အဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်း

အဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်း

ပဏာမဂါထာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ပဏာမဂါထာ

အဘိဓမ္မံ ဒေသကံ ဗုဒ္ဓံ၊ ဣမံ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ၊

ဒက္ခိဏေယျဉ္စ တံ စာရံ၊ အဟံ ဝန္ဒာမိ သဗ္ဗဒါ။ (ပထျာဝတ္တဂါထာ)

အဘိဓမ္မံ = ဓမ္မသင်္ဂဏီ, ဝိဘင်း, ဓာတုကထာ အစဖြာသည့် (၇)ပါးသော ကျမ်းတို့လာ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို။ ဒေသကံ = တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှာ မယ်တော်မိနတ်သား သန္တုသိတအား အမှူးထား၍ နတ်ဗြဟ္မာတို့အား ဟောကြားတော်မူသော။ ဗုဒ္ဓဉ္စ = သစ္စာလေးတန် တရားမှန်ကို ဧကန်သိမြင် ဘုရားရှင်ကိုလည်းကောင်း။ ဗုဒ္ဓေန = ဘုရားရှင်သည်။ ဒေသိတံ = ဟောကြားတော်မူအပ်သော။ ဣမံ ဓမ္မဉ္စ = ဤ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကိုလည်းကောင်း။ တံ = ထို အဘိဓမ္မာ အစဖြာသော တရားတော်ကို။ စာရံ = နောက်မဆုတ်တမ်း တကယ်ပင် ကြိုးစားကျင့်ကြံတော်မူသော။ ဒက္ခိဏေယျံ = မြင့်မြတ်သော အလှူတော်ကို ခံတော်မူထိုက်သော။ သံဃဉ္စ = အရိယာရှစ်ဖော် သံဃာတော် ကိုလည်းကောင်း။ အဟံ = အဘိဓမ္မာသရုပ် ရှာဖွေထုတ်နုတ်၍ သိကောင်းစရာ အဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်းစာကို ရေးသားဖော်ပြ ကောဝိဒဟု နာမ မှည့်ခေါ် ဘုရားတပည့်တော်သည်။ သဗ္ဗဒါ = နေ့ရောညဉ့်ပါ ဘယ်ခါမပြတ် အမှတ်ရသော အခါခပ်သိမ်း၌။ ဝန္ဒာမိ = ကာယဝစီ မနောချီလျက် အဉ္စလီ မာန်လျော့ ဦးနှိမ်ကျော့၍ ရှိခိုးကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။

အမှာစာ

ပဲခူးမြို့ သီရိမင်္ဂလာကြခတ်ဝိုင်း ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်

တိုက်အုပ်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဉေယျဓမ္မာဘိဝံသ၏

အမှာစာ

သေချာစေ့ငု ဖတ်ကြည့်ရှု

သာသနာ့လင်းရောင်ကြည်ဆရာတော်ဘုရားသည် အဘိဓမ္မာဘာသာ သင်တန်းစာမူနှင့်တကွ ကိုယ်တိုင်ကြွလာပြီး အမှာစာရေးပေးပါဟု လျှောက်ထားလာရာ စာမူအကုန်ဖတ်ကြည့်ပြီးမှ ရေးမည်ဟု စိတ်ကူးပြီး လက်ခံယူထားမိပါသည်။ စိတ်ကူးထားသည့်အတိုင်း ကုန်ဆုံးသည့်တိုင်အောင် ဖတ်ရှုခဲ့ပါသည်။ အချို့နေရာတွင် နှစ်ကြိမ်သုံးကြိမ်ပင် ထပ်ကာထပ်ကာ ဖတ်မိပါသည်။

နက်နဲလှစွာ အဘိဓမ္မာ

အဘိဓမ္မာသည် သုတ္တန်ပါဠိတို့ထက် ထူးကဲလွန်မြတ်သော တရားဖြစ်၍ ခက်ခဲနက်နဲပြီး အလွန်မှလည်း ကျယ်ဝန်းလှပါသည်။ သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့၏ ဉာဏ်တော်အရာလည်း ဖြစ်ပါသည်။ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကို ထိုးထွင်းသိတော်မူစဉ်အခါကပင်လျှင် ဤအဘိဓမ္မာ နည်းသမုဒ္ဒရာကို ရအပ်သိအပ်တော်မူခဲ့ပါသည်။

ပစ္ဆိမယာမာဝသာနေ ဒသဗလစတုဝေသာရဇ္ဇာဒိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏပဋိမဏ္ဍိတံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တောယေဝ ဣမံ အဘိဓမ္မနယသမုဒ္ဒံ အဓိဂဉ္ဆိ။

(အဋ္ဌသာလိနီ၊ဋ္ဌ၊၇၇။)

သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရစဉ်က သိအပ်ရအပ်ပြီးသော အဘိဓမ္မာ ရှိတော်မူသော ဘုရားရှင်သည် နှစ်ဆယ့်တစ်ရက် (သုံးသတ္တာဟ)လွန်၍ စတုတ္ထမြောက် ရတနဃရသတ္တာဟ၌ သယမ္ဘူဉာဏ်တော်ကို ရခြင်းဖြင့် သိအပ်ရအပ်ပြီးသော ကျယ်ဝန်းလှစွာသော အဘိဓမ္မာနည်းသမုဒ္ဒရာကို အထူးထူးအပြားပြား စူးစမ်းဆင်ခြင်တော်မူပြီးနောက် ---

ဧဝံ အဓိဂတာဘိဓမ္မော ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နသတ္တာဟံ အနိမိသသတ္တာဟံ စင်္ကမနသတ္တာဟဉ္စ အတိက္ကမိတွာ၊ စတုတ္ထေ သတ္တာဟေ သယမ္ဘူဉာဏာဓိဂမေန အဓိဂတံ အဘိဓမ္မံ ဝိစိနိတွာ ... (အဋ္ဌသာလိနီ၊ဋ္ဌ၊၇၇။)

မာတရံ ပမုခံ ကတွာ၊ တဿာ ပညာယ တေဇသာ။

အဘိဓမ္မကထာမဂ္ဂံ၊ ဒေဝါနံ သမ္ပဝတ္တယိ။ (အဋ္ဌသာလိနီ၊ဋ္ဌ၊၁။)နှင့်အညီ

ခုနစ်ဝါမြောက်ရောက်သည့်အခါ မယ်တော်ဖြစ်ဖူးသော နတ်သားကို အကြီးအမှူးထား၍ တာဝတိံသာနတ်ပြည် ပင်လယ်ကသစ်ပင်ရင်း ပဏ္ဍုကမ္ဗလာမြကျောက်ဖျာနေရာ၌ သီတင်းသုံးတော်မူလျက် ဝါတွင်းသုံးလ တိုင်တိုင် မရပ်မနား အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။

ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဒေဝေသု ဝိဟရတိ တာဝတိံသေသု ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ၊ တတ္ထ ခေါ ဘဂဝါ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ အဘိဓမ္မကထံ ကထေသိ။ (အဋ္ဌသာလိနီ၊ဋ္ဌ၊၇၈။)

လူ့ပြည်ရောက်လာ အဘိဓမ္မာ

ထို သုံးလတိုင်တိုင် နတ်တို့အား အဘိဓမ္မာတရားဟောစဉ် ဆွမ်းကိစ္စ ရောက်သောအချိန် နိမ္မိတဘုရားရှင်အား ကိုယ်စားထားဟောကြားစေကာ လူ့ပြည်ဆင်း၊ ဆွမ်းကိစ္စအပြီး အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်အား စန္ဒကူးတော၌ အကျဉ်းနည်းဖြင့် ဟောကြားတော်မူပါသည်။ လက်ျာတော်ရံ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ်က မိမိ၏ တပည့်ရင်း လင်းနို့သားဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ရဟန်း ငါးရာတို့အား ထပ်မံ ပို့ချ သင်ကြားခဲ့ပါသည်။

တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဘုရားရှင်ဟောကြားတော်မူသော အဘိဓမ္မာ ဒေသနာသည် ကျယ်ဝန်းလှသော ဝိတ္ထာရနယဖြစ်၍ အရှင်သာရိပုတ္တရာအား ဟောကြားတော်မူသော အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်မှာ ကျဉ်းလွန်းလှ၍ သင်္ခေပနယဖြစ်ကာ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်က တပည့်ရဟန်းငါးရာအား ပို့ချသင်ကြားသော အဘိဓမ္မာဒေသနာသည် မကျဉ်းမကျယ် နာတိသင်္ခေပ-နာတိဝိတ္ထာရနယ ဖြစ်ပါသည်။

သင်္ဂါယနာ ၆-ခါ, အတည်ပြုခဲ့ပါ

ထို အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ် ပို့ချသော အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်ကို သင်္ဂါယနာသုံးတန်တင်ပြီးနောက် စတုတ္ထမြောက် သီဟိုဠ်ကျွန်း ပေထက် တင်ကာ မန္တလေးမြို့ ကျောက်ထက်တင်ပြီး ရန်ကုန်ကမ္ဘာအေး၌ ဓမ္မသင်္ဂဏီ, ဝိဘင်း, ဓာတုကထာ, ပုဂ္ဂလပညတ်, ကထာဝတ္ထု, ယမိုက်, ပဋ္ဌာန်းအားဖြင့် (၇)ကျမ်း ပိုင်းခြားထားပါသည်။ ယခုအခါ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်မူအားဖြင့် အဘိဓမ္မာ (၇)ကျမ်း ပါဠိတော်များ အုပ်ရေ (၁၂)အုပ် ရှိပါသည်။

အရှင်အနုရုဒ္ဓါ ထေရ်မဟာကျေးဇူး

ထိုမျှနက်နဲကျယ်ဝန်း များပြားလှစွာသော အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်မြတ်က အကျဉ်းချုံးကာ ဖွင့်ဆိုအပ်သော အဋ္ဌကထာမှာ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ မည်ပါသည်။ သေးငယ်လွန်း၍ ရှေးအခါက လက်သန်းအဋ္ဌကထာဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြ၍ ယခုအခါ အလွယ် သင်္ဂြီုဟ်ပါဠိ (= သင်္ဂဟပါဠိ)ဟု ခေါ်ကြသည်။ စိတ်, စေတသိက်, ပကိဏ်း, ဝီထိ, ဝီထိမုတ် (ဘုံပိုင်း), ရုပ်, သမုစ္စည်း, ပစ္စည်း, ကမ္မဋ္ဌာန်းဟု (၉)ပိုင်း ခွဲဝေပိုင်းခြားထားသည်။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းဆရာထေရ်မဟာ၏ ကျေးဇူးတရား ကြီးမားလှပါသည်။

သင်တန်းရေးပုံ နည်းမျိုးစုံ

သာသနာ့လင်းရောင်ကြည်ဆရာတော်သည် ယင်းအဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ ကျမ်းကို အခြေခံ၍ ယခု အဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်းကို ရေးသားခဲ့ပေသည်။ သို့သော် ကျမ်းပေါင်းများစွာ စုံလင်စွာ ကြည့်ရှုလေ့လာပြီး သင်တန်းသားတို့ ရှင်းလင်းလွယ်ကူစွာ လေ့လာသိရှိနိုင်ရန် ဇယားအကွက်ပေါင်းများစွာ မှတ်သားဖွယ်ရာ လင်္ကာဆောင်ပုဒ်များစွာဖြင့် ရှင်းလင်းရေးသား တင်ပြထားပေသည်။ အချို့ဇယား, သရုပ်များသည် ရှေ့နောက်ဆက်စပ်ကြည့်ရှုမှ ပေါ်လွင်နိုင်ပြီး အချို့သင်တန်းဆရာကိုယ်တိုင် ရှင်းပြမှ သဘောပေါက်နိုင်ပါမည်။

ဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်လိုသူ, ဤအဘိဓမ္မာနည်းသင်ယူ

အလွန်တရာကျယ်ဝန်း၍ ခက်ခဲနက်နဲလှစွာသော အဘိဓမ္မာကို ပညတ်+ပရမတ်ဟု အကျဉ်းခွဲပြပြီး တဖြေးဖြေးချဲ့ခွဲ ရှင်းလင်းပြဆိုသွားရာ စျာန်အဘိညာဏ်သမာပတ်, ဝိပဿနာ, မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်တိုင်အောင် သင်တန်းပေးသွားရာ အဘိဓမ္မာသဘောသဘာဝကို နားလည်ရုံမျှမက သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်လိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်များသည်လည်း သင်တန်း တက်ရောက် နည်းယူ သဘောပေါက်အောင် သင်ယူ၍ သမထ/ဝိပဿနာ ဘာဝနာများ ကြိုးစားအားထုတ်သင့်ပါကြောင်း အမှာစာ ရေးသားအပ်ပါသတည်း။

အရှင်ဉေယျဓမ္မာဘိဝံသ

ကြခတ်ဝိုင်းတိုက်အုပ်ဆရာတော်

အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ

နိုင်ငံတော်ဗဟိုရ်ဝန်ဆောင်

ကြခတ်ဝိုင်းကျောင်းတိုက်

ပဲခူးမြို့။

အမှာစာ

ပဲခူးမြို့ ဥဿာမြို့သစ် စမ်းကြီးတောရကျောင်းတိုက်

ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣဿရိယာဘိဝံသ၏

အမှာစာ

၁၃၆၉-ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် (၁၂)ရက်နေ့ နံနက်တွင် သာသနာ့-လင်းရောင်ကြည်ဆရာတော်က ဖုန်းဆက်ပါသည်။ အဘိဓမ္မာသင်တန်း-စာမူကို ပေးပို့လိုက်မည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ယင်းစာမူကို ကြည့်ရှု၍ ဝေဖန်ချက်နှင့် အမှာစာရေးပေးရန် မိန့်ပါသည်။ အမြန်လိုသည်ဟုလည်း ထပ်ဆင့် မှာပါသည်။ အမှာစာရေးရန် မဝံ့မရဲရှိသော်လည်း ဆရာတော်အား လေးစားရသောကြောင့် လက်ခံလိုက်ရပါသည်။ အဘိဓမ္မာသင်တန်းစာမူကို သေချာစွာ ဖတ်ကြည့်ပြီး အမှာစာရေးမည်ဟု စိုင်းပြင်းသောအခါ အသိဉာဏ်ထဲတွင် ဆရာတော်၏ စိတ်နေစိတ်ရင်း သဘောထား ပီပြင်စွာ ပေါ်လာခဲ့ပေသည်။

အချိန်မှာ ၁၃၆၁-ခုနှစ်၊ နှစ်ကုန်ပိုင်းလောက်က ဖြစ်ပါသည်။ ဆရာတော်နှင့် စကားစမြည်ပြောကြရင်း မော်လမြိုင်မြို့ ဖားအောက်တောရ ရိပ်သာသို့ သွား၍ တရားဝင်ကြရန် တိုင်ပင်စီစဉ်ဖြစ်ကြပါသည်။ ဆရာတော် တစ်ပါးတည်းသာ သွားရောက်ဖြစ်၍ မိမိမှာ စမ်းကြီးတောရကျောင်းတိုက်ကို လက်ခံထားပြီးဖြစ်၍ ဆရာတော်၏ ဆန္ဒကို မဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့ပါ။ သည့်အတွက် ယခုမှပင် တောင်းပန်စကား လျှောက်ထားရပါသည်။ နောက် ဆရာတော်နှင့် တွေ့သောအခါ ''ဦးဇင်း တိုင်ပင်ထားပြီးသား ဘာလို့ မလာတာလဲ၊ ဦးဇင်းမလာတော့ တပည့်တော်အစီအစဉ်တွေ ပျက်ကုန် တာပေါ့''ဟု ငြီးငြူပြောဆိုပါသည်။

အမှန်မှာ ဆရာတော်သည် ပရိယတ္တိကို ခဏအနားပေး၍ ပဋိပတ္တိကို စောက်ချလုပ်လိုသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုအကြောင်းကို နောက်မှ သိရပေသည်။ ဆရာတော်သည် ပရိယတ္တိကို မြတ်နိုးသလို ပဋိပတ္တိကိုလည်း အလွန်တန်ဘိုးထား၏၊ ထိုစဉ်က ဆရာတော် ရိပ်သာမှာ ဝါဆိုသတဲ့ဟု ကြားသိရသောအခါ အံ့ဩမှု ဆုံးရှုံးရမှု စသည်တို့ဖြင့် အုတ်အော်သောင်းနင်း ဖြစ်သွားပါသည်။ (၃)နှစ် (၃)ဝါအကြာ တရားအားထုတ်နည်းများရယူပြီး နောက်တော့ ဆရာတော်သည် အများဆန္ဒကို လိုက်လျော၍ မူလတာဝန်ကို ပြန်လည် လက်ခံခဲ့ပါသည်။ ဆရာတော်သည် ကျောင်းတိုက်ကြီးကို မျက်နှာ လွှဲ၍ အဘယ်ကြောင့် ရိပ်သာသို့ သွားရသနည်းဟု စဉ်းစားနေမိပါသည်။ ဆရာတော်ကိုကား မလျှောက်ထားဖြစ်ခဲ့ပါ။ ယခု ဤအဘိဓမ္မာဘာသာ သင်တန်း ကျမ်းစာအုပ်ကို ဖတ်မိတော့မှ ရိပ်သာသွားရခြင်း အကြောင်းရင်းကို တစ်စေ့တစ်စောင်း နားလည်လာရပါသည်။ ဆရာတော်၏ ပကတိ ပင်ကိုစိတ်ရင်းမှာ ဝနဝါသီ တောရမှီ၍ တစ်ကိုယ်တည်း တရားဘာဝနာဖြင့် မွေ့လျော်နေထိုင်လိုခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဆရာတော်သည် တပည့်သံဃာများကိုသာမက လူပုဂ္ဂိုလ်များကိုပါ သင်ကြားပြသလျက် သင်တန်းများပို့ချခြင်း၌ ဝါသနာထုံခဲ့ပေသည်။ ကျောင်းတိုက်၌ ရှေးဦးအစကပင် မင်္ဂလာသင်တန်း, ဆန်းသင်တန်း, ယမိုက်သင်တန်း, ပဋ္ဌာန်းသင်တန်းများကိုလည်း ပို့ချပေးတော်မူခဲ့ပါသည်။ ယခုရိပ်သာ၌ ပဋိပတ္တိအလုပ်ကို အားထုတ်ရင်း တစ်ဖက်ကလည်း အများဆန္ဒအရ ဝိနည်းဘာသာသင်တန်း, အဘိဓမ္မာသင်တန်းများကို ပို့ချပေးရပြန်ပါသည်။ ရိပ်သာ၌နေစဉ် ဖူးပွင့်ဝေဆာလာသော အသီးအပွင့်များပင်၊ ပရိယတ္တိကို လျစ်လျူရှုမထားဘဲ လေးစားတန်ဘိုးထားကြောင်း ဖော်ပြနေပါသည်။ ဆရာတော်ကား ပရိယတ်, ပဋိပတ် နှစ်ရပ်ကုံလုံ ပြည့်စုံသူဖြစ်၍ ရှာမှရှား တကယ့်ပါရမီရှင် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးဖြစ်ပါသည်။

ဤကျမ်းစာအုပ်မှာ ''သဒ္ဒါမှာ ရုပ်၊ သင်္ဂြီုဟ် သရုပ်'' ဆိုရိုးစကားအရ သရုပ်ခွဲကျွမ်းကျင် ပိုင်နိုင်အောင် ဇယားများဖြင့် ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ရှင်းလင်းပြထားပေရာ အဘိဓမ္မာကို လေ့လာလိုက်စားလိုသူများ အားထားရမည့်စာအုပ်ဖြစ်ပေသည်။ သင်တန်းဆိုသည့်အတိုင်း သရုပ်ခွဲပုံများကို ဇယားပုံဖြင့် စိတ်တိုင်းကျဖော်ပြထားရာ နားလည်ရန် လွယ်ကူပေသည်။ ယခင်က မလေ့လာ မမှတ်သားဖူးသော အကြောင်းအရာများကိုလည်း ဇယားမြင်ရမှ နားလည်သဘောပေါက်ခဲ့ရပေသည်။ ဥပမာ --- ဤကျမ်းစာ၌ စက်ဝိုင်းပုံဖြင့် ဖော်ပြထားသော နာမ်သံသရာစက်လည်ပုံ, ဇယားဖြင့် ဖော်ပြထားသော မဂ်လေးပါးပယ်သော အကုသိုလ်အမျိုးအမည်များ တွေ့ရ၍ ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားပါသည်။ ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုနည်းပါးနေသော ဇယားများကို သင်ပြပေးသဖြင့် ရှေးမူများ မကွယ်ပျောက်စေရန် ထိမ်းသိမ်းရာရောက်၍ ပညာရှင်များက ကြိုဆိုရမည် ဖြစ်ပေသည်။

ဆရာတော်သည် ပရိယတ္တိသမားသက်သက်ဖြစ်သည်ကို အားရကျေနပ် ဟန်မတူ။ ထို့ကြောင့် သူ၏ ကျမ်းစာ၌ ''ပရိယတ္တိသင်ကြားရေးနယ်မှာ စာမေးပွဲကို ဦးစားပေး သင်ကြားလေ့လာကြသဖြင့် အဘိဓမ္မာဘာသာကို ကျင့်ကြံပွားများ အားထုတ်ဖို့ထက် စာမေးပွဲဖြေဆိုနိုင်ရေးအတွက်သာ အားပေးလေ့လာသူတွေများလာသည်။ တကယ် ကျင့်ကြံပွားများ အားထုတ်မည်ဆိုလျှင်လည်း အဘိဓမ္မာ မကျွမ်းကျင် မလေ့လာ မသိနားမလည်ပါက အခက်တွေ့နိုင်ပါသည်''ဟု ဖော်ပြထားပေသည်။ မှန်ပါသည်၊ ပဋိပတ္တိ အားထုတ်ရာ၌ အဘိဓမ္မာသဘောကို နားလည်သဘောပေါက်လျှင် ပို၍ လွယ်ကူပါသည်။ အများသူငါ ခန္ဓာ၌ အရှိဖြစ်သော ရုပ်နာမ်ပရမတ်ကို ခွဲခြားပိုင်နိုင် သိမြင်နိုင်စွမ်းရှိပါလျှင်မူ အတော်အသင့် ခရီးရောက်သည်ဟု ဆိုရပေသည်။

ဤကျမ်းစာ၌ ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်နေပုံကို ရေ၌ တုတ်ဖြင့် ရေးခြစ်ဥပမာ, မိုးရွာ၍ ရေပွက်ထလာခြင်းဥပမာ, နေရောင်နှင့် တွေ့၍ ဆီးနှင်းပေါက် အရေပျော်ဥပမာ, ဆူးဖျားပေါ်၌ မုံညင်းစေ့တင်ခြင်းဥပမာများဖြင့် ရှင်းပြထားပေသည်။

အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲ ဖြေဆိုနိုင်ရေးအတွက် သက်သက်မဟုတ်ဘဲ တရားဘာဝနာကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ရာ၌ အဘိဓမ္မာကို ကျွမ်းကျင်စွာ လေ့လာနားလည်ထားပါလျှင် အခက်အခဲ မတွေ့နိုင်ဘဲ ချမ်းသာလွယ်ကူ စေရန် ဤကျမ်းစာကို စီစဉ်ထားသည်ဟု ဆရာတော်က ဆိုထားရာ ကျမ်းစာမှာ တစ်မူကွဲပြား ထူးခြားနေပါသည်။ ဆရာတော်ရေးသားပြုစုသော ကျမ်းစာများကို ကိုယ်ကျိုးမဖက် သာသနာအတွက် အခမဲ့ဖြန့်ဝေလှူဒါန်း-သောကြောင့်လည်း ဆရာတော်၏ သန့်စင်မွန်မြတ်သော စေတနာသမ္မာဆန္ဒမှာ မွန်မြတ်လှပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျမ်းစာပါအတိုင်း လေ့လာမှတ်သား ကျင်ြ့ကံနေထိုင်သောအားဖြင့် ဆရာတော်၏ ဆန္ဒကို ဖြည့်ကြပါဟု တိုက်တွန်း စကားဆိုရပါမည်။

''အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်လာ စျာန် မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ဟုဆိုအပ်သော ချမ်းသာအစစ် ချမ်းသာအမှန်ကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ထိတွေ့ပေါက်မြောက်လို သိလို မြင်လို ကျင့်ကြံလိုသူတို့အား သီလကျင့်စဉ်, သမာဓိကျင့်စဉ်, ပညာကျင့်စဉ်ဟူ၍ ကျင့်စဉ် (၃)မျိုးရှိကြောင်းနှင့် ယခုအခါ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ, ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ အခြေခံအတွက် ရည်ရွယ်၍ ဤကျမ်းစာကို ရေးသားပါသည်''ဟု ဆရာတော်က ဆိုထားရာ ဤအဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်းကျမ်း၌ ညွှန်ကြား ထားသည့်အတိုင်း တသွေမတိမ်း သင်ယူလေ့လာ မှတ်သားကျင့်ကြံလျက် ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို သဘာဝဆိုက်အောင် ပရမတ္ထသဘောကို ကွဲကွဲပြားပြား သိမြင်နိုင်အောင် အားထုတ်နိုင်ကြကုန်၍ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် စသည်ကို အမှန်ရရှိကြပြီး အန္ဓပုထုဇဉ် (အကန်း)ဘဝမှ ကလျာဏပုထုဇဉ် (အကောင်း) ဘဝသို့လည်းကောင်း, ကလျာဏပုထုဇဉ်ဘဝမှ အရိယာ (မြင့်မြတ်ဖြူစင်သူ) ဘဝသို့လည်းကောင်း မလွဲမသွေ ဧကန်ရောက်ရှိမည် ဖြစ်ပေသည်။

ဘဒ္ဒန္တဣဿရိယာဘိဝံသ

သ.စ.အ ဓမ္မာစရိယ (ဝဋံသကာ)

ပဉ္စနိကာယဏ္ဏဝ ပိဋကတ္တယပါရဂူ

မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ

စမ်းကြီးတောရကျောင်းတိုက်

ဥဿာမြို့သစ်၊ ပဲခူးမြို့။

နိဒါန်းမှတ်သားဖွယ်

၁၃၆၉-ခု၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် (၁၃)ရက်

(၁၃-၅-၂၀၀၇) တနင်္ဂနွေနေ့

နိဒါန်းမှတ်သားဖွယ်

ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့သော အဘိဓမ္မာဒေသနာတော် မြတ်သည် အလွန်တရာ နက်နဲခက်ခဲ သိမ်မွေ့လှသော ဒေသနာတော်မြတ် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်း, ရှင်, လူ များစွာသော သူတို့သည် အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ကို သိမြင်နားလည်လိုကြသည်။ နိုင်ငံခြားသားများကလည်း အဘိဓမ္မာကို လေ့လာလိုကြသည်။

အဘိဓမ္မာ (၇)ကျမ်းရှိရာ အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်ကို လေ့လာလိုသူ တို့သည် အခြေခံအားဖြင့် အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းကို ကြိုတင်၍ လေ့လာ ကြရမည်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပရိယတ္တိသင်ကြားပေးသော ဌာနများ, စာသင်တိုက်များ, စာမေးပွဲဖြေဆိုကြသူများ အားလုံးလိုလိုပင် အဘိဓမ္မတ္ထ-သင်္ဂဟကျမ်းကို သင်ကြားပို့ချပေးကြရသည်။ စာမေးပွဲများကလည်း အဘိဓမ္မာဆိုင်ရာ မေးခွန်းများကို ထည့်သွင်းပြဌာန်း ဖြေဆိုစေခဲ့ကြသည်။

ပရိယတ္တိသင်ကြားရေးနယ်မှာ စာမေးပွဲကို ဦးစားပေး သင်ကြားလာ ကြသဖြင့် အဘိဓမ္မာဘာသာကို ကျင့်ကြံပွားများ အားထုတ်ဖို့ထက် စာမေးပွဲ ဖြေဆိုနိုင်ရေးအတွက် အားပေးလေ့လာ ဆည်းပူးကြသူတွေများလာသည်။တကယ်ကျင့်ကြံပွားများ အားထုတ်မည်ဆိုလျှင်လည်း အဘိဓမ္မာ မကျွမ်းကျင် မလေ့လာ မသိနားမလည်ပါက အခက်တွေ့နိုင်ပါသည်။

အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်လာ စျာန် မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ဟု ဆိုအပ်သော ချမ်းသာအစစ် ချမ်းသာအမှန်ကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ထိတွေ့ ပေါက်မြောက် လို သိလို မြင်လို ကျင့်ကြံလိုသူတို့အား မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သုတ်, ဝိနည်း, အဘိဓမ္မာ နိကာယ်ငါးရပ် ဒေသနာတော်အဖြာဖြာတို့ကို ဝေနေယျသတ္တဝါ တို့၏ စရိုက် ပါရမီ အနုအရင့်အားလျော်စွာ ဟောကြားထားတော်မူသည်တွင် ကျင့်စဉ်အနေအားဖြင့် သီလကျင့်စဉ်, သမာဓိကျင့်စဉ်, ပညာကျင့်စဉ်ဟူ၍ (၃)မျိုးရှိကြောင်း အဋ္ဌကထာဆရာတို့က ညွှန်ကြားတော်မူကြသည်။

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း၌လည်းကောင်း, ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာကျမ်း၌ လည်းကောင်း ဝိသုဒ္ဓိ (၇)ပါးကို အရေးထား၍ မိန့်ဆို ဖွင့်ဆိုတော်မူကြသည်။ ဝိသုဒ္ဓိ (၇)ပါး၌ သီလဝိသုဒ္ဓိကို အခြေခံ အရေးကြီးဆုံး ပထမအဆင့် ကျင့်ရန် ညွှန်ကြားတော်မူကြသည်။

သီလဝိသုဒ္ဓိ အခြေခံ အရေးကြီးသည့်အားလျော်စွာ ဝိနည်းပဒေသာ သင်တန်း အာပတ် (၇)ပုံ ပြည့်ပြည့်စုံစုံကို သင်တန်းစာအုပ် (၂)တွဲအနေဖြင့် ရေးသားတင်ပြခဲ့သည်။ ယခုအခါ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိနှင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ အခြေခံအတွက် ရည်ရွယ်၍ အဘိဓမ္မာဘာသာအခြေခံသင်တန်းစာအုပ်ကို ရေးသားတင်ပြ-ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ''သဥပစာရာ အဋ္ဌသမာပတ္တိယော စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ နာမ'' ဟူသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ ညွှန်ပြသည့်အတိုင်း ဥပစာရသမာဓိ, အပ္ပနာသမာဓိ တစ်ခုခု ရအောင် ကြိုးစားကြရမည်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလှပါသည်။

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိအခန်း၌လည်း ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန်, ပဒဋ္ဌာန်တို့ဖြင့် သိမ်းဆည်းရမည်ဟု သင်္ဂဟကျမ်း၌ ဆိုထားရာ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို သဘာဝဆိုက်အောင် ပရမတ္ထသဘော ကွဲကွဲ ပြားပြား သိရအောင် အားထုတ်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ရုပ်ဓာတ်, နာမ်ဓာတ်, ရုပ်ပရမတ်, နာမ်ပရမတ်, ရုပ်ကလာပ်, နာမ်ကလာပ်, ရုပ်သဘော, နာမ်သဘောတို့ကို အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်မှာ ညွှန်ပြသည့်အတိုင်း သိရှိထားရမည်ဖြစ်သည်။

''ရုပ် အဋ္ဌဝီသ၊ နာမ် တေပညာသ''ဟု ဆိုထားရာ ရုပ် (၂၈)ပါး နာမ်-(၅၃)ပါးတို့တွင် ရုပ် (၂၈)ပါး၌ ပထဝီဓာတ်သည် ပထဝီဓာတ်တစ်ခုတည်း ဖြစ်လို့မရပါ။ နာမ်တရားတို့တွင်လည်း ဖဿတစ်ခုတည်း, လောဘတစ်ခုတည်း ဖြစ်လို့မရပါ။ ပထဝီဓာတ်သည် အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်တို့နှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလို့ မရသောကြောင့် အနည်းဆုံး ရုပ်တရား (၈)ခုတွဲ ဖြစ်ရသည်။ အဋ္ဌကလာပ် ဟုခေါ်-သည်။ နာမ်မှာလည်း ဖဿတစ်ခုတည်း ဖြစ်လို့မရပါ။ မြင်သိစိတ် တစ်ခုမှာပင် သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏစေတသိက် (၇)ပါးနှင့် တွဲ၍ ယှဉ်၍ ဖြစ်ရသည်။ နာမ်ကလာပ် နာမ်အုပ်စုဟု ခေါ်နိုင်၏၊ (၈)မျိုး ဖြစ်ရသည်။ ဤကား အနည်းဆုံး အုပ်စုတို့တည်း။

ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်, ရုပ်အုပ်စု နာမ်အုပ်စု, ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ, ရုပ်ဃန နာမ်ဃနဟု ဆိုနိုင်သည်။ ရုပ်တရား၌ သန္တတိဃန, သမူဟဃန, ကိစ္စဃနဟု (၃)မျိုးရှိပြီး၊ နာမ်တရား၌ အာရမ္မဏဃနပါထည့်၍ ဃန (၄)မျိုး ရှိသည်ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ဖော်ပြပါသည်။ ထိုဃနတွေကို ဉာဏ်ဖြင့် ပြိုကွဲအောင် မဖြိုခွဲနိုင်-သေးလျှင် လက္ခဏ, ရသ စသည်တို့ဖြင့်လည်း မသိမ်းဆည်းနိုင်၍ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း သိသာနိုင်ပါသည်။

ဤအဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်း၌ စိတ်, စေတသိက်, ပကိဏ်း, ဝီထိ, ဝီထိမုတ်, ရုပ်, ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းဟု (၇)ပိုင်း အခြေခံ၍သင်ကြားမည်ဖြစ်ပါသည်။ သမုစ္စည်းပိုင်းနှင့် မာတိကာ ဓာတုကထာ အဘိဓမ္မာညဝါဘာသာအဖြစ် သင်ကြားပေးဖို့ ရည်ရွယ်ထားပါသည်။ ထို့နောက် ယမိုက် (၁၀)ကျမ်း, ပဋ္ဌာန်း ကုသလတိက်သင်တန်းတို့ကို ဆက်လက်သင်ကြားလေ့လာသင့်ပါသည်။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်နှင့် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိအတွက် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်ကိုလည်း လေ့လာသင်ယူရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဤသို့လျှင် အဘိဓမ္မာအခြေခံဘာသာကို သင်ကြားပြီး အဘိဓမ္မာ (၇)ကျမ်းလာ မာတိကာ ဓာတုကထာ ပုဂ္ဂလပညတ် ကထာဝတ္ထု ယမိုက် ပဋ္ဌာန်းကျမ်းတို့ကိုလည်း ဆက်လက် လေ့လာသင်ယူနိုင်ကြပါစေဟု အာသီသ ပြုအပ်ပါသည်။

