျှင်...

1. ရာဂ-ဒေါသ-သဒ္ဓါ စရိုက်။
2. ရာဂ-ဒေါသ-ဗုဒ္ဓိ စရိုက်။
3. ရာဂ- ဒေါသ-ဝိတက္က စရိုက်။
4. ရာဂ- ဒေါသ- သဒ္ဓါ -ဗုဒ္ဓိ စရိုက်၊
5. ရာဂ-ဒေါသ- သဒ္ဓါ-ဝိတက္က စရိုက်။
6. ရာဂ-ဒေါသ ဗုဒ္ဓိ-ဝိတက္က စရိုက်။
7. ရာဂ - ဒေါသ-သဒ္ဓါ-ဗုဒ္ဓိ-ဝိတက္က စရိုက် အားဖြင့် ၇မျိုး ပြားသည်။

ထိုအတူ ရာဂ-မောဟကို မူတည် သဒ္ဓါ စသည်ကို မူလီသွတ်၍ ရာဂ-မောဟ- သဒ္ဓါ စရိုက် စသည်ဖြင့် ၇-မျိုးသည်။

ဒေါသ-မောဟကို မူတည် သဒ္ဓါ စသည်ကို မူလိသွတ်၍လည်း ဒေါသ- မောဟ-သဒ္ဓါ စရိုက် စသည်ဖြင့် ၇-မျိုးပြားသည်။

ဤသို့လျှင် ဒွိမူ၌လည်း ၇x၃-လီ ၂၁-ပါးပင် ရ၏။

တိမူ၌ စရိုက် ၇-ပါး

ရာဂ ဒေါသ မောဟ ၃-ပါးကို မူတည်၍ သဒ္ဓါစသည်ကို မူလီသွတ်ရန်ကား--

1. ရာဂ ဒေါသ မောဟ-သဒ္ဓါ စရိုက်။
2. ရာဂ ဒေါသ မောဟ-ဗုဒ္ဓိ စရိုက်။
3. ရာဂ ဒေါသ မောဟ-ဝိတက္က စရိုက်။
4. ရာဂ ဒေါသ မောဟ-သဒ္ဓါ-ဗုဒ္ဓိ စရိုက်။
5. ရာဂ ဒေါသ မောဟ-သဒ္ဓါ-ဝိတက္က စရိုက်။
6. ရာဂ ဒေါသ မောဟ-ဗုဒ္ဓိ- ဝိတက္က စရိုက်။
7. ရာဂ ဒေါသ မောဟ-သဒ္ဓါ-- ဗုဒ္ဓိ-ဝိတက္က စရိုက်

ဟူ၍ တိမူ၌ စရိုက် ၇-မျိုး ပြားသည်။

ဤသို့လျှင် ဧကမူ၌ ၂၁-ပါး။
ဒွိမူ၌ ၂၁-ပါး။
တိမူ၌ ၇-ပါး။
ပေါင်းသော် မိဿက စရိုက် ၄၉-ပါး ဖြစ်သည်။

ရာဂါဒိတိက်စရိုက် ၇-ပါး,
သဒ္ဓါဒိတိက် စရိုက် ၇-ပါးတို့နှင့်
မိဿက စရိုက် ၄၉-ပါးကို ပေါင်းသော်
စရိုက်အပြား ၆၃-ပါး ဖြစ်သည်။

(ဋီကာကျော် ၊နှာ-၂၅၆-၇။ မဏိသာရ မဉ္ဇူ၊ဒု၊နှာ-၄၇၄-၄၇၅။)

“ပဋိဘာဂနိမိတ် ရကောင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၂၂-ပါး (နှာ-၁၇၁)”

ပဋိဘာဂနိမိတ် ရကောင်းသော အာရုံများမှာ --

• ကသိုဏ်း . . . . . ၁၀-ပါး
• အသုဘ . . . . . . ၁၀-ပါး
• ကာယဂတာသတိ . . ၁-ပါး
• အာနာပါနဿတိ . . . ၁-ပါး

ဤ ၂၂-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ၌ ပဋိဘာဂနိမိတ် ရသည်။

“ပဋိဘာဂနိမိတ် မရကောင်းသော အာရုံများ”

ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတိ သံဃာနုဿတိ သီလာနုဿတိ စာဂါနုသာတိ ဒေဝတာဿတိ ဥပသမာနုဿတိ မရဏာနုဿတိ ဟူသော --

• အနုဿတိ . . . . . . ၈-ပါး
• အပ္ပမညာ . . . . . . . ၄-ပါး
• အာဟာရေပဋိကူလသညာ . ၁-ပါး
• စတုဓာတု၀၀တ္ထာန် . . . ၁-ပါး
• အာရုပ္ပ . . . . . . . . ၄-ပါး

ဤ ၁၈-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ၌ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို မရပေ။

ပရိကမ္မနိမိတ်

ဘာဝနာ စတင် ပွါးများသူ ယောဂီ၏ ရှေးဦးအစဆုံး ပြုရသော အာရုံသည် ပရိကမ္မနိမိတ် ဖြစ်သည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်း စ၍ စီးဖြန်းသည့်အခါ အာရုံပြုအပ်သော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်း စသည်ကိုပင် ပရိကမ္မနိမိတ် ဟု ခေါ်သည်။

(ပရိကမ္မ = ပရိကမ္မဘာဝနာ။ နိမိတ္တ = အကြောင်းအာရုံ။ ပရိ = ရှေးဦးစွာ။ ကမ္မ = ပြုခြင်း။ ပရိကမ္မ = ရှေးဦးစွာပြု စီမံခြင်း)။

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်

ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်း၍ စိတ်ထဲ၌ အတော်စွဲလမ်းသည့် အခါ၌ ယင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းကို မျက်စိဖြင့် တိုက်ရိုက် မကြည့်တော့ပဲ စိတ်၌ တန်းတန်းမတ်မတ် ထင်ထင်ရှားရှား ယူနိုင်လာသည်။ ထို အာရုံသည်ပင် ဥဂ္ဂဟ နိမိတ်မည်သည်။ (ဥဂ္ဂဟ = စိတ်၌ ယူအပ်ခြင်း)။

ပဋိဘာဂနိမိတ်

မူလစီစဉ်ထားသော ကသိုဏ်း စသည်နှင့် တူစွာ အစွန်းအထင်း မရှိ စင်စင်ကြယ်ကြယ် ပြိုးပြိုးပြက်ပြက် အရောင်အလင်းဖြင့် တောက်ပစွာ စိတ်၌ ထင်ပေါ်လာသော အာရုံသည် ပဋိဘာဂနိမိတ် မည်၏။ (ပဋိဘာဂ- အတူ၊ အတု)။

အထူးသတိပြုရန်အချက်

ပဋိဘာဂ နိမိတ်သည် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်၏ မြင့်မြတ် ထူးခြား စင်ကြယ်သော အဆင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်မရှိပါက ပဋိဘာဂနိမိတ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေ။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ဖြစ်ပေါ် ခြင်း၌ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်အစစ် အခြေခံသည်။

ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ နိမိတ် ၃-ပါး ရပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

“ပရိကမ္မနိမိတ်နှင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ရကောင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်းများ”

ထို နိမိတ် ၃-ပါးတွင် ပရိကမ္မနိမိတ်နှင့် ဥဂ္ဂဟ နိမိတ်များကို ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀-လုံး၌ပင် ရကောင်းသည်။ သို့သော်ငြားလည်း တချို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ပရိကမ္မနိမိတ်ဖြစ်သည့် အခိုက် အတန့်နှင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ဖြစ်ပေါ်သည့် အခိုက်အတန့် တို့ကို အတိအကျကန့်သတ်၍ မုချအားဖြင့် ခွဲခြားရကောင်းသည်။ တချို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း၌မူကား ပရိယာယ် အားဖြင့်သာ ခွဲခြား၍ ရကောင်းသည်။ တင်ရှားစေအံ့ --

.

ပရိကမ္မနိမိတ်

▬▬▬▬▬

ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို စီမံပြီးလျှင် “ပထဝီ ပထဝီ” ဟု နှုတ်ဖြင့် ရွတ်၍၎င်း မျက်စိဖြင့် စူးစိုက်ကြည့်ရှု၍၎င်း ပွါးများနေဆဲ အခါ၌ ယင်း ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို ပရိကမ္မနိမိတ်-ဟု ခေါ်သည်။

ထို့နောက် ပထဝီကသိုဏ်းဝန်း အနားမှ ခွါခဲ့၍ အခြားသင့်လျော်ရာအရပ်၌ ထို ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် စီးဖြန်းသည့်အခါ ပကတိမျက်စိဖြင့် ကြည့်မြင် နေရဘိသကဲ့သို့ စိတ်၌ ထင်ထင်ရှားရှား ယူနိုင်လေသည်။ ထိုသို့ စိတ်၌ ယူအပ်သော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းသည် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် အစစ်တည်း။

ပဋိဘာဂနိမိတ် ရကောင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၂၂-ပါးတို့၌ မုချအားဖြင့် ပရိကမ္မနိမိတ်, ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ၂-ပါး ရကောင်းသည်။

.

ပဋိဘာဂနိမိတ် မရခြင်း အကြောင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ပဋိဘာဂ နိမိတ် မရကောင်းသော ဗုဒ္ဓါနုသာတိ စသည်၌ကား မှုလစ၍ စီးဖြန်းစဉ် အခါကပင် စိတ်ဖြင့်မှန်း၍ စီးဖြန်းရခြင်း ဖြစ်သည်။ ပကတိမျက်စိဖြင့် ကြည့်မြင်ရသကဲ့သို့ မမြင်စကောင်းပေ။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် အခိုက်အတန့်ကို ပရိကမ္မနိမိတ် မည်သည့် အခိုက်အတန့်ကို ဥဂ္ဂဟနိမိတ်-ဟု အတိအကျ မုချ အားဖြင့် မခွဲခြားနိုင်။ ဂုဏ်တော် စသော အာရုံများ စိတ်ထဲ၌ ကောင်းစွာ မထင်ရှားသေးခင် အာရုံပြုအပ်သော အာရုံကို ပရိကမ္မနိမိတ်၊ စိတ်ထဲ၌ ကောင်းစွာ ထင်ရှားလာသည့်အခါ ပြုအပ်သော အာရုံကို ဥဂ္ဂဟနိမိတ် - ဟူ၍ ပရိယာယ်အားဖြင့်သာ ခွဲခြား၍ ရကောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ မုချအားဖြင့်မရနိုင်။

ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၁၀-ပါးတို့၌ မုချ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် အခြေခံရှိသည့် ပဋိဘာဂနိမိတ် မရနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

.

“ပဋိဘာဂနိမိတ်ရခြင်း မရခြင်းအကြောင်း တနည်း”

ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော ကမ္မဋ္ဌာန်းများ၌ စီးဖြန်းခါစ၌လည်း ဘုရားဂုဏ်ကိုသာ အာရုံပြု ရသည်။ အသားကျသည့် အခါ၌လည်း ဘုရားဂုဏ်ပင်ဖြစ်၍ တမျိုးတဖုံ အာရုံအတု ထင်လာဖွယ် မရှိတော့ချေ။ ပကတိ ဘုရားဂုဏ် စသော အာရုံများသာလျှင် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် --
ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော အနုဿတိ ၈-ပါး,
အာဟာရေ ပဋိကူလ သညာ,
စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်,
ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး,
အာရုပ္ပ ၄-ပါး၊
ဤ ၁၈-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ ပဋိဘာဂနိမိတ် မရနိုင်။

ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး,
အသုဘ ၁၀-ပါး,
ကာယဂတာသတိ,
အာနာပါနဿတိ-
ဟူသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၂၂-ပါး၌သာ ပဋိဘာဂနိမိတ်များရကောင်းသည်။

.

“ပရမတ်နိမိတ်နှင့် ပညတ်နိမိတ် အစုံရသည့် ကမ္မဋ္ဌာန်း၌သာ ပဋိဘာဂနိမိတ် ရနိုင်ခြင်း”

အဘယ်ကြောင့် ကသိုဏ်း စသော ၂၂-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကို ရအပ်သနည်း ဟူမူ --

ကသိုဏ်းစသော ၂၂-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ ရှေ့အဘို့မှာ ပရမတ်နိမိတ်ဖြစ်၍ နောက်အဘို့မှာ အလားတူ ပညတ်နိမိတ် ဟူသော နိမိတ် ၂-ပါးတို့ကို ရအပ်သောကြောင့် ကသိုဏ်း စသော ၂၂-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ရအပ်သည်။

အဘယ်ကြောင့် ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော ၁၈-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို မရအပ်သနည်း --

ဤ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော ၁၈-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတွင် ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါး ပထမရုပ္ပ တတိယာရုပ္ပ ဟူသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၆-ပါးတို့၌ ပညတ်နိမိတ်ကိုသာ ရနိုင်သည်။

ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော- အနုသတိ ၈-ပါး ဧကသညာ ဧက၀၀တ္ထာန် ဒုတိယာရုပ္ပ စတုတ္ထာရုပ္ပ ဟူသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၁၂-ပါးတို့၌ ရှေ့-နောက် အလုံးစုံသော အဘို့တို့မှာ ပရမတ်နိမိတ် ကိုသာ ရသည်။

နိမိတ်တူ သီးခြား မရနိုင် မဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သောကြောင့် ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၁၈-ပါးတို့၌ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို မရအပ်။

ဋီကာကျော်၊ နှာ-၂၆၂။ မဏိသာရမဉ္ဇူ၊ ဒု၊နှာ-၄၉၈။

.

ကသိုဏ်းနိမိတ်ကိုချဲ့၍ ပွါးများပုံ (နှာ-၂၀၇)

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ပရိကမ္မနိမိတ်

▬▬▬▬▬

ကမ္မဋ္ဌာန်းစ၍ စီးဖြန်းသည့်အခါ အာရုံပြုအပ်သော ပထဝီ ကသိုဏ်းဝန်း စသော အာရုံ များသည် ပရိကမ္မနိမိတ် မည်၏။ ယင်းအာရုံများမှာ မျက်စိဖြင့် တိုက်ရိုက် မြင်သိ နေရသည့် နိမိတ်များ ဖြစ်သည်။

.

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်

▬▬▬▬

မျက်စိဖြင့် တိုက်ရိုက်မကြည့်တော့ပဲ ယင်း ပရိကမ္မအာရုံကို စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်သောအခါ မျက်စိဖြင့် ကြည့်၍ မြင်ရသကဲ့သို့ပင် စိတ်ထဲမှာ တန်းတန်းမတ်မတ် ထင်ထင်ရှားရှား ပေါ်လာသည့် ပထဝီကသိုဏ်းဝန်း စသော အာရုံသည် ဥဂ္ဂဟ နိမိတ်ဖြစ်သည်။ မနောဒွါရဖြင့် ယူအပ်သောကြောင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် မည်သည်။ (ဥဂ္ဂဟ = ယူအပ်ခြင်း၊ နိမိတ္တ = အာရုံ။)

.

ပဋိဘာဂနိမိတ်

▬▬▬▬▬

(ပဋိဘာဂ = အတူ၊ အတု) မူလမျက်စိဖြင့် မြင်ရသည့် ပရိကမ္မနိမိတ် ဟူသော မူလ ကသိုဏ်းဝန်း အခြေခံပြီး မနောဒွါရ၌ ယူအပ်သည့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်နှင့် အလားတူစွာ ယင်း ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆပေါင်း မြောက်များစွာ ပြတ်ပြတ်သားသား ထင်ထင်ရှားရှား အစွန်း အထင်း မရှိ စင်စင်ကြယ်ကြယ် ပြိုးပြိုးပြက်ပြက် စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာသော အာရုံသည် ပဋိဘာဂနိမိတ်ဖြစ်သည်။ မျက်စိဖြင့် မြင်အပ်သော ပရိကမ္မနိမိတ် အရင်း ခံသည့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်နှင့် အလားတူသောကြောင့် ပဋိဘာဂနိမိတ်မည်သည်။

.

ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ချဲ့ပွါးရခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ထို ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ရသည်နှင့် တပြိုင်နက် ဥပစာရသမာဓိသို့ ရောက်သည်။ ယင်း ပဋိဘာဂနိမိတ် ခိုင်မြဲတည်တံ့၍ ဥပစာရသမာဓိ တဆင့်ထက် တဆင့် ရင့်သန်လာအောင် အားထုတ်ပွါးများရသည်။ ယင်း ဥပစာရသမာဓိနှင့် ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကို ရဘို့ရန် လွန်စွာပင် ခဲယဉ်းသည်ဖြစ်၍ ယောဂီသည် စိတ်ထက်သန် အားကောင်းအောင် သမာဓိ ဘာဝနာ ပြန့်ပြော များပြားအောင် ရပြီးသော ပဋိဘာဂ နိမိတ်ကို တဖြေးဖြေး ချဲ့ကာချဲ့ကာ ပွါးရသည်။

.

ချဲ့ပွါးရမည့်အခါ-၂-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬▬

ချဲ့ကာချဲ့ကာ ပွါးရမည့် အခါမှာ အပ္ပနာသို့ရောက်၍ ဈာန်ကိုရပြီးသော အခါနှင့် ဈာန် မရခင် ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ရသည့် ဥပစာရသို့ ရောက်သောအခါဖြစ်သည်။

ထိုအခါ-၂-ပါး၌ မချွတ်ဧကန် ချဲ့ကာချဲ့ကာ ပွါးရသည်။

.

ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို
ချဲ့၍မပွါးစကောင်း

▬▬▬▬▬▬▬

ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို မရခင် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်အခါ၌ ချဲ့၍မပွါးရ၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်အခါ၌ ချဲ့ပွါးလျှင် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်သည် ကြီး၍ ပွါး၍ လိုက်လာသည်။ သမာဓိအား မကောင်းသေးသောကြောင့် စိတ်နိုင်အောင် မထိန်းနိုင် မရှုနိုင်သဖြင့် နိမိတ် ပြန့်ကြဲကာ ကွဲ၍ ပျက်စီး၍ သွားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို ကြီးပွါးအောင် နှလုံးမသွင်းအပ်၊ ချဲ့၍ မပွါးအပ်၊ ပဋိဘာဂနိမိက် ရပြီးမှသော်၎င်း၊ ဈာန်ရပြီးမှသော်၎င်း ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို တဖြေးဖြေး ချဲ့ကာချဲ့ကာ ပွါးရမည်။

.

ချဲ့ပွါးပုံ

▬▬▬

ချဲ့၍ ပွါးပုံမှာ -- စိတ်က “ကြီး ကြီး - ကြီး ကြီး”ဟု နှလုံးသွင်းလျှင် စိတ်ထင်တိုင်း အောက်မေ့တိုင်း ပဋိဘာဂနိမိတ် ကသိုဏ်းဝန်းသည် ကြီး၍ လိုက်လာသည်။ ကြီးလာသည့် အခါ၌လည်း တခါတည်း မကြီးထွားစေရ၊ တဖြေးဖြေး လက် ၁-သစ် ၂-သစ် ၃-သစ် ၄-သစ် ၈-သစ်, ၁-တောင် ၁-လံ ၁၀-လံ စသည်ဖြင့် စကြဝဠာနှင့် အပြည့် တိုင်အောင်သော်၎င်း၊ ထိုထက် အလွန်သော်၎င်း တစတစ ချဲ့ကာချဲ့ကာ ကြီးပွါး စေရသည်။ အလိုရှိသလောက် စိတ်ထက်သန်သလောက် ပဋိဘာဂနိမိတ်သည် ကြီး၍ ကြီး၍ လိုက်လာသည်။

.

မချဲ့အပ်သောနည်း

▬▬▬▬▬▬▬

ချွဲပွါးအပ်သောအခါ -- အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ် မရှိသော -

ပတ္တဝဍ္ဎန = သပိတ် အိုးခွက် စသည်တို့ကို ပွါးစေသောနည်း။
ပူဝ ဝဍ္ဎန = မုံ့ကို ပွါးစေသောနည်း။
ဘတ္တဝဍ္ဎန = ထမင်းကို ပွါးစေသောနည်း။
လတာ ဝဍ္ဎန = နွယ်ကို ပွါးစောနည်း။
ဒုဿဝဍ္ဎန = ပုဆိုးကို ပွါးစေသောနည်း
တို့ဖြင့် အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ်မရှိပဲ ချဲ့ကာချဲ့ကာ မပွါးစေအပ်။

.

ချဲ့အပ်သောနည်း

▬▬▬▬▬▬

အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ်ရှိသော --

ကဿကဝဍ္ဎန = လယ်ကို ပွါးစေသောနည်း, လယ်ထွန်သောနည်း။

သီမာဗန္ဓန = သိမ်သမုတ်သောနည်းတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားကန့်သတ်၍ လက် ၁-သစ် ၂-သစ် စသည်ဖြင့် ချဲ့ကာချဲ့ကာ ပွါးစေရမည်။

.

ပတ္တဝဍ္ဎန

▬▬▬

ထိုတွင် ပတ္တဝဍ္ဎန ဟူသည်ကား - အိုးထိန်းသည်သည် မြေညက်ဖြင့် သပိတ် အိုးခွက် စသည်တို့ကို ပြုလုပ်သည့်အခါ ရှေးဦးစွာ မည်သည့်အရွယ်အစား ပြုလုပ်မည်ဟု အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ်မထားပဲ သပိတ် အိုး ခွက်တို့ကို ပြုလုပ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ (ပတ္တ = သပိတ် ခွက်)

.

ပူဝ ဝဍ္ဎန

▬▬▬

ပူဝဝဍ္ဎန ဟူသည်ကား မုံ့လုပ်သူသည် မုံများကို ဤရွေ့ ဤမျှ အရွယ်အစား ရှိရမည်ဟု ရှေးဦးစွာ ပိုင်းခြားကန့်သတ်ထား ခြင်း မရှိပဲ အိုးကင်း၌ မုံ့ကို ပြုလုပ်ခြင်းမျိုးတည်း။

.

ဘတ္တဝဍ္ဎန

▬▬▬▬

ဘတ္တဝဍ္ဎနဟူသည် - ထမင်းခူးသူသည် ရှေးဦးစွာ လူဦးရေ မည်မျှအတွက် ထမင်းမည်မျှ ခူးရမည်ဟု ပိုင်းခြားကန့်သတ် ချက်မရှိပဲ ထမင်းခွက်၌ ထမင်းကို ထည့်ခြင်း ခူးခြင်း မျိုးတည်း။

.

လတာဝဍ္ဎန

▬▬▬▬

လတာ ဝဍ္ဎန ဟူသည်ကား - သစ်ပင်ခြုံနွယ်ကို ရှည်အောင် ကျယ်ပြန့်အောင် တိုးပွါးအောင် ပြုလုပ်သူသည် ရှေးဦးစွာ နွယ်ကို မည်ရွေ့မည်မျှ ရှည်ပြန့်စေရမည်ဟု ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ချက် မရှိပဲ နွယ်ကို ရှည်ချင်သလောက် ရှည်အောင် ကျယ်ပြန့်နိုင် သလောက် ကျယ်ပြန့်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းမျိုးကို ဆိုလိုသည်။

.

ဒုဿဝဍ္ဎန

▬▬▬

ဒုဿဝဍ္ဎန ဟူသည်ကား -- ယက္ကန်းသည်သည် ယက္ကန်းရှည်ရာ၌ ပုဆိုးကို ဤရွေ့ဤမျှ ရှည်အောင်သာ ရက်လုပ်မည်ဟု ပိုင်းခြားကန့်သတ်ချက် မရှိပဲ ရှည်နိုင်သမျှရှည်အောင် ရက်လုပ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။

ထိုနည်းတို့တူစွာ ပိုင်းခြားကန့်သတ် သတ်မှတ်ချက် မရှိပဲ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ချဲ့၍ ချဲ့၍ မပွါးစေရ။

.

ကဿက ဝဍ္ဎန

▬▬▬▬▬

လယ်ထွန်ယောက်ျားသည် ထွန်အပ်သောအရပ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ထားသော အရပ် အတွင်း၌ လယ်ကို ထွန်ခြင်းသည် ကဿကဝဍ္ဎန မည်၏။ (ကဿက = လယ်သမား)

.

သီမာ ဗန္ဓန

▬▬▬

သိမ်သမုတ်သော ရဟန်းတို့သည် ရှေးဦးစွာ ကျောက်တိုင် စသည့် သိမ်နိမိတ်တို့ကို ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ပြီးနောက်မှ သိမ်သမုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊ ဤသို့ပြုခြင်းမှာ သီမာဗန္ဓန မည်သည်။

ထိုနည်းတူ ရှေးဦးစွာ ကသိုဏ်းဝန်းစသည့် နိမိတ်ကို စိတ်ဖြင့် ပိုင်းခြား ကန့်သတ် ထားပြီးမှ ပိုင်းခြား ကန့်သတ်ထားသည် အားလျော်စွာ ပဋိဘာဂနိမိတ် ကို တဆင့်တဆင့် တစတစ ချဲ့ကာချဲ့ကာ ပွါးရမည် ဖြစ်သည်။

(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊၂၊နှာ-၁၄၇-၁၄၈။ မဟာဋီကာ၊ပ၊နှာ-၁၇၇)

….

“ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါးတို့၏ ကွဲပြားထူးခြားခြားပုံများ (နှာ -၃၇၁)”

“ဝိမောက္ခ”ဟူသော ပုဒ်ကို ရှေးဦးစွာ ရှင်းပြပါအံ့။

ဝိမောက္ခ = လွတ်မြောက်ခြင်း။ = ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့မှ လွတ်မြောက်မှု ဟူသမျှကို “ဝိမောက္ခ”ဟု ခေါ်သည်။ (ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ဝိမောက္ခ ကထာ၊ အခန်း-၅၊ နှာ ၂၃၀-၂၆၆။)

ဥပမာဆိုသော် --

(၁) ပထမဈာန်သည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အဇ္ဈတ္တတရား နီဂရဏ ၅-ပါးတို့မှ လွတ်မြောက်သဖြင့် အဇ္ဈတ္တ ဝုဋ္ဌာန ဝိမောက္ခ-ဟု ခေါ်သည်။

(၂) ထို့နည်းတူစွာပင် ဈာန်တရား, မဂ်တရားတို့သည် အသီးအသီး မိမိနှင့် ဆိုင်ရာ ဆန့်ကျင်ဘက် တရားတို့မှ လွတ်မြောက်သဖြင့် ဝိမောက္ခ ဟူသော အမည်ကို ရကြသည်။ (ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်၊ ဝိမောက္ခကထာ၌ အကျယ်ရှုပါ။)

(၃) ဤ ခန္ဓာငါးပါးကို ငါဟူသော အတ္တဟူ၍၎င်း ငါ၏ ဥစ္စာဟူသော အတ္တနိယဟူ၍၎င်း၊ ဤသို့ ခန္ဓာငါးပါး၌ အတ္တ-ဟု မှားသော နှလုံးသွင်းခြင်းမှ လွတ်မြောက်သဖြင့် သုညတ ဝိမောက္ခ-ဟု ခေါ်သည်။ (ခန္ဓာငါးပါးကို အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏ ဟူ၍၎င်း ငါ၏ ဥစ္စာ ဟူသော အတ္တနိယမှ ဆိတ်သုဉ်း၏ဟူ၍၎င်း ဆင်ခြင်ခြင်း ပင်တည်း။)

(၄) ခန္ဓာငါးပါး၌ နိစ္စ နိမိတ်ဟု ရှုဆင်ခြင်ခြင်းမှ လွတ်မြောက်သဖြင့် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခ ဟု ခေါ်သည်။

(၅) ခန္ဓာငါးပါးကို “ငါဟူသော အတ္တ ဟူ၍၎င်း, ငါ၏ ဥစ္စာဟူသော အတ္တနိယ ဟူ၍၎င်း”ဤသို့ ခန္ဓာငါးပါး၌ တောင့်တခြင်း “ပဏိဟိတ”မှ လွတ်မြောက်သဖြင့် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခဟု ခေါ်သည်။

မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ရူပ ပထမဈာန် ဒုတိယဈာန် တတိယဈာန် စတုတ္ထဈာန်တို့ကိုသာ ဖြစ်စေသည်။ ဥပေက္ခာ ကမ္မဋ္ဌာန်းသည် ရူပ ပဉ္စမဈာန်ကိုသာ ဖြစ်စေသည်။ ဤသို့ပင် ဖြစ်သော်လည်း ယင်း မေတ္တာစသော ၄-ပါးတို့၏ တန်းခိုး အာနုဘော်တို့ အချင်းချင်း မည်သို့ ကွဲပြား ထူးခြားပုံကို ပြပါဦးအံ့ --

(၁) မေတ္တာသည် သုဘ ပိမောက္ခ-ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သည့် ရူပဈာန်၏ အားကြီးသော မှီရာသာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော အာကာသာနဉ္စာယတန ဝိမောက္ခ - စသည်တို့၏ မှီရာ မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာသည် သုဘ ဝိမောက္ခလျှင် အလွန်အမြတ် အထွတ် ရှိသည်ဟု ဆိုပေသည်။

သုဘ ဝိမောက္ခ = (သုဘ = တင့်တယ်ခြင်း။ ဝိမောက္ခ = လွတ်မြောက်ခြင်း။) = စက်ဆုပ်ဖွယ် ဆန့်ကျင်ဘက် တရားတို့မှ လွတ်မြောက်သဖြင့် တင့်တယ်ခြင်း။ ရှင်းပြပါဦးအံ့ --

မေတ္တာဖြင့် နေလေ့ ရှိသူသည် “သတ္တဝါတို့သည် ရွံရှာ မုန်းတီးဘွယ် မဟုတ်ကုန်”ဟု ဆင်ခြင်ပွါးများမြဲ ဖြစ်သည်။ ရွံရှာမုန်းတီးမှုသည် မေတ္တာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။ ယင်း ဆန့်ကျင်ဘက်တရားမှ လွတ်မြောက်သော မေတ္တာသည် ရွံရှာမုန်းတီးဘွယ် မဟုတ်သည့် တင့်တယ်သော သုဘအာရုံ၌သာ အလေ့အကျက် များသည်၊ မွေ့လျော်သည်။

ရူပဈာန်ကို “သုဘ ဗိမောက္ခ ́ဟု ခေါ်တွင်သည်။ ရူပဈာန်တို့သည် ရွံရှာဘွယ် အညစ် အကြေး အပြစ်ကင်းစင်ပြီး ပြိုးပြိုးပြက်ပြက် တောက်ပသည့် “ပဋိဘာဂ နိမိတ်”ကိုသာ အာရုံပြုသည်။ ပဋိဘာဂနိမိတ်သည် ဆန့်ကျင်ဘက် အညစ်အကြေးမှ ထွက်မြောက် သဖြင့် ပြိုးပြိုးပြက်ပြက် စင်စင်ကြယ်ကြယ် အလွန် တင့်တယ်သည်။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ပေါ် သည်နှင့် တပြိုင်နက် ဈာန်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အညစ်အကြေး နီဝရဏ ၅-ပါးတို့မှ ထွက်မြောက်သဖြင့် ရူပဈာန်တို့သည် တင့်တယ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ရူပဈာန်ကို သုဘ ဝိမောက္ခ-ဟု ခေါ်သည်။

ရွံရှာဘွယ်မဟုတ် တင့်တယ်သော သုဘအာရုံ၌သာ မွေ့လျော်သော မေတ္တာသည် တင့်တယ်သော လွတ်မြောက်မှု = သုဘ ဝိမောက္ခဖြစ်သော ရူပဈာန် တို့ကို ရရန် အကြောင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် မေတ္တာသည် ရူပဈာန်သာလျှင် အလွန် အမွန် အမြတ် ဖြစ်သည်-ဟု ဟောတော်မူသည်။

(၂) ကရုဏာသည် အာကာသာနဉ္စာယတန ဝိမောက္ခ၏ အားကြီးသော မှီရာသာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဝိညာဏဉ္စာယတန ဝိမောက္ခတို့၏ မှီရာမဟုတ်ချေ။ စင်စစ် အားဖြင့် ကရုဏာသည် အာကာသာနဉ္စာယတန ဝိမောက္ခလျှင် အလွန် အမြတ်အထွတ် ရှိသည်ဟု ဟောကြားပေသည်။

ရှင်းပြပါဦးအံ့ --

“ရုပ်သည် ဆင်းရဲခြင်း အမျိုးမျိုးနှင့် ဆက်ဆံသည်။ ၉၆-ပါးသော ရောဂါများ, ရန်သူမျိုး ငါးပါး စသည်တို့နှင့် ဆက်ဆံသည်။ အလွန် ရုန့်ရင်းသော ကိလေသာတို့၏ အာရုံဖြစ်သည်။ ထိန်းသိမ်း မွေးမြူရသော ပရိကံမှုများလည်း အလွန်တရာ ကြီးကျယ် များပြားသည်။ အတွင်းဘေး, အပဘေး တို့နှင့် အမြဲ ဆက်ဆံနေသည်။ အနှစ်အမာ မရှိ။ အရှည်အကြာမခိုင် ယိုယွင်းလွယ်သည်။ အပါယ်ဘေးနှင့် နီးလှသည်။ ရုပ်၌ သာယာ နေသော နိကန္တိတဏှာ တည်းဟူသော သံကြိုးဖြင့် အနှောင်အဖွဲ့ ခံနေရရှာသော သတ္တဝါ တို့မှာ အလွန် သနားဘွယ် ကောင်းလေစွ”ဟု ရုပ်ရှိသည့် သတ္တဝါတို့အပေါ်၌ သနား ကြင်နာ ကရုဏာ ဖြစ်ပြီးလျှင် ရုပ်၌ အပြစ် မြင်လာသည်။

ထိုအခါ သနားစဖွယ်ဖြစ်သော ရုပ်ရှိသူသတ္တဝါ၏ရုပ်၌ အပြစ်မြင်သောကြောင့် (အာကာသကသိုဏ်း ကြဉ်အပ်သော) ပထဝီစသည့် ကသိုဏ်း ၉-ပါး တို့တွင် တပါးပါးကိုခွါ၍ ရအပ်သော ကောင်းကင်ပညတ်ကို အာရုံပြုပြီးလျှင် “ကောင်းကင်သည် အဆုံးအပိုင်း အခြား မရှိ”ဟု ဆင်ခြင် စီးဖြန်းလတ်သော် အာကာသာနဉ္စာယတန ဈာန်သို့ ရောက်လေသည်။

အာကာသာနဉ္စာယတနသည် ဆင်းရဲခြင်း အမျိုးမျိုးနှင့် ဆက်ဆံသည့် ရုပ်တရားမှ ထွက်မြောက်ရာဖြစ်သောကြောင့် ဝိမောက္ခ-ဟု ခေါ်တွင်သည်။

ထို့ကြောင့် ကရုဏာသည် အာကာသာနဉ္စာယတနဝိမောက္ခ၏ အားကြီးသော မှီရာ အကြောင်းသာဖြစ်သည်။ အခြားတစုံတခုသော ဝိမောက္ခ၏ မှီရာ အကြောင်း မဟုတ်ချေ-ဟု ဟောကြားပေသည်။ မဂ် ဖိုလ် မဖြစ်သေးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကရုဏာသည် အာကာသာနဉ္စာယတနဝိမောက္ခလျှင် အလွန် အထွတ်အမြတ် ရှိပေသည်။

(၃) မုဒိတာသည် ဝိညာဏဉ္စာယတနဝိမောက္ခ၏ အားကြီးသော မှီရာသာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော အာကိဉ္စညာယတနဝိမောက္ခ စသည်တို့ မှီရာ မဟုတ်ချေ။ စင်စစ်အားဖြင့် မုဒိတာသည် ဝိညာဏဉ္စာယတန ဝိမောက္ခလျှင် အလွန် အမြတ်အထွတ် ရှိသည်ဟု ဟောကြားပေသည်။

ရှင်းပါဦးအံ့ --

မုဒိတာသည် သုခိတသတ္တဝါပညတ်ကို အာရုံပြုသည်။ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ပြီးပြည့်စုံကြ၍ စိတ်နှလုံးရွှင်လန်း ချမ်းမြေ့ကြသော သတ္တဝါတို့ကို အာရုံပြုကာ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာ ဖြစ်သော သဘောသည် မုဒိတာဖြစ်သည်။ ဤသို့ သုခိတသတ္တဝါကို အာရုံပြုဖန် များလက်သော် မုဒိတာသည် ယင်းသတ္တဝါ ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့သော စိတ်ကို အလေ့အကျက် များလာသည်။ ယင်းသုခိတ သတ္တဝါ၏စိတ်ကိုပင် အာရုံပြုသကဲ့သို့ပင် ထင်ရသည်။

အာကာသာနဉ္စာယတနဝိမောက္ခကို ရပြီးသည့် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်းရဲဟူသမျှ ဘေးဒုက္ခနှင့် ဆက်ဆံသည့်ရုပ်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီ။ ယင်း အာကာသာနဉ္စာယတန ဝိမောက္ခရသည့် ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် အကယ်စင်စစ် ချမ်းမြေ့ပေသည်-ဟု မုဒိတာ၌ အလေ့အကျင့် ရှိသူသည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်လေသည်။

အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဉ်ကို အာရုံပြုပြီးလျှင် “ဤစိတ်ကား အဆုံးမရှိပေ ဤ စိတ်ကား - အဆုံးမရှိပေ”ဟု အဖန်ဖန် ပွါးများသော ပုဂ္ဂိုလ်၌ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန် ဖြစ်ပေါ်လေသည်။

ထိုသို့ ဘာဝနာအစဉ်ဖြင့် ရရှိသည့် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို လွန်မြောက်၍ ရသည်ဖြစ်သောကြောင့် ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ပိမောက္ခ-ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။

မုဒိတာ၌ အလေ့အကျင့် များသူသည်လည်း အာကာသာနဉ္စာယတန ဈာန်စိတ်ရသူကို အာရုံသည်။ ဝိညာဏဉ္စာယတနစိတ်ကလည်း အာကာသာနဉ္စာယတနစိတ်ကို အာရုံပြု သည်။ မုဒိတာနှင့် ဝိညာဏဉ္စာယတနစိတ်တို့သည် ဤသို့ အသီးသီးဖြင့် အာကာသာ-နဉ္စာယတနစိတ်ကို အရင်းခံပြီး ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။

ထို့ကြောင့် မုဒိတာသည် ဝိညာဏဉ္စာယတနဝိမောက္ခ၏ အားကြီးသော မှီရာ အကြောင်းသာ ဖြစ်သည်။ အခြားတစုံတခုသော ဝိမောက္ခ၏ မှီရာအကြောင်း မဟုတ်ပေ-ဟု ဟောကြားပေသည်။ မဂ် ဖိုလ် မဖြစ်သေးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ မုဒိတာသည် ဝိညာဏဉ္စာယတနဝိမောက္ခလျှင် အလွန်အထွတ်အမြတ် ရှိပေသည်။