ဆရာသခင် ကျေးဇူးရှင်များ

ငယ်စဉ်အခါ ရှင်သာမဏေမဝတ်မီ ကျောင်းသားကာလမှာပင် အဘိဓမ္မာသဘာဝ ကျကျနန သိမြင်ရအောင် သင်္ဂဟ (၉)ပိုင်း, (၃)ပိုင်းစီ ခွဲခြား အာဂုံပြန်, သရုပ်ခွဲ, ရုပ်တွက် အနီးကပ် ကြီးကြပ်သင်ပြပေးတော်မူကြသော စစ်ကိုင်းတိုင်း ခင်ဦးမြို့နယ် မူးသာရွာ သိမ်းဆည်းကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဝံသ အရှင်မြတ်ကြီးနှင့် ဥုးနန္ဒိမာ (သိရီပဝရဓမ္မာစရိယ), ဥုးဝိလာသ (သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ), ဥုးဇာနေယျာဘိဝံသ (စေတိယင်္ဂဏ ဂဏဝါစကဓမ္မာစရိယ) စသော ဆရာသခင် အရှင်မြတ်များ, ရဟန်းဘဝရောက်သော အခါ အထက်တန်း အဘိဓမ္မာညဝါ, ဆန်း, ပဋ္ဌာန်း, ဓမ္မသင်္ဂဏီ, အဋ္ဌသာလိနီ, ဝိဘင်း, ဓာတုကထာ, ယမိုက် သဘောသဘာဝ အတွေးအခေါ် အယူအဆ များကို သင်ကြားပြသပေးတော်မူကြသော မန္တလေးမြို့ ဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ် သရက်တောဝါးတန်းကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏိတာဘိဝံသ (စေတိယင်္ဂဏ ဂဏဝါစကဓမ္မာစရိယ), ဥုးပညာစာရ, ဥုးဇာနေယျာဘိဝံသ (ဂဏဝါစကဓမ္မာစရိယ), မော်လမြိုင်မြို့ စိန်မမပါဠိတက္ကသိုလ်ကျောင်းတိုက် ပဓာန ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသူရိယာဘိဝံသ (အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ြ.ဗ), ဥုးစာရိန္ဒ (ပိဋကတ္တယပါရဂူ), ဥုးသုမန, ဥုးမဏိသာရ, ဥုးဝိလာသ (သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ၊ စာချဆရာတော်များ), ပဲခူးမြို့ သီရိမင်္ဂလာ ကြခတ်ဝိုင်း ပရိယတ္တိ စာသင်တိုက် ပဓာနဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဇောတိပါလ (အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု) တွဲဘက်သာသနာပိုင် (ရွှေကျင်), ကြခတ်ဝိုင်းတိုက်အုပ်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသိရိန္ဒာဘိဝံသ (အမျိုးသားပထမကျော် ပါဠိပါရဂူ, သ.စ.အ ဓမ္မာစရိယ), ယခုလက်ရှိ တိုက်အုပ်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဉေယျဓမ္မာဘိဝံသ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ, ပဉ္စနိကာယဏ္ဏဝပိဋကတ္တယပါရဂူ, စေတိယင်္ဂဏ ဂဏဝါစကဓမ္မာစရိယ) စသော ဆရာသခင် ကျေးဇူးရှင်များ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများ အထူးပင် ကြီးမားလှပါသည်။

ပဋိပတ်ကျင့်စဉ်ဆရာများ

ရွှေဘိုမြို့နယ် ဆိပ်ခွန်ရွာ မူလမဟာစည်ကျောင်းတိုက်ဆရာတော်, မုဒုံမြို့နယ် တံခွန်တိုင်ရွာ တော်ကူးရိပ်သာဆရာတော်, ပဲခူးမြို့ ပန်းခြံကုန်း-ရပ်ကွက် ဝေဘူဓမ္မရိပ်သာဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တကောဏ္ဍည (ပဲခူးတိုင်း သံဃ-နာယကဥက္ကဋ္ဌ, အရညဝါသီရွှေကျင်ဂိုဏ်း ဥပမဟာနာယကဆရာတော်), သန်လျင်မြို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဗုဒ္ဓသာသနာ့ရိပ်သာဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ-ဣန္ဒောဘာသ (အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ), မော်လမြိုင်မြို့ ဖားအောက် တောရ စိတ္တလတောင်ကျောင်း မူလဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တအာစိဏ္ဏ (အဂ္ဂမဟာ-ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ) အရှင်မြတ်တို့ထံမှာ သီလကျင့်စဉ်, သမာဓိကျင့်စဉ်, ပညာ-ကျင့်စဉ်, ဝိသုဒ္ဓိကျင့်စဉ်များကို နာခံမှတ်သား သင်ယူရသဖြင့် ထိုပဋိပတ္တိ ဆရာတော်သခင် ကျေးဇူးရှင်များ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများမှာလည်း အထူးပင် ကြီးမားလှပါကြောင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။

ကျေးဇူးတင်လွှာ

အဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်းစာအုပ်၌ ဇယားကွက်တွေ အတော်များစွာ ပါဝင်သည်။ ထိုဇယားကွက်များမှာ မော်လမြိုင်မြို့ စိန်မမပါဠိတက္ကသိုလ် ကျောင်းတိုက်တွင် ပညာသင်ကြားစဉ်အခါက စာချဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိလာသ (ဓမ္မာစရိယ) အရှင်မြတ်မှ အဘိဓမ္မာဝတာရ, အဘိဓမ္မာသင်္ဂဟကျမ်းတို့ကို အခြေခံ၍ ဇယားချပေးသော ဇယားကွက်များ များစွာ ပါဝင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့ အဘိဓမ္မာပြန့်ပွားရေးအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော် စီရင်ရေးသားသော သင်္ဂြီုဟ်သရုပ်အခြေပြုကျမ်းမှလည်း များစွာ ပါဝင် ရေးသားထားပါသည်။ထို့ပြင် ကိုင်းကုန်းသင်္ဂြီုဟ်ကျမ်းပြု ရန်ကုန်တိုင်း ကိုင်းကုန်းပါဠိတက္ကသိုလ် ကျောင်းတိုက် ပဓာနဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တတေဇမဟာထေရ်, ပရမတ္ထဒီပနီ, ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ, သင်္ဂဟဘာသာဋီကာ, သင်္ဂဟအခြေပြု ကျမ်းပြုအရှင်များ ဖြစ်တော်မူကြသော လယ်တီဆရာတော်, မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမဆရာတော်, မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် ထိုဆရာအရှင်များစွာတို့ကိုလည်း ကျေးဇူးတင်လှပါကြောင်း မှတ်တမ်းတင်အပ်ပါသည်။

ထို့ပြင် သင်တန်းစာအုပ် ဖြစ်မြောက်လာအောင် ပဲခူးမြို့ သာသနာ့-လင်းရောင်ကြည်စာသင်တိုက်မှ ကွန်ပျူတာပညာရှင် အရှင်စန္ဒောဘာသ (စာချ), အရှင်သောဘဏ (စာချ), ရှင်အာဒိစ္စ (ပထမကြီး), မော်လမြိုင် ဖားအောက်တောရမှ အနုနာယက အရှင်ဥက္ကံသနှင့် ရှင်ပဏ္ဍိတ (ပထမကြီး), ဖားအောက်တောရ ကွန်ပျူတာအဖွဲ့ဝင် အရှင်များနှင့် သီလရှင် ကွန်ပျူတာ အဖွဲ့ဝင် ဆရာလေးများ အားလုံးအားလည်း ကျေးဇူးတင်လှပါကြောင်း သိစေ အပ်ပါသည်။

ဘဒ္ဒန္တကောဝိဒါဘိဝံသ

ဝီရိယာနန္ဒကျောင်းဆောင်

စိတ္တလတောင်ကျောင်း၊ ဖားအောက်တောရ

မော်လမြိုင်မြို့နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်။

၁၃၆၈-ခု၊ တပေါင်းလဆန်း (၁၄)ရက်

(၁.၃.၂၀၀၇)ကြာသပတေးနေ့။

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ အဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်း

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ အဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

အဘိဓမ္မတ္ထ (၂)မျိုး = ပရမတ္ထ, ပညတ္ထ။

(တစ်နည်း) အဘိဓမ္မတ္ထ (၃)မျိုး = နာမ်, ရုပ်, ပညတ်။

(တစ်နည်း) အဘိဓမ္မတ္ထ (၅)မျိုး = စိတ်, စေတသိက်, ရုပ်, နိဗ္ဗာန်, ပညတ်။

ဤသို့ အဘိဓမ္မတ္ထ (၂)မျိုး (၃)မျိုး (၅)မျိုးတို့ကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် သတ်မှတ်ထားရန် လိုအပ်ပါသည်။

စိတ် စသည် သရုပ်

(က)စိတ် = အကျဉ်း (၈၉)၊ အကျယ် (၁၂၁)ပါး။ (စိတ်ပိုင်းဇယားသို့ရှု)

(ခ)စေတသိက် = အညသမာန်းစေ (၁၃)ပါး, အကုသိုလ်စေ (၁၄)ပါး, သောဘဏစေ (၂၅)ပါး၊ ပေါင်းသော် စေတသိက် (၅၂)ပါး။

(ဂ)ရုပ် = ဘူတရုပ် (၄)ပါး၊ ဥပါဒါရုပ် (၂၄)၊ ပေါင်း (၂၈)ပါး။

(ဃ)နိဗ္ဗာန် =သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်, အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်,(တစ်နည်း) သုညတနိဗ္ဗာန်, အနိမိတ္တနိဗ္ဗာန်, အပ္ပဏိဟိတနိဗ္ဗာန်။ ဤသို့ မှတ်သားကြောင်း ပရိယာယ်အားဖြင့် (၂)ပါး, အခြင်းအရာတို့၏ အပြားအားဖြင့် (၃)ပါး ရှိပါသည်။

(င)ပညတ် = (၁)အတ္ထပညတ်, (၂)သဒ္ဒပညတ် (၂)မျိုး ရှိ၏၊

(မှတ်ချက်)ပရမတ်နှင့် ပညတ် ကွဲပြားသူ အလွန်နည်းသောကြောင့် ပညတ်များ ရှေးဦးစွာ ထုတ်ဆောင်ပြမည် ဖြစ်ပါသည်။

အတ္ထပညတ်များ

၁။သဏ္ဌာနပညတ်

၂။ သမူဟပညတ်

၃။ ဇာတိပညတ်

၄။ ဒိသာပညတ်

၅။ ကာလပညတ်

၆။ အာကာသပညတ်

၇။ နိမိတ္တပညတ်

၈။ နတ္ထိဘောပညတ်

၉။ ကသိုဏ်းပညတ်

၁၀။ ဥပဒါပညတ်

၁၁။ ဥပနိဓာပညတ် စသည် များစွာရှိ၏၊

ပုံစံများ

၁။သဏ္ဌာနပညတ်= မြေ, တောင် စသည်၊

၂။ သမူဟပညတ်= အိမ်, ရထား, လှည်း, အိုး, ပုဆိုး စသည်၊

၃။ ဇာတိပညတ်= ယောကျ်ား ပုဂ္ဂိုလ် စသည်၊

၄။ ဒိသာပညတ်= အရှေ့အရပ်, တောင်အရပ် စသည်၊

၅။ ကာလပညတ်= နံနက်ကာလ, ညနေကာလ စသည်၊

၆။ အာကာသပညတ် = တွင်း, လိုဏ်, အပေါက် စသည်၊

၇။ နိမိတ္တပညတ်= ကသိုဏ်းနိမိတ်, အသုဘနိမိတ်စသည်၊

၈။နတ္ထိဘောပညတ် စသည်ကား ဣတိ ဧဝမာဒိပ္ပဘေဒါ သင်္ဂဟပါဠိအရ ယူရမည်ကို သိပါလေ၊

၉။ နတ္ထိဘောပညတ်=ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်၏ မရှိခြင်းတည်းဟူသော ပညတ်၊

၁၀။ကသိုဏ်းပညတ်=မြေအဝန်းအဝိုင်း, ရေအဝန်းအဝိုင်း စသော ကသိုဏ်းဝန်း ပညတ်။

၁၁။ဥပဒါပညတ်=ပရမတ္ထတရားအပေါင်းကို စွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ရုပ် ဝေဒနာ စသည်၊

၁၂။ဥပနိဓာပညတ်=(ပထမစသည်ကို ထောက်၍ ဒုတိယ, တတိယ) (အရှည်ကို ထောက်၍ အတိုကို ရဿ) (အကြီးကို ထောက်၍ အငယ်ကို ခုဒ္ဒစသည်)

သဒ္ဒပညတ် (၆) မျိုး

၁။ ဝိဇ္ဇမာနပညတ် = ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသော ပညတ်၊

ပုံစံ = ရုပ်, ဝေဒနာ, ဖဿ, သညာ စသည်၊ (ဥပါဒါပညတ်)

၂။ အဝိဇ္ဇမာနပညတ် = ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသောပညတ်၊

ပုံစံ = ဘူမိ, ပဗ္ဗတ (= မြေ, တောင်)စသည်၊ (တဇ္ဇာပညတ်)

၃။ ဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ် = ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်၍ ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသော ပညတ်၊

ပုံစံ = ဆဠဘိညော (= ခြောက်ပါးသော အဘိညာဏ်ရှိသူ)

၄။ အဝိဇ္ဇမာနေနဝိဇ္ဇမာနပညတ်= ဣတ္ထိ သဒ္ဒေါ၊

၅။ ဝိဇ္ဇမာနေနဝိဇ္ဇမာနပညတ်= စက္ခုဝိညာဏံ၊

၆။ အဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ် = 'ရာဇပုတ္တော' ဤပုံစံ၌ ရာဇရော, ပုတ္တောပါ နှစ်ခုလုံး ပရမတ္ထတရား၌ မရှိသည်ကို သိပါ။

နိယာမတရား (၅) ပါး

သတ္တဝါ သင်္ခါရ ဩကာသဘုံ လောကကြီးတို့သည် နိယာမတရား (၅)ပါး ဖြစ်စဉ်အားလျော်စွာ ဖြစ်ပျက် ပြောင်းလဲနေကြသည်။ ဥတုနိယာမ, ဗီဇနိယာမ, စိတ္တနိယာမ, ကမ္မနိယာမ, ဓမ္မနိယာမဟု (၅)မျိုးဖြစ်၏၊ (အကျယ်ကို နိယာမဒီပနီကျမ်းသို့ ကြည့်ပါ။) ထို (၅)ပါးတို့တွင် စိတ္တနိယာမကို တင်ပြပါမည်။ ဤနေရာ၌ နိယာမတရား (၅)ပါးတို့ကို ဆရာက ရှင်းပြရမည် ဖြစ်သည်။

ပိုးရွ ခြ တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါအသေးစား ပိုးမွှားလေးများမှ စ၍ လူ နတ် ဗြဟ္မာ သတ္တဝါအနန္တအားလုံးတို့၏ ရုပ်အစဉ်အတန်း, နာမ်အစဉ်အတန်း, ခန္ဓာအစဉ်အတန်း၌ ဝီထိစိတ်, ဝီထိမုတ်စိတ်တို့သည် သူ့လမ်းစဉ် လမ်းကြောင်းအတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေကြသည်။ ဘဝတစ်ခုမှာ ပဋိသန္ဓေ-နေသည်မှ စ၍ သေသည့်တိုင်အောင် မရပ်မနား တရစပ် ဆက်စပ်ကာ ဖြစ်ပျက်နေကြ လေသည်။

(မှတ်ချက်)စိတ်ပိုင်း စေတသိက်ပိုင်း စသည် မသင်ကြားသေးဘဲ စိတ်ဖြစ်ပုံ သဘောသဘာဝသိရှိရန် ဝီထိပိုင်းက စ၍ သင်ကြားသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဝီထိစိတ်နှင့် ဝီထိမုတ်စိတ်

ပဋိသန္ဓေ, ဘဝင်, စုတိ (၁၉)ခုတို့သည် ဝီထိမုတ်စိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပဋိသန္ဓေစိတ်, ဘဝင်စိတ်, စုတိစိတ်, ဝီထိမုတ်စိတ်, ဒွါရဝိမုတ်စိတ်ဟု အမျိုးမျိုး ခေါ်နိုင်သည်။

ပဋိသန္ဓေစိတ် (၁၉) ခု

ကာမပဋိသန္ဓေ, ရူပပဋိသန္ဓေ, အရူပပဋိသန္ဓေစိတ်ဟု ခွဲခြားမှတ်ပါ။ ကာမပဋိသန္ဓေ (၁၀)ပါးမှာ --- အဟိတ်ဥပေက္ခာသန္တီရဏစိတ် (၂)ပါး၊ မဟာဝိပါက်စိတ် (၈)ပါး၊ ပေါင်း (၁၀)ပါး။ ရူပဝိပါက်စိတ် (၅)ပါး၊ အရူပဝိပါက်စိတ် (၄)ပါး၊ ပေါင်းသော် (၁၉)ပါးဖြစ်သည်။ ဘဝတစ်ခုမှာ အစဆုံး ဖြစ်ပေါ်ရသော စိတ်ကို ပဋိသန္ဓေစိတ်ခေါ်ပြီး၊ နောက်ဆုံး ဖြစ်ပျက်သွားသော စိတ်ကို စုတိစိတ်ဟု ခေါ်သည်။

ဘဝင်စိတ်ကား ပဋိသန္ဓေစိတ်ချုပ်သည်၏ အခြားမဲ့၌ ထိုပဋိသန္ဓေစိတ်၏ အာရုံ ကံ, ကမ္မနိမိတ်, ဂတိနိမိတ် တစ်ပါးပါးကို အာရုံပြု၍ ပဋိသန္ဓေစိတ် က ကံကို အာရုံပြုလျှင် ထိုဘဝအတွက် ဘဝင်စိတ်-တို့လည်း ကံကိုချည်း အာရုံပြုသည်ဟု သိပါ။ သင်္ဂဟဝီထိမုတ်ပိုင်း အဆုံးနားမှာ ဘဝင်စိတ်ဖြစ်ပုံ ပါဠိ-သင်္ဂဟမှာ ဤသို့ ဆိုထားပါသည်။

ယာဝ စုတိစိတ္တုပ္ပါဒါ အသတိ ဝီထိစိတ္တုပ္ပါဒေ ဘဝဿ အင်္ဂဘာဝေန ဘဝင်္ဂသန္တတိသင်္ခါတံ မာနသံ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ နဒီသောတော ဝိယ ပဝတ္တတိ။

ပဉ္စဒွါရဝီထိ, ဆင်ခြင်, မြင်သိ, လက်ခံ, စုံစမ်း, ဇောအဟုန်, တဒါရုံ စသော စက္ခုဒွါရဝီထိနှင့် မနောဒွါရဝီထိ ဆင်ခြင်, ဇောအဟုန်, တဒါရုံ စသော ဤသို့ ဝီထိစိတ်အစဉ် ဖြစ်ခြင်းမရှိသော အကြားအကြားကာလတို့၌ ဘဝ၏ တည်တံ့ခြင်း အကြောင်း၏အဖြစ်ဖြင့် ဘဝင်အစဉ်ဟု ဆိုအပ်-သောစိတ်သည် မပြတ်မစဲ မြစ်ရေအယဉ်ကဲ့သို့ ဆက်စပ်ဖြစ်လေ၏၊

ဘဝတစ်ခုအတွင်းဖြစ်သော စိတ် (၄) မျိုး

ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အစဆုံး ပဋိသန္ဓေစိတ်, အလယ် ဘဝင်စိတ်, ဝီထိစိတ်, အဆုံးစွန်မှာ စုတိစိတ် ဆက်စပ်လှည့်လည် ဖြစ်သကဲ့သို့ နောက်ထပ်တစ်ဖန် ဘဝတစ်ပါး ကူးသွားသောအခါ၌လည်း ပဋိသန္ဓေစိတ်, ဘဝင်စိတ်, ဝီထိစိတ်, စုတိစိတ်အစဉ်သည် လည်၍ ဖြစ်ရလေတော့၏၊

ဝီထိပိုင်း၌ ကြိုတင်မှတ်ရန်

ဝီထိသဒ္ဒါသည် အစဉ်အတန်းအနက်ကို ဟော၏၊ ထို့ကြောင့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း (ဆင်ခြင်), စက္ခုဝိညာဏ် (မြင်သိ), သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း (လက်ခံ), သန္တီရဏ (စုံစမ်း) စသည်ဖြင့် စိတ်၏ ဖြစ်စဉ်တို့သည် ဝီထိမည်၏၊ ထိုဝီထိတို့ကို ပြသော အပိုင်းအခန်းကို ဝီထိပိုင်းဟု ခေါ်သည်။

ဆဆက္ကမာတိကာ

ဝတ္ထု (၆)ပါး, ဒွါရ (၆)ပါး, အာရုံ (၆)ပါး, ဝိညာဏ် (၆)ပါး, ဝီထိ (၆)ပါး, ဝိသယပဝတ္တိ (၆)ပါး၊ သင်္ဂဟသို့ ကြည့်ရေတွက်ပါ။

ဝိသယပဝတ္တိ (၉) ပါး

၁။အတိမဟန္တာရုံ=ထင်ပြီးသည်မှစ၍ ရေတွက်လျှင် အလွန် များသော စိတ္တက္ခဏရှိသော အာရုံ။
၂။ မဟန္တာရုံ=ထင်ပြီးသည်မှစ၍ ရေတွက်လျှင် များသော စိတ္တက္ခဏရှိသော အာရုံ။
၃။ ပရိတ္တာရုံ=ထင်ပြီးသည်မှစ၍ ရေတွက်လျှင် နည်းသော စိတ္တက္ခဏရှိသော အာရုံ။
၄။ အတိပရိတ္တာရုံ=ထင်ပြီးသည်မှစ၍ ရေတွက်လျှင် အလွန်နည်း သော စိတ္တက္ခဏရှိသောအာရုံ။
၅။ ဝိဘူတာရုံ=ထင်ရှားသော အာရုံ။
၆။ အဝိဘူတာရုံ=မထင်ရှားသော အာရုံ။
၇။ ကံအာရုံ=ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံအာရုံ။
၈။ ကမ္မနိမိတ်အာရုံ=ကံပြုစဉ်အခါ အခြံအရံအာရုံ။
၉။ ဂတိနိမိတ်အာရုံ=သေပြီးနောက် လားရမည့် ဂတိအာရုံ။

(မှတ်ချက်) ပထမဝိသယပဝတ္တိ (၄)ခုသည် ပဉ္စဒွါရဝီထိ၌ဖြစ်သောအာရုံ၊ (၅/၆) ဝိသယပဝတ္တိ (၂)ခုသည် မနောဒွါရဝီထိအာရုံ၊ နောက်ဆုံး (၃)ပါးသည် ဝီထိမုတ်စိတ်တို့၏ အာရုံ ဝိသယပဝတ္တိများ ဖြစ်သည်။

ဝိသယပဝတ္တိ

ဝိသယ = အာရုံ + ပဝတ္တိ = ဖြစ်ခြင်း ထင်လာခြင်း၊ အာရုံတို့၏ ဖြစ်ခြင်းဟူရာ၌ သရုပ်သကောင် လက်ဆုပ်လက်ကိုင် ရှာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာသော (ထင်လာသော) အာရုံမှတစ်ပါး ဖြစ်ခြင်းဟူ၍ မရှိ။ ထို့ကြောင့် ဝိသယပဝတ္တိအရ အတိမဟန္တ စသော အာရုံများကို ထုတ်ပြရသည်။

စိတ်သက်နှင့် ရုပ်သက်

အတိုဆုံးသော အချိန်ကာလကို ခဏဟုခေါ်၏၊ စိတ်၏ ဥပါဒ်ရာ ကာလကလေးသည် ဘယ်လောက်မျှမကြာ တစ်ခဏသာတည်း။ တည်ရာကာလ လည်း ခဏကလေးမျှသာ။ ပျက်ရာကာလလည်း ခဏကလေးမျှသာတည်း။ ဤခဏကလေးမျိုး ဥပါဒ် ဌီ ဘင် (၃)ခုအပေါင်းသည် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု မည်၏၊

စိတ်တစ်ခုတစ်ခုသည် ခဏငယ် (၃)ချက်ခန့် အသက်ရှည်၏ဟု မှတ်သားပြီးလျှင် ဥပါဒ် = စိတ်၏ဖြစ်မှု, ဥပါဒ်ခဏ = ဖြစ်ရာကာလ စသည်ဖြင့် ဥပါဒ်နှင့် ဥပါဒ်ခဏ, ဌီနှင့် ဌီခဏ, ဘင်နှင့် ဘင်-ခဏ ခွဲခြားနိုင်ပါစေ။

(မှတ်ချက်) လက်ဖျောက်တစ်ချက်တီးရာကာလ, မျက်စိတစ်မှိတ် မှိတ်ရာကာလ, တစ်စက္ကန့်မျှ ကာလအတွင်း၌ ဤစိတ်၏ ဥပါဒ် ဌီ ဘင်နှင့် ပြည့်စုံသော စိတ်ပေါင်းသည် ကုဋေတစ်သိန်းမက ရှေ့နောက် ဆက်၍ ဖြစ်ပျက်နိုင်၏ဟု ဆို၏၊

ခဏကြီး (၁၇) ချက် ရုပ်အသက်

ရုပ်၏ အသက်ရှည်ရာ ကာလကား စိတ္တက္ခဏ (စိတ်၏ဖြစ်ရာ ခဏကြီး) ဖြင့် ရေတွက်လျှင် (၁၇)ချက်ခန့် ကြာ၏၊ ရုပ်၏ အသက်သည် စိတ်၏ အသက် (၁၇)သက်နှင့် ညီမျှသည်။ ထို့ကြောင့် ရုပ်သက်မှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ကုဋေငါးထောင်ကျော်မျှ ရှိ၏ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။

ခဏငယ်နှင့် တွက်သော် (၅၁) ချက်

စိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ, ဌီခဏ, ဘင်ခဏဟူသော ခဏငယ်ဖြင့် ရေတွက်လျှင်ကား ရုပ်တစ်သက်သည် ခဏငယ် (၅၁)ချက်ခန့် ကြာ၏၊ ရုပ်မှာလည်း ဥပါဒ် ဌီ ဘင်ရှိရာတွင် ရုပ်၏ ဥပါဒ်ခဏနှင့် ဘင်ခဏတို့-သည် စိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ, ဘင်ခဏ ကာလချင်း ညီမျှ၏၊ ဖြစ်ပြီးနောက်၌ မချုပ်သေးဘဲ တည်နေရာ ဌီကာလကသာ ကြာရှည်၏၊ ထို့ကြောင့် ရုပ်၏ ဌီခဏသည် စိတ်၏ ခဏကြီးပေါင်း (၁၆)ချက်နှင့် ခဏငယ် (၁)ချက်ခန့် ကြာ၏၊ ခဏငယ်သက်သက်ဖြင့် ရေတွက်လျှင် (၄၉)ချက်ခန့် ရုပ်၏ ဌီခဏ ကြာသည်ဟု မှတ်ပါ။

ဝိညတ်ဒွေနှင့် လက္ခဏရုပ် (၄) ခုကြဉ်

ရုပ် (၂၈)ပါးရှိရာတွင် ဝိညတ်ဒွေနှင့် လက္ခဏရုပ် (၄)ခုတို့သည် (၁၇)ချက် အသက်မရှိ၍ ကြဉ်ရသည်။ ဝိညတ်ဒွေသည် စိတ္တာနုပရိဝတ္တိ နောဓမ္မာဟူသော မာတိကာပါဠိအရတွင် ပါဝင်သောကြောင့် (ဝိညတ္တိဒွယံ စိတ္တဇမေဝ)ဟု ဆိုသည့်အတိုင်း စိတ်နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ရ ချုပ်ရ၏၊လက္ခဏရုပ် (၄)ပါးတွင် ဥပစယနှင့် သန္တတိသည် ရုပ်၏ ဥပါဒ်ခဏနှင့် ညီမျှ၏၊ ဇရတာ သည် ရုပ်၏ ဌီခဏနှင့် ညီမျှ၏၊ ခဏငယ် (၄၉)ချက်ရှိ၏၊ အနိစ္စတာသည် ရုပ်၏ ဘင်ခဏနှင့် ညီမျှ၏၊ ဤသို့ ဝိညတ်ဒွေနှင့် လက္ခဏရုပ် (၄)ခုတို့သည် စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် ခဏငယ် (၅၁)ချက် အသက်မရှည်ကြရကား ''ရူပဓမ္မာနံ''အရ၌ ကြဉ်ဖယ်၍ မယူရခြင်းဖြစ်သည်။

သင်္ဂဟဘာသာဋီကာ မှတ်ချက်

အနိပ္ဖန္နရုပ် (၁၀)ပါး၌ အာကာသဓာတ်, လဟုတာ, မုဒုတာ စသော အနိပ္ဖန္နရုပ်များကို ပရမတ္ထအထည်ကိုယ်မရသော ပညတ်သဘောသာဖြစ်၍ တကယ်စင်စစ် ဥပါဒ်ခြင်း, တည်ခြင်း, ပျက်ခြင်း မရှိချေ။ သို့အတွက် သင်္ဂဟလာ ''ရူပဓမ္မာနံ''အရ အနိပ္ဖန္နရုပ် (၁၀)ပါးလုံးပင် ယူသင့်မည်မထင်ဟု ဆိုထားပါသည်။ (သင်္ဂဟဘာသာဋီကာ၊၂၁၇။)

ဘဝင်စိတ်ဖြစ်ပုံနှင့် အာရုံ

သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ဝီထိစိတ် မဖြစ်သောအခါ ဘဝင်စိတ်အစဉ်သာ အမြဲ ဖြစ်နေ၏၊ ဘဝင်စိတ် ဖြစ်နေသောအခါ ဘာကိုမျှ ထူးထူးထွေထွေ မသိ။ အခြားမဲ့ လွန်ခဲ့ပြီးသော အတိတ်ဘဝဟောင်း၌ စုတေ (သေလွန်)ခါနီးအခါ မရဏာသန္နဇောသည် ယူပေးအပ်သော ကံ, ကမ္မ-နိမိတ်, ဂတိနိမိတ် (၃)ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို အာရုံပြုနေသည်။ အိပ်ပျော်စဉ်အခါ၌ ဘဝင်စိတ်ချည်း ဖြစ်နေသည်။ အိပ်မက်မက်နေခြင်းသည် မနောဒွါရဝီထိ ကြိုးကြားဝင်ဖြစ်နေသည်။ နှစ်နှစ်ခြိုက်ခြိုက် အိပ်ပျော်နေစဉ် အိပ်မက်မက်လေ့မရှိ။ အိပ်မပျော်တစ်ခါ အိပ်ပျော်တစ်ခါတို့၌ အိပ်မက်မက်သည်ကို သတိပြုပါ။

ဝီထိချသည် ဘဝင်ကျသည်

ဘဝင်စိတ်တို့၏ အကြားအကြား၌ ထင်မြင်လာသော အာရုံအသစ်ကို စွဲ၍ ထိုက်သင့်သော စိတ်အစဉ် တစ်သုတ်တစ်သုတ် ပေါ်လာလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ပေါ်လာမှုကို ဝီထိကျသည်၊ ထိုစိတ်အစဉ် ရေးချပြသည်ကို ဝီထိချသည်ဟု ဆိုရသည်။ ဝီထိစိတ်အစဉ် ကုန်သောအခါ ဘဝင်အစဉ် ကျမြဲ ကျလေ-တော့သည်။

ဥပမာ --- တဒါရမ္မဏဝါရ အတိမဟန္တာရုံဝီထိ၌ ရုပ်သက် (၁၇)ချက် ပြည့်၍ ဒုတိယတဒါရုံ ချုပ်ပြီးနောက် ဝီထိစိတ်အစဉ် ကုန်သဖြင့် ဘဝင်ဘက်သို့ စိတ်အစဉ်ကျလေ၏၊(ဝီထိစိတ်တို့၏ ဖြစ်နေခြင်းသည် ထထကြွကြွ ဗျာပါရ ရှိသဖြင့် မြင့်မောက် ကြွတက်သကဲ့သို့ ထင်ရ၏၊ ဘဝင်စိတ်အစဉ် ဖြစ်ပုံကား ငြိမ်သက်လှသဖြင့် အောက်ကျနိမ့်ရှိုင်းသကဲ့သို့ ထင်ရ၏၊ ထို့ကြောင့် ဘဝင်စိတ်အစဉ်၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဘဝင်္ဂပါတ = ဘဝင်ကျခြင်းဟု သင်္ဂဟ၌ ဆိုသည်)။

အတိမဟန္တာရုံ

ရုပ်တို့မည်သည် စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက်သာ အသက်ရှည်ရကား အတီတဘဝင် တစ်ချက်အလွန်တွင် ဥပါဒ်ခဲ့သော ရူပါရုံသည် ဒုတိယတဒါရုံတွင် (၁၇)ချက် အသက်ပြည့်ခြင်းကြောင့် ချုပ်ရတော့သည်။ ထင်လာသည်မှ စ၍ ရေတွက်လျှင် စိတ္တက္ခဏ (၁၆)ချက်ခန့် ကြာသောအာရုံသည် အသက်အရှည်ဆုံး ဖြစ်၏၊ သည့်ထက် အသက်ရှည်သောအာရုံ မရှိ။ ထို့ကြောင့် ဤရူပါရုံသည် အတိမဟန္တာရုံ အမည်ရလေသည်။ အလွန်များသော ဝီထိစိတ္တုပ္ပါဒ်ရှိသော အာရုံတည်း။

ဝီထိပုံ

တီ န ဒ ''ပ စ သံ ဏ ဝု ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ရုံ ရုံ'' ကြီး (၁၇)

သုညလေး (၃)လုံးကား ခဏငယ်တည်း။ (၁၇x၃=၅၁) ငယ် (၅၁)

နှုတ်တက်ဆောင်ရန် ဆိုရိုး

တဒါရမ္မဏဝါရ စက္ခုဒွါရိက အတိမဟန္တာရုံဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- ရူပါရုံနှင့် စက္ခုပသာဒတို့ ရှေးရှုအတူ ဥပါဒ်ကြသည်မှ စ၍ အတီတဘဝင် တစ်ချက်အလွန်တွင် စက္ခုပသာဒ၌ ရူပါရုံထင်ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း, စက္ခုဝိညာဏ်, သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း, သန္တီရဏ, ဝုဋ္ဌော, ဇော (၇)ကြိမ်, တဒါရုံ (၂)ကြိမ် ဖြစ်ပြီးလျှင် ရူပါရုံနှင့် စက္ခုပသာဒတို့ (၁၇)ချက် ရုပ်သက်စေ့ရကား ဒုတိယတဒါရုံ၏ ဘင်နှင့်ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ဝီထိသည် တဒါရမ္မဏဝါရ စက္ခုဒွါရိက အတိ-မဟန္တာရုံဝီထိ မည်၏၊ ထို့နောက် ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊ (တဒါရုံအဆုံးရှိသော စိတ်အကြိမ်ကို တဒါရမ္မဏဝါရဟု ခေါ်သည်။) (ဝီထိအပြည့်အစုံဇယားများ စာမျက်နှာ (၅၁)သို့ ကြည့်ပြီး ဆိုပါလေ။ စာချပေးသော ဆရာမှ ဇယား၌ ပြထားသော ပဉ္စဒွါရဝီထိ (၇၅)ပါး လုံး သင်ပြပါ။)

တစ်ခုစီ အဓိပ္ပာယ်သိရန်

တီ= အတီတဘဝင်= အာရုံထင်လာသည်မှ စ၍ လွန်ပြီးသောဘဝင်။
န= ဘဝင်္ဂစလန= ဘဝင် တုန်လှုပ်ခြင်း။
ဒ= ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ= ဘဝင်အစဉ် ပြတ်စဲခြင်း။
ပ= ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း= ငါးဒွါရ၌ ထင်လာသောအာရုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း။
စ= စက္ခုဝိညာဏ်= ရူပါရုံကို သိမြင်ခြင်း။
သံ= သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း= အာရုံကို ခံလင့်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း။
ဏ= သန္တီရဏ= အာရုံကို စူးစမ်း/စုံစမ်းသကဲ့သို့ဖြစ်ခြင်း။
ဝု= ဝုဋ္ဌော = အာရုံကို ဆုံးဖြတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း။
ဇ= ဇော= ဇောအဟုန် အာရုံကို ခံစားသကဲ့သို့ဖြစ်ခြင်း။
ရုံ= တဒါရုံ= ဇော၏နောက်သို့ လိုက်၍ ဇော၏အာရုံကို ယူသည့်အာရုံ။

ဝီထိပုံဇယားမှာ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းမှ တဒါရုံအတွင်းရှိ စိတ်များသာ ဝီထိစိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုမှအပြင်ဘက် စိတ်များကား ဘဝင်စိတ်ချည်းတည်း။ နောက်ထပ် ဝီထိတစ်ခု မကျလျှင် ဘဝင်စိတ်တွေ များစွာ တန်းဖြစ်နေသည်။

''ဒွါရဝိမုတ္တာနဉ္စ ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိသင်္ခါတာနံ''စသော အာရမ္မဏသင်္ဂဟထောက်၍ ဘဝင်စိတ်များသည် ကံ, ကမ္မနိမိတ်, ဂတိနိမိတ် (၃)ပါးတွင် တစ်ပါးပါးကို အာရုံပြုသည်ဟုမှတ်။

''စက္ခုဒွါရိကစိတ္တာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ရူပမေဝ အာရမ္မဏံ၊ တဉ္စ ပစ္စုပ္ပန္နံ။'' ထောက်၍ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း အစ တဒါရုံအဆုံးရှိသော ဝီထိစိတ်အားလုံးသည် ထင်လာသော ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံကို အာရုံပြုသည်ဟု မှတ်ပါ။

''တတ္ထ ပဉ္စဝိညာဏဓာတုယော ယထာက္ကမံ ဧကန္တေန ပဉ္စ ပသာဒဝတ္ထူနိ နိဿာယေဝ ပဝတ္တန္တိ။''ကို ထောက်၍ စက္ခုဝိညာဏ်စိတ်သည် စက္ခုဝတ္ထုရုပ်ကို မှီသည်။ ဘဝင်နှင့်တကွ ကြွင်းသော စိတ်အားလုံးကား မိမိရှေ့က စိတ်နှင့် ပြိုင်၍ဖြစ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုချည်း မှီကြသည်။ ဝတ္ထုသင်္ဂဟ ထောက်၍ သိပါ။

(မှတ်ချက်)စာမျက်နှာ (၁၆)၌ ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာရှိသည်၊ ကျက်မှတ်ပါလေ။

မဟန္တာရုံဝီထိ

မဟန္တာရုံသည် ဥပါဒ်ပြီးနောက် စိတ္တက္ခဏ (၂)ချက် (၃)ချက်ခန့် လွန်မှ ထင်လာရခြင်းမှာ အာရုံ, ပသာဒ, အာလောကတို့၏ (တစ်နည်း) ရူပါရုံ မျက်စိအလင်းရောင်တို့၏ အင်အားအလိုက် အားရှိလျှင် (၂)ချက်ခန့်အလွန်တွင် ထင်လာ၍ ထိုမျှလောက် အားမရှိလျှင် (၃)ချက်ခန့်လွန်မှ ထင်လာနိုင်၏၊

ဒွါရ (၅) ခု ဇယား

(ဆောင်)လင်း, အာကာ, ဝါယောနှင့် အာပေါပထဝီ။
ငါးခုစဉ်ညီ၊ မနသီ ငါးလီမှာ ယှဉ်တွဲ။
ငါးအာရုံ ပသာစုံ ယှဉ်ကာဟပ်တယ်။ (ကွယ်) မှတ်တော့ မလွဲ။

တဒါရုံဖြစ်လောက်အောင် အားမရှိ

''ယာဝ တဒါရမ္မဏုပ္ပါဒါပိ အပ္ပဟောန္တာတီတကံ'' အထက်ဖော်ပြပါ ဇယားအတိုင်း ပသာဒ, အာရုံ, အကြောင်း, မနသိကာရ အားနည်းခြင်း သတ္တိ နည်းခြင်း မစွမ်းနိုင်ခြင်းကြောင့် တဒါရုံ မဖြစ်လောက်။ ဇောအဆုံးမှာသာ ဘဝင်ကျရတော့၏၊

တဒါရုံ တစ်ကြိမ် ကျသင့်/မကျသင့်

အတီတဘဝင်စိတ္တက္ခဏ (၃)ချက်ခန့်လွန်မှ ထင်လာသောအာရုံ၌ သတ္တမဇောတွင် (၁၇)ချက် ရုပ်သက်စေ့သောကြောင့် တဒါရုံ မကျသာလျှင် ရှိပါစေ၊ အတီတဘဝင် စိတ္တက္ခဏ (၂)ချက်ခန့်အလွန်တွင် ထင်လာသော အာရုံ၌ကား သတ္တမဇောနောင် ခဏငယ်တစ်ချက်ခန့် ကျန်သေးသည်ဖြစ်၍ တဒါရုံ တစ်ကြိမ်မျှ ချထိုက်သည်ဟူမူ ''မစားရ အရှင်း၊ စားရလျှင် ဆီထမင်း'' ဟူ-သကဲ့သို့ တဒါရုံမည်သည် မကျသာလျှင် အလျဉ်းမကျ၊ ကျသာလျှင် (၂)ကြိမ်သာ ကျရိုးရှိသောကြောင့် ထိုဇောအာရုံကို အာရုံပြု၍ တဒါရုံတစ်ကြိမ် မကျတော့ပါ။

ပထမမဟန္တာရုံဝီထိဆိုရိုး

ဇဝနဝါရ စက္ခုဒွါရိက ပထမမဟန္တာရုံဝီထိ ဖြစ်ဟန်ကား --- ရူပါရုံနှင့် စက္ခုပသာဒတို့ ရှေးရှုအတူ ဥပါဒ်သည်မှ စ၍ အတီတဘဝင် နှစ်ကြိမ်အလွန်တွင် စက္ခုပသာဒ၌ ရူပါရုံ ထင်ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် ဘဝင်္ဂစလန (ရှေးအတိုင်း) ဝုဋ္ဌော ဇော (၇)ကြိမ်ဖြစ်ပြီးလျှင် ဘဝင်တစ်ကြိမ်အကျတွင် ရူပါရုံ စက္ခုပသာဒတို့ (၁၇)ချက် ရုပ်သက်စေ့ရကား ပထမဘဝင်၏ ဘင်နှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ဝီထိသည် ဇဝနဝါရ စက္ခုဒွါရိက ပထမမဟန္တာရုံဝီထိ မည်၏၊ ထို့နောက် ဘဝင်ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊

(မှတ်ချက်)ဒုတိယမဟန္တာရုံဝီထိ၌ အတီတဘဝင် (၃)ချက်လွန်ပြီးမှ ထင်၍ သတ္တမဇော၏ ဘင်နှင့် ပြိုင်လျက် ရူပါရုံ စက္ခုပသာဒတို့ ချုပ် ကြသည်။ ဆိုရိုးဖော်ဆိုလေ။

ပထမပရိတ္တာရုံဝီထိဆိုရိုး

ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရ စက္ခုဒွါရိက ပထမပရိတ္တာရုံဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- ရူပါရုံနှင့် စက္ခုပသာဒတို့ ရှေးရှုအတူ ဥပါဒ်ကြသည်မှ စ၍ အတီတဘဝင် (၄)ချက် အလွန်တွင် စက္ခုပသာဒ၌ ရူပါရုံ ထင်ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် ဘဝင်္ဂစလန (ပ) ဝုဋ္ဌော (၃)ကြိမ် (ဝုဋ္ဌော ၂-ကြိမ်) ဖြစ်ပြီးလျှင် ဘဝင် (၄)ကြိမ် အကျ-တွင် ရူပါရုံ စက္ခုပသာဒတို့ (၁၇)ချက် ရုပ်သက်စေ့ရကား စတုတ္ထဘဝင်၏ ဘင်နှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ဝီထိသည် ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရ စက္ခုဒွါရိက ပထမပရိတ္တာရုံဝီထိ မည်၏၊ ထို့နောက် ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊ (ဝီထိပုံ ဇယားသို့ ကြည့်ပါ။)

ပရိတ္တာရုံဝီထိ (၆) မျိုး ရှိနိုင်

အတီတဘဝင် (၄)ချက်, (၅)ချက်, (၆)ချက်, (၇)ချက်, (၈)ချက်, (၉)ချက်လွန်ဟု ပရိတ္တာရုံဝီထိ (၆)မျိုး ရှိသင့်၏၊ ဆဋ္ဌပရိတ္တာရုံဝီထိမှတစ်ပါး အခြားသော ဝီထိ (၅)မျိုး၌ ဝုဋ္ဌော (၂)ကြိမ် (၃)ကြိမ် အလိုရှိသလို ချခွင့်ရှိ၏၊ ဝုဋ္ဌော (၂)ကြိမ်ချလျှင် နောက်၌ ဘဝင် (၁)ကြိမ်တိုး၍ (၁၇)ချက် ရုပ်သက် ပြည့်အောင် ချရသည်။ ဆဋ္ဌပရိတ္တာရုံဝီထိ၌ကား ဒုတိယဝုဋ္ဌော၏ ဘင်နှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ဝီထိသည် စသည်ဖြင့် ဆိုပါ။

အတိပရိတ္တာရုံဝီထိ

စက္ခုပသာဒ ရူပါရုံ အလင်းရောင်တို့ အလွန့်အလွန် အားသေးမှု အကြောင်းတို့ကြောင့် ဝုဋ္ဌော (၂)ကြိမ်တည်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်။ ''ဘဝင်္ဂစလနမေဝ ဟောတိ၊ နတ္ထိ ဝီထိစိတ္တုပ္ပါဒေါ။''အရ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း စက္ခုဝိညာဏ် စသော ဝီထိစိတ်များ မဖြစ်တော့ပေ။ အနည်းဆုံး စိတ္တက္ခဏ (၁၀)ချက်ခန့် လွန်ပြီးမှ ထင်လာကြောင်း သိသာပြီ။ ဘဝင် (၂)ကြိမ် လှုပ်ရမည်ဟု ဆိုသောကြောင့် စိတ္တက္ခဏ (၁၅)ချက်ခန့်ထက် ပို၍ မလွန်သင့်ဟု ယူကြ၏၊ ဤ ဝီထိကို ဝီထိစိတ် လုံးဝ မဖြစ်သောကြောင့် အတိပရိတ္တာရုံဝီထိဟုပင် မခေါ်ဝေါ်ထိုက်။ သို့သော် ''မိန်းမမြုံမ၏သား''ဟူသကဲ့သို့ ဥပစာတင်စား၍ အတိပရိတ္တာရုံဝီထိဟု နာမည်တပ်ရတော့သည်။ ''ယုန်ချို လိပ်မွေး ပုစွန်သွေး''ကဲ့သို့ မရှိသော်လည်း တင်စား၍ ခေါ်ဝေါ်သည်ဟုမှတ်။

အတီတဘဝင် (၁၀)ချက်လွန်သော အတိပရိတ္တာရုံဝီထိ။ (၁၁)ချက်, (၁၂)ချက်, (၁၃)ချက်, (၁၄)ချက်, (၁၅)ချက်လွန်သော ဝီထိအားဖြင့် (၆)ဝီထိ ရှိရမည်။

ပထမအတိပရိတ္တာရုံဝီထိဆိုရိုး

မောဃဝါရ စက္ခုဒွါရိက ပထမအတိပရိတ္တာရုံဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- ရူပါရုံနှင့် စက္ခုပသာဒတို့ ရှေးရှုအတူ ဥပါဒ်ကြသည်မှ စ၍ အတီတဘဝင် (၁၀)ကြိမ်အလွန်တွင် ရူပါရုံထင်ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် ဘဝင်္ဂစလန (၂)ကြိမ် ဖြစ်ပြီးနောက် ဝီထိစိတ်မဖြစ်ဘဲ ဘဝင်ဆက်၍ ဖြစ်ပြီးလျှင် ဘဝင်္ဂစလနနောက် ပဉ္စမဘဝင်အကျ၌ ရူပါရုံ စက္ခုပသာဒတို့ (၁၇)ချက် ရုပ်သက်စေ့ရကား ဒုတိယဘဝင်္ဂစလနနောင် ပဉ္စမဘဝင်၏ ဘင်နှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ဝီထိသည် မောဃဝါရ စက္ခုဒွါရိက ပထမအတိပရိတ္တာရုံ-ဝီထိမည်၏၊ ထို့နောက်လည်း ဘဝင်ဆက်၍ ဖြစ်သတည်း။ ကြွင်း (၅)ဝီထိတို့ကိုလည်း ရှေးက အတီတဘဝင် (၁)ကြိမ်စီ တိုး၍ နောက်က ဘဝင် (၁)ကြိမ်စီ လျှော့၍ ဆိုလေ။

''ဝီထိစိတ္တာနိ သတ္တေဝ၊ စိတ္တုပ္ပါဒါ စတုဒ္ဒသ။''၌ သတ္တ, စုဒ္ဒသ, စတုပညာသ အရတို့ကို ဝီထိပုံ ကြည့်၍ ကောက်ပါ။

ပဉ္စဒွါရဝီထိပေါင်း (၇၅) ဝီထိ

စတုန္နံ ဝါရာနံယထာက္ကမံအာရမ္မဏဘူတာ
၁။ တဒါရမ္မဏဝါရ၏အာရုံအတိမဟန္တာရုံ(၁)ဝီထိ
၂။ ဇဝနဝါရ၏ အာရုံမဟန္တာရုံ (၂)ဝီထိ
၃။ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရ၏အာရုံပရိတ္တာရုံ (၆)ဝီထိ
၄။ မောဃဝါရ၏အာရုံအတိပရိတ္တာရုံ (၆)ဝီထိ
ပေါင်း စက္ခုဒွါရဝီထိ၌ (၁၅)ဝီထိ ရှိသကဲ့သို့ သောတဒွါရ စသည်တို့၌ လည်း (၁၅)မျိုးစီ ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် (၁၅x၅ = ၇၅) စက္ခုဒွါရဝီထိ (၁၅)ပါးတည် ဒွါရ (၅)ပါးနှင့်မြှောက် ပဉ္စဒွါရဝီထိပေါင်း (၇၅)ဝီထိရှိ၏ဟု ရေတွက်ရိုး ပြုသည်။

စိတ်သရုပ် အာရုံပြု စသည် ဝေဖန်ပုံ

(ဆောင်) ၇၅-ရှိ၊ ဝီထိပဉ္စဒွါ၊ ချရာစိတ်ရေး၊ ၅၄-ဖြာ၊ ကာမသာချည်း၊ အာရုံမှာမူ၊ ဘဝင်ဟူသမျှ၊ သုံးဝအတိတ်၊ ကံနိမိတ်တည်း၊ ကြွင်းစိတ်ရုံငါး၊ မှီကားသူပင်၊ သူ့ဝိညာဉ်သာ၊ ကြွင်းလျှင်စိတ်စု၊ ရှေးရှေးဥသည့်၊ ဝတ္ထုဟဒယ၊ စွဲမှီရသည်၊ ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း။
လွတ်ကင်းဒွိဟ၊ ရှင်းရှင်းပလော၊ ကာမ၌သာ၊ ဃာနာဒိတ္တယံ၊ တိမဟန္တ၊ သတ္တတာလီ၊ ကျမ်းအညီတည်း၊ ဋ္ဌဝီ ပဉ္စဝေါ၊ ပုဂ္ဂလောရှစ်၊ ဝီထိဖြစ်သည်၊ စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း။

မနောဒွါရဝီထိ

မနောဒွါရဝီထိသည် ကာမဇောဝါရဝီထိ, အပ္ပနာဇောဝါရဝီထိအားဖြင့် နှစ်ပါးအပြား ရှိ၏၊

ကာမဇောဝါရဝီထိ (၉) ပါး

ကာမဇောဝါရဝီထိသည်လည်း ဝိညတ်ဒွေ လက္ခဏရုပ် လေးခုကြဉ်သော သတ္တရသာယုက (စိတ္တက္ခဏကြီး ၁၇-ချက်) အသက်ရစကောင်းသော ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် ဗာဝီသ (ရုပ် ၂၂-ပါး)ကို အာရုံပြု၍ ဝိဘူတာရုံ (၅)ဝီထိ, အဝိဘူတာရုံ (၂)ဝီထိ သတ္တရသာယုက မရကောင်းသော ကြွင်း ရုပ်နာမ်ပညတ် တို့ကို အာရုံပြု၍ ဝိဘူတာရုံဝီထိ (၁)ဝီထိ, အဝိဘူတာရုံဝီထိ (၁)ဝီထိအားဖြင့် (၉)ပါး အပြားရှိ၏၊

ဝိဘူတာရုံ (၅) ဝီထိ

တီ န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ရုံ ရုံ ဘ ဘ ဘ ဘ (ပထမဝိဘူတာရုံ)
တီ တီ န ဒ မ။။။ ဘ ဘ ဘ (ဒုတိယဝိဘူတာရုံ)
၃ န ဒ မ။။ ဘ ဘ (တတိယဝိဘူတာရုံ)
၄ န ဒ မ။။ ဘ (စတုတ္ထဝိဘူတာရုံ)
၅ န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ရုံ ရုံ (ပဉ္စမဝိဘူတာရုံ)

အဝိဘူတာရုံ (၂) ဝီထိ

တီ ၆ န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဘ(ပထမအဝိဘူတာရုံ)
တီ ၇ န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ(ဒုတိယအဝိဘူတာရုံ)

သင်္ဂဟအတိုင်း (၂) ဝီထိ

၈ ဘ န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ရုံ ရုံ
၉ ဘ န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ

ပထမဝိဘူတာရုံဝီထိဆိုရိုး

တဒါရမ္မဏဝါရ မနောဒွါရိက ပထမဝိဘူတာရုံဝီထိဖြစ်ဟန်ကား ---အတီတဘဝင် (၁)ချက်အလွန်တွင် စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် အသက်ရစကောင်း သော ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် (၂၂)ပါး ထင်ရှားသော အာရုံတစ်ပါးပါးသည် မနောဒွါရ ၌ ထင်လာသည်ရှိသော် ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ဇော (၇)ကြိမ်, တဒါရုံ (၂)ကြိမ် ဖြစ်ပြီးလျှင် စတုတ္ထဘဝင်အကျတွင် ထင်သော အာရုံသည် (၁၇)ချက် ရုပ်သက်စေ့ရကား စတုတ္ထဘဝင်၏ ဘင်နှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ဝီထိသည် တဒါရမ္မဏဝါရ မနောဒွါရိက ပထမဝိဘူတာရုံ ဝီထိမည်၏၊ ထို့နောင် ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှဖြစ်၏၊

(မှတ်ချက်) ကြွင်း ဝိဘူတာရုံဝီထိ (၄)ခုတို့၌လည်း အတီတဘဝင် (၂)ချက် အလွန်တွင် စသည် ပြင်ဆို၍ နောက်ကဘဝင်မှာလည်း တတိယဘဝင်, ဒုတိယဘဝင်, ပထမဘဝင် ဒုတိယတဒါရုံ၏ ဘင်နှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ဝီထိသည် တဒါရမ္မဏဝါရ မနောဒွါရိက ပဉ္စမဝိဘူတာရုံဝီထိမည်၏၊ စသည် ပြင်ဆို၍ ဝီထိစဉ်ချပါလေ။

ပထမအဝိဘူတာရုံဝီထိဆိုရိုး

ဇဝနဝါရ မနောဒွါရိက ပထမအဝိဘူတာရုံဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- အတီတ ဘဝင် (၆)ချက်အလွန်တွင် စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် အသက်ရစကောင်းသော ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် (၂၂)ပါး မထင်ရှားသော အာရုံတစ်ပါးပါးသည် မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်ရှိသော် ''န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဘ'' ဇော (၇)-ကြိမ်ဖြစ်ပြီးလျှင် ပထမဘဝင်အကျတွင် ထင်ရှားသော အာရုံသည် (၁၇)ချက် ရုပ်သက်စေ့ရ ကား ပထမဘဝင်၏ ဘင်နှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ဝီထိသည် ဇဝနဝါရ မနောဒွါရိက ပထမအဝိဘူတာရုံဝီထိ မည်၏၊ ထို့နောင် ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊ ဒုတိယအဝိဘူတာရုံဝီထိ၌ အတီတဘဝင် (၇)ချက်အလွန်တွင်ဆို၍ သတ္တမဇော၏ ဘင်နှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ဝီထိသည် စသည် ပြင်ဆို၍ ဝီထိချပါလေ။

အတီတဘဝင် မချရသော မနောဒွါရ (၂) ဝီထိ

မနောဒွါရဟူသည် ဘဝင်စိတ်တည်း။ ထိုမနောဒွါရဘဝင်၌ ထင်လာသော အာရုံကား ပဉ္စဒွါရကဲ့သို့ ရူပါရုံစသော အာရုံ (၅)ပါးသာမက စိတ် စေတသိက် ရုပ်အားလုံးနှင့် နိဗ္ဗာန် ပညတ် အမျိုးမျိုးများပင် ထင်လာနိုင်၏၊ ထိုအာရုံအားလုံးကို ထင်ထင်ရှားရှား ထင်လာသော ဝိဘူတာရုံ ဝိသယပ္ပဝတ္တိ (၁)မျိုး, မထင်မရှား ထင်လာသော အဝိဘူတာရုံ ဝိသယပ္ပဝတ္တိ (၁)မျိုးဟု သင်္ဂဟ၌ ဤ (၂)မျိုးကို ခွဲခြားပြထားသည်။

အတီတဘဝင် မချတော့ဘဲ (၁၇)ချက်ပြည့်သည်ဟု မပြဆိုတော့ဘဲ ရိုးရိုး သင်္ဂဟလာသည့်အတိုင်း ဆို၍ ဝီထိချရသည်။

အတီတဘဝင် ချသင့်/မချသင့် အာရုံများ ခွဲခြားခြင်း

မနောဒွါရ၌ အတိတ်ရုပ်တရား အနာဂတ်ရုပ်တရား စိတ္တက္ခဏ (၁)ချက်မျှသာ အသက်ရှိသော စိတ်စေတသိက် ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသော ပညတ်များနှင့် ထင်ရှားရှိသော်လည်း ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် မပြုရသေးသော နိဗ္ဗာန်များပင် ထင်လာနိုင်ရကား ဥပါဒ်ပြီးနောက် စိတ္တက္ခဏ ဘယ်လောက် လွန်မှ ထင်လာသည်ဟု မဆိုထိုက်။ ထိုအာရုံများနှင့် စပ်၍ အတီတဘဝင် မရအပ် မချအပ်ဟု သိပါ။

စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် အသက်ရစကောင်းသော ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်အချို့အတွက် ကား စိတ္တက္ခဏ မည်မျှလွန်မှ ထင်လာသည်ဟု ဆိုထိုက်ပေ၏၊ ထိုအာရုံမျိုးနှင့် စပ်၍ အတီတဘဝင် ရအပ် ချအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝိဘူတာရုံ (၅)ဝီထိ အဝိဘူတာရုံ (၂)ဝီထိ အတီတဘဝင် မချရသော (၂)ဝီထိနှင့် ပေါင်းလျှင် ကာမဇောဝါရ မနောဒွါရိကဝီထိ (၉)ဝီထိ ရှိသည်ဟု မှတ်သားသင့်၏၊

(ဆောင်)စိတ်စေတသိက်၊ ရုပ် တိက် နာဂတ်၊ ပညတ် နိဗ္ဗာန်၊ ထင်လာမှန်လျှင်၊ ဘဝင်တီတ၊ ချဖွယ်မဟုတ်၊ ပစ္စုပ်ရုပ်သာ၊ ထင်သောခါဝယ်၊ လျော်စွာနှိုင်းညှိ၊ ချဖွယ်ရှိသည်၊ ယုတ္တိယုတ္တာစမ်းလေလော။ (သင်္ဂဟအခြေပြု-၂၁၃။)

(မှတ်ချက်)သင်္ဂဟကျမ်း၌ ကာမမနောဒွါရ (၂)ဝီထိသာ ပြဆိုထားသည်။ အတိတ်ကို အာရုံပြုရသော တဒနုဝတ္တကမနောဒွါရဝီထိ, နာမပညတ်ကို အာရုံပြုသော နာမဂ္ဂဟဏသုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိ, သဘာဝတ္တဝီထိဝေါဟာရတ္ထကို အာရုံပြုသော အတ္ထဂ္ဂဟဏသုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိ, သမူဟဂ္ဂဏသုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိ, ပေစ္စဝက္ခဏာမနောဒွါရဝီထိ, ပဋိသန္ဓေမနောဒွါရဝီထိ, မရဏာသန္နမနော ဒွါရဝီထိ စသည်များလည်း နောက်၌ ထင်ရှားသိသာမည်ဖြစ်သည်။

စိတ်သရုပ်စသည်ဖြင့် ဝေဖန်ပုံ

''ဝီထိစိတ္တာနိ တီဏေဝ၊ စိတ္တုပ္ပါဒါ ဒသေရိတာ။'' စသည်၌ တီဏိအရ, ဒသအရ, ဧကစတ္တာလီသအရ ဝီထိပုံကြည့်၍ ရေတွက် ကောက်ယူတတ် ပါစေ။

မနောဒွါရ (၇) ဝီထိ သရုပ်အာရုံ ဝတ္ထု စသည်

(ဆောင်)သတ်မနောဒွါ၊ စိတ်ချရာကား၊ ပဉ္စဝိညာ၊ မနောဒွါပစ်၊ ဧက်တာလီသာ၊ ကာမသာချည်း၊ အာရုံမှာမူ၊ ဘဝင်ဟူသမျှ၊ သုံးဝအတိတ်၊ ကံနိမိတ်တည်း၊ ကြွင်းစိတ်များမှာ၊ သတ္တာရသ၊ အသက်ရသည်၊ ဗာဝီသရုပ်၊ ပစ္စုပ္ပန်သာ၊ မှီရာမှတ်ရှု၊ ရှေးရှေး ဥသည့်၊ ဝတ္ထုဟဒယ၊ စွဲမှီရသည်၊ ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း။

(ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ-၅၈။)

ဘုံ ပုဂ္ဂိုလ် ခွဲပုံ

(ဆောင်)လွတ်ကင်း ဒွိဟ၊ ရှင်းရှင်းပလော၊ ကာမ၌သာ၊ ဝိဘူတာရုံ၊ ဘုံသုံးဆယ်မူ၊ အဝိဘူတည်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်မူရှစ်၊ ဝီထိဖြစ်သည်၊ စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း။

အတီတဘဝင်မချရသော (၂) ဝီထိအတွက် စိတ်သရုပ် အာရုံ ဝတ္ထုစသည်

(ဆောင်)ဒွိမနောဒွါ၊ စိတ်ချရာကား၊ ပဉ္စဝိညာ၊ မနောဓာပစ်၊ ဧက်တာလီသာ၊ ကာမသာချည်း၊ အာရုံမှာမူ၊ ဘဝင်ဟူသမျှ၊ သုံးဝအတိတ်၊ ကံနိမိတ်တည်း၊ ကြွင်းစိတ်သေသ၊ ကာမစိတ်,စေ၊ လက္ခဏေ ဝိညတ်၊ ပယ်အပ်ပစ္စုပ်၊ ရုပ်ဗာဝီသာ၊ ဝိဘူတာတည်း၊ အဝိဘူမှာ၊ နိဗ္ဗူ,ပညတ်၊ သေသပ်စိတ်ကို၊ ထည့်၍ဆိုပါ၊ မှီရာမှတ်ရှု၊ ရှေးရှေး ဥသည့်၊ ဝတ္ထုဟဒယ၊ စွဲမှီရသည်၊ ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း။ (ဘုံ ပုဂ္ဂိုလ်တူပြီ)

ပရမတ္ထဒီပနီအဆို ဝါရ (၄) ပါး အာရုံ (၄) ပါးတွဲပုံ

၁။ တဒါရမ္မဏဝါရ အာရုံအတိဝိဘူတာရုံဝီထိ

၂။ ဇဝနဝါရဝိဘူတာရုံဝီထိ

၃။ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရအဝိဘူတာရုံဝီထိ

၄။ မောဃဝါရအတိအဝိဘူတာရုံဝီထိ

(မှတ်ချက်) ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရကား သင်္ဂဟကျမ်း၌ မလာသော်လည်း ဉာဏဝိဘင်္ဂအဋ္ဌကထာ၌ တိုက်ရိုက်လာပေသည်။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းတွင်ဆုံးသော ဝီထိကို ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရဟု ခေါ်လိုသည်။ အာဝဇ္ဇန်းသို့ မရောက်ဘဲ ဘဝင်လှုပ်ရုံမျှဖြင့် ချုပ်ပျောက်ကြရမည်မှာ သင့်ဖွယ်ရာ မဟုတ်ချေ။ အိပ်ပျော်နေတုန်း၌လည်း ဘဝင်စိတ်တို့ ယူနေကျဖြစ်သော ကံ ကမ္မနိမိတ် ဂတိနိမိတ် အာရုံမှတစ်ပါး အခြားအာရုံများ ထင်လာနိုင်ဖွယ် မရှိ။ ထို့ကြောင့် ထိုဒီပနီ၌ ပြဆိုသော မောဃဝါရနှင့် အတိအဝိဘူတာရုံ စဉ်းစားသင့်သည် ဟု သင်္ဂဟဘာ-သာဋီကာဆရာဆိုထားသည်။

(ဘာသာဋီကာ-၂၄၅။)

သင်္ဂဟလာ ဝိဘူတာရုံဝီထိဆိုရိုး

တဒါရမ္မဏဝါရ မနောဒွါရိက ဝိဘူတာရုံဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် အသက်မရစကောင်းသော ပစ္စုပ္ပန် အတိတ် အနာဂတ်ဖြစ်သော ကာမစိတ် စေတသိက် ဝိညတ်ဒွေ လက္ခဏရုပ် အတိတ် အနာဂတ်ဖြစ်သော ကြွင်းရုပ် ဗာဝီသ စသော ထင်ရှားသော အာရုံတစ်ပါးပါး-သည် မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်ရှိသော် ''န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ရုံ ရုံ'' ဇော (၇)ကြိမ် တဒါရုံ (၂)ကြိမ် ဖြစ်ပြီးလျှင် ထို့နောက် ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊

သင်္ဂဟလာ အဝိဘူတာရုံဝီထိဆိုရိုး

ဇဝနဝါရ မနောဒွါရိက အဝိဘူတာရုံဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- ကာလ (၃)ပါး ဖြစ်သော စိတ်တစ်ခုယုတ်ကိုးဆယ်, စေတသိက် ဒွေပညာသ, ဝိညတ်ဒွေ, လက္ခဏရုပ်လေးပါး, အတိတ် အနာဂတ်ဖြစ်သော ကြွင်းရုပ် ဗာဝီသ, ကာလဝိမုတ်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် ပညတ်တို့ကို အာရုံပြုသော မထင်ရှားသော အာရုံ တစ်ပါးပါးသည် မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်ရှိသော် ---''န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ'' ဇော (၇)ကြိမ် ဖြစ်ပြီးလျှင် ထို့နောက် ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊

(မှတ်ချက်)ဤ (၂)ဝီထိ၌ အတီတဘဝင်လည်း မချရ။ (၁၇)ချက် ရုပ်သက် စေ့ရကားဟုလည်း မဆိုရ။ ပထမဝိဘူတာရုံ စသည်လည်း မရှိပါ။

မြင်ကြားသောအခါ ဝီထိစိတ်အစဉ်ဖြစ်ပုံ

''ဝစီဃောသာနုသာရေန၊ သောတဝိညာဏဝီထိယာ။'' စသော ပစ္စည်းပိုင်းအဆုံး၌ လာရှိသော (၂)ဂါထာ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဝီထိစိတ်အစဉ်ဖြစ်ပုံ လေ့လာသိရှိထားသင့်သည်။ စာသင်သားငယ်တို့ မှတ်လွယ် သိလွယ်စေရန် အကျဉ်းမျှသာ တင်ပြလိုပါသည်။ (ဂေါ သဒ္ဒါပါဠိ နွားဒြဗ် အနက်သိပုံမှာ) ပြောဆိုမည့် ဝဒန္တပုဂ္ဂိုလ် နားထောင်သည့် သုဏန္တပုဂ္ဂိုလ်ဟု (၂)မျိုးရှိရာတွင် ပြောဆိုသော ဝဒန္တပုဂ္ဂိုလ်က (၃)ဝီထိ၊ နားထောင်သော သုဏန္တပုဂ္ဂိုလ်က (၄)ဝီထိ ဖြစ်ပေါ်ရသည်။

၁။ အကြင်အခါ ဝဒန္တပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးစွာ နွားဒြဗ် အတ္ထပညတ်အနက်ကို အာရုံပြု၍ မနောဒွါရိကဝီထိစိတ်ဖြစ်၏၊

၂။ ထို့နောက် ဒြဗ်မှ အစဉ်လျှောက်၍ ဝါစကသဒ္ဒါနာမပညတ်ကို အောက်မေ့ဆင်ခြင်သည်ရှိသော် 'ဂေါ'ဟူသော နိစ္စသဒ္ဒါနာမပညတ်ကို သိသော မနောဒွါရိကဝီထိစိတ် ဖြစ်၏၊

၃။ ထို့နောက် 'ဂေါ'ဟူသော ဥဒါဟာရ ဝစီဘေဒ စိတ္တဇပရမတ္ထသဒ္ဒါကို ရွတ်ဆို၏၊ ထိုအခါ ထိုသဒ္ဒါကို ဖြစ်စေတတ်သော မနောဒွါရိကဝီထိစိတ် ဖြစ်၏၊

ဤကား ဝဒန္တပုဂ္ဂိုလ် စိတ်အစဉ်၌ ကျသောဝီထိ (၃)မျိုးတည်း။

နားထောင်သူ သုဏန္တပုဂ္ဂိုလ်ကျသော (၄) ဝီထိ

သဒ္ဒံ ပဌမစိတ္တေန၊ တီတံ ဒုတိယစေတသာ။

နာမံ တတိယစိတ္တေန၊ အတ္ထံ စတုတ္ထစေတသာ။

ဤဂါထာနှင့် ညီစွာ (မဏိသာရမဉ္ဇုသာ၊ဒု၊၄၅၁။)

၁။ ရွတ်ဆိုဆဲ ပစ္စပ္ပုန် ဂေါ-သဒ္ဒါ (အသံ)ကို အာရုံပြု၍ သောတဒွါရဝီထိဖြစ်၏၊

၂။ထို့နောင် အတိတ် ဂေါ-သဒ္ဒါ (အသံ)ကို အာရုံပြု၍ တဒနုဝတ္တက မနောဒွါရဝီထိဖြစ်၏၊

၃။ထို့နောက် ထိုပရမတ္ထသဒ္ဒါကို လွှတ်၍ ဝဒန္တ၏ ဒုတိယဝီထိ၏ အာရုံ ဖြစ်သော အစစ် ဂေါ-သဒ္ဒါနာမပညတ်ကို အာရုံပြု၍ သုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိဖြစ်၏၊

၄။ထို့နောက် ထိုနာမပညတ်မှ အစဉ်လျှောက်၍ အနက်ကို အောက်မေ့ ဆင်ခြင်သည်ရှိသော် နွားဒြဗ်တည်းဟူသော သဘာဝတ္ထကို အာရုံပြု၍ သုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိ ဖြစ်၏၊ ဤသို့ (၄)ဝီထိကျမှ နွားဒြဗ်အနက်ကို သိရသည်။

(မှတ်ချက်)ဝဒန္တပုဂ္ဂိုလ်ကား အနက်ဒြဗ်ကို ရှေးဦးစွာ သိပြီးမှ သဒ္ဒါကို ရွတ်ဆိုသည်။ သုဏန္တပုဂ္ဂိုလ်ကား ဂေါ-သဒ္ဒါ အသံကို ကြားပြီးမှ နွားဒြဗ်အနက်ကို နောက်မှ သိရသည်ကို သိပါ။