(၄) မေတ္တာဘာဝနာသည် သတ္တဝါတို့၏ ချမ်းသာမှုကို လိုလား တောင့်တသည်။ ကရုဏာသည် သတ္တဝါတို့၏ ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်မှုကို လိုလား တောင့်တသည်။ မုဒိတာသည် သတ္တဝါတို့၏ ပြည့်စုံပြီး သမ္ပတ္တိစည်းစိမ် ချမ်းသာမှ မပျောက်ပျက်စေမှုကို လိုလား တောင့်တသည်။ သို့ဖြစ်၍ မေတ္တာ စသော ဘာဝနာသည် သုခ ဒုက္ခ ဝေဒနာ တည်းဟူသော ပရမတ္ထကို အရင်းခံပြုပြီးလျှင် သတ္တဝါပညတ်ကို အာရုံပြုသည်။

ဥပေက္ခာ ဘာဝနာကား သတ္တဝါတို့၏ ချမ်းသာမှု စသည်ကို လိုလား တောင့်တ သောအားဖြင့် မဖြစ်မူ၍ လျစ်လျူရှုခြင်း သက်သက်ဖြင့် သတ္တဝါပညတ်ကို အာရုံပြုသည်။ သို့ဖြစ်သဖြင့် ဥပေက္ခာဖြင့် နေလေ့ရှိသောသူသည် “သတ္တဝါတို့ ချမ်းသာကြပါစေ ဆင်းရဲမှလွတ်ကင်းကြပါစေ, ပြည့်စုံပြီး ရပြီး စည်းစိမ်မှ မပျောက်ပျက် မလျောကြပါစေ ကုန်လင့်”ဟု နှလုံးသွင်းမှု မရှိသဖြင့် သုခ ဒုက္ခ စသော ပရမတ္တကို နှလုံးသွင်းမှု မရှိ၊ လျစ်လျူရှုခြင်းဖြင့် သတ္တဝါ ပညတ်သက်သက်ကိုသာ နှလုံးသွင်းမှု၌ လေ့ကျက်ခြင်း များသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဥပေက္ခာဖြင့် နေလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘာဝနာအစဉ်အားဖြင့် ရအပ်သော ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို လွန်မြောက်ကျော်လွန်၍ ပရမတ္ထဖြစ်သော ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်၏ မရှိခြင်းဟူသော သဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသည့် နတ္ထိဘော ပညတ်၌ တစုံတခု ဘာမျှမရှိဟု စီးဖြန်း ဆင်ခြင်လတ် အာကိဉ္စညာယတန ဈာန်ကိုရ၏၊ ဖြစ်စေ၏။

စင်စစ်အားဖြင့် အာကိဉ္စညာယတနဈာန်သို့ ရောက်မည့်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ဟူသမျှနှင့် ဆက်ဆံသောရုပ်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည့် အာကိဉ္စညာယတန ဈာန်၌လည်း လျစ်လျူရှုသည်။ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ရသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကဲ့သို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာခြင်း အားဖြင့် မပွါးများပေ။

ထို့ကြောင့် ဥပေက္ခာသည် အာကိဉ္စညာယတနဝိမောက္ခ၏ မှီရာအကြောင်း ဖြစ်၍ တခြားတစုံတခုသော ဝိမောက္ခ၏ မှီရာအကြောင်းမဟုတ်၊ သို့ဖြစ်သဖြင့် မဂ် ဖိုလ် မရသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥပေက္ခာသည် အာကိဉ္စညာယတနဝိမောက္ခလျှင် အလွန် အမြတ် အထွတ်ရှိသည်။

သံ၊ ၃၊ နှာ-၁၀၃-၁၁၅။
သံ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၊ နှာ-၂၀၇-၂၀၉။
သံ၊ ဋီ ၂၊ နှာ-၄၄၅-၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ ပ၊ နှာ-၃၁၇-၃၁၈။
မဟာဋီကာ၊ ပ၊ နှာ -၃၈၈-၃၈၉။

…

“အာဟာရေပဋိကူလသညာပွားနည်း (နှာ-၃၇၁)”

ပုတ္တမံသူပမာ

▬▬▬▬▬

ဇနီးမောင်နှံစုံသည် ချစ်လှစွာသော တဦးတည်းသော သားငယ်ကို ခေါ်၍ အနည်းငယ် သော စားနပ်ရိက္ခာဖြင့် ယူဇနာတရာရှိသော ကန္တာရခရီးခဲကို သွားကြရာ ယူဇနာငါးဆယ် ခရီးသို့ ရောက်သောအခါ စားနပ်ရိက္ခာ ကုန်ပြတ်သွားလေသည်။

ထိုအခါ ယောက်ျားဖြစ်သူက “ယောက်ျားတို့ ပြုလုပ်ရမည့် လယ်ထွန်ခြင်း စသည့် အလုပ်ကို ပြုလုပ်ရန် ငါမစွမ်းနိုင်တော့ချေ။ ထို့ကြောင့် ငါ့ကိုသတ်၍ ငါ၏အသားကို လမ်းခရီးအတွက် စားနပ်ရိက္ခာ ပြုလုပ်ပြီးလျှင် ရှင်မတို့ သားအမိ ၂-ယောက် ဤခရီးခဲကို လွန်မြောက်အောင် သွားကြပါလေ”ဟု ပြောဆိုလေသည်။

ထိုအခါ မယားဖြစ်သူက “ယခုအခါ ကျွန်တော်မမှာ မိန်းမသားတို့ ပြုလုပ်ရမည့် ချည်ငင်ခြင်း ယက္ကန်း ရက်ခြင်း စသည့်အမှုကို ပြုလုပ်ရန် မတတ်နိုင်တော့ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်မကိုသတ်၍ အသားကို ရိက္ခာပြုလုပ်ပြီး ရှင်တို့ သားအဖ ၂-ယောက် ခရီးခဲကို လွန်မြောက်အောင် ဆက်လက်သွားကြပါ”ဟု ပြောဆိုလေလျှင် --

ယောက်ျားဖြစ်သူက “မိခင်သေဆုံးသွားလျှင် မိခင်ကိုမှီနေရသော ကလေးပါ အသက် ရှင်နိုင်မည်မဟုတ်။ မိခင်ရော ကလေးပါ ၂-ယောက်စလုံး ဆုံးရှုံး ပျက်စီးလိမ့်မည်။ ငါတို့ အသက်ရှင်နေသေးလျှင် နောင်အခါ သားကို ရနိုင်ပါသေးသည်။ သားကိုသတ်၍ သား၏ အသားကိုစားကာ ရိက္ခာပြုလုပ်ပြီး ကန္တာရ ခရီးခဲကို လွန်မြောက်သော် ငါတို့ ၃-ယောက်စလုံး အသက်ဆုံးရှုံးမှု မရှိနိုင်တော့”ဟု ပြောဆိုတိုင်ပင်လေသည်။

မိဘ ၂-ပါးသည် မည်သူကမျှ မိမိကိုယ်တိုင် သားလေးကို မသတ်ရက်နိုင်သဖြင့် သားလေးကို သတ်ရန် မိခင်က ဖခင်ထံ လွှတ်လိုက် ဖခင်က မိခင်ထံ လွှတ်လိုက် ပြုလုပ်နေစဉ် မိဘ ၂-ပါး၏ အကြား၌ လူးလာ တုံ့ပြန်သွားရင်း မှာပင် သားလေးသည် မောပန်းသဖြင့် သေဆုံးသွားရရှာလေသည်။

ထိုဇနီးမောင်နှံသည် သေဆုံးသွားသော သား၏အသား ညှင်း အသားတုံးကို တချို့စား, တချို့ ရိက္ခာပြုလုပ်ပြီးလျှင် ကျန်နေသေးသော ခရီးခဲကို ဆက်လက် သွားကြလေသည်။

ထို ဇနီးမောင်နှံသည် သားငယ်ရင်သွေးကလေး၏ အသားကို စားရာ၌ အစာ၌ အရသာ တဏှာကပ်ငြိမှုကြောင့် စားရသည် မဟုတ်ပဲ မိမိတို့ စားသောက်ဆဲ၌ပင် အသား၌ စက်ဆုပ်ဖွယ် အကြောင်း အမျိုးမျိုးကို ဆင်ခြင် အောက်မေ့လျက်ပင် အခြေအနေအရ မစားလျှင် မဖြစ်နိုင်သော အကြောင်းကြောင့်သာ စားကြရှာခြင်း ဖြစ်သည်။

သားကလေး၏ အသားမှာ - ဇာတ်တူသား ဖြစ်ခြင်း၊ ဆွေမျိုးသား ဖြစ်ခြင်း၊ ဆွေမျိုး တွင်လည်း အဖျားမဟုတ် သားရင်း၏အသား ဖြစ်ခြင်း၊ ချစ်လှစွာသော သား၏အသား ဖြစ်ခြင်း၊ နုသောအသား ဖြစ်ခြင်း၊ အသားစိမ်း ဖြစ်ခြင်း၊ မသုံးဆောင်ထိုက်သော အသား ဖြစ်ခြင်း၊ ဆားမပါ မလူးသော အသား ဖြစ်ခြင်း၊ အမွှေးအကြိုင် အနံ့ကင်းသော အသား ဖြစ်ခြင်း၊ ဤ ၉-ပါးသော အကြောင်းများကြောင့် စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဖြစ်သည့် အသားကို စားကုန်လျက် “ငါတို့၏ တဦးတည်းသော သားကလေး အဘယ်မှာနည်း”ဟု ဝမ်းနည်း ရှိုက်ဖို ငိုယိုမြည်တမ်းကာ ကန္တာရခရီးခဲကို လွန်မြောက်ခဲ့ကြကုန်သည်။

ထို ဇနီးမောင်နှံသည် ချစ်လှစွာသော သားငယ်ကလေး၏ အသားကို ရသ တဏှာ၌ တပ်မက်ခြင်းကြောင့်လည်း စားကြသည်မဟုတ်၊ မြူးထူးပျော်ပါး အသားအရေ စိုပြည့်ဖြိုး စေရန် စသည့်အတွက်ကြောင့်လည်း စားသောက်ကြ ကုန်သည်မဟုတ်၊ ကန္တာရခရီးခဲကို ကူးမြောက်နိုင်ရုံ ငှါသာလျှင် စားရှာကြရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ထိုနည်းတူစွာပင် ယောဂီတို့သည် မိမိတို့ သုံးဆောင်သည့် အစားအစာ၌ ဆင်ခြင်ရမည်။ ယောဂီသည် နေ့စဉ်စားသောက်မှီဝဲ သုံးဆောင်အပ်သော ဆွမ်းခံ သွားရခြင်းစသော ၉-ပါးသော အကြောင်းဖြင့် စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ်ဖြစ်သည့် ကဗဠိကာရာဟာရကို မြူးထူးခြင်း ပျော်ပါးခြင်း တန်းဆာဆင်ယင်ခြင်း အသားအရေ စိုပြေပြည့်ဖြိုး လှပတင့်တယ်စေခြင်း ရသတဏှာ ခံစားခြင်း စသည့် အလို့ငှါ မှီဝဲသုံးဆောင်သည်မဟုတ်၊ ဣရိယာပထ မျှတ၍ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ ဟူသော ခရီးခဲကို ကူးမြောက်နိုင်ကြောင်းဖြစ်သည့် ဝိပဿနာ ဘာဝနာ တရား ပွါးနိုင်ရုံငါသာလျှင် မှီဝဲသုံးဆောင်သည်ဟု ဆင်ခြင်ကြရပေမည်။

ဤ ကဗဠိကာရာဟာရသည် သြဇဋ္ဌမကအာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ဤ ကဗဠိကာရာဟာရ၌ တွယ်တာ နှစ်သက်တတ်သည့် တဏှာနိကန္တိဘေးရန် ရှိသည်။ ထို ဘေးမှလွတ်အောင် သားငယ်၏ အသားပမာ စက်ဆုပ်ဖွယ် ထင်မှတ်အောင် ကဗဠိကာရာဟာရကို ရှုမှတ်ရမည်။

ဤကဗဠီကာရာဟာရကို ပိုင်းခြားသိသည်ရှိသော် ကာမဂုဏ် ၅-ပါး၌ တပ်မက်မှု ကာမရာဂကို ပိုင်းခြား သိနိုင်သည်။ ယင်းကို သိသော် ကာမဂုဏ်၌ နှောင်ဖွဲ့မှု သံယောဇဉ် မရှိတော့ချေ။

ဤ၌ ချစ်လှစွာသော သားငယ်၏အသားနှင့် ကဗဠီကာရာဟာရ တူသည်။ ဇနီးမောင်နှံနှင့် ယောဂီတူသည်။ သားငယ်အသား၏ ဇာတ်တူသားဖြစ်ခြင်း စသော အကြောင်း ၉-ပါးကြောင့် စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ကဗဠီကာရာဟာရ၏ စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ်ဖြစ်ခြင်း တူသည်။

.

နိစ္စမ္မဂါဝူပမာ

▬▬▬▬▬

အပေါ် သားရေခွံ ခွါထားသဖြင့် သွေးသံရဲရဲ အသား ပေါ်နေသည့် နွားမသည် နံရံကိုမှီနေလျှင် နံရံမှာရှိသော ပင့်ကူ အိမ်မြှောင် တောက်တဲ့ ကြွက် စသည်တို့က ထိုနွားမကို ထိုးဆွကိုက်ခဲကြသည်။ သစ်ပင်မှာမှီနေလျှင် သစ်ပင်မှာရှိသည့် ပိုးတို့က ထိုနွားမကို ထိုးဆွ ကိုက်ခဲကြသည်။ ရေထဲမှာနေလျှင် ရေထဲမှာရှိကြသည့် ငါး မိကျောင်း လိပ် စသည်တို့က ထိုနွားမကို ထိုးဆွ ကိုက်ခဲကြသည်။ လဟာပြင် ကွင်းပြင်မှာနေလျှင် ခြင် မှက် ယင် စွန်ငှက် စသည်တို့က ထိုနွားမကို ထိုးဆွကိုက်ခဲကြသည်။ မည်သည့် နေရာကို မှီနေငြားလည်း မှီရာအရပ်ရှိ ပိုးလောက် စသည်တို့က ထိုနွားမကို ထိုးဆွ ကိုက်ခဲကြသည်။

ယင်းသို့ ပိုးအမျိုးမျိုးတို့၏ ကိုက်ခဲခြင်းဒုက္ခကို ခံစားရခြင်းသည် ထိုနွားမ၌ အရေမရှိသော ကိုယ်ကောင် ဟူသော အကြောင်းကြောင့်သာ ဖြစ်၏။ အရေ မရှိသော ကိုယ်ကောင်မှ တပါး အခြားအကြောင်း မရှိချေ။

ထို့အတူ ယောဂီသည် ဖဿာဟာရကို ရှုမှတ်ရမည်။

ဖဿာဟာရသည် ခံစားမှု “ဝေဒနာ”ကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ဖဿသည် အာရုံ၏ အရသာကို ထိတွေ့ ညှစ်ထုတ်ပေးရာ ယင်းအရသာကို ဝေဒနာက ခံစားလေသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်း ဖဿာဟာရ၌ အာရုံသို့ ချဉ်းကပ်ခြင်း တည်းဟူသော “ဥပဂမန” ဘေးရန်ရှိသည်။ ထိုဘေးရန်မှ လွတ်အောင် အရေမရှိသော နွားမပမာ“အာရုံနှင့် တိုးဝင် တွေ့ထိလျှင် ဝေဒနာဖြစ်စေသည့် ဖဿတည်း”ဟု ဖဿာဟာရကို ရှုမှတ်အပ်၏။

ဝေဒနာ ၃-ပါးကို ဆောင်သော အာရုံနှင့် တိုးဝင် တွေ့ထိသော ဖဿသာ ရှိနေလျှင် ကိလေသာပိုးတို့၏ ကိုက်ခဲထိုးဆွမှုကို ခံရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယောဂီသည် ဖဿကို ပိုင်းခြားသိအောင် ကျင့်ဆောင် အားထုတ်ရမည်။ အာရုံ၌ တွေ့ထိမှု “ဖဿ”ကြောင့် ခံစားမှုဝေဒနာ ဖြစ်ရသည်။ တွေ့ထိမှု “ဖဿချုပ်လျှင် ခံစားမှုဝေဒနာ ချုပ်လေသည်။ ဝေဒနာချုပ်လျှင် တဏှာစသည် ချုပ်သဖြင့် ဝဋ်မြစ် ပြတ်လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဖဿကို ပိုင်းခြားသိလျှင် ဝေဒနာကိုပိုင်းခြား သိသည်။ ယင်းကို ပိုင်းခြားသိသော် အထက်၌ ပြုဘွယ်ကိစ္စ မရှိ၍ ရဟန္တာ ဖြစ်လေသည်။

ဤ၌ ယောဂီသည် အရေမရှိသော နွားမနှင့်တူ၏။ တေဘူမက အာရုံ၌ တွေ့ထိမှု “ဖဿ”သည် နွားမ၏ အရေမရှိသော ကိုယ်ကောင်နှင့် တူ၏။ ခံစားမှု ဝေဒနာသည် ပိုး စသည်တို့ ကိုက်ခဲ ထိုးဆွမှုကို ခံရခြင်းနှင့် တူ၏။

.