အက္ခရာ ၂-လုံး ၃-လုံး စသည်၌ ဝီထိစဉ် တိုးပွားသွားပုံ

ဃဋ, ပဋ-စသောအက္ခရာ (၂)လုံးရှိသော သဒ္ဒါတို့၌လည်း ဃ-၌ (၂)ဝီထိ၊ ဋ-၌ (၂)ဝီထိ၊ ပေါင်းစုဟန်သမူဟာကာရ ပညတ်၌ (၁)ဝီထိ၊ နာမပညတ်၌ (၁)ဝီထိ၊ ဒြဗ်အနက်ကို အာရုံပြု၍ (၁)ဝီထိ၊ ဤသို့ (၇)ဝီထိကျမှ အနက်ဒြဗ်ကို သိရ၏၊

အက္ခရာသုံးလုံး 'ပုရိသ'၊ အက္ခရာလေးလုံး 'အင်္ဂီရသ'၊ အက္ခရာငါးလုံး 'ဒွိပဒုတ္တမ'တို့၌လည်း အက္ခရာတစ်လုံး (၂)ဝီထိ (၂)ဝီထိ တိုး၍ သမူဟာကာရပညတ် (၁)ဝီထိ၊ နာမပညတ် (၁)ဝီထိ၊ ဒြဗ်အနက် အတ္ထပညတ် (၁)ဝီထိ ပေါင်းပေးကာဝီထိ (၁၁)ဝီထိ, (၁၃)ဝီထိကျပြီးမှ သဘာဝတ္ထကို သိရ-သည်။

(ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ-၄၀၆။)

(မှတ်ချက်) သောတဒွါရဝီထိကို ပဉ္စဒွါရဝီထိဇယားမှာ ကြည့်၍ ဝီထိချလေ။ တဒနုဝတ္တကမနောဒွါရဝီထိ စသည်များကိုလည်း မနောဒွါရဝီထိမှာ ကြည့်၍ ဝီထိချလေ။ မြန်မာဘာသာ တရုတ်ဘာသာ စသည်တို့၌ နည်းတူသိပါလေ။

မရဏာသန္နဝီထိ

မရဏာသန္နဝီထိနှင့် ပဋိသန္ဓေဝီထိတို့သည် တစ်ဆက်တည်း ချရမည် ဖြစ်သည်။ ကာမဇောဝါရဝီထိတို့၌ပင် ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ဝင်၏၊ ထို့ကြောင့် ယင်းမရဏာသန္နဝီထိသည် စက္ခုဒွါရဝီထိ, သောတဒွါရဝီထိ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ, မနောဒွါရဝီထိအားဖြင့် (၆)ပါးအပြားရှိ၏၊

ထိုတွင် စက္ခုဒွါရဝီထိသည် ---

၁။ဇောနောင် စုတိ၊

၂။ဇော ဘဝင်နောင် စုတိ၊

၃။တဒါရုံနောင် စုတိ၊

၄။တဒါရုံ ဘဝင်နောင် စုတိအားဖြင့် (၄)ပါးအပြား ရှိ၏၊

မနောဒွါရဝီထိ၌လည်း (၄)ဝီထိပင် ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် (၂၄)ဝီထိရှိသည် ဟု ဆိုနိုင်၏၊

တဒါရမ္မဏဝါရ စက္ခုဒွါရိက ပထမမရဏာသန္နဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- နောက်ဘဝ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေတတ်သော မိမိကိုယ်တိုင် အသစ်ပြုသည်၏ အစွမ်းဖြင့် စက္ခုဒွါရ၌ ရောက်လာသော ကံ ကမ္မနိမိတ် ဂတိနိမိတ် ရူပါရုံ တစ်ပါးပါးသည် အတီတဘဝင် တစ်ချက်အလွန် ထင်လာသည်ရှိသော် ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း, စက္ခုဝိညာဏ်, သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း, သန္တီရဏ, ဝုဋ္ဌော, မရဏာသန္နဇော (၅)ကြိမ်, တဒါရုံ (၂)ကြိမ်, စုတိ, ပဋိသန္ဓေ, ဘဝင် (၁၆)ချက်, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ဘဝနိကန္တိကဇော (၇)ကြိမ်, ဘဝင် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်၍ ချုပ်၏၊

မရဏာသန္နဝီထိ စက္ခုဒွါရဝီထိပုံ

၁။ တီ န ဒ ပ စ သံ ဏ ဝု ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ရုံ ရုံ စု ပ ဘ (၁၄) ဘ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဘ ဘ

၂။ တီ ။ ရုံ ရုံ ဘ စုတိ ပဋိသန္ဓေ ။

၃။ တီ ။ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ စုတိ ပဋိသန္ဓေ။

၄။ တီ။ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဘ စုတိ ပဋိသန္ဓေ။

ပဉ္စဒွါရဝီထိ (၄+၅ = ၂၀) နှစ်ဆယ်ဖြစ်သည်။ စက္ခုဝိညာဏ်နေရာမှာ သောတဝိညာဏ်အာရုံ၌ တဒါရုံစသည် ပြင်ဆင်၍ ဝီထိချပါလေ။

မနောဒွါရမရဏာသန္နဝီထိပုံ

၁။န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ရုံ ရုံ စု ပ ဘ (၁၄) မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဘ ဘ

၂။ ။ ရုံ ရုံ ဘ စုတိ ပဋိသန္ဓေ။

၃။န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ စုတိ ပဋိသန္ဓေ။

၄။န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဘ စုတိ ပဋိသန္ဓေ။

ဒွါရ၌ မနောဒွါရ, အာရုံ၌ ဓမ္မာရုံ ပြင်ဆို၍ ဝီထိချလေ။

အထူးသတိထားရန်

မရဏာသန္နဇော (၅)ကြိမ် ဘဝနိကန္တိကဇော (၇)ကြိမ် ၁။ တဒါရုံနောင် စုတိ၊ ၂။ တဒါရုံ ဘဝင်နောင် စုတိ၊ ၃။ ဇောနောင် စုတိ၊ ၄။ ဇော ဘဝင်နောင် စုတိဖြစ်၍ ဝီထိ (၄)ခု ဖြစ်သွား-သည်။

အပ္ပနာဇောဝီထိများ

မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာဇော အကျဉ်း (၂၆), အကျယ် (၅၈)ပါးကို အပ္ပနာဇောဟု ခေါ်၏၊ ထိုအပ္ပနာဇော စောရာအခါတို့၏ ဖြစ်လှည့်အကြိမ်ကို အပ္ပနာဇောဝါရဟု ခေါ်သည်။ ဤစကားအရ မနောဒွါရဝီထိ၌ ကာမဇောဝါရ, အပ္ပနာဇောဝါရဟု (၂)မျိုးရှိကြောင်း အကျဉ်းအားဖြင့် သိထားရ၏၊

(အမှာ)ကာမဇောဝါရဝီထိများ သင်ကြားပြီးသောအခါ စာမျက်နှာ (၆၉) သရုပ်ခွဲသောအပိုင်းသို့ကြည့်၍ သင်ကြားလေ့လာပါရန် သရုပ်ခွဲ ဇယားများ တွဲပြီးကြည့်ရန် ဖြစ်ပါသည်။

အပ္ပနာဇောဝါရ

ကာမဇောဝါရဝီထိ၌ အကျဉ်း (၄)မျိုးရှိကြောင်း ရှေး၌ တင်ပြခဲ့ပြီ၊ အပ္ပနာဇောဝါရ၌လည်း အကျဉ်းအားဖြင့် ---

၁။ အာဒိကမ္မိကစျာနဝီထိ၊

၂။ စျာနသမာပဇ္ဇနဝီထိခေါ် စျာနသမာပတ္တိဝီထိ၊

၃။ မဂ္ဂဝီထိ၊

၄။ ဖလသမာပတ္တိဝီထိ၊

၅။ နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိ၊

၆။ အဘိညာဏဝီထိ - ဟု အကျဉ်းအားဖြင့် (၆)မျိုး မှတ်ခဲ့ပါ။

ထို့ပြင် နိရောဓသမာပတ္တိပါဒကစျာနဝီထိ, ကာမမနောဒွါရဝီထိ, အဘိညာပါဒကစျာနဝီထိ, ကာမမနောဒွါရဝီထိ, ပစ္စဝေက္ခဏာဇော ကာမမနောဒွါရဝီထိများလည်း ရှိသေး၏၊ စျာနဝီထိ မနောဒွါရဝီထိများနှင့် တူပြီဖြစ်၍ အကျဉ်းချုပ်၌ မရေတွက်တော့ပါ။ အဘိညာဏ်ဝင်စားခန်း, သမာပတ် ဝင်စားခန်းတို့၌ သိရပါလိမ့်မည်။

အစဆုံးရသော အာဒိကမ္မိကစျာနဝီထိဆိုရိုး

ပထဝီကသိုဏ်း (အာနာပါန) စသည်ကို စီးဖြန်းဖန်များသဖြင့် စျာန်ရလုလတ်၍ ပထဝီကသိုဏ်းပညတ်ပဋိဘာဂနိမိတ် (အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်) အာရုံတစ်ပါးပါးသည် မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်ရှိသော် ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း (မန္ဒပညပုဂ္ဂိုလ်၌), ပရိကမ်, ဥပစာ, အနုလုံ, ဂေါတြဘု-ဟု ဥပစာရသမာဓိဇော (၄)ကြိမ် (တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်၌) ဥပစာ, အနုလုံ, ဂေါတြဘု-ဟု ဥပစာရသမာဓိဇော (၃)ကြိမ်၊ ထို့နောင် အပ္ပနာသမာဓိစျာန်ဇော (၁)ကြိမ်အကျတွင် ဝီထိစဉ်ပြတ်၍ ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်သတည်း။ ပုဂ္ဂိုလ် (၂)မျိုး ခွဲခြားပြီး ဝီထိ (၂)ခု ချနိုင်၏၊

အာဒိကမ္မိကစျာနဝီထိပုံ

မန္ဒပညပုဂ္ဂိုလ် --''န ဒ မ ပ ဥ နု ဂေါ စျာန်'' ဘ ဘ

တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ် --''န ဒ မ ဥ နု ဂေါ စျာန်'' ဘ ဘ

တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်၌ ပရိကမ်မပါခြင်းသာ ထူး၏၊

စတုက္ခတ္တုံ ဧဝ ဝါ ယထာရဟံ(မန္ဒပည) ပဉ္စမံ ဝါ

တိက္ခတ္တုမေဝဝါ(တိက္ခပည) စတုတ္ထံ ဝါ-နှင့် တွဲမှတ်။

(မှတ်ချက်)နောက်ထပ်ဝင်စားသော စျာနသမာပတ္တိခေါ် စျာနသမာပဇ္ဇန ဝီထိ၌ စျာန်ရလုလတ်၍ နေရာမှာ စျာန်ဝင်စားလုလတ်၍ ပြင်ဆို၊ အပ္ပနာသမာဓိစျာန်ဇော (၁)ကြိမ်အကျတွင် နေရာမှာ အကြိမ် များစွာဖြစ်၍ စျာန်မှ ထသောအခါ ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏ ဟု ပြင်ဆိုပါ။ စျာန်အင်္ဂါကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိများ ရှိသေး၏၊

စျာနသမာပတ္တိခေါ် စျာနသမာပဇ္ဇနဝီထိဆိုရိုး

မိမိရပြီးသောစျာန်ကို သမာပဇ္ဇန, အဓိဋ္ဌာန, ဝုဋ္ဌာန ဝသီဘော် (၃)ပါး တို့ဖြင့် ဝင်စားလို, ဆောက်တည်လို, ထလိုသည်ဖြစ်၍ ပထဝီကသိုဏ်း (အာနာပါန) စသည်တို့ကို စီးဖြန်းဖန်များသဖြင့် စျာန်ဝင်စားလုလတ်၍ ပထဝီ ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ် (အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်) အာရုံတစ်ပါး-ပါးသည် မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်ရှိသော် ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း (မန္ဒပညပုဂ္ဂိုလ်၌) ပရိကမ်, ဥပစာ, အနုလုံ, ဂေါတြဘု-ဟု ဥပစာရသမာဓိဇော (၄)ကြိမ်၊ (တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်၌) ဥပစာ, အနုလုံ, ဂေါတြဘု-ဟု ဥပစာရသမာဓိဇော (၃)ကြိမ်၊ ထို့နောက် အပ္ပနာသမာဓိစျာန်ဇော အကြိမ် များစွာဖြစ်၍ စျာန်မှ ထသောအခါ ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ

ရပြီး ဝင်စားပြီးသော စျာန်၌ရှိသော ဝိတက်, ဝိစာရ စသော စျာန်အင်္ဂါကို အာဝဇ္ဇနဝသီ, ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ (၂)ပါးတို့ဖြင့် အစိတ်အစိတ် ဆင်ခြင်လိုလတ်သော် (ဟဒယဝတ္ထုရှိရာ ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်ဆီသို့ အာရုံ ပြု။ ထိုဘဝင်မနောအကြည်၌ ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်လာလျှင်) ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ပစ္စဝေက္ခဏာ (ကာမဇော)ဇော (၅)ကြိမ်၊ ထို့နောင် ဘဝင်ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၍ ချုပ်၏၊ အလျင်အမြန် အရေးတကြီး မဟုတ်လျှင် ကာမဇောဖြစ်ရကား (၇)ကြိမ် ဆိုလေ။

စျာနဝီထိပေါင်း (၇၂) ပါး

ရူပစျာန် (၅)ပါး + အရူပစျာန် (၄)ပါး။ ဤ (၉)ပါးကို ကုသိုလ်, ကြိယာ (၂)ပါးနှင့်မြှောက် (၁၈)ဖြစ်၏၊ ၎င်း (၁၈)ပါးကို အာဒိကမ္မိက သမာပဇ္ဇန (၂)ပါးနှင့်မြှောက် (၃၆)ဖြစ်၏၊ ၎င်း (၃၆)ပါးကို တိက္ခ, မန္ဒပုဂ္ဂိုလ် (၂)ပါးနှင့် မြှောက် (၇၂)။ စျာနဝီထိပေါင်း (၇၂)ဝီထိ ဖြစ်၏၊

စျာန်အင်္ဂါ (၅) ပါး ဆင်ခြင်ပုံ

၁။ဝိတက်=အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံပေါ်သို့ စိတ်ကို ရှေးရှု တင်ပေးခြင်းသဘော၊

၂။ဝိစာရ=ထိုအာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို ထပ်ခါထပ်ခါ သုံးသပ်ခြင်းသဘော၊

၃။ပီတိ=ထိုအာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို နှစ်သက်ခြင်း သဘော၊

၄။သုခ=ထိုအာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၏ အရသာကို ချမ်းချမ်းသာသာ ခံစားခြင်းသဘော၊

၅။ဧကဂ္ဂတာ=ထိုအာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ တစ်ခုတည်းပေါ်သို့ စိတ်ကျရောက် တည်ငြိမ်နေခြင်းသဘော၊

ဟဒယဝတ္ထုမှီ၍ဖြစ်နေသော ဘဝင်မနောအကြည်ကို ရှု၍ စျာန်အင်္ဂါ (၅)ပါး ထင်လာသောအခါ ဆင်ခြင်၏၊ အထက်အထက် စျာန်များ၌ စျာန်အင်္ဂါ လျော့လျော့သွားသည်ကို သိပါလေ။

(မှတ်ချက်)ပထဝီကသိုဏ်းစီးဖြန်း၍ စျာန်ရသူဖြစ်လျှင် ဝိတက် = ပထဝီကသိုဏ်း မြေပဋိဘာဂနိမိတ် အာရုံပေါ်သို့ စိတ်ကို ရှေးရှုတင် ပေးခြင်းသဘော စသည်ဖြင့် အာနာပါနနေရာမှာ ပြင်ဆိုသွားရ မည်ကို ဆင်ခြင်၍ အာရုံပြု ပြောင်းဆိုတတ်ပါစေ။

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ (၁၉၂) ပါး

စျာန်တစ်ခုချင်းတွက်လျှင် ပထမစျာန် (၈)ဝီထိ (ပ) စတုတ္ထစျာန် (၈)ဝီထိ ပဉ္စမစျာန်ဝီထိ (၄၀)၊ စုစုပေါင်း (၇၂)ရှိသည်တွင် စျာန်အင်္ဂါ တစ်ပါးတစ်ပါး၌ တစ်ဝီထိ တစ်ဝီထိစီ ရကောင်းသောကြောင့် ပထမစျာန် (၈)ဝီထိနောင် (၈x၅=၄၀)၊ ဒုတိယစျာန် (၈)ဝီထိနောင် (၈x၄=၃၂)၊ တတိယစျာန် (၈)ဝီထိ-နောင် (၈x၃=၂၄)၊ စတုတ္ထစျာန် (၈)ဝီထိနောင် (၈x၂=၁၆)၊ ပဉ္စမစျာန်ဝီထိ (၄၀)နောင် (၄၀x၂=၈၀)၊ ပေါင်းသော် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိပေါင်း (၁၉၂)ဝီထိ ဖြစ်သည်။

ပထမစျာန် (၈)ဝီထိဆိုသည်မှာ ရူပကုသိုလ်ကြိယာ (၂)ပါးကို အာဒိကမ္မိက သမာပဇ္ဇန (၂)ပါးနှင့်မြှောက် (၄)ပါးဖြစ်၏၊ တိက္ခ, မန္ဒ (၂)ပါးနှင့် မြှောက် (၈)ပါးဖြစ်၏၊ ပဉ္စမစျာန်ကား အရူပစျာန် ကုကြိ (၈)ပါးထည့်၍ (၁၀)ပါးကို မြှောက်ရ၍ (၄၀)ဖြစ်သည်ကို သတိပြုပါ။

(ဆောင်)စျာန်ကိုးခုကို၊ ကု,ကိ,အာ,သံ၊ တိတ်,မန်မြှောက်ရေး၊ ဒွေးသတ္တရိ၊ စျာန်ဝီထိပြား၊ အင်တစ်ပါးမှာ၊ တစ်ပါးရကောင်း၊ ပစ္စဝေက်ပေါင်းမှာ၊ များပြားစွာသည်၊ တစ်ရာကိုးဆယ် နှစ်စွန်းတည်း။

(ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ-၈၉။)

စျာနဝီထိ၌ဖြစ်သော စိတ်သရုပ်နှင့် အာရုံ စသည်

(ဆောင်)ပထမစျာန်၊ အာဒိကမ်၌၊ ချရန်မနော၊ တိဇောကာမ၊ သောမနနှင့်၊ ပထမစျာန်၊ ခုနစ်တန်သာ၊ အာရုံမှာမူ၊ ဘဝင်ဟူသမျှ၊ သုံးဝအတိတ်၊ ကံနိမိတ်တည်း၊ ကြွင်းစိတ်ခုနစ်၊ ဥပေက္ခာကြဉ်၊ ပဉ္စဝီသတိ၊ ပညတ္တိကို၊ ပြုဘိမြဲစွာ၊ မှီရာမှတ်ရှု၊ ရှေးရှေးဥသည့်၊ ဝတ္ထုဟဒယ၊ စွဲမှီရသည်၊ ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း။

(ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ-၈၉။)

ပဉ္စဝီသတိ (၂၅)ပါးသော ပညတ်ဟူသည်မှာ ကသိုဏ်းပညတ် (၁၀)ပါး, အသုဘပညတ် (၁၀)ပါး, ကာယဂတာသတိ, အာနာပါနပညတ်, မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ၊ ပေါင်း (၂၅)ပါးသော ပညတ်တို့တည်း။

မဂ္ဂဝီထိ (လောကုတ္တရာစိတ်အကျဉ်း ၈-ပါး)

သောတာပတ္တိမဂ်ကို ရအောင် အားထုတ်သူသည် သုက္ခဝိပဿက ပုဂ္ဂိုလ်, စျာနလာဘီပုဂ္ဂိုလ် (၂)မျိုးရှိ၏၊ သုက္ခဝိပဿကဟူသည် လောကီစျာန် မရသဖြင့် စျာန်အစေးမကပ် ခြောက်ကပ်ကပ် ဝိပဿနာ ရှိသူတည်း။ လောကီစျာန် ရထားသူသည် စျာနလာဘီပုဂ္ဂိုလ်မည်၏၊ ထိုတွင် သုက္ခဝိပဿက ပုဂ္ဂိုလ်သည် စျာန်ကို မရသေးသောကြောင့် ဝိပဿနာ ရှုသောအခါ ကာမတရားကိုသာ ဝိပဿနာရှု၍ မဂ်အဆင့် ဖိုလ်အဆင့်ထိအောင် ဉာဏ်စဉ် (၁၆)ပါးအတိုင်း တက်သွားကာ သုက္ခဝိပဿကသောတာပန် (ပ) သုက္ခဝိပဿကရဟန္တာထိအောင် ရှိနိုင်လေသည်။ ဝီထိချသောအခါလည်း စျာန် မပါဘဲ စျာန်ကို အခြေခံပါဒက မပြုဘဲ ဝီထိစဉ်ချရမည်ဖြစ်သည်။

စျာန်မရသော သုက္ခဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ် သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီထိဆိုရိုး

စျာန်မရ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာ မပါ ကာမရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တ လက္ခဏာရေး သုံးတန်တင်၍ ဝိပဿနာ စီးဖြန်းဖန်များသဖြင့် ဉာဏ်စဉ်အဆင့်ဆင့် တက်သွား၍ မဂ်ရလုလတ်သော် ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ပရိကမ်, ဥပစာ, အနုလုံ ဂေါတြဘု-ဟု ဥပစာရသမာဓိဇော (၄)ကြိမ် (မန္ဒပညပုဂ္ဂိုလ်)၊ ဥပစာ, အနုလုံ, ဂေါတြဘု-ဟု ဥပစာရသမာဓိဇော (၃)ကြိမ် (တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်)၊ ထို့နောက် သောတာပတ္တိမဂ် ဖိုလ် ဖိုလ်ဟု (၂)ကြိမ် (မန္ဒပညပုဂ္ဂိုလ်)၊ ထို့နောက် သောတာပတ္တိမဂ် ဖိုလ် ဖိုလ် ဖိုလ်-ဟု သောတာပတ္တိ ဖိုလ်ဇော (၃)ကြိမ် (တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်)၊ ထို့နောက် ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊

ဝီထိပုံ

၁။မန္ဒပညပုဂ္ဂိုလ်-- န ဒ မ ပ ဥ နု ဂေါ မဂ် ဖိုလ် ဖိုလ် ဘ

၂။တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်-- န ဒ မ ဥ နု ဂေါ မဂ် ဖိုလ် ဖိုလ် ဖိုလ် ဘ

(မှတ်ချက်)အထက်မဂ် (၃)ပါးဝီထိတို့၌ ဂေါတြဘုနေရာ ဝေါဒါန်ဟုဆို၍ ဝီထိချလေ။ မန္ဒပညပုဂ္ဂိုလ်သတ်သတ်, တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်သတ်သတ် ခွဲ၍လည်း ဆိုနိုင်၏၊

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ

ဖိုလ်ဇော (၂)ကြိမ် (၃)ကြိမ်နောင် ဘဝင်ချ၍ ဘဝင်အစဉ် ပြတ်သည့်အခါ ပညာရှိသူတော်ကောင်းက ငါသည် ဤမဂ် ဤဖိုလ် ဤနိဗ္ဗာန်ကို ရပေပြီ ဟု မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို ဧကန် ဆင်ခြင်ပြီ။ မဂ်ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ, ဖိုလ်ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ, နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ၊ ဤဝီထိ (၃)ပါးကား မုချဖြစ်သည်။ ဆိုင်ရာမဂ်က ပယ်အပ်သော ကိလေသာတို့ကို ပြန်၍ ဆင်ခြင်သော ဝီထိ၊ မပယ်နိုင် ကျန်နေသော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်သော ဝီထိ၊ ဤ (၂)ဝီထိကား အချို့မှာ ဖြစ်၍ အချို့မှာ မဖြစ်ဟု ဆိုပါသည်။ ဤစကားစဉ်အရ သောတာပတ္တိမဂ်ဖိုလ်ရပြီးနောက် ပစ္စဝေက္ခဏာ (၅)ဝီထိ၊ သကဒါဂါမိမဂ်ဖိုလ် ရပြီးနောက် (၅)ဝီထိ၊ အနာဂါမိမဂ်ဖိုလ်ရပြီးနောက် (၅)ဝီထိ၊ အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်ရပြီးနောက် ကျန်သော ကိလေသာ မရှိတော့၍ ပစ္စဝေက္ခဏာ (၄)ဝီထိ၊ ပေါင်း ပစ္စဝေက္ခဏာ (၁၉)ဝီထိ ဖြစ်ခွင့်ရှိသည်။

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိပုံစံ

ဘ ဘ န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဘ ဘ

ကာမမနောဒွါရဝီထိမှာ ပြသည့်အတိုင်း ဝီထိဆိုရိုးဖြင့် ဝီထိစဉ် (၅)ခု ချလေ။

မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိဆိုရိုး

ငါသည် ဤသောတာပတ္တိမဂ်ကို ရပေပြီဟု မဂ်ကို ဆင်ခြင်လတ်သော် န ဒ မ (ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ) ပစ္စဝေက္ခဏာဇော (၇)ကြိမ်ကျပြီးနောက် ဘဝင်ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊ (၁၉)ဝီထိ ရှိသည့်အားလျော်စွာ နည်းမှီ၍ ဝီထိစဉ် ချလေ။

စျာန်မရသော ဖလသမာပတ္တိဝီထိ (မန္ဒပည)

ကာမ ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ဝိပဿနာ စီးဖြန်းဖန်များသဖြင့် ဖိုလ်ဝင်စားလုလတ်သော် ---

န ဒ မ နု နု နု နု ဖိုလ်အကြိမ်များစွာဖြစ်၍ အဓိဋ္ဌာန်ချက်ပြည့်၍ ဖလသမာပတ်မှ ထသောအခါ ဘဝင်ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊

(မှတ်ချက်)တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်၌ အနုလုံ (၃)ကြိမ်ချလေ။ သောတာပတ္တိ ဖလ သမာပတ္တိဝီထိကဲ့သို့ ကျန်သော အထက်ဖိုလ် (၃)ပါးဝီထိ ကိုလည်း ချတတ်ပါစေ။

လောကုတ္တရာအကျယ် (၄၀)

လောကုတ္တရာအကျယ် (၄၀)၌ သောတာပတ္တိမဂ္ဂ ပထမဇ္ဈာနဝီထိ (၅)ပါး စသည်ဖြင့် (၅x၈ = ၄၀) အကျယ်ဖြစ်သည်။ ထိုအကျယ်ဝီထိများကား လောကီစျာန်ရပြီးသော စျာနလာဘီပုဂ္ဂိုလ်များသာ ရနိုင် ဖြစ်နိုင်လေသည်။

မဂ်စိတ်တို့သည် စိတ္တက္ခဏ တစ်ချက်မျှသာ ဖြစ်လေ့ရှိသောကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတည်း၌ စျာန် (၅)ပါးရှိသည့်အားလျော်စွာ သောတာပတ္တိမဂ် (၅)မျိုး ဖြစ်ခွင့်မရှိ။ (၁)မျိုးတည်းသာ ဖြစ်ခွင့်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဘယ် ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး၌ ပထမစျာန် သောတာပတ္တိမဂ်ဖြစ်၍ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး၌ ဒုတိယ-စျာန်သောတာပတ္တိမဂ် စသည် ဖြစ်သင့်ပါသနည်းဟူမူ -- မဂ်ရခါနီးဝယ် ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီခေါ် ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုဝိပဿနာ၏ သတ္တိအမျိုးမျိုးအလိုက် အချို့ယောဂီ၌ ပထမစျာန် သောတာပတ္တိမဂ်, အချို့သော ယောဂီ၌ ဒုတိယစျာန် သောတာပတ္တိမဂ် စသည် ဖြစ်သင့်ကြသည်။ မဂ္ဂဝီထိ ကျခါနီး၌ဖြစ်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်နှင့် မဂ္ဂဝီထိတွင်ပါဝင်သော အနုလောမဉာဏ်ကို ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဟုခေါ်သည်။ ပါဒကစျာန်, သမ္မသိတစျာန်, ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယစျာန် ဤ (၃)မျိုး သိ-ထားရန်လိုသည်။ ထိုစျာန်တို့မှ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဉာဏ်သို့ တက်သွားရမည် ဖြစ်သည်။

ပါဒကစျာန် စသည် (၃) ပါး

ပါဒကစျာန်ဟူသည် မဂ်သို့ကူးခါနီး အခြေခံဝင်စားရသော စျာန်ကို ပါဒကစျာန်ဟု ခေါ်သည်။ ပါဒကစျာနဝီထိသည် လောကီစျာန်ဝီထိအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ သမ္မသိတစျာန်ဟူသည်မှာလည်း မိမိရအပ်ပြီးသော လောကီ စျာန် တစ်ပါးပါးကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု လက္ခဏာယာဉ်တင်၍ ရှုမှတ် ပွားများ သုံးသပ်၏၊ ထိုသုံးသပ်အပ်သော စျာန်ကို သမ္မသိတစျာန်ဟု ခေါ်သည်။ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယကား စျာန်မဟုတ်သေး၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ အလိုဆန္ဒတည်း။ စျာန်အင်္ဂါ (၅)ပါးရှိသော မဂ်ကိုရသော် ကောင်းလေစွ, စျာန်အင်္ဂါ (၄)ပါးရှိသော မဂ်ကိုရသော် ကောင်းလေစွ စသည်ဖြင့် အလိုဆန္ဒဖြစ်သည့် အတိုင်း ဒုတိယစျာန်မဂ်ကို လိုချင်လျှင် လောကီဒုတိယ စသော စျာန်ကို အခြေခံဝင်စားမှု အနိစ္စ စ-သည်ဖြင့် သုံးသပ်မှု ပြုရသေး၏၊ ထိုသို့ အားထုတ် သောအခါ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာတိုင်အောင် တက်-၍ မဂ်ကိုရလျှင် အဇ္ဈာသယအတိုင်း ဒုတိယစျာန်မဂ်, တတိယစျာန်မဂ် စသည်ဖြင့် တစ်မျိုးမျိုးကို ရ၏၊

အခြေခံဝင်စားခဲ့သော ပါဒကစျာန် တစ်မျိုး, အနိစ္စစသည် သုံးသပ် ရှုပွားသော သမ္မသိတစျာန်က တစ်ဖုံ နှစ်ပါးစုံ မညီမျှရာဝယ် ပုဂ္ဂိုလ်၏ အဇ္ဈာသယ အလိုဆန္ဒကလည်း အထူးမရှိပါမူ အထက်ဆုံး အကောင်းဆုံး ယောဂီ ရထားသော စျာန်မဂ်ကိုသာ စိတ်ညွတ်ဖွယ်ရှိသောကြောင့် အထက်စျာန်-နှင့်တူစွာ သောတာပတ္တိမဂ် ဖြစ်ပေါ်လာစရာ ရှိသည်။

ပထမစျာန် သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီထိဆိုရိုး

ပထမစျာန်ကို အခြေခံအားဖြင့် ဝင်စား၍ ထိုပထမစျာန်ကို အနိစ္စ စသည် ရှုပွား၍ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာတိုင်အောင် တက်၍ သောတာပတ္တိမဂ်စျာန် ရလုလတ်သော် ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ပရိကမ်, ဥပစာ, အနုလုံ, ဂေါတြဘု, သောတာပတ္တိမဂ် (မန္ဒပညပဂ္ဂိုလ်အား) ဖိုလ်ဇော (၂)ကြိမ် (တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်အား) ဖိုလ်ဇော (၃)ကြိမ် ထို့နောက် ဘဝင် ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊

ပစ္စဝေက္ခဏာ (၅) ဝီထိ

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- ရအပ်ပြီးသော မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်၊ ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာ၊ မပယ်အပ်သေးသော ကိလေသာ၊ ဤ ငါးမျိုး တစ်မျိုးမျိုးကို ဆင်ခြင်လိုလတ်သော် --- န ဒ မ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ပစ္စဝေက္ခဏာကာမဇော (၇)ကြိမ်၊ ထို့နောက် ဘဝင်ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏၊ ဤ၌ လျှင်မြန်ခြင်းကို အလိုမရှိအပ်ရကား ဇော (၇)ကြိမ် ချရ၏၊ အဘိညာဏ် စျာနပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ၌ကား (၅)ကြိမ် ချရသည်ကို သတိပြု။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဘိညာဏ်ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ၌ (၄)ကြိမ် ချရ၏-ဟုမှတ်။

ဒုတိယစျာနဝီထိ စသည်၌လည်း ဤနည်းအတူ ဝီထိစဉ် ချလေ။အထက်မဂ် (၃)ခု၌လည်း ဂေါတြဘုနေရာ၌ ဝေါဒါန် ချရသည်သာ ထူးသည်။ ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ၌လည်း အရဟတ္တမဂ္ဂဝီထိ၌ ဆင်ခြင်ဖို့ရာ ကိလေသာ အကြွင်းမရှိရကား ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ (၄)ဝီထိစီသာ ဖြစ်သည်။

မဂ္ဂဝီထိ (၁၂၀) ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ (၅၇၀)

(ဆောင်)မဂ်လေးတန်ကို၊ စျာန်တိက်,မန္ဒ၊ ပါဒကနှင့်၊ သမ္မ,ပုဂ္ဂလဇ်၊ တွက်စစ်မြှောက်က၊ တစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ များကျယ်သောင်းသောင်း၊ ပစ္စဝေက်ပေါင်းမှာ၊ ရသင်္ချာ၊ ငါးရာခုနစ်ဆယ်။

မဂ္ဂဝီထိများ (၁၂၀) စိတ်သရုပ်

(ဆောင်)သောတာမဂ္ဂ၊ ပထမစျာန်၊ ချရန်မနော၊ တိဇောကာမတ်၊ သောမနသ်ကုသိုလ်၊ မိမိဖိုလ်မဂ်၊ ဤငါးချက်သာ၊ အာရုံမှာမူ၊ ဘွင်ဟူသမျှ၊ သုံးဝအတိတ်၊ ကံနိမိတ်တည်း၊ ကြွင်းစိတ်နုတိုင်၊ သုံးဆိုင် ဘူမ၊ သင်္ခါရတည်း၊ ကြွင်းထနိဗ္ဗာန်၊ မှီရန်မှတ်ရှု၊ ရှေးရှေးဥသည့်၊ ဝတ္ထုဟဒယ၊ စွဲမှီရသည်၊ ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း။

(ဆောင်)လွတ်ကင်းဒွိဟ၊ ရှင်းရှင်းပလော၊ ကာမသုဂတိ၊ ဘူမိရူပေ၊ တိဟေသက၊ မဂ္ဂဖလဋ္ဌံ၊ သုံးတန်တွက်စစ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်၊ စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း။

မဂ္ဂဝီထိ၌ သမာပဇ္ဇနဝီထိ မရကောင်း၊ မဂ်သည် စိတ္တက္ခဏတစ်ချက် တစ်ကြိမ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

ဖလသမာပတ္တိဝီထိ

သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တိဝီထိဖြစ်ဟန်ကား --- တေဘူမကသင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ စသည်ဖြင့် စီးဖြန်းဖန်များသဖြင့် ဖိုလ်ဝင်စားလုလတ်သော် ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆဒ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း, (မန္ဒပညပုဂ္ဂိုလ်အား) အနုလုံ (၄)ကြိမ်၊ (တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်အား) အနုလုံ (၃)ကြိမ်၊ ထို့နောက် ဖိုလ်ဇော အလိုရှိတိုင်း အကြိမ်များစွာဖြစ်၍ သမာပတ်မှ ထသောအခါ ဘဝင်များစွာ ဖြစ်ချုပ်၏၊ (ဤ၌ ပါဒကစျာန်, သမ္မသိတစျာန်, ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယစျာန် ရှိ၏၊၊)

ဤ၌ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း, အနုလုံတို့သည် တေဘူမကသင်္ခါရတရားတို့ကို အာရုံပြုကုန်၏၊ ဖိုလ်ဇောတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုကုန်၏၊ မိမိဖိုလ်တစ်ယောက်စီသာ ဖြစ်၏၊ ဖလသမာပတ္တိဝီထိ (၂၀)ဖြစ်၏၊ အကျယ်ပွားသော် မဂ္ဂဝီထိကဲ့သို့ (၁၂၀)ဖြစ်၏၊

အစွန်းတစ်ရာ နှစ်ဆယ်သာ ဖလာဝီထိပေါင်း

အပ္ပနာဇော ဆဗ္ဗီသ အကျယ် (၅၈)

(ဆောင်)ဂေါတြဘူ၊ နောက်မူစံထုံး၊ နှစ်ဆယ့်သုံးမှန်၊ ဝေါဒါန်နောက်ပါး၊ ဆယ့်ငါးကြိုက်ကြုံ၊ အနုလုံနောက်၊ ရောက်သည်နှစ်ဆယ်၊ အကျယ်ရွေးစစ်၊ ငါးဆယ့်ရှစ်လီ၊ ဆဗ္ဗီခေပါ၊ အပ္ပနာသည်၊ သင်္ချာပေါင်းစု အခွဲတည်း။

(မှတ်ချက်)အဘိညာဏ်ဝီထိနှင့် နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိ အဘိညာဏ် ဝင်စား ခန်း, နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားခန်းမှာ ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။

(မှတ်ချက်) အပ္ပနာစျာန် ဝီထိဇယားမျိုးစုံ စာမျက်နှာ (၅၂)သို့ ကြည့်ဆိုပါလေ။

မန္ဒာယုက စသည် ခွဲခြားပိုင်းခြားပုံ

၁။ မန္ဒာယုကစက္ခုပသာဒ မိမိနှင့် ထိခိုက်သော ရူပါရုံမချုပ်မီ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ထိုရူပါရုံအောက် နည်းသော တိုသော အသက်ရှိ၏ဟု ဆိုအပ်ရကား မန္ဒာယုက မည်၏၊

၂။ အမန္ဒာယုကစက္ခုပသာဒ ထိုရူပါရုံချုပ်သည့်တိုင်အောင် မချုပ်သေးသောကြောင့် ထိုရူပါရုံထက် အသက်ရှည်၏ဟု ဆိုအပ်ရကား အမန္ဒာယုက မည်၏၊

၃။ မဇ္စျိမာယုကစက္ခုပသာဒ အတီတဘဝင် ဥပါဒ်ကစ၍ ဖြစ်သော စက္ခုပသာဒသည် မိမိနှင့် ထိခိုက်သော ရူပါရုံတို့ ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းကြောင့် မရှည် မတို အလယ်အလတ် အသက်ရှိ၏ဟု ဆိုအပ်ရကား မဇ္စျိမာယုက မည်၏၊

ပသာဒနှင့် ရူပါရုံတို့မည်သည် (၁၇)ချက် သက်တမ်းရှည်သော သတ္တရသယုကချည်းဖြစ်၍ အသက်ရှည်တို အပိုအယုတ် မရှိပါ။ ရှေးဦးချုပ်သည်, နောက်မှချုပ်သည်, ပြိုင်၍ချုပ်သည်ကို စွဲ၍ ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။

တဒါရမ္မဏဝါရ စက္ခုဒွါရိက အတိမဟန္တာရုံဝီထိ (၁၅x၅ = ၇၅) ပဉ္စဒွါရဝီထိ

ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ တီ န ဒ ပ စ သံ ဏ ဝု ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ရုံ ရုံ ဘ ဘ ဘဘ

(ဂါထာ)သတ္တတိံသာ မန္ဒာယုကာ၊ ဧကံဝ မဇ္စျိမံ မတံ။

အမန္ဒေကာ ဒသာစေတိ၊ ဝိညာတဗ္ဗာဝိဘာဝနာ။

(မဏိသာရမဉ္ဇူသာ)

(ဆောင်)တေရသမဘွင်၊ ဘင်အစ၊ သက်တိံသမန္ဒာ၊ အတီတေဥပ္ပါဒေါ၊ ဟောမဇ္ဈိမာ၊ ဌီကသာ၊ စစွာရေငြား၊ ဆယ့်တစ်ဖြာ၊ ခဏငယ်နှင့်၊ ပဘင်တိုင်၊ အမန္ဒငယ်၊ ဟောပြမမှား။

မဟန္တာရုံစသော ဝီထိများ၌ အတီတဘဝင် (၁)ချက်တိုးတိုင်း အမန္ဒာယုကခဏငယ် (၃)ချက်တိုး၍ မန္ဒာယုကဘက်၌ ခဏငယ် (၃)ချက် လျှော့သွားပါလေ။ အတီတဘဝင် (၂)ချက်၌ အမန္ဒာယုက (၁၄), မန္ဒာယုက (၃၄), အတီတဘဝင် (၁၀)ချက်၌ အမန္ဒာယုက (၃၀), မန္ဒာယုက (၁၀)ချက်ရှိတော့သည် စသည်ဖြင့် တွက်ချက်၍ သိပါလေ။

(ဆောင်)စျာန်ကိုးခုကို၊ ကု,ကိ,အာ, သံ၊ တိတ်,မန်မြှောက်ရေး၊ ဒွေးသတ္တရိ၊ စျာန်ဝီထိပြား၊ အင်းတစ်ပါး၌၊ တစ်ပါးရကောင်း၊ ပစ္စဝေက်ပေါင်း မှာ၊ များပြားစွာသည်၊ တရာကိုးဆယ် နှစ်စွန်းတည်း။

၂။ ကုသိုလ်+ကြိယာပ ၁x၂ x၂ x၂ = ၈ x ၅ = ၄၀

၂။ အာဒိကမ္မိက+သမာပဇ္ဇနဒု။= ၈ x ၄ = ၃၂

၂။ တိက္ခ+မန္ဒတ။= ၈ x ၃ = ၂၄

စ။= ၈ x ၂ = ၁၆

မ ၅x၂x၂x၂= ၄၀ x ၂ = ၈၀

၇၂ ၁၉၂

(ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ-၇၄။)

သောတာပတ္တိမဂ် စသော စျာနဝီထိများ၌ စိတ် အာရုံ ဘုံ ပုဂ္ဂိုလ် သိရှိရန်

(ဆောင်) သောတာမဂ္ဂ၊ ပထမစျာန်၊ ချရန်မနော၊ တိဇောကာမတ်၊ သောမနသ်ကုသိုလ်၊ မိမိဖိုလ်မဂ်၊ ဤငါးချက်သာ၊ အာရုံမှာမူ၊ ဘွင်ဟူ သမျှ၊ သုံးဝအတိတ်၊ ကံနိမိတ်တည်း၊ ကြွင်းစိတ်နုတိုင်၊ သုံးဆိုင် ဘူမ၊ သင်္ခါရတည်း၊ ကြွင်းထနိဗ္ဗာန်၊ မှီရန်မှတ်ရှု၊ ရှေးရှေးဥသည့်၊ ဝတ္ထုဟဒယ၊ စွဲမှီရသည်၊ ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း။

လွတ်ကင်းဒွိဟ၊ ရှင်းရှင်းပလော၊ ကာမသုဂတိ၊ ဘူမိရူပေ၊ တိဟေသက၊ မဂ္ဂဖလဋ္ဌံ၊ သုံးတန်တွက်စစ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်၊ စိစစ် ဘဝင် သွင်းလေတည်း။

မဂ္ဂဝီထိပေါင်း (၁၂၀) ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိပေါင်း (၅၇၀) မြှောက်ပွားပုံ

(ဆောင်)မဂ်လေးတန်ကို၊ စျာန်တိတ်,မန္ဒ၊ ပါဒကနှင့်၊ သမ္မ ပုဂ္ဂလဇ်၊ တွက်စစ်မြှောက်က၊ တစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ များကျယ်သောင်းသောင်း၊ ပစ္စဝေက်ပေါင်းမှာ၊ ရသင်္ချာ၊ ငါးရာခုနစ်ဆယ်။ (ဒုဝေသတ၊ တာလီသ၊ လောကဥတ္တရာ၊ တြိသတ ဒွါဒသ၊ ပေါင်းထအပ္ပနာ။)

၁။ စျာနဝီထိ ၇၂သောတာမဂ် ၁x၅x၂x၃ = ၃၀x၅ = ၁၅၀

၂။ မဂ္ဂဝီထိ ၁၂၀သကဒါမဂ်။ = ၃၀x၅ = ၁၅၀

၃။ ဖလဝီထိ ၁၂၀အနာဂါမိ။ = ၃၀x၅ = ၁၅၀

၃၁၂အရဟတ္တမဂ်။ = ၃၀x၄ = ၁၂၀

၁၂၀ ၅၇၀

ပစ္စဝေက္ခဏာ (၅)ဝီထိ ''မဂ္ဂံ ဖလဉ္စ နိဗ္ဗာနံ၊ ပစ္စဝေက္ခတိ ပဏ္ဍိတော။ ဟီနေ ကိလေသေ'' ရဟန္တာ၌ ကြွင်းကိလေသာ သေသေ စ မရှိ၍ (၄)ဝီထိ။

အဘိညာဏ်ဝီထိ (၂၈) ဣဒ္ဓိ (၁၀)

အဘိညာဏ် (၇)ပါးကို ပဉ္စမစျာန် ကု-ကြိနှင့် မြှောက်၊ (၁၄)ဖြစ်၏ တိက္ခ မန္ဒ (၂)ပါးနှင့် မြှောက်၊ (၂၈)ဖြစ်၏၊

(ဆောင်)စ,သော,ဣဒ်,ပ၊ ပုဗ်,ယ,အ-ဟု၊ သတ္တဘိညာ၊ ငါးဖြာဖြစ်က၊ ယနှင့် အကို၊ စ-၌သွင်းယူ၊ ခြောက်မူ အာသဝက်၊ ထိုဝယ်စွက်၊ သုံးချက် နားလည်စေ။

ဣဒ္ဓိ (၁၀) ပါး

၁။အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ

၂။ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ

၃။ မနောမယိဒ္ဓိ

၄။ ဉာဏဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ

၅။ သမာဓိဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ

၆။ အရိယိဒ္ဓိ

၇။ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ

၈။ ပုညာဝတောဣဒ္ဓိ

၉။ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ

၁၀။ တတ္ထတတ္ထသမ္မာပယောဂပစ္စယဣဒ္ဓိ -

အားဖြင့် ဣဒ္ဓိတန်ခိုး (၁၀)ပါးတို့တွင် အစ (၃)ပါးကိုသာ ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဏ်၌ ယူအပ်၏၊

(ဆောင်)အ,ဝိ,မ,ဉာဏ်၊ သ,အ,ကံ၊ ပုညံ,ဝိဇ္ဇာ,တတ်။

ဣဒ္ဓိဝိဓာ၊ ဘိညာမှာ၊ စစွာ သုံးပါးမှတ်။

ဝီထိဘိညာ၊ ဋ္ဌဝီသာ၊ ဤခါ အပြီးသတ်။(ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ-၉၆၊၊)

နိရောဓသမာပတ် (၈) ပါး ဝီထိ

နိရောဓသမာပတ်ဝီထိကို ကာမ, ရူပ ဘုံနှစ်ပါးနှင့် မြှောက်၊ ၎င်းကို အနာဂါမ်, ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် နှစ်ပါးနှင့် မြှောက်၊ (၄)ပါး။ ၎င်းကို တိက္ခ, မန္ဒ (၂)ပါးနှင့် မြှောက်၊ (၈)ပါး ဖြစ်၏၊ စိတ်သရုပ် စသည် လွယ်ပြီ။ (သင်္ချာအဋ္ဌ၊ နိရောဓ၊ ဤမျှ နိဋ္ဌိတာ။)

အဘိညာဝီထိ အဘိညာဏ်ဝင်စားပုံ

အဘိညာဝီထိသည် ---

၁။ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဝီထိ

၂။ ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဝီထိ

၃။ ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဝီထိ

၄။ ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဝီထိ

၅။ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဝီထိ

၆။ ယထာကမ္မူပဂအဘိညာဝီထိ

၇။ အနာဂတံသအဘိညာဝီထိ-အားဖြင့် (၇)ပါး အပြားရှိ၏၊

ထိုတွင် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဝီထိဖြစ်ဟန်ကား (ယျေဘုယျ) များသောအားဖြင့် ကသိုဏ်း (၈)ပါး၊ သမာပတ် (၈)ပါးတို့ကို (၁၄)ပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် များစွာ ပြည့်စုံလေ့လာ လေ့ကျက်ထားပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒူရ, ပဋိစ္ဆန္န, သဏှ, သုခုမ-ဖြစ်သော ရူပါရုံကို မြင်လိုလတ်သော် တေဇောကသိုဏ်း, ဩဒါတကသိုဏ်း, အာလောကကသိုဏ်း (၃)ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါး၌ ရူပပဉ္စမစျာန်အထိ ဝင်စား၍ ဤကား ပရိကံ၏ အခြေခံဖြစ်သော ပါဒကစျာနဝီထိတည်း။

၁။ (န,ဒ,မ,ပ,ဥ,နု,ဂေါ,စျာန်,စျာန်,များစွာ,ဘ) ထို့နောက် မမြင်ရသေးသော အနာဂတ်ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ ''ဧတဿ ရူပံ ပဿာမိ''ဟု ဆောက်တည်သောအားဖြင့် ကာမမနောဒွါရ ပရိကမ္မဝီထိတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊

၂။ (န,ဒ,မ,ဇ,ဇ,ဇ,ဇ,ဇ,ဇ,ဇ,ဘ) ထို့နောင် ရှေ့အတိုင်း ကသိုဏ်း (၃)ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါး၌ ရူပပဉ္စမစျာန်ကို ဝင်စားပြန်၏၊

၃။ (န,ဒ,မ,ပ,ဥ,နု,ဂေါ,စျာန်,စျာန်,များ,စွာ)''ဘ'' ဤကား အဘိညာဏ်၏ အခြေဖြစ်သော ပါဒကစျာန် စျာနဝီထိတည်း။ ထို့နောင်မှ အဓိဋ္ဌာန်အပ်ပြီးသော ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ အလွန်အကျူး အထူးပြုတတ်သော စျာန် (၁)ကြိမ်သာ ကျသော ရူပပဉ္စမစျာန် အဘိညာဏ်ဝီထိ ဖြစ်၏၊

၄။ (န,ဒ,မ,ပ,ဥ,နု,ဂေါ,အဘိညာဏ်တစ်ကြိမ် ဘ,ဘ) ဖြစ်၏၊ ဤသို့ ၄-ဝီထိ ချအပ်၏၊ ဣဒ္ဓိဝိဓ စသော ကျန်သော အဘိညာဏ်တို့၌ ပါဒကစျာန် (၂)ဝီထိမှာ ကသိုဏ်း (၁၀)ပါးတို့တွင် ထိုက်ရာ တစ်ပါးပါးကို ဆို၍ ဝီထိချလေ။

ပရိကံပြုပုံများ

ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဏ်၌ ''ဧတဿ သဒ္ဒံ သုဏောမိ''၊ ဣဒ္ဓိဝိဓ၌ ''သတံ ဟောမိ သဟဿံ ဟောမိ''၊ ပရစိတ္တဝိဇာနန၌ ''ဧတဿ စိတ္တံ ဇာနာမိ''၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ၌ ''ပုဗ္ဗေ နိဝုတံ ခန္ဓံ ဇာနာမိ''၊ ယထာကမ္မူပဂ၌ ''အတ္ထီတကမ္မံ ဇာနာမိ''၊ အနာဂတံသ၌ ''အနာဂတံ ခန္ဓံ ဇာနာမိ'' ဤသို့ စသည်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန် ပြောင်းလဲဆို၍ ဝီထိချလေ။

နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိ

နိရောဓသမာပတ်ဝီထိဖြစ်ဟန်ကား သမာပတ် (၈)ပါးနှင့် ပြည့်စုံပြီးသော အနာဂါမ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ''ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ'' လေးလံစွာသော ခန္ဓာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ရသဖြင့် လွန်စွာ ငြီးငွေ့လှ၍ ဒိဋ္ဌဓမ္မ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ခံစားလိုလတ်သော် လောကီ ---

၁။ရူပပထမစျာန်ကို ဝင်စားပြီး၍ (န,ဒ,မ,ပ,ဥ,နု,ဂေါ,စျာန်,စျာန်,များ,စွာ) ထိုစျာန်၌ရှိသော သင်္ခါရတို့ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု ဝိပဿနာရှု၏၊

၂။ ဤနည်းတူစွာ အစဉ်အတိုင်း အာကိဉ္စညာယတနစျာန်တိုင်အောင် စျာန် (၈)ပါး ဝင်စားပြီး ဝိပဿနာ ရှုပြီးလျှင် ထိုစျာန်မှ ထ၍ (က) နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပန (ခ) သံဃပဋိမာနန (ဂ) သတ္ထုပက္ကောသန (ဃ)အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒ၊ ဤပုဗ္ဗကိစ္စ (၄)ပါးကိုပြုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ကာမ မနောဒွါရဝီထိတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊

၃။ (န,ဒ,မ,ဇ,ဇ,ဇ,ဇ,ဇ,ဇ,ဇ,ဘ) ထို့နောင် နေဝသညာနာသညာယတန စျာန်ကို ဝင်စား၏၊ ထိုစျာန် (၂)ကြိမ်အဆုံး၌ စိတ်စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်တို့ ချုပ်သဖြင့် တိဇရုပ် ဒွိဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်း တည်ခြင်းသည် နိရောဓ သမာပတ် မည်၏၊ သမာပတ်မှ ထသောအခါ အနာဂါမိဖိုလ် အရ-ဟတ္တဖိုလ် (၁)ကြိမ် ဘဝင်အကြိမ်များစွာ ဖြစ်၍ နိရောဓသမာပတ်မှ ထသည် ဖြစ်၏၊

နေဝ ကု-ကုအနာဖိုလ်

၄။ န,ဒ,မ,ပ,ဥ,နု,ဂေါ နိရောဓ ဘွင်။

နေဝကြိ-ကြိအရဟဖိုလ်

(မှတ်ချက်)ကာမသုဂတိဘုံ၌ (၇)ရက် ရူပဘုံဖြစ်လျှင် အလိုရှိသမျှ ကြာအောင် ဝင်စားနိုင်၏၊ (ရူပဘုံ၌ ပုဗ္ဗကိစ္စ (၄)ပါး ပြုဖွယ်မရှိ) ဝီထိပုံဇယားသို့ကြည့်။

စိတ်ပိုင်း

အကုသိုလ်စိတ်

*တစ်စုံတစ်ခု၊ ကိစ္စမှုကို၊ မပြုလို၍၊ တွန့်တိုဆုတ်နစ်၊ စိတ်ဖြစ်သောခါ၊ ဆရာ မိဘ၊ ဟူသမျှတို့၊ ကာယဝစီ၊ ဤနှစ်လီဖြင့်၊ ထိုဤခိုင်းစေ၊ ငေါက်ငန်းလေတည့်၊ တစ်ထွေတိုက်တွန်း၊ ကျိုးပြစ်ညွန်းလျက်၊ မေးထိုးလက်ပြ၊ ပယောဂနှင့်၊ တက်ကြွ ဖွယ်ရာ၊ ကိုယ့်ဘာသာလည်း၊ ကောင်းစွာကျိုးပြစ်၊ ကြံစိစစ်၍၊ အားသစ်ဖွယ်မျှို့၊ ဂါထာပျို့ကို၊ ရွတ်လို့တစ်ခန်း၊ လက်ရုံးတန်းလျက်၊ လမ်းလျှောက်မှု၊ အစုစုသည်၊ မှတ်ရှု သင်္ခါရချည်းတည်း။

* သဘာဝ-ပရိကပ်၊ နှစ်ဣဋ္ဌပ်နှင့်၊ သောမနသ်မည်၊ သန္ဓေတည်လျက်၊ မလေး နက်ငြား၊ သဘောထား၊ သုံးပါး သောမန ဖြစ်ကြောင်းတည်း။

*ဣဋ္ဌမဇ္ဈာ၊ ဥပေက္ခာဖြင့်၊ ကောင်းစွာသန္ဓေ၊ စွဲကပ်ပေ၍၊ စိတ်နေလေးနက်၊ ဤသုံး ချက်မှာ၊ ဥပေက္ခာပေါင်း၊ ဖြစ်တတ်ကြောင်းတဲ့၊ ထပ်လောင်းမူက ဓာတုကထာ၊ ထည့်သောခါ၊ မှတ်ပါလေးချက်တည်း။

* သဿတနှင့်၊ ဥစ္ဆေဒဟု၊ နှစ်ဝဒိဋ္ဌိ၊ အာသယရှိသား၊ ဒိဋ္ဌိများဟူ၊ ယုံမှားသူကို၊ ကြည်ဖြူလေးမြတ်၊ ဤနှစ်ရပ်၊ မှတ်လေ ဒိဋ္ဌိ ဖြစ်ကြောင်းတည်း။

*အသင်္ခါရံ၊ ဖြစ်ကြောင်းမှန်ကား၊ ယင်းကံမှာလည်း၊ တည်သန္ဓေနှင့်၊ ကိုယ်နေခံ့ ကျန်း၊ ပူ အချမ်းကို၊ နှမ်းမျှလောက်ပင်၊ ထီမထင်ခဲ့၊ အစဉ်လုံ့လ၊ ဝီရိယကြောင့်၊ ရသည့်အကျိုး၊ ရည်မျှော်ကိုး၏၊ ပြုရိုးကိစ္စ၊ လေ့ကျင့်ရနှင့်၊ ဘောဇနဥတု၊ မျှတမှုဟု၊ ခြောက်ခုကြောင့်အင်၊ ပြောင်းပြန်လျှင်- သသင်္ခါရ ဖြစ်ကြောင်းတည်း။

*အနိဋ္ဌာရုံ၊ ခံစားတုံလျက်၊ ဝေဒနာက္ခန်၊ သက်ဝင်မှန်လျှင်၊ မှတ်ရန်ဟောအပ်၊ ဒေါမနသ်တည်း၊ ကြွပ်ဆတ်ခတ်မာ၊ လက္ခဏာဖြင့်၊ သင်္ခါရထည့်၊ သွင်းဖွယ်ရှိက၊ ပဋိဃဟု၊ ခွဲခြားပြုသည်၊ သောတုမှတ်ဖွယ် အချုပ်တည်း။

*ဒေါမနဿ၊ ပဋိဃတို့၊ ဖြစ်ကြရန်လှစ်၊ အကြောင်းစစ်က၊ ဒေါသဇ္ဈာသယော စိတ်သဘော၏၊ တိမ်ကောသေးန၊ အပဿုနှင့်၊ တွေ့မှုအနိဋ္ဌ၊ ဤလေးဝသည်၊ မှတ်ကြနှစ်ဖွယ်၊ အချုပ်တည်း။

အဟိတ်စိတ်

*နာလော့စေ့စုံ၊ စီစစ်ကုန်အံ့၊ အာရုံဝတ္ထု၊ ထိခိုက်မှုက၊ ဥပါဒါချင်း၊ ဖြစ်တုံ လျှင်း၍၊ ညှင်းညှင်းသာသာ၊ အားနည်းစွာကြောင့်၊ ရှစ်ဖြာဝိညာဉ်၊ ပက္ခာ ယှဉ်၏၊ ထို့ပြင်ကာယ၊ ဝိညာဏတုံ၊ သူ့အာရုံကား၊ သုံးပုံဘုတ်ကြီး၊ ဖြစ်ခဲ့ပြီးမို့၊ ထန်သည်း ဗလဝ၊ ထိခိုက်ကြသဖြင့်၊ ဣဋ္ဌနိဋ္ဌ၊ သင့်ရာရာဝယ်၊ သုခါဒုက္ခ၊ ယှဉ်ကုန်ကြ၏၊ သမ္ပဋိစ္ဆာ၊ နှစ်ခုမှာမူ၊ မှီရာမမြတ်၊ ဝိဉာဏမှ၊ နန္တရသတ္တိ၊ ကျေးဇူးရှိသဖြင့်၊ အားမပြည့်ကြ၊ ဒုဗ္ဗလမို့၊ မုချပေက္ခာ၊ ယှဉ်ရစွာရှင့်၊ သုံးဖြာသန္တီ၊ ရဏသည်ကား၊ အမှီတူလိုင်း၊ ပဋိစ္ဆိုင်းမှ၊ ထောက်မှိုင်းကူမှ၊ ကျေးဇူးရသဖြင့်၊ ဗလဝအား၊ စွမ်းပ ကားကြောင့်၊ နှစ်ပါးပက္ခ၊ သောမနဟု၊ ကုသလဝိပါက်၊ အယှဉ်ထွက်၏၊ ဝိပါက် အကု၊ သုအမှုမှာ၊ နှစ်ဖြာဒုက္ခ၊ ဒေါမနတို့၊ ယှဉ်ကြရန်ဖြင့်၊ စဉ်မသင့်၍၊ အခွင့် လျော်စွာ၊ ဥပေက္ခာသည်၊ နောင်လာမှတ်ဖွယ် စေ့စေ့တည်း။

*မှတ်သားစေ့ငှ၊ ဆက်ခါပြပိမ့်၊ ပဉ္စဒွါရာ၊ ဝဇ္ဇနာမူ၊ မှီရာတူရိပ်၊ ဘဝင်စိတ်မှ၊ နန္တရပစ္စည်း၊ ကျေးဇူးကြီးကြောင်း၊ စိုးစည်းအားအင်၊ ကြီးမားပင်လည်း၊ ဘဝင် အခြား၊ သူထွက်လာ၍၊ ဦးစွာအာရုံ၊ ယူပါတုံရ၊ တစ်ကြိမ်မျှသာ၊ မှီရာကွဲပြန်၊ နောက်ဝိညာဏ်အား၊ တစ်ဖန်နန္တရ၊ ပစ္စယဖြင့်၊ ကူမရတွက်၊ ဤသုံးချက် ကြောင့်၊ ဥပေက်ဝေဒနာ၊ ယှဉ်ရစွာသော၊ ဆရာဟောခဲ့၊ မနောဒွါရာ၊ ဝဇ္ဇနာ လည်း၊ ဦးစွာအာရုံ၊ ယူပါတုံရ၊ နောက်မှစိတ်စဉ်၊ တစ်မျိုးပြင်ဖို့၊ တစ်မင်ဗျာပါ၊ များရရှာ၍၊ ဝေဒနာပေက်၊ ယှဉ်တုံလစ်၊ ဆယ့်ရှစ်လုံးမှာ၊ ဝိယုတ်သာတဲ့၊ အသင်္ခါရိ၊ ဆိုစဉ်ရှိခဲ့၊ ကဝိနောက်ပွါး၊ ဆရာများကား၊ နှစ်ပါးအသင့်၊ စကားဆင့် ၏၊ သို့ဖြစ်တစေ၊ အဆိုထွေလည်း၊ စိတ်စေသတ္တိ၊ ထူးမရှိသဖြင့်၊ မုနိထွတ်ဖြား၊ စိတ်မခြားသည်၊ စကားမကျယ် သင့်ပြီတည်း။

* ကောင်းကင်ခေါ်မှတ်၊ ပညတ်တစ်ဖြာ၊ ပဌမာရုပ္ပ၊ ဝိညာဏနှင့်၊ ဘာဝနတ္ထိ၊ တတိယာရုပ္ပံ၊ ဝိညာဏံ၊ လေးတန်အာရုံစဉ်တိုင်းတည်း။
ကသိုဏ်းများဖြင့်၊ ကောင်းကင်ခေါ်မှတ်၊ ပညတ်တစ်ဖြာ၊ ပဌမာရုပ္ပ၊ ဝိညာဏနှင့်၊ ဘာဝနတ္ထိ၊ အတိက္ကမိတဗ်၊ လွန်မြောက်အပ်၊ လေးရပ်အာရုံစဉ်တိုင်းတည်း။

---

စေတသိက်ပိုင်း

အညသမာန်းစေတသိက်

* တွေ့ထိခံစား၊ မှတ်သားလေ့ခေါ်၊ စေ့ဆော်တည်ကြည်၊ နာမ်သက်မည်လျှင်း၊ စောင့်ထိန်းခြင်းမှု၊ အာရုံပြု၊ မှတ်ရှုသဗ္ဗစိတ်။

* ကြံစည်သုံးသပ်၊ ဆုံးဖြတ်အားတက်၊ နှစ်သက်တောင့်တ၊ ဤခြောက်ဝ၊ မှတ် ကြပကိဏ်းတည်း။

စေတသိက်လက္ခဏာ(၄)ပါးထားရခြင်း

* စိတ်နှင့်တကွ ဖြစ်ကြကုန်သည့်၊ ကမ္မဇနှင့်၊ စိတ္တဇတစ်ဖြာ၊ အရာရာကို၊ ပယ် ခွါလို၊ မိန့်ဆို ဒုတိယနိရောဓ။

* နှစ်ဖြာဝိညတ်၊ ရှေ့စိတ်ဓာတ်နှင့်၊ ဖြစ်လတ်တူလျက်၊ ၁၇-ချက်မြောက်၊ နောက်နောက်စိတ်ပင်၊ ပြိုင်ယှဉ်ချုပ်ကြ၊ ကမ္မဇနှင့်၊ စိတ္တဇတစ်ဖြာ၊ အရာရာကို၊ ပယ်ခွါလို၊ မိန့်ဆို တတိယလမ္ဗဏ။

* ရှေ့ဖြာသုံးဝ၊ ညီတုံကြက၊ မုချမှီရာ၊ တူသည့်တာကို၊ သိစေလို၊ မိန့်ဆို စတုတ္ထဝတ္ထုက။

* ဖဿ-ရုပ်ဓာတ်သဖွယ်၊ ကပ်ငြိတွယ်လျက်၊ ဘယ်ဝယ်ထိပုံ၊ မရှိတုံလည်း၊ အာရုံထိမိ၊ ဓာတ်ခိုက်ဘိ၊ တွေ့ထိဖဿ သဘောတည်း။

* ဝေဒနာ- ဘုရင်မင်းနှယ်၊ ပွဲတော်တယ်သို့၊ သွယ်သွယ်အာရုံ၊ ရသာစုံကို၊ ကုန်အောင်မှန်ငြား၊ ချန်မထား၊ ခံစားဝေဒနာသဘောတည်း။

* သညာ- သူငယ်လက်သမား၊ မှတ်သိလားသို့၊ အမှားလည်းရှိ၊ အမှန်ရှိ၍၊ မှတ်မိရုံသာ၊ သိသည်မှာ၊ သညာသဘောတည်း။

* စေတနာ- လယ်ပိုင်ရှင်ကြီး၊ တပည့်ကြီးတို့၊ ထုံးနည်းပုံကပ်၊ အာရုံရပ်၌၊ စေ့စပ်စေမှု၊ ဆော်ဩပြု၊ မှတ်ရှုစေတနာသဘောတည်း။

*ဧကဂ္ဂတာ- လေငြိမ်သည့်ဌာန်၊ မီးအလျှံသို့၊ မပျံ့မလွင့်၊ ဆင့်ကာဆင့်ကာ၊ ယူမိရာတွင်၊ စိတ်စဉ်တည်မှု၊ အကြောင်းပြု၊ မှတ်ရှုဧကဂ္ဂတာတည်း။

*ဇိဝိတိန္ဒြေ-ကြာစောင့်ရေနှယ်၊ အထိန်းသည်နှင့်၊ လှေငယ်လှော်သူ၊ ပုံယူ ယှဉ်စပ်၊ သဟဇာတ်တို့၊ မပျက်အောင်တည်၊ အသက်ရှည်ကြောင်း၊ တရား ကောင်း၊ မှတ်ငြောင်း ဇိဝိတိန္ဒြေတည်း။

* မနသိကာရ-ဇာနည်မြင်းများ၊ ဖြောင့်ဖြောင့်သွားဖို့၊ ရထားထိန်းပုံ၊ များအာ ရုံကို၊ ထိုထိုစိတ်၌၊ မဆိတ်စေလျှင်း၊ ပြုပေးခြင်း၊ မယွင်းမနသိကာရတည်း။

*ဝိတက်-မင်းကျွမ်းဝင်သူ၊ ပမာယူလော့၊ အတူယှဉ်ဘက်၊ အာရုံထက်သို့၊ တက်ရောက်စေလျှင်း၊ ကြံစည်ခြင်း၊ မယွင်းဝိတက်သဘောတည်း။

*ဝိစာရ-ကြေးညီးသံနဲ့၊ ငှက်ပျံဝဲသို့၊ ဖန်လဲအာရုံ၊ သုံးသပ်ပုံ၊ မှတ်တုံဝိစာရ သဘောတည်း။

*အဓိမောက္ခ-တံခါးတိုင်ကြီး၊ ယိုင်မလည်းသို့၊ ခိုင်ဖြည့်တည့်မတ်၊ ဆုံးဖြတ် တတ်၊ မှတ်လေ အဓိမောက္ခတည်း။

* ဝီရိယ-မယိင်းမယိုင်၊ ခိုင်စေသောအား၊ ထောက်တိုင်ကျားသို့၊ တရားယှဉ် ဘက်၊ ကြွကြွတက်ရန်၊ အားအံခဲသဖြင့်၊ ရဲရင့်သသူ၊ ဖြစ်ကြောင်းဟူ၊ မှတ်ယူဝီရိယသဘောတည်း။

*ပီတိ-ခရီးမောပန်း၊ တောစခန်း၌၊ အေးချမ်းကြည်လင်၊ ရေကိုမြင်၍၊ ကြည် ရွှင်သောလား၊ ကိုယ်စိတ်များကို၊ တိုးပွားစေလျက်၊ လွန်နှစ်သက်၊ မှတ်ချက်ပီတိ သဘောတည်း။

ဝိတက်,စေတနာ,မနသိကာရအထူး

* ဝိတက်အမှု၊ သမ္ပယုတ်စု၊ ရှေ့ရှုတင်ကာ၊ စေတနာဓာတ်၊ သေချာမှတ်မှု၊ တင်အပ် တရား၊ ယှဉ်စပ်ထား၏၊ မနသိတုံ၊ အာရုံရှေ့ရှု၊ ဖြောင့်အောင်ပြုသည်၊ ခွဲမှုသ ဘောသကံတည်း။

အကုသိုလ်စေတသိက်

*အမှန်ကွယ်ဝှက်၊ ဒုစရိုက်ကြောင့်၊ မရှက်မလန့်၊ ပျံ့လွင့်သဘော၊ လိုချင် သောအား၊ အယူမှားလျက်၊ ထောင်လွှားတက်၍၊ ခက်ခက်ထန်ထန်၊ ပြုစုဟန် ဟု၊ နှမြောမှုဆို၊ ဝန်တိုလေရ၊ နောင်တပူပင်၊ ထိုင်းမှိုင်းအင်နှင့်၊ ထို့ပြင်ယုံမှား၊ ဆယ့်လေးပါးသည်၊ မှတ်သား အကုသိုလ်ချည်းတည်း။

*မောဟ-သဘောမှန်ရာ၊ ဖုံးကွယ်ကာ၍၊ ပညာစက္ခု၊ ကန်းအောင်ပြုလျှင်း၊ မိုက်မဲခြင်း၊ မယွင်းမောဟသဘောတည်း။