အင်္ဂါရကာသူပမာ

▬▬▬▬▬▬▬

(အင်္ဂါရ = မီးကျီး။ ကာသု = တွင်း၊ အစု) အသက်ရှည်၍ ချမ်းသာလိုသည့် ယောက်ျား တဦးကို အားခွန် ဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ယောက်ျား ၂-ဦးက လက်မောင်း ကိုကိုင်၍ လက်ခုပ် တဖောင်ကျော်မျှ နက်သော မီးကျီးတွင်းထဲသို့ အတင်း အဓမ္မ ဆွဲငင် တွန်းချ ကြသည်။

ထိုအခါ မီးကျီးတွင်းထဲသို့ ဆွဲချခံရသည့် ယောက်ျားအား မီးကျီးတွင်းထဲ ကျရောက်လျှင် သေမည် ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း, သေလောက်နီးပါး ဆင်းရဲ ဝေဒနာကို ခံစားရမည် ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း မီးကျီးတွင်းမှ လွတ်လိုဝေးလိုသည့် စေတနာဖြစ်ပေါ် လာသည်။

ထို့အတူ မနောသဉ္စေတနာဟာရကို ရှုမှတ်အပ်၏။

စေတနာ ဟူသော မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် ဘုံသုံးပါး၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ ပဋိသန္ဓေနှင့် သေခြင်းဆင်းရဲ မရဏဒုက္ခသည် အမြဲယှဉ်၍ ပါလေသည်။ ယင်း စေတနာ၌ ထိုထို ဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေဖြစ်ရအောင် ပစ်ချခြင်း ဘေးရှိ၏။ ထိုဘေးမှ လွတ်အောင် မီးကျီးတွင်းပမာ “သက်ဆင်းဝံ့စရာ မကောင်း သောဘဝသို့ ရောက်စေတတ်သည့် စေတနာတည်း” ဟု မနောသဉ္စေတနာဟာရကို ရှုမှတ်အပ်၏။

မနောသဉ္စေတနာဟာရကို ပိုင်းခြားသိသော် ယင်း စေတနာမှာ တဏှာ သာလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိသေးကြောင့် တဏှာကို ပိုင်းခြား၍ သိလာသည်။ ယင်း တဏှာကို ပိုင်းခြား၍သိသော် အထက်၌ ပြုဖွယ်ကိစ္စမရှိပြီ။ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်လေတော့သည်။

ဤ၌ မီးကျီးတွင်းသည် တေဘူမက ဝဋ်ဆင်းရဲ ပြောထူသည့် ဘဝသံသရာနှင့် တူ၏။ မီးကျီးတွင်းသို့ ဆွဲချခံရသူသည် ဝဋ်ကိုမှီသော ဗာလပုထုဇဉ်နှင့် တူ၏။ အားခွန်ဗလနှင့် ပြည့်စုံသူ ၂-ဦးသည် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံနှင့် တူသည်။ အားခွန်ဗလနှင့် ပြည့်စုံသူ ၂-ဦးက မီးကျီးတွင်းထဲ ဆွဲချခြင်းသည် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံများကို ပုထုဇဉ်တို့က အားထုတ်ပြုလုပ်နေခြင်းနှင့် တူသည်။ မီးကျီးတွင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲသည် ကံလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဝဋ်ဆင်းရဲနှင့် တူသည်။

သတ္တိသူလူပမာ

(သတ္တိ= လှံမ၊ သူလ = တံကျင်) မင်းချင်း ယောက်ျားတို့သည် သူခိုးကို ဖမ်း၍ မင်းကြီး ရှေ့တော် မှောက်သို့ ပို့ဆောင်လေသည်။ မင်းကြီးသည် အမှုစိစစ်ပြီးသော် သူခိုးကို နံနက် နေ့လည် ညအခါတို့၌ လှံတရာစီတို့ဖြင့် ထိုးသတ်ရန် မင်းချင်းတို့အား အမိန့် ပေး လေသည်။

မင်းချင်းယောက်ျားတို့သည် သူခိုးကို နံနက် နေ့လည် ညအခါတို့၌ တကြိမ် တကြိမ်လျှင် လှံပေါင်းတရာဖြင့် ညှဉ်းဆဲ ထိုးသတ်ကြသည်။

ထိုသို့ ထိုးသတ်ရာတွင် သူသည် တချောင်းသော လှံဖြင့် ထိုးသတ်ခြင်း ကြောင့်ပင် ဆင်းရဲခြင်း နှလုံးမသာယာခြင်း ဒုက္ခဝေဒနာကို ခံစားရသည်။ လှံပေါင်းတရာတို့ဖြင့် ထိုးသတ် ညှဉ်းဆဲခြင်း ခံရမှု အဘယ်ဆိုဘွယ်ရာ ရှိတော့အံ့နည်း။ များစွာသော ဆင်းရဲ ဝေဒနာကို ခံစားရမည်သာတည်း။

ထို့အတူ ဝိညာဏာဟာရကို ရှုမှတ်အပ်၏။

ဝိညာဏာဟာရသည် နာမ် ရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏။ တနည်းဆိုသော် ဝိညာဏာဟာရသည် ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေလေသည်။ ပဋိသန္ဓေ နေရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏။ ပဋိသန္ဓေဖြစ်လျှင် စုတိဖြစ်မြဲတည်း ထို့ကြောင့် ဝိညာဏာဟာရ၌ ပဋိသန္ဓေဘေး ရှိသည်၊ ထိုဘေးမှ လွတ်အောင် လှံမ တံကျင်ပမာ “ဖန်ဖန် ကြောက်ဖွယ် ဝိညာဏ်တည်း” ဟု ဝိညာဏာဟာရကို ရှုမှတ်အပ်၏။

ဝိညာဏ်ကို ပိုင်းခြားသိသော် ဝိညာဏ်လျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဝိညာဏ်နှင့် အတူတကွဖြစ်သော နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြားသိသည်။ ယင်းကို ပိုင်းခြားသိလျှင် အထက်၌ ပြုဘွယ်ကိစ္စမရှိပြီ၊ ရဟန္တာ ဖြစ်လေတော့သည်။

ဤ၌ မင်းသည် ကံနှင့်တူ၏။ သူခိုးသည် ဝဋ်ကိုမှီသော ဗာလပုထုဇဉ်နှင့် တူ၏။ လှံမ သုံးရာသည် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်နှင့်တူ၏။ သူခိုးကို သတ်ကြလော့ဟု အမိန့်ချအပ်သော အခါသည် ကံသည် ဗာလပုထုဇဉ်ကို ပဋိသန္ဓေသို့ ပစ်ချသော အခါနှင့်တူ၏။ ဝါ၊ ကံသည် ဗာလပုထုဇဉ်ကို ပဋိသန္ဓေ ရစေခြင်းနှင့်တူ၏။ လှံဖြင့် ထိုးသတ်ခြင်းကြောင့် ရရှိသည့် နာကျင်မှုဒဏ်ရာ အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲသည် ပဋိသန္ဓေရရှိမှုကြောင့် ပဝတ္တိအခါ၌ ဖြစ်သော ဆင်းရဲနှင့် တူ၏။

သံ၊၁၊နှာ-၃၂၂-၃၄၂။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁-၉၆-၁၀၅။
သံယုတ်မြန်၊ပတွဲ၊နှာ-၃၀၉။

ကောဋ္ဌာသ ၄၂-ပါးကို ကလာပ်ဖွဲ့ပုံ (နှာ-၃၉ဝ)

ပထဝီကောဋ္ဌာသ   ၂၀-ပါး
အာပေါကောဋ္ဌာသ   ၁၂-ပါး
တေဇောကောဋ္ဌာသ     ၄-ပါး
ဝါယောကောဋ္ဌာသ     ၆-ပါး
                            ပေါင်း ၄၂-ပါး ရှိသည်။

(ကောဋ္ဌာသ အသီးသီး သရုပ်ကို ဤကျမ်း ဒုတွဲ၊နှာ-၃၀၇၊၃၀၈-တွင်ရှုပါ။)

ယင်း ၄၂-ပါးသော ကောဋ္ဌာသတွင် ကံ စိတ် ဥတု အာဟာရ ဟူသော အကြေခင်း ၄-ပါးအနက် --

အကြောင်း ၁-ပါးကြောင့်ဖြစ်သော ဧကဇကောဋ္ဌာသ ၆-ပါး
အကြောင်း ၂-ပါးကြောင့်ဖြစ်သော ဒွိဇကောဋ္ဌာသ     ၄-ပါး
အကြောင်း ၄-ပါးကြောင့်ဖြစ်သော စတုဇကောဋ္ဌာသ ၃၂-ပါး ရှိသည်။

(ဧကဇကောဋ္ဌာသ ၆-ပါး စသည်၏ သရုပ်ကို ဤကျမ်း ဒုတွဲ၊နှာ-၃ဝ၈-၃ဝ၉ တွင် ရှုပါ။)

အာယတနပြည့်စုံသည့် ခန္ဓာကိုယ်၌ ရအပ်သော ကလာပ်စည်းနှင့် ရုပ်ပေါင်း

ဧကဇကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ကလာပ်ပေါင်း

ဧကဇကောဋ္ဌာသ ၆-ပါးတို့ကား အစာသစ် ကျင်ကြီး ပြည် ကျင်ငယ် ပါစကတေဇောနှင့် ထွက်လေ ဝင်လေတို့ဖြစ်သည်။

ယင်း ကောဋ္ဌာသ ၆-ပါးတို့တွင် အစာသစ် ကျင်ကြီး (ပထဝီ)၊ ပြည် ကျင်ငယ် (အာပေါ)၊ ဤ ကောဋ္ဌာသ ၄-ပါးသည် ဥတုကြောင့်ဖြစ်၍ ယင်း ကောဋ္ဌာသ ၄-ခု အသီးသီး၌ ဥတုဇအဋ္ဌက ကလာပ် တစည်းစီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်း ဧကဇကောဋ္ဌာသ ၄-ခု၌ ဥတုဇအဋ္ဌက ကလာပ် ၄-စည်း ရုပ်ပေါင်း ၃၂-ပါး ဖြစ်သည်။

ဝမ်းမီးဟူသော ပါစကတေဇောသည် ကံကြောင့်ဖြစ်၍ ယင်း ဝမ်းမီးဟူသော ပါစကတေဇောကောဋ္ဌာသ၌ ကံကြောင့်ဖြစ်သော ဇီဝိတနဝက ကလာပ် ၁-စည်း ရုပ်ပေါင်း ၉-ခုဖြစ်သည်။

ထွက်သက် ဝင်သက် လေဟူသော အဿာသ ပဿာသ ဝါယော တည်းဟူသော ဧကဇကောဋ္ဌာသသည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်၍ ယင်း ကောဋ္ဌာသ၌ စိတ္တဇ အဋ္ဌက ကလာပ် ၁-စည်း ရုပ်ပေါင်း ဂ၈-ခု ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ဧကဇကောဋ္ဌာသ၌ အဋ္ဌက ကလာပ် ၅-စည်း၊ ဇီဝိတ နဝက ကလာပ် ၁-စည်း၊ ဤကလာပ် ၆-စည်း ရုပ်ပေါင်း ၄၉-ပါးဖြစ်သည်။

ဒွိဇကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ကလာပ်ပေါင်း

ချွေး မျက်ရည် တံထွေး နှပ် ဟူသော အာပေါဓာတ်သည် ဒွိဇကောဋ္ဌာသဖြစ်သည်။ ဤ ၄-ပါးသည် စိတ် ဥတု တည်းဟူသော အကြောင်း ၂-ပါးကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်း ဒွိဇကောဋ္ဌာသ ၄-ပါး အသီးသီးတို့၌ စိတ္တဇ ဥတုဇ အဋ္ဌကကလာပ် ၂-စည်းစီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်း ဒွိဇကောဋ္ဌာသ၌ အဋ္ဌက ကလာပ် ၈-စည်း၊ ရုပ်ပေါင်း ၆၄-ခု ဖြစ်သည်။

စတုဇကောဋ္ဌာသ၌ ရသော ကလာပ်ပေါင်း

ကျန် ၃၂-ပါး တို့သည် အကြောင်း ၄-ပါးကြောင့် ဖြစ်သဖြင့် စတုဇကောဋ္ဌာသ ဟု ခေါ်သည်။ ယင်း စတုဇကောဋ္ဌာသ ၃၂-ပါး သည် အသီးသီးတို့၌ ထိုက်သည် အားလျော်စွာ စိတ္တဇ ဥတုဇ အာဟာရဇ အဋ္ဌက ကလာပ် ၃-စည်းစီနှင့် ကမ္မဇဇီဝိတနဝက ကလာပ်, ကမ္မဇကာယဒသက ကလာပ်, ကမ္မဇဘာဝဒသက ကလာပ် ၃-စည်းစီ ဖြစ်သည်။

ထို ကမ္မဇကလာပ် ၃-စည်းတွင် ကမ္မဇဇီဝိတ နဝက ကလာပ်သည် သန္တပ္ပနတေဇော ဒဟနတေဇော ဇိရဏတေဇော ဟူသော တေဇော ကောဋ္ဌာသ ၃ ပါးနှင့် (အဿာသ ပဿာသမှတပါး) အခြားသော ဝါယာ ကောဋ္ဌာသမှာ ၅-ပါး ဤ ၈-ပါးသော စတုဇကောဋ္ဌာသ၌သာ ကမ္မဇဇီဝိတ နဝက ကလပ် ဖြစ်သည်။

ကျန် ကမ္မဇ ကာယဒသက၊ ဘာဝဒသက ကလပ် ၂-စည်းသည် ကျန် ၂၄-ပါး သော စတုဇကောဋ္ဌာသ ၌သာ ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် စတုဇကောဋ္ဌာသ ၃၂-ပါး၌ --

• စိတ္တဇ ဥတုဇ အာဟာရဇအဋ္ဌက ကလာပ် ၉၆-စည်း၊
• ကမ္မဇဇီဝိတနဝက ကလာပ် ၈-စည်း၊
• ကမ္မဇ ကာယဒသက ကလာပ် ၂၄-စည်း၊
• ကမ္မဇဘာဝဒသက ကလာပ် ၂၄-စည်း၊

ဤကလာပ် ၁၅၂ စည်း၊ ရုပ်ပေါင်း ၁၃၂၀-ဖြစ်သည်။

ဧကဇကောဋ္ဌာသ၌ ကလာပ် ၆-စည်း၊ ရုပ်ပေါင်း ၄၉-ပါး၊
ဒွိဇကောဋ္ဌာသ၌ ကလာပ် ၈-စည်း၊ ရုပ်ပေါင်း ၆၄-ပါးနှင့်
စတုဇကောဋ္ဌာသ၌ ကလာပ် ၁၅၂-စည်း၊ ရုပ်ပေါင်း ၁၃၂ဝ-ပါး

တို့ ပေါင်းသော် ကောဋ္ဌာသ ၄၂-ပါး၌ ကလာပ်ပေါင်း ၁၆၆-စည်း၊ ရုပ်ပေါင်း ၁၄၃၃-ပါးဖြစ်သည်။

မံသကောဋ္ဌာသ၌ ရသောရုပ်ကလာပ်

မျက်စိ နား နှာခေါင်း လျှာ ဟဒယဝတ္ထု စသည်ကို မံသကောဋ္ဌာသ ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်း မံသကောဋ္ဌာသ၌ မျက်စိ စသည့် တစိတ်တဒေသ၌ ဖြစ်သောကြောင့် “ပဒေသဝုတ္တိက” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သည့် စက္ခုဒသက သောတဒသက ဃာနဒသက ဇိဝှါဒသက ဟဒယဝတ္ထု ဒသက ကလာပ် ၅-စည်း၊ စိတ္တဇ သဒ္ဒနဝက ဥတုဇသဒ္ဒနဝကကလပ် ၂-စည်း၊ ဤကလာပ် ၇-စည်းဖြစ်သည်။

သို့ဖြစ်၍ မံသကောဋ္ဌာသ၌ ဒသက ကလာပ် ၅-စည်း၊ နဝက ကလာပ် ၂-စည်းဟူသော ပဒေသဝုတ္တိက ကလာပ် ၇-စည်း၊ ရုပ်ပေါင်း ၆၈-ပါး ဖြစ်သည်။

တကိုယ်လုံး၌ ရသော ကလာပ်ပေါင်း

ဆံပင်စသော ကောဋ္ဌာသ ၄၂-ပါး၌ ဖြစ်သော ကလာပ်စည်း ၁၆၆ စည်း၊ ရုပ်ပေါင်း ၁၄၃၃-ပါးနှင့် မျက်စိ စသော မံသကောဋ္ဌာသ၌ ဖြစ်သော ကလာပ်စည်း ၇-စည်း၊ ရုပ်ပေါင်း ၆၈-ပါးကို ပေါင်းသော် အာယတန ပြည့်စုံသည့် ကိုယ်ကာယ၌ ကလာပ်ပေါင်း ၁၇၃-စည်း, ရုပ်ပေါင်း ၁၅၀၁-ပါး ဖြစ်သည်။

ထိုတွင်-

• အဋ္ဌက ကလာပ် ၁ဝ၉-စည်း  ရုပ် ၈၇၂-ပါး၊
• နဝက ကလာပ်    ၁၁-စည်း    ရုပ် ၉၉-ပါး၊
• ဒသက ကလာပ်  ၅၃-စည်း  ရုပ် ၅၃၀-ပါး ရှိသည်။

ဤကား နိပ္ဖန္နရုပ်ကို ဓာတ်ခွဲ၍ ဝေဖန် ခွဲခြမ်းခြင်းတည်း။ ဝိညတ်စသော အနိပ္ဖန္နရုပ်ကို ဓာတ်ခွဲ၍ယူပါက ကလာပ်ပေါင်း ရုပ်ပေါင်း အလွန် များပြားရာ၏။ ဆံပင်တပင်စီ ဓာတ်ခွဲ၍ ကြည့်လျှင်မူ ကလာပ်ပေါင်း ရုပ်ပေါင်း အသင်္ချေယျ အပ္ပမေယျ ရှိရာ၏။

မဟာဋီကာ၊ ပ၊နှာ-၄၄၅-၄၄၆။

အသင်္ချေယျကပ် ၄-ကပ် (နှာ-၄၃၈)

၁။ သံဝဋ္ဋကပ်

(သံဝဋ္ဋ= ပျက်ဆဲ + ကပ်= ကမ္ဘာ) ကမ္ဘာဖျက်မိုး ရွာသည်မှ စ၍ အကြွင်းမရှိ ဟင်းလင်းဖြစ်သည် တိုင်အောင် ပျက်ဆဲ ကပ်သည် သံဝဋ္ဋအသင်္ချေယျကပ် မည်၏။

၂။ သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ်

(သံဝဋ္ဋ = ပျက်ခြင်း, ပျက်သည့်အတိုင်း + ဋ္ဌာယီ = တည်နေသော + ကပ် = ကမ္ဘာ) ဟင်းလင်းဖြစ်သည် မှစ၍ ကမ္ဘာပြုမိုး ရွာသည် တိုင်အောင် အပျက်တည်ဆဲကပ်သည် သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ အသင်္ချေယျကပ် မည်၏။

၃။ ဝိဝဋ္ဋကပ်

(ဝိဝဋ္ဋ= ဖြစ်နေဆဲ + ကပ် = ကမ္ဘာ) ကမ္ဘာပြုမိုး ရွာစမှစ၍ တပေါင်းလပြည့်နေ့ နေလ နက္ခတ် ပေါ်သည် တိုင်အောင် ဖြစ်ဆဲကပ်သည် ဝိဝဋ္ဋအသင်္ချေယျကပ် မည်သည်။

၄။ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ်

(ဝိဝဋ္ဋ = ဖြစ်ခြင်း၊ ဖြစ်ပြီးအတိုင်း + ဋ္ဌာယီ = တည်နေသော + ကပ် = ကမ္ဘ) နေ လ နက္ခတ် ပေါ်သည်မှ စ၍ ကမ္ဘာဖျက်မိုး ရွာစတိုင်အောင် ဖြစ်ပြီး၍ တည်ဆဲဖြစ်သော အန္တရကပ် ၆၄-ကပ်သည် ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီအသင်္ချေယျကပ် မည်သည်။

အန္တရကပ်

(အန္တရ = အပိုင်းအခြား) ၁၀-နှစ်တမ်းမှ အသင်္ချေယျတမ်း အထိ တက်ကပ်နှင့် အသင်္ချေယျတမ်းမှ ၁၀-နှစ်တမ်းအထိ ဆုတ်ကပ်၊ ဤတက်ကပ် ဆုတ်ကပ် ၂-ခုအစုံသည် အန္တရကပ် တကပ်မည်သည်။

အသင်္ချေယျကပ်

အန္တရကပ် ၆၄-ကပ်သည် အသင်္ချေယျကပ် တကပ် မည်၏။

မဟာကပ်

အသင်္ချေယျကပ် ၄-ကပ်သည် မဟာကပ် ၁-ကပ်ဖြစ်သည်။

သံဝဋ္ဋ ၃-မျိုး

အသင်္ချေယျကပ် ၄-ကပ်တွင် သံဝဋ္ဋသည် မီးဖျက် တေဇော သံဝဋ္ဋ, ရေဖျက် အာပေါသံဝဋ္ဋ, လေဖျက် ဝါယောသံဝဋ္ဋ ဟူ၍ ၃-မျိုးရှိသည်။