* အဟိရိက- ရွာသူတို့ဝက်၊ မစင်ဗွက်ကို၊ မစက်ဆုပ်အား၊ မရှက်အားသို့၊ များဒုစရိုက်၊ ပြုဖို့ချက်မှ၊ မရှက်သသူ၊ ဖြစ်ကြောင်းဟူ၊ မှတ်ယူအဟိရိကတည်း။

* အနောတ္တပ္ပ-ပိုးပရန်မျိုး၊ မီးလျှံတိုးသို့၊ အကျိုးကိုထောက်၊ ရွံ့ကြောက်စ ဖွယ်၊ သွယ်သွယ်ဒုစရိုက်၊ ပြုဖို့ချက်မှ၊ သက်သက်မရွံ့၊ အရဲစွန့်၊ ပြုဝံ့အနောတ္တပ်တည်း။

* ဥဒ္ဓစ္စ- လေဟုန်အရှိန်၊ ရေမငြိမ်သို့၊ မငြိမ်မသက်၊ အထက်ထက်၌၊ လွင့် တက်တတ်ရှောင်း၊ စိတ်ဖြစ်ကြောင်း၊ မကောင်းဥဒ္ဓစ္စ သဘောတည်း။

* လောဘ-မျောက်နှဲစေးပုံ၊ မခွါတုံသို့၊ အာရုံငြိကပ်၊ မခွါလပ်ဘဲ၊ တပ်မက် ခင်မင်၊ လိုချင်တတ်သော၊ ဤသဘော၊ မှတ်လော လောဘတည်း။

* ဒိဋ္ဌိ-အမှန်တရား၊ ဉာဏ်အလားသို့၊ အမှားကိုပင်၊ အမှန်ထင်၍၊ သိမြင်ယူ မှား၊ သဘောထား၊ မှတ်သား ဒိဋ္ဌိတည်း။

* မာန- အများထက်ချွန်၊ စိတ်နေလွန်၍၊ တံခွန်အလား၊ ငါတကားဟု၊ ထောင်လွှားပြုလျက်၊ ကြွကြွတက်လျှင်း၊ မှတ်ထင်ခြင်း၊ မယွင်းမာနသဘောတည်း။

* ဒေါသ- မြွေဟောက်သမျှ၊ ထောင်းထောင်းထလျက်၊ ယှဉ်ဖက်စိတ် ဓာတ်၊ ကိန်းဝပ်မိရာ၊ သတ္တဝါကို၊ ပူဆာစေလျှင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်း၊ မယွင်းဒေါသသ ဘောတည်း။

*ဣဿာ-ပရမ္ပရ၊ ကံကောင်းမသဖြင့်၊ ပြည့်ဝဂုဏ်သိရ်၊ သူ့စည်းစိမ်ကို၊ မမြိန် နိုင်တောင်း၊ စောင်းမြောင်းမဲ့ရွဲ့၊ ကဲ့ရွဲ့ ငြူစူ၊ ရှုပ်ချမူ၊ မှတ်ယူဣဿာသဘောတည်း။

*မစ္ဆရိယ-ရလတံ့ရပြီး၊ ငါ့ပစ္စည်းနှယ်၊ အံ့ချီးဖွယ်ကား၊ များကြွယ်သူတစ် ပါး၊ မဖြစ်စေသားဟု၊ ဖြစ်ပွားတတ်လျှင်း၊ ဝန်တိုခြင်း၊ မယွင်းမစ္ဆရိယသဘောတည်း။

*ကုက္ကုစ္စ-ပြုပြီးဒုစရိုက်၊ မပြုလိုက်မိ၊ သုစရိအတွက်၊ စက်ဆုပ်အပ်စွာ၊ ကိရိယာဟု၊ နောင်ခါတဖန်၊ ပူပန်တည်သော၊ ထိုသဘော၊ မှတ်လောကုက္ကုစ္စ။

* ထိန -စိတ်စက်မခံ့၊ အနေညံ့အောင်၊ ဖိဟန့်တတ်သော၊ ထိုသဘော၊ မှတ်လောထိနတည်း။

* မိဒ္ဓ - စေတသိက်တရား၊ မခံ့ငြားအောင်၊ ဟန့်တားတတ်သော၊ ထိုသဘော၊ မှတ်လောမိဒ္ဓတည်း။

* ဝိစိကိစ္ဆာ-သဘောအမှန်၊ စူးစမ်းပြန်လျှင်၊ ဉာဏ်မနိုင်ဘဲ၊ ဆင်းရဲကြောင်း ဟု၊ ယုံမှားမှု၊ မှတ်ရှုဝိစိကိစ္ဆာတည်း။

လောဘနှင့် ဆန္ဒအထူး

* ငြိကပ်တွယ်တာ၊ အစေးပါ၍၊ ဆိုင်ရာအာရုံ၊ စုံစုံမက်မက်၊ နှစ်သက်တောင့် တ၊ လိုချင်က၊ လောဘသဘောတည်း။

* ငြိကပ်တွယ်တာ၊ စေးမပါဘဲ၊ ဆိုင်ရာအာရုံ၊ ပြုလိုရုံမျှ၊ လိုချင်က၊ ဆန္ဒ သဘောတည်း။

သောဘနစေတသိက်

* ဘုရားစတုံ၊ ကောင်းအာရုံဝယ်၊ ယုံကြည်ကျေနပ်၊ အမှတ်ရလျက်၊ ဒုစရိုက် မှ၊ ရှက်ကြောက်စွတည်း၊ ကာမအာရုံ၊ မစုံမမက်၊ မခက်ထန်မှု၊ လျစ်လျူရှု၏၊ (နှစ်ခု စိတ်စေး၊ ရောစပ်ထွေးလော၊ ) ငြိမ်းအေး လျင်မြန်၊ ကုသိုလ်ကံမှု၊ ကောင်း သည့်မှုဝယ်၊ နူးညံ့ ခံ့ညား၊ လေ့လာများနှင့်၊ ဖြောင့်သွားလေစွ၊ ဆယ့်ကိုးဝ သည်၊ သောဘနသာဓာရဏတည်း။

* သဒ္ဓါ- ရတနာသုံးတန်၊ ပစ္စပ္ပန်နှင့်၊ သံသရာမျိုး၊ ကံအကျိုးတို့၊ ရှိရိုးဟုမြင်၊ သက်ဝင်ကျေနပ်၊ ယုံကြည်တတ်၊ မှတ်လေသဒ္ဓါတည်း။

* သတိ-ဘုရားစသား၊ အာရုံများ၌၊ မှတ်သားလေ့များ၊ အောက်မေ့များ၊ တရားသတိသဘောတည်း။

* ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ-ဒုစရိုက်ဆိုး၊ အမိုက်မျိုးမှ၊ ရှက်စနိုးမူ၊ ဟိရီဟူ၊ ကြောက်မူ ဩတ္တပ်တည်း။

* အလောဘ-လောကီအာရုံ၊ ကာမဂုဏ်ကို၊ စုံစုံမက်မက်၊ နှစ်သက်မရှိ၊ မကပ်ငြိပေ၊ မလိုပေ၊ ဆိုလေ အလောဘချည်းတည်း။

* အဒေါသ-ယှဉ်ဘက်စိတ်ဓာတ်၊ ကိန်းဝပ်မိရာ၊ သတ္တဝါကို၊ ကြည်သာရွှင်ပျ၊ အေးမြစေသော၊ ထိုသဘော၊ အဒေါသချည်းတည်း။

* တတြမဇ္စ္ဈတ္တတာ-ကိုယ်စိကိစ္စ၊ ရွက်ဆောင်ကြသဖြင့်၊ သမ္ပယုတ်ဆို၊ များ ထိုထိုဝယ်၊ အလယ်အလတ်၊ တည့်မတ်အောင်ပြု၊ လျစ်လျူရှု၊ ခေါ်မှုမဇ္စ္ဈတ္တတာ။

* ကာယပဿဒ္ဓိ-စိတ္တပဿဒ္ဓိ-ဥဒ္ဓစ္စစေ၊ ပြဌာန်းပေသည့်၊ ကိလေသာဟူ၊ အပူဆိတ်သဖြင့်၊ စေတသိက်အပေါင်း၊ ငြိမ်းအေးကြောင်းကို၊ ကာယဆိုဘိ၊ စိတ် ၏အေးမြ၊ ဖြစ်ကြောင်းပြ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ။

* ကာယလဟုတာ,စိတ္တလဟုတာ- ထိနမိဒ္ဓ၊ ပဋ္ဌာနပေ၊ များကိလေရိပ်၊ မယှဉ် ဆိတ်သဖြင့်၊ စေတသိက်အပေါင်း၊ လျှင်မြန်ကြောင်းကို၊ ကာယဆိုဘိ၊ စိတ်၏လျှင်စွ၊ ဖြစ်ကြောင်းပြ၊ စိတ္တလဟုတာတည်း။

* ကာယမုဒုတာ,စိတ္တမုဒုတာ-ဒိဋ္ဌိမာန၊ ပဋ္ဌာနပေ၊ ကိလေသာစု၊ မယှဉ်မှုကြောင့်၊ နူးညံ့ပျော့ပျောင်း၊ စေတသိက်ပေါင်းကို၊ ကာယဆိုဘိ၊ စိတ်၏နုစွ၊ ဖြစ်ကြောင်းပြ၊ စိတ္တမုဒုတည်း။

* ကာယကမ္မညတာ,စိတ္တကမ္မညတာ-ကာမစ္ဆန္ဒ၊ ပဋ္ဌာနပေ၊ ကိလေသာဓာတ်၊ ကင်းစေ လတ်သဖြင့်၊ များမြတ်စုစု၊ ကုသိုလ်မှုဝယ်၊ ခံ့ထည်ဘိတောင်း၊ စေတသိက်ပေါင်းကို၊ ကာယဆိုဘိ၊ စိတ်၏ခံ့စွ၊ ဖြစ်ကြောင်းပြ၊ စိတ္တကမ္မဉ်တည်း။

* ကာယပါဂုညတာ,စိတ္တပါဂုညတာ- အသဒ္ဓိယ၊ ပဋ္ဌာနပေ၊ ကိလေသာဓာတ်၊ ကင်းစင် ပြတ်သဖြင့်၊ များလတ်သီးသီး၊ ကုသိုလ်ပြီးဖို့၊ ပွန်းတီးလေ့လာ၊ မကျင်နာတောင်း၊ စေတသိက်ပေါင်းကို၊ ကာယဆိုဘိ၊ စိတ်၏လေ့လာ၊ မကျင်နာစွ၊ ဖြစ်ကြောင်းပြ၊ စိတ္တပါဂုဉ်တည်း။

* ကာယုဇုကတာ,စိတ္တုဇုကတာ-မာယာ သာဌေယျ၊ ပဋ္ဌာနပေ၊ ကိလေသာဓာတ်၊ ကင်းစင်လတ်သဖြင့်၊ ဖြောင့်မတ်ဘိတောင်း၊ စေတသိက်ပေါင်းကို၊ ကာယဆိုဘိ၊ စိတ်၏ဖြောင့်စွ၊ ဖြစ်ကြောင်းပြ၊ စိတ္တဥဇုတည်း။

* သမ္မာဝါစာ-အသက်မွေးဖွယ်၊ မဆက်သွယ်ဘဲ၊ နှုတ်ဝယ်ဖြစ်ထိုက်၊ ဒုစရိုက် လျှင်၊ စွန့်ပယ်ကြဉ်၊ ခေါ်တွင် သမ္မာဝါစာတည်း။

* သမ္မာကမ္မန္တ-အသက်မွေးဖွယ်၊ မဆက်သွယ်ဘဲ၊ နှုတ်ဝယ်ဖြစ်ထိုက်၊ ဒုစရိုက်လျှင်၊ စွန့်ပယ်ကြဉ်၊ ခေါ်တွင် သမ္မကမ္မတည်း။

* သမ္မာအာဇီဝ-အသက်မွေးမှု၊ ကိုယ်နှုတ်ပြုဖို့၊ ရှေ့ရှုတိုက်ရိုက်၊ ဒုစရိုက်လျှင်၊ ပယ်ရှောင်ကြဉ်၊ ခေါ်တွင် သမ္မာအာဇီတည်း။

* အပ္ပမညာ-ဤ၍ဤမျှ၊ ပမာဏတိုင်း၊ ပိုင်းခြားကန့်သတ်၊ မထားအပ်သည့်၊ သတ္တဝါခေါ်၊ ပညတ်ပေါ်တွင်၊ အာရုံထင်၊ အပ္ပမညာဆို။

* ကရုဏာ-ဒုက္ခိတလျှင်၊ သတ္တဝါမြင်သော်၊ သူတော်စင်များ၊ စိတ်ချောက်ချား၍၊ သနားသမှု၊ လှုပ်အောင်ပြု၊ မှတ်ရှု ကရုဏာတည်း။

* မုဒိတာ-သုခိတလျှင်၊ သတ္တဝါမြင်သော်၊ သူတော်စင်များ၊ ဝမ်းမြောက်ငြား၊ မှတ်သား မုဒိတာတည်း။

သညာ,ဝိညာဏ်,ပညာတို့အထူး -

* သူငယ်အသပြာ၊ မြင်သောအခါ၊ ညိုဝါ,အရွှေ၊ သိလေမှန်စွာ၊ အသပြာဟု၊ သေချာမသိ၊ ဂါမိကဟူ၊ ရွာသူမူကား၊ ဖြူဝါတစ်ထွေ၊ ညိုရွှေ၄င်း၊ တကြောင်းအသပြာ၊ သိရုံသာတည်း၊ တန်ရာအဂ္ဃ၊ မည်မျှအဖိုး၊ သိရိုးမရှိ၊ ဟေရညိက၊ နာမအမည်၊ ပန်းထိန်သည်ကား၊ တစ်ပါးမကြွင်း၊ ခပင်းဥဿုံ၊ အလုံးစုံကို၊ အကုန်မှန်စွာ၊ သိလေရာ၏၊ သညာ,ဝိညာဏ် ပညာယှဉ်လျက်၊ ဤသုံးချက်နှင့်၊ ယထာက္ကမ၊ တူလေစွဟု၊ မိန့်ဟဋီကာ ဆိုသတည်း။

အကုသိုလ်စေတသိက် သမ္မယောဂနည်း

* ခန္ဓာငါးဝ၊ ဒိဋ္ဌိကမူ၊ အတ္တဟုစွဲ၊ မာနခဲမှာ၊ ငါငါ ငါဟု၊ စွဲလန်းပြုသဖြင့်၊ နှစ်ခုပြိုင် ကြ၊ အားတူမျှ၍၊ တကွစဉ်လာ၊ မယှဉ်သာသည်၊ ပမာခြင်္သေ့ နှစ်စီးတည်း။

* မပေးရက်လျှင်း၊ ဝန်တိုခြင်း၌၊ ကြောင်းရင်းလောဘ၊ ရှိခြေကလည်း၊ သူများ နှင့်ဖက်၊ ဆက်ဆံချက်ကို၊ စိတ်စက်မပိုင်၊ မခံနိုင်၍၊ တွဲဆိုင်ဒေါသ၊ ပါရလေသည်၊ လောဘထိုခါ၊ ချုပ်ပြီးတည်း။

သောဘနစေတသိက် သမ္မယောဂနည်း

* သဗ္ဗထာပိ၊ သဒ္ဒါရှိက၊ ဒုစရိတုံ၊ ကုန်သိမ်းခြုံ၍၊ ရှောင်ပုံကိုမျှ၊ ဓိပ္ပါယ်ပြ၏၊ တကွယှဉ်ပုံ၊ မပြတုံခဲ့၊ ဧကတောက၊ သဘောပြမှာ၊ တကွစုံယှဉ်၊ ကုန်မကြဉ်သည်၊ ယူအင် ဤသို့ကွဲသတည်း။

* လေ့လာပြီးသား၊ ကျမ်းဂန်များကို၊ မထားသတိ၊ ရွတ်နိုင်ဘိသို့၊ မုဒိ,ကရုဏာ ဘာဝနာ၏၊ အပ္ပနာရှေ့တန်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း၌၊ စီးဖြန်းဝါးဝ၊ အသားကျက၊ သောမန ဥပေက်၊ လှည့်စီဖြစ်ကြောင်း၊ ရှိစကောင်းမှု၊ ၄င်းဝါဒ၊ ကေစိပြဟု၊ အောက်ချထေရှင် မိန့်သတည်း။

လောကုတ္တရာစိတ် သင်္ဂဟနည်း

* အပ္ပမညာ၊ အာရုံမှာကား၊ သတ္တဝါပညတ်၊ လောကုတ်မြတ်မူ၊ နိဗ္ဗာန်ဟူ၏ မတူကွဲပြား၊ အာရုံပြားသဖြင့်၊ မှတ်သားဖွယ်ရိပ်၊ လောကုတ်စိတ်တွင်၊ အပ္ပမည၊ ကြဉ် ဖယ်ရသည်၊ မှတ်ကြလွယ်ဖို့ ကဗျာတည်း။

မဟဂ္ဂုတ်စိတ် သင်္ဂဟနည်း

* ဒုစ္စရိတ၊ ဒုဇ္ဇီဝကို၊ သီလခေါ်ဘိ၊ ဝိသုဒ္ဓိအား၊ စွမ်းပကားဖြင့်၊ ပယ်ရှားပြီးလတ်၊ ယောဂီမြတ်တို့၊ ရအပ်စျာန်ဝယ်၊ ပယ်ဖွယ်ဒုစရိ၊ လျှင်းမရှိ၍၊ ဝိရတီတွက်၊ မဟဂ္ဂုတ် မှာ၊ မယှဉ်သာသည်၊ ဋီကာမိန့်ခွန်း ကဗျာတည်း။

* ဒုက္ခိတနှင့်၊ သုခိတတစ်ဖြာ၊ သတ္တဝါပညတ်၊ စွဲမှတ်လေတုံ၊ အာရုံယူလျှင်း၊ မတူခြင်းကြောင့်၊ ယင်းကရုဏာ၊ မုဒိတာတို့၊ နှစ်ဖြာဆိုင်လျက်၊ တစ်ပြိုင်နက်၊ ဆက် ဆက်မယှဉ်ကြ။

* အပ္ပမညာ-အာရုံမှာကား၊ သတ္တဝါပညတ်၊ စွဲမှတ်လေဘိ၊ ဝိရတီမူ၊ ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗ၊ ဝတ္ထုက၌၊ စွဲရလေတုံ၊ အာရုံမညီ၊ အလီလီကြောင့်၊ ဝိရတီတေး၊ ပမဉ်ဒွေးတို့၊ လုံးထွေးဆိုင်လျက်၊ တစ်ပြိုင်နက်၊ ဆက်ဆက်မယှဉ်ကြ။

* ဝိရတီနံ၊ လောကီမှန်လျှင်၊ ဧကန်ကုသလ၊ သဘာဝကြောင့်၊ ဗျာကတဇာတ်၊ အရပ်ရပ်၊ မှတ်လေမယှဉ်နိုင်။

* ဝိပါကာနံ၊ ကာမမှန်လျှင်၊ ဧကန်ပရိတ္တ၊ အာလမ္ဗကြောင့်၊ သတ္တပညတ်၊ အာ ရုံကပ်သည်၊ အပ္ပမညာ၊ ထိုနှစ်ဖြာ၊ မှန်စွာမယှဉ်ထိုက်။

ဝိသေသက

* ယှဉ်ရာစိတ်စု၊ သီးသန့်ပြုလျက်၊ ယှဉ်မှုတစ်ခြား၊ ကြွင်းစိတ်များနှင့်၊ ကွဲပြား စေမှု၊ ထူးအောင်ပြု၊ မှတ်ရှု ဝိသသေကတည်း။

* တက်စာပီသု၊ လေးခုစျာနံ၊ အပ္ပမညာဒွေး၊ မှတ်ရေးတစ်တန်၊ ဝိရတီသုံး၊ တစ်လုံးဉာဏံ၊ ဝိသေသ၊ မှတ်ကြဤဆယ်တန်။

အကုသိုလ်စိတ် သင်္ဂဟနည်း

* သူများစည်းစိမ်၊ ကိုယ့်စည်းစိမ်တည်း၊ ပြုပြီးဒုစရိုက်၊ မပြုလိုက်မိ၊ သုစရိဟု၊ အာရုံပြုရာ၊ ကွဲသည့်တာကြောင့်၊ ဣဿာမစ္ဆရ၊ ကုက္ကုစ္စတို့၊ တကွဆိုင်လျက်၊ တစ်ပြိုင်နက်၊ ဆက်ဆက်မယှဉ်ကြ။

* သမ္ပယောဂနည်း- ယှဉ်ရာစိတ်ဓာတ်၊ ပိုင်းဖြတ်လိုရိပ်၊ စေတသိက်၏၊ စိတ်၌ ယှဉ်ဟန်၊ မိန့်သည်မှန်၊ နည်းသမ္ပယောဂ သောဠသ။

* သင်္ဂဟနည်း- ယှဉ်သည့်စေတသိက်၊ ပိုင်းဖြတ်ရိပ်ကြောင့်၊ စိတ်၌ပေါင်းရုံး၊ ရေတွက်ကျုံး၊ နည်းထုံးသင်္ဂဟ တေတ္တိံသ။

စေတသိက်ပိုင်းပြီး၏၊

ပကိဏ်းပိုင်း

ဝေဒနာသင်္ဂဟ

* ဝေဒနာတစ်၊ ခြောက်ပါးဖြစ်၏၊ နှစ်မှာဋ္ဌဝီ၊ သုံးလီဆယ့်တစ်၊ ငါးဖြစ်ခြောက်ခု၊ မတစ်ခု၊ ပေါင်းစု ငါးဆယ့်နှစ်။

* ဝေဒနာတစ်၊ ခြောက်ပါးဖြစ်ကုန်၊ တွက်စစ်လိုက၊ ဒေါသ ဣဿာ၊ မစ္ဆရာနှင့်၊ ကုက္ကုစ္စာထည့်၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ပီတိပါတည်း၊ နှစ်မှာဋ္ဌဝီ၊ အရသည်ကား၊ လောဒိမာန၊ သောဘနတို့၊ ရောပြနှုန်းမှီး၊ ထုံးအညီရှင့်၊ သုံးလီဆယ့်တစ်၊ အရစစ်သော်၊ ကြဉ်ပစ် ပီတိ၊ ပကိဏ်းရှိမှာ၊ သဗ္ဗာကုသလ၊ ထိ.မိဒ္ဓတို့၊ ရောပြထားလစ်၊ တအားသစ်လော့၊ ငါးဖြစ်ခြောက်ခု၊ အရစုတွင်၊ ကြဉ်ဝေဒနာ၊ သဗ္ဗစိတ္တ၊ သာဓာရဏရှု၊ မတစ်ခုမှာ၊ ဝေဒနာတဲ့၊ ပေါင်းကာဖွဲ့သည်၊ ငါးဆယ့်နှစ်ပါး အစုံတည်း။

* သုခဒုက္ခာ၊ ဝေဒနာနှင့်၊ ယှဉ်လာလေရိပ်၊ စေတသိက်ကား၊ ခြောက်ပါးညီမျှ၊ သောမနဿဝယ်၊ လေးဆယ်နှင့်ခြောက်၊ ထို့နောက် ဒေါမန၊ ယှဉ်သမျှစစ်၊ နှစ်ဆယ့်တစ်သာ၊ ဥပေက္ခာ၌၊ ယှဉ်လာဖြစ်မြောက်၊ လေးဆယ့်ခြောက်သည်၊ ရွေးကောက်လေတော့၊ မခဲတည်း။

ဟေတုသင်္ဂဟ

ဂဟိတဂ္ဂဟဏနည်း

* အဟိတ် တေရ၊ ဧက နှစ်ဆယ်၊ ဒွိဝယ် ဋ္ဌစတ်၊ တိ ဟိတ်မှတ်၊ ရလတ်သုံးဆယ့်ငါး။

* အဟိတ် တေရ၊ ရေတွက်ပြသော်၊ မောဟတစ်ဆူ၊ မောဟမူယှဉ်၊ ထိုပြင် အဟိတ်-စိတ်၌ယှဉ်ပြန်၊ သမာန်းအည၊ ဆယ့်နှစ်ဝတည်း၊ ဧက နှစ်ဆယ်၊ မောဟပယ်၍၊ တစ်ဆယ့်ငါးယူ၊ မောဟမူတွင်၊ ယှဉ်လေသမျှ၊ လောဘမူ၌၊ ဒေါသမူဆိုက်သည့်၊ ယှဉ်ခိုက်သုံးဟိတ်၊ ဉာဏဝိပ်ကယ်၊ ဟိတ်နှစ်သွယ်သာ၊ ဒွိဝယ်ဋ္ဌစတ်၊ အရမှတ်မူ၊ ငါးရပ်ဟိတ်ကြဉ်၊ ဒွိဟိတ်ယှဉ်ငြား၊ လေးဆယ့်ငါးနှင့်၊ အများတိဟိတ်-စိတ်ကဟိတ်သုံး၊ ပေါင်းရုံးရောစစ်၊ တိဟိတ်မှတ်တို့၊ ရလတ်သုံးဆယ်၊ ငါးခုကယ်မှာ၊ ဟိတ်ပယ်ရုံမျှ၊ လွယ်ကူလှသည်၊ လုံးဝ တိဟိတ်စိတ်ယှဉ်တည်း။

အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏနည်း

* သုံးဧကဟိတ်၊ ဒွိဟိတ်ကိုးလီ၊ သတ္တဝီတိဟိတ်၊ ပဉ္စဟိတ်တစ်၊ ဆယ့်နှစ်ဆဟိတ်၊ ဒွေးပညိတ်၊ နိမိတ်ထင်မျှကြံ။

* သုံးဧကဟိတ်၊ အကျယ်စိတ်က၊ စိကိစ်တစ်ဝ၊ လော,ဒေါသတည်း၊ ကိုးဝဒွိဟိတ်၊ မောဟဒိဋ္ဌိ၊ မာနထည့်ကာ၊ ဣဿာမစ္ဆရ၊ ကုက္ကုစ္စနှင့်၊ သောဘနမည်၊ ဟိတ်သုံးလီနှင့်၊ သတ္တဝီတိ၊ ဟိတ်ကိုကြည့်သော်၊ အဟိရိက၊ နောတ္တပ္ပနှင့်၊ ထိန.မိဒ္ဓ၊ ဥဒ္ဓစ္စဟု၊ သောဘနဝယ်၊ ဟိတ်ကိုပယ်၍၊ နှစ်ဆယ့်နှစ်ဝ၊ ပေါင်း၍ပြလော့၊ ပဉ္စဟိတ်တစ်၊ ပီတိဖြစ်၏၊ ဆယ့်နှစ်ဆမှန်၊ သမာန်အည၊ ကြွင်းသမျှသည်၊ ပေါင်းထ ဒွိပညာသတည်း။

ကိစ္စသင်္ဂဟ

* ထိုထိုစိတ်ဓာတ်၊ ပရမတ်၏၊ စပ်ဟပ်ပေးခြင်း၊ အခြင်းအရာ၊ စသည်မှာ၊ များစွာ"ကိစ္စ"ဆို။

* စိတ်တစ်မျိုး၏၊ ရှေ့နောက်ရှိသည့်၊ စုတိဘဝင်၊ စထင်အများ၊ စိတ်နှစ်ပါး၏၊ အကြားကာလ၊ အန္တရခေါ်အပ်၊ ယင်းပညတ်၊ မှတ်လေ "ဌာန"ခေါ်။

* တစ်ကိစ္စဖြစ်၊ ဆယ့်ခုနစ်တည်း၊ လေးဖြစ်နှစ်ပါး၊ ငါးဧကဝီ၊ ခြောက်လီမှာတစ်၊ ခွန်လည်းတစ်ပင်၊ ကိုးဖြစ်ကာတေး၊ ဆယ့်လေးခုနစ်ရပ်၊ ကိစ္စတပ်သည်၊ ပေါင်အပ် ဒွိပညာသတညး။

* တစ်ကိစ္စဖြစ်၊ ဆယ့်ခုနစ်ကို၊ စိစစ်ဖွယ်ဟု၊ အကျယ်ရှုသော်၊ အကုသလ၊ စုဒ္ဒသနှင့်၊ ဝိရတိတ္တယံ၊ ပေါင်းမချန်တည်း၊ တစ်ဖန်တွေးလျှင်၊ လေးနှစ်အင်အား၊ ပမဉ်နှစ်ပါး၊ ဧက်ဝီ ငါးဝယ်၊ များသောဘန၊ ကျန်သမျှနှင့်၊ ဆန္ဒကိုယူ၊ ခြောက်မူကားတစ်၊ ပီတိဖြစ်၏၊ ခုနစ်တစ်မှာ၊ ဝီရိယာတည်း၊ ကိုးဖြာသုံးတွက်၊ ဝိတက်,ဝိစာ၊ ဓိမောက္ခာရေး၊ ဆယ့်လေး ခုနစ်ရပ်၊ ကိစ္စတပ်၌၊ သဗ္ဗစိတ္တ၊ သာဓာရဏသည်၊ ပေါင်းထ ဒွိပညာသတည်း။

ဒွါ၇ သင်္ဂဟ

* ဝိရတီ အပ္ပမညာ၊ ဤငါးဖြာ၊ တစ်ဒွါရာမနောဖြစ်သတည်း၊ ထိုမှကြွင်းကျန်၊ လေးဆယ့်ခွန်၊ ခြောက်တန်ဒွါရ ဖြစ်သတည်း။

အာလမ္ဗဏ သင်္ဂဟ

ဧကန်လင်္ကာ

* ဧကဝီကာမ၊ ဆမဟဂ္ဂါ၊ ရှစ်ဖြာနိဗ္ဗာန်၊ နာမ်တစ်ဆယ့်လေး၊ တေရသရုပ်၊ ပစ္စုပ်ထို့တူ၊ တိတ်မူဆမှတ်၊ နာဂမရှိ၊ ဝိမုနှစ်ဆယ့်ကိုး၊ (ရှေးရိုးကျမ်းညီ)၊ ဧကဝီပညတ်၊ ပရမတ္ထ နဝတိံသာ၊ ဆဓာအဇ္စ္ဈတ်၊ ဗာဟျတ်ဆဗ္ဗီ၊ နှစ်စီပဉ္စ၊ ဓမ္မသုံးဆယ့်ငါး၊ တစ်ပါးဋ္ဌဝီ၊ ဒွေးနှစ်လီတည်း၊ ငါးလီမှာသုံး၊ ဆယ့်နှစ်သုံးပင်၊ (သီကုံးချိုအေး)၊ ဆယ့်လေးကိုးလီ၊ ပဉ္စဝီသုံးတန်၊ ဧကန်ရှေ့ရှု၊ အာရုံပြုသည်၊ သောတုနောင်လာမခဲတည်း။

အနေကန်အလင်္ကာ

* မခဲစေရန်၊ အနေကန်ကို၊ အကျဉ်းဆိုအံ့၊ ပိုယိုကင်းပ၊ ကာမမဟဂ္ဂုတ်၊ ဝိမုတ် ပညတ်၊ ပရမတ်ဟု၊ ငါးရပ်တူလစ်၊ သုံးဆယ့်တစ်စီ၊ ပစ္စုပ်-တီတ၊ နာဂတနှင့်၊ ဓမ္မ ရုပ်နာမ်၊ ခြောက်တန်ပေါင်းရုံး၊ လေးဆယ့်သုံးစီ၊ သုံးလီအဇ္စ္ဈတ်၊ စွဲလတ်မှီရောက်၊ ငါးဆယ့်ခြောက်မှန်၊ နိဗ္ဗာန် ဧက်ဒသ၊ ပဉ္စ၌ဝယ်၊ လေးဆယ်နှင့်ခြောက်၊ ရွေးကောက်စေမှု၊ ဥဒါန်းပြုသည်၊ စေ့ငုဖန်ခါ ထပ်လဲတည်း။

* ငါးဆယ့်နှစ်ခု၊ စေတသိက်စုတွင်၊ အကုသလာ၊ လောကီသာတည်း၊ ဣဿာ ပမဉ်၊ ပယ်ကြဉ်အဇ္စ္ဈ၊ လောကီဖြစ်ဘိ၊ ဝိရတိမူ၊ ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗ၊ သမုတ်ရသည်၊ ကာမနာမ်ရုပ်၊ ပစ္စုပ်မြဲမှတ်၊ စွဲမှီကပ်၏၊ နောက်ထပ်ဝိရတီ၊ လောကုတ်သည်ကား၊ ရွှေပြည်ခေမာ၊ အပ္ပမာဏ၊ ကာလဝိမုတ်၊ ဖွင့်ထုတ်လေအံ့၊ ပညတ်ပမညာ၊ ဝိမုတ္တာဟု၊ အာရုံပြုလျှင်း၊ ကြွင်းလေသမျှ၊ တေတ္တိံသမှာ၊ ဘယ်ဟာတစ်ခု၊ အာရုံစုကို၊ မပြုမရှိလေဘူးတည်း။

* ကာမသန္ဓိ၊ ဘဝင်သည်ကား၊ ငါးပါးအာရုံ၊ ခြောက်ဖုံဒွါရ၊ ယူကုန်ကြလျက်၊ ယထာရဟံ၊ ပစ္စုပ္ပန်နှင့်၊ တီတံကာမ၊ နိမိတ္တဟု၊ အာရုံပြု၏၊ စုတိစိတ်မှာ၊ အဟိတ်သာ တည်း။ ဓမ္မာရုံကား၊ ထိုစိတ်များ၏၊ တစ်ပါးမနော၊ ဒွါရဇောဖြင့်၊ ယူသောတီတံ၊ ကံနှင့်ကမ္မ၊ နိမိတ္တသင့်၊ ရူပအာရုံ၊ တစ်ဖုံမနော၊ ဒွါရဇောဖြင့်၊ ယူသောဧကန်၊ ပစ္စုပ္ပန်ရှိ၊ ဂတိနိမိတ်၊ ဆိုရိပ်၄င်း၊ တစ်ကြောင်းဆက်ထုတ်၊ မဟဂ္ဂုတ်တွင်၊ အာရုပ္ပဌမာ၊ တတိယနှင့်၊ ရူပသိန္ဓ၊ ဘွင်စုတိမှာ၊ ဓမ္မာရုံဟော၊ မနောဒွါရ၊ ဂဟိတမှတ်၊ ပညတ်ကမ္မ၊ နိမိတ္တရှင့်၊ ဒုတိယ,စတုတ္ထာ၊ အာရုပ္ပါတွက်၊ မဟဂ္ဂတ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ အတိတ်ဟုဟော၊ မနော ဒွါရ၊ ယူရဓမ္မာ၊ အာရုံလာသည်၊ ယထာသမ္ဘဝ ပေတည်း။

* အသညမှ၊ စုတိကျ၍၊ ကာမသန္ဓေ၊ စွဲကပ်နေသော်၊ စုတေနီးတုံ၊ ထိုသည့် ဘုံမှ၊ အာရုံယူမည့်၊ ဆဒွါရိက၊ ဇောမရခဲ့၊ အရူပဝယ်၊ စုတေရွယ်လည်း၊ ရုပ်နွယ်ဟူသမျှ၊ ကမ္မဂတိ၊ နိမိတ်နှစ်ခု၊ မရမှုကြောင့်၊ ယေဘုယျေန၊ ဆရာပြသည်၊ ထင်ကြအာရုံ ကံကြောင့်တည်း။