(၁) မီးဖျက်သောအခါ ပဌမဈာန် ၃-ဘုံ ပါသွားသည်။
(ကာမ ၁၁-ဘုံနှင့် အောက် ရူပဗြဟ္မာ ၃-ဘုံပျက်သည်)

(၂) ရေဖျက်သောအခါ ဒုတိယဈာန် ၃-ဘုံ ပါသွားသည်။
(ကာမ ၁၁-ဘုံနှင့် အောက်ရူပဗြဟ္မာ ၆-ဘုံ ပျက်သည်)

(၃) လေဖျက်သောအခါ တတိယဈာန်သုံးဘုံ ပါသွားသည်။
(ကာမ ၁၁-ဘုံနှင့် အောက် ရူပဗြဟ္မာ ၉-ဘုံ ပျက်သည်)

ကမ္ဘာပျက်သည့်အခါ သတ္တဝါအားလုံး ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဖြစ်ရခြင်းအကြောင်း

စကြဝဠာကုဋေတသိန်း၌ တပြိုင်နက် ကမ္ဘာဖျက်မိုး ရွာသွန်းသောအခါ လူတို့သည် ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် စားပင်သီးပင်များ စိုက်ပျိုးကြလေရာ စားပင် သီးပင်များ စားနိုင်လောက်သော အရွယ်သို့ရောက်လေလျှင် မိုးတပေါက်မျှ မရွာပဲ မိုးလုံးလုံးပြတ် သွားလေသည်။

ထိုအခါ မိုးကိုမှီ၍ အသက်မွေးကြသော သတ္တဝါနှင့် အပွင့်အသီးကို မှီ၍ အသက် မွေးကြသော နတ်တို့သည် သေလွန်၍ ဗြဟ္မပြည်၌ ဖြစ်ကြကုန်သည်။

ကာလရှည်ကြာသော် ရေခန်းခြောက်သဖြင့် ငါးလိပ်တို့သည်လည်း သေကြ၍ ဗြဟ္မာပြည်၌ ဖြစ်ကြကုန်သည်။ ငရဲသူ ငရဲသားတို့သည်လည်း သေလွန်၍ ဗြဟ္မာပြည်၌ ဖြစ်ကြကုန်သည်။ (ငရဲသားတို့သည် ခုနစ်ခုမြောက် နေပေါ်လာမှ သေကြသည်ဟု တချို့ ဆရာတို့က ဆိုကြသည်။)

ဗြဟ္မာပြည်သို့ ဈာန်ရမှသာ ရောက်နိုင် ဖြစ်နိုင်သည်၊ ဈာန်မရပဲနှင့် ဗြဟ္မာပြည်၌ မဖြစ်နိုင်သည် မဟုတ်လော။ သတ္တဝါတို့တွင် အချို့ သတ္တဝါများမှာ ငတ်မွတ် ခေါင်းပါး ကြသည်။ အချို့ သတ္တဝါများမှာမူ ဈာန်ရခွင့်ရထိုက် မရှိကုန်။ ထိုငတ်မွတ် ခေါင်းပါးသော သတ္တဝါနှင့် ဈာန်ရထိုက်ခွင့် မရှိသော ငရဲသား စသော သတ္တဝါတို့မှာ အဘယ်မှာလျှင် ဗြဟ္မာပြည်၌ ဖြစ်နိုင်မည်နည်းဆိုသော် --

ကမ္ဘာမပျက်ခင် အနှစ်တသိန်း အထက်၌ လောကဗျူဟာခေါ် နှိုးဆော် သတိပေးသော ကာမာဝစရနတ်တို့က “အချင်းတို့ ဤနှစ်မှနောက် အနှစ် တသိန်းထက်မှာ ကမ္ဘာကြီး ပျက်စီးလိမ့်မည်။ သမုဒ္ဒရာ ခန်းခြောက်လိမ့်မည်။ ဗြဟ္မာပြည်တိုင်အောင် ပျက်စီး လိမ့်မည်။ ဗြဟ္မစိုရ်တရား ၄-ပါး ပွါးများကြလော။ မိဘလုပ်ကျွေးကြလော။ ကြီးသူတို့ကို ရိုသေလေးစား ဆည်းကပ်ကြလော”ဟု အခါမလပ် မပြတ် တိုက်တွန်း နှိုးဆော်ကြကုန်သည်။

ထိုလောကဗျူဟာနတ်တို့ နှိုးဆော်သံကြားရ၍ လူနှင့်ဘုမ္မစိုးနတ်တို့သည် သံဝေဂဖြစ်ပြီး စိတ်နူးညံ့စွာဖြင့် မေတ္တာပွါးများခြင်းစသော ကုသိုလ် ကောင်းမှုပြုကြသဖြင့် သေလွန် သောကာလ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြကုန်သည်၊ နတ်ပြည်၌ ဝါယောကသိုဏ်းကို ပရိကမ်ပြု အားထုတ်ပြန်သဖြင့် ဈာန်ရကြကုန်သည်။

သံသရာ၌ ကျင်လည်ရသော သတ္တဝါမှန်သမျှ အပရာပရိယဝေဒယနိယကံနှင့် ကင်း၌ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အပါယ်သတ္တဝါတို့ကား အပရာပရိယဝေဒနိယ ကံ၏အစွမ်းဖြင့် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရလေသည်။ နတ်ပြည်၌ ဝါယောကသိုဏ်းကို ပရိကမ်ပြုအားထုတ်၍ ဈာန်ရကြလေသည်။

သို့ဖြစ်၍ သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် နတ်ပြည်၌ ရအပ်သော ဈာန်၏အစွမ်းဖြင့် ဗြဟ္မာပြည်၌ ဖြစ်ရလေသည်။

(ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋ္ဌ၊ ဒု၊ နှာ-၄၅။ မဟာဋီကာ၊ ဒု၊ နှာ-၅၀၊၅၁)

ပုဗ္ဗေနိဝါသ သိမြင်ပုံ (နှာ-၄၄၄)

ပုဗ္ဗေနိဝါသ

(ပုဗ္ဗ = ရှေး၊ နိဝါသ = မှီဝဲ သုံးဆောင်ဘူးခြင်း၊ နေခဲ့ဘူး ဖြစ်ခဲ့ဘူး တွေ့ကြုံဘူး, အာရုံ ပြုခဲ့ဘူးခြင်း)

လွန်ခဲ့ပြီးသော ရှေးရှေးဘဝတို့၌ မိမိစိတ်ဖြင့် တွေ့ဘူး ကြုံဘူး အာရုံပြုခဲ့ဘူးသော မိမိ၏ ခန္ဓာငါးပါး၊ သူတပါး၏ ခန္ဓာငါးပါး၊ ထိုခန္ဓာငါးပါးနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသော အမည် အမျိုးစသော ပညတ် သူတပါးတို့ ပရိနိဗ္ဗာန် စံပြီးဖြစ်လျှင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ နိဗ္ဗာန်၊ ဤ အလုံးစုံတို့သည် စိတ်ဖြင့် စွဲမှီအပ် ကိုယ်တိုင် တွေ့အပ် အာရုံပြုအပ်ဘူးသောကြောင့် ပုဗ္ဗေနိဝါသ မည်သည်။

ပုဗ္ဗေနိဝါသ သိမြင်သူ ၆-ဦး

ယင်း ပုဗ္ဗေနိဝါသကို တိတ္ထိ ပကတိသာဝက အသီတိမဟာ၀က အဂ္ဂသာဝက ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၊ ဤ ၆-ဦးတို့ သိမြင်အောက်မေ့နိုင်ကြသည်။

၁။ တိတ္ထိ သိမြင်ပုံ

ယင်း ၆-ဦးအနက် သာသနာပအခါ ဈာန်အဘိညာဉ် ရသော တိတ္ထိသည် နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြားနိုင်သော ဝိပဿနာဉာဏ် ကင်းသဖြင့် ပညာအားနည်းရကား ကမ္ဘာ ၄၀ -အထိသာ သိမြင် အောက်မေ့နိုင်သည်။

ဤသို့ သိမြင်ရာ၌လည်း တောင်ဝှေးဖြင့် စမ်း၍ စမ်း၍ လမ်းစဉ်အတိုင်းသာ လျှောက်သော သူကန်းပမာ ခန္ဓာအစဉ်အတိုင်း လျှောက်၍သာ သိမြင်နိုင်သည်။ တဘဝပြီးမှ တဘဝသို့ တိုး၍ တိုး၍ ဘဝ ၄၀-အထိ သိမြင်နိုင်သည်။

ယင်းသို့ တဘဝစီ တိုး၍ ဒုတိယဘဝကို ရှေးဦးစွာ သိပြီးမှ နောက်တဆင့် တက်၍ တတိယဘဝကို သိအောင် အဘိညာဉ်ဝင်စားရသည်။ မိမိသိလိုရာ ဘဝကို တိုက်ရိုက် ခုန်ကျော်၍ သိမြင်နိုင်စွမ်း မရှိချေ။

တိတ္ထိတို့၏ ဉာဏ်အမြင်သည် ပိုးစုန်းကြူးရောင်နှင့် တူသည်။

၂။ ပကတိသာဝက သိမြင်ပုံ

ပကတိသာဝကသည် ဉာဏ်ပညာ ကြီးသောကြောင့် တုံးငယ်တံတားပေါ် လျှောက်သူပမာ မိမိသိလိုရာ ဘဝကို ကမ္ဘာရာထောင်အထိ ခန္ဓာအစဉ် လျှောက်၍၎င်း စုတိ ပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွေ့၍၎င်း သိမြင်နိုင်သည်။

ချောင်းကူးရန် တုံးငယ် ခင်းထားသော တံတားပေါ် လျှောက်သူသည် ခင်းထားသော တုံးငယ်ကလေးများကို အစဉ်အတိုင်း နင်း၍၎င်း တုံးငယ် ၂-ခု ၃-ခုကို ကျော်၍၎င်း လျှောက်သွားသကဲ့သို့ ပကတိသာဝကသည် မိမိ သိလိုရာဘဝကို ခန္ဓာစဉ်အတိုင်း လျှောက်၍၎င်း စုတိပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွေ့ခြင်းဖြင့် ခုန်ကျော်၍၎င်း ကမ္ဘာရာထောင်အထိ သိမြင်နိုင်သည်။

စုတိပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွှေ့ကြည့်ပုံ

ရှေးဦးစွာ မိမိသိလိုသော ဘဝ၏ စုတိကို မြင်အောင် ကြည့်သည်။ စုတိကို မြင်ပြီးနောက် စုတိ ပဋိသန္ဓေတို့၏ အကြား၌ရှိသော ပဝတ္တိအဖြစ်ကို မသုံးသပ်ပဲ ပဋိသန္ဓေကို မြင်အောင် ကြည့်သည်။ တဖန် မိမိသိလိုသော တပါးသော ဘဝ၏ စုတိကို မြင်အောင်ကြည့်သည်။ စုတိ၏ နာမ်ရုပ်ကို မြင်ပြီးနောက် ပဋိသန္ဓေကို ကြည့်ပြန်သည်။ ဤကဲ့သို့ စုတိ ပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းဖြင့် ဘဝကို သိမြင်နိုင်သည်

ဥပမာ -- ဒုတိယဘဝကို သိလိုလျှင် ဒုတိယဘဝ၏ စုတိနှင့် ပဋိသန္ဓေကို မြင်အောင်ကြည့်သည်။ ယင်းကို မြင်လျှင် ဒုတိယဘဝ၌ ငါသည် ဤမည်သော အမည် အနွယ် အဆင်းသဏ္ဌာန် အစာအာဟာရ ချမ်းသာ ဆင်းရဲ ရှိသည်။ ဤမျှလောက်သော အသက် အပိုင်းအခြား ရှိသည်။ ဤမည်သောဘဝမှ ဤဘဝသို့ လာခဲ့သည် စသည်ဖြင့် ဖြစ်ခဲ့ပုံ အလုံးစုံကို သိမြင်သည်။

တဖန် တတိယဘဝကို ကျော်လွန်၍ စတုတ္ထဘဝကို သိလိုလျှင် တတိယဘဝကို အစဉ်အတိုင်း ကြည့်နေရန် မလို။ စတုတ္ထဘဝ၏ စုတိကိုမြင်အောင် ကြည့်ပြီးနောက် ပဋိသန္ဓေ နာမ်ရုပ်ကို မြင်အောင်ကြည့်သည်။ ယင်းတို့ကိုမြင်လျှင် စတုတ္ထဘဝ၏ ဖြစ်ပုံ အလုံးစုံကို သိမြင်တော့သည်။

ပကတိသာဝက၏ ဉာဏ်အမြင်သည် ဆီမီးအရောင်နှင့် တူပေသည်။

၃။ အသီတိ မဟာသာဝက သိမြင်ပုံ

အသီတိ မဟာသာဝကသည် ခြေကြောင်းခရီးသာ သွားလာသော ပျဉ်ခင်း တံတားပေါ် လျှောက်သူပမာ မိမိသိလိုရာဘဝကို ခန္ဓာစဉ် လျှောက်၍၎င်း, စုတိ ပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွှေ့ ခြင်းဖြင့် ခုန်ကျော်၍၎င်း, ပါရမီ ဖြည့်ခဲ့သလောက် ကမ္ဘာတသိန်း အထိ သိမြင်နိုင်သည်။

လူ ၄-၅-ယောက် သွားလာနိုင်သော ပျဉ်ခင်းတံတားပေါ် လျှောက်သူသည် ခင်းထားသော ပျဉ်ချပ်ကို အစဉ်အတိုင်း နင်း၍၎င်း, ခုန်ကျော်၍၎င်း လျှောက်သွားသကဲ့သို့ အသီတိ မဟာသာဝကသည် သိလိုရာဘပကို ကမ္ဘာ တသိန်းအထိ ခန္ဓာစဉ်လျှောက်၍၎င်း, စုတိ ပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းဖြင့် ခုန်ကျော်၍၎င်း သိမြင်နိုင်သည်။

အသီတိမဟာသာဝက၏ ဉာဏ်အမြင်သည် မီးရှူးရောင်နှင့် တူပေသည်။

၄။ အဂ္ဂသာဝက သိမြင်ပုံ

အဂ္ဂသာဝကသည် လှည်းသွားလာနိုင်သော ပျဉ်ခင်းတံတားပေါ် လျှောက်သူပမာ မိမိ သိလိုရာ ဘဝကို ပါရမီဖြည့်ခဲ့သလောက် တသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်းအထိ စုတိ ပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရုံမျှဖြင့် သိမြင်နိုင်သည်၊ ခန္ဓာစဉ်အတိုင်း လျှောက်ဖွယ် မလိုပေ။

လှည်းသွားလာနိုင်သော ပျဉ်ခင်းတံတားပေါ် လျှောက်သူသည် ခင်းထားသော ပျဉ်ချပ်ကို အစဉ်အတိုင်း နင်း၍၎င်း ၂-ချပ် ၃-ချပ်ကျော်၍ဖြစ်စေ ၄-၅-ချပ်ကျော်၍ ဖြစ်စေ ခုန်ကျော်၍ လျှောက်သွားသကဲ့သို့ အဂ္ဂသာဝကသည် မိမိသိလိုရာ ဘဝကို ခန္ဓာစဉ်အတိုင်း မလျှောက်ပဲ အာရုံမပြုပဲ “ စုတိ ပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွှေရုံမျှဖြင့် ခုန်ကျော်၍ တသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်းအထိ သိမြင်နိုင် သည်။

အဂ္ဂသာဝက၏ ဉာဏ်အမြင်သည် သောက်ရှူးကြယ်ရောင်နှင့် တူပေသည်။

၅။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သိမြင်ပုံ

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် လူများစွာ တပေါင်းတည်း သွားလာနိုင်သော မြေပြင် ခြေကြောင်း လမ်းမပေါ် လျှောက်သူပမာ မိမိသိလိုရာဘဝကို ပါရမီဖြည့်ခဲ့သလောက် နှစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာ တသိန်းအထိ စုတိပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွှေ့ရုံမျှဖြင့် သိမြင်နိုင်သည်။ ခန္ဓာစဉ် အတိုင်း လျှောက်ဖွယ် အာရုံပြုဖွယ် မလိုပေ။

လူများစွာ တပေါင်းတည်း သွားလာနိုင်သော ခြေကြောင်းလမ်းမပေါ် လျှောက်သူသည် သွားလိုရာကို အစဉ်အတိုင်း မဟုတ်ပဲ ဖြတ်သန်း ခုန်ကျော်၍ လျှောက်သွားသကဲ့သို့ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် သိလိုရာဘဝကို ခန္ဓာစဉ်အတိုင်း မဟုတ်ပဲ စုတိပဋိသန္ဓေ ပြောင်းခြင်းဖြင့် ဘဝများစွာကို ဖြတ်သန်း ခုန်ကျော်၍ နှစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်းအထိ သိမြင်နိုင်သည်။

ပစ္စကဗုဒ္ဓါ၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်အမြင်သည် လရောင်နှင့် တူပေသည်။

၆။ ဘုရားရှင် သိမြင်ပုံ

သဗ္ဗညုဘုရားရှင်သည် လှည်းအစီးပေါင်း မြောက်များစွာ တပေါင်းတည်း တစုတည်း သွားလာနိုင်သော မြေပြင်လှည်းကြောင်း လမ်းမပေါ် လျှောက်သူပမာ မိမိသိလိုရာ ဘဝကို ကမ္ဘာအပိုင်းအခြား မရှိ ပေယျာလမြှုပ်၍ ခန္ဓာစဉ်လျှောက်ခြင်း၊ စုတိပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း မပြုပဲနှင့် မိမိဆန္ဒအတိုင်း သိမြင်တော်မူနိုင်သည်။

လှည်းအစီးပေါင်း မြောက်မြားစွာ တပေါင်းတည်း တစုတည်း သွားလာ နိုင်သော လှည်းကြောင်းလမ်းမပေါ် လျှောက်သူသည် သွားလိုရာခရီးကို မိမိ ဆန္ဒအတိုင်း ကြိုက်နှစ်သက်သည့် နေရာမှ သွားချင်သလို သွားနိုင်သကဲ့သို့ ဘုရားရှင်သည် ကမ္ဘာ များစွာတွင် သိလိုရာဘဝကို မိမိဆန္ဒအတိုင်း ကမ္ဘာ အပိုင်းအခြားမရှိ သိမြင်တော် မူနိုင်သည်၊ ခန္ဓာစဉ်လျှောက်ခြင်း စုတိပဋိသန္ဓေ ပြောင်းရွေ့ခြင်း ပြုဖွယ် မလိုပေ။

သားမြီးဖျားကို မှန်အောင် ပစ်နိုင်သော ဝါလဝေမိလေးသမား၏ မြားသည် လမ်းခုလပ် အကြား၌ ငြိကပ်ခြင်းမရှိပဲ လိုရာအရပ်ကို ဖောက်ထွင်းထိမှန် သကဲ့သို့၎င်း၊ ကေသရာ ခြင်္သေ့မင်းသည် ခုန်လွှားသောအခါ လိုရာ အရပ်သို့ ကျနိုင်သကဲ့သို့၎င်း ဘုရားရှင်သည် ကမ္ဘာအပိုင်းအခြားမရှိ အလိုရှိရာ ဘဝကို သိမြင် အောက်မေ့တော်မူနိုင်သည်။