* ကုသိုလ်ဟူက၊ ဤဘဝနှင့်၊ ထိုဘဝရှေး၊ ဖြစ်ရေးအဇ္စ္ဈ၊ ကုသလကို၊ မုချအာရုံ၊ ပြုရတုံ၏၊ တစ်ဖုံဝိပါက်၊ ရှေ့ဘဝတွက်သာ၊ ကြိယာမူ၊ နှစ်ဖြာခုရှေး၊ ဘဝဒွေးဝယ်၊ ဖြစ်ရေးအဇ္စ္ဈ၊ ကုသလနှင့်၊ ကြိယာစု၊ လျော်စွာပြုသည်၊ ရှုလေအာရုံအခွဲတည်း။

ဝတ္ထုသင်္ဂဟ

* ဝတ္ထုခြောက်စုံ၊ ကာမဘုံ၊ အကုန်ရသည်သာ၊ စက်,သောနှစ်တန်၊ ဟဒယံ၊ သုံးတန်ရူပမှာ၊ အရူပမူ၊ ဝတ္ထုဟူ၊ မြူမျှမရှိပါ။

* ဝိညာဉ်ဆယ်ရပ်၊ မနောဓာတ်၊ ခေါ်အပ်စိတ်သုံးဖြာ၊ သန္တီ-မဟာဝိ၊ ဒွေပဋိ၊ ဟသိတုပ္ပါဒါ၊ ရူ-ဆယ့်ငါးဝ၊ သောမဂ္ဂ၊ ပေါင်းက လေးသုံးသာ။

* လောမောဆယ်ဖြာ၊ မနောဒွါ၊ မဟာကု ကြိရှစ်၊ အရူပမှာ၊ ကု.ကြိယာ၊ လော မှာထက်ခုနစ်၊ ဝတ္ထုရုပ်စီ၊ မှီမမှီ၊ ပေါင်းညီလေးဆယ့်နှစ်။

* မှတ်လော့သာကြည်၊ ကဗျာစီပိမ့်၊ သန္တီမဟာ၊ ဝိပါကာတို့၊ ဒွါရာကိစ္စ၊ မရှိကြ၍၊ အရူပ၌၊ မဖြစ်ထိုက်ခဲ့၊ နောက်လိုက်ဒေါသ၊ ပဋိဃမှာ၊ နီဝရဏမှန်၊ မြဲဧကန်ကြောင့်၊ စျာန်ကိုတားလွှင့်၊ တရားရင့်မို့၊ သူနှင့်ယှဉ်သူ၊ ဒေါသမူကား၊ ရူပ၌ပင်၊ မဖြစ်ချင်စွ၊ အရူပဝယ်၊ မဆိုဖွယ်သာ။

* မဂ်သောတာလေး၊ ဆရာသမား၊ ဘုရားအထံ၊ တရားမှန်ကို၊ နာခံမရ၊ ရှိတုံက မူ၊ သာဝကသံဃာ၊ အမှန်ဖြစ်မျိုး၊ မရှိရိုးတည်း၊ ကိုယ်ကျိုးစီးပွား၊ ကိုယ့်တရားဖြင့်၊ ဘုရားပစ္စေ၊ ဖြစ်ကြပေလည်း၊ လူ့ပြည်၌သာ၊ ဖြစ်ရိုးရာမို့၊ သောတာပတ္တိ၊ မဂ်မရှိခဲ့။

* ဟသိတုပ္ပါဒ်၊ ယင်းစိတ်ဓာတ်လည်း၊ ပြုံးတတ်စေဖို့၊ ကာယချို့သဖြင့်၊ မဖြစ်သင့်တန်၊ ရူပစျာန်မှာ၊ ဘာဝနာတွက်၊ တပ်မက်လွတ်ကင်း၊ စက်ဆုပ်ခြင်းကြောင့်၊ အလျှင်းယူဆ၊ အရူပ၌၊ မဖြစ်ထိုက်၍၊ စွဲပိုက်ဟဒယ၊ မြဲမှီကြသည်၊ ဓမ္မသုံးဆယ်နှင် နှင်တည်း။

* ရံခါမှီမှု၊ ဆဝတ္ထုက၊ ခုနစ်ဝတည်း၊ ဟဒယစွဲ၊ မှီမြဲခြောက်ဖြာ၊ ရံခါမှီမျိုး၊ သုံးဆယ့်ကိုး၊ ပေါင်းရိုးဒွိပညာ။

* အာရုံပြုဟန်၊ အတန်တန်ဝယ်၊ သာမန်သိသော၊ ဓာတ်သဘောကို၊ မနောဟုမှတ်၊ မနောဓာတ်ထက်၊ လွန်တတ်သိပြန်၊ ဝိညာဏံတည်း၊ တဖန်ထို့ထက်၊ ဆတက်ကဲချွန်၊ အလွန်အကြူး၊ အထူးသိသော၊ ဓာတ်သဘောကား၊ မနောဝိညာဏ်၊ အမည်တွင်သည်၊ ဤတွင်မှတ်ဖွယ် အချုပ်တည်း။

ပကိဏ်းပိုင်းပြီး၏၊

---

ဝီထိပိုင်း

ဝီထိပိုင်း

* ဝီထိခန်းဝယ်၊ နားလည်ဖွယ်ကို၊ သွယ်သွယ်ပေါင်းစု၊ ပြလိုမှုကြောင့်၊ သုံးခု ဆက္က၊ ထပ်၍ပြ၊ ဆရာ့ပြစ်မထိုက်။

* အာရုံသီးသီး၊ ဖြစ်ပြီးသည့်နောက်၊ ထင်ရာထောက်၍၊ လွန်မြောက်ခဲ့ရိပ်၊ အတိတ်ခေါ်ငြား၊ ဘဝင်များ၊ မှတ်သားအတီတ။

* အသစ်အာရုံ၊ ထင်လာတုံလျှင်၊ စိတ်ဘဝင်တို့၊ ပင်ကိုယ်ယူဆဲ၊ အာရုံထဲ၌၊ မစွဲမြဲငြား၊ လှုပ်ခြောက်ခြား၊ မှတ်သားဘဝင်လှုပ်။

* ပင်ကိုယ်အာရုံ၊ ချိန်အခါဝယ်၊ ခြောက်ကြိမ်သာလည်း၊ စောသတည်းတဲ့၊ တစ်နည်းစုတေ၊ နီးသူတွေနဲ့၊ တွေဝေသူ့တွက်၊ ငါးကြိမ်ဖက်သဖြင့်၊ သတ္တက္ခတ္တုံ မြဲမကြုံသည်၊ ယေဘုယျနည်း၊ မှတ်လေလော့။

ပဉ္စဒွါရာဝီထိ

* အတိမဟန်၊ တစ်ချက်လွန်၊ မဟန်နှစ်သုံးသာ၊ လေးကအစ၊ ကိုးတိုင်ကျ၊ လွန်ကပရိတ္တာ၊ တစ်ဆယ်အာဒိ၊ ဆယ့်ငါးရှိ၊ လွန်တိပရိတ္တာ။

* တိမဟန်တစ်၊ မဟန်နှစ်၊ ခြောက်ဖြစ်ပရိတ္တာ၊ အတိပရိတ်၊ ခြောက်ပင်စိတ်၊ ပေါင်းကြိတ်ဆယ့်ငါးပါ။

* မှတ်လော့မျက်မြင်၊ ကွက်ကွက်ထင်စိတ်၊ သရက်ပင်အောက်၊ လူတစ်ယောက်၏၊ ရှေ့နောက်ခေါင်းမြီး၊ ခြုံ၍ပြီးသော်၊ အိပ်ပျော်လေငြား၊ ကြွေသံအားကြောင့်၊ နိုးကြားသဖြင့်၊ ခေါင်းခြုံဖွင့်၍၊ ကြည့်လင့်မြင်ရာ၊ ယူကာနှိပ်စမ်း၊ ရှူကာနမ်းလျက်၊ မှည့်မှန်းသိသော်၊ ရွှင်ပျော်သုံးစား၊ ရသာပွား၍၊ မျိုငြားလေပြီး၊ ရှေးနည်းအိပ်အင်၊ ပမာဆင်လော့။

* ဘဝင်သည်ကား၊ အိပ်သော်လားသို့၊ နီးပါးကြွေပုံ၊ အာရုံထိခိုက်၊ နိုးလိုက်သည့်ဟန်၊ အာဝဇ္ဇန်းတည်း၊ ဖွင့်လှန်ကြည့်ရှု၊ စက္ခုဝိညာဏ်၊ ယူငင်တစ်ခန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းနှင့်၊ နှိပ်စမ်းသန္တီ-ရဏမည်၏၊ မှတ်ပြီဝုဋ္ဌော၊ သုံးစားသော်ကား၊ ဇောအလားရှင့်၊ မျိုငြားလေပုံ၊ တဒါရုံမှတ်၊ နောက်ထပ်အိပ်ပြန်၊ ဘဝင်ဟန်ဟု၊ ပြင်ရန်ပြုသူ၊ မရှိမူလည်း၊ မတူရှေ့နောင်၊ ကိစ္စဆောင်လျက်၊ ဖြစ်တိုင်းပျက်၍၊ ဆက်ဆက်စဉ်လာ၊ မမြင်ပါလည်း၊ ထင်စွာသဘော၊ စဉ်ကာနှောသည်၊ အဟောနိယာမပေတကား။

မနောဒွါရကာမဇောဝါရဝီထိ

* စိတ်,စေတသိက်၊ ရုပ်တိတ်နာဂတ်၊ ပညတ်နိဗ္ဗာန်၊ ထင်လာမှန်လျှင်၊ ဘဝင် တီတ၊ ချဖွယ်မဟုတ်၊ ပစ္စုပ်ရုပ်သာ၊ ထင်သောခါဝယ်၊ လျော်စွာနှိုင်းညှိ၊ ချခွင့်ရှိသည်၊ ယုတ္တိယုတ္တာ စမ်းလေလော့။

မနောဒွါရအပ္ပနာဇောဝါရဝီထိ

* မဟဂ်ကုသော၊ မှတ်လောလေးဖြာ၊ မဂ်သောဆယ့်ခြောက်၊ ထည့်လှောက် လေပါ၊ အောက်ဖိုလ်သောစစ်၊ ဆယ့်နှစ်မှန်စွာ၊ ဒွတ္တိံသ၊ မှတ်ကြအပ္ပနာ။

* မဟဂ်ကု၊ ဥ-ငါးခုမှတ်ရာ၊ မဂ်ဥပေက်လေး၊ ပေါင်းရေးမကြာ၊ အောက်ဖိုလ် ဥပေက်၊ သုံးချက်အပါ၊ ဒွါဒသ ကောက်ပြအပ္ပနာ။

* မဟဂ်ကြိသော၊ စိတ်ဇောလေးဝယ်၊ ဆုံးဖိုလ်သောလေး၊ ပေါင်းရေးရှစ်သွယ် ကြိဥမဟဂ်၊ ငါးချက်မှာကွယ်၊ ဆုံးဖိုလ်ဥ၊ ပေါင်းစု ဆမှတ်ဖွယ်။

* တိပုရဟန္တာ၊ အပ္ပနာ၊ ရွေးပါဆယ့်လေးစီ၊ သော.သ.နာဂါမ်၊ ဖလဋ္ဌာန်၊ ရွေးရန် ဆယ့်ကိုးစီ၊ မဂ္ဂဋ္ဌာန်မှာ၊ ကိုယ့်ဆိုင်ရာ မဂ်သာစောပေတည်း။

တဒါရမ္မဏ နိယာမ

* ဝိပါက်၌တုံ၊ အာရုံလျော်စွာ၊ ဝေဒနာတို့၊ ယှဉ်လာသည့်ဟန်၊ မြဲမှန်ကန်၏၊ တစ် ဖန်မှတ်ရှု၊ ကု အကုဇော၊ စောသောကာလ၊ ထိုခဏမူ၊ မုချဆက်ဆက်၊ မှန်မထွက်၍၊ ဝိပါက်အမှန်၊ ဇောအပြန်သည်၊ မိန့်ဟန်ဆိုရိုး စဉ်လာတည်း။

* ဝိပါက်တူစွ၊ ကြိယာဇော၊ စောသောကာလ၊ ထိုခဏ၌၊ မုချဆက်ဆက်၊ ဝေမှန် ထွက်၍၊ ဝိပါက်လည်းမှန်။ ဇောလည်းမှန်သည်၊ မိန့်ဟန်ဆို ရိုးစဉ်လာတည်း။

* ဤဝယ်သနစ်၊ အရင်းစစ်က၊ ဥပေက်ကြိယာ၊ ဒေါသာခြောက်နောက်၊ တဒါခြောက်တည်း၊ ကြိသောနောက်ငါး၊ ကြွင်းငြားဆယ့်ရှစ်၊ ဇောနောင်ဖြစ်သည်၊ ဆယ့်တစ်တဒါရုံ အပေါင်းတည်း။

* ပုဂ္ဂိုလ်ကာမ၊ ဇောကာမ၊ ကာမအာရုံ၊ သုံးချက်စုံ၊ မှတ်ကုန်တဒါရုံကျ ကြောင်းတည်း။

ဇဝနနိယာမ

* မရဏကာလာ၊ အာဒိမှာဖြင့်၊ မုစ္ဆာတစ်ရှိ၊ ဝိသညိနှင့်၊ အတိတရုဏ၊ စသည့် ကာလ၊ ဟူသမျှ၊ ယူရမှတ်လေလော့။

*မန္ဒပည၊ ပုဂ္ဂလ၊ စောရ နုလေးကြိမ်၊ တိက္ခပည၊ ပုဂ္ဂလ၊ စောရ နုသုံးကြိမ်။ ပဌမအပ္ပနာ၊ မဟဂ္ဂါနှင့်၊ အဘိညာမဂ္ဂ၊ ဝုဋ္ဌာနအခါ၊ ဖိုလ်နှစ်ဖြာ၊ မှတ်ပါတစ် ကြိမ်စော။

* မဂ်နောက်ဖလ၊ နိရောဓအခါ၊ အာရုပ္ပါ၊ မှန်စွာ နှစ်ကြိမ်စော။ မရဏခါ၊ ပြာဋိဟာပြ၊ ထိုကာလ၌၊ ပဉ္စဒွါရာ၊ ငါးကြိမ်သာ၊ စောလာကာမဇော။ စျာနမဂ္ဂ၊ ဖလသမာ၊ အဘိညာ၊ တစ်ဖြာနိရောဓ၊ ဇောအပ္ပနာ၊ ဝါရလာ၊ ငါးဖြာဝီထိရ။

ပုဂ္ဂလဘေဒ

* ဒု,သု,ဒွိ,တိ,ယာရိရှစ်၊ မှတ်လစ် ပုဂ္ဂိုလ်ပြား။

သု ဒွိပုဂ္ဂလော၊ စိတ်ရဟောကား၊ အသောဘန၊ သုံးဆယ်မှလျှင်၊ ဟသိကြဉ်မှု၊ မဟာကုရှစ်၊ ဝိပါက်စစ်တွေး၊ ဉာဏ်ဝိပ်လေး၊ မှတ်ရေးလေးဆယ့်တစ်ပါး တည်း။

* ဒု ပုဂ္ဂလော၊ စိတ်ရဟောလျှင်၊ ယခင်လေးဆယ်၊ တစ်ပါးကယ်မှ၊ လေးသွယ် ဝိပါက်၊ ဉာဏ်ဝိပ်ဖျက်၊ မှတ်ချက်သုံးဆယ့်ခုနစ်တည်း။

* အရဟန်တိဟိတ်၊ ရသည့်စိတ်ကား၊ အဟိတ်မဟာ၊ ဝိပါ,ကြိ၊ မဟဂ်ကြိဆို၊ အရဟတ္တဖိုလ်၊ မှတ်သိုလေးဆယ့်တစ်ပါးတည်း။

* တိဟိတ်ပုဂ္ဂလော၊ စိတ်ရဟောကား၊ အသောဘန၊ သုံးဆယ်မှလျှင်၊ ဟသိကြဉ်ခွါ၊ မဟာကုဆို၊ ကုသိုလ်ဝိပါက်၊ ဆယ့်ခြောက်ချက်နှင့်၊ မဟဂ်ကုကိုး၊ ဖြစ်ကြမျိုး၊ မှတ်ရိုးငါးဆယ့်လေးပါးတည်း။

* သကဒါဂါမ်၊ သောတာပန်ဟု၊ နှစ်တန်ပုဂ္ဂလော၊ စိတ်ရဟောလျှင်၊ ယခင်လေး ဆယ်၊ ငါးပါးကယ်မှ၊ ငါးသွယ်ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိသဟဂုတ်၊ ပယ်ကြဉ်နှုတ်ဘိ၊ ကိုယ့်ဖိုလ်ထည့်၊ မှတ်သိငါးဆယ်နှင်းနှင်းတည်း။

* နာဂါမ်ပုဂ္ဂလော၊ စိတ်ရဟောလျှင်၊ ယခင်ငါးဆယ်၊ ဒေါသမူပယ်၍၊ လဲလှယ် ကိုယ့်ဖိုလ်၊ ထည့်သိပ်သို၊ မှတ်လိုလေးဆယ့်ရှစ်ပါးတည်း။

* အပါယ်ဘုံမိ၊ ဒုဂ္ဂတိ ရဘိတစ်ယောက်သာ၊
လူမဟာရာဇ်၊ ဘုံနှစ်ဆင့်၊ ကြဉ်ပစ်ဒုဂ္ဂတာ။
ဒု သုမဝင်၊ တစ်ကျိုပ်လျှင်၊ ထက်ခွင်နတ်ဘုံမှာ၊
တိဟိ,ရိယံ၊ ကိုးယောက်စံ၊ ဆယ်တန်ဗြဟ္မာ့ရွာ။
သုဂတိတစ်၊ ရတုံလစ်၊ ရပ်ပြစ်အသညာ
သုဒ္ဓါဘုံငါး၊ သုံးယောက်ထား၊ ထက်ဖျားအရိယာ။
မဂ်သောတာဖျောက်၊ တိဟိတ်လှောက်၊ ရှစ်ယောက်အရူပါ။

အသင်္ခါနံ စတုစတ္တာလီသ

* အဟိတ်မဟာ၊ ဝိပါ,ကြိ၊ မဟဂ်ကြိဆို၊ အဆုံးဖိုလ်၊ သွင်းဆိုစတုစတ္တာ။ ဒိဋ္ဌိဝိပ်လေး၊ ဒေါဒွေး,ဥဒ္ဓစ်၊ အဟိတ်စစ်၊ ကြဉ်ပစ် ဟသိသာ။

မဟာကုဆို၊ ကုသိုလ်,ဝိပါက်၊ ဆယ့်ခြောက်ချက်၊ ထည့်စွက်ကြလေပါ။ မဟဂ္ဂုတ်ကု၊ မဂ်လေးခုနှင့်၊ မှတ်ရှုအောက်ဖိုလ်၊ သုံးခုကို၊ ပေါင်းဆိုဆပညာ။ အကုဒွါဒ၊ အဟိတ်မှ၊ ပယ်ချဟသိသာ၊

မဟာကုဆို၊ ကုသိုလ်,ဝိပါက်၊ ဆယ့်ခြောက်ချက်၊ ထည့်စွက်ကြလေပါ။ မဟဂ်ကုကိုး၊ ထပ်၍တိုး၊ ဖြစ်ရိုးစတုပ္ပညာ။

ဘူမိဘေဒ

* ရူပတိဟိတ်၊ အရစိတ်ကား၊ လောမောတစ်ဆယ်၊ ဟိတ်ဝယ်ဟသိ၊ ဃာဒိပယ်နှုတ်၊ ကြွင်းထုတ်ဆယ့်တစ်၊ ရှစ်ဖြာကာကု၊ မဟဂ်ကုကိုး၊ ရူဝိတိုး၊ မှတ်လျှိုးလေးဆယ့်သုံးပါးတည်း။

* ရူပဘုံမှန်၊ ဖြစ်ကြပြန်သည့်၊ သကဒါဂါမ်၊ သောတာပန်နှင့်၊ နာဂါမ်ပုဂ္ဂလော၊ စိတ်ရဟောကား၊ စတုလောဝိပ်၊ ဥဒ္ဓစ္စုနှင့်၊ ဟိတ်ထုဟသိ၊ ဃာဒိပယ်နှုတ်၊ ကြွင်းထုတ်ဆယ့်တစ်၊ ရှစ်ဖြစ်ကာကု၊ မဟဂ်ကုကိုး၊ ရူဝိတိုးကာ၊ ကိုယ့်ဖိုလ်လာ၊ မှတ်ပါသုံးဆယ့်ကိုးပါးတည်း။

* ရူပအရဟံ၊ စိတ်ရမှန်ကား၊ ဃာဒိတ်သာပယ်၊ အဟိတ်ဝယ်မှ၊ ဒွါဒသနှင့်၊ မဟာ,မဟဂ်၊ ကြိစွက်၍၊ ဝိပါက်ရူပါ၊ ကိုယ့်ဖိုလ်သာ၊ မှတ်ပါသုံးဆယ့်ငါးပါးတည်း။

* တိဟိတ်အရူ၊ အရမူကား၊ လောမောဆယ်ဖြာ၊ မနောဒွါဖြင့်၊ ရှစ်မဟာကု၊ အရူကု,ဝိ ပေါင်းယူဘိ၊ မှတ်သည့်နှစ်ဆယ့်ခုနစ်ပါးတည်း။

* အရူပမှာ၊ ဖြစ်ကြပါသည့်၊ သောတာ,သက၊ အနာဂါများ၊ စိတ်အပြားကား၊ စတုလောဝိပ်၊ ဥဒ္ဓစ်စိတ်နှင့်၊ မနောဒွါဝဇ်၊ ရှစ်မဟာကု၊ အရူကု,ဝိ၊ ကိုယ့်ဖိုလ်ထည့်၊ မှတ်သိနှစ်ဆယ့်သုံးပါးတည်း။

* အရူပမှန်၊ အရဟန္တ၊ စိတ်အရကား၊ မနောဒွါဝဇ်၊ ရှစ်မဟာကြိ၊ ကြိ,ဝိအရူ၊ ကိုယ့်ဖိုလ်ယူ၊ မှတ်မူတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတည်း။

* မဟဂ်ဝိကြဉ်ဘိ၊ ဝီထိရှစ်ဆယ်၊ ကာမဝယ်၊ မှတ်ကွယ် ရပေတည်း။

အကုသိုလ်ဝယ်၊ ဒေါသပယ်၊ တစ်သွယ်တွက်စစ်ပါ။

(အ)ဟိတ်ဝယ်စက်,သော၊ သံ,သံနှော၊ ထည့်လောကြိယာ။

မဟာကု,ကြိ၊ ထို့ပြင်သိ၊ ကု,ကြိ မဟဂ္ဂါ။

လောကုတ်ရှစ်ခု၊ ထည့်စွက်မှု၊ စတုသဋ္ဌိပါ။

အကုသိုလ်ဝယ်၊ ဒေါသပယ်၊ ဟိတ်ဝယ်မနောဒွါ။

ကာမအရူ၊ ထိုနှစ်ဆူ၊ မှတ်ယူကု,ကြိယာ။

လောကုတ်ရှစ်တွင်၊ သောနှုတ်ကြဉ်၊ ထည့်လျှင်ဒွေစတ္တာ။

ဝီထိပိုင်း ပြီး၏၊

ဝီထိမုတ်ပိုင်း

ဘူမိစတုက္က

* ၁။စ္ဆာန်, ပြိတ်, ကာယ်အား ဘုံသုံးပါး သီးခြားတည်ရာ မရှိပါ။
မနုဿဘုံ တည်ခိုလှုံ ကြည့်ယုံမှတ်လိုက်ပါ။
အသုရကာယ ပုဒ်အရ ပေတအသုရာ။

သုံးဆယ့်တစ်ဘုံ တည်နေပုံ

* ၂။ငရဲခေါ်ရ နိရယ တည်ထအောက်ဆုံးမှာ၊
စ္ဆာန်, ပြိတ်, ကာယ်အား ဘုံသုံးပါး သီးခြားတည်ရာ မရှိပါ၊
မနုဿဘုံ တည်ခိုလှုံ ကြည့်ယုံမှတ်လိုက်ပါ၊
ကာမသုဂတိ ခုနစ်ရှိ တည်၏ဆင့်ဆင့်သာ၊
ပထမစျာန်မည် သုံးဘုံသည် ဖြစ်တည်တစ်ပြင်မှာ၊
ဒု, တ စျာန်မည် ဘုံခြောက်လီ ဖြစ်တည်ထို့တူသာ၊
စ-စျာန်ခုနစ် တည်ဟန်စစ် မှတ်လစ်သေသေချာ၊
အသညသတ် ဘုံဝေဟပ် နှစ်ရပ်တစ်ပြင်မှာ၊
သုဒ္ဓါဝါသ ဘုံငါးဝ တည်ကြဆင့်ဆင့်သာ၊
အရူလေးဝ ထို့တူပ တည်ကြဆင့်ဆင့်သာ၊
သုံးဆယ့်တစ်ဘုံ တည်နေပုံ မှတ်ယုံ သောတုဇာ။

* ၃။ပုဂ္ဂိုလ်အပြား ဝါးကရား ခြားနားသိစိမ့်ငှါ၊
ဒု, သု, ဒွိ, တိ ယာအရိ ပေါင်းဘိဒွါဒသာ၊
အပါယ်ဘူမိ ဒုဂ္ဂတိ ရဘိတစ်ယောက်သာ၊
လူ,မဟာရာဇ် ဘုံနှစ်ဆင့် ကြဉ်ပစ်ဒုဂ္ဂတာ၊
ဒု,သုမဝင် တစ်ကျိပ်လျှင် ထက်ခွင်နတ်ဘုံမှာ၊
တိဟိတ်ရိယံ ကိုးယောက်စံ ဆယ်တန်ဗြဟ္မရွာ၊
သုဂတိတစ် ရတုံလစ် ရပ်ပြစ်အသညာ၊
သုဒ္ဓါဘုံငါး သုံးယောက်ထား ထက်ဖျားအရိယာ၊
မဂ်သောတာဖျောက် တိဟိတ်လှောက် ရှစ်ယောက်အရူပါ။

ပေါင်း၍မနှေး ဘုံလိုက်မေး တွက်ရေးဝါးကရား၊
နှစ်ရာ့တစ်ဆယ် လေးယောက်ကယ် ဉာဏ်ကျယ်ခွဲစိတ်ဖြာ။

ပဋိသန္ဓိ စတုက္က

* ၁။ဇစ္စန္ဒာဒိ သဒ္ဒါရှိဝယ် အာဒိအရ ဗဒိရနှင့် မူဂ-ဇဠာ ဥမတ္တာ ပဏ္ဍကော ဥဘတောဗျည်း တစ်နည်းထုံးပြ နပုံသကပြင် မမ္မတွင်သည့် လူစင်မမှီ လူမည်ကာသား ထိုလူများကို သွယ်ပွါးယူရလေသတည်း။

* ၂။အပါယ်လူ့ရွာ ဝိနိပါတို့ ချို့မှာနံက် ချို့တစ်ရက်မျှ ချို့အသင်္ချေ အသက်ရှည် မှတ်လေသက်တမ်း မမြဲတည်း။

* ရှေ့ခုနစ်ရာ၊ နောက်ငါးရာ မြောက်မှာ တစ်ထောင်မြဲ။

* ၃။စာတုမဟာနတ်သက်မှာသင်္ချာငါးရာပ၊
၅ကိုတည်ကာ၊ ၂-ဖြင့်သာဆင့်ကာ မြှောက်ကုန်ကြ၊ မြှောက်ရလဒ်မှာ၊ နှစ်သုညာ ညီစွာထည့်စွက်ပြ၊ တာဝတိံသာ အစဖြာ၊ နတ်ရွာငါးဌာန၊ နတ်တို့အသက် နတ်ရေတွက် မခက်ဖြေလိုက်ကြ။

* ၄။စာတုမဟာ လူ့သင်္ချာ ရှည်ကြာ သန်းပ၊
၉-ကိုတည်ကာ ၄-ဖြင့်သာ ဆင့်ကာမြောက်ကုန်ကြ၊ မြှောက်ရလဒ်မှာ ခြောက်သုညာ ညီစွာထည့်စွက်ပြ၊ တာဝတိံသာ အစဖြာ နတ်ရွာငါးဌာန၊ နတ်တို့အသက် လူ့ရေတွက် မခက်ဖြေလိုက်ကြ။

* ၅။နတ်သက်ဇယား၊

နတ်ဘုံ      နတ်အရေအတွက်     လူ့အရေအတွက်
စတုမဟာရာဇ်   ၅၀၀         ၉,ဝဝဝ,ဝဝဝ-၉သန်း
တာဝတိံသာ    ၁,ဝဝဝ       ၃၆,ဝဝဝ,ဝဝဝ-၃ကုဋေ ၆သန်း
ယာမာ       ၂,ဝဝဝ       ၁၄၄,ဝဝဝ,ဝဝဝ-၁၄ကုဋေ ၄သန်း
တုသိတာ      ၄,ဝဝဝ       ၅၇၆,ဝဝဝ,ဝဝဝ-၅၇ကုဋေ ၆သန်း
နိမ္မာနရတီ    ၈,ဝဝဝ       ၂,၃၀၄,ဝဝဝ,ဝဝဝ-၂၃၀ကုဋေ ၄သန်း
ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ ၁၆,ဝဝဝ      ၉,၂၁၆,ဝဝဝ,ဝဝဝ-၉၂၁ကုဋေ ၆သန်း

* ၆။အာယု အန္တရာ အသင်္ချာ မဟာ လေးမျိုးကပ်။

ကမ္ဘာပျက်ပုံ

* ရှေးဦးစွာပျက် ကုဋေဖက်သည့် သိန်းစက္ကဝါ မိုးကြီးရွာသော် ညီညာရွှင်ပျ စိုက်ပျိုးကြသား ဂေါဏစားလောက် ပင်ငယ်ရောက်လျှင် တစ်ပေါက်မကျ တစ်သိန်းမျှက လောကဗျူဟာ နတ်ကာမာတို့ မေတ္တာပွါးကြ ကြီးမိဘကို တုပ်ကွမြတ်လေး လုပ်ကျွေးကြပါ ကြွေးကြော်လာ၏၊

* သတ္တဝါအများ စျာန်ကိုပွါးလျက် စံလားဗြဟ္မာ ကာလကြာ၍ ဒုတိယာနေ ပေါ်လာလေသော် မြစ်ငယ်ရေခြောက် ညဉ့်လည်းပျောက်၏၊

* သုံးမြောက်လေးစင်း ငါးစင်းဆဋ္ဌ သတ္တမနေ ပေါ်ထွက်ချေသော် ခြောက်လေ မြစ်ကြီး အိုင်ကြီးသမုဒ္ဒရာ စက္ကဝါခိုးထ မီးလျှံကြွ၍ သင်္ခါရခပင်း ပြာမကြွင်းခဲ့ ဟင်းလင်းထက်အောက် မိုက်မှောင်ရောက်သည် ကွယ်ပျောက်လုံးစုံ မမြဲတည်း။

*ကမ္ဘာဖျက်မိုး ရွာဖြိုးပြီးနောက် မီးတောက်မီးလျှံ ကြွင်းမကျန်လတ် တိုင်အောင် မှတ် ပျက်ကပ်သံဝဋ္ဋ၊

*မီးတောက်မီးလျှံ ငြိမ်းပျောက်ပြီးခါ အစဖြာလျက် ကမ္ဘာပြုမိုး မရွာဖြိုးမီ ပျက်မြဲတည် ဌာယီသံဝဋ္ဋ။

ကမ္ဘာတည်ပုံ

*ထို့နောက်ကမ္ဘာ ပြုမိုးရွာသော် လောင်ရာတစ်လျှောက် လေခံထောက်သား ခန်းခြောက်စဉ်သင့် ရှေ့တိုင်းဖြစ်လျှင် တည်လင့်ထက်ဘုံ မြေရောက်တုံ သော် ဝါယံဆို့နေ ရေစစ်ရေသို့ တည်နေမယို ခန်းတိုင်းမိုလျက် ရေချိုအထက် မြေချိုတက်သား ထို့ထက်ဗြဟ္မာ စုတေလာ၍ ရသာပထဝီ မြေအဆီကို လုပ်ချီသုံးဆောင် တဏှာလောက်လျက် ကိုယ်ရောင်ကွယ်ပျောက် မိုက်မှောင် ရောက်၍ အကြောက်ရကာ ရဲကြရာဖို့ လျော်စွာဆန္ဒ နေနှင့်လတို့ ပေါ်ကြထင်ရှား နက္ခတ်များလည်း လှည့်သွားဖြစ်ကြ တပေါင်းလဟု ပုဏ္ဏရက်တွင်း ဆပ်ထမင်းသို့ ကုန်းကျင်းစုံစွာ ဖြစ်ကြလာသည် ကမ္ဘာတည်ခင်း စုံသတည်း။

*ကမ္ဘာပြုမိုး ရွာဖြိုးသည်မှ အဦးစ၍ နေလနက္ခတ် လှည့်ပတ်လေရာ တိုင်အောင်မှာ ခေါ်ပါဝိဝဋ္ဋ။

*နေလနက္ခတ် လှည့်ပတ်သည့်ခါ အစဖြာ၍ ကမ္ဘာဖျက်မိုး မရွာဖြိုးမီ ဖြစ်မြဲတည် ဌာယီဝိဝဋ္ဋ။

ကမ္မစတုက္က

*ဝိပါက် စိတ် စေ ရုပ်ထွေထွေကို သန္ဓေပဝတ္တိ ခွင့်ခါရှိသော် မိမိကိုယ်တိုင် ဖြစ်စေနိုင် ခေါ်ပိုင်ဇနကကံ။

*အကျိုးပေးခွင့် အခါသင့်ဖို့ အခွင့်သင်ြ့ပန် ကျိုးပေးသန်အောင် ပေးပြန်ပြီးခါ ရှည်မြင့်ကြာဖို့ လျှော်စွာထောက်မ ကူညီက ဥပတ္ထမ္ဘက ကံ။

*အကျိုးပေးခွင့် မရလင့်ဖို့ ရသင့်လေပြန် ကျိုးမသန်အောင် ရပြန်အကျိုး မဖွံ့ဖြိုးဖို့ အမျိုးမျိုးက နှိပ်စက်လှ ဥပပီဠက ကံ။

*နှိပ်စက်ရုံတွင် မကချင်ဘဲ ယခင်ထက်တို ကံအကျိုးကို ပယ်ချိုးနှိမ်ချ သတ်ဖြတ်က ဥပဃာတက ကံ။

*စောစောကြိုကာ ပြုခဲ့ပါ၍ သေခါနီးထပ် အောက်မေ့အပ် စွဲမှတ်အာသန္နကံ၊
သေခါနီးမှာ ကပ်ပြုတာ မှတ်ပါအာသန္နကံ။

*အမြဲမသွေ ပြုလုပ်နေ ခေါ်လေအာစိဏ္ဏကံ။
တစ်ကြိမ်ပြုထား ထပ်ထပ်ပွါး မှတ်သားအာစိဏ္ဏကံ။

*ကုသိုလ်အရာ မဟဂ္ဂါရှု အကုအရာ ပဉ္စာနန္တရိ နိယတမိစ္ဆာ မည်သညာ ခေါ်ပါဂရုကံ။

*ပ ဇော ဒိဋ္ဌ ခု ဘဝ မုချကျိုးပေးတာ၊

*ဆုံး ဇော ဥပ ဒု ဘဝ မုချကျိုးပေးမှာ၊

*လယ်ဇောငါးဝ အပရ တ မှ နိဗ္ဗူတာ၊

*ကျိုးမပေးသော ထိုထိုဇော အဟောသိကံပါ။

*သက်သတ်ခိုးမှု ကာမေသု သုံးခုကာယကံ။

*လိမ်ညာပြောလစ် ချောပစ်ကုန်းတိုက် မိုက်မိုက်ကန်းကန်း ကြမ်းတမ်းလေ ခြင်း ပြိန်ဖျင်းစကား ဤလေးပါး မှတ်သားဝစီကံ။