ဘုရားရှင်၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်အမြင်သည် နေရောင်နှင့် တူပေသည်။

ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ ဒု၊ နှာ-၄၀၊ ၄၂။
မဟာဋီကာ၊ ဒု၊ နှာ-၄၅၊ ၄၇။

ဝီရိယဖြစ်ကြောင်း ဝတ္ထု ၈-ပါး (နှာ-၄၈၅)

(ဝီရိယဖြစ်ပေါ်ရန် အကြောင်းဖြစ်၍ “ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထု” ဟု ခေါ်သည်။)

၁။ ပြုလတ္တံ့သော အမှုကိစ္စ

“အကယ်၍ ငါ့မှာ ကိစ္စအသစ်တခု ပေါ်လာလိမ့်မည်။ ထိုအခါ အားထုတ်ပြုလုပ်မြဲ ကိစ္စကို အားမထုတ်ရပဲ မပြုလုပ်ရပဲ ရှိတော့မည်။ ယခုကပင် ပြုလုပ်ဆဲကိစ္စကို ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်ထားမှ တော်မည်”ဟု ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ကိစ္စကို ဆင်ခြင်ကာ လွန်စွာ အားထုတ်လေသည်။

၂။ ပြုခဲ့ပြီးသော အမှုကိစ္စ

“ငါ့မှာ ပေါ်ပေါက်လာသော ကိစ္စ အသစ် တခုကို ဆောင်ရွက်လို့တော့ ပြီးခဲ့လေပြီ။ ထိုကိစ္စကို ဆောင်ရွက်စဉ်က ပြုလုပ်မြဲပြုနေကျ ဖြစ်သော ကိစ္စများ လစ်ဟင်းခဲ့သည်။ ယခုအခါ ထိုပြုလုပ်မြဲ ကိစ္စကို ကြိုးစား ဆောင်ရွက်ဦးမှ တော်မည်”ဟု ပြုခဲ့ပြီးသော ကိစ္စကို ဆင်ခြင်ကာ လွန်စွာ အားထုတ်ပြန်လေသည်။

ဤသို့လျှင် အမှုကိစ္စကို စွဲ၍ ဝီရိယ ၂-မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

၃။ သွားရလတ္တံ့သော လမ်းခရီး

“ငါ့မှာ ခရီးသွားရန် ရှိသေးသည်။ ခရီးသွား ရလိမ့်ဦးမည်။ ခရီးသွားနေစဉ် အားထုတ် ပြုလုပ်မြဲကိစ္စကို အားမထုတ် မပြုလုပ်ရပဲ ရှိတော့မည်။ ယခုကပင် ကြိုးစား ပြုလုပ်ထားမှ တော်မည်”ဟု သွားရမည့် လမ်းခရီးကို ဆင်ခြင်ကာ လွန်စွာ အားထုတ် လေသည်။

၄။ သွားခဲ့ပြီးသော လမ်းခရီး

“ငါ့မှာ ခရီးထွက်ခဲ့ သွားခဲ့ပြီးပြီ။ ထို ခရီးထွက်သွားစဉ် အခါက ပြုလုပ်မြဲ ပြုလုပ်နေကျ ဖြစ်သော ကိစ္စများ လစ်ဟင်းခဲ့သည်။ ယခုအခါ ထိုပြုလုပ်မြဲ ပြုနေကျကိစ္စကို ကြိုးစား ပြုလုပ်ဦးမှ တော်မည်” ဟု သွားခဲ့ပြီးသော ခရီးကို ဆင်ခြင်ကာ လွန်စွာ အားထုတ် ပြန်လေသည်။

ဤသို့လျှင် လမ်းခရီးကို စွဲ၍ ဝီရိယ- ၂-မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

၅။ အနည်းငယ်သော အနာရောဂါ (အနာရောဂါ ဖြစ်ခါစ)

“ငါ့မှာ ယခု အနာရောဂါ ဖြစ်ခါစ ဖြစ်သည်။ မကျန်းမာစ ဖြစ်လာပြီ။ သည့်ထက် ပိုဆိုး ပိုတိုးလာလျှင် အားမထုတ်နိုင်ပဲ ရှိတော့မည်။ ယခုကပင် ကြိုးစား ဆောင်ရွက်ထားမှ တော်မည်”ဟု ဖြစ်ပေါ်ခါစ အနာရောဂါကို ဆင်ခြင်က လွန်စွာ အားထုတ်လေသည်။

၆။ အနာရောဂါမှ ပျောက်ကင်း ကျန်းမာခါစ

“ငါ့မှာ ယခုအခါ အနာရောဂါမှ ပျောက်ကင်း ကျန်းမာလာပြီ။ အနာရောဂါဖြစ်နေ၍ မကျန်းမာနေစဉ်အခါက ပြုလုပ်မြဲ ပြုလုပ်နေကျ ဖြစ်သောကိစ္စများ လစ်ဟင်းခဲ့သည်။ ယခုအခါ ထိုလစ်ဟင်းခဲ့သော ပြုလုပ်မြဲ ပြုလုပ်နေကျ ကိစ္စကို ကြိုးစားဆောင်ရွက်မှ တော်မည်”ဟု ပျောက်ကင်းသော အနာရောဂါကို ဆင်ခြင်ကာ လွန်စွာ အားထုတ်ပြန် လေသည်။

ဤသို့လျှင် မကျန်းမာမှု အနာရောဂါကိုစွဲ၍ ဝီရိယ ၂-မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။

၇။ ဆွမ်းဘောဇဉ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံရခြင်း

“ငါ့မှာ ယခု ဆွမ်းဘောဇဉ်များ ပြည့်စုံလုံလောက်စွာ ရ၏။ ယခုလို ဆွမ်းဘောဇဉ်နှင့် ပြည့်စုံလျောက်ပတ်သည့် ဘောဇနသပ္ပါယ ဖြစ်သည့်အခါ ကြိုးစားမှ တော်မည်”ဟု ပြည့်စုံ လုံလောက်သော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကို ဆင်ခြင်ကာ လွန်စွာ အားထုတ်လေသည်။

၈။ ဆွမ်းဘောဇဉ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံ မရခြင်း

“ငါ့မှာ ယခု ဆွမ်းဘောဇဉ် လုံလောက်စွာ မရ၊ သို့သော် မျှတသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် ပေါ့ပါး၍ ထိုထိုအမှု၌ ခံ့ညား လျောက်ပတ်၏။ အားထုတ် လိုက်မှတော်မည်”ဟု မပြည့်စုံ မလုံလောက်သော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကို ဆင်ခြင်ကာ လွန်စွာ အားထုတ်ပြန်လေသည်။

ဤသို့လျှင် ဆွမ်းဘောဇဉ်ကိုစွဲ၍ ဝီရိယ ၂-မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာပေသည်။

သုတ်ပါထေယျ၊ သင်္ဂီတိသုတ်၊ နှာ-၂၁၂-၄။ (ဒီ၊၃၊ နှာ-၂၁၂-၄။)

ကုသီတ၀တ္ထု ၈-ပါး

ငါ့မှာ မည်သည့် ကိစ္စတခုကို ပြုရလိမ့်မည်၊ ယင်း ကိစ္စကိုပြုလျှင် ငါတော့ ပင်ပန်း လိမ့်မည်။ ငါ ယခု အိပ်နေတော့မည်”စသည်ဖြင့် မသင့်သော နှလုံးသွင်းမှုရှိ၍ ပျင်းရိခြင်း အားကြီး၌ ဤ ၈-ပါးသည်ပင် ပျင်းရိခြင်းဖြစ်ကြောင်း “ကုသီတဝတ္ထု” များ ဖြစ်ရပြန်တယ်။

သုဘ်ပါထေယျ၊ သင်္ဂီတိသုတ်၊ နှာ-၂၁၁-၂။ (ဒီ၊၃၊နှာ-၂၁၁-၂။)

နာမ်ထင်ရှားသည့်တိုင်အောင် ရုပ်ကိုသိမ်းဆည်းအပ်ခြင်း (နှာ-၅၀၅)

ကြေးမုံကြည့်သူဥပမာ

ယောက်ျားတဦးသည် မစင်ကြယ် မကြည်လင်သော ကြေးမုံမှန်ပြင်၌ ကြည့်သောအခါ မျက်နှာရိပ် မထင်လတ်သော် ကြေးမုံမှန်ကို မစွန့်ပစ်ပဲ ကြေးမုံမှန်ကို ခဏခဏ ထပ်ကာ ထပ်ကာ ပွတ်သပ်တိုက်လေရာ ကြည်လင်လာ၍ ကြေးမုံမှန်ပြင်၌ မျက်နှာရိပ်ထင်လာ သကဲ့သို့ ယောဂီသည် ရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဖြင့် ဓာတ် ၄-ပါးကို ပိုင်းခြားခြင်းစသည့် နည်းဖြင့် ရုပ်သိမ်းဆည်းပြီး၍ နာမ်ကို သိမ်းဆည်းသောအခါ နာမ်မှာ သိမ်မွေ့သောကြောင့် ရုပ်တရက် နာမ်မထင်လာသေးလျှင် အားမလျှော့ပဲ ရုပ်ကိုသာ ပြန်လည်၍ အဖန်တလဲလဲ ဆင်ခြင်သုံးသပ် သိမ်းဆည်းအပ်၏။

ရုပ်ကိုသိမ်းဆည်းဖန်များ၍ ရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ထက်သန် အားရှိသည်ရှိသော် နာမပရိဂ္ဂဟ- ဉာဏ်၏ အခြေခံဖြစ်လာသည်။ ဆက်လက်၍ အားထုတ်သောအခါ ရုပ်ဓာတ်ကို သုံးသပ်သိမ်းဆည်းစဉ်ပင်လျှင် ရုပ်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ကုန်သောနာမ် တရား တို့သည် အာရုံကို တွေ့ထိမှု ဖုသန၊ အာရုံကိုခံစားခြင်း ဝေဒိယန၊ အာရုံကို သိခြင်း ဝိဇာနန - တည်းဟူသော နာမ်တရား အခြင်းအရာ ၃-ပါးတို့အနက် တပါးပါးဖြင့် အလိုလိုပင် ထင်ရှားလာသည်။

ဤ၌ ကြေးမုံပြင်နှင့် ရုပ်တရား၊ ကြေးမုံမှန်ပြင်ကို ထပ်ကာ ထပ်ကာ ပွတ်သပ် တိုက်ပေးခြင်းနှင့် ရုပ်တရားကို အဖန်တလဲလဲ ပြန်လည် သုံးသပ် သိမ်းဆည်းခြင်း၊ မျက်နှာရိပ် ထင်လာခြင်းနှင့် နာမ်တရား ထင်ရှားလာခြင်းတို့ကို ဥပမာစပ်၍ ယူပါလေ။

ဤနည်းတူ ကျန်ဥပမာများ၌ ဥပမာ ဥပမေယျ ဟပ်၍ယူပါလေ။

ဆီပွတ်ယောကျ်ားဥပမာ

ဆီပွတ်ဆီကြိတ်ယောက်ျားသည် နှမ်းမှုန့်ကိုဆီပွတ်ခုံ ဆီကြိတ်ဆုံ၌ လောင်းထည့်၍ ရေနွေးဖျန်းဆွတ်ပြီး ၁-ကြိမ် ၂-ကြိမ် ညှစ်ရုံမျှဖြင့် နှမ်းဆီမထွက်လတ်သော် နှမ်းမှုန့်ကို မစွန့်ပစ်ပဲ ယင်း နှမ်းမှုန့်ကို ရေနွေးနှင့်ဖျန်းဆွတ်ကာ ထပ်ဖန်တလဲလဲ နယ်၍ နယ်၍ ကြိတ်ညှစ်လျှင် ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော နှမ်းဆီ ထွက်လာသကဲ့သို့ ယောဂီသည် ရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဖြင့် ရုပ်ကိုသိမ်းဆည်းပြီးနောက် နာမ်ကို သိမ်းဆည်းသောအခါ နာမ်သည် သိမ်မွေ့သောကြောင့် ရုတ်တရက် မထင်လာသေးလျှင် အားမလျှော့ပဲ ရုပ်ကိုသာပြန်လည်၍ အဖန်တလဲလဲ ဆင်ခြင်သုံးသပ် သိမ်းဆည်းအပ်၏။ ရုပ်ကို သိမ်းဆည်းဖန်များ၍ နာမပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၏ အခြေခံဖြစ်သော ရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ထက်သန် အားရှိသည်ရှိသော် ရုပ်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ကုန်သော နာမ်တရားတို့ သည် ဖုသန ဝေဒိယ ပိဇာနန တည်းဟူသော အခြင်းအရာ ၃-ပါးတို့တွင် တပါးပါးဖြင့် အလိုလိုပင် ထင်ရှား လာကုန်သည်။

ရေကြည်စေလိုသူ ဥပမာ

ရေနောက်ကို ကြည်စေလိုသည့် ယောက်ျားသည် ခပေါင်း ရေကြည်စေ့ကို ရေအိုး အတွင်း၌ တခါ နှစ်ခါ သွေးရုံမျှဖြင့် ရေမကြည်သေးလျှင် ခပေါင်း ရေကြည်စေ့ကို လွှင့်မပစ်ပဲ ထပ်ကာထပ်ကာ သွေးသော် အနယ်အနှစ်များ အောက်ထိုင်ပြီး ရေကြည် လာသကဲ့သို့ ယောဂီသည်။ ပ။ အလိုလိုပင် ထင်ရှားလာကုန်သည်။

ကြံညှစ်သမား ဥပမာ

ကြံရည်အလိုရှိသော ယောက်ျားသည် ကြံကြိတ် ကြံညှစ်စက်၌ ကြံတို့ကို ၁-ကြိမ် ၂-ကြိမ် ကြိတ်ညှစ်ရုံမျှဖြင့် ကြံရည်မထွက်သေးလျှင် ကြံတို့ကို လွှင့်မပစ်ပဲ ထပ်တလဲလဲ ကြိတ်ညှစ်ခြင်းဖြင့် ကြံရည်ထွက်လာသကဲ့သို့ ယောဂီသည်။ ပ။ ထင်ရှားလာကုန်သည်။

နွားကြမ်းကို ဆုံးမသူဥပမာ

နွားကြမ်းကိုဆုံးမသော နွားထမ်းပိုး ကျင့်သည့် ယောက်ျားသည် နွားကြမ်းကို လှည်းထမ်းပိုး၌ တပ်၍ ၁-ကြိမ် ၂-ကြိမ် မောင်းနှင်ရုံမျှဖြင့် နွားကြမ်း မရုန်းတတ် မသွားတတ်သောအခါ ထပ်ကာ ထပ်ကာ မောင်းနှင် လေ့ကျင့်ပေးရသည်။ ထိုသို့ အဖန်ဖန် မောင်းနှင် လေ့ကျင့်ပေးလျှင် နွားကြမ်းသည် ထမ်းပိုးနပ်ကာ လှည်းကို ရုန်းတတ် သွားတတ်သကဲ့သို့ ယောဂီသည်။ ပ။ ထင်ရှားလာကုန်သည်။

သူခိုးကိုစစ်ဆေးသောမင်း ဥပမာ

အမှုမှန်ကို သိလို၍ ခိုးသူကို စစ်ကြောသော မင်းသည် ၁-ကြိမ် ၂-ကြိမ် စစ်ဆေးရုံမျှဖြင့် အမှုမှန် မပေါ်သောအခါ ခိုးသူကို မလွှတ်သေးပဲ ထပ်တလဲလဲ စစ်ဆေးလျှင် အမှုမှန် ပေါ်လာသကဲ့သို့ ယောဂီသည်။ ပ။ ထင်ရှားလာကုန်သည်။

ဆီဥ ထောပတ်လိုသူ ဥပမာ

ဆီဥ ထောပတ်ကို အလိုရှိသော ယောက်ျားသည် နို့ဓမ်းအိုး၌ နို့ဓမ်းကိုထည့်၍ မွှေတံနှင့် ၁-ကြိမ် ၂-ကြိမ် မွှေရုံမျှဖြင့် ဆီဥ ထောပတ် မဖြစ်လာသေးလျှင် နို့ဓမ်းကို မစွန့်ပစ်ပဲ ခဏ ခဏ ထပ်ကာထပ်ကာ မွှေပေးခြင်းဖြင့် ဆီဥ ထောပတ် ဖြစ်လာသကဲ့သို့ ယောဂီသည်။ ပ။ ထင်ရှားလာကုန်သည်။

ဟင်းချက်သူ ဥပမာ

ငါးဟင်းစားလို၍ ငါးကိုချက်သော ယောက်ျားသည် ငါးဟင်းအိုးကို ၁-ကြိမ် ၂-ကြိမ် မီးထိုးပေးရုံမျှဖြင့် ငါးမကျက်နိုင်သောအခါ ထိုငါးကို မစွန့်ပစ်ပဲ ခဏ ခဏ မီးထိုးပေးလျှင် ငါးကျက်၍ စားရသကဲ့သို့ ယောဂီသည်
ရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဖြင့် ရုပ်ကို သိမ်းဆည်း ပြီး၍ နာမ်ကို သိမ်းဆည်းသောအခါ နာမ်မှာ သိမ်မွေ့သောကြောင့် ရုပ်တရက် မထင်လာ သေးလျှင် အားမလျှော့ပဲ ရုပ်ကိုသာ ပြန်လည်၍ အဖန် တလဲလဲ ဆင်ခြင်သုံးသပ် သိမ်းဆည်းအပ်၏။ ရုပ်ကို သိမ်းဆည်းဖန်များသော် နာမပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၏ အခြေခံ ဖြစ်သော ရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ထက်သန် အားရှိလာသည်။ ထိုအခါ ရုပ်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ကုန်သော နာမ်တရားတို့သည် ဖုသန ဝေဒိယန ဝိဇာနန တည်းဟူသော နာမ် အခြင်းအရာ ၃-ပါးတို့အနက် တပါးပါးအားဖြင့် အလိုလိုပင် ထင်ရှားလာကုန်သည်။

ဤ၌ ငါးနှင့် ရုပ်တရား၊ ငါးကို ခဏ ခဏ မီးထိုးပေးခြင်းနှင့် ရုပ်ကို အဖန် တလဲလဲ သုံးသပ်ခြင်း၊ ငါးဟင်းကျက်၍ စားရခြင်းနှင့် နာမ်တရား ထင်ရှားလာခြင်းတို့ကို ဥပမာ ဟပ်၍ ယူပါလေ။

အဓွန့် ၃-ပါး၌ ယုံမှားခြင်း

ယုံမှားခြင်း ၁၆-မျိုး (နှာ-၅၁၁)

အတိတ်အဓွန့်၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး

(၁) အဟောသိံ နုခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ = ငါသည် ရှေးအတိတ် ကာလ၌ ဖြစ်ဘူးပြီလား။
(၂) န နုခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ = ငါသည် ရှေးအတိတ် ကာလ၌ မဖြစ်ဘူးပြီလော။
(၃) ကိံ နုခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ =ငါသည် ရှေးအတိတ် ကာလ၌ အဘယ်ဇာတ် အဘယ် အမျိုး၌ အဘယ်သို့သောသူ ဖြစ်ဘူးလေသနည်း။
(၄) ကထံ နုခေါ အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနံ = ငါသည် ရှေးအတိတ် ကာလ၌ အဘယ်ပုံ သဏ္ဌာန် ဖြစ်ခဲ့လေသနည်း။
(၅) ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နုခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနံ = ငါသည် ရှေးအတိတ်ကာလ၌ အဘယ်ဇာတ် အဘယ်အမျိုး၌ အဘယ်သူ ဖြစ်ပြီးနောက် တဖန် အဘယ်ဇာတ် အဘယ် အမျိုး၌ အဘယ်သူ ဖြစ်ခဲ့ပါသနည်းဟု ယုံမှား၏။

အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းတို့ကြောင့် အတိတ် ရုပ် နာမ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထို ရုပ် နာမ်မှတပါး “ငါမရှိ”ဟု သိလျှင် အတိတ်၌ ယုံမှားခြင်းငါးပါး မဖြစ်တော့ပေ။

အနာဂတ်အဓွန့်၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး

(၁) ဘဝိဿာမိ နုခေါ အဟံ အနာဂတ မဒ္ဓါနံ = ငါသည် နောင် အနာဂတ် ဘဝ၌ ဖြစ်လိမ့် ဦးမည်လော။
(၂) န နုခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ = ငါသည် နောင် အနာဂတ် ဘဝ၌ မဖြစ်တော့ ဘူးလော။
(၃) ကိံ နုခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ = ငါသည် နောင် အနာဂတ် ဘဝ၌ အဘယ် ဇာတ် အဘယ်အမျိုး၌ အဘယ်သူ ဖြစ်လိမ့်မည်နည်း။
(၄) ကထံ နုခေါ ဘဝိဿာမိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ = ငါသည် နောင် အနာဂတ် ဘဝ၌ အဘယ် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ဖြစ်ပါလိမ့်မည်နည်း။
(၅) ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမိ နုခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ = ငါသည် နောင် အနာဂတ် ဘဝ၌ အဘယ်ဇာတ် အဘယ်အမျိုး၌ အဘယ်သူဖြစ်ပြီး နောက် တဖန် အဘယ်ဇာတ် အဘယ်အမျိုး၌ အဘယ်သူ ဖြစ်လိမ့်ဦးမည်နည်းဟု ယုံမှား၏။

အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းတို့ကြောင့် အနာဂတ်၌ ရုပ် နာမ် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုရုပ် နာမ်မှတပါး “ငါမရှိ”ဟု သိလျှင် အနာဂတ်၌ ယုံမှားခြင်း မဖြစ်တော့ပေ။

ပစ္စုပ္ပန်အဓွန့်၌ ယုံမှားခြင်း ၆-ပါး

(၁) အဟံ နုခေါသ္မိ = ငါမှ ဟုတ်ပါ၏လော။
(၂) နော နုခေါသ္မိ = ငါမဟုတ်ပဲများ ဖြစ်ပါသလား။
(၃) ကိံ နုခေါသ္မိ =ငါ ယခု အဘယ်ဇာတ် အဘယ်အမျိုး၌ အဘယ်သူ ဖြစ်နေပါသနည်း။
(၄) ကထံ နုခေါသ္မိ =ငါ ယခု ဘယ်ပုံ ဘယ်သဏ္ဌာန် ဖြစ်နေသနည်း။
(၅) အဟံ နုခေါ သတ္တော ကုတော အာဂတော = ငါသည် ဘယ်ဘဝက လာခဲ့ပါသနည်း။
( ၆) သော အဟံ ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿာမိ = ထို ငါသည် အဘယ် ဘဝသို့ သွားရအံ့နည်းဟု ပစ္စုပ္ပန်၌ ယုံမှား၏။

အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ရုပ် နာမ် ဖြစ်သည်၊ ထို ရုပ် နာမ်မှ တပါး “ငါမရှိ”ဟု သိလျှင် ပစ္စုပ္ပန်၌ ယုံမှားခြင်း ၆-ပါး မဖြစ်တော့ပေ။

(ဤကျမ်း၊ဒုတွဲ၊နှာ-၅၁၃၊၅၁၄ လည်း ရှုပါ။)

တနည်း ယုံမှားခြင်း ၈-မျိုး

၁။ ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတိ = ဘုရား၌ ယုံမှားခြင်း။

ဘုရားရှင်၌ ၃၂-ပါးသော လက္ခဏာတော်ကြီး, ၈၀-သော လက္ခဏာတော်ငယ်တို့ဖြင့် တင့်တယ်သော ကိုယ်တော်ရှိသည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလားဟု ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ခြင်း။
ဘုရားရှင်၌ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် အလုံးစုံကို သိတော်မူသော သဗ္ဗညုတဉာဏ် ရှိသည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလားဟု ယုံမှား သံသယ ဖြစ်ခြင်း။
ဘုရားရှင်သည် ၃၂-ပါးသော လက္ခဏာတော်ကြီး၊ ၈၀-သော လက္ခဏာတော်ငယ်တို့နှင့် ပြည့်စုံ၍ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် အလုံးစုံကို သိသော သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော် ရှိသည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလားဟု ယုံမှား သံသယ ဖြစ်ခြင်းသည် ဘုရားရှင်၌ ယုံမှားခြင်း မည်၏။

၂။ ဓမ္မေ ကင်္ခတိ=တရားတော်၌ ယုံမှားခြင်း။

ကိလေသာကို ပယ်သတ် ဖျက်ဆီးနိုင်သော မဂ် ၄-ပါး, ကိလေသာကို ငြိမ်းအေး စေတတ်သော ဖိုလ် ၄-ပါး, ၎င်း မဂ် ဖိုလ် တို့၏ အာရုံဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် ရှိသည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလားဟု ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ခြင်း။
ဤတရားတော်သည် သံသရာမှ ထွက်မြောက် စေနိုင်သော နိယျာနိကဓမ္မ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား-ဟု ယုံမှား သံသယဖြစ်ခြင်းသည် တရားတော်၌ ယုံမှားခြင်း မည်၏။

၃။ သံဃေ ကင်္ခတိ = သံဃာတော်၌ ယုံမှားခြင်း။

သံဃာတော်သည် မဂ္ဂဋ္ဌံ ၄-ယောက် ဖလဋ္ဌံ ၄-ယောက် ရှိသည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား-ဟု ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်း။
သံဃာတော်သည် ကောင်းသော အကျင့်ရှိသူ “သုပ္ပဋိပန္န" ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ မလား-ဟု ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်း၊
သံဃာတော်အား ပေးလှူလျှင် အကျိုးကျေးဇူးရှိမှ ရှိပါ့မလားဟု ယုံမှား သံသယဖြစ်ခြင်းသည် သံဃာတော်၌ ယုံမှားခြင်း မည်၏။

၄။ သိက္ခာယ ကင်္ခတိ = သိက္ခာ ၃-ပါး၌ ယုံမှားခြင်း။

အဓိသီလ အဓိစိတ္တ အဓိပညာသိက္ခာ ဟူသည် ရှိမှ ရှိပါ့မလား-ဟု ယုံမှား သံသယဖြစ်ခြင်း။
သိက္ခာ ၃-ပါးကို ကျင့်ကြံအားထုတ်လျှင် အကျိုး အာနိသင် ရှိမှ ရှိပါ့မလား-ဟု ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ခြင်းသည် သိက္ခာ ၃-ပါး၌ ယုံမှားခြင်း မည်၏။

၅။ ပုဗ္ဗန္တေ ကင်္ခတိ = (ပုဗ္ဗ= ရှေး၊ အန္တ = အဝန်း၊ ပုဗ္ဗန္တ = ရှေးအစွန်း အတိတ်၊ ကင်္ခတိ = ယုံမှားခြင်း။) ရှေးအစွန်းဖြစ်သော အတိတ်၌ ယုံမှားခြင်း။

လွန်ပြီးသော အတိတ် ခန္ဓာ အာယတနဓာတ်တို့ ရှိသည်မှာ၊ ဝါ၊ ရှေးဘဝ ရှိသည်ဟူသည် ဟုဘ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား-ဟု ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ခြင်းသည် ရှေး အစွန်း အတိတ်၌ ယုံမှားခြင်း မည်၏။

၆။ အပရန္တေ ကင်္ခတိ= (အပရ =နောက်၊ အန္တ = အစွန်း၊ အပရန္တ = နောက်အစွန်း အနာဂတ်၊) နောက် အစွန်း အနာဂတ်၌ ယုံမှားခြင်း။

ဖြစ်လတ္တံ့ အနာဂတ် ခန္ဓာအာယတန ဓာတ်တို့ ရှိသည်မှာ၊ ဝါ၊ နောင်ဘဝ ရှိသည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား-ဟု ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်းသည် နောက် အစွန်း အနာဂတ်၌ ယုံမှားခြင်း မည်၏။

၇။ ပုဗ္ဗန္တာ ပရန္တေ ကင်္ခတိ = အတိတ် အနာဂတ်၌ ယုံမှားခြင်း။

အတိတ် ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ်နှင့် အနာဂတ် ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် ရှိသည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား - ဟု ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်းသည် အတိတ် အနာဂတ်၌ ယုံမှားခြင်း မည်၏။

၈။ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခတိ = (ဣဒ=ဤအကျိုး၊ ပစ္စယ=အကြောင်း၊ တာ=အဖြစ်၊ ပဋိစ္စ=စွဲ၍၊ သမုပ္ပန္ဒ= ဖြစ်ခြင်း၊ ဓမ္မ = တရား၊ ဣဒပ္ပစ္စယတာ = အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းတရား၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န = သင်္ခါရ စသော အကျိုး တရား) အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရ စသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌ ယုံမှားခြင်း။

အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းတရား ရှိသည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား၊ သင်္ခါရ စသော အကျိုးတရားရှိသည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရ စသော အကျိုးဖြစ်သည်မှာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့ မလား-ဟု ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌ ယုံမှားခြင်း မည်၏။

နာမ်ရုပ်ကို အကြောင်းနှင့်တကွ သိမြင်လျှင် ယုံမှားခြင်း ၈-ပါး ကင်းပျောက်၏။

အဘိ၊၁၊နှာ-၂၀၈။ ပိုဒ်၊၁၀၀၈။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊နှာ-၃၈၈-၃၈၉။

ရဟန္တာဟု မိမိကိုယ်ကိုထင်မှတ်နေသည့် မဟာနာဂမထေရ်ကြီး (နှာ-၅၆၈)

တလင်္ဂရ၌ သီတင်းသုံးနေသော ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာ ဓမ္မဒိန္န အရှင်မြတ်သည် သူ၏ဆရာ ဖြစ်သည့် ဥစ္စဝါလိကအရပ်၌ သီတင်းသုံးနေသော မဟာနာဂမထေရ်ကို ရဟန်းကိစ္စ ပြီး မပြီး၊ ရဟန္တာ ဖြစ် မဖြစ် ဆင်ခြင်လတ်သော် မိမိသတိမပေးလျှင် ဆရာမှာ ပုထုဇဉ်အဖြစ်ဖြင့် ပျံလွန်တော်မူမည့် အကြောင်းကို သိမြင်သဖြင့် ဆရာ ရဟန်းရှိရာသို့ တန်းခိုးဖြင့် ကြွခဲ့သည်။

ဆရာဖြစ်သော မဟာနာဂမထေရ်က အချိန် မဟုတ်ပဲ မည်သည့်ကိစ္စ မည်သည့် အကြောင်းကြောင့် လာရကြောင်းကို မေးမြန်းလေရာ ပုစ္ဆာပြသာနာ မေးမြန်းလို၍ လာရကြောင်းကို တပည့် ဓမ္မဒိန္နရဟန္တာ အရှင်မြတ်က လျှောက်ထားလေသည်။

တပည့် ဓမ္မဒိန္နရဟန္တာအရှင်မြတ် မေးတိုင်း မေးတိုင်းကို မဆိုင်းမတွပင် ဆရာမဟာနာဂ မထေရ်က ဖြေဆိုလေရာ “ဆရာတို့၏ ဉာဏ်သည် အလွန်တရာ ထက်မြက်လှပါပေသည်။ ဤ အရိယမဂ်မှလာသော ပဋိသမ္ဘိဒါတရားကို အဘယ် အခါ၌ ဆရာတို့ ရခဲ့ သိခဲ့ပါသနည်း”ဟု ဓမ္မဒိန္ဒ မထေရ်က လျှောက်ထား မေးမြန်းလေလျှင် “ဤနေ့မှ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၆၀-အချိန်အခါကပင် ရခဲ့ သိခဲ့သည်”ဟု ဆရာမဟာနာဂမထေရ်က မိန့်ကြားလေသည်။

ထိုနောက် တပည့် ဓမ္မဒိန္နရဟန္တာ အရှင်မြတ်က ဆက်လက်၍ အရှင်ဘုရား အဘိညာဉ် သမာဓိကို သုံးဆောင်နိုင်ပါသလောဟု မေးမြန်းရာတွင် “ငါ့ရှင် ဓမ္မဒိန္န - အဘိညာဉ် သမာဓိကို သုံးဆောင် ဘို့ရာ ဝန်မလေး မခဲယဉ်း”ဟု ကြားလေသည်။

ထိုအခါ ဓမ္မဒိန္နအရှင်မြတ်က “အရှင်ဘုရား ဝန်မမလေး မခဲယဉ်းပါလျှင် နားရွက်နှင့် အမြီးကို ထောင်ထားပြီး နှာမောင်းကို ခံတွင်း၌ ထည့်သွင်းကာ ကြောက်မက်ဖွယ်သော အသံကို အော်မြည်လျက် အဟုန်ဖြင့် အရှင်ဘုရားထံ ရှေး လာသော ကြောက်မက်ဖွယ် ရှိသည့် ဆင်ဖြူ တကောင်ကို ဖန်ဆင်းပြပါ”ဟု လျှောက်ထားလေသည်။

ဆရာမဟာနာဂမထေရ်သည် တပည့် ဓမ္မဒိန္န ပြောဆို လျှောက်ထားသည့် အတိုင်း ဖန်ဆင်းလိုက်ရာ ကြောက်မက်ဖွယ် အမူအရာ ရှိသော ဆင်ဖြူကြီး မိမိထံ ပြေးလာ သည်ကို မြင်သဖြင့် ထပြေးရန် အားထုတ်လေသည်။

ထိုအခါ တပည့် ဓမ္မဒိန္ဒမထေရ်သည် ဆရာရဟန်း၏ သင်္ကန်းစွန်းကို ကိုင်ဆွဲ၍ “အရှင်ဘုရား ရဟန္တာတို့မည်သည် ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်ခြင်း မရှိပါ” ဟု လျှောက်ထားသော အခါမှ ဆရာရဟန်းသည် မိမိမှာ ပုထုဇဉ်သာ ဖြစ်နေသေးကြောင်းကို သိ၍ တပည့်ဓမ္မဒိန္နထံမှ ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းယူပြီး အားထုတ်လေရာ စင်္ကြံ သွားရင်းပင် သုံးကြိမ်မြောက် ခြေလှမ်း၌ ရဟန္တာဖြစ်လေသည်။

(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊ဒု၊နှာ ၂၇ဝ-၂။)

ပုဂ္ဂိုလ် ၈-ယောက်၊ ၁၆-ယောက်၊ ၉-ယောက်တို့ကို ပြခြင်း (နှာ-၆၀၇၊ ၆၀၈)

ယောဂီသည် အတ္တခန္ဓာ စသည်ကို ရှေးဦးစွာ နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာသို့ ရောက်သောအခါ အဇ္ဈတ္တသက်သက် ဗဟိဒ္ဓသက်သက် ရုပ် နာမ် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ သက်သက်ချည်း အသီး အခြား ရှု၍ သုံးသပ်၍ မဂ်ဖိုလ် မရနိုင်၊ ထိုက်သည်အားလျော်စွာ အလှည့်စီ ရှုရမည်၊ ရံခါ အတ္တကို၊ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓကို ရံခါ ရုပ်- နာမ်- အနိစ္စ- ဒုက္ခ- အနတ္တကို ရှုရ သုံးသပ်ရသည်။ သို့မှသာ မဂ် ဖိုလ် ရနိုင်သည်။

(ဝုဋ္ဌာန = ထွက်မြောက်ခြင်း၊ ကိလေသာမှ ထွက်မြောက်ခြင်း = မဂ်။
ဂါမိနီ= ရောက်ကြောင်း။
ဝိပဿနာ=ထိုးထွင်းရှုခြင်း)

အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၈-ယောက် ပြားပုံ

၁။ သို့ဖြစ်၍ အဇ္ဈတ္တခန္ဓာကို ရှေးဦးစွာ နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာသို့ ရောက်သောအခါ အလှည့်စီ သုံးသပ်ရာမှ အဇ္ဈတ္တခန္ဓာကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရအံ့၊ ထိုယောဂီသည် “အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တာ ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။( အဇ္ဈတ္တံ =အဇ္ဈတ္တကို။ အဘိနိသိတွာ = နှလုံးသွင်း၍။ အဇ္ဈတ္တာ=အဇ္ဈတ္တမှ။ ဝုဋ္ဌာတိ = ထ၏၊ ထွက်မြောက်၏။)

၂။ ထို့အတူ အဇ္ဈတ္တခန္ဓာကို ဦးစွာ နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာသို့ ရောက်သောအခါ အလှည့်စီ သုံးသပ်ရာမှ ဗဟိဒ္ဓခန္ဓာကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

၃။ ဗဟိဒ္ဓခန္ဓာကို ဦးစွာ နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာသို့ ရောက်သောအခါ အလှည့်စီ သုံးသပ်ရာမှ ဗဟိဒ္ဓခန္ဓာကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

၄။ ဗဟိဒ္ဓခန္ဓာကို ဦးစွာနှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာသို့ ရောက်သောအခါ အဇ္ဈတ္တခန္ဓာကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တာ ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ "

ဤသို့ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန်ကို စွဲ၍ ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက် ဖြစ်၏။

ဤနည်းကို မှီ၍ --

၁။ ရုပ်ကို ဦးစွာ နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ ရုပ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ်။
၂။ ရုပ်ကို ဦးစွာ နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ နာမ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ်။
၃။ နာမ်ကို ဦးစွာ နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ နာမ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ်။
၄။ နှာမ်ကို ဦးစွာ နှလုံးသွင်းအခြေပြု၍ ရုပ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။

ဤသို့ ရုပ်နာမ်ကို စွဲ၍ ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်ဖြစ်၏။

အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၁၆-ယောက်ပြားပုံ

၁။ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ရုပ်ကို ရှေးဦးစွာ နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာသို့ ရောက်သောအခါ အလှည့်စီ သုံးသပ်ရာမှ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ရုပ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရအံ့၊ ထိုယောဂီသည် “အဇ္ဈတ္တံ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။
၂။ ထို့အတူ အဇ္ဈတ္တရုပ်ကို နှလုံးသွင်းအခြေပြု၍ အဇ္ဈတ္တနာမ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင်“အဇ္ဈတ္တံ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ်။
၃။ အဇ္ဈတ္တနာမ်ကို နှလုံးသွင်းအခြေပြု၍ အဇ္ဈတ္တနာမ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “အဇ္ဈတ္တံ အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ်။
၄။ အဇ္ဈတ္တနာမ်ကို နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ အဇ္ဈတ္တရုပ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “အဇ္ဈတ္တံ အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ်။
၅။ အဇ္ဈတ္တရုပ်ကို နှလုံးသွင်းအခြေပြု၍ ဗဟိဒ္ဓရုပ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “အဇ္ဈတ္တံ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ်။
၆။ အဇ္ဈတ္တရုပ်ကို နှလုံးသွင်းအခြေပြု၍ ဗဟိဒ္ဓနာမ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ် ရလျှင် “အဇ္ဈတ္တံ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ်။
၇။ အဇ္ဈတ္တနာမ်ကို သုံးသွင်းအခြေပြု၍ ဗဟိဒ္ဓနာမ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ် ရလျှင် “အဇ္ဈတ္တံ အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ အရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ်။
၈။ အဇ္ဈတ္တနာမ်ကို နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ ဗဟိဒ္ဓရုပ်ကို သုံးသပ်စဉ် မဂ် ရလျှင် “အဇ္ဈတ္တံ အရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။