*သူ့ဥစ္စာမှန် မတရားကြံ၍ ဖောက်ပြန်သေကျေ ပျက်စေလိုငြား အယူမှား သုံးပါးမနောကံ။

*ကာမေဘိဇ္ဈာ ဒိဋ္ဌိမှာ ဖြစ်လာလောဘကြောင့်၊

*ပါဏ ဖရုသာ ဗျာပါဒါ ဖြစ်လာဒေါသကြောင့်၊

*အ.မု.ပိ.သံ ဤလေးတန် ဖြစ်ပြန်လော.ဒေါကြောင့်၊

*ဒါန သီလ ဘာဝနာ သုံးဖြာစဉ်၍ခင်း၊
စ.နှစ်ကို လယ်၊ လယ်.နှစ်ကို စ၊ နောက်မှာ နောက်ချင်းသွင်း။

*ကုသိုလ်ဖြစ်စဉ် ကံကျိုးမြင်သိ ဉာဏ်ယှဉ်ဘိက တိဟိတ်ကုသိုလ် ခေါ်ဆိုကြရိုး၊
အကျိုးမမြင် ဉာဏ်မယှဉ်သော် ခေါ်တွင်ဒွိဟိတ် ကုသိုလ်စိတ်တည်း၊

ကြိတ်လိပ်သေသပ် ရှေ့နောက်နှစ်ရပ် ညှပ်မှုကုသိုလ် ဥက္ကဌ်ဆို၏၊
ထိုထိုနှစ်တန် အကုခြံလျှင် တစ်ဖန်ဩမက မည်တုံကြသည် မှတ်ကြလွယ်ဖို့ အချုပ်တည်း။

*ဓိပတိထိုက်ငြား တစ်ပါးပါးပင် ယုတ်လျှင်ပရိ လယ်မဇ္ဈိ ထက်ဘိပဏီတ။

*သဒ္ဓါ.ဝီရိ သတိ.သမာ ဓိပညာ ငါးဖြာဣန္ဒြေခင်း၊
သုဒ္ဓါဘုံငါး ထက်သူများ စံစားစဉ်တိုင်းသွင်း။

စုတိ ပဋိသန္ဓိက္ကမ

*ကျောင်းကန်ဘုရား စေတီများနှင့် သားငါးဥစ္စာ သူ့အိမ်ရာ များစွာဥပလဒ်၊

*ကျောင်းဆောက်လှူဒါန်း ဆွမ်းသင်္ကန်းတည့် ပန်းနှင့်ဘုရား သားငါးတို့တွက် လက်နက်လှံကန် ခြံရံဟူသမျှ အဝဝ ဥပကရဏမှတ်၊

*တိုက်ရိုက်ကပ်၍ ရအပ်လေမည့် အမိဝမ်းရေ ငရဲပြည်နှင့် တောခြေမြစ်ကမ်း နတ်ဘံနန်းဟု အစုစု ဥပလဘိတဗ်၊

*တွင်းပသုံးဆောင် မြားမြောင်စွာလှ ခွေးဠင်းတကျီး ငရဲမီးနှင့် နတ်သ္မီးဝေဆာ ပဒေသာဟု အစုစု ဥပဘောဂမှတ်၊

*အသက်တမ်းကုန် ကံစွမ်းကုန်နှင့် အကုန်နှစ်မျိုး ကံဆိုးဖြတ်ချွေ သေရိုးပေ လေးထွေမရဏ၊

*ငရဲလည်းပါ မြောက်ကျွန်းရွာ နတ်မှာကေသဉ္စိ၊
ဥပစ္ဆေဒါ မရှိပါ ဋီကာမိန့်လေဘိ၊

*တဒါဘဝင်.စု တဒါ.စု နှစ်ခုတိမဟန္တ၊
ဇောဘဝင်.စု ဇောနောင်.စု နှစ်ခုမန္တ။

*ကံ အာရုံမှာ တိတ်ဓမ္မာ ထင်ရာမနောတည်း၊

*ကမ္မနိမိတ် ပ္ပန်.တိတ်.ပညတ် ခြောက်ရပ်အာရုံ ဒွါရစုံ ခြောက်ဖုံထင်သတည်း။

*ဂတိမှာကား ပ္ပန်.ရူထား ထင်ငြားမနောတည်း၊

*ပ္ပန်.တိတ်.ကာလံ ရုံခြောက်တန် ထင်ရန်ဆဒွါရည်း။

*အရူစုတိ လေးခု၏နောက် အောက်အောက်သန္ဓေ ကြဉ်လေအရူ ကာမတိဟိတ် ရောကြိတ်ထည့်လှောက် ရှစ်.ခွန်.ခြောက်.ငါး သန္ဓေများ နှေင့်ငြားစဉ်တိုင်းသာ၊

*ငါးရူပဝိ စုတိနောက်ဖြစ် ဆယ့်ခုနစ် စင်စစ်သဟိတ်သာ၊

*အသညသတ်ဘုံ စုတိတုံက ကာမဒွိဟိတ် တိဟိတ်သန္ဓေ ရှစ်ခုနေ မသွေမှတ်ကြပါ၊

*လေးကာမတိ စုတိနောက်ဝယ် သန္ဓေချယ် နှစ်ဆယ်အကုန်သာ၊

*အဟိတ်.ဒွိခြောက် စုတိနောက်ဝယ် သန္ဓေချယ် တစ်ဆယ်ကာမသာ။

* ဘဝင်သွင်းရိပ် အကျဉ်းစိတ်အံ့ အဟိတ်ဒွိခြောက် စုတိနောက်နေ သန္ဓေ ကာမ တစ်ဆယ်ချလော ကာမပုထု တိဟိတ်စုဝယ် နှစ်ဆယ်သန္ဓိ ချရိုးရှိ၏၊
အရိယာတိ ကာစုတိနောင် သန္ဓေတေရ တိဟိတ်ချ၊
အသညသတ်ဘုံ စုတိတုံက ကာမဒွိဟိတ် တိဟိတ်သန္ဓေ ရှစ်ခုနေရှင့်၊
ဝေဟပ္ဖိုလ်တိုင် ဆယ်ခိုင်ရူပ ပုထုဇ္ဇ၏ ငါးစုတိနောင် သန္ဓိသတ္တရ သဟိတ်ချတဲ့၊
သုဘကိဏ်ကြုံ အောက်ကိုးဘုံက အရိယစုတိ လေးခု၏နောင် မိမိသန္ဓေ မကြွင်းစေလျက် ထက်ထက်ရူပ အရူပဟု ကိုးဝသန္ဓေ တည်ရိုးပေတည်း၊
ဝေဟပ္ဖိုလ်က အရိယမူ တစ်ပါးဘုံ၌ မဖြစ်ထိုက်ပြီး ထို၌ဆင့်ကာ ပြန်သင့်ရာရဲ့၊
သုဒ္ဓါဘုံမြတ် ခါမထပ်နှင့် ထက်ရပ်သုဒ္ဓ တဝသန္ဓိ အကနိတွေ စုတိလေက သန္ဓေနေသူ မရှိဟူ၏၊
အရူပဌာန် ပုထုဇန်တို့ တစ်ဖန်စုတိ ဖြစ်ပြန်ဘိသော် မိမိသန္ဓေ ထက်ထက်နေ၍ အောက်ဘွေကာမ တိဟိတ်ကျလျက် ရှစ်ခုထွက်၏၊ ယင်းတွက်အရိ နောက်စုတိမူ မိမိသန္ဓေ ထက်ထက်နေဟု အခြေပြုဖို့ စေငုကုန်စင် မှတ်တမ်းတင်သည် ဘဝင်စိစစ်သွင်းဖို့တည်း။

*အပါယ်ဘုံမှ စုတေက ကာမဆယ့်တစ်ဘုံ၊
ကာမအဟိတ် ဒွိဟိတ်နှစ်ဝ စုတေက ကာမဆယ့်တစ်ဘုံ၊
တိဟိတ်လူသား စုတေငြား ရောက်သွားဘုံလုံး စုံ၊
တိဟိတ်နတ်များ စုတေငြား ရောက်သွားဘုံလုံးစုံ၊
အသညမှ စုတေက ကာမသုဂတိဘုံ၊
ကြွင်းရူပမှ စုတေက အပါယကြဉ်လေကုန်၊
အရူလေးဆူ စုတေမူ အရူ.ကာ.သုဘုံ။

ဝီထိမုတ်ပိုင်း ပြီး၏။

ရုပ်ပိုင်း ၂၅

ရူပသမုဒ္ဒေသ

*ဘူတ.ပသာဒ ဂေါစရနှင့် ဘာဝ.ဟဒယံ ဇီဝိတံ တစ်ဖန်အာဟာရ၊
ပရိစ္ဆေဒတ် ဝိညတ်.ဝိကာ လက္ခဏာ မှတ်ပါဆယ့်တစ်ဝ။

*မှီသာမှီတတ် မမှီအပ် စွဲမှတ်ဥပါဒါ၊
မှီတတ်မှီအပ် နှစ်မျိုးမှတ် လေးရပ်မဟာဘူတာ။

*အာပေါဓလေ့ လွန်သိမ်မွေ့သဖြင့် ထိတွေ့စမ်းသပ် မရအပ် ဖောဋ္ဌဗ်မမည်ထိုက်၊

*ဘော.ပသာဒ ဇီဝိတ သုက္က.သွေး.သည်းခြေ၊
အစိုကာယ ရှိသမျှ မုချအနှံ့နေ။

*ဘူတလေးဖြာ ငါးပသာ လေးဖြာဂေါစရ၊
ဘာဝနှစ်တန် ဟဒယံ တစ်ဖန်ဇီဝိတ၊
အာဟာရတစ် ရောတုံလစ် ဆယ့်ရှစ်နိပ္ဖန္န။

*ပရိစ္ဆေဒတ် ဝိညတ်နှစ်ဖြာ ဝိကာသုံးပါး လေးပါးလက္ခဏံ ပေါင်းဆယ်တန် အနိပ္ဖန္နတည်း။

*ကက္ခဠတ္တ စသည်မပျက် ကိုယ့်လက္ခဏာ ကိုယ်စီပါကြ ဆယ့်ရှစ်ဝ သဘာဝရုပ်ခေါ်၊

*အနိစ္စတာ အစဖြာသည့် လက္ခဏာရှိကြ ဆယ့်ရှစ်ဝ သလက္ခဏခေါ်၊

*အကြောင်းတရား ဆိုင်ရာများက ဖြစ်ပွါးစေအပ် ပြီးစေအပ်ကြ ဆယ့်ရှစ်ဝ နိပ္ဖန္နဟုခေါ်၊

*ရုပ်ဆိုတိုင်းလျှင် အဟုတ်ပင်တည်း ရှေးအစဉ်မှ အသွင်ထူးရှား ဖောက်ပြားတတ်လှ ဆယ့်ရှစ်ဝ ရူပရုပ်ဟုခေါ်၊

*လက္ခဏာယာဉ် တင်၍တပ်တပ် သုံးသပ်အပ်စွ ဆယ့်ရှစ်ဝ သမ္မသနခေါ်။

*တစ်ဘဝ၌ စ၍ဖြစ်အင် မစုံခင်ဆက် အထက်ထက်၌ တိုးတက်ဖြစ်မှု ဥပါဒ်စု ဥပစယခေါ်၊

*တစ်ဘဝ၌ ဖြစ်ကြလေးမျိုး ရှစ်မျိုးသီးသီး စုံပြီးနောက်ထပ် ဥပါဒ်လေဘိ များစွာရှိ သန္တတိချည်းခေါ်။

ရူပဝိဘာဂ

*ခန္ဓာကိုယ်အား ကျေးဇူးများသဖြင့် မှတ်သားလေဘိ အဇ္ဈတ္တိက မည်နာမ ခေါ်ကြအတွင်းရုပ်။

*ကျေးဇူးအင်အား တယ်မများသဖြင့် မှတ်သားဖွယ်လျှင်း ကြွင်းဗာဟိယ မည်နာမ ခေါ်ကြအပြင်ရုပ်။

*အဇ္ဈတ္တိက ပသာဒ သေသ.ဗာဟိရာ။

*ပသာငါးဝ ဟဒယမူ ဝတ္ထုယူ ကြွင်းမူအဝတ္ထု၊

*ပသာ.ဝိညတ် ဒွါရမှတ် ကြွင်းလတ်အဒွါရ။

*ပသာ.ဘာဝ ဇီဝိတပေ ဣန္ဒြေ ကြွင်းလေအနိန္ဒြိယေ။

*ဉာဏ်စက္ခုဖြင့် ကြည့်ရှုလိုက်လျှင် ပေါ်ထင်စွာသိ ဩဠာရိ ခေါ်ဘိအကြမ်းရုပ်။
ဉာဏ်စက္ခုဖြင့် ကြည့်ရှုလိုက်လျှင် ထင်နိုင်ခဲစွ သုခုမ ခေါ်ကြအနုရုပ်။

*ဉာဏ်ဖြင့်လှမ်းယူ လွယ်တကူမို့ ပုံတူမှတ်စေ သန္တိကေ ခေါ်လေအနီးရုပ်၊
ဉာဏ်ဖြင့်လှမ်းယူ မလွယ်ကူ၍ ပုံတူမှတ်စေ ရုပ်ထွေထွေ ဒူရေအဝေးရုပ်။

*စက္ခုရူပ စသည်ချင်းထိ ဓာတ်ခိုက်မိ၍ သပ္ပဋိဃ မည်ရလေမျှို့ ယင်းရုပ်တို့မှ ကြွင်းသမျှရှိ ဓာတ်မထိ အပ္ပဋိဃရုပ်။

*ငါးပသာဒ ဝိသယ ပေါင်းကဒွါဒသာ၊
ဩဠာရိကေ သပ္ပဋိဃေ သန္တိကေ ခေါ်လေမည်သုံးဖြာ၊
ကြွင်းသောနုသ သုခုမနှင့် အပ္ပဋိဃေ ရုပ်ဒူရေ သုံးထွေခေါ်ကြပါ။

*ရုပ်ကမ္မဇာ ဌာရသာ ဥပါဒိန္နပေ၊
ကြွင်းရုပ်ဆယ်ခု သိမှတ်ပြု အနုပါဒိန္နေ။

*သနိဒဿနံ ဆင်းရူပံ ကြွင်းကျန်အနိဒသ်။

*ဂေါစရဂ္ဂါ ငါးပသာ ကြွင်းမှာအဂေါစရ။

အသမ္ပတ္တ ဂါဟက သောတ.စက္ခုဟူ၊
ရုပ်သမ္ပတ္တ ဂါဟက ဃာန.ဇီ.ကာယူ။

*ဝဏ္ဏ.ဂန္ဓ ရသ.ဩဇာ၊
မဟာဘူတ လေးဝထည့်ဘိ ရှစ်ပါးရှိ အဝိနိဗ္ဘောဂ။

ရူပသမုဋ္ဌာန

*ကံ.စိတ်.ဥ.အာ ဤလေးဖြာ မှတ်ပါသမုဋ္ဌာန်။

*အတိတ်ဖြစ်လတ် ဒွါဒသ်အကု ကာ.ရူ.ကု ကံဟုမှတ်ယူလော၊
(က)မနောဓာတုံ တဒါရုံက ရူပဝိပါက် ဆယ့်ကိုးချက်မှာ ရုပ်ကိုသာတည်း၊
(ခ)အပ္ပနာဇဝန ဆဗ္ဗီသကား ယာပထလည်း ဖွဲ့တည်းခိုင်စေ။
(ဂ) တထွေဝုဋ္ဌော ကာဇော ဘိညာ ဒွတ္တိံသာကား နှစ်ဖြာဝိညတ်ကိုလည်းတတ်၏၊
(ဃ) သောမနသ်ဟု ဆယ့်သုံးခုကား ရယ်မှုရွှင်ခြင်း လည်းပြုလျှင်း၏၊
(င)ကြွင်းအာရုပ္ပ ဝိပါကနှင့် ပဉ္စဝိညာ ဆယ့်လေးဖြာသည် ဘယ်ဟာဖြစ်စေနိုင်ဘူး တည်း။

*ရှစ်ပုထုဇန် ခြောက်သေက္ခန် ငါးတန်ရဟန္တာ၊
ဟာသအကြောင်း ထူးပြားရှောင်း စိတ်ပေါင်းတေရသာ။

*ဧကန်,နေကန် ကိုးနှစ်တန် ကံဇံ ဌာရသ။

*နှစ်ခုဧကန် နေကန်တေရ ဆယ့်ငါးမျှ စိတ္တသမုဋ္ဌာန်၊

*ယင်းစိတ္တဇံ အနေကန်စု ဆယ့်သုံးခု ဥတုသမုဋ္ဌာန်၊

*တိ.စတုဇ ဆယ့်နှစ်မျှ ဟာရသမုဋ္ဌာန်။

*ဧကဇာမှာ ဆယ့်တစ်ဖြာ ဒွိဇာတစ်ခုမျှ၊
တိဇသုံးဖြာ စတုဇာ သင်္ချာကိုးနဝ။

*လက္ခဏရုပ် လေးခုမျှ မည်သည့်ဌာန်ကြောင့်မဖြစ်ပါ။

ရူပကလာပ

*ဥတုကလာပ နှစ်စည်းမျှ ရသည်ဗဟိဒ္ဓါ၊
ယင်းမှသေသတ် ဆယ့်ကိုးရပ် အဇ္ဈတ်သန္တာန်သာ၊
နှစ်ဆယ့်တစ်ပင် အဇ္ဈတ်တွင် ကုန်စင်ရထိုက်စွာ။

ရူပ ပဝတ္တိက္ကမ

*ဘုမ္မစိုးဖြတ် ကြွင်းနတ်နိဇ္ဈာ ငရဲရွာ တစ်သာဥပပါတ်၊
အကြွင်းဂတိ လေးယောနိ ရဘိပုံသေမှတ်။

*စက္ခု.သောတ ဃာန.ဘာဝါ ချို့ကောင်းရာကား နှစ်ဖြာဂဗ္ဘ သံသေဒမှတ် ဥပပါတ်မှာ ပါယ်၌သာလျှင် စက္ခာ.သောတ ဘာဝချို့ဘိ သုဂတိကား ကပ်ဦးသား ချို့ငြားဘောတစ်ခု။

*သန္ဓိစိတ္တ ဥပါဒ်မှ စဖြစ်ကမ္မဇာ၊
ပ.ဘဝင်္ဂ ဥပါဒ်မှ ဖြစ်ကြစိတ္တဇာ၊
သန္ဓိစိတ္တ ဌီခဏ စဖြစ်ဥတုဇာ၊
ဩဇာဖရဏ အခါမှ စဖြစ်စာရဇာ။

*စုတိစိတ္တ ပြိုင်ကာပ ချုပ်ကြကမ္မဇာ၊

*ခဏအငယ် လေးဆယ်ရှစ်မျှ နောက်ကြာမှ ချုပ်ကြစိတ္တဇာ။

*ခဏအငယ် ငါးဆယ်ခန့်မျှ နောက်ကြာမှ ချုပ်ကြဟာရဇာ။

*ကမ္ဘာပျက်မှ ဥတုဇ ချုပ်ကြနောက်ဆုံးသာ။

*ယာ.ဇိံ.ကာယ ဘာဝနှစ်ဖြာ ဟာရဇာနှစ် ပေါင်းတုံလစ် ခုနစ်ကလာပါ၊
ရူပဘုံ၌ မရထိုက် မှတ်လိုက်သောတုဇာ။

*စက်.သော.ဝတ်.ဇီ ဤလေးလီ ရပြီသန္ဓိမှာ၊
သန္ဓိခါရ ကမ္မဇလေး ခြောက်စိတ္တဇ ဥတုဇလေး ပေါင်း၍တွေး ဆယ့်လေး ပဝတ္တိခါ။

*ဃာ.ဇိံ.ကာယ ဒွေးဘာဝ ပဉ္စကြဉ်လိုက်ပါ၊
အသညာမှ ကြွင်းရူပဆီ ရုပ်တေဝီ ရသည်ပဝတ္တိခါ။

*အသညမှာ သန္ဓိခါ တစ်ဖြာဇီဝိတေ၊
သုဒ္ဓဋ္ဌကာ လဟုတာဟု ဥတုကလာပ် နှစ်ရပ်ထည့်ငြား ပေါင်းသုံးပါး မှတ်သားပဝတ္တေ။

*အဝိနိဗ္ဘောဂ ဇီဝိတနှင့် သုံးဝလဟု တာဒိရှု၍ စတုလက္ခဏာ အာကာသာ ပေါင်းပါဆယ့်ခုနစ်။

*လဟုတာဒိ စရှိသုံးဖြာ ဇရာမရဏ ငါးဝကြဉ်လေ ဒွါဒသေ ရပေသန္ဓိမှာ။

*အသံသဒ္ဒ ငါးဝဝိကာ၊
ဇရတာပြ အနိစ္စတာ၊
သန္ဓိကာလ မရနိုင်ပါ၊
ရုပ်ရှစ်ပါး မှတ်သားသောတုဇာ။

*ရာဂ.ဒေါသ မောဟလည်းဆုံ ရုပ်နာမ်သုဉ်းသဖြင့် လုံးလုံးသုည ပုံသမျှ သုညတနိဗ္ဗာန်ခေါ်။

*အထည်ပုံဟန် သဏ္ဍာန်အရိပ် နိမိတ်ခေါ်ဘိ လျှင်းမရှိ အနိမိတ္တခေါ်။

*တဏှာသဘော အာသဝေါဖြင့် မက်မောလေအပ် တောင့်တတတ်သည့် ပဏိဟိတ ကင်းရှင်းစွ အပ္ပဏိဟိတခေါ်။

*ရုပ်အားလုံးရ ကာမဘုံမှာ ပုဂ္ဂိုလ်အလိုက် ဖြစ်ထိုင်သင့်စွာ၊
ဝိကာငါးဝ သဒ္ဒ.ဇရာ အနိစ္စ မရသန္ဓေခါ။

*ဃာ.ဇီ.ကာယ ဘာဝကြဉ်ပါ နှစ်ဆယ့်သုံးမျှ ရူပဘုံမှာ။

ဇီဝိ.ဝတ္ထု စက္ခု.သောတာ ကံ.ကလာပ် လေးရပ်သန္ဓေခါ။

*ဇီဝိနဝ ဧကသန်မှာ၊
လဟုတာဒိ တြိအာကာ၊
လက္ခဏာလေး ပေါင်းရေးရှစ်ဖြာ ဆယ့်ခုနစ် ရပ်ပြစ်အသညာ။

ရုပ်ပိုင်း ပြီး၏၊

---

သမုစ္စည်းပိုင်း

ဒွါသတ္တတိအရ

*နာမ်တေပညံ ရုပ်နိပ္ဖာန် နိဗ္ဗာန်ယူဘိ ဒွါသတ္တတိ။

*အာရုံသိငြား စိတ်ကားတစ်ဖြာ စေပညာဒွိ နာတိပညာ နိပ္ဖာန်ဆယ့်ရှစ် နိဗ္ဗာန်တစ် ပေါင်းပါဒွါသတ္တတိ။

အကုသလသင်္ဂဟ

*ဘိဇ္ဈာကာမ ဘဝလောဘာ ဗျာပါပဋိ တွေ့ရှိဒေါသာ ဣဒံသီလ အတ္တဝါဒါ ဖြင့်ရာမျှ ကွဲကြဒိဋ္ဌိသာ။

*ကာမ.ပဋိ ဒိဌ်သီ.ဝိမှာ ဩရမ္ဘာ၊
ဥဒ်မှာရူ.ရူ.မာ.ဥဒ် အ။

*လော.ဒေါ.မာ.ဒိဌ် ဝိစိကိစ်နှင့် ဥဒ်.ဣသ်.မစ္ဆရိ မောဟထည့် မှတ်ဘိတရားကိုယ်။

*နာမ်တေပညံ ရုပ်နိပ္ဖာန် လက္ခဏံရုပ်လေး သန္တာန်နှစ်ဝ မြှောက်ဆင့်က တစ်ရာ့ငါးဆယ်ရေး၊
ဆယ်ကိလေသာ မြှောက်ဆင့်ကာ ငါးရာတစ်ထောင်တွေး။

*လောကိုးမည်ရှိ ဒိဋ္ဌိရှစ်မည် ခုနစ်မည်မောဟ ငါးဝဒေါသာ ကင်္ခါလေးထုတ် မာနု.ဒ္ဓစ္စ သုံးမည်ရ၏ ထိနနှစ်မည် ကြွင်းသည်ခြောက်ဝ တစ်မည်ရ ပေါင်းကစုဒ္ဒသာ။

*ကာမရဂ ပဋိဃနှင့် သီလ.ဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆံ ဤငါးတန် ဩရမ္ဘာဂိယ။

*ရူပရာဂ အရူပနှင့် မာန.ဥဒ္ဓစ္စံ အဝိဇ္ဇံ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယ။

မိဿက သင်္ဂဟ

*ရေသောက်မြစ်လျှင် ကိုယ့်သစ်ပင်ကို စည်ပင်စေထ ထောက်ပံ့မသို့၊
တကွဖြစ်ဟန် ရုပ်နှင့်နာမ်ကို ထောက်ခံသမှု ကျေးဇူးပြု ဟေတု-ဟိတ်ဟုခေါ်။

*စူးစိုက်သမှု အာရုံပြုတောင်း တရားပေါင်းကို စျာန်ခေါ်ဆိုဘိ၊
ထို၏အင်္ဂါ အစိတ်မှာမူ စျာနင်ဟူ မှတ်ယူအမြဲခေါ်။

*ထိုထိုဂတိ ရောက်မည့်လမ်းကြောင်း တရားပေါင်းကို မဂ္ဂဆိုဘိ၊
ထို၏အင်္ဂါ အစိတ်မှာမူ မဂ္ဂင်ဟူ မှတ်ယူအမြဲခေါ်။

*အဓိပတိမျိုး အုပ်ချုပ်စိုးကား ပြိုင်ရိုးမရှိ တစ်ပါးတည့်ပေ ဘုရင်အနေတည်း၊
ဣန္ဒြေကား မှူးမတ်လားသို့ သူများကိစ္စ သူ့အလိုကျအောင် လိုက်ရပြီးကာ ကိုယ့်ဆိုင်ရာဝယ် ကိုယ်သာလွှမ်းမိုး အုပ်ချုပ်စိုးသည် နှစ်မျိုးသည်ပုံ ကွဲသတည်း။

*ဝိတက်မယှဉ် သိုဖြစ်အင်ကြောင့် စျာနင်မရ မှတ်ကုန်ကြ ပဉ္စဝိညာဏ်မှာ၊
ဝီရိယကိုယ် မရှိလိုသဖြင့် ဗိုလ်မထိုက်ဘိ အလိုက်သိ အဝီရိယပါ၊
ဟိတ်နှင့်မယှဉ် သို့ဖြစ်အင်ကြောင့် မဂ္ဂင်မှဆိတ် အဟိတ်စိတ် ကြိတ်လိပ် မြဲသေချာ။

*အနဉ်.စ.မဂ် ခြောက်ချက်လယ်မှာ အညိန္ဒြိ ဆုံးသိသညာ၊
ရုပ်.နာမ်.ဇီဝိ ဇီဝိတိန်မှာ၊
စျာန်မရ ပဉ္စဝိညာဏာ။

*ပညာငါးမည် လေးမည်ဝီရိ သမာဓိတည်း၊
သတိ.စိတ္တ မည်ရသုံးဖြာ ဝေဒနာနှင့် သဒ္ဓါ.ဝိတက် နှစ်ချက်မည်ရ ဝိစာရက စသည်ကြွင်းလစ် နှစ်ဆယ့်ရှစ်မှာ တစ်မည်သာတည်း။

ဗောဓိပက္ခိယ သင်္ဂဟ

*လွန်လွန်ကဲကဲ အာရုံထဲ၌ စွဲမြဲတည်ဘိ ထိုသတိ သတိပဋ္ဌာန်ခေါ်။

*ကုသိုလ်စိတ်၌ ယှဉ်ခိုက်ကြုံမှ ဝီရိယ သမ္မပ္ပဓာန်ကောက်။

* ဖြစ်ပြီး၎င်း တစ်ကြောင်းထိုနှင့် အသင်တူသမျှ ပါပက ဥပ္ပန္နဟုခေါ်၊
* ဤဘဝ၌ လုံးဝမဖြစ် အာရုံသစ်ကြောင့် မဖြစ်ဖူးကြ ပါပက အနုပ္ပန္နခေါ်။

* လောကီအတွက် ဤဘက်ဘဝ မဂ္ဂသံသရာ ရံတခါထူး မဖြစ်ဖူးကြ ကုသလ အနုပ္ပန္နခေါ်။

* ထိုဤဘဝ ဖြစ်ကြလေပြီ လောကီကုသလ ဟူသမျှ ဥပ္ပန္နဟုခေါ်။

* ပဋ္ဌာန်သတိ ဣန္ဒြိပြင် ဗိုလ်ဗောဇ္ဈင် မဂ္ဂင်တရားကိုယ်။

* ကုသိုလ်မဟာ ကြိယာနှင့် အပ္ပနာဇဝန ယှဉ်သမျှ ကောက်ပြကြံစေလို။

* ပဓာန်သမ္မပ် ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့ ကောက်အပ်လေရာ ကုသိုလ်သာ မှတ်ပါကျမ်းအဆို။

* ဆန္ဒ.စိတ္တ တတြမဇ္ဈာ၊
သဒ္ဓါ.ပဿဒ္ဓိ ပီတိ.ပညာ၊
ဝိတက်.ဝီရိ ဝိရတိသုံးဖြာ၊
သတိစွက် ဧကဂ္ဂတာပါ၊
ဗောဓိပက် မှတ်ချက်ဆယ့်လေးဖြာ။

* ကိုးမည်ဝီရိ ရှစ်သတိနှင့် မှတ်သိဉာဏ်ငါး လေးပါးကဂ္ဂတာ ဒွေးသဒ္ဓါတည်း၊
ပေက္ခာ.သင်္ကပ် ပဿဒ်.ပီတိ ဝိရတိ.ဆန္ဒ စိတ္တကိုးပါး တစ်မည်ခြားသည် ဌာန်ပြား သုံးဆယ့်ခုနစ်ပါးတည်း။

သဗ္ဗ သင်္ဂဟ

*ကာလသုံးရပ် အဇ္ဈတ်.ဗဟိ ဩဠာရိက သုခုမနှင့် ဟီန.ပဏီတေ ဒူရေ.သန္တိက ကွဲပြားမှ ခန္ဓဖွဲ့ကောင်းသည်။

*နိဗ္ဗာန်သည်ကား နှစ်ပါးမကွဲ မြဲဗဟိဒ္ဓ သုခုမနှင့် ပဏီတပေ ဒူရေတွက်မျှ တစ်ဖက်ရ ခန္ဓဝိမုတ်မည်။

*ဒွါရခြောက်စုံ အာရုံခြောက်ခု ကွဲပြားမှု နှစ်ခုဆယ်ဝ အာယတန။

*ဒွါရအာရုံ ဆယ့်နှစ်စုံတွင် စိတ်ဝိညာဏ်များ သတ္တပွါး ဓာတ်ကားတစ်ဆယ့်ရှစ်။

*သမုဒယ လောဘတဏှာ၊
ကြွင်းစိတ်.စေ.ရုပ် ကီထုတ်ဒုက္ခာ၊
နိဗ္ဗာန်နိရော မဂ်လောမဂ္ဂါ၊
ကြွင်းလောကုတ် ဝိမုတ်သစ္စာမှာ။

*ဖိုလ်စိတ်ယှဉ်ထ မဂ္ဂင်္ဂကို မဂ္ဂ၌သွင်း ကြွင်းသည့်မဂ်ဖိုလ် စိတ္တုပ္ပါဒ်ကိုကား ထိုထိုဒုက္ခ သင်္ခါရမို့ မဂ္ဂသစ္စာ သွင်းယူရာသည် နည်းလာသုတ္တန် သဘောတည်း။

သမုစ္စည်းပိုင်း ပြီး၏၊

သင်္ဂဟဆောင်ပုဒ်မှတ်စု ပြီး၏၊

ဇွဲကပင်ကွန်ပျူတာမှ ရိုက်နှိပ်လှူဒါန်းသည်။

သင် သေသွားသော်

လူ့ပြည်လောက၊ လူ့ဘဝကား

အိုရ,နာရ၊ သေရဦးမည် မှန်ပေသည်တည်း။

သို့တပြီးကား ....

သင် သေသွားသော်

သင်ဖွားသောမြေ၊ သင်တို့မြေသည်

အခြေတို့မြင့်၊ ကျန်ကောင်းသင့်၏၊

သင်၏မျိုးသား၊ စာစကားလည်း

ကြီးပွါးတို့မြင့်၊ ကျန်ကောင်းသင့်၏၊

သင်ဦးချ၍၊ အမျှဝေရာ စေတီသာနှင့်

သစ္စာအရောင်၊ ဉာဏ်တန်ဆောင်လည်း

ပြောင်လျက်ဝင်းလျက် ကျန်စေသတည်း။

(ဆရာဇော်ဂျီ)

န ဘိက္ခဝေ ဟီနေန အဂ္ဂဿ ပတ္တိ ဟောတိ၊

အဂ္ဂေန စ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဂ္ဂဿ ပတ္တိ ဟောတိ။

ရဟန်းတို့ အညံ့စား လုံ့လဝီရိယဖြင့် အမြတ်စား
အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရိုးထုံးစံ မရှိချေ။
အမြတ်စား လုံ့လဝီရိယဖြင့်သာလျှင် အမြတ်စား
အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရိုးထုံးစံ ရှိချေသည်။

(နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ၂၆၇)

''အနှိုင်းမဲ့ ဝန္ဒာနာသီသကဗျာ''

(၁) * ၁၃၇၂-ခုနှစ် ကြုံလစ်ပြာသို၊
ရွှေကျင်ဂိုဏ်းရဲ့ သမိုင်းသာသနာဆို၊
တစ်ရာ့ငါးဆယ်ထိ ရောက်သိနှစ်ကို၊
ပူဇော်ပွဲ ဆင်နွှဲကျင်းပ-ပါလို့ကို။။

(၂) * စုဒ္ဒသမ ဂဏသာသနာပိုင်၊
သက်တော်ရှည်ဟု ခေါ်မှုစွဲကိုင်၊
ဝါဆိုရွှေကျောင်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်၊
ဆရာရင်း ဝပ်စင်းလက်ဆယ်ပြိုင်။။

(၃) * ရွှေကျင်သာသန ဂဏတည်ထောင်၊
လက်ဦးပကတူး ရှေးဦးခေါင်းဆောင်၊
နေ,လ ပုံသွင်း ထွန်းလင်းတောက်ပြောင်၊
ဥသျှောင်များ အားထားသက်ဆုံးအောင်။။

(၄) * ပြဆိုပြီးငြား ဆရာများကို၊
နေ့စဉ်ဝတ်တွား အားထားပိုမို၊
အနန္တဂိုဏ်းမို့ ညွတ်ရှိုင်းရိုကြို၊
နေ့စဉ်ပဲ အမြဲရှိခိုးပါလို့ကို။။

(၅) * ရွှေကျင်သာသနာ့ စ၍တည်ထောင်၊
တစ်ရာ့ငါးဆယ်မှ ငါးထောင်ကျအောင်၊
ဒေဝါ ထင်ရှား နတ်များအခေါင်၊
မ-စေကြောင်း ဆုတောင်းအာသီဆောင်။။