၉-၁၆။ ဤနည်းအတိုင်း ဗဟိဒ္ဓရုပ် ဗဟိဒ္ဓနာမ်ကို နှလုံးသွင်း အခြေပြု၍ “ဗဟိဒ္ဓါ ရူပေ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါ ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ် စသည်ဖြင့် ၈-ယောက် ဖြစ်သည်။

ဤသို့ သန္တာန် ၂-ပါး, ရုပ် နာမ်တို့ကို စွဲ၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၁၆-ယောက် ဖြစ်သည်။

အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၉-ယောက် ပြားပုံ

၁။ သင်္ခါရတရားကို အနိစ္စဟူ၍ ရှေးဦးစွာ နှလုံးသွင်းအခြေပြု၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာသို့ ရောက်သည့်အခါ အလှည့်စီသုံးသပ်ရာမှ အနိစ္စဟူ၍ သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရအံ့၊ ထို ယောဂီသည်“အနိစ္စတော အဘိနိဝိသိတွာ အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။
၂။ ထို့အတူ အနိစ္စဟူ၍ နှလုံးသွင်းအခြေပြု၍ ဒုက္ခဟူ၍ သုံးသပ်စဉ် မဂ် ရလျှင် “အနိစ္စတော အဘိနိဝိသိတွာ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌာတိ”ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။
၃။ အနိစ္စဟူ၍ နှလုံးသွင်းအခြေပြု၍ အနတ္တဟူ၍ သုံးသပ်စဉ် မဂ်ရလျှင် “အနိစ္စတော အဘိနိဝိသိတွာ အနတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ” ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

၄-၉။ ဤနည်းအတိုင်း ဒုက္ခကိုအခြေပြု၍ ၃-ယောက်၊ အနတ္တကို အခြေ ပြု၍ ၃-ယောက် ဖြစ်သည်။

ဤသို့ လက္ခဏာရေးအားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ် ၉-ယောက်ဖြစ်သည်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋ္ဌ၊ ဒု၊ နှာ-၂၉၉-၃၀၁။)

ဥပ္ပန္န ၄-ပါး (နှာ-၆၂၇)

၁။ ဝတ္တမာနုပ္ပန္န = (ဝတ္တမာန = ဖြစ်ဆဲ၊ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်ဆဲ။ သမုဒါစာရ = ဖြစ်ခြင်း၊ ခဏတ္တယ သမင်္ဂီ = ခဏ ၃-ပါးနှင့် ပြည့်စုံမှုရှိခြင်း။ ဤပုဒ် ၄-ပါးသည် သဒ္ဒါ အနေ အထား ကွဲပြားသော်လည်း အနက်အဓိပ္ပါယ်အရကောက် အတူတူပင်ဖြစ်သည်)
= ဖြစ်ဆဲ ပစ္စုပ္ပန် သင်္ခတတရားချည်းဖြစ်သည်။

၂။ ဘူတာပဂတုပ္ပန္န = (ဘူတ = ခံစားခြင်း ရောက်ခြင်း၊ အပဂတ = ကင်းခြင်း ချုပ်ခြင်း၊ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ပြီး)
= အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားပြီး၍ ချုပ်ကင်း လေပြီးသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်။ ခဏတ္တယသို့ ရောက်ပြီး၍ ချုပ်လေပြီးသော သင်္ခတ တရား။

၃။ ဩကာသ ကတုပ္ပန္န = (ဩကာသ = အခွင့်။ကတ = ပြုအပ် ပေးအပ်။ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ပြီး ဖြစ်လတ္တံ့) အကျိုးဖြစ်ပေါ်ရန် အခွင့်ပေးသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်နှင့် အကျိုးဖြစ်ပေါ်ရန် အခွင့် ရရှိသော ဝိပါက်။

၄။ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န = (ဘူမိ = အာရုံ ဖြစ်ရာဌာန။ လဒ္ဓ = ရအပ်ခြင်း။ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ပေါ်ခြင်း) ဝိပဿနာ၏ အာရုံ ဖြစ်၍ ကိလေသာ၏ ဖြစ်ရာ ဌာနုလည်း ဖြစ်သော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ ယင်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ တို့၌ ဖြစ်ပေါ် လာနိုင်ပြီး မဂ်ဖြင့်လည်း မပယ်ရသေးသည့် အနုသယ ကိလေသာကို ဆိုလိုသည်။

ဥပ္ပန္ဒ ၄-ပါး အဓိပ္ပါယ်အကျယ်

၁။ ဝတ္တမာနုပ္ပန္န

(ဝတ္တမာန = ဖြစ်ဆဲ။ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်ဆဲ။) ဥပါဒ် ဌီ ဘင် ဟူသော ခဏ ၃-ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဖြစ်ဆဲ ပစ္စုပ္ပန် သင်္ခတတရားသည် ဝတ္တမာနုပ္ပန္န မည်၏။

၂။ ဘူတာပဂတုပ္ပန္န

(ဘူတ =ခံစားခြင်း ရောက်ခြင်း၊ အပဂတ= ချုပ်ခြင်း ကင်းခြင်း။ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ပြီး) အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားပြီး၍ ချုပ်ပြီး ကင်းပြီးသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်သည် ဘူတာပဂတုပ္ပန္န မည်၏။

ကြံဆ၍“ဝိကပ္ပဂါဟ”အားဖြင့် အကုသိုလ်သည် ရာဂစသည်တို့ဖြင့် အာရုံ၏ အရသာကို ခံစား၏။ ကုသိုလ်သည် အလာဘ စသည်တို့ဖြင့် အာရုံ၏ အရသာကို ခံစား၏။

ဝိပါက်သည် ကံအဟုန်က ပစ်ချအပ်သောကြောင့် အာရုံ၏အရသာကို မခံစားနိုင်၊ အဟိတ်ကြိယာသည် အလွန် အားနည်း သောကြောင့်၎င်း, သဟိတ် ကြိယာသည် ရဟန္တာ၏သန္တန်၌ဖြစ်၍ အလွန်သိမ်မွေ့ သောကြောင့်၎င်း အာရုံကို မခံစားနိုင်။

ထိုသို့ အာရုံ၏အရသာကို ခံစားနိုင်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် စိတ္တုပ္ပါဒ်သည် အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားပြီး၍ ချုပ်ပြီး ကင်းပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဘူတာပဂတုပ္ပန္န မည်၏။(ဤအလိုသော် ဝိပါက်ကြိယာနှင့် ရုပ်တရားများကျန်နေသည်။ ဘူတသဒ္ဒါ ခံစားခြင်းအနက်ကို ဟောသည်။)

တနည်း--- ဖြစ်ပြီး အတိတ်ဖြစ်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာ စိတ္တုပ္ပါဒ်နှင့် ရုပ်ဟူသော သင်္ခတ တရားသည် ဥပါဒ်စသော ခဏ ၃-ပါးသို့ ရောက် ပြီး၍ ချုပ်ပြီး ကင်းပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဘူတာပဂတုပ္ပန္န မည်၏။ (ဤအလိုသော် ဘူတသဒ္ဒါ ရောက်ခြင်း အနက်ကိုဟောသည်။)

သို့ဖြစ်၍ ၂-နည်းလုံးကို ပေါင်း၍ကြည့်သော် ဖြစ်ပြီး အတိတ် သင်္ခတ တရားသည် ဘူတာပဂတုပ္ပန္န မည်၏ ဟု မှတ်ရာ၏။

၃။ ဩကာသ ကတုပ္ပန္န

(ဩကာသ = အခွင့်။ ကတ = ပြုအပ် ပေးအပ်။ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ပြီး ဖြစ်လတ္တံ့ ) မရဏာသန္န အခါ သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ထင်လာသော အကျိုးပေးခွင့် ရသော အတိတ် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံသည် အခြားကံတို့၏ အကျိုးပေးခွင့်ကို တားမြစ်၍ မိမိ အကျိုးပေးတို့ကိုသာ အခွင့်ပေးသည် ဖြစ်သောကြောင့် ဩကာသ ကတုပ္ပန္ဒ မည်၏။ (ဤအလို ဥပ္ပန္ဒသဒ္ဒါ ဖြစ်ပြီး အနက်ကို ဟောသည်။)

တနည်း – ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံကြောင့် ဖြစ်ခွင့်ရသော အနာဂတ်၌ ဧကန်ဖြစ်လတ္တံ့သော အကျိုးဝိပါက်သည် ထင်ရှားမဖြစ်ပေါ်သေး သော်လည်း ဩကာသ ကတုပ္ပန္န မည်၏။ (ဤအလိုသော် ဥပ္ပန္နသဒ္ဒါ ဖြစ်လတ္တံ့ အနက်ကို ဟောသည်။)

သို့ဖြစ်၍ အတိတ်ကံနှင့် အနာဂတ် အကျိုး ဝိပါက်သည် ဩကာသ ကတုပ္ပန္န မည်၏ ဟု မှတ်ရာ၏။

၄။ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န

(ဘူမိ = ဖြစ်ရာဌာန အာရုံ။ လဒ္ဓ = ရအပ်ခြင်း၊ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ပေါ် လာခြင်း) ဝိပဿနာ၏ အာရုံဖြစ်သည့်ပြင် ကိလေသာ၏ ဖြစ်ရာဌာန ဖြစ်သောကြောင့် တေဘူမကဥပါဒါနက္ခန္ဓာသည် ဘူမိ မည်သည်။

ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၌ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၍ မဂ်ဖြင့် မပယ်ရသေးသည့် ကိလေသာသည် ဘူမိလဒ္ဓ မည်သည်။

ယင်းကိလေသာသည်ပင် မဂ်ဖြင့် မပယ်ရသေး သဖြင့် မဂ်သတ်ဖို့ရန် ရှိနေသောကြောင့်၊ တနည်း ~ ကိလေသာဖြစ်လောက်သည့် အာရုံနှင့်ကြုံလျှင် အချိန် မရွေး ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဥပ္ပန္န မည်သည်။

သို့ဖြစ်၍ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၌ အကြောင်းတိုက်ဆိုင် ညီညွတ်လျှင် အချိန်မရွေး ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ကိလေသာသည် ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န မည်သည်။

ထို ဘူမိလဒ္ဓဟူသော ကိလေသာသည် ပစ္စုပ္ပန်လည်း မဟုတ်၊ အတိတ်လည်း မဟုတ်၊ အနာဂတ်လည်း မဟုတ်၊ ဘာမျှ မရှိသော အဘာဝပညတ်လည်း မဟုတ်၊ မဂ်ဖြင့် မပယ်ရသေးသော ကိလေသာမျိုးသာ ဖြစ်သည်။

ထိုဥပ္ပန္န ၄-ပါး၌ လိုရင်းကား --

ဝတ္တမာနုပ္ပန္န = ဖြစ်ဆဲ ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခတတရား
ဘူတာပဂတုပ္ပန္န = ဖြစ်ပြီး အတိတ်သင်္ခတတရား
ဩကာသကတုပ္ပန္န= အတိတ်ကံနှင့် အနာဂတ်အကျိုးဝိပါက်တရား
ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န = ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၌ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် ကိလေသာတို့တည်း။

မဂ်ပယ်ဥပ္ပန္န

ယင်းဥပ္ပန္န ၄-ပါးတို့တွင် ပစ္စုပ္ပန် အတိတ် အနာဂတ် ဟူ၍လည်း မဆိုအပ် အဘာဝပညတ် လည်း မဟုတ်သော ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နကိုသာ မဂ်က ပယ်သည်။ ကြွင်းဥပ္ပန္န ၃-ပါးကို မပယ်။

အတိတ်ကိလေသာသည် အလိုအလျောက် ချုပ်ပျောက်လွန်ပြီးဖြစ်၍ အတိတ် ကိလေသာ ကို ပယ်ဖွယ်မလို။ မဖြစ်သေးသော အနာဂတ် ကိလေသာကို ပယ်ရမည်မှာလည်း အနာမရှိခင် ဆေးတင်သော သမားကဲ့သို့ ဖြစ်ချေသည်။

ပစ္စုပ္ပန်ကိလေသာ ဖြစ်ပေါ်နေတုန်းမှာလည်း မဂ်စိတ် မဥပါဒ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်ကိလေသာကိုလည်း မဂ်က မပယ်ချေ။ (တချိန်တည်း၌ စိတ် ၂-ခု တပြိုင်နက် မဖြစ်စကောင်းပေ။)

စင်စစ်မှာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န ခေါ်သော ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အနုသယကိလေသာကိုသာ မဂ်က ပယ်သတ်လေသည်။

ဤ၌ ပယ်သတ်ခြင်း ဆိုသည်မှာ မဖြစ်ပေါ် လာသေးသော ကိလေသာများ မဖြစ်အောင် တားမြစ်ခြင်းကို မဂ်က ပယ်သတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တနည်းဆိုသော် -- ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ကိလေသာများ ဖြစ်ခွင့်မရခြင်းကို မဂ်က ပယ်သတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

တနည်း ဥပ္ပန္န ၄-ပါး

၁။ သမုဒါစာရုပ္ပန္န

(သမုဒါစာရ = ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်ခြင်း။) ခဏ ၃-ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဖြစ်ဆဲပစ္စုပ္ပန် သင်္ခတ တရားသည် သမုဒါစာရုပ္ပန္န မည်၏။

ဝတ္တမာန = သမုဒါစာရ = ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်ဆဲ။ ခဏတ္တယသမင်္ဂီ = ခဏ ၃-ပါးနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ဝတ္တမာန သမုဒါစာရ ဥပ္ပန္န ခဏတ္တယသမင်္ဂီ၊ ဤပုဒ် ၄-ခုတို့သည် သဒ္ဒါအနေသာ ကွဲပြားသည်။ အနက် အဓိပ္ပါယ်အရကောက် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ဆဲပစ္စုပ္ပန်သင်္ခတတရားချည်းပင် ဖြစ်သည်။

၂။ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္န

(အာရမ္မဏ = အာရုံ။ အဓိ = စွဲစွဲမြဲမြဲ။ ဂဟိတ = ယူခြင်း။) ပစ္စုပ္ပန်အခိုက်၌ မဖြစ်ပေါ် လာ သေးသော်လည်း အယောနိသောမနသိကာရဖြင့် ထင်လာသည့် အာရုံကို စွဲစွဲမြဲမြဲ ယူထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် နောင်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ကိလေသာသည် အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္န မည်၏။

ကလျာဏီရွာ၌ ဆွမ်းခံကြွသော မဟာတိဿ မထေရ်အား ဝိသဘာဂ မာတုဂါမအဆင်းကို မြင်သောအခါ ဖြစ်ပေါ် လာသော ကိလေသာမျိုးကဲ့သို့ မှတ်ရာ၏။

တနည်း – တကြိမ် စွဲမြဲစွာ ယူထားပြီးသော အာရုံကို အောက်မေ့မိတိုင်း အာရုံပြုမိတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာလတ္တံ့သော ကိလေသာသည် အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္န မည်၏။

၃၊ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္န

(အ = မ၊ ဝိက္ခမ္ဘိတ = ခွါခြင်း၊ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ပေါ်ခြင်း) သမထဘာဝနာ ဝိပဿနာ ဘာဝနာဖြင့် ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်အားဖြင့် မခွါအပ်သေးသော ကိလေသာမျိုးသည် ပစ္စုပ္ပန် စိတ်အစဉ်သို့ မတက်မရောက်သေးသော်လည်း ဖြစ်ခြင်းကို မြစ်တတ်သော အကြောင်းမရှိ သောကြောင့်၊ ဝါ၊ အကြောင်းညီညွတ်လျှင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သောကြောင့် အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္န မည်၏။

၄။ အသမူဟတုပ္ပန္န

(အ = မ၊ သမူဟတ = ပယ်သတ်ခြင်း။ ဥပ္ပန္န = ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။) သမထ ဝိပသာနာ ဘာဝနာဖြင့် ခွါပြီး၍ မဂ်ဖြင့် မပယ်သတ်အပ်သေးသော ကိလေသာသည် မဂ်ဖြင့် မပယ်သတ်ရသေးသဖြင့် တဖန်ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သောကြောင့် အသမူဟတုပ္ပန္န မည်၏။

ဥပမာ -- သမာပတ် ၈-ပါးရ မထေရ်တပါးသည် ကောင်းကင်၌ ဈာန်ဖြင့် ကြွသွားစဉ် ပန်းဥယျာဉ်၌ ပန်းခူးရင်း သီချင်းသီဆိုနေသည့် မာတုဂါမ၏ သီချင်းသံကို ကြားသော အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကိလေသာမျိုးကဲ့သို့တည်း။

ထိုဥပ္ပန္န ၄-မျိုး၌ လိုရင်းကား--

၁။ သမုဒါစာရုပ္ပန္န = ဖြစ်ဆဲပစ္စုပ္ပန်သင်္ခတတရား
၂။ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္န = အမှတ်ရတိုင်း ပေါ် လာနိုင်သည့် ကိလေသာမျိုး
၃။ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္န = ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်အားဖြင့် မပယ်ရသေးသည့် ကိလေသာမျိုး
၄။ အသမူဟတုပ္ပန္န = သမုစ္ဆေဒ ပဟာန်အားဖြင့် မပယ်ရသေးသည့် ကိလေသာမျိုးတည်း။

မဂ်ပယ်ဥပ္ပန္န

ထိုဥပ္ပန္န ၄-ပါးတွင် ၁-မှ တပါး ကျန် ၃-ပါးသော ဥပ္ပန္နကို မဂ်က ပယ်သတ်လေသည်။

၂-၃-၄-ဥပ္ပန္နသည် အကြောင်းညီညွတ်က ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သောကြောင့် ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်၍ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န၌ ပေါင်း၍ သွင်းယူအပ်၏။

ထိုဥပ္ပန္န ၂-နည်းစလုံးကို မရောနှောပဲ သီးခြား ခွဲလိုက်လျှင် မဂ်သည် ဝတ္တမာနုပ္ပန္န ဘူတာပဂတုပ္ပန္န ဩကာသကတုပ္ပန္န သမုဒါစာရုပ္ပန္န တို့ကို မပယ်သတ်ချေ။ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္န အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္န အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္န အသမူဟတုပ္ပန္န တို့ကိုသာ ပယ်သတ်လေသည်။

အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊ နှာ-၁၀၈၊ ၁၀၉။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂။ နှာ-၂၈၅။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊ နှာ ၁၅၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋ္ဌ၊ ဒု၊ နှာ-၃၂၈-၃၃၀။
မူလဋီ၊ ၁၊ နှာ-၆၇။
မဟာဋီကာ၊ ဒု၊နှာ-၄၉၉-၅၀၃။